This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves bef ore it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that 's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

• Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

• Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

• Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

• Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at|http : //books . google . com/

Over dit boek

Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken.

Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteur srechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn.

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u.

Richtlijnen voor gebruik

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken.

Verder vragen we u het volgende:

• Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden.

• Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn.

• Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet.

• Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng.

Informatie over Zoeken naar boeken met Google

Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken

op het web via http: //books .google . com

KEDERLANDSCH-INDISCH

PLAKAATBOEK,

1602—1811,

DOOR

Mr. J. A. VAN DER CHIJS.

VIJFTIENDE DEEL. 1808— 1809.

UltgegeN/en door het BatavjaaacjijQ&r/bófscK'ap van Kunsten

en Wetenschappen nnet medewerking van de

Nederlandsch-Indische Regering.

BATAVIA LANDSDRUKKERIJ.

'sHAGE

M. NIJHOFF.

THE NEW YORK]

PUBLIC LIBRARYI

399143

R r L

H. ^WT. PA,.HJNJDHI.S,

1 Julij. Post^regeUng tusschen Batavia en Java.

Bekead werd gemaakt, »dat voorlopig en tot dat deswegens nadere bepalingeo zullen worden gemaakt, de gewoone post van hier naar Java tweemaal des weeks, als Woensdags en Zaterdags, morgens ten elf uren, van hier zal vertrekken en (Ie brieven gevolglijk voor dat uur aan het comptoir van den liostmeester generaal, van Beusechem, op de groote rivier zullen bezorgd moeten worden".

Zie ook 1 Januarij 1809.

4 Julij. Regeling van den militairen, geneeskundigen dienst.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouyemeiir Generaal fiezien hebbende het door den f^hiif4rg4|fi^rif^c^aa2/N^^ uilgebragt rapport over de no{\éyfevn^: veirgischt werdende nieawe inrigtingen en verbeteriDgeiioiï3''dd h'öspitalen en het ?eheele geneeskundig vak in flndjénj^'a!^ m^ei ten aanzien (Ier administratie van den medicfn^Ieu'Wiilkel te Batavia en «ie respective hospitaals-apotheeken op de buiten-kantoren ; eu overwegende, dat onder de te makene redressen ook dit ^en der voornaamste pointen is, waarop de bijzondere attentie •lieiil gevestigd te worden en de noodzakelijkheid dus gebied» <la( daarin met den eersten werd voorzien, zo is het, dat ^elgemelde zijne excellentie noodig geoordeeld heeft te be- sluiten, zo als besloten werd bij dezen: 1^ om den geneeskundigen dienst bij 'sKonings armee en hospitalen in Indien te stellen op eeiie vaste en, zo veel

i 1808. H. W. DAENDELê.

mogelijk, geliJkoD ^voet, als mede de wijze der iDrigting in de laatstgemelde, zo ten aanzien van den geneeskundigen dienst, als huishoudelyke directie of administrativen dienst derzelve, voor zo veel de plaatselijke omstandigheid en bet locaal, daartoe geschikt, zulks zal komen toe te laten, te regelen na de in Europa en wel voornamelijk binnen het Koningrijk Holland plaats hebbende gebruiken en dien volgens te approberen en te arresteren de dientwege in concept gebragte reglementen 'en instructiën, met de daartoe gehorende lijsten en verdere bescheiden voor dezelve; voorts alle deze reglementen, lijsten en instructiën ter hoofdplaats Batavia te doen drukken, ten einde de nodige exemplaren daarvan ter distributie, daar en waar zulks behoord, aan den chirurgijn en chef te doen afgeven, mitsgaders circulair na de res- pective gouvernementen en buiten-kantoren verzonden te worden ;

tL^ de Europeezen en inlanders in de hospitalen van eikan- deren te separeren, doch onder één opzicht en directie te stellen;

3^ om het geneeskundig vak geheel van den administrativen dienst der hospitalen af te scheiden en te reguleren, zo als biV do; reglèmefitèj^* is': (gepaald;

4^ de mediciqaï^ ' winkel /.én laboratorium te Batavia van eikanderen, te se^KirprQn en van binnen het kasteel naar Weltevreden : te. rerplaatscn in het daartoe te hondene locaal en VoöJ^fó déii -adhaihistrativen dienst daarover zo- danig te doen plaats hebben, als bij de gearresteerde reglementen bepaald is;

5^ de apotheeken op de respective buiten établissementen mede af te scheiden, zo wel van den geneeskundigen dienst, als de huishoudelijke administratie, en daarover afzonderlijke administrateurs of apotheekers aan te stellen, overeenkomstig den inhoud der hiervoren gearresteerde reglementen ;

6^ buiten alle *sLands dienaaren, in de respective hospitalen

lèóe. H. W. DAENDÉLè. %

op een speciaale qualificatie van den Maarschalk en Gouverneur Generaal of de respective hoofden der plaatsen gi^atis ter verpleeging en cureering op te neemen alle inwoners, welke door armoede buiten staat zijn zich zelve de nodige medicamenten en oppassing als anderzins te kunnen bezorgen en dus, buiten deze vergunning, anders vee! ligt hulpeloos zouden blijven moeten, als mede teegens betaling alle zeevarenden van vreemde natién, zo wel Europesen, ajs inlanders, en de betaling daarvan stellen voor de Ëuropesen op een en een halve Spaansche mat en voor de inlanders een rijksdaalder Hollands per dag, alles zilver geld;

op Weltevreden bij Batavia of elders, waar zich in de nabijheid der hospitalen kerkhoven bevinden, dezelve ten minste 1000 passen van het gebouw te doen verwijderen en de lijken, welke in het algemeen op dezelve begraven liggen, 4 a 5 voeten diep in den grond te doen delven ter voorkoming van alle insecten, als mede alle boomen en plantagien, zonder onderscheid aan wie zij zijn toebehorende, insgelijks op eene distantie van 200 passen te doen omvellen; met aanbeveling aan de geene, die met de politie, zo op Weltevreden, als de overige etablissementen in Indien belast zijn, van te zorgen en te doen zorgen, dat daaraan stiptelijk voldaan word, ten einde meerdere en zuivere lucht aan de zieken, welke zich in dezelve bevinden, hier door bezorgt werd; alle chirurgijn-majors, welke, hetzij nu of door aan- komst uit Europa, overcompleet mogten zijn, provisioneel en tot zoo lange dezelve als zodanig zullen kunnen in- vaUen, de plaatsen der 2" klasse te doen vervullen, met behoud van derzelver tractement als chirurgijn-majors: voorts ook alle de zich thans nog in Indien bevindende opper-chir.urgijns van de voormalige Oost-Indische com- pagnie mede in de ^'^ klasse der chirurgijns te plaatsen : en voorts de tractementen derzelve en alle die geene, welke in het geneeskundig vak bij de avmée in Indien

4. 1808. H. W. DAENDEL8.

dienen, te bepalen zodanig, als zulks bij de hier yoor- waards geroenlioneerde reglementen yoorkomende is; 9^ alle huisen of gebouwen, item apotheeken met dies toe- behoren, welke thans van de respective hospitaliers particulier in eigendom zijn toebehorende en volgeus iisantie door den een van den anderen moeten worden overgenomen en niet dan tot bezwaar van dezelve strek- kende zijn, 'sLands wegen voor eene billijke, getaxeerde waarde over te nemen en den eersten oflicier van gezond- heid, als mede die geene, welke met den administrativen dienst belast zijn, in de gemelde huisen of gebouwen gratis te doen wonen; 10® alle kapitalen of particuliere fondsen van de respective hospitalen, zo te Batavia, als Samarang, voortspruitende uit de aan dezelve door wijlen den geweeseu Java^s gouverneur. Jan Greve, vermaakte legaaten, te stellen onder eene afzonderlijke administratie en wel die van Batavia onder de tijdelijke opper-kooplieden des kasteels en te Samarang van den hoofd-administrateur, ten einde deze gelden op eene voordeelige en secuure wijze te beleggen en de intrest-penningen daarvan, van zes tot zes maanden, in 'slands kas over te brengen om daarvan, overeenkomstig de begeerte der geene, door wien de vermaking daarvan gedaan is, alle extra-ordinaire ver- strekkingen, welke tot soulaas van de lijders dienen kunnen en thans 'sLands wegen plaats vinden, Ie kunnen doen geschieden en voorts van hunne dien aangaande te hondene administratie jaarlijks met ultimo December aan den tijdelijken heer Gouverneur Generaal verant- woording te doen, terwijl daarentegen aan dezelve opening zal worden gegeven van het gebruik, dat daarvan ten behoeve der in de hospitalen zig bevindende lijders gemaakt geworden is. Door zijne excellentie ook gereflecteerd zijnde, dat, om van dit alles een goed effect te kunnen verwagten, de nood- zakelijkheid vereist'ht, dal een chirurgijn en chef over hel

1808. H.  W.  DAENDELS.  g 

geheet geneeskundig vak der armee en hospitalen iii Indien werd aangesteld, en daartoe .aan hoogst gemelde zijne excel- lentie het best en geschiktst voorgekomen zijnde de chirurgijn principaal, J, Heppener, besluit dienvolgens den gemelden Ifeppener aan te stellen, zo als dezelve aangesteld werd bij (iezen, tot chirurgijn en chef over 'sKonings armee en hos- pitalen in Indien en zulks op een vast appoin temen t van HOOO rd, zilver geld, in het Jaar, ingaande van den 26" Maart jongstleden, als. van dien tijd af bereeds zodanig dienst gedaan hebbende.

Laatstelijk is ook besloten aan den chirurgijn en chef bij ikie qualificatie te verleenen om de nodige voordragten te (loeu ter plaatsing en verplaatsing van de nodige gezondheids- ullicieren en chirurgijns van de V en 5* classe bij de armee iu de hospitalen door geheel Indien, met last tevens aan een ieder, die zulks aangaat, den gemelde chirurgijn en chef als zodanig te erkennen, te respecteren en te gehoorzamen en •l« szelfs orders in allen deelen stipt en zonder de minste afwijking naar te komen.

4 Julij. Reglement voor den milüairen, geneeskundigen dienst.

EERSTE HOOFDSTUK. Van de officieren van gezondheid.

EERSTE AFOEELmO.

Bepaling, aanstelling, ontslag.

Art 1. De algemeene directie en inspectie van den ge- ijeelen geneeskundigen dienst en het magazijn van genees- middelen zal geschieden door een doctor of chirurgijn en chef.

Byzonder in de onderscheidene hoofd-etablissementen zal 'lezdve worden waargenomen door chirurgijns of doctors I rincipaal.

Bij de regimenten, corpsen, in de hospitalen en op de

traod- en buiten-comptoiren zal dezelve geschieden door of-

6 1808. H. W. OAENDELS

ficieren Tan gezondheid der eerste classe of chirurgijns-major, tweede classe of aide-chirurgijus, derde classe of élève- chirurgijns.

In de hospitalen zal een doctor, behalve de chirurgijn-major, mede den dienst waarnemen.

De bereiding der geneesmiddelen zal aldaar geschieden door apothekers, evenals de chirurgijns in classes verdeeld.

Art. 2. Alle officieren van gezondheid (indien zij niet uit het vaderland zijn gezonden) zullen, op voordragt van den chirurgijn of doctor en chef, door zijne excellentie den Maar- schalk §n Gouverneur Generaal worden aangesteld.

Art. 5. Alvorens, zullen zij moeten geëxamineerd zijn door den doctor of chirurgijn en chef met een chirurgijn of doctor principaal en den oudsten chirurgijn-majoor, welke zich in de nabijheid van. het hoofdkwartier bevind, van welke zij een certificaat hunner*bekwaamheid, door deze aUeu onderteekend. zullen ontvangen.

Art. 4. Wanneer een oflicier van gezondheid van zijn dienst verlangd ontslagen te worden, zal hij zich bij den chirurgijn of doctor en chef aanmelden, ten einde door dezen dan de noodige acte van demissie aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zoude kunnen gevraagd worden.

TWBEDB AFDEBLIN6.

Traciement en uniform.

Art. 1. De chirurgijn of doctor en chef zal een tractement genieten van 6000 rd', zilver geld, in het jaar.

Ieder chirurgijn of doctor principaal geniet een traciement van 5000 rd*, zilver geld, in het jaar.

Ieder doctor, chirurgijn en apotheker van de eerste classe zal hebben een tractement van 2400 rd' in 't jaar, op den voet van betaling der armee.

Ieder chirurgijn of apotheker van de tweede classe zal ge< nieten een tractement van 1200 rd" in 't jaar, op den ?oet van betaling der armee.

1808. H.  W.  DAENDELS.  7 

Ieder chirurgijn of apotheker van de derde classe zal ge- uielen een traktement van 600 rd* in 't jaar, op den voet van hetaling der armee.

De do€tor en chirurgijn-majoor van een hospitaal zal boven liet gewone tractement eene toelage van 50 rd% zilver geld, 'sinaands genieten, benevens vrije woning bij het hospitaal.

Art. % De uniform zal dezelfde zijn, als door Zijne Majes- teit de Koning voor de officieren van gezondheid der armee is gedecreteerd ; alleen zal dezelve nu van donker blauw laken xiju, omdat licht hemelsblauw laken niet te bekomen is; de kleppen, kraag en opslagen zullen dus voor de doctoren en chirurgijns van zwart fluweel zijn en het borduursel, voor ouderscheidene rangen bepaald, is voor de chirurgijns zilver, daar hetzelve voor de doctoren goud zal zijn.

Alzoo voor de apothekers door Zijne Majesteit geene uniform is bepaald, zal dezelve alhier gelijk zijn aan die der andere officieren van gezondheid, doch, in plaats van zwarte, met fzroene, Ouweele kleppen, kraag en opslagen, met goud gebor- duurd, volgens bepaling voor de onderscheidene rangen.

DBRDB AFDBBLING

Pligten en werkzaamheden in het algemeen.

Art. 1. In het algemeen zullen zij gehoorzamen alle zoo- danige orders of bevelen van wegens zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Genei*aal of van het geneeskundig liestuur der armee, welke hun door den chirurgijn of doctor en chef, — aan wien zij, ten opzigte van den geneeskundigen dienst in het bijzonder, allen ondergeschikt zijn, — zullen worden gegeven, terwijl zij aan diegenen der officieren van gezondheid, die hooger in rang zijn dan zij zelve, steeds de behoorlijke arhting en gehoorzaamheid in het uitvoeren van den dienst zullen moeten bewijzen.

Art. 3. Zij zullen behoorlijk rapporten doen aan de com- iiiandereude ofiiciereu en ook deze naar vereisch van dei) militairen dienst respecteren.

8 1808. H. W. DAENDEL8.

Art. 3. De officieren van gegrondheid van de eerste classe der regimenten, corpsen of hospitalen zullen voor het v^aar- nemen van den dienst hunner ondergeschikten bijzonder ver- antwoordelijk zijn.

Art. 4. De noodige medicijnen en andere middelen, alsmede eenige chirurgicale instrumenten en andere gereedschappen tot uitoefening van den dienst, ontvangen zij aldaar, waar geen hospitaal zich in de nabijheid bevind, op behoorlijke requisitieUjsten, aan den chirurgijn of doctor principaal van het arrondissement ingezonden en door den chirurgijn of doctor en chef gefiatteerd, uit het magazijn van genees- middelen.

Zij zullen nogtans gehouden zijn zich op eigene kosten aan te schaffen de noodige zak-instrumenten.

Art. 5. In de eerste colom van de requisitieUjst word geschreven, hoeveel zedert de laatstvoorgaande requisitie van zoodanige middelen, die op nieuw gevraagd worden, is over- gehouden en in de tweede, welke benoodigd worden geoordeeld, welke benoodigde artikelen duidelijkheidshalve tevens voor aan met een schrap worden aangehaald; het onder deze lijsten gestelde declaratoir word door den olficier van gezond- heid, die de requisitie doet, onderteekend.

Art. 6. Indien men zoude vermeenen van eenige genees- middelen, die op de medicijnlijst niet gesteld zijn, in het behandelen der zieken te moeten gebruik maken, zal bet vrystaan dezelve afzonderlijk bij de requisitie te vragen, mits openleggende de reden van dit verzoek.

Art. 7. Eenige middelen, als daar zijn : Sp. minderer, aqiia mentae, aq. foeniculi, ext. saturni, sp. vini camphor en meer zoortgelijken moeten door hun zelven vervaardigt worden.

Art. 8. Azijn, brandewijn, olie, vet, stroop, zeep, wijn en al hetgeen tot zoortgelijke middelen behoort, zullen zij op detachementen, alwaar geen hospitaal is, op behoorlijke bons van wegens de civiele administratie uit de magazijnen ont- vangen.

Art. 9. Na de ontvangst van het gevraagde worden de

180B. H. W. DAENDEL8. 9

geneesmiddelen nageziea en vergeleken met de bijgevoegde lijst en dezelve, in order bevonden, gequiteerd aan het niagazyn teruggezonden.

Art 10. Indien eenig geneesmiddel, uit hei magazijn ont'- vangen, ongeschikt ten gebruike wierd geoordeeld, zal hetzelve dadelijk ter beproeving aan het magazijn worden gezonden.

Art. 11. Zoowel de chirurgicale instrumenten, als de art- zenijmengkundige gereedschappen en medicijnkisten, die hun ten gebruik gegeven of gelaten worden, zullen door hen in behoorlijke order worden bewaard, zoodanig, dat de instru- menten niet roesten en de medicijnen, ter voorkoming van alle ontvreemding, aan geen algemeene toegang blootgesteld zijn.

Art. 12. Ook zal men in het algemeen de artzenijen voor vogtigheid en te groote droogte moeten bewaren en hunne berging, zooveel mogelijk, voor de menigvuldige insecten on- loeganklijk maken.

Art. 13. In het voorschrijven en toedienen van genees- middelen zal men de meest mogelijke spaarzaamheid, voor zooveel het welzijn der lijders toelaat, betrachten en vooral zorgen, dat de toegediende medicijnen na behooren ingenoomen worden, waartoe veel kan toebrengen, men geen onsmakelijke poeders toediene, maar dergelijke medicamenten veel eer met een sijroop als een conditum geeve.

Art. 14. Alle militairen met hunne vrouwen en kinderen en 'sLands ambtenaren op de strand- en buiten-comptoiren, wanneer zij door de officieren van gezondheid derzelven be- handeld worden, hebben aanspraak het noodige van genees- middelen ter genezing zonder onkosten te ontvangen.

Door kinderen worden alleen de zoodanige verstaan, die hij de ouders inwoonen en geheel nog ten hunnen laste zijn; anderen zyn hieronder niet begrepen, zoo min als huislijkc of andere bediendens.

Art. 15. Daar in de hospitalen ook scheepslieden, zoo van 's Konings oorlogschepen, als van particuliere, tlollandsche schepen, ook zeeTarende van schepen, aan vreemde natiën toebehoorende, als eindelijk ook eenige arme iuwoonders bij

10 1808. H. W. OAENOELS.

bijzoudere vergunning van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal opgenomen en behandeld moeien worden, zal de behandeling dezer zieken, niet alleen door de officieren van gezondheid, bepaaldelijk voor het hospitaal gedestineerd, geschieden, maar ook naar omstandigheden door diegeenen, welke aan de regimenten of corpsen geat^cheerd zijn, bij gepaste verkiezing van den chirurgijn of doctor en chef.

Aft. 16. Ieder dag worden in lijsten naauwkeurig ingevuld de naamen en ziektens der lijders, de voorgeschrevene medi- camenten, enz., alsook de afgegevene breukbanden, terwijl nogtans ligte, cbirurgicale gebreken op deze lijsten niet behoQyen aangeteekend te worden.

Art. 17. Behalve deze daglijsten zullen 'er maandlijsten moeten worden opgemaakt, waarin na het afloopen van ieder maand zullen ingevuld worden de onderscheidene zoorten van ziektens, welke in de maand onder behandeling van ieder, op zig zelven [fungeerenden officier van gezondheid hebben plaats gehad, met bepaling tevens, hoeveel van ieder ziekte in de maand van de vorige waren overgebleven, in deze op nieuw ziek geworden, hersteld, gestorven en wederom overge- bleven zijn.

In de hospitalen word door den doctor en chirurgijn-major slegts eene zoodanige lijst van alle de zieken in het geheele hospitaal opgemaakt en bij iedere maandelijksche inzending overgelegd.

Art. 18. Behalve deze lijsten word aan de ièver van ieder officier van gezondheid overgelaten te houden van bijzonder belangi*ijke ziektens of gebreken een dagelijksche, nauwkeurige aanteekening, met de opgave der kenteekenen van de ziekte en de verschijnselen, diet zig lederen dag daarbij opdoen.

Art. 19. Van alle overledenen moet een uitgewerkte his- toria niorbi door den officier van gezondheid, welke hen behandeld heeft gedurende zijne ziekte, worden opgemaakt, waarbij tevens de geboorteplaats, ouderdom, lichaamsgesteld- heid en levenswijze van den lijder, of hij gehuwd of ongehuwd is, behoord te zijn opgeteekend.

1808. H.  W   DAENDELS.  11 

Art, 10. De officieren van gezondheid worden ten sterksten aangemaand overledene militairen, in of aan welker lyken zij vermoeden eenige geneeskimdige opheldering te zullen vinden, voor zoo verre zolks zonder schade geschieden kan, te openen en nauwkeurig te onderzoeken en daarvan aanteekening te houden.

fiij deze operatien zal men nogtans de meeste omzigtigheid gebruiken en zorgen, dat zulks in een afgescheiden en afge- sloten plaats kan geschieden.

Art. 21. Alle verantwoordingslijsten, enz. moeten duidelijk geschreven en zindelijk gehouden worden; in het voorschrijven en invullen der recepten vermtjde men het oud gebruik van caracters in plaatse van de eigene namen der geneesmiddelen te stellen.

Art. 22. Behalve de verpligting om, zooveel mogelijk, te zorgen, dat de zieken zoo spoedig doenlijk in het hospitaal zich begeven of gebragt worden, zullen de officieren van gezondheid in het algemeen opsporen al, wat in der soldaten casemen, in hun levenswijze, eetregel, lichaamsoefeningen, exercitien, uitspanningen of vermaken en wat dies meer is, de gezondheid kan schaden.

Art 23. Ter verbetering hiervan zullen zij, volgens de beste regelen der konst, de noodige ontwerpeir in geschrifte maken of van het nadeelige, hetgeen zij ontwaren, daar, waar zulks volgens de regelen van den dienst vereischt wordt, rapport doen.

Art. 24. De chirurgijns-major en apothekers van de eerste dasse worden op het meest aangemaand om, zooveel doenlijk, ter meerdere bekwaming der chirurgijns of apothekers van de tweede en derde classe toe te dragen en van de voor- komende omstandigheden ten dien einde het best mogelijk gebruik te maken.

Art. 2K. Geen officieren van gezondheid zullen zich van de plaatsen, waar zij den dienst uitoefenen, voor eenigen tijd naar elders met verlof mogen verwijderen dan met voorkennis van den commanderenden officier en mei speciale permissie van den chirurgijn of doctor en chef.

12 1808. H. W. DAENDELS.

TWEEDE HOOFDSTUK.

Van deu geneeskundigen diensl Iniilen de hospitalen.

EERSTE .'FDBEL1N6.

Dieiisl hij de regimentm of corpsen in de hoofdplaalnen.

Art. 1. Bij een regiment infanterie zal de dienst worden uitgeoefend door een chirurgijn-major, drie chirurgijns van de tweede ciasse en zes van de derde classe.

Bij corpsen van mindere sterkte zal het getal der oflicieren van gezondheid naar gelang der omstandigheden zijn ingerigt.

Art. 2. De chirurgijns-major of eerste aanwezende officieren van gezondheid, welke hij dezelve aanwezig zijn, zijn ter eerste instantie verantwoordelijk voor de uitoefening van den geheelen geneesKundigen dienst.

Zij houden het toezigt over de practijk der chirurgijns van de tweede en derde classe, zullende deze altijd over patiënten van aanbelang met hen te rade gaan en van belangiïjke om- standigheden, die zich in hunne practijk voordoen, dadelijk rapport maken.

Alle officieren van gezondheid van corpsen, bij welke zich geen chirurgijn-major bevind, dienen onder opzicht van een der chirurgijns-major van het guarnisocn, welke hunne practijk surveilleerd.

Art. 3. De chirurgijns-major of eerste aanwezende officieren van gezondheid corresponderen onmiddellijk met den chirurgijn of doctor en chef.

Art. 4. Alle zieken van eenig aanbelang worden zoo spoedig mogelijk en zonder eenig verzuim in het hospitaal gebragt, voorzien van een billet, houdende den naam, compagnie en regiment of corps van den lijder, geteekend door den officier van gezondheid en «omuiand eerend en officier.

Art. 5. De officieren, hunne en andere militairen vrouwen en kinderen en sommige zieken van geen aanbelang worden door ben buiten het hospitaal gevisiteerd en van hetnoodige

1808.^ H. W. DAENDEL8. IS

▼oorzieD uit de apotheek van het hospitaal, op yoorschrifteoy door ben eigenhandig geschreven en onderteekend.

Art. 6. De lasten» requisitién en al, hetgeen tot verant- woording van den dienst behoord, worden, zoo als in de derde afdeeling van bet eerste hoofdstuk is bepaald, aan den doctor of cbirui^jn van het arrondissement gezonden.

Art. 7. Weekelijks zullen zij aan den comniandeerenden officier een exact rapport doen van den staat en het getal der zieken bij iedere compagnie, onverminderd bijzondere gebeurtenissen, van welke, zoo spoedig mogelijk is, aan den conmiandant zal kennis gegeeven worden.

Ten deezen einde en in het algemeen zullen ook de chi- rurgijns der 2"^ en S** classe verplicht zijn van alle zieken of gekwetsten, by welke zij geroepen zijn, aan den chirnrgijn- major of eersten aanweezenden olUcier van gezondheid rapport te doen.

Art. 8. Indien er in hetzelve guarnisoen bataillons, corpsen of detachementen zijn, waarbij geen officier van gezondheid zig bevind, zal een der chirurgijns-major verplicht zijn voor de behandeling der zieken daarbij te zorgen.

Art. 9. De chirurgijns-major of eerste aanweezende offi- cieren van gezondheid moeten alle manschappen, die aange- nomen worden, visiteeren.

D^nen, welke gebreken hebben, die hem voor den dienst oogeschikt maken, worden door hen daart(»e onbekwaam verklaard.

TWEEDE AFDEELIN6.

Dienst hij de detachementen en op de strand- en buiten-comptoiren.

Art. 1. Bij detachementen van verschillende wapen-corpsen worden de noodige officieren van gezondheid bij gepaste lonr- bearten medegegeven.

Art. 1. De gedetacheerde officieren van gewondheid buiten de lioofdplaalsen ontvangen bij hun verlrek op recpiisilien.

14 180Ö. M. W. DAÈNDÈLë.

die zij aan den doctor of chirurgijn principaal van het arron- dissement inzenden om door den doctor of chirurgijn en chef te worden gefiatteerd» de noodige medicijnen, linnen, pluksels, enz. uit het magazijn van geneesmiddelen of uit deai>otheek van het hoofd-hospitaal, mits opgevende onder aan de requi- sitie-lijst de sterkte van het detachement.

Art. 5. De gedetacheerde officieren van gezondheid behan- delen bij de detachementen alle zieke militairen en 'sLands ambtenaren aldaar, zonder onderscheid.

Art 4: Zij zenden zonder onderscheid van rang hunne verantwooi*dinglijsten en al, wat daartoe behoort, om de drie maanden, indien er gelegenheid van verzending is, aan deu chirurgijn of doctor principaal van het arrondissement, met wien zij over het noodige tot den dienst correspondeeren.

Art. 5. Bij de detachementen moet er altijd voor een geschikte, afgezonderde plaats gezorgd worden tot berging der zieken, buiten de.plaatzen, daar de militairen huisvesten, welke bij wijze van guarnizoens-hospitalen kunnen zijn in- gericht. ^

Door guarnisoens-hospi talen worden verstaan afgezonderde plaatsen in de casernen, tot verpleging der zieken van het detachement geschikt, in welke een onder-officier als menage- meester fungeert, die voor de huishoudelijke orde en ver- rekening der gelden versmtwoordelijk is; zullende voor het houden der menage voor de Europeesen en Amboneesen worden ingehouden het gewone menage-geld, terwijl van weegens het gouvernement in rekening zal geleden worden voor ieder inlands soldaat twee stuivers daags, in zoodanige munt, als waarin de tractementen ter plaatse, alwaar het hospitaal is aangelegd, uitbetaald worden, behalven nog de gewone rations van vivres.

De geringe voorschotten, die hiertoe door de commandeerende offic eren worden gedaan, met de noodige bewijzen voorzien, zullen 's maandelijks aan den commissaris van oorlog worden gezonden, ten einde daarop voldoening geschiede.

De matrassen, deekens en lakens voor de Europeescn en

1Ó08. H. W. DAÊNDELÓ. IK

Amboneesen, als ook -de matjes en kleedjes voor de inlanders, zullen Tan de militaire of plaalselijke civiele administratie verkregen worden op bons, door de commandeerende officieren geverifieerd en geleekend, welke voorts de noodige zorgen zullen dragen, dat deze artikelen behoorlijk onderhouden en verantwoord worden.

Art. 6. De gedetacheerde officieren van gezondheid zullen bij te doene rapporten aan den chirurgijn of doctor principaal van het arrondissement opgeven, in hoe verre zij met bijzondere inrichtingen \th>y de- zieken hebben kunnen slagen, waar het locaal zig bevind, hoe gelegen, hoeveel zieken het kan bevatten en welke voor- en nadeelen, tot den geneeskundigen dienst betrekkelijk, hetzelve heeft.

Art. 7. De zieken van de detachementen nabij de hoofd- plaatzen moeten, zooveel mogelijk, en zoo spoedig naar de hospitalen verzonden worden, voorzien van een entree-billet.

Art. 8. Wekelijks zullen de gedetacheerde officieren van gezondheid een rapport doen aan den commandeerenden oiTi- rier van het detachement van het getal en den staat der zieken, onverminderd bijzondere gebeurtenissen, van welke zij zoo spoedig mogelijk zullen kennis geven.

Art. 9. Bij bet intrekken van een detachement worden de zieken alle voorzien van de noodige billetten om in het bo^itaal in de hoofdplaats van het arrondissement te worden jiebragt.

DEBDE AFDEELING.

Van de tegenwoordigheid der officieren van gezondheid bij revuen en exercilién.

Art. t. Bij inspectien, afvuuringen of andere plechtigheden, bij welke het geheele regiment of corps of het detachement onder de wapenen komt, zullen de aanwezende olFicieren van (gezondheid, hiervan kennis bekomen hebbende, tegenwoordig niO€ten zijn, zoodanig nogthans, dat de geneeskundige dienst daarbij niet kome te lijden.

16 1808. H. W. DAENOCL8.

Art. ^. Bij gewone exercitien zal de chirurgijn-major of eerste aanwezend officier van gezondheid zorgen, dat daarbij altijd een of twee officieren van gezondheid, van het noodige voorzien, tegenwoordig zijn.

DERDE HOOFDSTUK. Van de hospitalen.

EERSTE APDEELIN6.

Inrichting der hospitalen en algemeene bepalingen.

Art. l. Op Weltevreden nabij Batavia, Samarang enSou- rabaija zal een genoegzaam uitgestrekt lo(*aal voor een hos- pitaal aangelegd zijn, dat van allen toegang, zooveel het zijn kan, behoord vrijgesteld te wezen.

Art. 2. In het algemeen dienen de hospitalen rondsom in het water te staan of van alle zijden met afschuttingen worden voorzien, op zoodanigen afstand van het locaal, dat de zieken daartusschen kunnen wandelen.

Art. 5. De bijzondere vereistens van ieder goed hospitaal betreffen reinheid, vrije toegang van lugt, bijzonder van koele lugt, niet bosmet met dierlijke en andere uitvloeizels en dus, zooveel mogelijk, der zeelugt; ligging der lijders, ieder afzonderlijk en genoegzaam van elkander verwijderd; be- hoorlijke afzondering der lijders, vooral van besmettelijke en bijzonder belangrijke, efiz.

Art. 4. Ter behoorlijke verversching der lugt moeten er op een behoorlijke afstand van elkander, overal, waar de buitenlugt vrij kan inkoomen, gaaien gemaakt worden, langs en rankende aan den grond, van tien duimen in het vierkant, van buiten voorzien met ijzere roosters en van binnen met schuiven, die, wanneer de koele wind nadeelig mogt worden bevonden, aan de zijde, van waar de wind inkomt, kunnen worden gesloolen.

Art. 5. Ook beb4)ord in ieder zaal ten minste een gat in de zolder met een kiiker door *t dak te zijn om de bedorven, ligtere luchl door te l;ialen.

1808. H.  W.  OAENDELS  1»? 

Art. 6. Vooral 's morgens vroeg en 's avonds zal men rookiogen van salpeeter of zee-zout met vitriool-zuur in de zaaleD aanwenden.

Bij besmettende ziektens zullen er zaaien van verwisseling bphüoren te zijn, welke geëvacueerde zalen dan met bruinsteen, zeezout en vitrioolzuur moeten berookt worden; alle andere rokmgen van kruit, bacc. juniperi, enz. zijn zonder nut.

ArI. 7. De keuken en apotheek behooren van dé ver- blijfplaatsen der zieken afgescheiden te zijn en de secreten naar vereisch afgezonderd en zoo ingericht, dal dezelve geen stank in de zalen kunnen veroorzaken.

Art. 8. Ieder ligplaats moet behoorlijk genummerd zijn, terwijl ook ieder zaal een vast nummer of letter behoort te hebben.

Art. 9. De ligplaatsen zullen bestaan in houten, eenmans kribben, van het noodige beddegoed voorzien, voor de Euro- ]ieesen en Amboneesen; doch voor de inlanders zal alleen een mat en strookiissen en voor sommige zieken van aan- h^kmg een deken worden verstrekt; echter in het ruwe isusoen zullen alle lijders van een deken moeten voorzien worden.

Art. 10. De kribben zullen in alle zalen ten minsten twee voeten ter zijde van elkander moeten staan en tusschen iedei*e rij zal een distantie zijn van zes of zeven voeten.

Art. 1 1 . Fournitures en kleedingstukken, voor besmettende ziekten gebruikt, behooi*en niet weder te worden geêm- l'loijeeni, maar moeten na den afloop verbrand worden.

Art. 1 2. In de hospitalen worden opgenomen en behandeld : 1 ' militairen, voorzien met een billet ;

• scbeepsvolk van 's^Konings zeemagt of van HoUandsche koopvaardij schepen, voorzien met een billet en inventaris van het goed, dat zij meede brengen, beide geteekend door den commandeerenden officier en chirurgijn van het scbip; ~' vreemde zeevaarenden met een billet en inventaris, ge- teekend door den commandant van het vaartuig;

^^l&iAT-BOLi DEEL XT. 2

18 IdOÖ. H. W. DAÉNDELS.

4® ook andere persopnen met een last van weegens zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.

De inlanders zullen in hetzelve gebouw, van de Europeesen, en Amboneesen afgescheiden, verpleegd worden.

Art. 13. Geene zieken of herstelden zullen de hospitalen mogen verlaaten dan op last van den doctor of chirurgijn- majoor en voorzien van een pas.

Art. 14. Tot behoud van de goede order in de hospitalen zal er een militaire wacht aan ieder derzelve gegeeven worden.

Art. 15. Voorts zal dagelijks een officier van bet guami- soen belast zijn met de visitatie van hei hospitaal en ver- neemen^ of er ook eenige klagten zijn, en van deeze rapport doen aan den commandeerenden officier van het guarnisoen, zonder over de verschillende klagten te decideeren.

TWBBDK AFDB8LING.

Van den geneeskundigen dienst in de hospitalen.

Art. 1. De algemeene, geneeskundige dienst in de hospitalen, zoo voor militairen, als andere personen, wordt uitgeoefend door alle officieren van gezondheid, zoowel der regimenten of corpsen, als die bij het hospitaal geplaatst zijn, welke daartoe door den chirurgijn of doctor en chef zullen worden geordon- neerd.

Art. ± De genees- en heelkundige dienst in de hospitalen zal van eikanderen afgescheiden zijn, zoodat de eerste door een doctor en de tweede door een chirurgijn van de eerste dasse zal worden waargenomen, die ieder bijzonder voor hunnen dienst verantwoordelijk zijn.

Zij zullen tot hunne adsistentie hebben een chirurgijn yaii de 2* en vier chirurgijns van de 3^ classe; de chirui^Jns van de 2" en 3' classe zullen na de vermeenlering der zieken of andere noodzakelijke omstandigheden door den chirurgija tif doctor en chef boven dit bepaalde getal kunnen vermeerderd worden.

Art. 3. Zij ' behooren te zorgen, dat de zieken yolgen>

1808 H. W. DAENDELè. Ü^

hunne hoofdyerdeeliiigeii, zooveel mogelijk, worden gescheiden en zulks bijzonder ten aanzien van besmettelykey koortsige, van de aan den loop laborerende, venerische, scabieuse, enz. ; ook behoort er een afzonderlijke zaal te zijn voor de conva- lescenten.

Art 4. In bijzonder belangrijke gevallen is dechirurgyn- major of doctor van een hospitaal verplicht over den staat yan zoodanigen zieke met den chirurgijn of doctor en chef (indien deze tegenwoordig is) en chirurgijn of doctor princi- pal van het arrondissement onderling te raadplegen.

Art. 5. De genees- en heelkundige diensten worden op ge- zette tijden des morgens en 's avonds verricht en wel des morgens om zes en des avonds om vyf uuren; en op deze uureu zullen alle de officieren van gezondheid buiten wettige verhindering zonder onderscheid moeten aanwezig zijn.

Art. 6. Tot het gereedmaken der recepten zullen in de hospitalen zijn twee apothekers, een van de 1' en een van de S"" classe, benevens de noodige oppassers of slaven tot adsistentie.

Welke verplicht zullen zijn tevens alle voorschriften, buiten bel hospitaal voorgeschreven door militaire artsen ingevolge art. S van de eerste afdeeling van het S"" hoofdstak, gereed te maken.

Art. 7. De medicijnen en middelen tot uitoefening van den dienst worden, zooals in het eerste hoofdstuk, derde afdeeling gemeld is, op requisiüe-lijsten, door den apotheker opgemaakt en onderteekend, uit het magazyn van geneesmiddelen verkregen ; het overige ais azijn, zout, olie, wijn, arak of brandewyn en diergelijke meer, worden op bons van den hospitaal- meester ontvangen; dog het is ten strengste op poene van cassatie verboden van alle deze artikelen eenig gebruik dan ten behoeve der zieken te maaken.

Art. 8. Dagelijks worden behoorlijk alle recepten op de lijsten ingevuld, terwijl in het algemeen alles, wat ten op- zigten van het houden der lijsten, het opmaken van historiae niorlntrum, enz. en wat verder op den geneeskundigen dienst

iÖ 1808. H. W. DAENOËLS,

betrekking heeft, nauwkeurig door de officieren ran gezond- heid der hospitalen, ieder in zijne betrekking, zal in acht moeten genomen worden, zoo als in het eerste hoofdstuk, derde afdeeling is voorgeschreven.

Art. 9. In de hospitalen zal de chirurgijn-major en doctor, ieder in zijn departement, zorgen, dat het dieet, hetgeen hij oordeeldt noodzakelijk te zijn, bij de visite behoorlijk wordt opgeteekend, ten einde op lijsten, door hun onder- teekend, dadelijk na de visile aan den hospitaalmeestei* ie doen bezorgen, welke in het doen gereed maken der spijzen verpligt is zich hier na te gedragen.

De portien in het voorschrijven van het diéel zullen met overleg van den chirurgijn of doctor en chef, benevens den doctor of chirurgijn principaal, door den doclor en chirurgijn- major in de hospitalen worden vastgesteld.

Art. 10. Bij afwisseling en naar vereisch der omstandig- heden zal een otricier van gezondheid der tweede of derile classe de hi»spitaal-wacht zijn aanbevolen, gedurende welken tijd zij hun verblijf in het hospitaal zullen moeten houden in een daartoe geapproprieerde waclitkanier, in welke de verbanden, enz. door de chirurgijns der derde classe zullen worden gereed gemaakt.

Art. 11. De wachthebbende chirurgijn zal zorgen, dat de inkomende zieken of gekwetsen, waarvan hun dadelijk moet worden kennis gegeven, bij hel inkomen terstond, volgens de daarvoor gemaakte verdeeling, geplaatst en van het nodi^^e voorzien worden ; zij verrigten al den genees- en heelkundigen dienst, welke (uitgezonderd in gevallen van aanbelang) tusscbeu den tijd der visites bij de lijdei*s niogt nodig zijn.

Ook zullen zy altijd bij het toedienen der spijzen in de zalen tegenwoordig zijn en van alles rapport maken aan den doctor of chirurgijn-major, die zelfs van tijd tot tijd bij het toedienen der spijzen behooren tegenwoordig te zijn, ten einde toe te zien, of alles goed en overeenkomstig de intentie gereed gemaakt zij.

Art. 1± De apothekers zullen altijd een van beide in de

1808. H.  W.  OAENDELS.  21 

hisschen tijden in de apotheek tegenwoordig zijn tot het gereedmaken der geneesmiddelen.

VIERDE HOOFDSTUK.

Van het opzigt over den geneeskundigen dienst

in de arrondissementen. Dienst van de

doctoren of chirurgijns principaal.

Art. 1. Daar de uitgebreidheid van het land en de moeilijk- heid tot reizen yoor het doen van de noodige inspectien zulks voor den chirurgijn of doctor en chef ondoenlijk maken, zullen Hf doctoren of chirurgijns principaal het toezigt over den ^ptieeskundigen dienst, op hunne verantwoordelijkheid aan den chirurgijn of doctor en chef, in de arrondissementen waarnemen.

Art. 2. De chirurgijns of doctors principaal doen dagelijks inspectien in het hospitaal der hoofdplaats van hun arrondis- sement, alwaar zij woonachtig zijn, en bij gelegenheid zullen zij de hospitalen der detachementen, enz., daartoe behorende, inspecteeren en zijn verantwoordelijk, dat nopens de inrigting <ierzelve, als aangaande de onderscheide deelen van den dienst, zoo bij deze, als bij dë regimenten en corpsen, alles, wat ten dien opzigte in dit reglement bevat is, naauwkeurig worde uagekomen.

Art. 3. Zij zullen toezien bij hunne inspectien, dat de chirnrgicale en andere instrumenten, benevens de medicijnen, Kehoorlljk worden in order gehouden en bewaard en in het toedienen der laatsten de noodige spaarzaamheid en goede aanwending worde betracht.

Art. 4. Zij ontvangen de lijsten en andere verantwoordingen van den geneeskundigen dienst, benevens de requisitiên van i.vneesmiddelen, van de officieren van gezondheid, dienst doende iii hun arrondissement, en zenden dezelve aan den chirurgijn of doctor en chef.

Dagelijks ontvangen zij uit het hospitaal der hoofdplaatsen^ een morgen rapport, hetwelk zij teekenen en wekelijks aan (ieu chirurgijn of doctor en chef inzenden.

tS 1808. H. W. DAENDEL8.

Voorts ontvangen zij maandelijks een maand-rapporU uiede uit hei hospitaal, hetweili zy insgelijks leekenen en inzenden hij den doctor of chirurgijn en chef.

Bij hetzelven zullen zij voegen een summier rapport met aanmerkingen omtrent den aard der heerscheude ziektens in hunne arrondissementen, met opgave der gelegenheid, oorzaken, wat aangewend is of zoude kunnen worden tot voorkoming, en de best beproefde behandeling.

Art. 5. Zij correspondeeren met de officieren van gezond- heid over het noodige tot den geneeskundigen dienst, in welke zy in noodzakelyke gevallen zullen voorzien, doch tmder verpligting van hunne verrigtingen kennis te geven en rap- port te doen aan den chirurgijn of doctor en chef.

Art. 6. Zij doen de noodige voorziening, indien spoedig officieren van gezondheid tot een detachement vereischt worden, ingevolge de voorschriften, in dit reglement bepaald.

Art. 7. Zy 'zullen zorgen in hunne arrondissementen, dat de vereischte subordinatie word in acht genomen, en waken, dat de officieren van gezondheid zich naar het voorschrirt hunner pligten en werkzaamheden gedragen.

VIJFDE HOOFDSTUK.

Van het opzigt over den geheelen geneeskun- digen dienst en het magazyn van geneesmiddelen.

KBRSTB AroSBLING.

Dienst van den chirurgijn of doctor en chef.

Art. 1. Hy zal in het algemeen gehoorzamen en nakomen alle orders en bevelen, welke hem van wegens zyn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zullen worden gegeveu Mitsgaders van alles, wat zyn dienst betreft, behoorlyk aan zyn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal rapport doen, doch is ten opzichte van het geneeskundige verant- woordeUjk aan hei geneeskundig bestuur over de armee eu

1808. H. W. DAENDELS. 33

brengl alle de orders en vooTBchriftcn voor de officieren van gezondheid aan dezelven over.

Art. S. De doctor or chirurgijn en chef is voor den ge- heelen geneeskundigen dienst in Indien verantwoordelijk en heeft het oppert oezigt over den geheden omvang van denzelven, regelt denzelyen onder de officieren yan gezondheid, welke 'indien zij niet uit het vaderland zijn gezonden) op zijn voordragt worden aangesteld en die alle aan hem onder hunne verantwoordelijkheid ondergeschikt zijn.

Art. 5. De chirurgijn of doctor en chef zal toezien, dat aU^ worde aangewend, het geen tot bewaring der gezondheid van de krijgslieden kan dienen, terwijl hij bij zijn generaal rapport aan het geneeskundig bestuur zal behooren op te^ geven, het geen tot dit heilzaam oogmerk is bewerkstelligt.

Art. 4. Bij het mobiel maken van een gedeelte van het corps der armee zal hij, hiervan kennis bekomen hebbende, zorgen, dat het noodige voor ambulances in gereedheid zal zijn ; insgelijks bij 'detacheeringen zal hij een verdeeling van de officieren van gezondheid van de onderscheidene wapen-corpsea naar gelang der afstanden, den aard der plaatsen, het getal der gedetacheerden, enz. doen; alles met kennisgeving aan de commandeerende officieren, van welkers corpsen de officieren van gezondheid worden afgenomen, en der detachementen, aan welke zij dan toegevoegd zijn.

Art. 5. Voor al heeft hij het toezigt der hospitalen en is verantwoordelijk, dat nopens de inrichting derzelve en aangaande de onderscheidene deelen van den dienst alles naauwkeurig word nagekomen, hetgeen in het hoofdstuk der hospitalen is voorgeschreven, ten welke einde hij dezelve en, indien mogelijk, ook de hospitalen der detachementen dikwijls zal iuspecteeren.

Art 6. Hij zal tevens bij zijne inspectien toezien, dat de chirurgicale instrumenten, het geen tot bereiding der genees- middelen noodig is, de medicijnkisten, enz. in behoorlijke orde gehouden en voor alle nadeelige omstandigheden, zoo veel mogelijk, bewaart worden.

24 1808. H. W. DAENDELS.

Art. 7. Als ook, dat in het voorschrijven, bereiden en toedienen der geneesmiddelen de meest mogelijke spaarzaam- heid, voor zoo veel met het welzijn der lijders bestaandbaar is, worde betracht en dat aan niemand medicijnen worde toegediend, dan die er aanspraak op heeft.

Art. 8. Voorts js hij gehouden te zoi^en, dat de lijsten der oflBciercn van gezondheid, benevens de verantwoordingen van den geneeskundigen dienst, waarvan in het eerste hoofd- stuk, derde afdeeling gesproken is, behoorlijk bij hem ontvangen worden, ten einde bij gelegenheid naar/t vaderland te worden opgezonden om vervolgens ook door het geneeskundig bestuur der armee onderzogt te worden.

Art. 9. Dat de vereischte subordinatie worde in het oog gehouden, op het gedrag der officieren van gezondheid worde gewaakt en in het algemeen, dat alles worde in acht ge- nomen, hetgeen ten opzigte der pligteu en werkzaamheden der officieren van gezondheid is voorgeschreven.

Art. 10. Indien hij mogt bevinden, dat eenig officier van gezondheid niet aan' zijne verpligting voldoed of zich aan wangedrag schuldig maakt, zal hij, indien zijne serieuse ver- maningen vruchteloos mogten afloopen, daarvan kennis geven aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, opdat daartegen de noodige voorziening kan geschieden.

Art. 11. Hij is gehouden, zoowel van de goede pligts- betrachting der officiereii van gezondheid, als van hunne nalatigheid, gemotiveerde aanteekeningen te houden en daarvan, zoowel als van alle bijzonderheden, die hem in den loop van zijne functien voorkomen, aan zijn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, als ook het geneeskundig bestuur over de armee, bij ieder overzending der stukken te sap- portoeren.

Art. 12. Hij ontvangt 'sweekelijks van de doctors of chirurgijns principaal der arrondissementen het dagelijks morgen-rapport der hospitalen.

Insgelijks ontvangt hij van dezelve 's maandelijks een maand- rapport met bijvoeging der dagen van verpleging, beiden

1808. H.  W.  DAENDELS.  25 

opgemaakt door de conlraroUeurs of boekhouders der hospitalen en door den doctor of chirurgijn principaal van hel arrondis- sement geteekend.

Nog zal hij Tan de doctors of chirurgijns principaal bij het maand-rapport ontvangen een summier rapport omtrent den aart der heerschende ziektens in hunne arrondissementen.

Uit dezen zal hij 's maandelijks een eenigzinls gedetailleerd. doch algemeen sununier rapport opmaken van den genees- kundigen dienst en staat der ziektens en hetzelve aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal indienen. Art 13. Hij accordeert voor eenigen tijd inlands verlof, doch niet langer dan voor een maand, met voorkennis van de commandeerende officieren, aan de officieren van gezondheid. Art. 14. Hij ontvangt behoorlijke kennisgeving van de officieren van gezondheid, welke hunne demissie verlangen, ten einde dan bij zijne excellentie den Maarschalk en Gou- vemeor Generaal de noodige voorstellingen te doen.

Art. 15. Hij heeft ook het toezigl over en is verant- woordelijk omtrent de behoorlijke inrigting van het magazijn van geneesmiddelen en verdere behoeftens tot den dienst, zoo als in de eerstvolg nde afdeeling breeder is omschreven.

Art 16. Eindelijk word aan de kunde en iever van den « birurgijn of doctor en chef overgelaten om in alle voor- komende omstandigheden en waarvan in deze instructie niet rnogt gesproken zijn, zoodanige schikkingen en maatregelen te nemen, als hij tot bewaring of herstelling der gezondheid van de krijgslieden, onder zijne verantwoordelijkheid, zal vermeenen te moeten bewerkstelligen.

TWBEÜE AFDEEIJNG.

Van kei nuigazijn van geneesmiddelen en de verdere benoodigheden tot den dienst

Art 1. Op Weltevreden, nabij Batavia, zal een magazijn van geneesmiddelen zijn ingerigt, ter goede bewaring der '.zeneesmiddelen geschikt en, voor zoo veel noodig is, geap- )>roprieerd.

26 1808. H. W. C^AENDELS.

Art. ± Hetzelve staat onder bijzonder toezigt van den doctor of chirurgijn en chef (of bij deszelfs absentie, onder toezigt van den doctor of chirurgijn principaal van het ar- rondissement van Batavia), welke ten opzigte van derzelver goede inrigting verantwoordelijk is.

Art. 3. Tot den ontvangst, ter aflevering en ter b^ooting der benoodigde geneesmiddelen, het houden der boeken en het schrijven der verantwoordingen, enz. zal in het magazijn van geneesmiddelen een magazijnmeester, gelijk staande in in rang met een apothekar van de eerste classe, onder opzicht van den doctor of chirurgijn en chef worden geêm- ploijeerd.

Hij zal alleen verantwoordelijk zijn voor deze aan hem toevertrouwde administratie en uit hoofde van dien ook aan den lande moeten vergoeden alle nadeelen en schaden, die blijken, dat door zijn verzuim of onachtzaamheid aan den lande is toegebragt.

Hij zal een jaarlijks tractement genieten van 4000 rd', zilver geld.

Tot zijn adsistentie zal hem worden toegevoegd een boek- houder, die hem in het schrijven en de verdere werkzaamheden zal behulpzaam zijn ; welke voor een jaarlijks tractement zal genieten 1500 rd', zilver geld.

Voorts zullen de verder noodige, mindere bedienden voor het magazijn van geneesmiddelen naar gelang der omstandig- heden worden geêmploijeerd

Art. 4. Er zal, vóór het verplaatsen der tegenswoordige medicinale winkel, in dezelve een inspectie geschieden door den doctor of chirurgijn en chef, ten einde te beoordeelen« welke geneesmiddelen overtollig of onbruikbaar zijn, van welke een proces-verbaal zal worden opgemaakt door den administrateur, door hem en den chirurgijn of doctor en chef getekend ; voorts zal van hetgeene ten gebruike geschikt is bevonden, een inventaris geformeerd worden, welke de grond der verantwoordinge voor het vervolg zal leggen.

Art. 5. Deze inventaris zal hij overbrengen in het register

1808. H. W. DAENDELS. 27

van den staat van bet magazijn van geneesmiddelen, van welke hem nader een model zal worden ter hand gesteld.

Art. 6. Alle drie maanden zal hij in duplicaat een rer- antwoording van het magazijn opmaken; deze word door hem getekend en geverifieerd door den doctor of chirurgijn en chef, waarvan een aan de generaale contrarolle word ter hand gesteld en een bij de geneeskundige verantwoording aan het geneeskundig bestuur der arraée zal worden gezonden.

Art. 7. Het gestelde in ieder colom der gemelde verant- woording-lijst moet worden geverifieerd, als van colom 2 en 3 door de copia factuur-lijsten; van colom 4 en 6 door getekende lijsten van den apotheker van het laboratorium, inhoudende de hoeveelheid der middelen, welke hij ontvangen heeft tot het bereiden van een chemisch of pharmaceutisch preparaat en de hoeveelheid van het preparaat, welke hij heeft aan het magazijn teruggezonden; van colom K door bij te voegen lijsten, getekend door dengeen, van wien de by ge- komen artikelen zijn ontvangen ; van colom 7 en 8 door de bons of gequiteerde expeditie-lijsten van de officieren van gezoifdheid ; van colom 9 en 10 door quitantiên van hetgeen bi) de administrateurs etï stads apotheker volgens hun schrif- telijke aanvrage ontvangen is; en van colom 11 door lijsten, getekend door den chirurgijn of doctor en chef, der genees- middelen, welke bedorven zijn bevonden.

Al, hetgeen niet behoorlijk word verantwoord, zal niet in rdcening worde geleden.

Art. 8. Jaarlijks, wanneer het naar de omstandigheden wegens vermindering der voorraad noodzakelijk word een aanvrage te doen van geneesmiddelen uit het Vaderland, zal de begroting van het benodigde door den magazijnmeester worden opgemaakt en worden getekend door den doctor of chirurgijn en chef om aan zijn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te worden gezonden.

Art. 9. Vóór deze hegrotinge geschiede, zal de stads- apotheker hiervan kennis bekomen, ten einde de opgave te doen van geneesmiddelen, welke hij zoude voor een jaar be-

28 1808. H. W. DAENDELS.

nodigt hebben, om hierna de begi*oling in te richten, zullende bij verplicht zijn, bij de aankomst der geneesmiddelen ait het Vaderland, dezelve (welke niet bedorven zijn) volgens zijne schriftelijke opgave te accepteeren : behalven deze zullen geen geneesmiddelen hoegenaamd aan de stads-apotheek worden afgegeven.

Dit artikel zal van gelijke applicatie zijn, indien zig apo- thekers etablisseerden te Samarang en Soiirabaija.

Art. 10. Indien het nodig wierd geoordeeld, of bij ge- Ifgendheid, of uit noodzakelijkheid een aankoop van genees- middelen alhier te doen, zullen alvorens deze genee^iddelen worden onderzogt door den magazijnmeesler en apotheker van het laboratorium in tegenwoordigheid van den chirurgijn of doctor en chef ten einde haar deugdzaamheid te onder- zoeken, van welke zij een schriftelijk rapport der bevinding zullen opmaken en ondertekenen, dat aan zijn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zal worden ingezonden.

Art. 11. Bij ontvangst van geneesmiddelen uit hel Vader- land, zooals ook om de drie maanden in het magazijn zal moeten geschieden, zal opgenomen worden door den chirui^ijn of doctor en chef, welke geneesmiddelen bedorven zijn, van welke een getuigschrift zal worden opgemaakt, door den chi- rurgijn of doctor en chef getekend, ten einde zulks bij de verantwoording te voegen.

Art. 12. Chirurgicale en pharmaceutische instrumenten, enz., voon*aad van scheurlinnen en andere benodigdheden voor' den geneeskundigen dienst worden mede onder bewaring en verantwoording van den magazijnmeester gesteld en op re- quisitien uitgegeven, terwijl hij gehouden is hiervan invoege voorschreven verantwoording te doen, zorgende, dat alles in het magazijn goed bewaard en voor bederf behoed worde.

Art. 15 In de hospitalen of zomtijds bij detachementen worden de chirurgijns der 1* classe van de nodige chirui^cale instrumenten vooraien, alleen op speciale authorisatie van den chirurgijn of doctor en chef.

Art. 14. De chirurgijn of doctor en chef ontvangt alle

1Ó08. H W DAENDELS. 29

requisitien van geneesmiddelen, enz. zonder onderscheid; hij beeft vrijheid, indien hij hel nodig oordeeld, dezelve over- eenkomstig de voorraad in te richten ; ook, indien hij twijffeld, of de gevraagde hoeveelheid te groot mogt zijn dezelve te verminderen.

Art. 15. Hij lekend vervolgens de requisitien ter afzending: deze MTorden dan geêxpedieerd met een copie, geschreven door den magazljnnieester en wederom getekend door den chi- rui^ljn of doctor en chef, welke copie vervolgens door de geene, die de medicijnen ontvangt, gequiteerd ter verant- woording van hel magazijn, aan hetzelve word teruggezonden.

Art. 16. De magazijnmeester zal *s maandelijks aan den doctor of chirui^iju erv chef opgeven een door hem ge- tekende lijst der schei- en artzeaij-mengkundige preparaten, welke dienen toebereid te worden, met bijvoeging der voor- raad, welke van deze dan nog voorhanden is, en der hoeveel- heid, welke benodigd zoude zijn, zullende deze lijst door den chirurgijn of doctor en chef worden gefiatteerd en voorts aan den apotheker van hel laboratorium gezonden, ten einde deze hierna zijn aanvrage inrichte der artikelen van geneesmiddelen, die hij benodigt heeft lot het bereiden van die preparaten; wordende deze aanvrage dan weder aan den chirurgijn en chef gezonden om te fialteeren, om dus doende uit hel ma- gazijn de gevraagde middelen te kunnen ontvangen.

Uit het laboratorium ontvangt de magazijinneester de chemische en pharmaceutische toebereidsels, met bijgevoegde lijst van de hoeveelheid der artikelen, welke gezonden worden, door den apotheker der 1^' classe van het laboratorium ondertekend.

Welke lijsten van den apotheker der V classe van het laboratoriaui bij de verantwoording van het magazijn zullen dienen.

Art. 17. Eenige artikelen, in het magazijn van genees- middelen voorhanden, welke voor andere admiuistratien tot gouvememeuts gebruik nodig zijn, kunnen alleen bekomen worden op schriftelijke aanvrage van de administrateurs, ge-

^0 1B08. H. W. DAENDÉL8.

lekend door den heer directeur-generaal en ingezonden bij den chirurgijn of doctor en chef, welke dezelve fiatteerd om in het magazijn te kunnen ontvangen worden.

Art. 18. Er zullen geen medicijnen aan iemand, wie het ook zij, ter leen gegeven of geen voorschriften gereed ge- maakt worden in het magazijn van geneesmiddelen, zelfs niet tot eigen gebruik van den magazijnmeester of bediendens, op poene van cassatie.

Art. 19. Bij absentie van den chirurgijn of doctor en chef uit het an*ondissement van Batavia zal het toeverzigt over het magazijn van geneesmiddelen en laboratorium, in- gevolge inhoud dezer instructie, worden waargenomen door den doctor of chirurgijn principaal van dat arrondissement, zullende alvorens door den chirurgijn of doctor en chef van zijn vertrek behoorlijk kennis worden gegeven.

DBRDB AF0IBLIN6.

Dimst in hel laboratorium van het magazijn van gewesmiddelen.

Art. 1. Het laboratorium behoord tot het magazijn van geneesmiddelen en staat onder hetzelve toezigt van den chi- rurgijn of doctor en chef (of bij desselvs absentie onder dat van den doctor ofchirurgijn principaal van het arrondissement van Batavia), doch is afgescheiden van de directie van den magazijnmeester.

Art. 2. Tot het bereiden der schei- en artzenij-mengkun- dige bereidingen zal in hetzelve een apotheker van de 1'* classe onder opzigt van den chirurgijn of doctor en chef zijn geëmploijeerd, welke voor het behoorlijk bereiden derzelven alleen verantwoordelijk is en uithoofde van dien ook aan den Lande zal moeten vergoeden alle nadeelen en schaden van geneesmiddelen, die blijken door verzuim of onagtzaambeid in het laboratorium aan den Lande te zijn toegebragt.

Hij zal een jaarlijks tractement genieten van rd' 3000, zilver geld.

Tot zijn adsistentie zal een apotheker van de 2fl*' en een

Ié06. M. W. OAENOELè. 51

Tan de 3^ classe, bebalven de nodige mindere hediendens, worden geêmploijeerd.

Art. 5. Hij onlyangt, iudien nodig is, een gefialteerde lijst Tan den chirurgijn of doctor en chef der geneesmiddelen, welke hij zal moeten bereiden ; dan zal hij opmaken een aan- Trage der simplicia, welke hij tot die bereiding nodig heeft, eo dezelve aan den doctor of chirurgijn en chef inzenden om gefiatteerd en uit het magazijn te worden ontvangen .

Voorts zullen de bereidingen, wanneer zij gereed zijn, uit het laboratorium naar het magazijn worden gezonden, met bijToeging Tan een lijst der artikelen en derzelve quantiteiten, welke gezonden worden, door den apotheker der V classe ondertekend.

Art. 4. Alle schei- en artzenij-mengkundige bereidingen m&en Tenraardigt worden naar Toorschrift Tan de pharma- copoea Batava.

Art. 5. Alle schei- en artzenij-mengkundige gereedschappen en ustensilia worden op bons Tan den apothekw, gefiatteerd door den doctor of chirui^ijn en chef, mede uit het magazijn Tan geneesmiddelen ontTangen; Tan aUe deze artikelen word een behoorlijke inventaris geformeert en aan den chirurgijn of doctor en chef om de drie maanden ingezonden, met bij- Toeging der artikelen, welke onbruikbaar, Termist of ge- broken zijn.

Art. 6. In het laboratorium zullen geen geneesmiddelen bereid mogen worden, dan alleen voor het magazijn, yolgens den inhoud Tan artikel 3, en het is op cassatie verboden in hetzelve Toor wie hoegenaamd aldaar eenig preparaat te bereiden of Tan eenig artikel van geneesmiddelen een ander gebruik te maken, dan tot de bereidinge, volgens de gefiat- teerde lyst van den doctor of chirurgijn en chef ontvangen.

De zeer uitvoerige bijlagen van dit reglement, waaronder zicb boTinden reglementen Toor de zieken-oppassers, zieken- TaderSy portiers (Ier hospitalen^ enz., zijn te vinden in Daendels,

32 1808. H. W. DAENDELS.

Staat der Ned. 0. I. bezitt., bijlagen III, militaire zaken, geneeskundige dienst, n°. 95. Zie ook 15 September 1809.

4 Julij. Reglement voor de administratie der hospitalen.

De administrative dienst der hospitalen Ls in het algemeen ondergeschikt aan den commissaris ordonnateur, bijzonder in de aiTondissementen aan den commissaris van oorlog, en word uitgeoefend door een bospitaalmeester en door een contrarolleur of boekhouder.

EERSTE APDEELING.

Dienst van den hospitaalmeester.

Art. 1. De hospitaalmeester zal den gefaeelen dag in het hospitaal behoren aanwezig te zijn en ten dien einde in hetzelve moeten wooneu.

Art. 2. De hospitaalmeester op Weltevreden nabij Ba- tavia en te Samarang zal een jaarlijks tractement genieten van rd« 2000, zilver geld, dog de hospitaalmeester te Sou- rabaija zal rd* 1500, zilver geld, genieten. Tot zijn adsistentie zal hem worden toegevoegd een aide hospitaalmeester opeen tractement van rd"* 600, zilver geld.

Het nodige getal oppassers en mindere bedienden, als ook der opzichters over dezelven (bij de hospitalen onderden naam van zieken vadei*s bekend) worden, benevens de portier en kok, benoemd en aangesteld op voordragt van den hospilaal- meester door den commissaris van oorlog of plaatselijk mili- taire commandant, op zodanige daggelden, als zullen worden noodig geoordeeld.

Welke alle, evenals de aide hospitaalmeester, in het hospitaal, worden gespijzigd.

Art. 5. De bospitaalmeester zal zorgen, dat er niemand in het hospitaal word opgenomen dan voorzien met een entree-billet van den contrarolleur.

Art. 4. Voorts zal hij van den officier van gezondheid der

héÓB. H. W. DAÊN0EL8. 3^

hospitaal-wachl yerneemeD, in welk departement of zaal de iogekooien zieke behoord geplaatst te worden, welke het n^. op het billet zal invullen, len welken einde alle ligplaatsen zonder onderscheid behoorlijk moeten genommerd worden ; en ook de zaaien een vast nommer, letter of benaaming zullen behooren te hebben.

Dan zal hij zorgen, dat ieder zieke, namentlijk de Europeesen eu Amboueesen, van een hemd, mats en kabaaij en de in- landers van een kleedje worden voorzien; voorts van een drinkbeker, eet-lepel en medicijn-kopje en ieder zwaar zieke daarenboven, zooveel mogelijk, van een waterpot, terwijl in de vertrekken voor de belangrijke zieken teevens een of meer steekpannen en urinalen behooren voorhanden te zyn.

Art. 5. De meede gebragte goederen van ieder lijder moeten door den aide hospitaalmeester geïnventariseerd worden ; die geene, welke niet ten gebruike worden gelaaten, hetzij in randzels of matroozen kisten gepakt; en ook de wapenen worden in een afzonderlijk magazijn, onder verantwoordelijk- heid van den bospitaalmeester, geplaatst met bijvoeging voor ieder van een lijst.

Art 6. Deeze lijsten of inventarissen van hetgeene van lederen zieke in het magazijn is gedeponeerd, worden, alvorens bij bet goed te annexeeren, door den contraroUeur geregistreerd, die teevens zulks aanteekend agter op het entree billet, waar- nieede de zieke word voorzien.

Art. 7. Oe hospitaalmeester zorgt verders op de geschiktste wijze voor de verpleging en voeding dier zieken.

Art. 8. Hij vormt behoorlijke requisilie lijsten of bons, voor ieder leverantie in het bijzondere ingericht, waarop hij, nadat zij door den commissaris van oorlog of plaatselijken, mili- tairen commandant geveriGeerd zijn, dagelijks of voor eenige dagen nit de magazijnen of van de leverancieren het benodigde ontvangt; insgelijks ontvangt bij op dezelve wijze alle kribben, ioumitures, ook sommige kleeding-stukken en andere benodigt- bedens, als ketels, baden, enz. uit 'sLands magazijnen.

Kleinere benodigtheden en reparatien van uiiuder aanbelang,

rLAlAAT'BOU MSL IT. 5

S4 t808. H. W. bAENDEUe.

bijzonder sommige geringe hnishoudel^ke benodigtheden Toor bet hospitaal en ook voor de apotheek, vooral wat niet uit de magazijnen kan geleverd worden, moet bij bepaalde leveran* eieren worden aangekogt.

Art. 9. Het is ten strengsten verboden om eenige levens- middelen van het hospitaal of iets anders te verkopen, ten einde zig daardoor andere noodwendigheden, bij voorbeeld, iu plaats van gezoaten vleesch, versch vleesch en diergelijke, door ruiling te bezorgen, aangezien alles, wat benodigt is, op bovengemelde wijze zal kunnen verkregen worden.

Art. 10. Daar de hospitaalmeester, ingevolge hetgeen voorsehreven is, geen aankoop van levensmiddelen of benodigt- heden van eenig aanbelang behoeft te doen, ontvangt hij van den commissaris van oorlog uit 'sLands cas voor den aankoop van benodigde kleinigheden, en ook voor te doene uitschot van gelden voor zeevaarenden, een convenable somme ter goeder rekening, waarvan bij maandelijks een specifieke, ge- quiteerde rekening indiend.

Art. 11. De hospitaalmeester ontvangt zoo spoedig doenlijk na de visite de dieet-lijsten uit de respective departementen, aldaar opgemaakt door zieken-vaders, die de officieren van gezondheid bij de visitens volgen.

Deze lijsten, vooraf door ieder dezer officieren van gezond- heid getekend, moeten nauwkeurig door den hospitaalmeester in het doen bereiden en toedienen der levensmiddelen worden gevolgd.

Art. 12. Htj zal zorgen, dat de levensmiddelen behoorlijk gereed gemaakt worden, en altijd bij de uitdeeling daarvan tegenswoordig zijn, ten einde dat overeenkomstig de aan- tekeninge, bij de visite gedaan, ieder het zijne bekome.

Voorts, dat hetgeen bij iedere zieke moet geobserveerd worden, en hetwelk dezelve zieken-vader behoord op te tekenen, die de aantekeninge ten tijde der visite doet, nauwkeurig worde nagekomen.

Art. 15. Het geene voor de apotheek en chirurgie be- nodigd is, als wijn, brandewijn of arak, azijn, zout, olie en

^808. H. W. DA&NDEL8. Sjj

dergdijken, word gevraagd aan den hospitaalmeester op een door den apotheker getekende lijst, welke artikelen TOorts door denzelyen aan de apotheek worden bezorgd, voor welke hij van den apotheker quitantie ontvangt.

Art. 14. Alles, hetgeen volgens art. 8, 10 en 13 van levens- middelen, enz., als ook van benodigtheden voor de apotheek is ontvangen, word door den hospitaalmeester in een boek geregistreerd en bij bet einde van iedere maand in algemeene stalen overgebragt en het gebraikte verantwoord, met over- l^ggiog van de nodige bewijzen, beslaande in de dagelijksche dic6t*Hjsten en in reenen uit de phannacie.

Art. f5. Deze verantwoordingen, getekend door den hospitaal- meester, worden iedere maand aan den commissaris van oorlog gezonden, ten einde dezelve na te zien en te verifieeren, om aan den commissaris ordonnatenr te worden ingezonden.

Art. 16. Van de fournitores en huisraad, tot legging en Terple^ng der zieken en tot het gereedmaken der spijzen knodigd, als ook de nodig geoordeelde kledingstukken, enz., weik alles de hospitaalmeester zorgen zal, dat in behoorlijke orde vrorde onderbonden, zal hij een behoorlijke inventaris en verantwoording honden, die iedere maand insgelijks ge- verifieerd word door den commissaris van oorlog, om den commissaris ordonnateur te worden ter hand gesteld, zijnde de hospitaalmeester voor hetgeen ontbreekt verantwoordelijk.

In dezen inventaris moét tevens verantwoord worden het irebruik der ontvangene goederen tot het repareren van matrassen, matjes, kussens, lakens, hemden, kleedjes, enz., met aantekening in de rubriek der aanmerkingen, hoeveel stoks er mede gerepareerd zijn.

Niets mag aangemaakt of gerepareerd worden, dan met s[>eciale toestemming van den commissaris van oorlog.

Art. 17. ledere drie maanden zal alles in bijzijn van den C(»nimi8saris van oorlog worden nagezien; daarbij beoordeeld men, wat buiten gebrnik is en hetwelk volgens schriftelijk getttigenis van den commissaris van oorlog als zodanig in de rubriek van den inventaris, daartoe bestemd, word gebragt.

56 1d06. H. W. DAENDEL8.

Art. 18. « De hospitaalmeester zal nauwkeurig toezigl houden, dat alle huishoudelijk geêmploljeerdens en bediendens, die aan hem in het bijzonder ondergeschikt zijn, aan hunne plicht voldoen en, bij gebreken hierin, hun de nodige cor- rectien geven of, des nodig zijnde, uiel den cotnmissaris van oorlog of plaatseiijken militairen commandant zoodanige schik- kingen tot behoud van goede orde en nakoming van plicht beraamen en uitoeflenen, als de omstandigheden vereischen zullen.

Art. 19. Hij zal met de meeste oplettendheid zorgen, dat de uiterst mogelijke zindelijkheid in alles worde onderhouden : dat het linnen of catoene goed behoorlijk gewasschen en de lijders naar vereisch verschoond, de legplaatsen der lijders, met het geene er toe behoord, behoorlijk gereinigd en de wanden gewit worden ; dat de vloer, na vooraf met nat zand of bladeren bestrooid te zijn, ten minste twee maaien daags geveegd en een of meer maaien in de week worde geschrobt.

Art. 20. De legplaatsen, met hetgeen er toe blehoord, der gestorvenen moeten, schoon zij ook gereinigd zijn, niet weder gebruikt worden, dan na een geruimen tijdbehooriykgeluciit te zijn.

Art. ^1. Vooral moet ook toegezien worden, dat aan geene zieken, niet met scabies of diei^elijken uitslag behebt, four- nitures worden gegeven, welke te voren door dergelijke zieken zijn geoccupeerd geworden ; moetende ook het linnen* enz., door deze gebruikt, afzonderlijk gewasschen en gehouden worden.

Art. 22. Van onverwagte gebeurtenissen en van het over- lijden van een der lijders zal hij zig door de zieken vaders dadelijk rapport doen maaken en alles verzorgen, hetgeen tot het begraven der dooden word vereischt.

Art. 23. Hij zal toezien, dat geene der hospitaalbediendeus eenige spijze of drank^ als ook kledingstukken of eenige andere artikelen, hoegenaamd, aan of voor de zieken verkopen ofali- eneren of dat door geen hunner van zieken, gekwesten of overledenen in het hospitaal het minste geschenk ontvangen.

1808. H. W. OAENOELS. 37

geYorderd of toegeêigent word, dan aUeen met voorkennis eo in iegenswoordigheid y.an hem, terwijl de overtreeders hiervan dadelijk uit den hospilaalsdienst moeten ontslagen en na bevind van zaken aan den rechter overgegeven worden. Art. 24. Eindelijk is het verlioden vreemden of vrouwen en kinderen in het hospitaal bij de zieken toe te laten, dan in eenige gevallen met toestemming van den doctor of chi- rurgijn-major, die dezelve behandeld; en het is volstrekt ver boden, dat deze in de zalen overnachten.

TWHDI AFDIIUIirG.

Diensi van den cmbraroUeur of boekhouder.

ArL 1. De contrarolleur of boekhouder of aide contra- rt)ilear zullen een van beide den gehelen dag in het hospitaal behooren aanwezig te zijn.

ArU 2. De contrarolleur of boekhouder zal in de hospi- laalen op Weltevreden en Samarang een jaarlijks tractement genieten van.rd* IStOO, zilver geld, en in. het hospitaal te Snurabaija een tractement van rd' 900, zilver geld.

De aide contrarolleur, die hem tot zijne adsistentie word u^egevoégd, zal een tractement hebben van rd» 600, zilver geld.

Art. 3. De contrarolleur zal de billetten, waarmede de inkomende zieken voorzien moeten zijn, nazien en, in orde bevindende, ieder lijder een billet d'entrée ter hand stellen, iietwelk na bepaling der ligplaats boven- of aan dezelve, waar luj geplaatst is, word opgehangen.

ArL 4. Hij zal de monteringen en andere goederen der lijders bij de aankomst in het hospitaal gadeslaan en de door

len aide hospilaalmeester aan hem te presenterene lijslen van lipigeen in het magazijn gedeponeerd word, in een boek op- (''kenen, opdat een ieder bij zijn vertrek uit hetzelve het /i[ne terug bekome of bij overlijden aan de daartoe gequali- liceerden worde afgegeven, welk mede op het entree billet word aangetekend.

.\rt. i. De contrarolleur zal vier nauwkeurige registers

38 1808. H. W. DAENDELS.

hoadMi van alle inkomende, uitgaande en gestorvene personen in het hospitaal, het eene voor de militairen, het tweede yoor 'tscheeps volk van 'sKonings en andere HoHandsche schepen, het derde voor vreemde zeevarenden en het vierde voorpar- ticnliere personen, met een exacte onderscheiding, bij wat corps of waartoe anders dezelve behoren.

Art. 6. Van de dagelijksche veranderingen hierin zal hij lederen morgen een generaal rapport inzenden aan den com- missaris van oorlog en plaatselljken militairen commandant en aan den doctor of chirurgijn principaal van het arrondissement, waarop tevens het getal officieren en het getal der ledige ligplaatsen zal aangetekend staan.

Art. 7. Bovendien zal hij maandelijks aan den doctor of chirurgijn principaal van het arrondissement een dergelijk rapport inzenden, waarbij tevens is uitgetrokken het geheele getal der verpleegdagen geduurende die maand.

Art. 8. Hij zal maandelijks een nominatif extract uit zijn register van ingekomene, uitgegaane of gestorvene manschappen opmaken, waarin de manschappen, voor ieder corps of schip, enz. afgezonderd, elkander behoren te volgen, en zulks aan den commissaris van oorlog inzenden om geverifieerd aan den commissaris ordonnateur te worden gezonden.

Art. 9. Bij vertrek van reconvalescenten of herstelden uit het hospitaal zal de contraroUeur in het boek der registratie van de goederen aantekenen, hetgeen terug gegeven word, en voorts de nodige passen vervaardigen en aan dezelve, na alvorens door den chirurgijn-major of doctor van het hospitaal te zijn getekend, door den hospitaalmeester deze laten af- geven; op deze passen zal hij tevens specificeeren den tijd van verpleeging in het hospitaal en voor de zeevaarenden en die. welke zulks nodig hebben, het reisgeld of verschot.

Art. 10. Om de drie maanden zend de contraroUeur of boekhouder een schriftelijk rapport aan den commissaris van oorlog, gecontrasigneerd door den hospitaalmeester, van de goederen der overledenen, welke zig volgens zijn register in het magazijn bevinden en niet afgehaald mogteo zijn.

180a H. W. OAENDELS. 39

Art« 11. Maandelijks zal hy een betalings-li^st fonneeren vaa alle offideren Tan gezondheid» bij het hospitaal behoorende, beueveDs van de hoofd geêinploijeerdens in hetzrive.

Op deze l^t word alleen gesteld de toelage van den doctor of chirurgijn-major, indien hij bij een der regimenten behoord, alzoo bet gewone appointement alsdan bij derzeher corpsen word betaald.

Insgelijks maakt bij maandelijks een lijst der daggelden van de mindere bediendens, welke betalings-lysten, Aoor den conlrarolleur getekend, aan den commissaris van oorlog worden gezonden.

Art. 13. Alle rekeningen of pretensien aan het hospitaal worden maandelijks door de leveranderen, enz. aan den com- missaris van oorlog gezonden.

DBRDK APDBBLING.

De zieken oppassers en opzichters over dezelve, als meede de portiers, koks, enz. gedragen zig ten opzigten der bijzonder- heden fan hunnen dienst aan zodanige reglementen, als voor huD in de zaaien zullen worden opgehangen.

De zeer uitvoerige byiagen van dit reglement, waaronder zich bevinden reglementen voor de zieken-oppassers, zieken- vaders, portiers der hospitalen, enz. en allerlei modellen, zijn Ie vinden in Daendels, staat der Ned. 0. I. bezittingen, bij- lagen ni, militaire zaken, geneeskundige dienst, n° 93.

4t Julij. Aanstelling van een prefect over de Jakatrasche en Preanger-bovenlanden.

Hierdoor en »door de afscheiding der Bataviasche onmie- ' landen" verviel de betrekking van gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander.

4 Jalg. Openstelling van Indramajoe voor den handel op Baiatna, Java en den overwal.

Deze openstelling geschiedde »op den voet, zo als zulks •opzigtelijk Samarang en Sourabaija" bepaald was.

40 1608. H. W. OAENOELS.

Daendels schreef op bovenstaanden datum aao den resident yan GheriboD die openstelling toe te staan >in de zekere yeronderst^ing, dat daardoor, volgens Uwe opgave, 'sLands domeinen zullen worden vermeerderd en dat door UEd op desselvs verantwoordelijkheid voor alle sluikhandel of andere, daaruit kunnende resulteeren misbruiken strengelijk gewaakt werden zal".

6 Jolij. Aanstelling van een i^chirurgijn-principar voor het arrondissement Batavia,

Zulks geschiedde, omdat de regeling van den geneeskundigen dienst de betrekking van hoofd der chirurgie te Batavia had doen vervallen.

6 JuHj. Aanstelling van een i^chirurgijn-principar* voor het arrondissement Soerabaija.

Deze kreeg een tractement van 5000 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars.

6 Julij. Levering van hout, enz. voor de duiten-munt te Soerabaija, alsmede voor j^de werken bij Menare 3en op het eiland Madura".

Zijne excellentie de Maarschalk gereflecteerd hebbende, dat het niet wel mogelijk is alle de kolen, mitsgaders hout- werken, vaartuigen en andere articulen, welke benodigd zijn, zo voor de duiten-muulerij, als de aangelegd wordende werken bij Menare, alhier [Soei*abaija] en op het eiland Madura alleen uit dezen Oosthoek bij eikanderen te brengen, zonder dat de inge- zeetenen daardoor al te zeer beswaard worden, en men gevaar loopt, dat bet werk zelve niet met alle die spoed zal kunnen worden voortgezet, welke de noodzakelijkheid komt te ver- eischen; zo is bet, dat welgemelde zijn excellentie besloten heeft orde te stellen, dat ook van de comptoiren Rembang, Joana en Japara en de daaronder gehorende regentschappen

1808. H. W DAENDEL8. 41

een gedeelte van die articulen geleverd en bezorgd worden, inzonderheid kolen en vaartuigen, en wel van de eerste tot 10000 pikob 's maandelijks en van de laatste 100 prauwen maijang, voor zo lang die benodigd zuilen zijn, met de daarvoor vereischte manschappen, alles zodanig te verdeelen, als met de plaatselijke onislaudighedon van ieder der gemelde comptoiren best overeenkomt, en met dien verstande tevens, dat de dus van daar geleverd wordende materialen en man- schappen op dien zelvden voet zullen betaald worden, als teo opzichte van die van den Oosthoek plaats vindt; en qualificeerende mitsdien den tijdelijken gezaghebber in den Oosthoek om van de residenten der voorschreven comptoiren van tijd tot tijd deswegens de nodige aanvrage te mogen doen en met order aan de laatstgemelde om in zo een geval deze aanvragen te honden, evenals of die door zijne excellentie zelve waren gedaan, en dus met de bezorging van het daarbij geéischte alle mogelijke spoed te maken.

8 Julij. Chineesche vertalifigen van gouvemernenleele beschikkingen.

Hoedanig in het begin dezer eeuw met zulke vertalingen gehandeld werd, blijkt uit het volgende.

Is goedgevonden en verstaan den kapitein en lieutenants der Chineesche natie te gelasten na te gaan en aan deze regeering op te geven, of de bij art. 13 van de in 1798 gearresteerde pacht-conditien voor de boom gemaakte bepaling (usschen groole en kleine jonken bij het daarvan in de Chi- neesche taal gemaakt translaat woordelijk zoodanig wordt gevonden, dan wel of daarbij nog eene nadere onderscheiding in hunne taal is gemaakt tusschen jonken met een of twee (lekken en of zedert deswegens ook eenige nadere bepalingen zijn gemaakt.

Op den 19*^ Julij 1808 rapporteerden de Chineesche ollicieren, *dat bij de vertaling van het 15'' artikel der in

43 1808. H. W. DAENOELS.

1798 gearresteerde ptcbt-condiiieD in de Chineesche taal van geene andere als van jonken met een en twee dekken wordt gewaagd en daarna de betaling der inkomende regten is bepaald, dewijl destijds niet meerder dan tweeërlei soorten van jonken wierden aangemaakt en geêmploi|eerd".

8 Jnlij. Oprichting van eennUUtairenctnutructie'wifUfel te Soerabaija.

Zijne excellentie in overweging genomen hebbende, dat bei voor Zijner Majestetts dienst in deze kolonie ten boogsten nodig en nnttig zal zijn, dat op Sourabaija alleen geétablis- seerd worde een generaal atelier van constructie voor de armee in Indiê, beeft goedgevonden te bepalen, dat voor het voorschreven etaMissement tegens taxatie zullen worden in* gekocht de tninen van den pangerang van Sumanap, van den regent van Passonronang en van den regent van Bangil en dat daar ter plaatse, zo wel de verschillende ateliers, als magazijnen en logementen der ambaglslieden zullen worden geplaatst.

Dat de administratie zal bestaan uit:

1 eersten 'directeur, capitein,

1 tweeden directeur, eersten luitenant,

1 opzichter over de timmerwerken,

l » » • smitswerken,

1 boekhouder,

2 adsistenten,

1 kadet tot het tekenen der plans,

1 baas smit,

1 » geweermaker,

l » koper- en blikslager en bankwerker,

1 » timmerman,

1 » wagenmaker,

1 meester-knegt der smits, 1 * • ■ geweer makers,

15 koppen.

1808. H. W. OAENOEL8.

43

tS kappen.

meester-knegt der koper- en blikslagers, limmeriieden, wagenmakers, kuipers^

geweerladenmakers, zadelmakers, geelgieters, draijers, 12 vnurstanders of grof smits, 43 werklieden of voorslagers, 12 bankwerkers, waaronder S vijlen kappers, 60 werklieden, timmermans, 14 wagenmakers, 13' geweermakers, 6 geweerladenmakers, 4 koper- en blikslagers, 4 kuipers, 4 draijers, 4 zadelmakers, 4 geelgielers % kruizenmakers, 2 Terwers,

1 opzichter in het pakhuis, 1 mandadoor.

209 koppen;

dat de kapitein, de Frees, zal zijn eerste directeur van dit établissement onder de orders van den commandant van den Oosthoek en onder de inspectie, zo van den inspecteur-generaal, ak van den luitenant-kolonel van de artillerie alhier, welke reguliere inspectien zal doen, maar alleen van zijn bevinding aan den commandant van den Oosthoek rapport doen, zonder iels in de werkzaamheden te ordonneren of te veran- deren; /

dat hij kapitein, de Frees, boven zijn tractement zal ge- nieten 4 rijksdaalders, zilver, daags;

44 1808. H. W. DAENDEL8.

de tweede directeur zal zijn eerste luitenant en genieten 2 rijksdaalders, ziher, daags, boven zijn tractement;

de opzichter over de timmerlieden en over de smits ieder 100 rijksdaalders 'sroaands;

de boekhouder 125 rd*;

de twee adsistenten 1 rd% ziWer, boven hunne tractementen ;

de kadet mede 1 rd^ zilver, daags, boven zijn tractement ;

de vijr baasen, ieder 60 rd';

de meesterknegts ieder 35 rd';

de vuurstanders of grof smits en geelgieters ieder 12 stuivers daags:

alle overige inlandsche ambagtslieden 10 stuivers en

de Europeesche 30 stuivers daags;

de opzichter in het pakhuis 40 rd* 'smaands; en

de mandadoor 14 stuivers daags, alles in zilver of duiden :

de kapitein, de Frees, zal van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ontvangen genenerale orders voorde te construeeren artillerie goederen en niets aanmaken dan op last van zijne excellentie of den kommandant militair in den Oosthoek ;

de gezaghebber in den Oosthoek wordt belast met den inkoop der tuinen en gebouwen, daarop staande, volgens billijke taxatie en de kolonel, de Koek, roet de organisatie van dit geheele etablissement op den voel en wijze, als hiervoren is bepaald.

Zie ook 9 Julij 1808.

8 Julij. Afschaffing der verslrekkingeti van kaarsen.

h besloten alle verstrekkingen van kaarsen, buiten de miliiaire wagten, te doen cesseren en dienvolgens te bepalen, dal in de 24 uren voor een ofriciers-wagt twee smeerkaarsen van vijf in een pond zullen worden afgegeeven en dat bij de onder-oflicieren en soldaten olij, in stede van kaarsen, zal moeien worden gebrand; zullende de leverantie der benodigde kaarsen publiek moeten worden aanbesteed.

1606. H. W. DAËNDËLÓ. 4H

Op S Jalij 1808 had Daendels ter zake aan den Luitenant GouTernear Generaal geschreven:

Alle opkoping van wax beschouwe ik als onnodig, ver- mits de aanmakiugen en verstrekkingen van waxkaarsen komt te cesseeren, naardien er op de respeclive biireaux niet meer bQ nacht behoeft gewerkt te worden en, zulks in een extra geval al plaats hebbende, het benodigde ligt door de respec- tive chefs derselve kan worden ingekocht, voor zover wezentlijk benodigt zijn, terwijl de kaarsen, voor de wagten benodigd, kunnen Worden aanbesteed, evenals in Holland gebruikelijk is, en werden berekend op H smeerkaarsen per wacht voor een oiBcier, kunnende aan de onder-oiBcieren en gemeeneu ollj worden verstrekt.

9 Julij. liepaliuyeH nojiens looisen^ enz.

Zijne excellentie heeft goedgevonden te besluiten, gelijk besloten is bij dezen:

1® dat de tegenswoordige gecommitteerdens der reede te Sourabaija als zoodanig zullen blijven fungeeren en ter adsistentie aan den havenmeester zullen worden toegevoegd met een appoinctement van oO rijksdaalders, zilver, per maand, boven derzelver gewone tractement; 2® de appoinctementen van de respective lootsen in volgender voegen te bepalen, als:

aan den opper-loots rd» 50

■ » onder-loots » 30

» » leerling » 20

per maand, zilver geld; en voorts aan den opperloots toe te voegen den rang van luitenant der marine, ten einde zich des te beter op de schepen te kunnen doen respectereu.

9 Julij. Regeling der directie van den mililairen coti- slnu^lie-winkel te Soerabatja.

In aanmerking genomen zijde, dat de uitgestrektheid der werkzaambeden in de constructie-winkel te Soerahaijn vorderd,

46 leOe. H. W. DAENDËLé.

daar o?er eene directie wordt aangesteld, welke niet aüeen voor de goede executie der door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur-Generaal bereids gegeven of nog ie geven orders zorge draagt, maar tevens toeziet, dat geene ver- strekkingen of afbetalingen geschieden, dan die werkelijk benodigd zrjn.

is besloten, dat, ondergeschikt aan en bij alwezigheid van den luitenant Geuvemeur^eneraal, eene zodanige directie over de constructie-winkel plaats vinden en bestaan zal uil vier commissarissen, waarvan ieder op zijn tour verpiigt zal wezen om gedurende den tijd van agt dagen af en aan aldaar de inspectie te doen, ten einde zorge te dragen, dat alle de te ontvangen orders ter executie gelegd en süptelijk geohserveerd worden. '

Dat alle de door den constructeur te doene aanvi*agen van benodigdheden en gelden aan den commissaris der week zullen worden gedaan, welke, met overleg der andere commissarissen daarvan de noodzakelijkheid inziende, dezelve fialteerd en ter voldoening aan den prefect ter hand steld, die als dan daarvoor ordonnantie verleend.

Uat'er voorts hoegenaamd geene verstrekkingen uit de constructie-winkel zullen plaats vinden, dan op eene daartoe met de handtekening van den commissaris der week bekrag- tigde of in extra ordinaire gevalle op een door den prefect, den commandant militair, commissaris generaal der marine direct te verlenen qualificatie.

Wijders tot commissarissen, welke deze directie zullen uitmaken, te benoemen en aan te stellen, gelyk daartoe be- noemd en aangesteld worden bij dezen:

den prefect over Java's Oosthoek,

den commandant militair bij de divisie-troepen alhier [Soe- rabaija],

den commissaris-generaal der marine,

en den chef der alhier zijnde artillerie,

terwijl bovendien neg twee artillerie-officieren met de dagelijksche inspectie worden belasL

1806. H. W. DAeNOCLfi. 47

De drie hatstbedoelden zijn op 7 Oclober 1800 Tenranfen door twee luitenant-kolonels, een hayenineester en den scriba in den Oosthoek.

Zie o<dL 11 Bloeimaand 1810.

'10 Julg. Invoering van aikkerage-gelden te Samarang en ie Soerahaifa.

Zijne excellentie de Naarschalk en Gouverneur Generaal gereitecteerd hebbende, als dat te SourabaLJa en Samarang geen ankeragie-geld door de ter reede leggende scheepen be- taald word, even en in dier voegen als zulks ter hoofdplaats Batavia en elders gebruikelijk is.

Heeft dienvolgens goedgevonden te decreteeren, zooals ge- decreteerd word bij dezen, als dat voortaan, zoowel te Samarang, als te Sourabaija door alle ter reede komende schepen en vaar- tuigen, die daaraan te Batavia subject zijn, ankeragie-geld zal moeien worden betaald ten behoeve van den Lande, en zulks op een gelijken voet» als dit ter hoofdplaats Batavia gebrui- kelijk is, aanvang nemende met primo Januarij 1808.

Zie ook 9/21 Maart en 3 Julij 1809.

11 Jnlij. Benoeming van een Panembahan vanMadura tot oud» Sultan van Madura.

Bij zijne excelientie den Maarschalk van HoUand, mitsgaders Gonvemeor Generaal en opper-bevelhebber van 's Konings land- en zeeniagt in Indien, Herman Willem Daendels, in aanmerking genomen zijnde de langjarige diensten van den panumbahan Adipettij Tjaokra di Mingrat, regent te Madura, en de door deDzehren steeds aan den dag gelegde blijken van trouw en verknochtheid aan den Lande, inzonderheid door hel aanwenden van alle mogdijke middelen toi het bezorgen van de nodige manschappen voor den miUtairen dienst, zo te Batavia, als de Groote Oost en andere kantoren, zo is hei, dal welgemelde zijne excellentie ora aan gedagten panumbahan een blijk te geven van bet byzonder contentement over deze ijverige

4d lèÖè. H. W. DAËlMbELè.

pligtsbetragting en denzelve daartoe meer ea meer te ani- meeren, derhalveD goedgeTOuden heeft ie besluiten, zoals be- sloten word hij dezen, voorschreven panumbahan AdipaltLj Tjackra di Ningrat, uil kragte van de door Zijne Majesteit den Koning van Holland. aan hoogst denzelven verleende magt en autoriteit, te vereeren met den titul van oüd-sultan van Madura, zoals hij daarmede vereerd word bij dezen, met behoud van het aan denzelven door bun hoog Edelheid de hooge ludiasche regeering opgedragen wedonoschap over alle de regenten, onder den Oosthoek gehorende, van Grissee en Sidaijoe af tot Ban- joewangie toe, doch ook roet dien verstande tevens, dat deze eere-titul niet alleen van geen de minste consequenlien zal zijn voor den vervolge, noch zijne successeuren in der tijd uit dien hoofde eenige aanspraak daarop zullen mogen maken, maar ook ten aanzien van zijne ondergeschiktheid aan den Lande en de thans plaats hebbende leverantiên en inrigtingen omtrent bet bestuur van het landschap Madura alles op den ouden voet zal moeten blijven.

13 Julij. Bezoldiging uil 'sLands kas en verheffing lot manlri^s van Javaansclie schrijvers op liel Iranslaleurs- bureau Ie Suerabaija.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal gezien hebbende het verzoek van de Javaanse schrijvers op het translateurs-comptoir te Sourabaija, Wongso Setro en Wiro Setro, houdende verzoek om, vermits zij tot heden toe hunne inkomsten particulier van den Oosthoeks gezachhebber en translateur gehad hebben en zulks als nu door de op handen zijnde veranderingen nopens de inkomsten der amb- \enaaren zal komen te cesseeren, met een vast appoinctemetil, alsmede den rang vsm man trie te mogen werden gebeneficeerd: en hierop hebbende ingenomen de consideratien van den Oosthoeks gezachhebber, Rotiienbubler, heeft goedgevonden te besluiten, zoals besloten werd bij dezen, om de Javaanen, Wongso Setro en Wiro Selro, aan te stellen tot klerken op

1808. H.  W.  DAENOELS.  49 

hel translateurs-comptoir te Sourabaya, mei toevoeging van den titul en rang van mantrie en op een vast appoinctement Tan rijksdaalders HoHands vijf en twintig» zilver geld, per maandf ingaande met primo Januarij 1808, als moetende tot dien tijd toe, invoege thans plaats heeft, door den Oosthoeks gezaghebber gesalariseerd werden.

14 Jalij. Verbad tegen het verhuren van desa^s aan Chinezen, enz. en tegen het verkenen van voorschot op het gewas van inlanders.

Nademaal het schadelijke van het verhuren van negorijen en dessa's aan Chinezen en anderen, zoowel als het doen van voorschietingen op het gewas, algemeen erkend is en tot tegengang daarvan onder het vorige gouvernement verscheidene orders zijn geémaneerd, inzonderheid zeker billet van den IG"'' Februarij 1805, door den toenmaligen gouverneur en •lirectenr van Java's Noord-Oostkust uitgegeven, mitsgaders Ur onzer kennisse gekomen is, dat de gemelde orders, wel verre van te worden nagekomen of met den vereischten klem te zijn gehandhaafd, van lieverlede gevilipendeerd en buiten observantie zijn geraakt, wij, uil aanmerking van de hooge uooilzakdijkheid, dat de bedoelde orders religieuselijk worden iremainUneerd en geene negorijen en dessas aan de behering worden overgelaten van particulieren, die, van deze precaire «lirecUe abuserende, het land uitputten en verarmen en de L^uede ingezelenen onder het knellende juk van hunne hebzucht 'lH3n gebukt gaan; voorts ook geene voorschietingen op het cewas worden toegelaten, waardoor aan den landman de vruchten van zijn zweet en arbeid met een ongehoorden boeker worden ontspeeld, goedgevonden hebben, met renovatie vnii alle vorige, daartegen geêmaneerde, prohibitive orders, te ordonneren en te statusren, gelijk wij ordonneren en sta- tmren bij dezen:

Eerstelijk : dat geene negorijen of dessa's en evenmin de

» izaars of markten, die aan dezelve verbonden zijn, dan wel •d/ouderlijk tot de hoofd-negorijen behoren, zullen mogen

KAlA4T-10n DCCL XT. 4

M 1808. H. W. DAENDELé.

worden verhuurd, verpand, verpacht, geleend of onder eenig ander pretext onder de behering van particulieren gesteld, veie zy ook zonden mogen wezen, sub poene, dat alle overeen- komsten, welke in contraventie van dit verbod worden aan- gegaan, niet alleen zullen zijn ipso jure nul, maar daarenboven zullen worden gecorrigeerd met de dadelijke afzetting, hetzij van den regent of van zoodanig ander inlandsch hoofd, als de verhuring of verpachting zoude mogen hebben gecon- tracteerd, en met arbitraire slrafle voor den huurder.

Ten tweede : dat van dit verbod nogtans worden uitgesloten zodanige negorijen en dessa's, welke nog voor eerst aan de suikermolens, de zoutpannen en de zoogenaamde vogelnestjes- klippen verbonden dienen te blijven, onder zoodanige billijke bepalingen, als een goede behandeling aan de inwoners van die negorijen en dessa's kunnen verzekeren.

Ten derde : dat geene voorschietingen op het gewas, onder welk voorwendsel ook, door particulieren zullen mogen worden gedaan of gecontracteerd, sub poene van nulliteit.

Ten vierde : dat degeenen, welke contrarie het verbod van den 16^ Februari) 1805 thans aan n^orijen, dessa's en bazaars eenige huur dan wel pretensien hebben wegens ge- dane voorschietingen op het gewas van die huur en pretensien, bij dezen worden verklaard voor vervallen, achtervolgens de poene bij het voorschreven verbod op de overtreding daarvan gesteld, nogtans daarvan uitgezonderd de negorijen en dessa's. aan de suikermolens, de zoutpannen en de vogelnestjes-klippen verbonden.

Dit verbod moest o. a. bij «openbare bekkenslag" afge- kondigd worden in alle regentschappen, negorijen, desa's en pasar's.

14 Julij. Reglement voor de huurders van negorijenen desa% aan suikermolens, zoutpannen en de zoogenaamde pogdnest'klippen verbonden.

Art. 1. Zij zullen de rijst velden en andere akkers van

1808. H.  W.  OAENDELS.  UI 

de in hniir hebbende disiriclen zoodanig onder de inwoners van dezelye verdelen, dat een ieder daaruit zijn behoorlijk bestaan kan yinden,

Art 2. Ingeralle echter de voormelde velden en akkers geen genoegzaam bestaan kunnen opleveren en ter verzekering van hetzelve voor de invironers geene andere ressources over- blijven, zullen de huurders daaraan moeten te gemoet komen door de verstrekking van rijst en padi voor eigen rekening aan de arbeiders, zoo lang zij in humien dienst worden ge- efuploijeerd.

Art 3. Zij zuUen de inwonera geene buitengewone of zwaardere lasten opleggen, als zij in billijkheid kunnen dragen, veel min dezelve mishandelen of willekeurig van hunne goederen beroven, dan wel zich hunne vrouwen en kinderen toeêigenen of, onder welk pretext dit ook zoude mogen wezen, eenige kwellingen aandoen.

Art. 4. De pachters van de zout pannen zullen, zoo min aLs de suikermolenaars of derzelver mandadoors en mindere beJiendens, zich van andere tonnen of maten tot het inmeten van het aan hun geleverd werdende zout en suiker-water uiogen bedienen, dan die te Samarang of te Sourabaija van gou vernemen ts wege zullen wezen geéikt.

Arl. 3. Desgelijks zullen de zoutpachters geen meerder tonnen voor een koijang mogen rekenen, als in de in huur hebbende negorijen gei*ecipieerd en met de inwoners, met voorkennis van den resident van hel kantoor, onder 't welke de verhuurde negorijen l)ehoren, overeengekomen is; voorts het zout niet in de tonnen mogen laten instampen of persen Jan wel boven de rand ophogen, maar hetzelve met schoppen «laarin moeten doen werpen en dan gelijk rands afstrijken.

Arl. 6. De suikermolenaars en zout pachters zullen zich soigueuzelijk hebben te onthouden om de inwoners in de klaling van het door hun geleverd wordende suikerwater eo zout op eenigerlei wijze te kort te doen.

Art. 7. Ten dien einde zal telkens bij de aflevering van zuut of saikei*waler, dan wel by hel presleeren van andere

HO 1808. H. W. DAENDELé.

worden verhuurd, verpand, verpacht, geleend of onder eenig ander pretext onder de behering van particulieren gesteld, wie zij ook zooden mogen wezen, sub poene, dat alle overeen- komsten, welke in contraventie van dit verbod worden aan- gegaan, niet alleen zullen zijn ipso jure nul, maar daarenboven zullen worden gecorrigeerd met de dadelijke afzetting, hetzij van den regent of van zoodanig ander inlandsch hoofd, als de verhuring of verpachting zoude mogen hebben gecon- tracteerd, en met arbitraire stralTe voor den huurder.

Ten tweede : dat van dit verbod nogtans worden uitgesloleu zodanige negorijen en dessa's, welke nog voor eerst aan de suikermolens, de zoutpannen en de zoogenaamde vogelnestjes- klippen verbonden dienen te blijven, onder zoodanige billijke bepalingen, als een goede behandeling aan de inwoners van die negorijen en dessa's kunnen verzekeren.

Ten derde : dat geene voorscbietingen op het gewas, onder welk voorwendsel ook, door particulieren zullen mogen worden gedaan of gecontracteerd, suh poene van nulliteit.

Ten vierde: diU Ue^^eeneii. welko toiiliaric htjt verbod Vöti deu 16"" Pëtn'üïirij 18UIj llians aan tiegorljen, dessa^ts cii ba/.aai's ei^ni^e limn ilaii wel pretensieti heblieii wegens g«^ dïine voMrsrhitUitigeri op lu't gowas van die huui en pretensieii bij dezen worden verklaard viair vervallen, aclitervolgeni: <^ poene bij hel vüiiisrlireven vurlMiil op de overtreding da?' gesteld, nogtans duarvatt uitgf^zoiiderd de negorije»' aan de suikenuuleiii^, de züUtpauuen en de vo^? ' verbonden.

Dit verbod moest o. a* koudigd woiileu in alle regea| pasar 's.

14 Julij. Regletn dêsa*s^ aan

Art. 1,

\n

1806. H.  W   O A ENDELS, 

^HtMr

SI

^^hh

'kteu ^^^^'^^ y ^^nd^ tlistnclen lomlaoig nmUr de mwoneri j^** *^^H ^.^^'^elen, ilal een ieder daaruit urn heboorlijk

.;'"•»'»■

^®^o<*o^^^^lle echter Jb voi»ritielde velden en akitere **i lil I -^1- »^ ï^eslaan knnnLii ojdeverert en Ier verzekering

w 4e rnwonei^ i^eene aodere resïicmrces i>Ter-

het

^ beslaan knnneii ojdeverert en Ier verzekering J '^ <le rnwonei^ i^eene aodere resïicmrces i>Ter- ™ t "^^^t^t ^^ '!""'''^'s dïtaraan niaeten Ie geuüiet komen

•^»löQnt ^^®' ^ '«>g zij in huiuien dienst worden ge- ^

An

^**r€ii2^^ j^ ^ bullen de iuwonei^ geeiie liuilengewüDe of

«^iti il^^riy^*^ ''l'^^mm, als zij in Inllijklieid kunnen dragen.

*** ^an ^^ '***^hanJdi tl «f wdlektsurig van hunne i^oederen

'^'^dtsr ^__!T ^**''* 'nimie vrouwen en kinderen toeêigenen

4rt

iti^,

tie

^^1 -^ . '''**^^' dil mk ztmde mogen weEon, eeoige

^«tife^^^/^^'*^^'s vïni de ïoul imnneii /Aillen, ïoo min

^'^Us^ 3j^- ,"^**f>ai^ uf iliTzelver inandadüors en Quodere ^^ »«fi ■ ^^' ^^«dere tonnen nf nmten lot liet inmeten 11.,,. Mjii g^|^,^.^^^j ^^.^pieude ïoul tn «uiier-water

I

'h

•Tfl

Ie Saii^ffl

u^j)t' Ie Sottnibaija fso

.n wPilfl

■1 1

«Oi'irh

!..r

■juiir

iit4jl

"1'

• r, '!■;' " wetke

üi 180Ö. H. w. DAENDËLS.

diensten, waarvoor moet worden betaald, door de huurders of derzelver bandhers en opzichters aan de arbeiders lootjes of merkjes worden afgegeven van het door hun te goed gemaakte, ten einde bg de finale afrekening daarna de uit- betaling te doen.

Art. 8. De huurders zullen geene meerdere of hoogere voorschietingen aan de inwoners mogen doen, als uiterlijk ten beloope van het halve bedragen der leverantien of van het loon, 't welke zij in den loop van het jaar, dat de voor- schieting geaccordeerd wordt, te goed kunnen maken, op poene van nulliteit van het daarboven geadvanceerde ; nogtans zullen de huurders tot liquidatie der pretensien, welke zij actueel op de inwoners mogten hebben, jaarlijks een vierde gedeelte mogen inhouden van de verdiensten der debiteuren, tot de volle verevening toe, mits daarvan alvorens een ge- trouwe opgave doende aan den resident van het kantoor, waar onder zij sorteren, doch aan zulke debiteuren, instede van de helft, slechts een vierde gedeelte mogen voorschieten, van hetgeen zij door hunnen arbeid kunnen winnen.

Art. 9. Ingevalle een of meerder buffels, de inwoners toe- behorende, onder den arbeid ten behoeve der huurders mogten creveren, dan wel derzelver karren defect en onbruikbaar raken, zullen de huurders verpligt wezen de waarde daarvan aan de eigenaars te vergoeden, doch daarent^en-ook het regt hebben om het gebruik van buffels en karren, die hun te zwak of onbekwaam voorkomen, af te keuren.

Art. 10. Wanneer echter de gecreveerde buffels of on- bruikbaar geraakte karren aan de huurders zelve toebehoren, zullen zij daarvoor geen schavergoeding mogen vragen, zot» min als van alle andere goederen, die onder de handen der arbeiders defect of buiten hun toedoen absent geraken, ten ware met valabele getuigen kan worden geverifieerd, dat zij daarvan door achteloosheid of kwaad opzet oorzaak zijn.

Art. 11. Bij elke overtreding van deze artikelen, hetzij door de suikermolenaars, zoutpachters of pachters van de vogelnestjes klippón zelve, dan wel hunne mandadoors, op-

1808. H. W. DAENDELS. 85

zienders of hetliendeus, zal de overtreder, iudien daaromtrent bij de wetten van den Lande niet reeds eene zwaardere [loenalileit is bepaald, incurreren eene boete, voor de eerste maal van honderd Spaansche matten en voor de tweede maal van Yijf honderd Spaansche matten, een derde ten voordeele Tan deo aanbrenger, een derde ten behoeve van de door hem verongelijkte pei*soon of personen en een derde ten profijte fui den geenen, die daarin zal hebben geofficieerd, of, zoo hij tot de betaling onvermogend is, met eene gevoelige cor- rectie worden gestraft, terwijl dezelve voor de derde maal, in de ketting geklonken, levens lang naar Banjoewangie of Banda zal worden gerelegeerd.

Art. 12. En ten einde de in dezen geêmaneerde bepalingen niet buiten observantie raken, zullen de residenten der kan- toren, onder wier jurisdictie zich de verhuurde negorijen bevinden, jaarlyks, nadat de volhandigste werkzaamheden zullen fvezen afgelopen, eene commissie van vertrouwde |)ersonen naar de opgemelde negorijen afzenden om van de inwoners te vernemen, of zij eenige en, zoo ja, welke klagten tegen de huurders hebben in te brengen, terwijl dien onverminderd aan de voorschreven inwoners volkomene vrijheid word gelaten 001 ten allen tijde, wanneer zij op de eene of andere wijze worden te kort gedaan of mishandeld, hunne bezwaren in [lersoon bij de residenten in te brengen, welke klagten en l>ezwaren in beide gevallen nauwkeurig zullen moeten worden onderzocht en, van gering belang bevonden wordende, door Je residenten naar billijkheid beslist, doch, van groote aan- fdegenheid wezende, met de ingewonnen bescheiden en met bijvoeging van de nodige voorstellen ingezonden aan den <^uvenieur Generaal, gelijk ook hoogst denzelven zullen moeten worden aangeboden de rapporten van de voormelde commis- éen van onderzoek en van de residenten ten aanzien van hinne gehoudene directie en verrigtingen tot nakoming van -üt reglement. ,

Zollende dit reglement op alle kantoren van Java worden fepobliceerd en mede in de Chinesche en gewone in-

^i 180Ö. H. W. OAÈNDËLS.

diensten, waaryoor moet worden betaald, door de huurders of derzelver bandhers en opzichters aan de arbeiders lootjes of merkjes worden afgegeven van het door hun te goed genaaakte, ten einde bij de finale afrekening daarna de uit- betaling te doen.

Art. 8. De huurders zullen geene meerdere of hoogere voorschietingen aan de inwoners mogen doen, als uiterlijk ten beloope van het halve bedragen der leverantien of van het loon, 't welke zij in den loop van het jaar, dat de voor- schieting geaccordeerd wordt, te goed kunnen maken, op poene van nulliteit van het daarboven geadvanceei*de ; nogtans zullen de huurders tot liquidatie der pretensien, welke zij actueel op de inwoners mogten hebben, jaarlijks een vierde gedeelte mogen inhouden van de verdiensten der debiteuren, tot de volle verevening toe, mits daarvan alvorens een ge- trouwe opgave doende aan den resident van het kantoor, waar onder zij sorteren, doch aan zulke debiteuren, instede van de helft, slechts een vierde gedeelte mogen voorschieten, van hetgeen zij door hunnen arbeid kunnen winnen.

Art. 9. Ingevalle een of meerder buffels, de inwoners toe- behorende, onder den arbeid ten behoeve der huurders mogteu creveren, dan wel derzelver karren defect en onbruikbaar raken, zullen de huurders verpligt wezen de waarde daarvan aan de eigenaars te vergoeden, doch daarent^en«ook het regt hebben om het gebruik van buffels en karren, die hun te zwak of onbekwaam voorkomen, af te keuren.

Art. 10. Wanneer echter de gecreveerde buffels of on- bruikbaar geraakte karren aan de huurders zelve toebehoren, zullen zij daarvoor geen schavergoeding mogen vragen, zot» min als van alle andere goederen, die onder de handen der arbeiders defect of buiten hun toedoen absent geraken, ten ware met valabele getuigen kan worden geverifieerd, dat zij daarvan door achteloosheid of kwaad opzet oorzaak zijn.

Art. 11. Bij elke overtreding van deze artikelen, hetzij door de suikermolenaars, zoutpachters of pachters van de vogelnestjes klippen zelve, dan wd hunne mandadoors, op-

1808. H. W. DAENDELS. 85

zienders of beiHendeus, zal de overtreder, iudien daaromtrent bij de wetten van den Lande niet reeds eene zwaardere poenaliieit is bepaald, incurreren eene boete, voor de eerste maal van honderd Spaansche matten en voor de tweede maal van vijr honderd Spaansche matten, een derde ten voordeele ^n den aanbrenger, een derde ten behoeve van de door hem verongelijkte persoon of personen en een derde ten profijte van den geenen, die daarin zal hebben geofficieerd, of, zoo hij tot de betaUng onvermogend is, met eene gevoelige cor- rectie worden gestraft, terwijl dezelve voor de derde maal, io de ketting geklonken, levens lang naar Banjoewangie of Banda zal worden gerelegeerd.

Art. 1% En ten einde de in dezen geêmaneerde bepalingen niet buiten observantie raken, zullen de residenten der kan- Uiren, onder wier jurisdictie zich de verhuurde negorijen bevinden, jaarlgks, nadat de volhandigste werkzaamheden zullen wezen afgelopen, eene commissie van vertrouwde personen naar de opgemelde negorijen afzenden om van de inwoners te vernemen, of zij eenige en, zoo ja, welke klagten tegen •Ie huurders hebben in te brengen, terwijl dien onverminderd aan de voorschreven inwoners volkomene vrijheid word gelaten om ten allen tijde, wanneer zij op de eene of andere wijze worden te kort gedaan of mishandeld, hunne bezwaren in persoon bij de residenten in te brengen, welke klagten en bezwaren in beide gevallen nauwkeurig zullen moeten worden onderzocht en, van gering belang bevonden wordende, door ie residenten naar billijkheid beslist, doch, van groote aan- zelegenheid wezende, met de ingewonnen bescheiden en met byvoeging van de nodige voorstellen ingezonden aan den iiouvemeur Generaal, gelijk ook hoogst denzelven zullen moeten worden aangeboden de rapporten van de voormelde commis- sien van onderzoek en van de residenten ten aanzien van Imone gehoudene directie en verrigtingen tot nakoming van i{ reglement. i

Zullende dit reglement op alle kantoren van Java worden fepobliceerd en mede in de Chinesche en gewone in-

^i 180Ö. H. w. DAENDËLS.

diensten, waarvoor moet worden betaald, door de huurders of derzelyer bandhers en opzichters aan de arbeiders lootjes of merkjes worden afgegeven van het door hun te goed gemaakte, ten einde bg de finale afrekening daarna de uit- betaling te doen.

Art. 8. De huurders zullen geene meerdere of hoogere voorschietingen aan de inwoners mogen doen, als uiterlijk ten beloope van het halve bedragen der leverantien of van het loon, 't welke zij in den loop van het jaar, dat de voor- schieting geaccordeerd wordt, te goed kunnen maken, op poene van nulliteit van het daarboven geadvanceerde : nogtans zullen de huurders tot liquidatie der pretensien, welke zi) actueel op de inwoners mogten hebben, jaarlijks een vierde gedeelte mogen inhouden van de verdiensten der debiteuren, tot de volle verevening toe, mits daarvan alvorens een ge- trouwe opgave doende aan den resident van het kantoor, waar onder zij sorteren, doch aan zulke debiteuren, instede van de helft, slechts een vierde gedeelte mogen voorschieten, van hetgeen zij door hunnen arbeid kunnen winnen.

Art. 9. Ingevalle een of meerder buffels, de inwoners toe- behorende, onder den arbeid ten behoeve der huurders mogten creveren, dan wel derzelver karren defect en onbruikbaar raken, zullen de huurders verpligt wezen de waarde daarvan aan de eigenaars te vergoeden, doch daarent^en-ook het regt hebben om het gebruik van buffels en karren, die hun te zwak of onbekwaam voorkomen, af te keuren.

Art. 10. Wanneer echter de gecreveerde buffels of on- bruikbaar geraakte karren aan de huurders zelve toebehoren, zullen zij daarvoor geen scha vergoeding mogen vragen, zo<» min als van alle andere goederen, die onder de handen der arbeiders defect of buiten hun toedoen absent geraken, ten ware met valabele getuigen kan worden geverifieerd, dat zij daarvan door achteloosheid of kwaad opzet oorzaak zijn.

Art. 11. Bij elke overtreding van deze artikelen, hetzij door de suikermolenaars, zoutpachters of pachters van de vogelnestjes klipitén zelve, dan wel hunue mandadoors, op-

1808, H. W. DAENDELS. 85

rJenders of hediendeus, zal de overtreder, indien daaromtrent bij de wetten van den Lande niet reeds eene zwaardere poeoaliteit is bepaald, incurreren eene boete, voor de eerste maal van honderd Spaansche matten en voor de tweede maal vao vijf honderd Spaansche matten, een derde ten voordeele vao den aanbrenger, een derde ten behoeve van de door hem Teroogelijkte persoon of personen en een derde ten profijte rao den geenen, die daarin zal hebben geofficieerd, of, zoo hij lot de betaling onvermogend is, met eene gevoelige cor- rectie worden gestraft, terwijl dezelve voor de derde maal, io de ketting geklonken, levens lang naar Banjoewangie of Baoda zal worden gerelegeerd.

Art. i% En ten einde de in dezen geèmaneerde bepalingen 'iiel buiten observantie raken, zullen de residenten der kan- toren, onder wier jurisdictie zich de verhuurde negorijen krinden, jaarlyks, nadat de volhandigste werkzaamheden zullen wezen afgelopen, eene commissie van vertrouwde personen Daar de opgemelde negorijen afzenden om van de inwoners te vernemen, of zij eenige en, zoo ja, welke klagten tegen de huurders hebben in te brengen, terwijl dien onverminderd 3aD de voorschreven inwoners volkomene vrijheid word gelaten m ten allen tijde, wanneer zij op de eene of andere wijze worden te kort gedaan of mishandeld, hunne bezwaren in [lersooD bij de residenten in te brengen, welke klagten en iiezwaren in beide gevallen nauwkeurig zullen moeten worden onderzocht en, van gering belang bevonden wordende, door <le residenten naar billijkheid beslist, doch, van groote aan- :el^enheid wezende, met de ingewonnen bescheiden en met l^qToeging van de nodige voorstellen ingezonden aan den 'iouvemeur Generaal, gelijk ook hoogst denzelven zullen moeten worden aangeboden de rapporten van de voormelde commis- sieo van onderzoek en van de residenten ten aanzien van kane gehoudenè directie en verrigtingen tot nakoming van jit reglement. ,

Zullende dit reglement op alle kantoren van Java worden gepubliceerd en mede in de Chinesche en gewone in-

^i 180Ö. H. W. OAENOËLS.

diensten, waarvoor moet worden betaald, door de huurders of derzelver bandhers en opzichters aan de arbeiders lootjes of merkjes worden afgegeven van het door hun te goed gemaakte, ten einde by de finale afrekening daarna de uit- betaling te doen.

Art. 8. De huurders zullen geene meerdere of hoogere voorschietingen aan de inwoners mogen doen, als uiterlijk ten beloope van het halve bedragen der leverantien of van het loon, H welke zlJ in den loop van het jaar, dat de voor- schieting geaccordeerd wordt, te goed kunnen maken, op poene van nulliteit van het daarboven geadvanceerde ; nogtans zullen de huurders tot Uquidatie der pretensien, welke zij actueel op de inwoners mogten hebben, jaarlijks een vierde gedeelte mogen inhouden van de verdiensten der debiteoreu, tot de volle verevening toe, mits daarvan alvorens een ge- trouwe opgave doende aan den resident van het kantoor, waar onder zij sorteren, doch aan zulke debiteuren, instede van de helft, dechts een vierde gedeelte mogen voorschieten, van hetgeen zij door hunnen arbeid kunnen winnen.

Art. 9. Ingevalle een of meerder buffek, de inwoners toe- behorende, onder den arbeid ten behoeve der huurders mogten creveren, dan wel derzelver karren defect en onbruikbaar raken, zullen de huurders verpligt wezen de waarde daarvan aan de eigenaars te vergoeden, doch daarent^en.ook het regt hebben om het gebruik van buffels en karren, die hun te zwak of onbekwaam voorkomen, af te keuren.

Art. 10. Wanneer echter de gecreveerde buffels of on- bruikbaar geraakte karren aan de huurders zelve toebehoren, zullen zij daarvoor geen schavergoeding mogen vragen, zoo min als van alle andere goederen, die onder de handen der arbeiders defect of buiten hun toedoen absent geraken, ten ware met valabele getuigen kan worden geverifieerd, dat /IJ daarvan door achteloosheid of kwaad opzet oorzaak zijn.

Art. 11. Bij elke overtreding van deze artikelen, hetzij door de suikermolenaars, zoutpachters of pachters van de vogelnestjes klippen zelve, dan w(^l hunne mandadoors, op-

1808. H. W. DAENDELS. 85

/.ieiiders of beiliendeus, zal de oyertreder, iudien daaromtrent Itij de wetten van den Lande niet reeds eene zwaardere poenaliteit is bepaald, incurreren eene boete, voor de eerste maal van honderd Spaansche matten en voor de tweede maal van vijf honderd Spaansche matten, een derde ten voordeele van den aanbrenger, een derde ten behoeve van de door hem verongelijkte persoon of personen en een derde ten prof ij te van den geenen, die daarin zal hebben geofficieerd, of, zoo hij tot de betaling onvermogend is, met eene gevoelige cor- rectie worden gestraft, terwijl dezelve voor de derde maal, in de ketting geklonken, levens lang naar Banjoewangie of Banda zal worden gerelegeerd.

Arl. 1^. En ten einde de in dezen geêmaneerde bepalingen niet buiten observantie raken, zullen de residenten der kan- toren, onder wier jurisdictie zich de verhuurde negorijen bevinden, jaarlyks, nadat de volhandigste werkzaamheden zullen wezen algelopen, eene conunissie van vertrouwde personen naar de opgemdde negorijen afzenden om van de inwoners ie vernemen, of zij eenige en, zoo ja, welke klagten tegen ile huurders hebben in te brengen, terwijl dien onverminderd aan de voorschreven inwoners volkomene vrijheid word gelaten om ten allen tijde, wanneer zij op de eene of andere wijze worden te kort gedaan of mishandeld, hunne bezwaren in {icrsoon bij de residenten in te brengen, welke klagten en bezwaren in beide gevallen nauwkeurig zullen moeten worden onderzocht en, van gering belang bevonden wordende, door Je residenten naar billijkheid beslist, doch, van groote aan- gelegenheid wezende, met de ingewonnen bescheiden en met bijvoeging van de nodige voorstellen ingezonden aan den (iouvemeur Generaal, gelijk ook hoogst denzelven zullen moeien worden aangeboden de rapporten van de voormelde commis- sien van onderzoek en van de residenten ten aanzien van hunne gehoudene directie en verrigtingen tot nakoming van (lil reglement. ,

Zullende dit reglement op alle kantoren van Java worden gepubliceerd en mede in de Chinesche en gewone in-

54 1808. H. W. DAENDELS.

iandsche talen geaffigeerd, ten einde daaraan te geven kragi van wet.

14 iulij. Oprichting van een nieuw hospitaal voor Europeanen en inlanders te Soerabaija.

Het oude hospitaal, dat slecht gelegen en te bekrompen was, moest publiek verkocht worden.

Het nieuwe zoude opgericht worden »aan de linker oever •der groote rivier,, bij de brug van carapong Ginting**.

14 Julij. Oprichting van eene kompagnie infanterie te Pasoeroean.

Zyne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal in overweging genomen hebbende de noodzakelijkheid, als dat door de afdanking der onl)ezoldigde, inlandsche troupes ten comptoire Passourouang aldaar een compleete compagnie in- fanterij, gedeeltelijk uit invaliede militairen en gedeeltelijk uit inlanders bestaande, guarnisoen komt te houden ten einde de noodige expeditiên van daar tegens de van tijd tot tijd ondernomen wordende landingen en roverijen van de zee- rovers na de Zuider stranden aLs andersints afgezonden kunnen worden.

Heeft dienvolgens goedgevonden te besluiten, zooals besloten word bij dezen, om van de thans te Passourouang in guar- nisoen leggende Europeesen en de onbezoldigde troupes van den regent van dat district, alsmede van Bangil en Banger, na in soldij van den Lande te zijn overgenomen, een compleete compagnie infanterlj van ^00 man te doen formeeren en die te Passourouang te doen guarnisoeneren ; en word de comman- dant militair in Java's Oosthoek gechargeerd met de executie daarvan, met dien verstande nochthans, dat de luitenant- kolonel en Passourouangs commandant, Bassle, zal zijn kapitein van deeze compagnie, zonder daarvoor betaling te genieten, en dat voorts daarbij steeds een Europees eerste luitenant en een luitenant zal worden geplaatst en de resteerende offi- cieren uit inlanders zullen bestaan.

1808. H. W. DAENOELS. BB

ii Jiilij. Bepaling^ dat op de plaals^ tvaar Ie Soerabatja het af te breken fort. Belvedère, stond, niet meer mocht worden gebouwd.

De afbraak geschiedde »voorDaiiieütlijk om de gezondheid •▼an de stad Sourabalja door het bezorgen van meer vrije •lucht Ie bevorderen".

14 iulij. Aansldling van een tweeden commissaris van de wegen en posterijen op Java.

Gezien hebbende den schoonen weg van Sourahaija na Passou- rouang en geinformeerd zijnde, dat dezelve nog 64 paal verder in denzelvden staat zig bevind, welke alleen aan de directie van den capitein, Johannes Hesselaar, gewezen commandant van Passourouang (*), is toe te schrijven ; considerende de nood- zakelijkheid om door gansch Java gelijke wegen aan te leggen, de weinige zorg van sommige residenten in het uil voeren der drswegens gegevene orders en de onmogelijkheid, dat één conunissaris der wegen en posterijen dit vak over geheel Java kan surveilleren^ is besloten aan te stellen tot commissaris over de wegen en posterijen op Java, Johannes Hesselaar, met last om speciaal te surveilleren de uitvoering der orders op de wegen van Sourabalja tot Samarang en de posterijen, op deze route gelegen, alsmeede het post-comptoir van Sou- rabatja, ingevolge gemaakte en verder te makene instructien en uitgevaardigde orders, zullende aan zijne excellentie den Marscbalk en Gouverneur Generaal alle veertien dagen rap- [torten inzenden.

Deszelfs tractement zal zijn 's jaarlijks 5000 rijksdaalders, zilver, en 1000 rijksdaalders voor deszeiïs reizen en inspectien.

Zie ook 16 Junij 1808.

14 Juiij. Benoeming van Madureesche hoofden tot mi/i- taire rangen.

h besloten den Pangerang Adipattlj Adiningrat, regent op

O Deze Is ém 33>tn Oeiober 1801 tol die betrekkiog beaoemd.

56 1808. H. W. DAENDELS.

het eiland Madnra, aan te stellen tot kolonel in dienst van Zijne Majesteit den Koning van Holland, dienstdoende ais ad- judant en kwartiermeester-generaal van de Madureesche troepen, alsmede als commandant van een depot van twee compagnien Madureezen en een dito van Pamacassang, nadat de nog incompleete bataillons van die natie gecompleteerd zullen zijn :

den radeen tommongong, Mangoe Adiningrat, regent van Pamacassang, aan te stellen tot kapitein der infanterie in dienst van Zijne Majesteit den Koning van Holland, dienst- doende als commandant van een compagnie Madureezen uit zijn regentschap, welke compagnie gevoegd zal worden bij het depot van den kolonel en Pangerang Adipattlj SeljoAdi- ningrat ter completeering der Madureesche bataillons:

den kolonel van Sumanap, radeen tommongong, Tirto Goes- soemo, tot luitenant-kolonel in dienst van Zijne Majesteit den Koning van Holland, met behoud van rang van kolonel der Sumanapsche troepen, dienstdoende als adjudant en kwar- tiermeester-generaal der Sumanapsche troepen en commandant van een depAt van twee compagnien Sumanappers, nadat de nog incompleet zijnde bataillons gecompleteerd zullen zijn:

den radeen Banbang Soetikno, thans hemaamd radeen Pra- wiro Deningrat, tot kapitein der infanterij in dienst van Zijne Majesteit den Koning van Holland, om in die rang geêniploijeerd te worden bij het Sumanapsche depot onder de orders van den luitenant-kolonel, radeen tommongong Tirto Goessoemo.

Zullende de gezegde officieren genieten de tractementen, aan derzelver rangen verknogt, evenals aan de Europeesche officieren word betaald, en zal aan hun verleend worden bre- vetten in forma.

En vermits het oogmerk met het oprichten dezer depots is om de bataillons, welke uit Madureezen en Sumanappers geformeerd zijn, uit deze depots altoos compleet te houden en de langer ak ses jaren gedient hebbende soldaten te rem- placeeren, zoo zullen aan de commandanten dezer depots in den kortst mogelljken tijd compleete stamlijsten der bataillons harer natie worden ingeleverd, ten einde te kunnen weeten.

1808. H.  W.  DAENDELS.  57 

hoeyeel volk ontbreekt en welke manschappen geremplaceerd moeten worden, zijnde de chef van den generalen-staf reeds gelast de nodige instructien en reglementen voor dezedepAts in order te brengen.

14 Julij. Voorschriflen nopens de bank van leening.

Is besloten:

Eerstelt)k : dat ?an nu voortaan geen officianten of bediendens ▼an de bank van leening zullen mogen wezen borgen, zoo min voor eikanderen, als voor particulieren, die bij het ge- melde collegie eenige beleeningen doen; en dat alle borgstel- lingen, die contrarie deze bepaling mogteb zijn gedaan, moeten worden opgezegt en ingetrokken en binnen den tijd van een maand, na de ontvangst van dit besluit, door anderen ver- vangen op de speciale verantwoordelijkheid van de bank van leening.

Ten tweeden: dat voor alsnog aan de bank van leening zal verblijven het regt om, volgens hare instructie, verkopingen te mogen houden, doch dat die verkopingen van nu af aan zullen worden gedirigeerd van gouvemements wege en onder dezelfde verantwoordelijkheid voor de officianten van de bank, als bij de instructie voor vendumeesteren is bepaald, met in- trekking van het salaris, 't welk de banks-officianten uit het provenu van die verkopingen plegen te genieten, 't welk zal moeten komen ten voordeele van den Lande.

Ten derden: dat, om de gemelde officianten wegens het gemis van deze revenuen na billijkheid te dedommageren, hunne tractementen zullen worden gebragt, als:

van den directeur op rd* 6000

• de vier conmiissarissen, ieder op » 3600

den kassier en secretaris, ieder op » 4600

ingaande met primo Julij dezes jaars, vrij van ambtgeld, terwyl daarentegen dat van den taxateur zal blijven op den tegenvroordigen voet.

Ten vierden: dat, aangezien door de voormelde, nieuwe in-

58 1808. H. W. DAENDELS.

rigting mede zal verrallen het genot van een percent uit de vendu-rendementen roor den afslager voor de bank van leening, de hooge regeering van Indien wordt geautoriseerd voorden- zelven een vast tractement Ie bepalen, naarmate van sijne mindere verantwoordelijkheid, alzoo het inkasseren der vendu- penningen alsnu zal wezen van het departement van den kassier.

14 Julij. Bepaling nopens legale hypotheek van vendu- houders op verkochte goederen.

Zijne excellentie zich conformeerende met de bepalingen nopens het regt van preferentie, ten voordeele van de gequa- lificeerde venduhouders gemaakt bij de resolutien der hooge regeering van den 5*^° September 1648, 2(K" Mei 1670, 26«» Jullj en 22''" Augustus 1687, als niet contradictoir zijnde aan latere verordeningen, verstaat, dat de gequalificeerde vendu- houders generalijk zullen hebben legaal of stihswijgend hypo- theek op de verkochte goederen, voor zooverre dezelve bij den debiteur gevonden worden, mitsgaders preferentie voor alle anderen, die geene schepen- of bank-kennissen hebben van ouder dagteekening, als ten tijde dat de verkoopingen gehouden zijn, waaruit de prctentien der venduhouders resulteren, be- nevens parate executie tot zes maanden toe.

19 Julij. Verbanning ad vilam van een te Batavia in de ketting geklonken Chinees naar China.

Slechts als curiositeit wordt dit feit vermeld.

19 Julij. Toekenning van een pensioen uit de slads-kafi te Batavia.

Schepenen werden gemachtigd om «aan den uithoofde van hoogen ouderdom' en verzwakt zielsvermogen in den dienst onbekwaam geworden gezworen klerk van het prothocol- kantoor, Abraham Saloroons, uit stads-kas te laten afgeeven eene maandelijksche gratificatie van rijksdaalders 30« papier geld".

1808. H. W. OAENDEL8. B9

-^ Jolij. Wt/ziging van het bepaalde op 29 April 1808 nopens hèt hoofdgeld der Chinezen.

De hoge regering dezer landen, geconsidereerd hebbende de ineomrenienten, welke zig in de bij publicatie van den 29^ April dezes jaars gearresteerde, buitengewone heffing van 15 stuivers hoofd-geld der Chinesen ten behoeven der officieren van die natie hebben opgedaan, heeft op den 19*" dezer in Rade van Indien goedgevonden de voorschreven publicatie in zoverre te modificeren, dat de capitein der Chinesche natie zal gehouden en verplicht wezen, zo als hij ook daartoe br) dezen word gelast, om volgens zijn aanbod van de betaling ▼an de gemelde IS stuivers hoofdgeld vrij te kennen zodanige indiTidus zijner natie, als zich voor behoeftig en onvermogend zullen aangeven en worden erkend.

Ed opdat de inhoud dezes aan een iegelijk kennelijk worde, zal deze gepubliceerd en in de Chinesche taal worden vertaald en geaffigeerd ter plaatse, waar gewoonlijk publi- catien en affixien worden gedaan.

21 Juiy. Aamtelling 'van een kapitein^ hoofd der Ma- Idsche natie te Rembang.

Het blykt niet, dat zoodanig hoofd reeds vroeger te Rembang aanwezig is geweest.

26 Jolg. Deponering van gelden in *s hands kas.

Als een voorbeeld, boe in 1808 te Batavia werd handel gedreven, diene het volgende.

Door den gewezen koopman en administrateur te Soerabaija, Daniël Francois van Alphen, bij requeste verzocht zijnde om hel beloop zijner fondsen in zilveren muntspecie in 'sLands kaasa a deposito te mogen overbrengen en om daarvoor to ontvangen een bewijs in triplo, dat hij in Amerika of in Eurapa de nodige negotiatien zoude kunnen entameeren» in dier voege» dat de geene van een neutraal of Hollandsch schip»

60 1808. H. W. DACNDELS.

welke een der 5 bewijsen zoude prodaceeren, van dezelfde voorrechten zal jouisseeren ter verkrijging van producten tegens de prijzen, als waarvoor dezelve als dan aan vreemde of eige schepen, contanten mede brengende, zuUen worden van de hand gezet, en dat hij wijders, tot tegemoetkoming voor het langduurig gemis zijner gelden, bij de belading mei eenige preferentie zoude mogen worden gebeneficeerd en, des mogelijk, voor dat geld alleen koffij te mogen obtineeren, zoo is goedgevonden en verstaan des suppliants verzoek in zoo verre te accordeeren, dat van hem in 'sLands kas zal worden geaccepteerd zoodanige contante gelden, als door hem tot dat einde zullen worden aangeboden, en hem daarvoor te verleenen bewijsen in triplo, onder verzekering, dat voor die certiGcaten bij vertoning producten zullen worden afge- staan tegens de markt-prijsen en de verdeeling. zoo als die zal stand grijpen ten dage der vertoning van zodanig bewijs, doch niet ontzegging van het anders of meerdere door hem verzochte.

26 Jalij. Amplialie van het beptuüde op Ü& Junij 1808 nopens contanten van afwezige personen.

Aangezien uit een aanschrijven van zijne excellentie den heer Maarschalk en Gouverneur Reneraal, in dato 8 dezer, de begeerte van hooggemelde zijne excellentie is geconsteerd, dat, in amplialie onzer publicatie van den 25''° Junij laatstleden, waarbij de in kas telling der ledig liggende contanten van ge- repatrieerde en uitlandige personen wordt geordonneerd, nader door de onderscheidene gevolmagtigdens van de voorschreven gerepatrieerde of uitlandige personen worde opgegeven, welke contanten zij onder hunne administratie hebben en de wijze, waarop en aan wien dezelve zijn uitgezet geworden; — zoo is het, dat wij, ter voldoening aan de voornoemde begeerte, goedgevonden hebben te ordonneeren en te statueeren, zooals geschied bij dezen, dat alle de gevolmagtigdens te dezer hoofdplaatse van uitlandige en gerepatrieerde personen binnen

1608. H. W. DAENDËLê. 61

den tijd van veertien dagen, gerekend van heden af, aan onze bij publicatie van den 2S^'' JuniJ laatstleden en nu nader benoemde commissie, welke des Maandags, Woensdags en Donderdags, d^ moi^ens van agt tot tien uren, ten huize van den heer van Hoesen zal vaceeren, voUedig en duidelijk onder presentatie en, des noods, prestatie van eede zullen moeten opgeven bet beloop der gouden en zilveren muntspeciên, welke zij in die hoedanigheid onder hunne beheering hebben; de wijze, waarop dezelve, en de pei*sonen, aan wie die gelden zijn uitgezet geworden; zullende door onze opgemelde com- missarissen de aan hun gedaan wordende opgaven behoorlijk worden gesecreteerd.

Wordende bovendien aan de meermelde gevolmachtigdens de verzekering gegeven, dat het gouvernement in genendele gezind is om over die uitgezette gelden op eenigerlei wijze te beschikken en deze requisitie alleen ter haarer speculatie en verzekering word gedaan.

En opdat niemand hiervan eenige ignorantie zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerd en geaffigeerd, waar het behoord en te geschieden gebruikelijk is.

Zie ook 14 September 1809.

27 Joiij. V^strekking van brood aan milüairm.

Uit de overwegingen van besluiten van Daendels van 27 en 30 Julij 1808 blijkt, dat te Batavia van Landswege geen brood aan militairen werd verstrekt, »maar wel uitdekrijgskas »of uit het overschietende van een particulier legaat van •wijlen den Raad extra-ordinair van Indien, Jan Greeve, tot •soulagement der zieken geatiecteerd".

27 Jnlg. Bepaling, dat de tradementen der secretamsen' generaal en van hun personeel vooi- de lielfl mei zilver geld en voor de andere helft mei papieren geld uit- betaald zouden wordeti.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal in

63 1808. H. W. 0AEN0EL8.

aanmerking genomen hebbende, dat op Samarang bijna alle objecten, zo van levensmiddelen, als andere behoeften, in con- tante munt worden betaald en maar in enkele gevallen papieren geld wordt aangenomen; overwegende, dat op dit fundament bij besluit van den 17*° Junij laatstleden een gunstige dispositie genomen is ten aanzien van de uitbetaling der tractementen aan de militairen aldaar, en considererende, dat zijne secretarissen en de verdere geêmploijeerden op hun bureau in 't zelfde geval verseren; besluit, dat, gerekend vai^ den 1"^ dezer, de tractementen der secretarissen generaal en van de verdere geêmploijeerden op derzelver bureau uitbetaald zullen worden, de helft in zilver geld en de weder helft in papieren van credit.

Het tractement der twee secretarissen-generaal bedroeg 1000 rijksdaalders 'smaands; dat van een eersten kommies 250, dat van drie onder-kooplieden en gezworen klerken 150, dat van twee andere dito's 75, dat van twee ordinaire klerken 50 en dat van twee andere dito's 40 rd' 'smaands.

Op den 1^ December 1808 bepaalde Daendels nader, dat deze regeling zoude gelden, «waar en werwaards dezelve [secretarissen, enz.] zich ook in het gevolg en in dienst van Z. E. den Maarschalk en Gouverneur Generaal zullen bevinden".

Zie ook 8 September 1808.

27 Julij. Opheffing der betrekking van tweeden regent van Demak.

Een der motieven voor deze opheffing was, »dat het aan- •stellen en onderhouden van maar één regent den gemeenen *man zal soulageren en bijdragen om hem eenigzins tot «verhaal te doen komen van de kwellingen en vexatiên, •waaronder hij nu reed» zoo lange heeft gezucht".

In ditzelfde besluit beweert Daendels, dat Demak «onder "het vorige bestuur van den gewezen Javaasch gouverneur, •Engelhard, zoo slegi is geadministreerd*'.

1808. H. W. 0AENDEL8. 6S

Volgens zijn werk. Staat der Ned. 0. I. bezittingen, bladz. 47, bedrogen de jaarlijksche uitgaven yan den minsten regent ± 30,000 rijksdaalders.

28 Jolij. Aanstelling van vier Javanen en twee Maleijers aU klerken bij den gezworen tramlaleur voor de Javaan^ sche taal te Samarang.

Zij kregen een tractement van 16 rijksdaalders 'smaands en de Javanen den titel van mantri.

Vroeger waren zij »uit privé beurs" van den translateur betaald, maar dit kon niet langer, omdat de translateur een vast tractement had gekregen.

28 Jolij. Reglement voor hel ceremonieel, in achl ie nemen door de residenten bij de hoven te Soerakarta en te Djokjokarta.

Art. 1. De residenten aan de hoven, thans ministers van Zijne Majesteit den Koning van Holland zijnde en den persoon van den Maarschalk en Gouverneur Generaal aMaar represen- terende, zullen voortaan aan het hof moeten verschijnen in hunne costume, dewelke zal bestaan in eene blaauwen ge- kleeden rok, geborduurd met een olijftak en olijven in het goud langs den kraag, voorpanden, opslagen op de zakken en achterpanden, met ronde platte vergulde knopen, witte casimiere broek met 'geborduurde kniebanden en wit camisool, witte zijde kousen en zwarte driekante hoed, met zwarte lis en cocarde.

Art 2. Zij zullen aan de hoven gebruiken een groote paijong, welke van boven half aan de buitenrand verguld, in het midden ligt blaauw geschilderd en aan de binnen zijde geheel verguld moet zijn, welke paijong, verbeeldende het wapen van den Koning, hun bij ceremoniéele gelegenheden overal nagedragen en inzonderheid bij verschijning aan de boven zal moeten worden gebruikt.

Art. 3. Bij publieke audientien en vei*dere ceremoniéele

64 ^608. H. W. DACNDELd.

gelegenbeden zullen zij mei gedekte hoofden tot voor de vorsten naderen, welke yan hunne zetels oprijzen, wanneer het opperhoofd 3 a 4 passen van hun af is, en, na hunne hoogheden gegroet te hebben, zich wederom zuUen dekken en den vorst aanspreken, hetzij staande, hetzij zittende, zoo als de vorst door te blijven staan of zelve te gaan zitten liaar zulks zal voorgaan, kunnende zij gemakshalve en des verkiezende zich gedurende het discours ontdekken.

Art. 4. Bij audiëntie in den craton, zoo wel als op den troon of andere publieke gelegenheden, zullen zij hunne zitting op eene rei naast de vorsten, aan hunne linker zgde nemen, even als voor hun de gouverneurs van Java plegen te doen.

Art. 5. Zij zullen bij gelegenheid, dat zij de vorsten bij de hand leiden, zulks met gedekte hoofden doen, onder het gebruik der hun toegeschikte paijong, en alleen voor het nemen van zitplaats den vorst met ontdekten hoofde groeten en zich als voren wederom dekken.

Art. 6. Zij zullen de vorsten personeel geen vrijn of sirie mogen presenteren, doch zal het eerste door een persoon, hetzij hofmeester ofanderbediende, behoorlijk gekleed, moeten gedaan worden, die de vorsten en de residenten, den een na den anderen, den wijn zal aanbieden, ten zij de vorsten van deze ceremonie geheel mogten afzien, terwijl aan hunne hoogheden word ovei^elaten om zich de sirie door een der prinsen van den bloede te doen aanbieden.

Art. 7. Zij zullen de vorsten, bij gelegenheid, dat dezelve hun een bezoek geven, beneden aan de trap recipieeren en na binnen begeleiden, doch zal dit aan den kroonprins en verdere prinsen van den bloede niet geschieden en dezelve in de zaal gerecipieerd worden, terwijl de rijksbesluurder en de regenten tot bun zullen moeten naderen om hunne com- plimenten af te leggen.

Art. 8. Zij, nog hun gevolg, zullen bij ontmoeting van den vorst of eenige zijner naastbestaande op publieke wegen of andersinls, in hun rijtuig zijnde, te paard zittende of te voet gaande, niet vermogen stil te houden of uit den weg te

160è. H. w. Daendels. ei{

gaaa. Doch zal de wellevendheid in zoodanig een geval moeien in acht genomen en den vorst met het halve lijf buiten het rijtuig en de andere grooten mede met beleefdheid moififen worden gegroet.

Art, 9. Zij zullen zich altoos, hetzij naar de audiëntie of andere gelegenheden in de craton of elders gaande, van een rijtuig, hetzij met ^ of 4 paarden bespannen, moeten be- dienen en zich als dan van een detachement van een wacht- meester en 12 dragonders te paard moeten laten vergezellen, terwijl buiten dien de grenadiers lijfwagt, als gewoonlijk, op liaar post in de craton zal moeten wezen.

Art. 10. Zij zullen voorlaan, bij vergezelling van eenen ofB- cieelen brief, denzelven vooraf in eene koets moeten lateu voor- uildragen en denzelven onmiddelijk in een andere koete volgen onder het gewoon ceremonieel, zonder denzelven als bevorens Ie voet tot aan den craton te verzeilen.

Art. 11. Zij zullen hun karakter bij alle gelegenheden sou tineren en niets doen, hetgeen de waardigheid van hunne representatie zoude krenken, behandelende de vorsten steeds met alle behoorlijk respect.

Dit reglement is vastgesteld onder nadere goedkeuring van de betrokken, inlandsche vorsten. De Soesoehoenan heeft zirh daartegen niet verzet, maar de Sultan van Djokjokarta wel. Zie Daendels, sUat der Ned. 0. 1. bezittingen, bladz. 94.

29 Julij. Aanmaak van papieren geld voor Banda.

Is goedgevonden en verstaan tot een proeve voor Banda aüiier te laten aanmaken rd« 20000 aan papieren van credit, verdeeld ter waarde van:

I'JOO p-a rd' 8 tot rd- SOOO,

000 . . . 10 . , 5000,

^Oö ■ ■ » IK • . 6000 en

::00 • » > 20 . , 6000,

öw, evenals de bij secreet besluit dezer regeering van den

66 1808. H. W. QAENDEL8.

tO^° Oetober 180^ voor de groote Oost gangbaar verklaarde papieren munt ( '), op Amboina geteekend en van daar naar Banda te^ voorden voortgesehikt, met vrijheid lating aan den gezag- hebber aldaar om van dat papieren geld op de gewone wijze gebruik te maken, indien hij zich in de£en conformeerd met de noodzakelijkheid; met last tevens om als dan van de in- voering en het effect van die munt aan deze regeering bij eerste gelegenheid verslag te doen.

i9 Julij. Bepalingen nopens- Solosche hulp-lroepen.

Is besloten den pangerang, Ario Prabo Prang Widono, aan te stellen tot colonel in dienst van Zijne Majesteit den Koning van Holland, mits onderhoudende : 800 man infanterie, 100 » jagers, 200 » cavallerie en 80 » rijdende artillerie, 1150 man te zamen, waarvoor aan hem de wapenen zullen worden gefoumeeri en onderhouden, alsmede op gouvernementskosten toegevoegd een adjudant-major om deze troepes te dresseren en in eene be- hoorlijke dicipline te houden, zullende hem van 1 Augustus aanstaande de 2000 Spaansche matten, welke de pangerang van het gouvernement geniet, op 4000 gebragt worden, zoals deszelfs grootvader genoten heeft boven deszelfs tractement als colonel, groot jaarlijks 6540 rijksdaalders.

29 Julij. Staking van het verstrekken van vleesch, sjwk en boter aan zekere miUiairen.

Is besloten, dat, behalve bij de guarnisoenen van Batavia eu Weltevreden en die van de vereenigde gouvernementen. Arabon, Tematen en Banda, alsmede Timor, uithoofde van de presente duurte aldaar, zal cesseren de verstrekking van vleesch, spek en boter aan de Ëuropeesche militairen, te beginnen met i

(*) Zie dael XIV. Wtdz. 175.

1$0e. H. W. DAENDELS. 6?

AagQsCus op Java en met 1 September op l^casser, Baiijer- massing en Bantam.

BlijTende de troupes in 't Cheribonsche genieten de ratipns, aan troupes, te velde zijnde, competeerende.

Op 50 Jullj 1808 werd hetzelfde nopens de verstrekking Tan brood bepaald.

30 Julij. Vergunning tot het vervoeren fiaar Batavia en het slachten aldaar van mannetjes karbotêwen.

Nademaal ons bij een nauwkeurig onderzoek der klachten over de schaarsheid van buffel-vee te Batavia gebleken is, dat liet gemelde gebrek niet is van zoo groot belang, als ^oor sommigen wordt opgegeven, en de gedachte klachten meeren- deels voorkomen uit de enorme prijzen, welke in de laatste lijden, in vergelijk van vroegere, voor dat vee betaald zijn muelen worden ten gevolge van de gestremde circulatie door het verbod tegen den afvoer van hetzelve uit de Bataviasche bovenlanden; gelyk tot deze prijsverhoging mede gedeeltelijk heeft gecontribueerd de agio op de contanten, voor welke munt de buffels gewoonlijk worden gekocht, en waarvan de iuvloed, onaangezien de voornoemde agio aanmerkelyk is ge- daald, tegenwoordig nog wordt gevoeld, wij geene redenen ;:evoDden hebben om het slachten van dat vee, voor zooverre <le mannetjes buffels betreft, tot een zekere hoeveelheid te reslringeren, veel min geheel te verbieden, zoo lange daartoe geene jonge en nog werkbare beesten worden gebezigd en mitsdien van de voorschreven concessie geen misbruik wordt ::emaakt; dan tevens in overweging hebbende genomen, dat iiet beste middel om het buffel-vee in eene grootere abon- 'lantie en met meerdere faciliteit voor de in- en opgezetenen van Batavia verkrijgbaar te maken zouder tegenspraak ge- lezen zij in het opheffen van het hierboven vermeld verbod '^egen den afvoer daarvan uit de bovenlanden van Batavia en iü een vrijden handel van die dieren, waardoor de aan het

68 1808. H. W. OAENDELS.

kwijnen gebrachte buffel-fokkerijen spoedig weder zullen worden aangemoedigd, terwijl nogthans het voorschreyen middel zonder vreeze van de Bataviasche bovenlanden eensslags te veel te ontblooten niet wel in werking kan worden gebracht, als na ze- keren tijd, binnen dewelke de houders van fokkerijen, bekend ge- worden met den wil van het gouvernement, gelegenheid hebben om de buffelteelt ter bevordering hunner eigene belangens op eene krachtdadige wijze uit te breiden, goedgevonden hebben te ordonneren en te statueren, zooals wij ordonneren en statueren bij dezen:

dat tot het slachten van buffel-vee, voor zooverre de man- netjes-buffels betreft, aan een ieder, gelijk bevorens, vrijheid zal zijn gelaten, mits daartoe geene jonge en werkbare buffels nemende, waarvoor het slachten volgens billet der booge regeering van den ^^^^^J^b verboden blijft, zoowel als van wijfjes buffels, welke niet reeds den ouderdom van twaalf jaren hebben bereikt of tot de voort teling onbekwaam geworden zijn, op poene eener boete van vijftig rij ksdaaldeis, zilver geld, te verbeuren door hem, die bevonden zal worden een zoodanigen buffel geslacht te hebben, en door de slachters voor ieder der eveugeraelde buffels, welke in de kralen van de slachterijen gevonden of bewezen zullen worden bereetls door hen geslacht te zijn, ten behoeve van den officier van justitie of den prefect der Jaccatrasche en Preanger boven- landen, die de calange zal doen, voor de eene heffl en ten voordeele van den aanbrenger voor de andere helft; terwijl in cas van onvermogen om deze boete te betalen de over- treder voor den tijd van twee jaren in de ketting geklonken en aan de gemeene werken ten arbeid zal worden gesteld;

en wijders, dat van den 1<^" Juli 1810 de aanvoer van buffel-vee en de handel in dezelven over gansch Java voor een ieder vrij wezen en opengesteld zal worden.

Ontbieden en bevelen den president en leden van den hogen Raad van justitie van HoUandsch Indien, die van den gerechte der stad Batavia en alle andere oflicieren en justicieren om den inhoud dezes te achtervolgen, gelastende inzonderheid den

1808. H.  W.  DAENDELS.  69 

drossaard der Bataviasche ommelaDden, den prefect der Jac- rairasche en Preanger bovenlanden en den keurmeester van bet bestiaal om de stipte nakoming daarvan met alle vigi- IdDtie te surveilleren, nadien wij zulks ten algemeene nutte alzoo bevonden hebben te behoren.

En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen })relenderen, zal deze ter hoofdplaatse Batavia en op de kan- toren van Javasch Noord-Oostkust, Cheribon en Bantam, niet alleen gepubliceerd en in de Hollandsche, inlandsche en Chi- Desche talen op de gewoone plaatsen worden geaffigeerd, luaar ook op de onderscheidene hoofd-negorljen en bazaars in (Ie l>oven- en ommelanden worden aangeslagen en bij open- bare bekkenslag bekend gemaakt.

30 Julij. Instructie voor deii vendumeester, venduschrijver en vendu-afslager te Samarang.

Art. 1 . De vendumeester zal door het gouvernement worden benoemd, doch geen salaris genieten van den Lande. Hij zal daarentegen geheel aan zich behouden de percento's, die hem bij deze instructie zullen worden toegelegd, behoudens nogtans zodanige uitkeeringeu, lasten en ongelden, als waartoe hij in ziju voorschreven qualiteit van vendumeester is verpligt.

Art. 2. Voor de aanvaarding zijner bediening zal hij borg moeten stellen voor ecne somme van tien duizeud rijksdaalders, ten genoegen van den resident, en, aansprekelijk zijnde voor de uitstaande vendupenningen, deze borgtogt na zijn overlijden of untslag zoo lang voortduren, totdat er geene uitslaande gelden ter zijner verantwoording voorlloopen of hij door een liquide transport aan zijnen vervanger zal zijn gedechargeerd.

Art. 5. De aankomende vendunieester zal vrijheid hebben de uitstaande schulden, die hij oordeeld desperaat te wezen, van den overneem en transport te excuzeren en dus de af- ifdande vendumeester daarvoor responsabel blijven.

Art. 4. Voor salaris zal de vendumeester genieten:

5 percent van losse goederen, heizij dezelve voor rekening

70 1808. H. W. DAENOELS.

vaD den Lande of van particulieren worden verkocht, ten laste van den verkooper;

5 percent van het bedragen der loterijen, ten laste van den uitspeler ;

3 percent van vaste goederen en schepen, ten laste van den kooper.

Art. 6. Doch, wanneer eenige losse goederen door de ver- koopers zelve worden gemijnd of opgehouden, zal daarvan door dezelve niet meer worden betaald als een half percent.

Art. 6. Hij zal uit de voorschreven percento*s een vijfde gedeelte afgeven aan den afslager, welke bediening permanent zal worden bekleed door den bode van den Raad van justitie te Samarang, zullende de afslager réciproque aansprakelijk zijn voor een vijfde gedeelte in alle bankroeten, die de vendu- meester mogt komen te lijden en voor de overige vier vijfde gedeelten alleen dragen zal. De afslager zal voor de aan- vaarding zijner bediening een borgtogt stellen van twee duizend rijksdaaldei^s, op den voet, als bij art. 2 vermeld.

Art. 7. De vendumeester zal daarenboven verpligt wezen te salariëren een boekhouder en venduschrijver met een trac- tement van honderd rijksdaalders ter maand, welke dienaar op zijn voordracht door het gouvernement zal worden aangesteld.

Art. 8. Buiten het bij art. 4 bepaald veudusalaris zal bij het verkoopen van losse goederen en het uitspelen van lote- rijen, ten laste van den verkooper of uitspeler, en bij hei verkoopen van vaste goederen en schepen, ten laste van 'den kooper, worden gedeclareerd een per mille voor de armen, waarvan de vendunieester het bedragen om de zes maanden of ouder ultimo Junij en ultimo December aan de armen- bezorgers zal moeten verantwoorden.

Art. 9. De vendumeester zal, buiten feestdagen, des Maan- dags, Dinsdags, Donderdags en Vrijdags tot het houden van vendutien moeten vaceren 's voordemiddags van agt tot twaalf uren, indien de verkoopingen niet vroeger geëindigd zijn, terwijl hij, daartoe verzocht, ook op Woensdag en Zatunlag verkooping zal mogen liouden.

1808. H. W. DAENDELS. 71

Art. 10. Bij ziekte of andere wettige redenen, welke hem zouden kunnen verhinderen hij de verkoopingen te vaceren, zal hij verpligt zijn zijne post door een ander, hahil persoon te bten waarnemen.

Art. 11. Hij zal in het houden van vendutien achterstaan voor den secretaris van den Raad van justitie, den secretaris van Wees- en Boedelmeesteren en den curator ad lites, mits de gemelde ge^fualificeerde venduhouders, verkooping willende houden, daarvan den venduineester drie dagen hevorens pre- venieren.

Art. 12. In het houden van verkopingen zal hij de voorkeur geven aan sterf-boedels en aan boedels van personen, die op hun vertrek staan, doch overigens niet vermogen daarin aan iemand eenig preferentie toe te staan, helpende zonder aan- zien van persoon dengeenen, die zich het eerste annonceerd.

Art. 1 5. De vendutien van losse goederen zullen ten minsten drie maal vier en twintig uren door hekkenslag en van vaste goederen en schepen ten minsten tien dagen door aflixie van billetten voor de te hondene verkoping moeten worden aangekondigd.

Art. 14. De goederen, zoo vaste, als losse, zullen bij den opslag worden verkocht, ten ware de vendumeester met den verkooper daaromtrend anders mogt verstaan, en degegadig- dens overluid moeten mijnen en niet door teekens, waarop geen regard zal worden geslagen.

Art. 15. De vendunieester zal op verkoopingen, die door liem gehouden worden, niet mogen mijnen of door anderen voor hem laten mijnen, en evenmin de venduschrijver of af- slager.

Art. 16. De vendunieester zal de lijsten der verkochte en niet terstond afgegeven wordende goederen na het eindigen der vendutien, de tijd zulks eenigzins toelatende, of ten uiterste (iien zelfden dag laten uittrekken en geteekend aan de ver- k(X)pers ter hand stellen, zullende de verkoopers gehouden en verplicht zijn die goederen, zoo spoedig mogelijk, af te geven en alsdan de voormelde lijsten, door hen voor de afgave ge-

72 1808. H. W. DAENDELS.

teekend, op het yendukaotoor te doen bezorgen of, bij nalatig- heid der koopers ia de afhaling hunner gekochte goederen, daarvan aan den vendumeester kennis te geven, opdat de koopers kunnen worden gelast hunne gekochte goederen af te halen.

Art. 17. De vendumeester zal zorg moeten dragen, dat er geene zuren of bedorven dranken op vendutie verkocht worden, maar, zoo er een pijp of vat bier, dan wel andere dranken opgeveild en hetzelve zuur of bedorven bevonden wordt, dat bier of die dranken in zijne tegenwoordigheid laten uitstorten om alle bedriegerijen, die daar anderzins mede zouden kunnen worden gepleegd, voor te komen en daarna de ledige fust doen verkoopen; voorts zich moeten gedragen aan de successivelljk genomene besluiten en geêmaneerde placaten tegen den ver- koop van specerijen, ammunitie van oorlog en diei^eiljken.

Art. 18. De vendumeester zal aan de kopers drie maanden credit geven, doch tot eene vroegere en zelfs tot eene gereede betaling kunnen verplichten de geenen, van wien hij eene borgstelling vragende voor het gekochte goed, daarvan in gebreke blijven.

Art. 19. Hij zal, zoowel als de secretaris van den Raad van justitie, de secretaris van Wees- en Boedelmeesteren en de curator ad lites te Samarang, in hoedanigheid van ge- qualiGceerde venduhouders, generalijk hebben legaal of stil- zwijgend hypoteek op de verkochte goederen, voor zooverre dezelve bij den debiteur gevonden worden, mitsgaders pre- ferentie voor alle anderen, die geen hypotecaire verbanden hebben van oudere dagtekening, als ten tijde, dat de verkopingen gehouden zijn, waaruit de pretensien der venduhouders resul- teren, benevens parate executie tot zes maanden toe.

Art. 20. Zes maanden na de gehouden verkoopingen zal de vendumeester aan de verkoopers moeten uitkeren het montant der voor hunne rekening verkochte goederen en, zoo zij dit direct of eerder begeren te ontvangen, verplicht zijn ook daaraan te voldoen; in het laatste geval onder korting van een half peicenl 'smaands, berekend over den tijd, dat

1808. H. W. DAENDELS. 73

de uilkering vroeger als het bepaalde termijn geschiedt, boven het vendusalaris.

Art. SI. De vendumeester zal voor de prompte af betahng der vendu-penningen moeten zorgen, hetzij op den vervaldag, hetzij dat de kopers dezelve vroeger v^enschen te ontvangen, op poene van privatie zijner oiRcie.

Art 2S. De venduschrijver zal moeten zorgen, dat in de vendu-katerns geene verkeerde namen geschreven en ook altijd de voornamen daar bij gesteld worden, en zich niet verstouten om, ten voordeele van wie het zoude mogen wezen, de prijzen der goederen hooger of lager in de vendu-roUen bekend te stellen, dan dezelve waarlijk zijn verkocht; ook niet de geringste verandering in die rollen maken, dan met voorkennis van den vendumeester en den verkoper, sub poene van, als schuldig aan falsiteit, na rigeur der wetten te zullen worden gestraft.

Art. 23. Hem incumbeerd wijders het houden der boeken van den vendumeester en het verlenen van extracten uit de vendurollen, zoo mede het uittrekken der vendurekeningen, welke laatste door hem voor het extracteeren en door den vendumeester voor den ontvangst getekend worden.

Art. 24. Hij zal, buiten zijn salaris, genieten van ieder stel adver ten tien tot het verkopen van vaste goederen of schepen drie rijksdaalders voor elk perceel of schip;

voor het verleenen van extracten uit de vendurollen van verkochte huizen en slaven een rijksdaalder voor elk extract: en

voor alle andere extracten of kopij-vendurollen, die de verkoopers zullen begeren, zes stuivers voor iedere bladzijde, mits elk houdende twintig regels, iedere regel van zestien tot twintig lettei*s;

behalven het zegel en opgeld, bij de ordonnantie op dat middel bepaald.

Art. 25. De afslager zal bij het instellen of afslaan van de verkocht wordende goederen volgen het goedvinden van den verkoper, indien dezelven vermeend, dat dezelve te laag worden ingesteld of afgeslagen, en voorts, zonder aanzien van

74 1808. H. W. DAENDELS.

personen, na waarheid opgeven de namen van de geenen, door welke de opgeveilde goederen gemijnd zijn; ook in geenen deele ten faveure van iemand de prijzen der gemijnde goederen hooger of lager opgeven, als zij waarlijk zijn ver- kocht, sub poene van met privatie zijner bediening te zullen worden gestraft.

Art. S6. Hij zal voor eigen rekening moeten leveren en onderhouden de vendu-tafel, het zeil en bekken en voor het fourneren daarvan in rekening mogen brengen rd^ 3:16 bij iedere nieuwe verkooping; doch dezelfde vendutie meer als een dag continuerende, niet meer als een rijksdaalder voor eiken dag daar boven.

Arl.« 27. Nog zal hij voor het aiHgeren der billetten wegens het verkoopen van vaste goederen en schepen mogen decla- reren een rijksdaalder voor ieder perceel of schip.

Art. 28. De vendumeester zal de stipte nakoming van het vooi^eschrevene omtrend den venduschrijver en vendu- afslager surveilleren en niet toelaten, dat door hun meerder in rekening wordt gebragt, als aan dezelve wettiglijk is toegestaan.

Art. 29. De vendumeester, venduschrijver en vendu-afslager zullen bij de aanvaarding van hunne ambten doen den na- volgenden

Eed,

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning als mijnen hoogen en doorluchtigen souverain, mitsgadei*s den Gouverneur Generaal en de IVaden vaQ Indien gebouw en getrouw te wezen, hel ambt van vendumeester, venduschrijver en vendu- afslager met alle naarstigheid oprechtelijk te bedienen volgens de instructie, voor die bediening gearresteerd, en mij voorts in allen opzigte zoodanig te gedragen als een vroom vendu- meester, venduschrijver en vendu-afslager toestaat en betaamt.

50 Juiij. VoorschKifl fwpcns de berekening van agio op zilveren geld.

Bij missive van dezen datum gaf Daendels aan den Loit.

1808. H. W. DAENDELS. 78

Gouv. Gen. te kennen, dat het beter was >de agio te bepalen

op den waren cours onder de gemeente, als boven de be- «paling betalingen te doen".

30 Julij. Intrekking der verstrekking van geld aan zee- varenden en müüairen in plaats van rantsoenen.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal in aanmerking genomen hebbende, dat de gewoonte, alhier te lande wordende gevolgd, om aan de gemeene zeevarenden en militairen, wanneer eenige der voor hun bepaalde randsoenen niet aan banden zijn, daarvoor geld te verstrekken, niet alleen strijdig is tegen de goede orde en het gebruik in Holland, maar ook aanleiding kan geven tot vele misbruiken, besluit in te trekken en op poene van vergoeding te verbieden alle verstrekkingen in geld voor randsoenen ten behoeve van gemeene zeevarenden en militairen, welke door gebrek niet in natura kunnen worden gefourneerd.

30 Julij. Leget'-order nopens desertie van inlandsche mililairen.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende, hoe alle zagte en persuasive middelen, tot heeden toe gebruikt om de desertien onder de inlandsche mili- tairen tegen te gaan, zijn vrugteloos geweest, en uit overweging der noodzakelijkheid om hei verder voortduren daarvan kracht- dadig te beletten, gebragt zijnde in de onvermijdelijke ver- pligting meer ernstige en strengere maatregelen in heiwerk te stellen, heeft besloten vast te stellen, gelijk wordt vastgesteld bt) dezen, dat elk inlandscfa militair, welke voorlaan zijn regi- ment of corps op eene trouweloze wijze zal hebben verlaten, wederom teruggebragt, zal worden gestraft met een kettiug- slag voor ses achtei*eenvolgende jaren, om zodanig voor de kost, zonder loon, aan de publieke werken te arbeiden.

Wordende alle militaire chefs en commandanten hij deeze op het ernstigste gelast drie dagen agtereen de bovenstaande

76 1808. H, W. DAENDELS.

wet ter kennisse te brengen van alle inlandsche militairen en, bij aankomst van recruten, zulks ten hunnen opzichten te herhaalen, ten einde geen een van hun deswegens eenige ignorantie zal kunnen voorwenden; zijnde de gedagte chefs en commandanten voor de prompte en stipte executie dezer ordre alleen verantwoordelijk en moetende wijders van de executie zelve onverwijld rapport doen aan 't bureau van oorlog.

31 Julij. Opheffing der betrekking van mantri-anom ie Samarang,

Is besloten de mantri-anoms, welke door de regenten pleegen te worden gefourneerd aan den gouverneur van Java voor zijne suite, met primo Augustus aanstaande te excuzeren, ter verligting van de regenten in hetgeen zij gewoon waren tot derzelver onderhoud te Samarang te bekostigen.

1' Augustus. Vergunning tot den uitvoer van geld van de eene plaats op. Java naar de andere.

Nademaal het verbod om na primo September aanstaande amOoen van Batavia en elders op Javasch Noord-Oostkust aan te brengen de gelegenheid aan de ingezetenen van de hoofd- plaats en réciproque van Java zal beneemen om, door ver- zending van dat heulsap, remises naar Java te doen, waardoor de smalle handel langs de kust noodwendig zoude Ie niet loopen tot aanmerkelijke schade en ongerief der ingezetenen, en het derhalve in ons oog allezins billijk en noodzakelijk is, dat de circulatie van geld van de eene plaats naar de andere op het eiland Java voor een ieder worde opengesteld, onder zodanige precautien, als ons lot weering van het misbruik dienstig zijn voorgekomen, wij uit overweging hiervan hebbeu goedgevonden te ordonneren en te statueren, gelijk wij or- donneren en slatueren bij dezen, dat van primo September aanslaande de uitvoer van geld van de eene plaats naar de andere op hel eiland Java vrij zal wezen, onder de navolgende bepalingen :

1808. H. W. DAÊNOËLS. 77

Eerstelijk : dat een ieder de somme, die hij vervoeren wil, zal moeten aangeven, te Batavia aan den luitenant Gouverneur Generaal en op de overige kantoren van Java aan de residenten of die aldaar bet gezacb voeren, ten einde op hunne last te worden geteld, afgepakt en verzegeld ten overstaan van de commtssien of personen, daartoe tegenwoordig geautoriseerd of aqders op voordragt van de residenten te autoriseereu.

Ten tweede: dat de plaats zal worden aangeduid, werwaarts men het geld vervoeren wil, en dat de vervoerder zich door borgstelling van een persoon ten genoegen, te Batavia van den luitenant Gouverneur Generaal en op de overige kantoren van Java van de residenten of die aldaar het gezacb voeren, zal moeten verbinden, dat de uitgevoerde somme niet elders worde heen gebragt.

Ten derde: dat de commissien of personen, tot de telling, afpakking en verzegeling der uitgevoerd wordende gelden geautoriseerd, zullen moeten houden een register, waarin dis- tinct moet worden aangetekend de sommen, die door hun tot den uitvoer zijn verzegeld, met aanwijzing van den tijd, wanneer, en door welke persoon, mitsgaders na wat plaats de uitvoer geschiedt; in welk register zal moeten worden getekend door den borg en deze ondertekening zal worden gehouden voor eene scabinale acte van borgtocht.

Ten vierde: dat de vervoerd wordende gelden zullen zijn verzeld, bij poene van confiscatie en straffen, tegen don uitvoer van contanten geêmaneerd, van een pas, door boven gemelde conunissien of personen verleend, van inhoud, als bij art. 3 vermeld.

Ten vijfde: dat bij aanbreng van uitgevoerde contanten op Batavia of een der andere kantoren van Java de ontzege- ling zal moeten geschieden door de commissien of personen, aldaar tot de telling, afpakking en verzegeling van uitgevoerde gelden geautoriseerd, en dat van de voorschreven, aangevoerde contanten door de gedagte commissien of personen zal moeten worden gegeven quitantie op de wederzijde van de pas, art. 4 vermeld, en daarvan mede worden gehouden een accuraat

78 lÓÖd. H. W. DAENDCLê.

register, 't welk onder anderen dienen moet om bij extract den aanvoer te kunnen verifiëren, in geval bij retour de pas verloren mogt gaan.

Ten zesde: dat deeze gedechargeerde ot gequiteerde pas door de personen, aan wien bet geld is geadresseerd, ter plaatse, waar de aanbreng geschiedt, moet worden terugge- zonden en ingeleverd ter plaatse, van waar hetzelve is uit- gevoerd, aan de commissien of personen, welke bij de verzegeling der gelden hebben gevaceerd, uiterlijk twee maanden na de verzegeling, in welk geval de persoon, die zich als borg heeft gesteld, dadelijk in het register zal worden ontlast van zijne borgtocht door op de kant derzdve te noteren, dat de pas terug is gekomen en geliasseert, lias n^.., pas n°.., doch dat, bij aldien de voorschreven tijd verlopen is, zonder dat de gemelde pas is terug bezorgt, de gedagte com- missien of personen op hunne bijzondere verantwoordelijk- heid zulks zullen moeten brengen ter keunisse, te Batavia van den luitenant Gouverneur Generaal en op de overige kantoren van Java van de residenten of die aldaar het ge- zach voeren, met last aan de laatste om, bij het bekomen van deze informatie, daarvan den luitenant Gouverneur Generaal te adverteren.

Ten zevende: dat, na gegevene kennisgave aan den luite- nant Gouverneur Generaal, de borg zal verpligt worden binnen drie maal vier en twintig uren aan den Lande te betalen het drievoudige monlant van de somme, welke uitgevoerd is, sub poene van parate excutie, wanneer hij daarvan in gebreke blijft, nogtans met dien verstande, dat zoodanige borg van het gemelde, betaalde, drievoudige montant restitutie zal erlangen, wanneer hij in der tijd kan aantoonen, dat de uitgevoerde somme werkelijk weder op een der kantoren van Java is ingevoerd en de inlevering van de pas eenlijk door zee dessastres of andere onvoorziene omstandigheden is vertraagd, dan wel het schip zonder toedoen van den geld-vervoerder in 's vijands handen gevallen of veron- gelukt is.

lÈOé. H. W. OA£NDELê. 79

Lasten en bevelen een ieder, die het aangaat, den inhoud dezes te achtenrolgen en te doen achtervolgen, nadien wij zulks ten algemeene nutte alzo bevonden hebben te be- horen.

En opdat niemand hiervan eenige onwetendheid voorwende, zal deze ter hoofdplaafse Batavia en op de kantoren van Javasch Noord-Oostkust, Gheribon en Bantam gepubliceerd en in de Hollandsche, Ghinesche en inlandsche talen worden ge- affigeerd ter plaatse gebruikelijk.

2 Augustus. Invoering van een nimiw ambls-zegel.

Zijne excellentie de Maaischalk en Gouverneur Generaal in aanmerking genomen hebbende, dat de stellige orders van Zijne Majesteit den Koning, onzen meester, medebrengen, dat 't lichaam der hooge Indische regeering, de hooge Raad van justitie en andere administrative collegien, gouverneurs, resi- denten, ambtenaren of gezaghebbers in Zijner Majesteits pos- sessaen in Indien niet langer blijven gebruik maken van het zegel der gewezene Oost-Indische Gompagnie; oveiwegende wijders, dat volgens decreet van Zijne Majesteit van den oO*^" Januarij 1807 het zegel van den Gouverneur Generaal van Indien zal zijn dat van den Staat, onder aan ten opschrift hebbende: Gouverneur Generaal der Oost-Indiên;

heeft besloten het lichaam der hooge regeering en alle de voornoemde collegien, ambtenaren, gouverneurs, residenten en gezaghebbers op Zijner Majesteits possessien in Indien te ge- lasten, gelijk dezelve gelast worden bij dezen, om tegens den eersten Januarij van bet volgende jaar of zooveel vroeger, als zal kunnen geschieden, zich te voorzien van een zegel van den Staat, van onderen of om den rand ten opschrift hebbende de titulatnur van hunne verschillende collegien, gouvernementen, resideiiiièn, enz., met last om daarvan alleenlijk en niet af- schaffing van het zegel der voormalige Üost-lndis(^e Compagnie gebruik te maken.

Zie ook 13 Augustus 1808.

60 1808. H. W. OACNDELS.

2 Augustus. Vergunning voor een onder-koopman, tevens gezworen klerk ter secretarie van den Hoogen Raad van justitie, om als procureur te T^postuleeren* bij de militaire vierschaar en den garnizoens-krijgsraad te Batavia.

4 Augustus. Toekenning eener toelage aan officieren en kadetien voor hunne uitrusting.

Is besloten de door zijne excellentie den gewezen Gou- verneur Generaal, Wiese, bepaalde douceurs tot equipering der oflicieren en kadets (*) bij dezen te renoveren en dien- volgende de uitbetaling daarvan uit 'sLands kassa toe te staan, als:

aan een sei^eaut of kadet, tot officier avancerende, 100 rijksdaaldei*s; en

aan een kadet, welke in dienst wordt aangenomen, hetzij bij de kavallerie of infanterie, 3K rijksdaalders, alle in papieren van credit; mitsgaders dit besluit te extendeeren tot de kadets, welke bij de artillerie worden aangenomen, in plaatse en met intrekking van eene vrije monteering, welke bij bovenbedoelde bepaling hun was toegestaan.

8 Augustus. Rang-lijst van de ambtenaren, enz.

Zijne excellentie in aanmerking genomen hebbende, dat de ranglijst van den 50'° Junij 1783 noodzakelijk behoord te worden gerevideerd, alzoo buiten het gebrekkige, dat daarin na de tegenwoordige constitutie van het gouvernement gevonden wordt, het stuk der rangen vele veranderingen heeft ondergaan door het creêeren van onderscheidene ambten sedert den ge- melden tijd en het intrekken van anderen, zoomede door de nieuwe benamingen, welke voor een gedeelte aan de militaire en civiele qualiteiten zijn gegeven ;

(') Zie deel XIV. bltdz. 313 en 570.

leoe H. W. OAENDCLd. 81

overwegende wijders, dat de aanduiding der rangen ran ciriele personen door de benamingen van opper-koopman» koopman, onder-koopman en boekhouder, herkomstig van de eerste oprigting der voormalige Oost-Indiscbe Compagnie, na de ontbinding van dat lichaam oneigen in gebruik is voor 'sKonings ambtenaren in deze kolonie;

besluit te arresteren, gelijk gearresteerd wordt bij dezen, de navolgende

RANGLIJST:

de Maarschalk en Gouverneur Generaal,

de oud Gouverneur Generaal,

de luitenant Gouverneur Generaal,

de directeur generaal van 's Konings finantien en do- meinen in Azië,

de Raden ordinair van Indien,

de Raden extra-ordinair van Indien,

de president van den Raad van justitie te Batavia,

de secretarissen generaal van den Gouverneur Generaal,

de gouverneurs van Ambon en Macasser,

de brigadier,

de inspecteurs generaal van de houtbosschen en koffij- culture, na ouderdom van aanstelling,

de president van bet coUegie van Schepenen,

de secretarissen van de hooge regeering in functie,

de oud eerste en tweede secretarissen van de hooge regeering,

de kolonel, waaronder de chirurgijn en chef is begrepen,

de oi*dinaire leden in den hoogen Raad van justitie; NB. Ue geassumeerde leden hebben, als zij niet in den Raad of in commissie zijn, geen anderen rang als van hunne qualiteit of politieke bediening;

de drossaard der Bataviasche ommelanden,

de advocaat-fiscaal van Indien,

de water-fiscaal,

rLAftAAT-BOK DOL IT, 6

82 1806. H. W. OAENDËLS.

de bailluw,

de ontvanger generaal,

de administrateurs generaal van 'sKonings finantien

en domeinen, de gezachbebber van Sourabaija, de prefect van Samarang en Damak, de ministers aan de hoven van Souracarta en Djocjocarta, de president van de administratie der houtbosschen 'S over het eiland Java,

'S de prefecten van Cheribon en die van Java, de laatsteu

^ na ouderdom van aanstelling,

"^ de prefect van de Jaccatrasche en Preanger bovenlanden ,

de commandeur te Bantam, de directeur van de bank van leening, de president van Heemraden, de president van Weesmeesteren te Batavia, de administrateurs van de houtbosschen op het eiland

Java ; de majoor,

de hoofd-administrateur te Samarang, de gezaghebbers van Banda en Ternate, de opperhoofden van den Ghinaschen en Japanscben

handel, de visitatenr generaal en I ^^ ^^^^j^ i„ functie eersl, de boekhouder generaal j de luitenant-kolonel, waaronder de commissaris van

oorlog en de chirurgijn of doctor principaal zijn o begrepen,

ë de vice-president van Schepenen,

het opper-hoofd van het generale tractements-kantoor, de bedienaars van het Heilige Evangelium, de sabandliaar en licentmeester

te Batavia en de commissarissen der wegen en

posterijen, de commissarissen van de houtwerken,

na ouderdom v«-)d aanstelling,

1Ó08. H. W. OAENDELS. S8

I de leden van Schepenen,

de oud Schepenen^

de gecommitteerdens over de suiker-culture,

de president van de Weeskamer Je Samarang,

de eerste resident van Palembang en het opper-hoofd van Timor,

de resident van Banjermassing,

de vice-president van den Raad van justitie te Saniarang,

de secunde's van Ambon, Banda, Ternate en Macasser,

de kapiteins, waaronder de chirurgijn-majoors be- grepen rijn, •

de eerste commies op het bureau der secretarissen generaal,

de eerste gezworen klerk ter generale secretarij te Batavia,

de geheim-schrijver,

de groot-kassier,

de secretaris van den Raad van Justitie;

de fabriek,

de negotie-boekhouder,

de stads doctor,

de proponenten,

de generaal opzichter over de specerij-perken te Banda, .

de fiscaals op Java, Ambon, Banda, Ternate en Ma- casser,

de onder-prefecten,

de secretarissen van de ministers aan de hoven van Souracarta en Djocjacarta,

de administrateurs van het provisie-magazijn, de West- zyde, het ijzer-magazijn. Onrust, de water poort, bet kleden pakhuis en de kleine winkel, het graan- magazijn en de suiker-pakhuizen te Batavia,

de secretaris van het collegie van Schepenen,

de commissarissen van de bank van leening,

de kassier van de bank van leening,

de Caictuur-hottder,

84 18Ó8. H. W. DAËNDÉLd.

de eerste suppoost op het kantoor generaal, de oudste

de > > » » generale visite- in functie

kantoor, eerst,

de eerste suppoost over de stamboeken van het poli- tiek departement,

de eerste suppoost oyer de stamboeken van het militair departement,

de translateurs te Batavia,

de vendumeesters te Batavia,

de kassier van het vendu-kantoor te Batavia,

de pakhuismeester van Japan,

de supercarga's van China,

de leden van Weesmeesteren en Heemradeu te Batavia,

de kassier van de generale ontvangst,

de muntmeester,

de tweede resident van Palembang en de secunde van Timor,

de secretaris van de bank van leening,

de secretaris van Weesmeesteren te Batavia, i de secretaris van Heemraden,

de eerste landmeeter,

de eerste luitenant, waaronder de chirurgijn van de tweede classe of aide chirurgijn begrepen is,

de secretarissen op de vier Oostersche gouvernementen,

de pakhuismeesters van Samarang en Gheribon en de administrateur van Sourabaija,

de negotie-boekhouder te Samarang en te Sourabaija,

de fiscaal en secretaris van den inspecteur^eneraal der houtbosschen,

de secretaris van den inspecteur-generaal der koflij- culture,

de stads chirurgijn,

de stads apothekar, .

de notarissen,

de ouderlingen,

de leden van huwelijksche en kleine gerichte zaken.

1808. H. W. OAENDELS. 85

de ledeD van Boedelroeesteren,

de procureurs,

de sabandhaar en ontvangers der domeinen op de buiten-kantoren,

de vendumeester te Samarang,

de commissaris der werken te Saniarang,

de gezworen klerken op bet bureau van zijne excellentie,

de adjunct eerste gezwore klerk ter generale secretarlj,

de marginalist,

de korte notulist,

de eerste suppoost op het kantoor van de generale directie,

de gezworen klerk ter secretarlj van den boogen Raad van justitie,

de gezworen klerk ter secretarij van het collegie van Schepenen,

de secretaris van den drossaard der Bataviasche om- melanden,

de secretaris van den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden,

de scriba's van Cheribon en Sourabaija,

de scriba van den Japanscben handel,

de tweede suppoost en visitateur der stamboeken, mitsgaders de verdere suppoosten op hel generale tractements kantoor,

de negotie-overdrager,

de principaal journaal-extendeerder,

de pakhuis-boekhouder eu extract factuurhouder,

de principaal journaal-schrijver op het kantoor generaal,

de boekhouders in de diflerente administratien te Batavia,

de eerste klerken bij de administrateurs generaal over 'sKonings finantién en domeinen,

de gezworen klerken ter secretarij van de hooge re- geering,

de diakenen^

86 • 1808. H. W. DAENOELS.

de secretaris van huwelijksche zaken,

de secretaris van Boedelmeesteren,

de secretarissen van justitie op Java en de vier Oos-

tersche gouvernementen, de tractements-boekhouders op Java en de vier Oos-

tersche gouvernementen, de gezworen translateui's te Saniarang en Sourabaija, de secretaris van het collegie van administratie der

houtbosschen, de luitenant, waaronder de chirurgijn van de derde

classe of élève chirurgijn is begrepen, de tweede landmeter,

de gezworen klerken van Weesmeesteren en Heemraden, de ordinaire klerken,

de eerste klerken op de vier Oostersche gouvernementen, de adjunct gezworen klerken van den Raad van justilie,

Schepenen en Weesmeesteren, de eerste klerk en overdrager van Boedelmeesteren, de adjunct muntmeester, de negotie overdrager,

ca 73

op Java en de Oostersche gouvernementen,

de tractements overdrager, de dispencier,

de klerken en mindere pennisten op de schrijfkan* toren.

Voorts de benamingen van opperkoopman, koopman en onderkoopman te mortificeren en te supprimeren, gelijk ge- schiedt bij dezen, zoomede den naam van boekhouder, welke door dien van klerk zal worden vervangen, nogtans met dien verstande, dat de opperkooplieden, kooplieden en onderkoop- lieden buiten emplooi deze benamingen nog zoo lange zullen behouden en blijven voeren, tot dat zij zullen wezen geêm- ploijeerd.

En aan de opperkooplieden van het kasteel, met intrekking van deze benaming, te geven den titul van administrateurs generaal van 'sKouings finantiên en domeinen.

En wijders de ambtenaren, bij de nieuwe ranglijst onder

180a H. W. DAENDEL8. 87

de eerste classe geraDgscbikt, aan dewelke te yoren bet ge- bruik yan twee voorlopers voor hunne rijtuigen niet was tei^und, als nu van ^ deze distinctie, even als de Raden yan Indien, met den rang en de honneurs, daaraan verknocht, te laten jouisseren.

En zal extract dezes gedrukt en circulair verzonden worden naar alle de kantoren en etablissementen van Indien om te strekken tot narigt.

Zie ook 26 Hooimaand 1810.

8 Augustus. Afschaffing van dm Hiel Resident.

Is besloten aan de residenten van de Javasche strand- kantoren en van Cheribon te geven den titel van prefecten en aan alle andere op de vier Oostersche gouvernementen en op het eljland Madura dien van onderprefecten, met afschafling van de benaming van resident.

Tevens werd besloten, »de benaming van residenten voor de opperhoofden en tweede residenten aan de hoven af te schaffen en hun van nu voortaan te geven den titel, aan de eerstgemelden van ministers aan de hoven en aan de laatst- genoemden van secretarissen van gemelde ministers".

Zie ook 1 JuliJ 1809 en 28 Grasmaand 1810.

"8 Augustus. Befweming van een Raad extra-ordinair van Indié door den Gouverneur- Generaal.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat aan de constitutie der booge regeering van Indien, zoo als dezelve is voorgeschreven bij deereet van Zijne Majesteit den Koning van den 9^° Fe- bruarij 1807, nog een extra-ordinair Raad ontbreekt;

besluit vermogens de autorisatie, daartoe op hem door Zijne Majesteit den Koning verleend, aan te stellen, gelijk aangesteld wordt bij dezen, tot Raad extra-ordinair van Indien den resident te Tegal, Andries Hartzinck.

88 1808. H. W. OAENOEL8.

8 Augustus. Benoeming van een prefect van Tagal op f^een vast tradement van 15,000 rijksdaalders^ zilver ^gdd^ *sjaars'\

8 Augustus. Benoeming van een prefect van Pekalongan op «een vast tractement van 12,0()0 rijksdaalders^ nilver geld, 'sjaars*\

8 Augustus. Benoeming van een prefect van Rembang op >een vast tradement van 10,000 rijksdaalders^ ^zilver geld, sjaars\

8 Augustus. Regeling dei* trademenlen van de werk- lieden hij de wapen-kamer te Samarang.

Is besloten de tractementen der werklieden in de wapen- kamer te Samarang te bepalen op den volgenden voet, als: aan een baas rd" 50, papier geld, 'smaands, » » Europeesch werkman der eerste klasse rd* 30,

koper geld, 'smaands, » » Europeesch werkman der tweede klasse rd' 16,

koper geld, 'smaands, » > inlandsch werkman der eerste klasse rdM O, koper

geld, 'smaands, » » inlandsch werkman der tweede klasse rd" SVa* gelijke munt, 'smaands.

Op den ^^^^ September 1808 is hetzelfde tractement toe- gekend aan de werklieden bij het artillerie-atelier te Samarang.

8 Augustus. Instrtictie voor hel i>ambulant gerecht*^ in de Jakatrasche en Preanger-bovenlanden.

Art. 1. Het gerecht over de Jaccatrasche en Preanger- bovenlanden zal zich over alle de daarin leggende districten uitstrekken eu bepalen tot het onderzoek na, mitsgaders de

1808. H. W. DAENDEL8. 89

venrolging en het straffen van alle criminele delicten, terwijl de beslissing van civile en huishoudelijke zaken wordt ge- laten op den tegenwoordigen voet; en zal het voorschreven gerecht ambulant zijn en deszelfs zittingen houden op zodanige plaatsen en tijden, als zal worden vereischt.

Art. 2. De aan particulieren verhuurde landen van den Koning van Bantam zullen onder het regentschap Taiigerang en de verhuurde Crauwangsche houtbosschen onder het regentschap Crauwang worden geclassificeert.

Art. 3. Het gerecht zal ter eerster instantie oordeelen over alle misdrijven, die in haare jurisdictie door de daarin domicilierende inlanders worden gepleegd ; en zullen Christenen, Chineschen en elders te huis horende personen aan hunnen dagelijkschen rechter moeten worden uitgeleverd, in welk geval de informatien in de behoorlijke orde aan den com- peten ten rechter zullen moeten worden gezonden en, nevens de misdadigers, worden overgelevert alle zodanige personen, als in de questieuse zaak genieleert zijn, al waren zij ook onder dit gerecht sorterende.

Art. 4. Het gerecht zal bestaan uit den prefect over de Jaccatrasche en Preanger-boveulanden als permanent voorzitter, zoo mede uit den regent en den hogenpriester van het district, waarin het delict, hetgeen moet worden onderzogt, is ge- perpetreerd; waar bij de prefect dan nog zal beroepen twee zijner opzienders, alle welke gedurende de zitting als leden van het gerecht zullen worden aangemerkt.

Art. 5. De prefect zal, buiten kosten van den L'ande, eenen secretaris houden om bij het gerecht, zoo wel als in alle andere zaken, hem te assisteren, zullende de aanstelling van deuzelven op voordragt van den prefect worden gedaan.

Art. 6. Hij, prefect, zal ten minsten om de twee maanden eens en overigens zoo dikwijls, als dit nodig zal zijn, in ieder zijner districten vaceren om de justitie te administreren.

Art. 7. Bij ondekking van eenig delict zal bet gerecht of, bij absentie van den prefect, de opziender van het district, waar hetzelve is gepleegd, zoo na mogelijk bij de plaats en

90 1808. H. W. DAENDELS.

ZOO spoedig doenlijk, ten bijwezen van twee leden, informatien inwinnen, wordende in het laatste geval de opziender ge- qualificeerd, des nodig, de schuldigen te horen en de zaak in dien staat te brengen, dat daarin kan worden gederideerl.

Art. 8. De opzienders worden speciaal aanbevolen ooime, bij absentie van den prefect, alle delinquenten te agtervolgea en te apprehenderen en voorts daarin te handelen, als bij art. 7 is voorgeschreven, met directe kenuisgave van hei gepasseerde aan den prefect.

Art. 9. Het horen van getuigen, examen der aangeklaagden en hetgeen verder tot onderzoek en inlichting tn de voor- komende zaken wordt gerequireert, zal, zoo veel doenlijk, voorloopig geschieden en de plano worden afgedaan.

Art. 10. Het gerecht wordt aanbevolen om nopens de toepassing der straffe op het een of ander misdrijf zich, voor zoover hieraan kan eu mag worden gedefereert, te gedragen overeenkomstig de inlandsche wetten en gebruiken, die tot dusverre ten regel hebben gestrekt.

Art. 11. Vau alle de verrichtingen van het gerecht zal pertinente aantekening en registers worden gehouden, gelijk van iedere zaak een proces verbaal zal worden gecoucheert, hetwelk door alle de leden van het gerecht zal worden ondertekend.

Art. IS. Het gerecht zal van niemand mogen nemen of dezelven verwijzen tot de betaling van eenige boeten of breuken, ten ware zulks bij de wetten is vastgesteld; en zal het ge- recht ook niemand in submissie mogen ontvangen, noch met iemand mogen composeren, als met voorkennis en toestem* ming van den Gouverneur Generaal.

Art. 13. Niemand dan de secretaris zal voor eenig salaris mogen declareren: dewelke zich daarin overeenkomstig de salarislijst zal gedragen, wordende dit poinct aan de decisie van den prefect gelalen, welke zorge zal moeten dragen, dal niemand deswegen nodeloos worde bezwaard, waaromme hem de magt wordt gegeven om, na bevind van zaken, hel salaris te verminderen of wel geheel te remilleeren.

1808. H. W. DAENDELS. 91

Art. 14. Bij recusatie van eenig lid der rechtbank zal hier- over bij het gerecht gedecideert worden en is de prefect gequalificeert, wanneer de recusatie wordt gewettigd, in plaats van zodanig lid een ander geschikt persoon te beroepen.

ArL 15. In alle zaken decideert bet gerecht bij meerder- heid van stemmen en doet recht in naam en van wegen Zijne Majesteit den Koning.

Art. 16. Iemand, onder de judicature van het gerecht sorterende en op eene behoorlijk gedane dagvaarding niet comparerende, zal ten tweeden male worden geappoincteerd en, dan nog nalatig blijvende, zal deswegeus na exigentie van zaken worden gedecideert en de onwillige, des nodig, worden gecorrigeert.

Art. 17. Een ieder zal den eed voor het gerecht moeten presteren en dien overeenkomstig zijne godsdienstige begrippen mogen afleggen.

Art. 18. In alle zaken zal de volgende proces-orde worden in acht genomen.

Er zullen behoorlijke informatien ingewonnen en allen die- geenen gehoord moeten worden, die van de questieuse zaak iets kunnen deposeeren; hierna zal de aangeklaagde worden geëxamineerd omtrent dat geene, wat tot zijn lasten is inge- komen, waarna zullen worden gehoord al zulke pei*sonen en onderzogt al zulke omstandigheden, als waarop de beklaagde zich ten bctoge zijner onschuld beroept, hetwelk echter mede van oiSciewege zal moeten geschieden.

Art. 19. Na verhoor van den beklaagde en van de ge- tuigen pro et contra zal er, voor zoover de getuigenissen variëren, deswegen confrontatie worden gehouden, waarna de getuigen, zooveel nodig is, hunne gegeven verklaringen zullen moeten beledigen, hetwelk geschied zijnde, zal den beklaagde worden bekend gemaakt met zijne beschuldigers en met die personen, die in zijne zaak getuigenis hebbeu gegeven, en hem tegens hun reproche worden gegund, waarna, zoo die wordt gedaan, het nodige onderzoek zal geschieden, waarmede de enquesten zullen zijn gesloten.

92 1d08. H. W. DAENDELS.

Art. W/ De enquesten in forma probanli gebragt zijnde, zal het gehouden onderzoek ter deliberatie van het gerecht worden gebragt en, met de vereischte attentie overwogen zijnde, op de zaak in questie zodanige dis}K)sitie of straffe worden toegepast, als na rechten zal behoren.

Art. 21. De prefect zal de stemmen colligeren en de conclusie opmaken, welke hij aan den secretaris zal opgeven omme daarvan te coucheeren acte of sententie in forma.

Art. 22. Na dat eenige sententie zal wezen geschept en geresumeert, zal dezelve' bij het ondei*zoek worden gevoegd, waarmede het proces-verbaal in forma zijnde, hetzelve zal worden getekend en den Gouverneur Generaal aangeboden ten tine qualificatie te verleenen tot de executie of wel om daarin zodanig te disponeren, als hoogstdezelve oorbaar zal vinden.

Art. 23. De Gouverneur Generaal fiat tot de executie van eenig vonnis verleend hebbende, zal hetzelve door het gerecht worden geëxecuteerd, hetwelk allijd zal geschieden in de hoofdnegorij van ieder district, bij welke gelegenheid aan den volke in de gewone landtaal zal worden bekend gemaakt de misdaad van den voorgestelden delinquaut en de reden der strafoeffening.

Art. 24. Na afloop der executie zal daarvan, van wegen het gerecht, onder aanbieding van een copie sententie, rapport worden gedaan aan den Gouverneur Generaal.

Art. 25. Zullende het gerecht zich overigens, zooveel doenlijk, moeten houden aan de form van rechtspleging, door den souverein voorgeschreven.

Art. 20. Aan een ieder wordt de vrijheid gelaten om, zoo hij vermeend, dat zijne zaak wordt gedilaijeert of hem recht geweigerl, bij den hogen llaad van justitie van Hollandsch Indien te verzoeken mandanienl van evocatie, waartoe in zulk een geval de prefect dusdanig persoon zal behulp- zaam zijn.

Art. 27. Gelijk jn zelver voegen wordt gepermitteerd om, zoo iemand zich bij de form of wijze van procedeereu ge-

1808. H. W. OAENDELS. 95

^reerd mogte Yindeo, deswegens zijn beklag aan het gereeht en, hier geen gehoor krijgende, aan den GouTerneur-Generaal te mogen doen, waarop, na kennisneming der zaak, na bil- lijkheid zal worden gedisponeert.

Art. 28. Van geene der sententien van het gerecht zal appel worden geadmilteerd, ten ware de Gouverneur Gene- raal uit eigen beweging of op verzoek van de belanghebbende dit zoude willen gelasten of permitteeren, wanneer hoogst- dezelre de zaak tevens aan die rechtbank zal renvoijeren, als aan welke de herziening zal worden opgedragen.

Art. 29. De prefect zal van tijd tot tijd van de ver- richtingen van het gerecht rapport doen aan den Gouverneur Generaal en hoogstdenzelven, des begerende, het archief moeten pr^enteeren.

Art. 30. De prefect zal als voorzitter van het gerecht in Rade van Indien en de leden aan handen van den prefect hij de eerste zitting den volgenden eed presteeren:

»Ik helove en zweere Zijne Majesteit den Koning als mijnen •hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gou- "vemeor Generaal en de Raden van Indien gebouw en ge- » trouw te zullen zijn; dat ik mijn ambt als lid van het gerecht

over de Jaccatrasche en Preanger bovenlanden ter goeder »trouw en met alle vlijt en naarstigheid zal waarnemen ; dat »ik, zoodra eenige misdaden of vermoeden van misdaden tot mijne kennisse zullen zijn gekomen, daarvan zonder uitstel •en, zooveel mogelijk, de rechte waarheid zal trachten op te •sporeu en doen hetgeen mijn ambt vereiscben zal; dat ik ■daarin zal te werk gaan en mij in het recht spreken ge- «dragen met alle oprechtheid, eerlijkheid en onzijdigheid, zonder •de schuldigen of zijne vrienden en begunstigers te ontzien en •zonder de onschuldigen te kwellen; dat ik nimmer over ■eenige zaak zal composeren of gedogen, dat dit door anderen ■worde gedaan, zonder voorkennis en toestemming van den ■Gouverneur Generaal; dat ik na mijn uiterste vermogen zal •bevorderen, dat binnen de jurisdictie van het gerecht de in- ■gezetenen van niemand eenigen overlast of geweld worde

d4 idöd. H. w. daëndëlS.

«aangedaan, en inzooderheid^ dat dit niet geschied door eenige •suppoosten of dienaren, en dat ik, zooveel in mij is, zal in •acht nemen de wetten en instructien, voor dit gerecht reeds •gemaakt en nader te maken".

Art. 51. Mede zal de secretaris bij zijne aanstelling in Rade van Indien den volgenden eed afleggen:

»Ik beloove en zweere Zijne Majesteit den Koning als mijnen •hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur •Generaal en de Raden van Indien gehouw en getrouw te •zullen zijn; dat ik mij in het werk, aan mij toevertrouwd, •in allen opzigte getrouwelijk en eerlijk zal gedragen; en dat •ik, zooveel in mij is en mij zulks aangaat, zal nakomen en •in acht nemen de instructie voor het gerecht over de Jac- •catrasche en Preanger bovenlanden, reeds gemaakt en nader •te maken*'.

Zie ook 16 Junij 1808.

9 Augustus. Reglement voor de wagen-verhuurders.

Art. 1. Er zullen twee commissarissen over de wagen- verhuurders wezen, die alle twee jaren zullen verwissden; eerst de oudste wagen-verhuurder met den jongsten te zamen twee jaren, daarna de oudste op een na met den jongste op een na en zo vervolgens, aan dewelken de zorg en het toezigl word opgedragen om de wetten, tot hunne affaire betrekkelijk gestatueerd, stipt te doen nakomen en de overtredingen daarvan aan den secretaris van Heeraraaden, als coUecteerende de wagen- pacht en het oorgeld der paarden, aan te geven.

Art. 2. Opdat de wagen-verhuurders eikanderen volgens derzelver verkreegen patent niet zouden benadelen, word hun uitdrukkelijk verboden, ingevolge de publicatie van -^ Fe- bruari) 1802 en vorige ordonnantien, geene meerdere wagens te mógen laten rijden, als het bepaald getal, hetwelk ieder bij zijn verkreegen patent is toegestaan of naderhand daarbij is geaccordeert geworden; ook zullen zij daarenboven geene wagens laten rijden, als die met het thans gebruikelijke merk Toorzien zijn.

leOÖ. H. W DAENDELÖ. ÖJJ

Arl. 3. Echter blijft het den wagen-verhuorders vergund eenige waarloose wagens tot een waarborg in gereedheid te houden, om te kunnen dienen, ingeval er een of meer van het toegestaan getal gemerkte wagens defect of in onbruik geraakten ; doch, dit geval plaats hebbende, zullen zij verplicht wezen de gebrande voetplank van defecte wagens af te schroeven en daarmede den in gebruik komenden wagen te voorzien, mitsgaders daarop de nommer en de letter van hun privilegie te steUen; én opdat van deze waarloose wagens geen misbruik door de wagen-verhuurders gemaakt zoude worden, zoo zullen zij terstond van alle de ongemerkte wagens, die op hunne stallen zijn, aangeving doen aan den secretaris van Heemraden en aan hunne commissarissen, welke ten allen tijde nauw- keurige lijsten, zo van de gemerkte, als ongemerkte rijtuigen, zullen moeten houden.

"Art, 4.* En ten einde deswegens geene verzuimen insluipen, zal er alle jaren door eene commissie uit het coUegie van Heemraden, benevens deszelfs secretaris, een accuraten opneem of schouw van de gemerkte en waarloze rijtuigen gedaan worden, zullende de wagen-verhuurders, die betrapt en over- tuigt worden met een ongemerkten wagen te rijden, telken rijze verbeuren twee honderd zilvere ducatons; en degeenen, die v«rzuimen aan den secretaris van Heemraden en aan commissarissen een behoorlijke aangeving te doen van het getal der waarloose wagens, die zij op stal houden, zullen verbeuren voor ieder onopgegeven rijtuig telkens vijf en twintig ducatons, de helft voor den advocaat-fiscaal en de wederhelft voor den secretaris van Heemraden, moetende deze aangeving binnen driemaal vier en twintig uuren door een billet ge- daan worden.

Art. 5. Dewijl bij de wet van den -4- Mei 1778 uit- drukkelijk verboden is, dat niemand, hij zij, wie hij zij, buiten de gepriviligeerde wagen-verhuurders en de kastelein van het heerenlogement, de laatste eenlijk aan de in dat huis, 't zij in de stad of op Jaccatra, bij hem logeerende personen, voor- taan eenige rijtuigen zal mogen verliuuren, hetzij koetsen,

96 1Ö0Ö. H. W. DAÊNOELS.

wagens of chaisen, op een boete van twee hondert zilvere ducatons. zoo worden fungeerende commissarissen van de wagen-verhuurders tol maüitien van deze wet, alleen ten hunnen voordeele gemaakt, op nieuw geauthoriseerd om terstond van alle overtredingen, die tegen de intentie dezer wet strijden en welke zij bespeuren, dat plaats hebben, aan den secretaris van Heemraden kennis te geeven, welke, de zaak alzoo be- vindende, dezelve in banden van den advocaat-fiscaal zal stellen.

Art. 6. En verder, ter voorkoming en ontdekking van fraudes, als eene zaak, waarin bet belang der wagen-verhuurders merkelijk betrokken is, worden hunne commissarissen ten ernstigste aangemaand om toe te zien, of eenige inlanders of Ghineesen meerdere wagens of paarden houden, dan die zij aangegeven hebben ; waartoe 's jaarlijks in hunne handen door den secretaris van Heemraden gesteld zullen worden de lijsten, welke door den Ghineesen capitein en de hoofden der inlanders geformeert worden van de personen, die onder hunne natie rijtuigen en paarden houden, en van het getal derzelve, door hun aangegeven, ten einde na te gaan, of deze lijsten accoort zijn met hel getal wagens en paarden, die door de inlanders en Ghineesen gehouden worden; en hieromtrent gegronde bedenkingen van een verkeerde opgave vermoedende of fraudes ontdekkende, zullen commissarissen der wagen-verhuurders verpligt zijn daarvan terstond kennis te geven aan den se- cretaris van Heemraden, welke met voorkennis van den presi- dent van welgemeld collegie, geassisteerd met een der bodens, voorzien met het schild van Heemraden, dadelijk in loco nauw- keurig onderzoek zal doen en, fraudes bevindende,' daarvan aan den advocaat-fiscaal notitie geven.

Art. 7. Gelijk zooeven omtrent den castelein van het heeren-logement gezegd is, dat hij de acht huur-wagens, hem tot commoditeit der vreemdelingen toegestaan, aan geen andere personen zal mogen leenen of verhuuren als eeniglljk aan vreemdelingen, die in gemelde buis logeren, zoo blijft deze wet volgens publicatie van den 8^" Mei 1778 in volle kracht en word gemeble kastelein op nieuw verbodeu tegen dezelve

1608. H. W. DAENOEL8. 9^

te handelen op verbeurte van twee honderd zilvere ducatons; de helft voor den aanbrenger en de andere helft voor den advocaat-fiscaal, en Ie gelijk gelast behoorlijk aangeving van alle zyne paarden te doen, op de boete, daarvoor gestatueerd.

Art. 8. Ook zullen de wagen-verhuurders zich verder naar den inhoud van het placcaat van heeren Conuuissarissen Ge- neraal van 3 December 1796 en van latere ordonnantien, op bet oorgeid der paarden en der v^agenpagt geêmaneerd, moeten gedragen en voor ieder paard, dat zij op stal houden, vijf rijksdaalders 'sjaars betalen en de opgave van het precies getal paarden in de maand Januarij van ieder jaar moeten doen bij den secretaris van Heemraden, tot de collecte dier pagt gequalificeerd, bij v?ien mede in de volgende maand Pebruarij de betaling der pagl zal moeten geschieden, op de poenaliteiten, in gemeld placcaat vervat; en daarenboven zal elk der vlagen-verhuurders, ingevolge de publicatie van ir^^ 1803, vijf en tvnntig rijksdaalders 'sjaars betalen voor bet begieten der v?egens.

Art. 9. Ook zal geen transport van vragen-verhuurderijen bij het coUegie van Schepenen volgens de v^et van -^ De- cember 1767 njogen geschieden, dan na bekomen concessie van het collegie van heeren Heemraden tot het doen van overschrijving.

Art. 10. Daar de huurloonen der rijtuigen bepaald dienen Ie worden naar den tijd, welke van dezelve gebruik gemaakt word, zoo zal voor een halven dag voor het gebruik van een rijtuig met twee paarden betaald worden rd' twee en een half exï voor een heelen dag rd' vijf, echter met uitzonderi&g, dat voor het enkel brengen of halen binnen den omtrek van vijf l^aalen een huurder maar zal betalen twee rd% uamenllijk wanneer hij tot verrichting zijner aifaires hetzelve niet lang uphoud en zonder verder uit den weg of bij een tweeden per- soon aan te rijden terugkeerd, met uitdrukkelijk verbod van op Zon- en feestdagen niet meer te mogen vorderen dan de bepaling volgens deze instructie, op eene boete van vijf en twintig rd' voor ieder rijtuig, daar meer voor betaald is.

rLAiUT-aoa nm. it. 7

98 1808. H. W. DAENDEL8.

Art. 11. Wordende \erder een halve dag bepaald op ruim zes of des noods circa zeven uuren, te vleten van den tijd, dat het rijtuig van stal gaat, tot het er weer op komt, kunnende een halve dag *s morgens gerekend worden tot twee uuren en een halve dag des achlermiddags tot twaalf uuren 's nachts: maar verder onder bepaling, dat een huurder, indien bij een rijtuig voor een halven dag gebuurt heeft en 's middags na '1 uuren of 's nachts na 12 uuren hetzelve tot zijn retour Iaat wachten, verplicht zal zijn voor elk uur ophoudens na twee of twaalf uuren te betalen een halve rijksdaalder, roet vergunning van vrijheid aan de wagen-verhuurders om, bij weigering van evengemelde betaling na twee en twaalf uuren, hunne koetsiers te kunnen gelasten van direct ledig naar den stal te keeren.

Art. VI. Voorts zullen de huurloonen naar de volgende distantien gereguleerd en berekend worden (de nodige spannen paarden met de jongens, die dezelve ter verwisseling voor- uitbrengen en het noodig voeder voor dezelve daaronder begrepen zijnde): voor de distantie van thien palen en den eigen dag terug zal zeven rd' betaald worden; van tien tot vijftien paaien, mits den eigen dag terug, zal voor elf paaien agt rd, voor twaalf paaien negen rd% voor dertien paaien tien, voor veertien elf en voor vijftien paaien twaalf rd' gerekend worden; van vijftien tol twintig paaien, mits den eigen dag terug, zal voor zestien paaien rijdens veertien rd% voor zeventien paaien vijftien rd% voor agtien paaien zestien rd% voor ne- gentien paaien zeventien, en voor twintig paaien agtien rd* betaald worden.

Verder voor ieder paal, boven de twintig tot de vijftig paaien gereden wordende, /al een rd" boven de bepaalde agtien rd' gerekend kunnen worden, derhalve voor de distantie van 30 paaien zal 28 rd% voor de distantie van 40 paaien 38 rd" en voor die van 50 paaien 48 rd" betaald worden.

En verder mag voor ieder vijf paal l)oven de 50 |iaalen vijf rd' meer als 50 gerekend worden, met dien verstande egter, dat geduurende de kwade mousson of van ultimo December tut ultimo April de vragten na de bovenlanden.

1808. H.  W.  DAENDEL8.  99 

hoTen de 25 paaien leggende, met de halve vragtgelden ver- dubbeld zullen mogen werden; ook zal de huurder verplicht wezen, indien bij zig langer dan een dag in de bovenlanden ophoud en het rijtuig aanhoud, voor ieder span paarden^ dat niet binnen den bepaalden tijd op stal terugkeerd, dagelijks vijf rd* te betalen boven de bepaalde vragt-penningen.

Art. 13. Tot voorkoming van ongelukken zal vooreerst dienen geobserveerd te worden de aloude order, namen llijk dal de wagen-verhuurders des avonds bij donkere maan niet zonder ligt zullen mogen rijden; zullende verder de wagen- verhuurders hunne rijtuigen op beide paneelen distinct met de letter en nommer van hun privilegie moeten voorzien op een boete van vijf en twintig rd' en hunne koetsiers gelasten oiet onordentelijk, wild 'of brutaal te rijden en dit bijzonder bij het oprijden van bruggen en omdraaien van boeken in bet oog te houden; ook zal een koetsier of een ander, een rijtuig voorbij willende rijden, verpligt zijn, alvorens hij op zijde van 't zelve komt, door een roep behoorlijk te waar- schouwen, terwijl de ander dan een weinig op zijde moet afhalen, blijvende overigens volgens de publicatie van 13 Maart 1778 in volle observantie de bepalingen omtrent het uithalen van twee rijtuigen, die elkander ontmoeten, zullende hierbij een ieder, zonder ondei*scheid van personen of vragt, al- toos in dezer voege moeten uithalen, dat beide de rijtuigen aan de rechterhand van den anderen passeeren en zulks op aDe wegen en dwarswegen binnen en buiten de stad, op de poenaliteit, daartoe staande, alsmede dat de wagen- verhuurders aanspreekelijk zullen blijven voor de schade, die hunne koetsiers door wild of brutaal te rijden veroorzaken; gelijk mede in observantie moet gehouden worden de discretie, die thans plaats heeft in het ontmoeten van alle rijtuigen en bijzonder die van zijne excellentie den Gouverneur Gene- raal, den luitenant Gouverneur Generaal en van de verdere bien der hooge regeering.

Art. U. Blijvende voorts alle bepalingen omtrent de wagen- verhuurders, bij vorige placcaaten vervat, zoo verre ze legen

300 l 43

100 1808. M. W. DAËNDËLS.

de tegenwoordige artikelen dezer instructie niet strijden, in volle kracht en waarde.

Op 3 Janaarlj 1809 werd dit reglement in zoo verre ge- wijzigd, dat aan wagen-verhuurders werd toegestaan »de huur- •loonen voor een halven en heelen dag, in stede van de bij •instructie bepaalde rd' ^Vs en 5, tot rd' 3 en 6 te mogen »verhoogen en hun op de vragten voor reizen naar de boven- » landen eene verhooging te accorderen van een derde naar •mate van de vergrootte distantie van de eene paal naar de •andere''.

9 Augustus. Bepaling^ dat de oppassers van den Dros- saard mei eigen middelen in hunne kleeding en paarden moesten voorzien.

Hun kon daartoe een voorschot op hunne »maand-gelden" worden verleend, in te houden bij wege van «decortatie •hunner traclementen".

9 Augustus. Instructie voor den bailluw van Batavia.

Art. 1. Bij het introduceeren van eene andere wijze van bestuur in de politie en justitie in de Jaccatrasche ommelanden de benaming van hoofdschout der stad Batavia vervangen zijnde door die van baiUuw van Batavia, onder toevoeging van den rang naast den water-fiscaal.

Art. % Zoo brengt zijn officie mede te zorgen, dat de goede ingezetenen in gerustheid en buiten overlast blijven, zoomede dat de heerenwegen, bij nacht, zoowel als bij dag, veilig en vrij mogen worden gebruikt binnen en buiten de stad Batavia.

Art. 3. Zijne jurisdictie is bepaald aan de Oostzyde van Batavia beoosten het landgoed Slingerland en van daar Zuid* waarts tot aan de gegraven slokkan, langs dezelve tot boven de bazaar Weltevreden, van daar Westwaarts tot boven de

1808. H. W. DA£NDEL8. 101

bazaar van Tanoa-abaDg, voorts rechtdoor tot aan en boven de post de Ketting; wijders langs de Zuider-ringsloot tot aan de Tolbrng, voorts de Hokervaart langs tot aan de rivier Ankee en langs dezelve tot in zee, binnen veelke limiten hij alsua de eenige officier van justitie zijnde, hem de faculteit is gelaten om binnen die scheiding zijne dienaren overal en ten allen tijde vrerkzaam te doen zijn.

Art. 4. Binnen dezelve limiteo zal hij ook alle burgeren en verdere ingezetenen, item Lands dienaren, die iets misdreven hebben, vermogen te vangen, spannen, bekeuren en tegens dezelve behoorlijke justitie administreeren, mits daar omtrent dezelve in hel oog houdende het gestatueerde, onder het hoofd- deel van ofBcieren van justitie bepaald.

Art. 5. Wordende aan hem de vrijheid gelaten om binnen zijoe jurisdictie te wonen, waar hij zal vei^iezen, mits zoo- veel mogelijk in de nabijheid der stad blijvende.

Art 6. Ten einde in staat te wezen zijn post met de vereischte nauwkeurigheid waar te nemen zal hij onder zig hebben twee Europeesche substituten, terwijl het getal zijner kaffers of inlandsche dienaren op den presenten voet bepaald biyri, waarvan hij altijd eenigen de wacht zal moeten laten houden voor zijn huis in een daartoe opgeslagen bamboese pondok en ook een a twee, die hem, uitgaande, zullen moeten veigezellen.

Art. 7. Dat wijders ten gevolge der vergroote jurisdictie van den bailluw, waardoor alle de commandanten der in- landsche kampongs, als binnen de nu bepaalde jurisdictie wonende, in den aanstaande, nevens de onder hun opzicht gestelde staats-bannelingen, onder het direct gezag van den bailluw zullen begrepen zijn, aan wien^an ook dezelfde macht en faculteit gelaten wordt, als bevorens aan den gecommit- teerde tot en over de zaken van den inlander was geconfereerd.

Art. 8. Dal ingevolge het 21* articul der instructie voor den drossaart de bailluw verplicht zal wezen om, wanneer de drossaart van hem tot deze of gene expeditie, transport van goederen in en naar de ommelanden, als anderzints.

103 1808. H. W. DAENDEL8.

volk der inlandscbe commandanten mQgt noodig hebben en requireeren, hij op de eerste aanvrage tot het verleenen dezer adsistentie de noodige orders zal moeten stellen.

Art. 9. De baiUuw zal tevens zijn opper-brandspuitmeesler in de Zuider-voorstad.

Art. 10. Op alle rotdagen, die bij bet collegie van Sche- penen worden gehouden, zal hij zich op het stadhuis ter vergaderingzaal moeten laten vinden; zoomede, wanneer er crimineele vonnissen worden geëxecuteerd, zal hij daarbij ook steeds tegenwoordig moeten wezen om dezelVfe te laten exe- cuteeren, na alvorens gezorgd te hebben voor de noodige arrangementen.

Art. 11. En, opdat hij volkomen beantwoorde aan het heilzaam oogmerk, met zijn aanstelling bedoeld, zal hij niet alleen moeten zorgen eene goede, secreete correspondentie^ zoo binnen, als buiten de stad, te hebben om langs dien weg steeds kennis te dragen van al 't geen er voorvalt en alle ongeregeld* heden en misdrijven te kunnen tegengaan en doen straffen, maar ook verplicht wezen om in persoon de onderscheidene |)ublicque plaatsen, graften en straten te bezoeken en te doorkruissen* ten einde de goede ordre te mainteneeren en, zoo voor de rust, als ook zindelijkheid van de stad te waken en op alles goede ordres te stellen en die te doen naarkomen.

Art. 12. Daarentegen wordt hem ten ernstigste verboden eenige giften en gaven te neenien van de respective pachters, hunne medestanders of borgen, en tevens gelast aan dezelve, zoowel als aan alle andere ingezetenen, de verzogte assistentie van de justitie de facto te verleenen, zoo dikwijls die van hem gevraagd zal worden , zonder daarvoor iets te mogen pretendeeren.

Art. 13. In z'elver voege word hem ook wel uitdrukkelijk geinterdiceerd om in eenige zaken te composeeren, gelijk ook het nemen van eenige boetens, dan alleen overeenkomstig 'sLands wetten.

Art. 14. Van al hetgeen er verders in zijn dienst mogt voorvallen, zal bij een pertinent journaal moeten houden om

I80a H. W. OAENDEL8. 103

hetzelve, zoo «likwijls het door het collegie van heeren Sche- peoeD zal worden gerequireerd^ te kunnen overgeven.

Art. 15 Ed zal hij voorts in het generaal zorgvuldig moeten toezien en vigileeren, dat alle de wetten en bevelen, door de hooge overheid gegeven en gesteld of nog te geven en te stellen, stipteltjk en zonder eenige afwijking werden naargekomen en agtervolgd en dus alle overtreeders van de- zelve zonder eenig aanzien van persoon o£ eenige conuiventie werden agterhaald en bare condigne stral erlangen.

Art. 16. Laatstelijk zal hij zi^ mede hebben te gedragen en te reguleeren naar de in de statuten onder den titul : offi- cieren van justitie in 't gemeen, nevens hunne onderhoorige gerechtsdienaars, zig bevindende instructie.

9 Augustus. Publieke verkoop ten behoeve van den Lande van GedofiQ'badak, Denambo, Doerian-mriboe, Bodjong» mrie^ Tji-oeroek of Tji-nangka^ Bekasi en Papisangan.

De voorwaarden, waarop deze landen verkocht zijn, waren ae volgende:

Eerstelijk: word een ieder geprevenieert, dat op de te verkoopene landerijen voor twee derden van den koopschat door hel Eerwaarde collegie van heeren Weesmeesteren en heeren commissarissen van de bank tegen den gewonen intrest be- leeningen zullen worden gedaan in gevolge een extract uit het register der besluiten van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, Daeudcis, van den 20^° Mei jongst- leden, onder deze mits, dat de daarvan te worden eigenaren dezelve landen binnen den tijd van vier a vijf jaren zullen moeten ontginnen en in een beteren staat brengen, of bij nalatigheid van dien de beleeningen wederom zonder verwijl moeten worden afgeleegen.

Ten tweeden: worden gemelde landen verkogt vrij en on- helast, except het daarop liggende servitut tot het leveren van l>adij, hier nader gespecificeerd ; verder zonder opstal van renten, doch met den voel geslooten, zouder dat voor de overmaate

104 1808. H. W. DAENOEL8.

iets gepretendeerd, nogte voer de ondermaate iets te goed gedaan zal worden.

Ten derden: zullen de koopers het te verkoopene land aanvaarden en zal de risico daarvan ten haren lasten loopen van het uur af aan, dat hetzelve bij hen gemijnd werd.

Ten vierden: zal de kooper van het land Kedong-badak verplicht wezen 's jaarlijks, in gevolge het gevenereerde bedoit hunner hoog Ëdelhedens van den 27®° Februarij 1778, tot nadere dispositie aan den heer gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander op te brengen 1500 bossen padij, de kooper van Bodjong-sarie 340 bossen, de kooper van Doerian- sariboe 240 bossen en de kooper van Tji-oeroek ofTji-nanka 340 bossen van twintig ponden de bos tegens twintig rijks- daalders de tjaing van twee honderd bossen, ten behoeve van het coUegie van Heemraden en den Lande.

Ten vijfden: zal de kooper van het land Baccassie, in ge- volge besluit hunner hoog Edelheden van den ZO"^ Januari) 1800, verplicht zijn van het zuiver rendement van de aldaar zijnde bazaar 's jaarlijks te betalen vijf percento ten behoeve van Heemraden cassa en gehouden wezen voor rd' S50 's jaars aan huur aan den Chineeschen suikermolenaar. Sim Tjinko, zooveel gronds af te staan, als aan suikerriet-thuinen voor de aldaar staande twee werkende molens in gebruik zijn, volgens de door de hooge regeering in den jaare 1806 mei geiïielden Chinees en den eigenaar dier molens gemaakte overeenkomst.

Ten zesden : zullen de koopers gehouden zijn, boven de be- loofde kooppenningen, te betalen alle de ongelden, op den verkoop en opdragt van het door hen gemijnde land vallende.

Ten zevenden : zal de kooper gehouden zijn de kooppenningen in handen van den secretaris van Heeniraden, die voor dezelve moet respondeeren, te betalen ten langsten binnen den UJd van zes maanden na het ingaan van den inkoop.

Ten agtslen: zullen de koopers gehouden zijn twee suiB- ^ante borgen ten genoegen van raeermelden secretaris te stellen, welke borgen zuUeu moeten staan elk in solidum als princi-

1808. H. W. DAENDCLê. lOB

paal schuldeDaar onder renunciatie van de benefieten ordinis, divisionis et excussionis.

Ten negenden: indien de bode in het opveilen ofte onder het afslaan zich kwam te vergissen, abuseeren ofte iets te verzuimen, zoo zal hij hetzelve mogen rechten en verbeteren.

Nopens Denambo is den 12^° Augustus 1808 len aanzien yan zeker graf eene wijziging in de verkoop-voorwaarden gemaakt en den 16^*" September daaraanvolgende is bepaald, dat de kooper van Gedong-badak voor 4722:24 rd% papieren &reld, eenige buffels, paarden en padi moest overnemen. Aan inlandsche kommandautén, die jaarlijks hadden genoten :

van Gedong-badak 4090 : 36 rd'

» Denambo, Bekasi en Papisangan 3050

» Doerian-sariboe en Tji-oeroek 1007

zljo op 13 September 1808 jaarlijks ^Z, van die inkomsten •gevalideerd' (Zie ook 21 September 1809). Of denzelfden datum zijn verkocht:

Gedong-badak voor 84,500 rd'

Denambo » 57,500 »

T|i-oeroek » 10,000 •

Doerian-sariboe en Bodjong-sari werden opgehouden, doch den 17'^ December 1808, te gelijk met Papisangan, onder- shands afgestaan:

Papisangan voor 20,000 rd»

Doerian-sariboe voor 3,950 »

Bodjong-sari » ... 5^550 >

Op Papisangan bleef het servituut rusten van «alle de •pancallangs of ontlaad-, inscheep- en stapel-plaatsen van «andere suikermolens'*, welke zich aldaar bevonden, »met een •^ ruime en ongehinderde toegang tot dezelve".

-^ Augustus. Last tot het opgeven van goederen, enz.^ toebehoorende aan Portugezen.

Alzoo verscbeide omstandigheden niet ongegrond een oorlog

106 1B08. H. W. 0AENDEL8.

tusschen het Fransche Keizerrijk en het kouingrljk Porlugal hehben doen vermoeden, aan welk eerste de Koning, onze meester, is geallieerd, is op den 9* " dezer in Rade van Indien goedgevonden de ingezetenen dezer lioofdplaals te gelasten, gelijk dezelve daartoe worden gelast bij dezen, om binnen den tijd van agt dagen na de afkondiging dezes aan deze regeering schrirtelijk op te geven alle ^ederen, eiïecten en eigendommen, welke aan onderdanen van den Koning van Portugal toebehoren en aan hun in de eene of andere hoe- danigheid mogten zijn aanvertrouwd, sub |ioene, dat degenen, welke bevonden zullen worden iets verzwegen of in bet doen van opgave ter kwader trouw te hebben gehandeld, als weder- strevers van 's gou vernemen ts bevelen aangemerkt en als zodanig gepunieerd zullen worden.

En opdat niemand hiervan onwetenheid zoude kunnen pre- texteren, zal deze in de Maleidsche en Ghinesche talen ver- taald en op de gebruikelijke wijze worden afgekondigd en geaffigeerd ter plaatse, waar zulks behoort te geschieden.

Zie ook 38 Februarlj 1809.

15 Augustus. Verbod tegen hel vorderen van heeren- diensten voor private doeleinden.

Uit ervarenisse van het misbruik, 't welk onder het vorige bestuur gemaakt is van het afvorderen van personele heeren- diensten ten behoeve van ambtenaren van allerlei rang, waar door vele handen aan den akkerbouw onttrokken vrierden en de lediggang begunstigd, terwijl de Lande verstoken bleef van de nijverheid van een groot aantal ingezetenen, die ter involging eener dwaze en aan de algemeene bdangens alle- zins schadelijke zucht na grootheid plegen te worden aange* houden en tot dienstbaarheid verpligt, dikwijls, ja meestal, zonder daarvoor eenig loon te ontvangen, bij resolutie vao den 2P° Mei 1808 hebbende gestatueerd, dat van den eersten October aanstaande aan alle prefecten, gezaghebbers en min- dere geêmploijeerden langs het geheele gouvernement vauJa- vascb Noord-Oostkust en in de prefecture van Cheribon zal

1808. H. W. DAENOEL8. 107

zijn verboden eenige vrije Javanen, onder welk pretext ook, op den voorschreven voet als battoors of koelies tot het pres- teren van huisselgke en particuliere diensten aan te houden, fiebbeo wij aLs nu nader goedgevonden deze bepah'ng bij plac- cate te hernieuwen en aan een ieder kennelijk te maken, gelijk wij doen bij dezen; en wijders tot uitbreiding en beter verstand onzer ware bedoeling te verklaren, dat het aan eenige min gegoede ge^mploijeerden, wien het aan vermogen ontbreekt om slaven tot hunnen dienst te bekomen, vrij zal staan daartoe twee a drie Javanen met hunnen vrijen wil te engageren, zooals mede aan de prefecten en andere, gelijkstandige ambte- naren, zoo civiele, als militaire, die uithoofde van hunne ambts- betrekking tot het aanhouden van eenen grooteren omslag als andere ge^mploijeerden zijn yerpligt, vergund zal zijn de be- nodigde bedienden, welke zij niet uit hunne eigene slaven zouden kunnen fourneren, door inhuring van vrije Javanen te suppleren, mits dezelve daartoe op generlei wijze worden gedwongen, maar vrijwillig geëngageerd, en onder deze expresse restrictie, dat alle ambtenaren en geêmploijeerden, zoo civiele, als mili- taire» welke zich op de voorafgemelde wijze van vrije Javanen wenschen te bedienen, de opgave daarvan, met aanwijzing van het emplooi van hen te maken, voor primo September aan- slaande zullen moeten inleveren aan den gezachhebber of prefect van de prefecture, waaronder zij gehooren, en door deze voor den vijfden der gemelde maand weder aan ons, met een gelijke opgave van het getal en de bestemming der vrije Javanen, welke zij voor hunnen dienst begeren aan te houden, ten einde door ons geëxamineerd en van het gevraagd getal Javanen zoovele te worden toegestaan, als wij billijk zullen oordeelen, en tegen zoodanige redelijke betaling, als wij zullen voorschrijven, 'van welke licentie door ons aan den Oosthoeks gezaghebber en de prefecten van Cheribon en Java, voor zoover hun personeel betreft, en door deze aan alle overige amb- tenaren en geêmplooijeerden in hunne prefectures bewijs in geschrifte zal worden verleend, welke bewijzen in iedere préfecture behoorlijk zullen moeten wezen geregistreerd, be-

108 1B08. H. W. DAENOEL8.

vorens aan de belanghebbenden te worden uitgereikt; terwijl eenig ambtenaar of gedmploijeerde, het getal zijner in dienst genomen Javanen in der tijd wenschende te vermeerderen, zich daartoe, ter verkrijging van het benodigde consent, zal hebben te adresseren op denzelfden voet, als hierboven in het breede is aangegeven, sab poene, dat, v^anneer by eenige van dezelve vrije Javanen tot huisselijke en particuliere dien- sten worden gebruikt boven het getal, daarvoor uitdrukkelyk toegestaan, dan wel dat de volgens verkregen licentie in dienst genomen Javanen niet behoorlijk worden betaald, door den gebruiker zal worden verbeurd voor ieder zoodanigen Javaan een amende van honderd zilvere ducatons, de eene helft ten faveure van den fiscaal of die daarin zal officieren en de weder helft ten voordeele van dfin aanbrenger, op uitspraak, welke de prefect, onder wiens ressort de calange geschiedt, na een behoorlijk onderzoek zal doen, behoudens het regt voor den beklaagden om, zich^ bij die uitspraak bezwaard vindende, zich aan ons te adresseren ; terwijl. Indien de pre- fecten zelve zich aan de overtreding van deze wet mogten schuldig maken en daarvan worden overtuigd, dezelve zullen worden beschouwd als verlaten van hunne posten en onge- schikt om den Lande immer ofte ooit weder te dienen.

Ontbieden en bevelen den gezaghebber van Javasch Oosthoek, de prefecten van Samarang en Cheribon en van de verdere kantoren van Java, zoomede den fiscaal van Samarang en alle andere officieren en justicieren, om te waken en te doen waken, dat de inhoud dezes stiptelijk en zonder eenige af- wijking word achtervolgd, naardien wij zulks ten nutte van Zijner Majesteits dienst en ter bevordering van het algemeene welzijn alzoo bevonden hebben te behoren.

En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid voorwende, zal deze op de kantoren van Java en insgelyks te Cheribon worden gepubliceerd, mitsgaders geaffigeerd, ter plaatse ge- bruikeUjk.

Volgens Daendels, Staat enz., bladz. 46, had de resident

1808. H. W. DAENOeLS. 109

yan Sumaiiap niet minder dan 400 Trije lieden zonder betaling in dienst ( bij reizen 'van den gonyemeur yan Jaya's N. 0. kost en yan andere aanzienlijke personen yyerden »op iedere

nistplaats'* tot 3000 koeli's opgeroepen.

1 Augnstus. Invoering van een ambts-zegd voor militaire autarüeilen.

In ampliatie der resolutie yan den 1^ dezer omtrent het gebruik yan het zegel van den Staat door alle geconstitueerde ciyiele autoriteiten is besloten de chefs der onderscheidene regimenten en andere corpsen yan *s Koniugs armee in Indien, zoomede alle andere, militaire commandanten, insgelijks te gelasten zich tegen den eersten Januarij yan het yolgende jaar of zooyeel yro^er, als zij zich daartoe in staat zullen kunnen stellen, te yoorzien en in hunne of&cieele relatien te bedienen yan een zegel van den Staat, voerende van onderen of om den rand, van de linkerhand naar de regter, zoodanige inscriptie, als overeenkomstig is met de bijzondere betrekking van iederen militairen chef, bij voorbeeld : generale staf, eerste regiment infanterie, commandement van den Oosthoek, enz.

15 Augustus. Invoering van een ambU-zegel voor in- tandsche regenten.

h ampliatie der resolutie van den S^ dezer omtrent het gebruik van het zegel van den Slaat door alle civiele autori- teitoi en die van heden ten aanzien der militaire chefs en commandanten is besloten de inkndsche regenten, zoo van de Jaccatrasche en Preanger bovenlanden, als van Java en Gheribon, insgelyks te gehisten zich met primo January aanstaande of zooveel vroeger, als zij zich daartoe in staat zullen kunnen stellen, te voorzien en in hunne oificieele relatien te bedienen vao een zegel van den Staat, van onder, van de linkerhand na de regter, ten opschrift hebbende den naam van een ieders regentschap en voor zoodanige regentschappen, welke den voeren der prefectures, waaronder zy gehooren, gelijk

110 1606. H. W. DAENDÈLè.

Tagal, PaccaloDgang, enz., gedistingtyeerd door de letter R. voor de inscriptie, beteekenende regent.

16 Augustus. Voorschrift nopens het ceremonieel, in acht ie nemen bij onlmoelitig van den Soesoelioenan en den Sultan van Djokjokarta.

Het ceremonieel aan de hoven, door de secretarissen der ministers, bij' absentie van den minister, in acht te nemen, blijft op den ouden voet bepaald, behalven dat zij den wijn en de sirie niet behoeven te presenteeren en by het binnen- komen in den dalem zich zullen moeten ontdekken, zoodra zij in het gezigl van den Keizer of Sulthan komen, en onge- dekt tot den vorst naderen om zijne hoogheid te groeten.

17 Augustus. Generale order betreffende de bagage m paarden van milüairen op marsch.

De Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende een veel te groote kwantiteit bagagie en paarden bij de troupes op marsch, gelast, dat voortaan de volgende bepalingen daarin zullen in acht genomen worden:

1^ geene koiïers of kisten, de geld- en papierkist der corpsen uitgezonderd, zullen bij de troupes, op mai*sch zijnde, mede- gevoerd worden; ieder soldaat zal van een goed randsel voorzien zijn en dien zelfs dragen op de gewone, militaire wijze : de officieren zullen gehouden zijn zich aan te schaffen zoogenaamde brokkos of twee gevlogten, ronde manden, aan een bamboes bevestigd, welke door een battoor kunnen gedragen worden; en voor de onderscheidene rangen word toegelaten en vastgesteld, als volgt:

twee brokkos voor de gezamentlijke onder-officieren van ieder compagnie, de corporaals daar niet onder begrepen : een brokkos voor een kapitein, voor een f" luitenant en voor een luitenant; vier brokkos voor een majoor of luitenant-kolonel;

1808. H. W. DAENOEL8. Hl

zes hrokkos voor een kolonel, zullende onder geen pre- text meerdere battoors mogen worden gevraagd, als lot het dragen van bovenstaand bepaald getal bagagie vereischt wordt ; 2^ niemand zal vermogen eenige paarden te requireeren als de commandant van het marcherend corps, die zich daarbij bepalen zal, ab volgt:

een paard voor ieder officier;

twee paarden voor ieder kapitein;

vier paarden voor ieder hoofd-officier, van luitenant- kolonel tot kolonel;

zullende er geeue paarden voor de onder-officiers worden verstrekt.

De kolonels der regimenten en chefs der corpsen worden voor de stipte opvolging dezer order verantwoordelijk gesteld en zullen dezelve aan hunne onderhoorige bataillons dadelijk mededeelen.

Op 18 Grasmaand 1811 zijn in het vorenstaande de na- volgende wijzigingen gebracht.

Zijne excellentie de Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende, dat bij de introductie van het reglement over de pedattie*8, het getal buffelkarren, 't welk in ordinaire tijden in sleede van battoors aan de troepen op marsch zal worden verstrekt, behoort te worden bepaald, heeft besloten, in alteratie van de deswegens te voren gemaakte bepalingen bij generale order, gegeven te Souracarla den 17'" van Oogstmaand 1808, aah de hoofd- en mindere officieren op marseh te accorderen, als:

aan ieder hoofd-officier een buffel-kar;

aan de gezamenlijke officieren van eene compagnie, onver- schillig van welk wapen-corps, een kar;

zullende daarenboven op marsch worden toegestaan:

aan ieder hoofd-officier twee rijpaarden, en

aan de kapiteins en mindere officieren, ieder een paard.

lis 1808. H. W. OAËNDeLS.

17 Augustus. Yermeerdering van het aantal leden der haoge milüaire vierschaar met ttifee leden.

Deze bepaling is wel vermeld gevonden, maar het besluit zelf of een extract daaruit is niet aangetroffen.

19 Augustus. Toewijzing zonder vorm van proces aan den fiscaal en aan den aanbrenger van aangehaalde contrabande.

Naar aanleiding van het achterhalen van contrabande in de onmiddelijke nabijheid* van Batavia, overwoog Daendels, «dat in gevallen van dezen aart, wanneer de omstandigheeden het voornemen van fraude zoo duidelijk aanwijzen, als bij het rap})ort van den water-fiscaal met betrekking tot de onder- werpelijke aanhaling is voorgedragen, eene prompte verdeeling van de ter sluik uitgevoerde gelden of contrabande-goederen, na alvorens agt a veertien dagen te wezen aangehouden in afwachting der reclame, die daarop mogt worden gemaakt, als het bilUjksle en tevens krachtigste middel is aan te roerken, niet alleen om de officieren van justitie, hunne bediendens en alle andere tot waakzaamheid aan te moedigen, maar ook om aan het gouvernement de uitvoering der wetten tegen sluik-handd te verzekeren, welke haar geenzins door eene ge- rechtelijke afdoening wordt gewaarborgd, eerstdeels door de lang- wyiigheid, waarmede de zaken bij de Justitie worden behandeld, en ten andere door de daarmede gepaard gaande kosten of proces-ongelden, die altijd aanzienlijk zyn en niet zelden hel montant der aanhalingen egaliseeren of ten minste zeer nabij komen, zoodat degeenen, die de wetten moeten surveilleeren, hunne interest niet genoegzaam aan het uitoefenen hunner verplichtingen verbonden ziende, zich vaak tot corruptie laten verleiden en voor de gereede aflanging van eenig gek! of per- centos als het ware de oogen sluiten".

Op grond hiervan machtigde Daendels den luitenant Gou- verneur Generaal om, «wanneer, bij opening der agtérhaalde en onder den water-fiscaal berustende negen en dertig rolletjes»

1806. H. W. DAËNDELS. llS

daarifl geld of contrabande goederen worden gevonden, dezeWe met de bereeds uit het geopende rolletje geUgteTlJfUg Spaan-' sche matten zonder vorm van proces toe te wijzen voor twee derde gedeelten aan den fiscaal en een derde gedeelte aan den aanbrenger, wanneer inmiddels deswegens geene reclame is gedaan ; met verdere qualificatie op den gemelden lieutenant Goavemear Generaal om ook voor den aanstaande in gevallen ▼an gelijken aart op gelijke wijze te disponeeren".

Op 15 December 1808 is in een dergelijk geval een nage- noeg gelijkloidend besluit genomen.

20 Augustus Verbod tegen hel hotuhn van pandelingen op Jam.

Nademaal de verderflijke gewoonte om vrije inlanders, zoo mannen, vrouwen, als kinderen, voor bet leenen van een meestal geringe somme gelds in pand te bouden en tot lijfelijke dienst- baarbeid te verbinden, onaangezien bet verbod daartegen, door het voormalige Javascbe gouvernement bij billetten van den 5'" Maart 1794 en 31''' Maart 1796 geémaneerd, in stand geldeven en de klaagstem der daaronder lijdende ingezetenen is doorgedrongen tot den troon van den Koning, onzen meester, zelfs nog voordat aan Zijne Majesteit bekend geworden waren de droevige uitwerkselen, welke daarvan in de Cherihonsche onlusten ondervonden zijn, door de wanhoop en vertwijfeling der verpande menseben, die niet zelden geslagen, roisbandeld en geiyk slaven openlijk plegen te worden verkocht, doch in allen gevalle buiten de gelegenheid werden gehouden om immer uit hunne dienstbaarheid te geraken, alzoo niets op hunne srhulden wierd gekort, maar integendeel dezelve door de otigehoordste practijken zoodanig vermeerderd en op een ge- hoopt, dat hunne gewetenloze schuldeischers het voor hen ondoenlijk maken dezelve ooit te kunnen aflossen, en het dienvoigende aan hoogstgemelde Zijne Majesteit goedgunstig tipeft behaagt ons bij onze instructie uitdrukkelijk te gelasten

114 1808. H. W. DAENOEL8.

het houden Tan rerpandelingen finaal af te schaffen, zooals hetzelye, al kort na onze komst in Indien, op onzen last te Gberibon afgeschaft en ingetrokken is geworden, wij als nu roede hebben goedgevonden het houden van verpandelingeu te verbieden op de geheele Noord-Oostkust van Java, ten einde volgens den Koninklijken wil van onzen meester, wiens hart met goedheid en ontferming over het lot der Javanen is ver- vuld, voor altyd Ie vernietigen eene inrigting, welke in zich zelve verwerpelijk, doch door het daarvan gemaakt misbruik tot een knellend en ondragelijk juk geworden is voor allen, die daaronder gebukt gaan, en mitsdien te ordonneren en te statueren, gelijk wij ordonneren en statueren bij dezen:

dat bet houden van verpandelingen, conform aan hetgeen reeds te Cherihon is ingevoerd, mede langs de geheele Noord- Oostkust van Java zal wezen geinlerdiceerd en dat de houders zich daarvan zullen moeten ontdoen voor primo November aanstaande, van welken tijd af aan het niet meer zal wezen toegestaan dezelve in dienst te hebben, veel min op nieuw geld-leeningen onder een verband of verplichting tot lijfelyke dienstbaarheid te doen, terwyl voorts alle pretensien, uit zulke geld-leeningen voortspruitende en actueel nog onvoldaan or na dato dezes te contracteren, worden gehouden voor nuU krachteloos en van geener waarde, overeenkomstig hetgeen reeds bij de, in de premisse dezes vermelde biUetten van den y^ Maart 1794 en 31''' Maart 1796 is bepaald, mei verbod om daarvan eenige invordering te doen; en wijders op poene, dat allen degeenen, welke na primo November aanstaande op het houden van verpandelingen worden betrapt, zoo hel ambtenaren zijn, zonder eenige consideratie van hunne posten zullen worden ontzei en alle anderen zullen verbeuren een boete van twee honderd zilvere ducatons voor eiken verpan- deling, de eene helft ten behoeve van den fiscaal of die daarin zal hebben geothcieerd, en de ander helft ten voordeele van den aanbrenger, de laatste ofschoon hy ook zich zelve of anderen verpand mogt hebben, zullende in cas van onver- mogen om deze boete te betalen de overtreder, voor iweu

^ë08. H. W. DAENOELft. Ui

jaren in de ketting geklonken, aan de gemeene werken ten arbeid worden gesteld.

Ootbteden en betelen den gezaghebber van Javasch Oosthoek, de prefecten van Samarang en Gheribon en die der oterige kantoren van Java, zoo mede den Raad van justitie aldaar en alle verdere officieren en justicieren om te zorgen, dat aan den inhoud dezes stiptelijk worde voldaan, nademaal wij zulks (er voldoening aan den wil des Konings en tot welzijn van deo Lande alzoo bevonden hebben te behoren.

En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze op de onderscheidene kantoren van Java, als ook te Gheribon gepubliceerd en mede in de Chinesche en gewoone inlandsche talen worden geaOigeerd, ter plaatse gebruikelijk. ^

90 Angustus. Regelingen nopens hei verslrekken van vivres aan militairen op marsch.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende de abuizen, welke 'er plaats hebben in de wij7e van het verstrekken van vivres aan de militairen op marsch, heeft besloten deswegen te bepalen en vast te stellen, gelijk geschied bij dezen, dat voortaan op alle plaatsen van het eiland Java, alwaar foitrcssen en bakmeesters zijn, het warm eten aan marcherende troepes tweemaal daags zal ver- strekt worden door den bakmeester tegen zes stuivers, zilver, 'laags aan de Europeesen en Ambonezen; en worden de res* pective commandanten der for tressen gelast hetzelve te voldoen f de specifique bons of opgaven door de commandanten der ;4sgerende troepes voor rekening van den Lande : en zoomede irie stuivers, zilver, daags aan de demangs of inlandsche itoofden voor het fourneren op gelijken voet van vivres aan te inlandsche militairen.

En zal op alle andere plaatsen, alwaar de troepes zullen verblijven en geene commandanten, nog bakmeesters zijn, op ^ijke wijze door den commissaris van oorlog of een anderen offieier, daartoe door den kommanderenden olTicler benoemd,

116 1808. H. W. OAeNOELfi.

Yoor rekening van den Lande worden betaald aan de inlandsche hoofden, op de bons der commandanten van de corpsen, drie stoiyers, zilver geld, per hoofd, zoowel Europees en Ambonees, als inlander, zullende het eten moeten bestaan in zeer goed vleesch, goede rijst en verdere inlandsche kost. Terwijl de bak- meesters 'er groentens, aardappelen, enz., zullen bijvoegen.

Vermits verzuimd was de fourage-gelden voor paarden vast te stellen, werd bij besluit van 13 Mei 1809 bepaald, «dat voor elk paard zal betaald worden 4 stuivers, zilver geld, waarvoor zal geleverd worden een piccolan gras, houdende omtrend 50 kleine bossen, en 27) ^ padi".

Merkwaardig, al^ den tijd kenschetsende, is, hetgeen Daendels hierop laat volgen, t. w. :

Wordende verders de prefecten, door wier prefecturen troupen passeeren, gelast van alles, wat door de chefs der marcheerende troopes geêischt wordt, een exact rapport daarvan aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal in te zenden, of dezelve ook buiten de bepaling volgens de generale ordre van den 17"° Augustus 1808 ge- gaan zijn ; zullende bij omissie van dien verbeuren een maand traetement en de gedachte chefs, indien zij zich niet aan de bepaling gehouden hebben, met drie maanden in de provoost gestraft worden

Wordende hierdoor egter niet verboden, dat de komman- deerende officieren voor hun zelf, hunne officieren of voor zieken paarden, wagen of battoors tegens betaling inhuren, zooverre zulks zonder inconvenient kan geschieden, welke betaling voor reële zieken of geéxtropieerden door den commandeerendeo officier op behoorlijke declaratien kan worden gereclameerd.

2tl Augustus. Instructie voor den inspecteur-generaal van al de houtbosschen op Java.

Art 1. Met den eersten en zoo spoedig doenlijk zal bij een opneem doen of onder zyn toeverzigt laten doen van alle

1808. H. W. DAENOEL8. 117

de bosscben op het eiland Jaya en dezehe compareren tegen (Ie daarvan aan handen zijnde kaart, ten einde de nodige verbeteringen daarin te kunnen obserreren.

Art. 2. Onder zijn opzigt Iaat hij, inspecteur-generaal, de algemeene kaart overbrengen in aizonderlijke kaarten of ge- deeitens, ten gebruike van de leden der administratie.

Art. 5. HIJ, inspeeteur-generaal, duidt de bosscben aan, waarin gekapt moet worden, en de soorten van boomen, die moeten worden omgeveld, alsmede de bepaling van de lengte der balken en de bewerking der kromhouten.

Art. 4. Hij zal zich bekend maken met de situatie der wegen en rivieren, ten einde daaruit het meeste nut te trekken in het geven van orders voor de afzending der houtwerken.

Art. 5. Hij schrijft aan de administratie voor den voet en wijze van het behoorlijk zuiver houden der bosscben, de be- |)lanting der ledige of nieuw te beplantene plaatsen en in het bijzonder het gadeslaan der jonge plantsoenen en laat zich van alles behoorlijk rapport doen.

Art 6. Het gouvernement geeft aan den inspecteur-gene- raal op de jaarlijksche benodigttieid van hout, zoo voor eigen gebruik, als voor de benodigtheid van particulieren, en de inspecteor-generaal doet opgave, of en in hoe verre daaraan kan worden voldaan, na welke opgave het gouvernement voorts tiuale orders geeft.

ArL 7. De eisschen zijnde gearresteerd, zend hij, inspecteur- geoeraal, dezelve in aan den president der administratie, met aanwijzing der plaatsen, waar ieder gedeelte ^daarvan moet wordra gekapt, doch zonder melding te maken van het ge- bruik, waartoe dezelve zijn gedespiciëerd.

Art. 8. Aan hem, inspecteur-generaal, word door den pre-

ident d^ administratie rapport gedaan van den aanvang en v(K)rtgang van het werk en daarvan gedane gedeeltelijke of geheele aflevering aan den commissaris der houtwerken.

Art. 9. Hij ontvangt omtrent dagelijks voorvallende zaken van den president der administratie een maandelijksch rap- port en van bijzondere gevallen direct.

118 1808. H. W. DASNDEL8.

Art. 10. De administratie doet jaariyks rappcHrt van de orders, die zi| tot den aankap der houtwerken ontvangen heeft, en van de verzendingen, daarop gedaan; en de oom- missaris der bontwerken een gelijk rapport van de houtwerken, aan de stapelplaatsen ontvangen, en de daarvan gedane af- zendingen, welke rapporten de inspecteur-generaal met zyne gegeven bevelen confronteerd en als ingrediënten employeerd tot bet samenstellen van zyn algemeen verslag.

Art 11. De commissaris der houtwerken ontvangt van den inspecteur-generaal specifieke lijsten van de differrate bontwerken, die de administratie gelast is te kappen, met aanwijzing tot welke eindois en voor welke plaatsen dezelve bestemd zijn, ten einde dezelve na ontvangst te schiften en na bare destinatie te kunnen expediëren.

Art. IS. De inspecteur*generaal ontvangt vervolgens van den commissaris der houtwerken de specifieke opgave van dke afzending van houtwerken, die door de administratie aan hem wordt gedaan.

Art. 15. De inspecteur-generaal ontvangt mede van den commissaris der houtwerken rapport en specifieke opgave van de afzending der houtwerken, door hem geschied, en van de plaatsen en personen, werwaarts dezelve zijn geadresseerd.

Art. 14. De inspecteur-generaal zal tot zijne assistentie hebben twee geschikte, Europeesche opzienders, die bij tot het doen van inspectien en in het generaal tot alle andere diensten zal kunnen eraploijeren, welke hem de uitoeflTening van zijne ambt8*I)etrekkingeD kunnen faciliteren.

Art. 15. Het zal hem inzonderheid vrijstaan de gemelde Europeesche opzienders te emploijeren om de restanten van houtwerken, zoo in de verschillende departementen van de leden der hout-administratie, als op de onderscheidene stapel- plaatsen, op te neemen en tegen de ontvangst en de daarvan gedane verzendingen te compareren, zoo dikwijls en op al zulke tijden, als hij, inspecteur-generaal, zal nodig oordeelen.

Art. 16. Eindelijk zal hij, inspecteurii^eneraal, een dagre- gister houden van zijne veringlingeu en de ordeiiB, die hij

1808. H. W. OAEflDCL8. 119

uitgeeft, en eene directe correspondentie onderbouden met het gouTeroemenL

Art 17. Bij de aanvaarding van zijn ambt doet hij den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer Zyne Majesteit den Koning van Holland, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverein, ihitsgaders den Gouvemeitr Generaal en de Raden van Indien gebouw onge- trouw te ztjn ;

het ambt van inspecteor-generaal opregtelijk te bedienen, goed toezicbt te bouden, dat de bosscben beboorlijk worden gadegeshgen en geadministeerd, mitsgaders allengkens worden onttrokken aan den staat van verval, waarin dezelve zich actueel bevinden; mijne bevelen aan het coUegie van admi- nistratie over de bosschen daartoe in te rigten en te zorgen, (lat dezelve successivelijk worden nagekomen ;

voorts mij met geenen bouthandel, hoegenaamd, in te laten of eenige houtwerken weg te schenken, te veraliêneeren of te verduisteren, onder welk pretext dit ook zoude mogen wezen, maar mij in alle opzichten te gedragen na de geêmaneerde ofte nog te emaneren respective orders en instructien, alles, zoodanig als een vroom en getrouw ambtenaar, in zoodanigen publieken dienst gesteld, toestaat en betaamt.

Zoo waariyk belpe my God AlmagtigI

21 Augustus. Instructie voor den secretaris en fiscaal bij den inspecteur^generaal van de houtbosschen op Java.

Art. 1. Als secretaris staat hy onder de onmiddeUjke or- ders van den voormelden inspecteur-generaal en overzulks zal hy zyne bevelen gehooi*zamen en respecteren in al, het- gene zQn pligt als secretaris medebrengt.

Art. 2. Door hem zullen moeten worden afgeschreven de coocepten en schrifturen, die hem ten dien einde door den inspecteur-generaal worden ter hand gesteld ; ook zal hy moeten concipiëren zoodanige zaken en onderwerpen, als waarvan (lezrive in zyne belrekking als inspecteur-generaal hem de

130 "lOOa H. W. OAENDEL8.

pointen zal opgeven of de aantekening ter hand steOen ; hy moet houden de boeken, journalen, tabellen en wes meer, relatief bet ambt van inspecteur-generaal, en daarvan de uit- treksels, kopijen of afschriften maken, ten fine Ie kunnen gebruikt en afgegeven worden, daar het behoord of het den gemelden" inspecteur-generaal dienstig zal oordeelen.

Art 3. Van de zaken, hem als secretaris aanbetrouwd, zal hij aan niemand opening mogen doen dan op last en met voorkennis van den inspecteur-generaal, zorgende, dat alle zijne werkzaamheden met dien ijver, accuratesse en spoed werden verricht, als van een vroom, eerlievend en getrouw secretaris kan worden verwagt of verlangd.

Art. 4. Als fiscaal inquireert hij na alle delicten of daad- zaken, purement tot de hout-administratie en daartoe relative zaken betrekking hebbende, en brengt dezelve ten eerste ter kennisse van den inspecteur-generaal

Art. 5. Opzigtelijk pligtverzuim, meineedigheid en andere malversatien van de hoogere ambtenaren zal hij de door hein ingewonnen informatien brengen ter kennisse van den Grou- verneur Generaal om vervolgens met goedvinden van hoogst denzelven te worden overgegeven aan den advocaat-fiscaal van Indien ter verdere vervolging.

Art. 6. Maar tegens mindere bedienden, Europeesche bosch- gangers, Chinezen en inlanders, die zich schuldig maken aan het schenden der boomen, het vernielen der bosschen en plantsoenen, bet vervoeren of kappen van ongepermitteerde houtwerken, mitsgaders legen alle andere, suspecte en in de bosschen nodeloos rondswervende inlanders of Chinezen insli- tueerd hij, fiscaal, zelve actie bij het coUegie van dehoutvesterij, met uilzondering alleen, wanneer eenige der geêmploijeerden bij de administratie zich aan vrillekeurige tolheffing schuldig maken, in welk geval zij ter vervolging van deze misdaad aan hunnen dagelljkschen regier moeten worden uitgeleverd.

Art. 7. Hij neemt direct in goede verzekering alle inlan- ders en Chinezen, die op heeter daad geattrapperd of door lieden, ter goeder naam en faam staande, aangeklaagt worden.

1808. H. W. DAENOEL8. ISl

Art 8. Tot die arresteriog mag hij, des noods, de assis- tentie van hei plaatselijk gezag inroepen; bij heeft op de residentien en rddposten de beroegdheid om de gearresteerde personen in de biokhuizeu te doen secareren, te Sama- rang of Soarabat|a in die van den Raad van jostitie of landraden, ter yerantwoording van dengeene, die de waak- zaamheid daarover bevolen is.

Art. 9. Wanneer hij kennis zal bekomen van eenig ge- pleegd delict of eenige suspitie van hetzelve, moet hij zonder verzuim de nodige inligting en bewijzen tragten in te winnen om vervolgens met een beredeneerd verslag van het feit of <ie reden tot het institueeren zijner actie ter deliberatie van het coUegie der hontvesterij gebragt te worden.

Art 10. Hij zal geen zwaardere eischen mogen uitbrengen als tot kettingslag voor tien jaren of een geldboete, niet boven de rd* 200 beloopende, waarvan twee derde gedeelten zullen komen ten voordeele van hem, fiscaal, en een derde gedeelte ?oor den aanbrenger.

Art. 1 1 . Edoch, wanneer tot bannissement of confinement voor meerdere jaren gesententieerd wordt, zal het collegie der houtvtöterij, alvorens de fiscaal dezelve ter executie mag leggen, de sententie aan den Gouverneur Generaal ter approbatie aanbieden.

Art. 12. Hij zal hebben acces tot de archiven van het rollegie der hontvesterij, zoomede toegang en visie van alle joamalen en aantekeningen der boschgangers en andere sub- alterne geêmploijeerden van de administratie, zoo dikwijls als hij zalks ambtshalve zal vorderen.

Art. 13. Van alle schrifturen, die hij in deze zijne betrek- king dient, zal hij, fiscaal, behoorlijke minuten houden om, nevens de gepasseerde actens, enz., ter secretarie van het col- legie van administratie bewaard te worden.

Art 14. Hij zal bij de aanvaarding van zijne bediening doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland, als mynen hoogeu en doorlucbligen Souverein, mitsgaders den

DS 1308. H. W. OAENOCLft.

Gouverneur Generaal en de Raden van Indifin gebouw en getrouw te zjya;

dat ik in mijne qualiteit van fiscaal der houtbosschen soig- neusélijk zal waken en doen waken, dat door niemand, wie hy ook zij, zouder legaal bevel eenige boom omgekapt of ge- veld, veel min andere daden van autoriteit of moedwil aan de bosschen worden gepleegd, eu tegen degeenen, welke zich daaraan mogten scbuldig maken, rigoureuselijk procedeeren na de wetten, tegen de overtreders geêmaneerd of na dezen te emaneren;

dat ik v^ken zal, dat een ieder der tot deze administratie gestelde ambtenaren en dienaren aan huunen pligt voldoen en denzelven nakomen, en in contrarie geval hun zonder onder- scheid of aanzien van personen zal tegengaan en actioneren :

dat ik niemand eenige concussien, extorsie, overlast of geweld zal aandoen, noch gedogen, dat dit door mijne be- diendens geschiedt, en ook over gene delicten composeren;

dat ik mij met geenen bonthandel, hoegenaamd, zal inlaten of eenige houtwerken zal wegschenken, veraliêneren, verduis- teren of mij tot gebruik toeêigenen, onder welk pretext dit zoude mogen wezen, en ook van de boscbvolkeren geene per- soneele heerendiensten vergen of toeslaan zal, dat die door anderen gevergd worden;

en dat ik my overigens stiptelLjk zal gedragen na alle zoodanige orders en instructien, als bereeds geêmaneerd of nog geêmaneerd zullen worden;

en eindelijk, dat ik de bediening van secretaris bij den inspecteur-generaal der boutbosschen mede zal waarnemen met alle naarstigheid, ijver eu trouw, gelijk een ambtenaar, in zoodauigeu dienst gesteld, toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk helpe mij God AhiiagtigI

21 Augustus. Inslrticlie voor den pr&iident en deleden van de adminislratie der houlbosscfien.

Art. 1. Het collegie van administratie zal beslaan uit:

1808. H. W. DAENDEL8. ISS

een prerideDt en vier leden; Toorts geeflsisteerd zijn door

e«Den secretaris en

twee klerken of kopiisten.

Art. S. Aan dit coDegie zal zijn gedemandeerd de admi- nistratie en beheering der houtbosseben over het gansehe eiland Java.

Art. 3. In de wijze dezei' administratie zal hetzelve volgen de oitdrukkelijke bevelen van het goavemement door middel van den inspecteur-generaal en voorts hetgeen haar door den aart der zaak en de regelen eeiier goede huishoudkunde nopens hel aanplanten, voortkweeken, onderhouden en vellen der bo88cben wordt voorgeschreven, in het oog houdende om in aiie deze opzichten het meeste voordeel van den Lande te betrachten.

Art. 4. Hetzelve collegie zal mede bezitten de judicature over alle misdaden en raalversatien, welke ten aanzien der bosschen of van eenig gedeelte van derzelver administratie ooogten werden gepleegd door vlottemakers, opzienders van de stapelplaatsen, boschgangers en mindere geêmploljeerdens, zo tan de administratie, als van den commissaris der houtwerken, en generalijk door alle Chinezen en inlanders, op aanklachte van den fiscaal Tan den inspecteur-generaal, terwijl nogthans de inspecteur-generaal der houtbosseben en de president van het coUegie van administratie wegens misdaden, in oflBcio gepleegd, ter eerster instantie zullen moeten te regt staan voor den hoogen Raad van justitie te Batavia, gelijk mede de prefecten en alle andere Europesche ambtenaren, niet aan het collegie Tan administratie of den commissaris der houtwerken onder- geschikt, over mesuses, omtrent de bosschen of de daarvan geproflueerde houtwerken begaan.

Art 5. Het voornoemde collegie zal wijzen bij arrest en van hare vonnissen geen hooger beroep of revisie vallen.

Art 6 In het beoordeelen van delicten zal het collegie voorDamelgk in het oog houden, dat alle bosschen zijn 's Lands domainen eo dal alle aaukap en afvoer vau houtwerken en

Ii4 18Ö8. H. W. DAEN0EL6.

handel in dezelre aan particulieren is geinterdioeerd, wanneer dezelve niet vooraf van het gouverneuient zijn ingekogt.

Art. 7. Dan, niettegenstaande dit verbod, zal bel aan de iulandsche negorij-volkeren gepermitteerd zijn om, voorzien zijnde van een loodje of permissie-billet van den president of eenig lid der administratie, zoodanige mindere soorten van hout, als tot hunne huisselijke noodwendigheden of het aan- maken van karren en ploegen TereiscKt wordt, uit 'sLands bosschen te mogen kappen ; zullende zelfs ieder lid der admi- nistratie, Yoor zoover hem zulks aangaat, verpligt zijn om den aankap van hout voor de koolen-hranderijen, speciaal in de nabijheid van Samarang en Sourabaija, te faciliteren.

Art. 8. Zoodra tusschen het gouvernement en den inspec- teur-generaal de eisch der houtwerken voor het volgende jaar finaal zal zijn gearresteerd, ontvangt de president der admi- nistratie van den inspecteur-generaal de specifieke opgaven van het hout, 't welk dien ten gevolge zal moeten worden aangekapt, met aanwijzing tevens van de plaatsen, waar zulks volgens de verschillende soorten van houtwerken zal moeten geschieden, en van de orde, die daarin volgens de meerdere of mindere benodigtheid van het een of ander artikel zal dienen te worden geobserveerd.

Art. 9.^' Nadat de gementioneerde, jaarlijkscbe eisch door den inspecteur-generaal zal zijn ingezonden, zal het coDegie van administratie zich terstond bezig houden om de daaruit voortspruitende werkzaamheden tot den aankap van dat jaar na billijkheid en evenredigheid onder deszelfs leden te va** deelen, zoo nogthans, dat in alle gevallen in dezen aan den president de decisie zal competeren.

.\rt. 10. De voorschreven verdeeling der werkzaamheden geschied en de generale kaart der houtbosschen in afzonderlijke gedeeltens overgebragt zijnde, zal aan ieder lid der administratie een kaart worden ter hand gesteld van de houtbosschen in dat district, waarin hem de aankap is gedemandeerd, ge- trokken uit de algeroeene kaart der bosschen, welke door den inspecteur-generaal tevens met den jaarlljkschen eisch aan de

1dÖ6. H. W. DAËNDÊLS. m

administratie zal zijn ingezonden; wel verslaande, dat de leden, ofschoon de gemelde kaarten nog niet vervaardigd waren, echter met hunne werkzaamheden een aanvang nemen en voortgaan zollen.

Art. 11. De leden der administratie, elk in hun district» eenig verschil ontdekkende tusschen den wezenlyken slaat der bofischen en de aanw^ang, die daarvan op de kaart van den inspecteurgeneraal is gedaan, zullen verpligt zijn daarvan in hun coUegie rapport te doen, ten einde alle misrekeningen voor te komen, die hieruit anderzins zouden kunnen ontstaan, en daarvan berigt te geven aan den inspecteur-generaal.

Art. 1± Na het ontvangen van den jaarlljkscben eisch van den inspecteur-generaal zal bet.coUegie van administratie mede, zoodra mogelijk, formeeren eene algemeene calculatie van de benodigde kappers, sleepers en trekbeesten voor dat jaar, met aanwijzing van de plaatsen, waar en van den tijd, hoelang de- zelve worden gereqnireerd.

Art. 13. Deze calculatie van het benodigd werkvolk en trekbeesten zijnde geformeerd en door den Maarschalk en Gouverneur Generaal of by deszeUs afwezigheid door den inspecleurrgeneraal gezien en goedgekeurd, zorgt de admini- stratie, dat daarvan, voor zoover zulks noodig is, in tijds aan het plaatselijk gezag worde kennis gegeven, ten einde tot leverantie van dezelve in tiJds de vereischte schikkingen werden gemaakt

Art. 14. Te gelijker lijd zal de administratie mede for- meeren of doen formeeren eene begrooting van het beloop der trek-, sleep- en kaploouen over het gebeele jaar, de aivoer g^^kend tot de i'espective slapelplaalsen toe, waar de bout- werken onder hel opzicht van den commissaris zullen worden overgenomen, en zulks navolgens den eisch van den inspecteur- generaal en het tarief der sleep- en trekloonen, achter deze instructie bepaald (^).

Art. IB. De voorschrevene, calculative begrooting gefor- meerd en door den inspecteur-generaal, aan wien dezelve

(*) DH Uri«r U niet aaagetrofieii.

tiè 1^0&. H. W. OAENDCLê.

moet worden overgelegd, zijnde goedgekeurd en voor gezien geteekeudy zal daarop van wegen het gouvernement ordonnantie ter uilbetaling van drie tot drie maanden (en behoeve der administratie worden verleend om bij haar Ier goeder reke- ning ontvangen en bij ommekomst van het jaar aan den Lande te worden verantwoord.

Art. lü. Uit de gedachte penningen fourneert de admini- stratie aan ieder lid het noodige tot de betaling der trek- en arbeidsloonen in zijn departement en laat zich daarvan doen behoorlijke rekening en verantwoording.

Art. 17. Hel gedachte lid zorgt voor de goede behandeling der boschvolkeren en trekbeesten en dat aan en voor dezelve behoorlijk onderhoud en betaling verschaft werde.

Art. 18. Hij maakt zich bijzonder bekend met de situatie der wegen en rivieren, ten einde daaruit het meeste nut te trekken in het geven van orders voor de afzending der houtweiiLen.

Art. 19. Hij waakt voor het goed verband der vlotten, die langs de rivieren worden afgevoerd.

Art. W. Wanneer balken van eene bijzondere grootte, als maslstander» en raainhouten, moeten geveld worden, zal hij daarbij, benevens de boschganger van zijn departement, in persoon tegenwoordig zijn en toezien, dat alle noodige precautien tegens het beschadigen dier houtwerken werden in acht genomen.

Art. 21. Ieder lid zorgt voor de houtwerken, welke nit zijn departement zijn gekapt en afgevoerd, tot dat dezelve op vaste, daartoe door den inspecteur-generaal te bepalene stapel- plaatsen zullen zijn overgebragl en tegen aigave van eene behoorlijke recepis aan den commissaris over de houtwerken of den opzichter van de stapelplaats afgeleverd.

Art. 22. Alle balken, zwalpen, timkarasche planken en andere diergelijke houtwerken zullen, alvorens naar de stapel- plaatsen te worden afgezonden, door denzelven met het ge- woone merk der administratie moeten worden voorzien en met het bijzondere merk van het departement en van het boBchhoofd, ouder wien hel gekapt is.

1808. H. W. DACNDELS. 1S9

Art. S3. Buiten den aankap, arvoer en de leverantie aan den commissaris ran de bij den generalen eisch gevorderde houtwerken zal ieder Kd in zijn departement belast zijn met de zorg voor alle nienwe aanplantingen, welke door den inspectenr-generaal zijn voorgeschreven.

Art. 24. Hij zorgt wijders, dat volgenshel voorschrift van. den inspecteur-generaal de bosschen behoorlijk worden ge- zuiverd, de ledige plaatsen aangevuld en het jonge plantsoen na behooren gadegeslagen.

Art. 28. Tot alle de voorschrevene eindens en zooverre de beheering der bosschen speclecrt, znllon de daartoe gebezigd wordende boschgangers, demangs, loerahs en mindere hoofden, kappers, drijvers, enz. staan onder de orders van het collegie van administratie en speciaal van dat lid uit dezelve, in wiens departement zfj worden géëmploijeerd ; zullende nogthans deze lieden ten aanzien van hunne overige betrekkingen blijven sorteeren onder het plaatselijk gezach van hunne woonsteden.

Art. 26. Hij zal derhalven ten nauwkeurigsten hebben te letten op het gedrag der boschgangers navolgens de voor hun bepaalde instructie en toezien, dat de boschvolkeren door hen niet werden mishandeld, nog iets hoegenaamd om niet van hen werde gevergd, zelfs geen mondkost, noch voeder voor hunne paarden, maar integendeel, dat voor alles eene richtige betaling geschiede, doch dat dezen zich daarvoor mede na behooren van hnunen pligt kwijten en het hun opgedragen werk volvoeren.

Art. 27. Ook zal hij soigneuselijk toezien en waken, dat de boschgangers, zoo min als andere geêmploijeerdens van de administratie, eenige impositie leggen op de passeereude goe- deren en zich alzoo op eene ongcqualiGceerde wijze verrijken, welke misdaad na exigentie van zaken zelfs aan den lijve zal worden gestraft.

Art. 28. Hij zal aan de wegen en rivieren, langs dewelke eewoonlijk de afvoer van houtwerken geschiedt, onder zich hebben commiezen en andere personen, gèauthoriseerd om op alle transporten van houtwerken, niet van de administratie

1S6 IdOd. H. W. OACNDeuS.

koiueude of van het gouTernement ingekocht, dadelijk beslag te leggen ten profijte van den Lande en de vervoerders te arresteeren en aan hem over te zenden ter verdere overgifte aaii den fiscaal van den inspecteur-generaal.

Art. 29. Hij zal daartoe vrorden geassisteerd door een corps rijdende commiezen, op te rigten van Amboinezen, waarvan het reglementaire nader zal vrorden bepaald.

Art. 30. Hij vordert van den boschganger verantwoording van alle zijne verrichtingen en maandelijks een schriftelijk rapport van de door hem aangekapte, naar de stapelplaats vervoerde en in de iKNSschen restant gebleven bontwerken: hlJ confronteerd deze rapporten tegen de quitantien der af- gdeverde houtwerken aan den commissaris en onderzoekt de verschillen, welke daartusschen roogten bestaan.

Art. 31. Ieder lid zal gehouden zijn om, zoo dikwerf zulks door den president wordt gevorderd, schriflelljk rapport te doen van zijne venïgtingen en van den staat der werkzaam- heden in zijn departement.

Art. 52. Speciaal zal hij verpligt zijn om met het begin van elke maand aan het volle collegie in te zraden eene exacte lijst en specificatie van de gedurende de vorige maand gekapte, vervoerde, op de stapelplaats liggende, aan den commissaris afgeleverde en in de bosschen per restant geblevene houtwerken, enz.

Art. 33. Hij zal buitendien met den aanvang vnn eike maand afzonderlijk dienen van rapport wegens de overige werkzaamheden in zijn departement, zoo tot zuivering der bosschen en gronden, als tot aanleg van nieuwe plantsoenen, en daarbij, zoo dikwerf hij zulks noodig oordeelt, kunnen voegen zoodanige consideratien en voorstellen, als hem tot verbetering der bosschen en derzelver administratie mogten voorkomen de attentie van het collegie waardig te zijn en om verders ter kennisse van den inspecteur-generaal te worden gebragt

Art. 34. Hij zal mede maandelijks eene specifieke lijst hebben over te l^gen van alle de in zijn departement ge- dane verstrekkingen en uitbetalingen.

lèÓè. H. W. OAËNO&L8. Itd

Art. 35. Bij ontdekkiog van dieverijeii, schenderijen of andere roalversatien, welige aan 'sLands tïosschen of hout- werken mogten zijn gepleegd, zal hij, bij aldien de schuldigen up beeterdaad mogten werden betrapt, dezelve doen appre- hendeeren en met de pointen ten hunnen laste stellen in handen Tan den fiscaal van den inspecteur-generaal: voorts daarvan mede omniddelijk kennis geven aan den gemelden inspecteur- generaal en aan den president van zijn coUegie.

Art. 36. Voor de stipte volbrenging der pligten, bij de vooi^ande artikelen aan ieder lid in zijn departement voor- geschreven, zullen niet te min de overige leden en speciaal de president mede verantwoordelijk wezen.

Art 37. De president zal dien ten gevolge gerechtigd zijn, niet alleen om van ieder lid, zoo dikwijls hij zulks noodig oordeelt, 't zij mondeling of schriftelijk, verslag te vragen zijner Terrigtingen, maar ook om hem bepaaldelijk tot de uitvoering Jer bij hem noodig geoordeelde werkzaamheden aan te sporen en te gelasten.

Art. 38. Hij zal, ten einde van alles onderricht te zijn, eeoe continueele correspondentie onderhouden, zoo met de naar hunne departementen afwezige leden, als buiten hen om met de Europeesche boschgangers, den commissaris over de houtwerken, de prefecten, onder wier territoir de bosch- volkeren sorteeren, de inlandsche regenten of met wien hij zulks verdbr noodig mogt oordeelen; zullende alle de geêm- ploijeerdens bij het werk der bosschen, mitsgaders de com- missaris over de houtwerken, verpligt en gehouden zijn om <»p de eerste aanvraag aan hem, president, alle zoodanige openingen en elucidatien te geven, als hij tot de uitvoering zijner hem opgelegde pligten noodig zal hebben te vorderen. Art. 39. De presidoit zorgt ook op zijne personeele ver- verantwoordelijkheid, dat het coUegie van administratie ten allen tijde gereed zij om op de eerste requisitie, Hzij van wege hel gouvernement of den inspecteur-generaal, eene per- lioente opening te geven omtrent den geheelen staat van zaken en alle deeleu der huishouding, aan hare directie onderworpen.

ISO 1d08. H. W. DAENOELg.

Art. 40. In het Ujzonder draagt hij zorg, dat telkens in de maand December een generaal rapport van de verrigtingen van dat jaar aan den inspecteur-generaal werde ingediend, houdende eene distincle en specifieke aantooning van de eischen Tan den inspecteur-generaal en in hoeverre daaraan door Ie- verantifin aan den commissaris der houtwerken is voldaan, voorts eene opgave van de per restant geblevene houtwerken en een verslag van de gedane aanplantingen, verbeteringen en uit- breidingen der bosschen, met bijvoeging van alle zoodanige voordragten en consideratien, , als het collegie nopens de wijze van administratie, de behandeling der gronden en plantsoenen, den aankap en afvoer der houtwerken, het emplooi der bosch- volkeren en derzelver bezoldiging onder het oog van den inspecteur-generaal zal vermeenen te moeten brengen.

Art. 41. Wanneer door den inspecteur-generaal buiten den gewonen, jaarlijkschen eisch, binnen tijds nog exti*a-ordinaire requisiten worden gedaan of orders gegeven, hetzij tot te doene leverantien, aanplantingen, locale inspectien, opnemen of anderzins, zullen de daaruit voortvloeiende commissiên eu werkzaamheden alleenlijk door den president en naar zijn goedvinden worden gedecemeerd en opgedragen aan zoodanig lid of leden der administratie gezamentlijk of ieder afzonderlijk, als hy daartoe het meest geschikt en bekwaam zal oordeeien, zonder dat hij in het decemeeren dezer commissiên zal ge- bonden zijn tot diegenen der leden, in welker departement deze buitengewone werkzaamheden vallen.

Art. 4S. De president draagt zorg, dat de leverantien van houtwerken en alle overige werkzaamheden, welke uit desa extra-ordinaire requisiten zijn geproflueerd, afgescheiden worden gehouden en genoteerd van de andere leverantien, welke in vokioening aan den gewonen, jaarlijkschen eisch zijn geschied, en dat daarvan tevens bij het generaal rapport op het einde van het jaar eene onderscheidene aantooning en specificatie werde gedaan.

Art. 43. In gevalle bij het decerneeren dezer buitengewone commissiên en werkzaamheden het eene lid in het depart^-

iSpa. H. W. DAENoÉLë. iSl

ment Yan het andere wierd geemploljeerd, 2ulleD zij zich ten aaozieD van liet gebruik der ondergeschikte bediendens, in- landscbe hoofden, boschvolkeren en trekdieren onderling ver- staan en alle geschillen, welke daarover onder hen mogten rijzen, onmiddelijk brengen ter kennisse van den president, die dezelve óf direct beslissen óf naar zijn goedvinden ter decisie overlaten zal aan den inspecteur-generaal.

Art. 44. Wanneer tot de voldoening aan de voormelde extra-ordinaire requisiten een buitengewone eisch van werk- lieden of trekbeesten mede noodzakelijk wierd gemaakt, zorgt Je president, dat daartoe in tijds aan bet plaatselijk gezag, 't welk dezelve moet leveren, de noodige aanvraag worde gedaan. Art. 45. Wanneer president en leden mogten vermeenen redenen te hebben om zich over het een of andere plaatselijk gezach te beklagen, zullen zij hunne bezwaren onmiddelijk kunnen brengen onder het oog van 't gouvernement.

Art. 46. De president zal borg stellen voor rd* 5000 en Je leden voor rd* 2000, ieder, tot een waarborg en guarantie voor alle mogelijke tekortkomingen.

ArL 47. De president en leden zullen bij aanvaarding hunner bediening doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van Holland, lils mijnen hoogen doorluchtigen Souverein, mitsgaders den tiouvemeur Generaal en de Raden van Indien gebouw en u'etrouw te zijn;

dat ik de post van president of lid van de administratie •Ier houtbosschen zal waarnemen met alle naarstigheid, •eerlijkheid en trouw en punctueel zal nakomen en doen 'f.vecuteeren de orders, die aan mijn collegie door den in- specteur-generaal over dezelve bosschen worden gegeven;

dat ik vooral oplettend wezen zal op het gedrag der bosch- LMugers en ander.e bediendens, aan de administratie der hout- i")sscb6o ondergeschikt, en wel bijzonder zorgen zal, dat het kappen en vellen van boomen, zoowel als het schoonhouden Ier bosschen en het doen van nieuwe aanplantingen, regel- tiulig eo overeenkomstig de gegeven bevelen geschied;

152 1806. H. W. DAENOËL8.

dat ik mij met geeneo houthandel, hoegenaamd, zal inlaten

of eenige houtwerken zal wegschenken, veraliêneren, verduis-

. teren of mij tot gebruik toeëigenen, onder welk pretext dit

zoude mogen wezen, en ook niet gedogen zal, dat andere

zich daaraan bij mijn weten schuldig maken;

dat ik van de Javanen, die in de bosschen werken of bij de administratie zijn geêmploijeerd, geene personeele heeren- diensten vergen zal of toeslaan, dat die door anderen gevergd worden, maar zorgen zal, dat de gemelde lieden wel behandeld worden en hun salaris rigtig ontvangen;

en dat ik mij voorts in alles zoodanig gedragen zal, als een vroom en getrouw president of lid van de administratie der bosschen en een eerlievend ambtenaar toestaat en betaaiuL

Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig!

31 Augustus. Imlruclie voor den secreiari» van de adminislraiie der houtbosschen.

Art. 1. Hij assisteerd de bijeenkomsten van president en leden der hout-administratie en houd aantekening, zoo van de zaken, die door den president worden ter tafel gebragl. de propositien der leden en helgeen verder daarin wordt ver- handeld, als van de besluiten, daarop gevallen, ten einde daaruit de resolutien te formeren.

Art. % Alle concepten en pointen, die hem door den pre- sident ambtswege worden ter band gesteld, zal hij overnemen en zorgen, dat de eerste afgeschreven en de laatste na be- horen werden geêxtendeerd.

Art. 3. Aan alle lasten en requisiten, die hem door den president der administratie opgedragen worden, zal hij met den meesten ijver en spoed voldoen.

Art. 4. De brieven aan den inspecteur-generaal worden door den presidenl en aanwezig zijnde leden, — die aan een lid, in commissie wezende, en aan den commissaris over de houtwerken door den president alleen, — en die aan de onder- geschikte dienaren van de administratie door hem uit naatu van de administratie getekend.

1808. K W. DAENDEL8. 133

Atl. 8. Hij legaliseerd door zijne haodtekening alle bijlagen, tot de briefen behorende, en insgelijks alle kopièle stukken, hoegenaamd, eischen, labellen, specifica lien, opgaten, reqoi- silen en wes meer.

Art 6. Hij houd een journaal van alle Toonrallende zaken PU zorgt, dat hetzelve met den dag worde effen gehouden, zoo mede dat de charlres van het collegie allen in eene behoor- lijke orde bewaard worden.

Art. 7. Hij zal van de zaken, aan hem toebetrouwd, geen opening mogen doen dan op last en met voorkennis van de administratie, en wijders zich van zijn pligt met zooveel ijver, accuratesse en spoed kwijten, als van een vroom en actief secretaris verwagt of verlangt kan worden.

Art. 8. Hy zal bij de aanvaarding van zijne bediening doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland, als mijnen boogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den ^louvemeur Generaal en de Raden van Indien gebouw onge- trouw te zijn;

dat ik mij van mijne lunctie als secretaris van het collegie vai) de administratie der houtbosschen met naarstigheid, ijver eo trouw zal kwijten, aan den president en leden alle be- huoriijke reverentie bewijzen en mij voorts zoodanig gedragen 7aL als een vroom secretaris toestaat en betaamt.

Zo waarli)k helpe mij God AlmagtigI

21 Augustus. Instructie voor den boschganger.

Art. 1. Rij zal het opzicht hebben over een bepaald dis- irirt, waarin hij zal worden geplaatst.

Art % De loeras der blandongs van het gemelde district, Ie kappers, drijvers of sleepers zullen allen, voor zooverre de \verkzaamheden van den houtkap betreft, onder zijn opzicht '^^steM zijn; hij zal mede de noodige zorg dragen voor de leverantie en de behandeling der trekdieren en ter zijner verantwoording hebben alle de tot den houtkap en afvoer ivhruik wordende gereedschappen.

154 1808. H. W. DAENDEL8.

Art. 3. In het bijzonder zal hij toezien en letten, dat de boschyolkeren de hun competeerende verstrekkingen of be- talingen richtig erlangen.

Art. 4. Wanneer de inspecteur-generaal of een der leden der houtadministratie aanwijzingen doet der te vellene hoornen, zal hij daarbij tegenwoordig zijn.

Art. 5. Hij moet ook steeds aanwezig zijn bij de hout- kappers, ten einde hun aan te wijzen het werk, dal zij dagelijks te verrigten hebben, en hun aan te toonen, in welke rigting' zij den boom moeten nedervellen, ter vermijding van beschadiging van andere jattijboomen en ter voorkoming, dat de boom zelve niet barst, splijt of scheurt.

Art. 6. Bevorens een boom ter neder geveld wordt, zal hij zorgen, dat dezelve van zijne overtollige takken ontbloot wordt, en dat daarentegen alle de zoodanige daaraan werden gelaten als benoodigd zijn om voor te komen, dat dezelve niet in eens op den stam nederkome.

Art. 7. Al het hout, voor de artillerlj, scheeps- en huis- bouw benoodigd, moet uit boomen gekapt worden, waarvan de sappen verdikt zijn, of in het tijdstip, als de boom deszelvs bladeren verliest en afvallen laat, terwijl daarentegen lot houtwerken voor palen en beschoeijings, ook tot platbont, als zwalpen, tinkamsche planken, enz. en tot houtwerken, bestemd om gezaagd te worden, boomen moeten worden gekozen, die in deszelvs volle sappen staan.

Art. 8. Doorgaande moeten de kappers aan een gevelden boom arbeiden, totdat dezelve van dies schors ontbloot is en. zoo niet geheel, dan ten minste in het ruwe het begeerde formaat vertoont.

Art. 9. Hij zal aan de kappers, zoo spoedig doenelljk, de handigheid moeten doen verkrijgen om met de horisontale zaag om te gaan en die alsdan doen gebruiken om den bonni door te zagen.

Art. 10. Nadat de boom van alle zijne takken ontbloot i«ii en daarvan zal zijn afgezonderd 't geen tot gebruik kan dienen, zal hij den wortel met een hefmachine uit den grond dof^n

1808. H. W. 0AENDEL6. 138

ophalen of door buskruit doen springen en het gat met aarde aanrullen.

Art. 11. Hiervan zijn echter uitgesloten dusdanige stompen van boomen, welke hij gelast wordt in den grond te laten verblijven om daarna tot kromhouten te worden gebruikt.

Art. 12. Al hetgeene van den afval eens booms onbruik- baar is tot het kappen van kleine zoort balkjes, planken, jat lijduigen, cirappen of andere houtwerken, moet hij op twee voelen lengte laten kappen tot brandhout; het overige, {reheel niet te gebruikene hout wordt tot assche verbrand en tot het vet maken van de aarde ter plaatse zelve over den grond verspreid, dan wel, daar niet benoodigd wezende, naar zoodanige plaatse vervoerd, alwaar het zijn nut kan aanbrengen.

Art. 15. Van alle gevelde boomen, zoowel als van hetgeen uit de takken van dezelven gekapt wordt, zal hij kennis moeten geven aan het lid der hout-administratie, waaraan hij gesub- mitteerd is, en daarvan wekelijks aan denzelven schriftelijk rapport indienen.

Art. 14. Alle balken, zwalpen, tinkamsche planken en andere diergelijke houtwerken zullen, alvorens naar de stapel- plaatsen te worden afgezonden, door denzelven met het ge- wone merk der administratie moeten worden voorzien en met het bijzonder merk van het departement en van het lioschhoofd, onder wien het gekapt is.

Art. 15. Hi| zal de balken langs den koristen en ge- schiktst en weg naar de houtstapelplaatsen laten afgaan, daarbij voegende een geleide-briefje, waarop derzelver lengte, breedte en dikte bekend staat, gelijk mede het getal der spannen buffels, tot den afvoer gebruikt, welk geleide-briefje tegens een recepis van den opzichter der houtstapelplaatsen uitge- wisseld wordt en vervolgens dienen moet om daarmede zijne lijf^ten, specificatien of berigten te justificeren.

Art. 16. Geen hout dan bekwaam, ten minste dat na miderznek het uiterlijk aanzien als zoodanig heeft, mag door hem naar de houtstapelplaats afgezonden worden, bijzonder mogen geen balken van buitengewone grootte, als voor raam-

136 1808. H. W. DAENDEL8.

hooien, kielen of masthouten, van de kapplaatsen yeryoerd worden, voordat men van de werkelijke deugdzaamheid len volle overtuigd is, ten einde zoowel den tijd.^ als den nutte- loozen arbeid van menschen en vee te besparen.

Art. 17. Wanneer een zoodanig kostbaar stuk hout be> vonden mogt worden onbekwaam te zijn, zoo moeten daaruit, met advies van den inspecteur-generaal, zulke mindere stukken hout gekapt worden, als hetzelve kan fourneeren, en het overige tot brandhout gekapt of verbrand worden.

Art. 18. Alle percelen, die uitgekapt worden of bereeds uitgekapt zijn, zal hij terstond wederom met jat tij pitten moeten beplanten.

Art. 19. Ten dien einde zal hij moeten zorgen, dat door de boschhoofden een voldoende hoeveelheid pitten steeds ver- zameld en aan handen gehouden word, en vooral in vrugtbare jaren den inzaam van dezelve vermeerderen.

Art. 20. Jaarlijks moeten ten minsten een honderd duizend boompjes geplant en de voldoende jattlj-pitten ten dien einde gestrooid of gezaaid worden.

Art. SI. Tot de strooljing of zaaijing van die pitten moet hij een middelmatigen grond uitkiesen, alzoo de ondervinding geleerd heeft, dat de vette, zoowel als de magere gronden tot het aankweeken der jattij-bosschen minder geschikt zyn.

Art. 22. Zijne bijzondere oplettenheid zal hij vestigen op het derde jaar der uitspruiting van de pitten, wanneer dezelve veelal aan het kwijnen geraken, zorgende dat alsdan de grond rondsom dezelve worde losgemaakt, ten einde aan den wortel het indringen te faciliteren en aan de reeds tot eenige consistentie gekomen jonge spruit het voedzel te bezorgen, hetwelk deszelvs toegenomen waschdoni vereischt.

Art. 25. De tijd om deze gezaaide pitten in geregelde bosschen te verplanten zal, naar mate van de meer of min voordeeligen aanwasch, gekozen worden van het vierde tot het zesde jaar.

Art. 24. Bij den aanleg van nieuwe bosschen zal hij bij- zonder in aanmerking nemen de locale gesteldheid der plaats.

180Ö. H. W. DAENDELS. 137

de zyde, Tan waar de herigste winden komen, de lififging van bergen^ doortogt van winden en andere omstandigheden, die van invloed kunnen zijn.

Art. 25. Hij zal mede zorgen, dat bij den aanleg van hosscben de hoornen op een behoorlijke distantie van den andere geplant worden, zich daarin regulerende na hel locale en de meerdere of de mindere vruglhaarheid der gronden.

Art. 26. Alle boompjes, die sterven of krom en scheef na de herplanting opgroeijen, zal hij laten uitroeijen en dadelijk door regt en fleurig opschietende boompjes doen vervangen.

Art. 27. Hij zal moeten zorgen^ dat aan deze jonge plant- soenen, zo min als aan de overige bosschen,^eenige schade loegebragt wordt door bufl'el of ander vee.

Art. 28. Hij zal de percelen, waaruit bet hout gekapt wordt, behoorlijk doen zuiveren van alle wortelen, struiken en ander onkruid, ten einde de nieuwe aanplantingen be* kwamelijk te kunnen ontvangen.

Art. 29. Tegen alle aankappen in de jatlij-houtbosschen, die niet voor betlandof buiten expresse qualificatie geschieden, zal hij zorgvuldig waken en doen waken, de daders daarvan ronder eenige oogluiking apprehenderen en aan het lid van de administratie, waaraan hij gesubroitteerd is, afgeven.

Art. 30. Hij zal in gelijker voegen handelen met alle dieven, boornschenders of andere suspecte personen.

Art. 31. Alle billijke klagten van de aan hem gesubmit- teerden zal hij aan bet lid der administratie moeten voor- dragon, zoo ook alle aan hem hekend wordende malversatien en ontrouwe behandeling; doch, in geval het gedagle lid tiezelve verder raogl verzwijgen, zal hij zich tot den president van de administratie en verder tot den inspecteur-generaal kunnen f^n mfieteii vervoegen.

Art. 32. Het brandhout moet, na de hij art. 12 vermelde It^nule gekapt wezende, behoorlijk vaanisgevvijze opgestapeld worden en dusdanig verantwoord.

Art. 55. De trekbeesten zal hij bijzonder gadeslaan en i'^r^pfi, dat de taak, hun opgelegd, aan den eenen kant niet

158 1808. H. W. 0AEN0EL8.

overmatig zwaar zij en aan de andere zijde van dezelve die partij getrokken wordt, welke zonder nadeel van bet vee kan wordn gevergd, en dafvoortsnabehooren voorderzelver stalling en voeder vvorde gezorgd.

Art. 34. Tegen den lijd, dat de aankap begint, moet hij zorgen, dat 'tbenoodigde volk en buflels aan banden zij en dezelve na vereiscb der werkzaamheden worden verdeeld.

Art. 55. Almede moet hij een lijst aan bet lid over het departement, in 't welk bij geêmploijeerd is, inzonden van de onbekwaam gerankte buflels, ten einde, in geval dezelve geheel onbruikbaar mogten wezen, ter slagting te worden verkocht.

Art. 56. De houtwerken, bestemd om langs de rivieren naar de stapelplaatsen vervoerd te worden, moeten in tijds, tegen dat de rivieren boog zijn, aan de oevers derzelve be- zorgd en daartoe niet dan overjarig hout gebezigd worden, uitgenomen in bijzondere gevallen, dat er één stuk hout of meer benooiligd was, waarvan de bezorging spoed vereischt, als wanneer dusdanige stukken hout, betzij door de ligt e stronk van den pisangboom of dolken of door bamhoesea of onnutte stukken droog bout ondersteund, afgezonden kunnen worden.

Art. 57. Bij de afzending van een kapitaal stuk hout naar de stapelplaats zal hij hetzelve telkens moeten doen verzeilen van een vertrouwd en kundig boschhoofd, die het noodige toeverzicht moet houden, dat hetzelve gedurende het transport niet onbekwaam gemaakt of de vlotten ontbonden worden.

Art. 58. Hij zal moeten houden een journaal, 't welk da* gelijks eiïen gesteld moet zijn, waarin alle zijne verrichtingen moeten genoteerd staan: hij zal hetzelve jaarlijks moeten overleggen aan den inspecteur-generaal en aan den president der administratie, zoowel als eene generale lijst, welke hij mede zal verpligt zijn te houden, van de hoofden, onderhoofden, kappers, sleepers, bufl*els, enz., onder zijn opzicht geêmploijeerd ; hij houdt mede een hoek bij wijze van debet en credit, waarbij alle de aangekapte en aangesleepte houtwerken en de daarvan gedane afzendingen, mitsgaders de restanten in het boscii

1808. H. W. DAENDEL8. 159

staan aangehaald, uit welk joarnaal en boek hij maandelijks om de zes maanden en bij het uiteinde van hel jaar een aan- tooning moet doen yan het aangekaple, afgescheepte en per restant gebleven, en deze berichten overzenden aan den in- specteur-generaal, den president der administratie en het lid in zijn departement.

Art. 39. Den Lande reserveert aan zich de uitsluitende beheering, afvoer en debiet van het jattihout, zo van de drie hoofd-soorten :

jatie soengie, ■ doerie, en

 kapok, 

als van alle overige, min algemeen bekende soorten, voorts het wadang-hout en alle andere houtsoorten, die zij in der tyd mogt aan zich trekken.

Art. 40. Alle ander hout, als daar is het waroe, waloe- koekoen, kassambie, ingas, tekie, tengoeloen, janggoeli, woengo, poen« baros en alle overige houtsoorten, hier niet benoemd, worden onder de vooi^gaande restrictie overgelaten tot gebruik van particulieren.

Art. 41. Aan de negorijs-volken, welke verre van de stapelplaatsen gelegen zijn, wordt de aankap van dat soort hooi overgelaten, 'twdk hun tot aanmaking van ploegen en andere gereedschappen van nut kan zijn, ten einde den land- bouw te iavoriseeren.

Art. 42. Aan de Kalanger-volken of diegeene, die de tjekats, pedatten of inlandsche karren maken, is ook de vrije aankap toegestaan, mits dat door hun onaangeroerd gelaten worden die houtsoorten, welke den Lande aan zich heeft gereserveerd.

Art. 43 Ook is aan de kolenbranders almede de vrije aankap voor hunne kolenbranderijen op bovengemelde voor- waarde toegestaan; en hij zal, uithoofde van het steeds aan- houdend gebrek aan houtskolen, de branding daarvan moeten favoriseren, bijzonder in den omtrek van Samarang en Sou- ralMitja, alwaar steeds een groot gebrek aan houtskolen heerscht.

140 1808. H. W. OAENDELS.

Art. 44. Ter voorkoming echter van alle misbruiken zal door den president of de leden der adminislralie, met voor- kennisse van den inspecteur-generaal, een leken of loodje aan diegeenen gegeven worden, aan wien het vrijstaat om ten voormelde oogmerk booinen te vellen, met waarschuwing, dat die zich van hun mogten schuldig maken aan bet kappen van jattihout of aan andere overtredingen van de daar leggende orders en bepalingen, naar mate der omstandigheden ar- bitrairlijk en ten strengsten zullen worden gecorrigeerd.

Art. 45. Aan alle boschgangers zal het ten strengsten zijn geinterdiceerd eenige willekeurige lollen bij den aanvoer, doortocht ol verkoop van goederen te heffen, op poene van bij overtreding dezes arbitrairlijk en na bevinding van zaken, zelfs aan den lijve, te zullen worden gestraft.

21 Augustus. Instructie voor den commissaris over de houtwerken.

Art. 1. De houtwerken, welke onder het opzigt van de leden van het collegie van administratie in de verschillende departementen gekapt en vervolgens afgevoerd worden, ont- vangt hij of laat die ontvangen op* de stapelplaatsen, daartoe door den inspecteur-generaal te bepalen.

Art. % Over de gemelde stapelplaatsen zullen opzigtei^ worden aangesteld, die, zoowel als de daarbij dienst doende koelies, onmiddelijk aan de bevelen van den commissaris der houtwerken zullen zijn gesubmitteerd.

Art. 5. Hij ontvangt van de gemelde opzigters wekelijks rapport van de van de kapplaatFen aangebragte en door hun ontvangene houtwerken, zoomede van de wedei* afgezondene en nog resteerende

Art. 4. Hij formeert daaruit mede wekelijks een rapport van de ontvangene houtwerken voor den inspecteur-generaal en den president der administratie, doch, de afzending daarvan naar hunne destinatie niet behoorende lot de keniiisse van het collegie van administratie, bedeeld hij dezelve eenlijkaan het gouvernement en aan den inspecteur-generaal en geeft

idOd H. W. OAENOËL8. 141

van de generale eisscheu aan niemand anders eenige opening. Ari. 5. De afscheep geschied ingevolge de eisschen, die hem daarvan toegezonden worden door hel gouvernement oi den inspecteur-generaal.

Art. 6. Van deze generale eisschen moet hij gespeciliceerd hoek houden, aantooneude op den eeneu kant, wat daarop ont- vangen is, en op de tegenzijde de afleveringen, daarvan gedaan : zoomede een boek der houtwerken, die hij met ieder vlot ontvangt, volgens derzelver onderscheidene sorteringen en op het tegenblad van hetgeen hij daarvan heeft verzonden, ten einde uit deze twee boeken te doen blijken, wat hij ontvangen eu afgescheept heeft en op welke wijze aan de eischen is voldaan.

Art. 7. Hij betaald of laat door de onder hem dienst doende opzigters betalen de sleeploonen, trekloonen en koelieloonen, welke op de stapelplaatsen en verder tot den afscheep der houtwerken worden verdiend; hij betaald mede de tracle- menten der opzigters over de stapelplaatsen, alles navolgens hel daaromtrend be|>aalde tarief en op ordonnantien, navol- gens eene door hem gemaakte calculative berekening van drie tot drie maanden, aan hem door het gouvernement te verleeueu. Art. 8. De gemelde begrotingen zullen nogtans door den inspecteur-generaal moeten worden geëxamineerd en ten blijke zijner goedkeuring voor gezien getekend, voor en al eer daarop de ordonnantien van betaling worden uitgegeven.

Art. 9. Hij zorgt en doet toezien, dat in de afbetalingen aan de sleepers, enz., enz. geen malversatien of knevelarijen plaats hebben, maar dat een ieder het zijne erlangt.

Art. 10. Hij zal van hetgeen hem daarop ter goeder re- kening wordt geayanceerd een gedetailleerd boek houden en bewaren of daarbij liasseeren de bewijzen, die hij van de daarvan gedane betalingen ontvangt, ten einde zijn rekening bij het einde van ieder jaar te kunnen justifireren na behoren. Art. 11. Voor de mondspijs van de aan de stapelplaatsen gebruikt wordende koelies moet hij zorgen, indien dezelve huurlingen zijn, doch, bijaldien daartoe negorijen afgezonderd

142 1808. H. W. 9A£Nb£L8.

worden» dat hunne padi-?elden een toereikend onderhoud van dezelve kunnen opleveren.

Art. IS. Hij doet dqor de opzigters der houtstapelplaatsen behoorlijk quitantie geven van de door hun ontvangene hout- werken in rcscontre van de geleide-briefjes, die dezelve van de boschgangers of het lid der adminislratie vergezellen, waarbij behoorlijk bekend moet staan het getal, lengte, breedte en dikte der houtwerken.

Art. 15. De ondervolgende houtwerken, wanneer daarvan eisch wordt gedaan, worden door het volk van de blandongs aan de stapelplaatsen bezorgd en daarvoor door de opzigters aan hen direct in zilver geld of in duiten betaald, als

100 tonne planken rd' S

100 legger duigen » 5

100 kruitvat duigen - 1 : 12

cirappen het pees » — : — 7*

1 kleine kronuner of knie tot boots en

schuiten ■ — : 4

1 lade hout • — : 4

1 piekstok ■ — : 2 Vi

1 wisser of aanzetter • — : 2Vi

1 kruit-tafel-plank met desselfs randen,

schoon gemaakt • — : SO

Art. 14. Geene houtwerken mogen door hem of door de opzigters ontvangen worden, waarop het merk van het land en het contra-merk der plaatsen, waar die gekapt zyn, niet uitgedrukt staat.

Art. 1 5. Indien eenige houtwerken door hem onbekwaam worden gekeurd, zal hij daarvan terstond kennis geven aan den inspecteur-generaal.

Art. 16. Hij zal aan de wegen en rivieren, langs dewelke houtwerken worden afgevoerd, onder zich hebbeu commiseu en andere personen, die op alle transporten van houtwerken, niet van de administratie komende of van het gouvernement ingekocht, dadelijk beslag leggen ten profyte van den Lande en de vervoerders arresteeren en aan hem

idOd. H. W. OAÈNOEL6. 14$

overzeDdeD ter Terdere overgirte aan den fiscaal van den inspecteur-generaal.

Art. 17. Hij zal daartoe wurden geassisteerd door een corps rijdende coinniisen, op te rigten van Amboinezen, waarvan het reglementaire nader zal worden bepaald.

Art. 18. Ulj zal verpligt zijn een borglogt te stellen van rd^ 5000 en bij de aanvaarding van zijn post doen den na- volgenden eed:

IL beloof en zweer zijne Majesteit den Koning, als mijnen hogen en doorlucbligen Souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zijn ;

het ambt viin commissaris der houtwerken met alle vigi- bulie te bedienen, conform dQ instructie, daarvoor gearresteerd of na dato dezes te arresteeren; mij op generlei wijze in prejudicie van bet gouvernement te verrijken, geene hout- werken weg te schenken, te verduisteren of te veraliénereu, aan vrie eu onder welk pretext dit ook zoude mogen wezen; tegen alle malversatie der onder mij gestelde opziglers en hediendens zoo zorgvuldig en met dien ijver te waken, als iemand om niet bedrogen te worden in zijne eigene zaken zoude kunnen doen; en eindelijk mij in alle opzichten te ge- dragen, gelijk een vroom en eerlievend ambtenaar toestaat tn betaamt.

Zoo waarlijk heipe mij God Almagtig!

22 Augustus. Voorschrifï nopens het wegblijven van practiziJNs en procureurs van Je roL

In aanmerking genomen zijnde, dat het meermalen zoude kunnen gebeuren, dat de gezworen klerken ter secretarlj van den boegen Kaad van justitie, die als procureur voor deeze rechtbank geadmitteerd zijn geworden, door amblsbezigheeden llj den hoogen Raad verhinderd zouden kunnen werden Ier roUe van deezen gerechte te verschijnen, waardoor ver- warring zoude ontstaan, zoo wierd alsuu goedgevonden de gezworen klerken bij den bogen Raad van justitie, als ook de practizijns^ respective bekend te maaken, dat, indien zij

144 1008. H. W. ÖAENDÈL6.

door ziekte ofte andere wettige redenen verhiiiderd werden ter rolle te verscbijnen, gehouden en verpligt zijn een ander practizijn behoorlijk te instrueeren onitrend hunne zaaken ter roUe en daarvan bij missive kennis zullen moeten geven aan deeze vergadering, sub poene, dat degeene, welke hieraan in gebreeken blijft, veivallen zal in de boete bij den blaffen, den "2,3^° Maart 1778 bepaald; en zal van dit besluit de pro- cureurs ter audiëntie van de rol kennis gegeven werden.

2:2 Augnstus. Ophef /ing van hel corps gewapende Mooren Ie Samarang.

Is besloten bet corps gewapende Mooren, 't welk te voren heeft gesorteerd onder het ingetrokken corps-pennisten, alsnu te stellen onder de orders van den chef der burgerij, na bet voorbeeld van Batavia.

22 Augustus. Last tol het ten uilvoer leggen van cri- mineele vonnissen van den Raad van justitie te Samarang op de aloen-aloen aldaar.

Zulk was »bereeds een andermaal geschiedt'*, maar ge- woonlijk werden die vonnissen ten uitvoer gelegd «tegenover "het negotie-pakhuis".

23 Augustus. Verhooging van het tractemenl van den militairen commandant van Java^s Oosthoek.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat het tractement van den commandant militair van den Oosthoek tot rd' 6000 'sjaars niet evenredig is aan zijne charge eo de uitgestrektheid van zijn commandement en niet proportioneel aan de veel hoogere tractementen, welke de civiele ambte- naren van den Oosthoek genieten, besluit het gemelde trac- tement te verhoogen tot rd' 10000 'sjaars, zilver geld.

24 Augustus. Slordige administratie te Batavia. Nadat Daendels uit de Ambousche missive van 19JuliJ 1808

1808. H. W. DAENDELS. 145

oDtdekt had, dat gedurende de twee laatste jaren, tegen de bedoeling van het Ambonsche bestuur, »een abundante aan-' breng yan fijne lakens" van Batavia op Arabon was ontvangen, zoodat men die, ter voorkoming van bederf, tegen inkoops- prijzen had moeten verkoopen, schreef hij aan den Luitenant- Uouverneur-Generaal op 24 Augustus 1808:

»Ik laat u hoog Edelgestrenge oordeelen, hoe mij dit heeft moeten frappeeren, vooral bij de algemeene overtuiging en bet geroep te Batavia over de insupportable lasten van de groote Oost en de enorme vragtpenningen, die men zoo moed- willig gaat vermeerderen. Men schaamt zich een zoo slordige administratie te ontdekken in tijdsomstandigheden, die de grootste bezuinigingen gevordert hadden".

t25 Augustus. Legitimatie van onechte kinderen.

Zijne excellentie, gezien hebbende de requeste van den president van de administratie der houtbosschen op het eiland Java, houdende verzoek tot legitimatie door gunst der hooge overheid van zijne tien kinderen, allen buiten huwelijk ver- wekt by verschillende Maleidsche vrouwen;

overwegende, dat volgens de bij bovengemelde requeste overgelegde attestatien drie dezer vrouwen bereeds overleden en de twee overigen in een wettig huwelijk met lieden van hare natie zyn getreden:

dal overzulks, geen andere weg tot wettiging overblijvende, bet faveur dezer kinderen den Souverein, overeenkomstig de bt'palingen der wet, in deze voor hen begeerde weldaad kan •ioen bewilligen;

overwegende wijders, dat, buiten het algemeen faveur der kinderen, 't welk in. alle omstandigheden, zoowel in Europa, als in Indien, den Souverein tot het verleenen van het onder- w«^q»elijk vei-zoek zoude doen overhellen, de bijzondere situatie van zaken in deze kolonie daartoe een drangredon te meer opleverd, alzoo het gering getal der Europeesche vrouwen de biiwelijken met dezelve zeldzaam makende en daarentegen de ^rbintenissen met inlandsche vrouwen ais bijzitten ten uiler-

riAKAAT-BOEl DKSL XV. 10

146 1d08. H. w. oaendëlS.

sten vermenigvuldigende, het getal van onwettig geborenen daardoor zoo zeer is toegenomen;

dat het de zorg der hooge overheid waardig is zulk een talrijk gededte der bevolking te bevrijden van den smet, die in de algemeene opinie aan hunne geboorte gehecht blijft, en hen door deze weldaad zooveel te meer aan het gonverneinenU 't welk hen dezelve bewijst, te verbinden en door een nieuw gevoel van eer op te wekken om nuttige leden der maat- schappij te worden, te meer, dewijl door de faciliteit, hier- omtrend te beloonen, de onvoegzaamheid zal kunnen worden vermijd van in het vervolg, gelijk bij hoogstdeszelfs aankomst in deze kolonie plaats vond, ambtenaren van de eerste klasse in huwelijk verbonden te zien met onecht geborene en on- gewettigde vrouwen en hierdoor wijders nog aan eene menigte van ambtenaren, zoowel ter hoofdplaats Batavia, als langs de geheele Noord-Oostkust van Java, eene aanmoediging zal worden gegeven om zich ten aanzien van een onwettig, dcKli onschuldig kroost van hunnen vaderlijken pligt te. kwijten:

heeft besloten het voorschreven verzoek van den rcquestrant te accordeeren en mitsdien aan denzelven te doen afgeven brieven van legitimatie in optima forma, denzelven wijders libererende van de betaling der 10 percent van zijne bezit- tingen, welke gewoonlijk in geval van legitimatie pleegd te worden betaald.

26 Augustus. Afschaffing der verstrekking van lands- wege van wijn, bcluUve aan hospüalen.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouvei-nenr Generaal, gezien hebbende eene specifique aantooning van de maande- lijksche verstrekkingen ^an wijn sedert de maand Januarij jongstleden tot nu toe, zoo aan de hospitalen te Batavia, hel gesticht der pennisten, het depot der marine op Welte^Tcden, als ook ten behoeve van onderscheidene schepen en vaartuigen gedaan ;

overwegende, dat deze verstrekkingen van wijn, vooral in een tijd van duurte en schaarsheid aan alle Europeesche goe-

1806. H. W. DAENDELS. Hl

deren, niet zonder een merkelijk bezwaar van 'sLands kas kunnen geschieden;

dat buitendien verscbeidene van deze vei'slrekkingcn, zooals die ten faveure der jongelieden in 'l gesticht der pennisten, als zeer oneigen moeten worden beschouwd, hun boven het faveur der inwooning nog toevoegende een gebruik van wijn, l welk dikwerf anderen, in dezelfde omstandigheden geplaatst, doch hel gedachte faveur missende, moeten ontbeeren, terwijl die, welke aan het depot der marine, zoomede aan de onder- S4'lieidene schepen en vaartuigen zijn gedaan, directelijk .^Irijden tegens het besluit van zijne excellentie don Maarschalk en Gouverneur Generaal van den 20®" Februarij jongstleden, waarbij alle verstrekkingen van geld, van wijn en boter ten lichocvc van het gedachte depot zijn argeschaft, mitsgaders legen het 2 artikel van het reglement nopens de tafelgelden eii randsoenen der koninglijke en koloniale zee-oflicieren, ge- arresteerd den 9^^ April jongstleden ;

dat zelCs diegeene van deze verstrekkingen, welke met dt' menschlievendste oogmerken van de zijde vau het gouver- neiiienl ten behoeve der lijdenden in 'sLands hospitalen worden geaccoi-deerd, door deze heilzame bedoelingen zelven niet genoegzaam worden gejuslificeerd, aangezien niet alleen de huoge prijzen der wijnen, maar ook de hoeveelheid, tot welke dezelve ruimschoots gedurende de laatste maanden (en dienste der hospitalen zijn verstrekt, het vermoeden wet- ti^'en, dat dezelve niet altijd zijn gekomen tot hen, voor wiens ."^lulagement dezelve waren bestemd, maar buitendien ook, al ivare het, dat de verstrekkingen ter goeder trouw wierden i't'daaD, de slechte hoedanigheid van deze dranken, als veel uit zuure en wrange wijnen bestaande, dezelve geheel onge- <chikt moet maken om in iets tot de herstelling of verster- king der lyders in de hospitalen te contribueren en veel meer Da dan voordeelig aan derzelver gezondheid moet doen zijn;

dat deze zelfde aanmerking almede van applicatie is op de tersirekkingen, wdke ten behoeve van genieene Europeesche zeevarenden en van schepen en vaartuigen worden gedaan, en

148 ' 1808. H. W. DAËNOELè.

dat deze verstrekkingen dierhalven, zoowel al diegeenen, welke ten faveure der hospitalen worden gedaan, zeer gevoeglijk en tot voordeel der gezondheid van hun, die daarin deelen^ kunnen worden geremplaceerd, de eersten door een matig gebruik van arak en water en de laatsten door andere, versterkende middelen, welke de geneeskunde aan de hand geeft, en dal aldus door eene algemeene afschaffing der verstrekkingen van wijn eene ruime deur tot misbruiken en malversatien zoude kunnen worden gesloten en tevens eene zeer aanzienlijke som 's jaarlijks uitgespaard; heeft besloten: 1® dat voortaan geene wijnen, hoegenaamd, van 'sLandswege zullen worden ingekocht, noch verstrekt, behalven alleenlijk aan de zieken in 's Lands hospitalen en zulks niet verder, dan de aanbanden zijnde voorraad zal toereiken; 2^ dat de verstrekkingen van mjn, na den 26"" Februarij jongstleden gedaan ten behoeve van het depot der marine en na den 9*" April jongstleden ten behoeve van de brikken Rembang, bet Duifje en van andere schepen en vaartuigen, ten laste zullen worden gebragl van diegeenen, welke ongequalificeerd en tegens de resolutie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van den 26^° Februarij en hel reglement nopens de tafelgelden en rand- soenen van den 9^ April jonstleden de gedachte verstrek- kingen hebben gedaan; 3^ dat de chirurgijn en chef zal zijn gechai^eerd op te geven en te berigten, op welke wijze de verstrekkingen van wijn ten dienste der hospitalen op de beste wijze kunnen worden geremplaceerd.

De chirurgijn en chef voldeed al zeer snel aan den hem bij art. 3 opgedragen last, want reeds den S7'° Augustus 1808 besloot Daendels:

1^ dat de verstrekkingen van wijn van dato dezes geheel eu al zullen zijn eu blijven afgeschaft;

1808. H.  W.  DAENDELS.  149 

2^ dat echter met de verstrekking van wijnen, die nog in voorraad zijn, zal werden gecontinueerd, tot dat dezelve zallen wezen verbruikt;

5^ dat de chirurgijn en chef zal gelast zijn te zorgen, dat van de voorschreven, aan handen zijnde voorraad een nuttig en spaarzaam gebruik ten behoeve alleen der gevaar- lijkste zieken werde gemaakt, zoodat de verstrekking aan eenen zieke niet te boven ga de quantiteit van acht oneen of het derde gedeelte van een bottel 's daags;

4^ dat de meergedachte voorraad van wijn geconsumeerd zijnde, de verstrekkingen van dezelve ten aanzien van zieken zullen worden geremplaceerd door brandewijn, ge- mengd met water en suiker, te geven tot eene hoeveelheid van 2 oneen of een 12"^' gedeelte van een bottel 's daags, waarboven niet zal mogen werden gegaan;

5^ dat in zelver voegen de voormalige verstrekkingen van wijn ten aanzien van reconvalescenten zullen worden vervangen door een gebruik van arak, met water gemengd, zullende de boeveelheid der arak mede niet mogen surpasseren het l^óe gedeelte van een bottel of 2 oneen des daags.

Op den 7^ September 1808 is daarentegen besloten «buiten effect te stellen en in te trekken, gelijk wordt ingetrokken luj dezen, het besluit van den 26'" Augustus jongstleden, voor zoo verre daarbij was bepaald, dat de verstrekkingen van wijn, na den 26^° Februarij jongstleden gedaan ten behoeven van het dep6t der marine en na den 9®° April jongstleden ten behoeve van de brikken Rembang, het Duifje en andere i^cbepen en vaartuigen, zouden worden gebragt ten lasten van diegenen, welke ongequalificeerd de gedachte verstrekkingen hadden gedaan".

26 AngostDS. Generale order betreffende liel bewaren van de gezondheid der militairefi.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in

150 1806. H. W. DAENDELS.

aanmerling genomen hebbende, hoe in de onderscheidene cantonnementen of detachementen door de militaire chefs en conmiandanten niet de behoorlijke zorgen en pligten worden aangewend, zo tot bewaring der gezondheid van de krijgs- lieden, als tot de bezorging van het nodige voor de verpleegiog der zieken;

gelast aan alle militaire chefs en commandanten:

Ten eersten: dat tot de gewone exercitien, marscheu, militaire wandelingen, enz. men zal verkiezen den koelsten tijd en wel den nacht of morgenstond, ten einde men, zooveel mogelijk, vermijde den nadeeligen invloed der lugtsgesteldheid op de gezondheid;

dat het nodige toeverzigt worde genomen over de militaire menages of chambreis, opdat deze behoorlijk ingerigt worden en hei eten op bepaalde tijden geschieden kan;

dat de nodige reinheid in de bamboes kasemen of hutten worde bewaard; daarin zogenaamde sasaks worden gelegd om den grond droog te honden en in den omtrek goten tot af- watering worden gemaakt; ook de latrines diep genoeg woiilen gegraven op eenen tamelijken afstand der kazernen of hutten en tijdig worden gedempt;

en in 't algemeen zal alles worden geweerd, wat nadeelig zoude kunnen zijh aan het behoud van de gezondheid der militairen.

Ten tweeden: dat in de cantonnementen of bij de deta- chementen altifd voor eene geschikte, afgezonderde plaats moet gezorgd worden tot verpleging en berging der zieken, buiten de plaatsen, alwaar de gezonde militairen huisvesten;

dat in deze zogenaamde gamisoens hospitalen een onder- ofiicier ais menagie-meester zal fungoren, die voor de huis- houdelijke ordres en verrekening der gelden verantwoordelijk is, zullende voor het houden der menagie voor de Europezen en Ambonezen worden ingehouden het gewone menage-geld; terwijl van wegens het gouvernement in rekening zal geleden wordqn, voor ieder inlands soldaat twee stuivers daags, in zodanige munt, als waarin de tractementen ter plaatse, waar

1808 H. W. DAENDELS. 151

bet hospitaal word aangelegd, uitbetaald worden, bebalyeu mg de gewoue rations van vivres;

dat de geringe Yoorschotten, die biertoe door de comman- ilereode officieren zullen worden gedaan, met de nodige be- wijzen voorzien, maandelijks aan den commissaris van oorlog ^lliIen gezonden worden, ten einde daarop de voldoening ireschiede ;

dal uithoofde van de tegenwoordige schaarsheid en duurte f^een wijn kan verstrekt worden aan de hospitalen; dat de matrassen, dekens en lakens voor de Europezen en Ambonezen, als ook de matjes en kleedjes voor de inlanders, van de mili- taire of plaatselijke civile administratien zullen verkregen worden op bons, door de commandeereude officieren geveri- iieerd en getekend, welke voorts de nodige zorge zullen dragen, (iat deze artikelen behoorlijk onderhouden en verantwoord worden.

Zie oi3k 50 November 1809.

29 Augustus. Maatregelen in hei belang van de hosschen Of Java.

Nademaal wij btj bet daarstellen van eene algemeene in- spectie eo daaraan ondergeschikte administratie der hout- bosschen over het gansche eiland Java inzonderheid hebben beoogd om voor altijd te doen cesseren de willekeurige li^^htkkingen, die èn de voormalige residenten èn particuliere personen zich onder het vorige gouvernement over de kost- baarste houtbosschen hebben aangematigd, waardoor dezelve gebragt zijn tot zoodanigen staat van verwaarloozing en diep verval, dat deze voorname resource voor den Lande, indien nog langer aan de opgemelde, eigenbatige directie zijn ver- woestende loop was gelaten, welhaast geheel tot niet zoude zijn gereduceerd, wij om aan den Lande het effect van dezen maatregel te verzekeren goedgCTonden hebben te ordonneren en te statueeren, gelijk wij ordonneren en statueeren bij dezen :

Ten eersten: dat degeenen, die zich in 'sLands bosschen

152 1808. H. W. DAENDELS,

schuldig mak^n aan het schenden der boomen, het vernielen der bosschen en plantsoenen, het ongequalificeerd kappen van houtwerken, zoomede alle suspecte en in de bosschen noodeloos rondzwervende inlanders of Chinezen, zullen worden opgevat en gepunieerd met confinement, baniAssemeut, kettingslag of eene geldboete, na exigentie van zaken en het begaan delict.

Ten tweeden: dat generalijk zal verboden zijn alle afvoer, vervoer, doorvoer en debiet van houtwerken, welke niet van het gouvernement zijn ingekocht of met hare voorkennis zijn gekapt en verkregen, mitsgaders ten blljke daarvan met het merk der administratie zijn voorzien, bestaande in de letters L. R. in een cirkel, sub poene, dal dezelve houtwerken, on- verschillig waar zij worden achlerhaald, zullen worden verbeurd verklaard ten profijte van den Lande en bij transport de vervoerders getraft met ketlingslag voor twee jaren.

Ten derden: dat de uitvoering der voorschreven wet echter niet voor primo October aanstaande in werking zal worden gebragt, ten einde een elk in staat zij het door hem gekochte en in voorraad hebbende hout nog voor dien tijd te laten voorzien met het merk van de administratie, doende daartoe aangave te Batavia aan de administrateurs-generaal van 'sKo- nings finantien en domeinen en op de overige kantoren van het eiland Java aan de prefecten of den commissaris der hout- werken, welke gelast worden tot het ontvangen der gemelde aangaven te vaceren tot den twintigsten der naastkomendc maand September, dagelijks des voor den middags van agt tot elf uren, en na ommekomst van dit termijn, alle aangegeven houtwerken, een ieder in zijn ressort, gratis te laten voorzien met het merk van het collegie van administratie, in het voor- gaande artikel gedesigneerd, zorgende, dat dit voor of met ultimo der gemelde maand September zijn beslag erlange en de door hen gebezigde merken vervolgens vernietigd of aan den president van het collegie van administratie worden in- gezonden, mitsgaders de specifieke lijsten van de aangegeven en gemerkte houtwerken worden bezorgt aan dvn inspecteur- generaal over de houtbosscheu ; en

1808. H. W. DAENDELS. 153

Ten vierden: dat de judicature over alle misdaden en uialversatien, die ten aanzien der bosscken of van eenig ge- deelte van derzelver administratie mogten worden gepleegd door vlottemakers, opzienders van de stapelplaatsen, boschgangers en mindere geémploijeerdens, zoo van de administratie, als van den iviiomissaris der houtwerken, en generalijk door alle Chinezen en inlanders, zal worden uitgeoefend door het collegie van president en leden van de administratie der houtbosschen, op aanklachfe van den fiscaal van den inspecteur*generaal, welk '•j^ll^ie zal wijzen bij arrest, zonder dat van bare vonnissen e^'riig appèl provocatie of ander hooger beroep vallen zal, terwijl nogtans de inspecteur generaal der houtbosschen en |)resident en leden van het collegie van administratie wegens misdaden, in officio gepleegd, ter eerste instantie zullen moeten teregt staan voor den hoogen Raad van justitie te Batavia, gelijk mede de prefecten en alle andere Europesche ambte- naren, niet aan het collegie van administratie of den commissaris (Ier houtwerken ondei^eschikt, over mesuses, omtrent de bosschen of de daarvan geproflueerde houtwerken begaan.

Zullende, ofschoon door deze bepalingen de weg tot vorige misbruiken is afgesneden, een ieder in de gelegenheid worden L'esteld om het bij hem benoodigde bout, hetzij tot den ci- vielen of scheepsbouw, te verkrijgen door middel, óf van de l^ericidieke verkoopingen, die van tijd tot tijd van 'sgouver- iiements wege zullen worden gehouden, óf van tijdige aan- vragen direct aan het gouvernement navolgens de bepalingen, ^lie, zoowel daarvan, als van de houtwerken, nader ter kennisse van de gemeente zullen worden gebragt; en het wijders, tot rarilitering van den landbouw, aan de inlandsche negorij- volkeren zal zijn gepermitteerd om, voorzien van een loodje of [Hruiissie-biUet van den president of eenig lid der administratie, 't welk aao hun gratis zal worden uitgegeven, zoodanige soorten van hout te mogen kappen, als door den Lande niet worden gefiuploijeerd, doch niet te min voor karren, ploegen en rfiidere gereedschappen en noodwendigheden zeer geschikt zijn, ais bij voorbeeld : het waroe, waloe-koekoen, kassarabie, ingas,

154 1808. H. W. OAENDELS.

tekie, tengoelang, jang-goeli, woengo, poeng, baros en ander hout; welke opgemeide vergunning ook tot de houders van kolenbranderyen zal wezen geêxtendcerd.

Ontbieden en bevelen den hoogen Raad van justitie van Hollandsch-Indiên, den inspecteur-genei-aal en het coUegie van administratie der houtbosschen, zooiuede den fiscaal van d^n inspecteur-generaal en generalijk allen en een iegelijk, dien het zoude mogen aangaan, den inhoud dezes te achter- volgen en te doen achtervolgen, nadien wij zulks tot welzijn van Zijner Majesteits dienst en bevordering van 's Lands be- langen alzoo bevonden hebben te behooren.

En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze, zoo op Batavia, als de ondei-schddeiie kantoren van Java en Ie Cheribun gepubliceerd, mitsgaders in de Ghinesche en gewone inlandsche talen worden geailigeerd, ter plaatse gebruikelijk.

50 Augustus. Last lot hei in zee werpen van stof van muskaatnoten^ aanwezig in 's Lands pakhuizen te Batavia,

Deze wijze van handelen was volgens de Regering de •gewone".

Op 37 September 1808 is gerapporteerd, dat 15418 ponden stof in zee waren geworpen; het ontbrekende ad 479^/, ponden werd afgeschreven.

-fs^S- Opheffing van 's Lands kleinen winkd Ie Batavia.

Is goedgevonden en verstaan :

Ten eersten: dat met ultimo dezer lopende maand de ad- ministratie der kleine winkel geheel en al ingetrokken en gedisponeerd zal wezen.

Ten tweeden: dat de restanten uit de kleine winkel inde

na te meidene administralien zullen worden overgebragt, als :

a. de lijnwaden, het schrijf- en druk-papier, de schrijf- en

boekbinders-gereedschappen, etc, item schenkagie-goedereii

in het kleede pakhuis;

1808. H. W. OAENOEL8. 155

k Terwstoffen, potlood, penceelen, elc. op de werff; c. de koffij-boonea in de Waterpoort, en '/. de specerijen, peper, niostaardzaad, enz. in de Westzijdsche negotie-pakhuizen.

Ten derden: dat alsna nit de opgemelde administratien de izewone verstrekkingen Landswege zullen gedaan worden, met hst op den negotie-boekhouder om bt| het Bataviasche negotie- frrootboek twee bijzondere hoofddeelen te formeeren onder ilen naam van: goederen diversche in de Waterpoort en s^oederen diversche in het kleede-pakhuis, om vervolgens spe- (ifiek bij het bijboek verhandeld te worden, en om wijders alle de goederen diversche, zoowel in de Waterpoort en het kledeo-pakhuis, als uit de andere administratien, tegens de verleende ordonnantien behoorlijk en na de order te con- TroDteeren en om van de bevonden verschillen alle zes maanden, Tuordat dezelve bij de Bataviasche negotie-boeken worden Of ergenomen, bij een bericht kennis te geeven, met voordragt tot de nodig geoordeeld wordende redressen.

Ten vierden: dat door deze schikkingen de boeken der kleine winkel onder ultimo dezer zullen moeten worden ge- sl<x»ten, nadat bij dezelve specifiek zal zijn bekend gesteld, cian welke administratien de restanten zijn afgegeven en ver- antwoord geworden.

Ten vijfden: dat het tractement van den klein-winkelier zal gevoegd worden bij dat van den administrateur van het tJeede-pakbuis, waarvoor aan hem de zoi^ is opgedragen u)or de bij den Lande ingekogt wordende amphioen en het afpakken en verzenden van zegels na de buiten-kantoren is ^^emandeerd.

Ten zesden : dal van nu voortaan de gemeente zal worden iTpriefd :

met foelrj het ft a rd« 8 : —

Dooten-muscaat ■ • » 3 : —

nagelen ■ » » 1:12

toffij het pikol » 17 : 8

peper • . » . U: 8

1K6 ^808. H. W. DAENDELS,

alles zilyergeld, of de drie eerst gemelde artikelen uitkoops bezwaard met 20 percent advans en de twee laatstgenoemde artikelen met 10 percent belast, ten voordeele van degeene, welke met dien verkoop word gechargeerd; en

Ten zevenden : dat met den opgemelden verkoop is gebeneti- ceerd geworden de burger-negotiant, Mattthljs Meijer, aan denwelken 's maandelijks tot den verkoop aan de gemeente uit 'sLands voorraad zal worden afgegeeven:

15 « foellj het e a rd'' 6:52

58 » nooten-muskaat • 2 : 32

40 » nagelen ■ 1 : 2

48 pikol koffij » 1U:30

40 » peper » 15: 1

mede zilver geld, om voor de in het vorige artikel vermelde prijsen te worden uitverkogt op zodanigen voet en vvijze, als aan hem bij instructie zal worden voorgeschreven.

Zijnde wijders goedgevonden en verstaan den heere direc- teur generaal te verzoeken en te qualificeeren aan het eeu en andere de nodige executie te geeven en voorts de gemeente bij billet van deze veranderde inrichtingen wegens de ver- kooping van specerijen en producten kennis te geeven.

De 48 pikols kodij werden op 23 December 1808, *als •niet toereikende bevonden zijnde", tot 75 pikols vermeerderd.

Op 12/16 Junij 1809 is nader besloten, »de bij billet van den 6^" September anno passaio bepaalde verkoop van spe- cerijen, koffij en peper tea huize van den burger-negotiant, Matthijs Meijer, voortaan te laten geschieden, wel berekend tegen zilver geld, doch betaalbaar in papieren geld met de in iedere maand door de hooge regeering bepaald wordende agio''.

31 Augustus. Bepaling nopem keliinggangers.

Is besloten de kettinggangers, zoo te Batavia, als te Tanjon ir Poura en verder onder het ressort van gemelde hoofdplaats, zoomede in de prefecture van Cheribon, te stellen ter dispo>

iSOë. M. W. OAENDËLS. iS't

sUie van den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlandeD, ¥an Hotmao, ten einde aan het maken der wegen te worden gef^mploijeerd.

5' Augastos. Aanstdling van een gezworen landmeter voor Java* 8 Noord- Oostkust.

Is besloten aan Ie stellen een gezworen landmeter voor Samarang en de overige prefecturen langs Java's Noord-Oost- kust en zulks ouder genot van zoodanige emolumenten, als liij de uiloefening dezer bediening van ouds van particulieren plegen te worden genoten, doch zonder dat hem eenig salaris uit 'sLands kas zal worden te goed gedaan en dat zijne werkzaamheden ten dienste van den Lande in daggeld a 4 rd", zilver, daags zullen worden beloond, wanneer dezelve te Sa- marang of in den omtrek plaats hebben, en daarbuiten met de reiskosten daarenboven, en voorts op zoodanige instructie, als nader voor denzelven zal worden gearresteerd.

1 September. Organiaalie van het bestuur over Java*s N. O. kusL

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat overeenkomstig de weldadige en vaderlijke bedoelingen van Zijne Majesteit den Koning, gemanifesteerd bij de 25 en volgende artikelen van de voor hem beraamde instructie als (Gouverneur Generaal van Indien, alle notable veranderingen io de plaats hebbende inrigtingen onder de Javanen, ofschoon ook tot voordeel van den Lande en der koloniën kunnende strekken, gepostponeerd zullen moeten blijven, zoolang er nog eenige bedenkingen overblijven, of dezelve met den aart en zeden der Javanen hand aan hand zouden kunnen gaan;

dat hij. Gouverneur Generaal, echter bij het 19'' artikel Nan zijne voorschreven instructie door Zijne Majesteit uit- drukkelijk is gelast om dien onverminderd te zorgen, dat onverwljUl de meest geschikte middelen met overleg van de inlandsche regenten werden beraamd en in het werk gesteld

1S8 1808. H. W. DAÉNOÈLS.

om in de landen onder het gebied van Zijne Majesteit in Oost-Indiên het lot van den geineenen inlander te yerbeteren en te verzekeren, alle onregelmatige en willekeurige belastingen en andere misbruiken af te schaflen, den landbouw, zooveel mogelijk, uit te breiden en, benevens allen geoorloofden koo}H handel, te beschermen en aan te moedigen ;

overwegende, dat buiten alle zoodanige voorzieningen, als bereeds bij bijzondere wetten en ordonnantien door hem. Gouverneur Generaal, tegen het houden van verpandelingen. het verhuren van dessa's of districten en het houden van vrije Javanen tol het presteren van huissclijke dienslen zijn gemaakt, bet aan zijne excellentie uit de ingekomen consideratie van den Oosthoeks gezaghebber en van de kundigsle iireferteu der verdere prefectures van Java, zoomede uit de gehoudeue (M)nrerentien met de inlandsche regenten, die, daartoe expres selijk bijeen geroepen, van den 29*" Jullj lot den 20" Auguslus jongstleden te Samarang hebben gevaceerd ('), en uit de kennis, door eigen oordeel en ondervinding opgemaakt en verkregen, tol voUe overtuiging is gebleken, dal, niet alleen degemeene Javaan, maar zelfs het groolste gedeelte der regenten, — eenige weinigen alleen uitgezonderd, die, beschonken m,et een meer geêclaireerd verstand, ook beter als hunne ambtgenoolen hunne belangens weten te pondcreren, — over het algemeen aan de oude inrigtingen te zeer verkleefd en niet berekend zijn om den schok te kunnen verdragen, welke groole veranderingen in het inlandsche bestuur zouden voortbrengen;

overwegende, dat déze bevinding, zoo volkomen strookende met de denkbeelden, daarover door Zijne Majesteit den Koning opgevat, hoe zeer niet toelatende de invoering vooraknoi; van zoodanige, meer notable reformes en verbeteringen, waar- voor dit gelukkig land vatbaar kan worden gerekend^ echter geen empechement kan wezen om, behoudens de zeden, ge- bruiken en godsdienstige gewoonteus van den Javaan, alzulk e redressen daar te stellen, waardoor de regenten in het uit- oefenen van een willekeurig gezag ten nauwste worden be-

(') Hy die courereBtiëo zga 58 regeiileu legen woordig geweest.

1808. H. W. 0AENDÊL8. 18§

|)€rkt, doch tevens ook in het bezit yan billifke inkomsten 1,'eiTmintineerd en door blijken Tan onderscheiding tot attache- meiit aan bet gouvernement, mitsgaders eergierigheid en ambitie worden opgewekt, en wijders de Javaan ontheft van alle eigendunkelijke afpersingen, waartoe zijne hoofden zoo vaak overbeUen; wijders voor het overige de contingenten gelaten op den ouden voet en de inkomsten in gelde eeniger- loate verhoogd in evenredigheid van andere, weggenomen, •Irukkende lasten, met zoodan^e verdere bepalingen als in liel generaal aan de uitbreiding der culture, het handhaven van eene goede politie, het onderhouden van wegen, posterijen, ci)z. kunnen bevorderlijk zijn;

overwegende eindelijk, dat, ofschoon de genoemde redressen l^een volkomen plan van verbetering in zich bevatten, dezelve niettemin als een eerste stap moeten worden aangemerkt om den Javaan tot nadenken te brengen, hem de weldadige be- zof^dbeid van bet gouvernement voor zijnen stand te doen L'evoelen en door dit gevoel allengskens los tè maken van de ^ooroordeelen, die vooralsnog aan grootere verbeteringen in d<n weg staan, terwijl door deze inrigtingen alleen en zonder in aanschouw te nemen de immense voordeden, welke in het vervo^ uit de nieuwe administratie der houtbosschen en de gemaakte bepalingen ter uitbreiding der koffij-cultnre zijn te wagteo, de inkomsten van het voormelde gouvernement van Java's Noord-Oostkust boven die van vroegere jaren dadelijk /AÜlen worden vermeerderd met eene noemenswaardige som van circum circa rd* 700000 a rd» 800000;

besluit te arresteren, gelijk gearresteerd wordt bij dezen, lic navolgende oi^nisatie voor het bestuur van Java's Noord- «Kistkust:

Art. 1. De prefecten zullen zijn de eerste persoon, ieder iD bnnne prefecture, en als de gouverneurs civiel daarvan worden geconsidereerd.

Art. 1. Zij zullen verpligt zijn voor de goede orde en (•ojitie in bnnne prefecture te waken en tevens te zorgen, (Ja( de onder hen gehoorende regenten en mindere hoofden

iëO 1606. H. W. bA£NDÈLS.

mede tot hunnen pligl worden gehouden; dat de gemeene inlander door hen niet werde gekneveld, noch mishandeld, maar integendeel in alles volkomen regt wedervare; dat ook de ver- schillende cultures behoorlijk worden gadegeslagen, de rijst- velden op hun tijd beplant en inzonderheid de cultures der koffij en kapas meer en meer worden uitgebreid en verbeterd. Art. 5. Zij, prefecten, zullen ten dien einde niet .alleen in hunnen dienst kunnen behouden de mantries of zoogenaamde condoeroeans, die tot het overbrengen van orders aan de regenten wierden gebruikt, maar bovendien nog in dienst nemen, voor zooveel Tagal, Paccalongang, Samaraug, Japara, Rembang, Sourabaija, Grissée, Passourouang en Sumanap be- treft, een getal van 24, doch te Banjoewangie, Bancallangen de Baviaan van slechts 12 jonge en geschikte manschappen, met een algemeen hoofd over dezelve, door den prefect of commandant der plaats te benoemen en aan te stellen en verdeeld in volgender voege, als op de eerstgemelde prefeclures : 4 tot oppassers,

12 anderen om tot maintien der politie en goede order te worden gebruikt en inzonderheid om alomme in de kampongs, negorijen en dessas een wakend oog te houden op hetgeen aldaar omgaat en van alles rapport te doen aan den prefect ; en de overige 8 manschappen tot het inspecteren en houden van opzigl over de kolRj en andere cultures; en zo op de kleine en ondergeschikte prefectures na rato. Zullende voorts deze manscliapi)en naar de diflTerente de- partementen, waarin dezelve worden geëmploijeerd, door eene bijzondere wijs van kleding na een daarvan door den prefect of het hoofd der plaats te geven model alle van den anderen worden gedistingueerd.

Art. 4. De gedachte manschappen zullen door de respective regenten, niet alleen ieder van een goed paard met dies toe- behoren worden voorzien, maar ook door de prefecten roet de nodige rijstvelden tot derzelver onderhoud, welke bestaan gullen in 4 jonken voor het hoofd en 1 '/i jonk voor ieder

18Ö8. H. W. DAENOELè. 16i

gemeene, zuRende zij voorts mede bevrijd zijn van alle andere laslen, behalven hel opbrengen van hun aandeel in rijst-le- virautien aan den Lande.

Art. K. Bij absentie van den prefect zal het gezag zijn i'ievertrouwd aan don boekhouder of scriba, met uitzondering 'Heen van den Oosthoek en van Samarang, zullende bij ab- siilio van den gezaghebber de prefect van Grissee en van «l^n prefect van Samarang de hoofdadministrateur aldaar met In l gezag bekleed zijn.

Art. 6. Aan de gedachte prefecten zullen, ofschoon in alles I III (lerzelver gezag en bevelen ondergeschikt ten aanzien van }i! 1 inlandsche liestier, onmiddelijk in rang volgen de regenten,

'Jke tot hnnne prefecture geboren.

ArL 7. Zij, regenten, zuUen voortaan mede worden gecon- Milereerd als ambtenaren van Zijne Majesteit den Koning van li'lland en in die hoedanigheid in alle ofliciele actens gebruik maken van het zegul van den staat.

Arl. 8. Zij zullen den rang hebben : een adipattij van major, ^)i) tommogong van luitenant-kolonel en een ingebeij van

Art. 9. Zij zullen daarentegen ook verpligt zijn zich

iij»i allen ijver toe te leggen óp de verbetering en uitbreiding

ir cultures en inzonderheid van die der koflfij en kapas,

• n imvolgens den wil van Zijne Majesteit den Koning het lot

'M den geraeenen Javaan te verzagten en van alle onder-

nkking te bevrijden, mitsgaders te zorgen, dat daarenboven

'<• ledigioopers, zwervers en andere, scbadelijke voorwerpen

rLjvuldig uit hunne regen tsjchappen geweerd dan wel tot

D landbouw of andere, nuttige bezigheden werden aange-

nl: dat voorts de contingenten, verpligte leverantien en

!s!ril>utie in gelde ter behoorlijker tijd worden voldaan en

/•lijk alles aangewend, wat eenigzints dienen kan om den

' u) en welvaart van de aan hun toevertrouwde regent-

•j|H»en te bevorderen, zoo en in diervoege als hun nader

:ƒ een speciale instructie zal worden voorgeschreven.

\rL 10. De bepaltijs, jaxas, manlries en mindere hoofden

flilAAT-BOU 9ESL &T. U

iÖS 1608. H. W. OAEJMOeLB

zullen onderling den rang bUjyen behouden, welke zij thans bezitten, en ver|iligt zijn met alle getrouwheid uil te voeren de bevelen, welke hun door de regenten dan wel onmiddeltjk door den prefect woixlen gegeven.

Art. 11. Alle onderdrukkingen en knevelar^en van den gemeenen man, door de gedachte mindere hoofden gepleegd zullen onmiddelyk door het verlies hunner bedieningen worden geboet, dan ook wel zwaarder naar exigentie van zaken worden gestraft.

Art. 12. De afzetting van alle de voornoemde mindere hoofden zal voorlaan alleen geschieden door zijne exceUeuli^* den Gouverneur Generaal, op voordragt van den prefect, zoUende de regenten eenlijk geregtigd zijn hunne klagten en bezwaren ten aanzien van dezelve aan den prefect in te dienen.

Art. 13. Ter betere nakoming van het voorgaande artikel zullen alle de daarbij vermelde hoofden van actens van aan- stelling worden vooi*zien, met aitzondering alleen van dv patingies of loerahs, als wordende veelal door het volk zelve gekozen en van jaar tot jaar verwisseld.

Art. 14. De voorschreven actens van aanstelling ziitien. voor zover de bepaltiis en groot-jaxas betreft, worden verk^eriJ door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Geiiera«U en voor het overige uit hoogst deszelfs naam door den prefert.

Art. IS. Zij zullen zijn geschreven, die van een bepattij «>]> .

een zegel van rd* 5 : —

die van een groot*}axa .

» » • opperpriester : .

» » ■ onderpriester

» » » groot-mantrie '.

• p » demang

en die van een klein-mantrie

Art. 16. Aan de meergedachte hoofden zullen boveudift een toereikend aantal rijstvelden worden toegestaan om daaruit volgeus hunnen rang, een ordentelijk bestaan te kuniK: vinden, zonder nodig te hebben, om daartoe te gerakeiu tv andere middelen of wegen hunne loevlugt te nemen.

S 1 1 1

18018. H. W. DAENDÈL8. 16S

Art. 17. De continenten van rijst, groene katjang, clappus eu aard-olij, item hout, kaljer en goemoetie-draden, mits- gaders de geforceerde leverantie van peper, zal vooreerst nog op den onden voet worden gelaten, dat is, dat dezelve op even die wijze als voorheen en met even dezelvde overwigten *'n min-betaliogen zullen geleverd worden, met deze essensiele verandering nogthans, dat de voorschrevene overWigten en ruin-betalingen niet meer ten voordeele zullen komen van de .'^uen, die dezelve te voren na zich trokken, maar ten faveure .'Hbragt worden van den Lande, onder deze bepalingen: l" dat de opbrengst van de groene katjang zal worden ver- Tangen door eene betaling in gelde, gerekend tegens rd' 40, zilver geld, de koijang, i" dat het desgelijks ook aan alle de ingezetenen zal zijn gepermitteerd om het aandeel, dat zij in de leverantie van rijst aan den Lande zullen moeten fourneren, mede in gelde Ie vereffenen tegens een rd% zilver, de pikol van 125 pond.

Art 18. De leverantie van houtskolen en andere dier- .'élijke, onontbeerhjke artikelen voor de huishouding zal ins- lelijks nog op den presenten voet worden gelaten, tot dat "I» Toordragt van de administratie der houtbosschen daar wiitrent eene nadere bepaling zal zijn gemaakt.

Art. 19. Alle verdere, geforceerde leverantien, als die van ifiH^o, katoene garens, cardamom, was, staart- en lange peper 'itleu geheel zijn en blijven afgeschaft.

Art. 20. De respective regenten en inlandsche hoofden /uilen voor den vervolge mede geheel zijn gelibereerd van ^!<'t fourneren van geschenken, hetzij in gelde, dan wei in -'•deren of anderzints, onverschillig om welke redenen of mi wien dit ook zoude mogen geschieden, met comminatie -i'fs van, hier tegens handelende, naar omstandigheden van ^Un te zullen worden gecorrigeerd. Art. 21. Het verhuren van dessas en negorijen aan Chi- i^zeu en anderen bij placcaat van den 14^° Julij 1808bereeds jnde geinterdiceerd, zullen zij, regenten, zich daar na stip-

164 1608. H. W. OAENOELS.

tdgk hdiben te gedragen, oKgeioiidert alleen diegeenen, welke aan de suikermolens, aan de zoutpannen, dan wel aan de yogelnest-klippen zijn rerbonden en wdke zij op den Torigen Toet zullen mogen Yoorlgaan Ie Yerhuren, mits de ware be- Dodigdheid niet te boiten gaande.

Art 32. De gezamentlyke regenten zullen voortaan nog ontbeTen zijn Yan alle verdere betaling van tjatjar- en calanger* gdden, zullende echter de jaartijksche foumissementen voor bet booden van tandak- en ronging-spelien, zoomede die ten beboeve van den landraad, op den ouden voet worden ge- continueerd, met die verandering nogtans, dat de betaling der laatsigemelde voor als nu gedeeltelijk Ie Sourabaija zal ge- schieden.

ArL 35. De regent van Lassum zal in bet bijzonder voor- taan zijn geêxcuseerd van het aanbouwen en leveren van hel anders gewoone contingent-vaartuig, zullende hij niettemin verpligt blijven tot de betaling van rd* 1000 wegeps de in het Damakscbe gelegen calanger negorij Grogol, zoomede vau gelijke rd^ 245 w^ens Glongong en rd* 31:13 nn Tjinkalsewoe Art 24. De zogenaamde pradjoerits of onbezoldigde in- landsche troupes, als van geen nut zgnde, zullen van nu voortaan worden afgeschaft en de respective regenten van derzelver onderbond bevrijd.

Art. 35. Daarentegen zal op iedere prefecture of comniau- dement worden opgericht een corps van inlandsche dragonders of zogenaamde djajing sekars, zullende bestaan:

te Tagal uit een corps van 80 koppeu

Paccalongang 50

Samarang 100

Japara 50

Rembang. 50

Grissee 50

Sourabaija 80

Passourouang 100

Sumanap 100

Terwijl uuglaus de ondergeschikte prefectures en postei

1808. H. W. DAENDELS. 168

van Banrallang, Banjoewangie en de Baviaan van de oprichting ^an dezeUe blijven geêxcuseerd.

Art. ^6. De gedachte corpsen dezer djajing sekars zullen •^nniiddelijk staan onder de ordei*s van den prefect of conunan- •Unt der post, waartoe zij gehooren, en door denzelven ge- ^inploijeerd veorden ter bewaring eener goede politie en ft^iligheid in de districten, waarover hij gesteld zal zijn.

Art. 'S?. Ten einde aan deze hunne bestemming te kunnen b^ntwoorden zullen de gedachte djajing sekars alle gekozen worden uit goede ingezetenen en bestaan uit jong en knap Ak, waarop men zich veilig kan verlaten.

Art. 28. Zij zuUen door hunne ejgene officieren worden langevoerd, welkers getal echter niet hooger zal mogen zijn Ln van drie voor ieder prefecture of commandement, waarvan •ie eerste rang zal hebben naast den bepattij en de overigen -aast den binnen pattij en groot-jaxa, terwijl zij voorts aUe drie zullen voorzien zijn met het gewone distinctief-teken, aan 'tonnen rang verknocht; zullende wijders aan de onder-offi- 'ieren en gomeenen respectievelijk worden toegekend de rang 'u groot- en klein-mantrie, ten einde daardoor te meer ^Titzach aan den gemeenen man wërde ingeboezemd en de ^*rpsen zelve met eenen beteren geest werden bezield.

Art. 29. Tot onderhoud van deze manschappen zal in ieder -u>lrict een genoegzaam aantal rijstvelden worden afgezondert 1 gesteld ter dispositie van den prefect of van den com- ^ndant der post om door hem zelven of eene commissie r^n zQnent wegen in volgender joege te worden verdeeld, als : Toor den eersten officier 15 jonken

• » tweeden » 10

• » derden » 8

» twee wachtmeesters, ieder 5

• vier corporaals » . . . ., 4

^ • ieder gemeene 5

Art 30. De voorschreven rijstvelden zullen verdeeld worden

ver de gezamentlijke regentschappen, onder elke prefecture

r^boreaide, naar evenredigheid van derzelver grootte en bevol-

166 1808. H. W. 0AEN0EL8.

king en op dienzelvden voet, als tot hiertoe ten opzichte van andere lasten heeft plaats gehad.

Art. 31. De meergemelde djajing sekars zullen van 's Lands- wege voorden voorzien met eeir toereikend aantal korte ka- rabijnen met banjonetten, item houvirers en goede pistolen, wanneer die aan handen zijn.

Art. 32. Zij zullen bovendien ook voorzien worden, ieder, van een goed paard met dies zadel en verder toebehoren, mitsgaders van eene montering na een daarvan te geven model, en wel voor de eerste maal ten koste van de regenten, waaronder zij geboren, doch in het vervolg voor hunne eigene rekening. ^

% Art. 33. De commandeerende olTicieren zullen gevolgdljk verplicht zijn te zorgen, dat, ingeval van overlijden van een dezer manschappen of wanneer dezelve op eene andere wijze den dienst komen te verlaten, niet alleen alle derzelver wa- penen in een behoorlijken staat werden overgegeven, maar ook alle de goederen, welke, als voorzegd, door den regent voor de eerste maal zijn gefourneerd, en dat dezelve voorts aan hunne opvolgers in den dienst worden uitgereikt.

Art. 34. Zich bij hunne corpsen wel gedragende, zuUen de odicieren en gemeenen der djajing sekars in het vervolg mede tot het inwendig bestier der regentschappen of tot het opzicht over de differente cultures en tot inlandsche hoofden bij pre- ferentie verkiesbaar zijn.

Art. 35. Ongeacht de oprichting der voren omschreveiie corpsen van djajing sekars, zal ook voor den vervolge blijven stand houden de al oude verpligting, welke op de ingezetenen, zoo van de hoofd-negorijen, als dessas ligt, om, een ieder in de wijk of kampong, waartoe hij gehoord, op zijne beurt bij nacht mede de wacht te houden in de ten dien einde op bekwame afstanden van elkander geplaatste wachthuizen en, waar zulks uoodig is, ook voor het fort of bij des prefect$l woning, item op de passeerbaan en andere diergelijke plaatsen ; doch zullen deze wachten eenelijk mogen gewapend wezen met hunno pieken en krissen om, dus doende, uUe misbruik.

1868. H. W. DACNDELS. 167

betwett Tan hel scKietgeweer zoude kunnen gemaakt worden, voor te komen.

ArL 56. Evenals van het onderhoud der zoogenaamde pradjoeriels of onbezoldigde inlandsche troupes, zullen de re- genten voor hel vervolg mede zijn gelihereerd van de leverantie ran kniissersvaartuigeu tegens de zeerovers en van de leve- rantie van vaartuigen ter afhaal van water en brandhout, met uitionderiug alleen van de mindere forten en prefectures, alwaar <leclils een enkel vaartuig ten behoeve van het garnizoen zal worden verstrekt; voorts van het overbrengen van brieven •^n papieren, item van het praaljen van passerende schepen en Taarluigen en andere diensten meer, welke te voren van hun pleegden te worden gevergd.

Arl. 57. Ter voorkoming noglans van groote kosten en nni<:lag voor den Lande zal de leverantie van booten, schouwen eu andere vaartuigen, benodigd, zoo tot het lossen en laden van schepen, als tot den afhaal en aanbreng van producten, item tol het transporteren der houtvlotten en wat dies meer is, voor ak nog op den ouden voet en voor rekening van de reenten worden gelaten.

Art. 58. Het zal niettemin aan de respective prefecten en conmiandanten der posten ten sterksten zijn geinterdiceerd ^an deze vaartuigen eenig ander gebruik te maken, dan (geen in 'sLands dienst word vereischt.

Art. 39. In die plaatsen en districten, waar ten voorschreven eiode de visschers-prauwen plegen te worden gebruikt, zal zolks mede op den ouden voet werden gelaten, doch zullen lie eigenaars van deze visschers-prauwen op de gedachte phalsen, niet alleen geheel vrij zijn van de betaling van Ittcht voor de door hun ingevoerd wordende visch, maar bnrendien ook voor dezelve en de verdere, met ben varende luansehappeti een of meer vaste negorijen worden afgezon- «lerd met een toereikend getal rijstvelden om daaruit hun «oderhottd te vinden, en zonder dat zij voor het genot van deze r^stveUen eenige andei*e lasten zullen behoeven op Ie brengen, noeh om dies wille tot eenige andere diensten

168 1B08. H. W. DAENOELS.

worden verpligt buiten bet gewone contingent van hunne rijstvelden.

Art 40. De leverantie der benodigde manschappen voor de magazijnen zal insgelijks als van ouds door de regenten worden gedaan; en zuUen voor deze manschappen mede de benodigde dessas en rijstvelden worden afgezonderd, uitge- nomen nogtans Sourabaija en Samarang, alwaar tot de voor- schreven werken eenlijk de inwooners der hoofd-negorijen 'zullen worden ger^nploijeerd en zulks zonder dat aan hun daarvoor eenige andere beloning zal worden gegeven als alleen de kwijtschelding der grondpacht, die zij anderzints voor de vrijheid van inwoning gewoon zijn te betalen.

ArL 41. Voor de diensten ten behoeve der hospitalen, het werk der blandongs en den zogenaamden houtkap zullen als van ouds eenige vaste dessas met een genoegzaam aantal rijstvelden lot onderhoud der battoors blijven afgezonderd; terwijl ten aanzien der werken aan 'sLands fortificatien en wat dies meer is, de daaraan germploijeerde manschappen, zoo nu, als in het vervolg, zoodanige betaling en verstrekkingen zuilen genieten, als omlrend ieder van dezelve bij afzonderlijke besluiten is of nog zal worden bepaald.

ArL 42. Daarentegen zullen alle trans|)orten van goederen, die van 'sLandswege worden verzonden, als ook de benodigde liattoors, vivres en paarden voor marcherende troupes of bij- zondere militairen door de regenten moeten worden bezorgd, doch zonder dat daartoe eenige bijzondere dessas of rijstvelden worden afgezonderd ; zullende defe diensten door de gezament- lijke negorijen moeten worden gepresteerd, een ieder opzijn beurt, in diervoege, dat omtrend het getal der battoors eu paarden, alsmede de verstrekkingen van vivres en de daar- voor te doene betalingen exactelijk werden geobserveerd de orders, gesteld bij besluit van den 17'" en van den 2(K* Augustus jongstleden.

Art. 43. Evenals tot het transport van 'sLands goederen en ten dienste van militairen, zullen ook de battoors en paarden door de regenten moeten worden gefourneerd ten dienste

1806. H. W. DAENDELS. 169

van aodere ambtenaren, wanneer dezelve in officio reizen, mits Doglans, dal tot het transport van personen en goederen 2:eeü meerder manschappen en paarden zpllen mogen worden gevorderd, noch gegeven als:

voor een inspecteur-generaal of prefect twintig battoors en vier paarden;

voor een lid van de administratie der houtbosscheu, com- mandant in den Oosthoek en onder-prefect twaalf battoors m dri& paarden ;

voor een scriba en ander diergelijk ambtenaar agt battoors en twee paarden;

voor een opziender vier battoors en een paard; ^n voor alle andere commissianten twee batlooi*s en een paard, mitsgaders het nodige logies en levensmiddelen voor hüu zelven en gevolg tegens billijke betaling.

Art. 44. Met uitzondering van de voorschreven diensten en prestalieu, alsmede van het maken en onderhouden der wegen, het uitdiepen van kleine rivieren, gragten en water- leidingen en voorts van alle zoodanige, publieke werken, welke tol onderhoud van een goede orde en politie mogten worden vereischt, zullen voortaan, te rekenen van den 1**" October aanstaande, alle heerendiensten komen te cesseren, met uit- zondering alleen van dezulke, welke voor de regenten of andere inlaiidsche hoofden nader bij het 54* artikel zullen worden bepaald en toegestaan.

Art. 45. Alle verdere heerendiensten, verstrekVingen van |*aarden en battoors om niet en diergelljke prestatien zijnde afgeschaft, zoo zal tot gerief der ingezetenen en reizigers, die zwarigheid mogten vinden het noodig getal manschappen en löarden tot transport van hunne personen en goederen in liuur te bekomen, op gevoeglijke afstanden van den anderen ^••^^n aantal bekwame herbergen worden opgericht en wel onder het ressort van 't voormalige gouvernement van Java's Noord- oostkust :

de eerste te Tagal, • tweede » Paccalongang,

164 1608. H. W. DAEND^Lé.

telijk hebben te gedragen, uitgezondert alleen diegeenen, welke aan de suikermolens, aan de zoulpannen, dan wel aan de vogelnest-klippen zijn verbonden en welke zij op den Yorigen voet zullen mogen voortgaan te verhuren, mits de ware he- nodigdheid niet te buiten gaande.

Art. 22. De gezanientlijke regenten zullen voortaan nog ontheven zijn van aUe verdere betaling van tjatjar- en calanger- gelden, zullende echter de jaarlljksche fournissementen voor het houden van tandak- en ronging-spellen, zoomede die ten behoeve van den landraad, op den ouden voet worden ge- continueerd, met die verandering nogtans, dat de betaling der laatstgemelde voor als nu gedeeltelijk ie Sourabaija zal ge- schieden.

Art. 25. De regent van Lassum zal in het bijzonder voor- taan zijn geêxcuseerd van het aanbouwen en leveren van \w\ anders gewoone contingent-vaartuig, zullende hij nietteuiin verpligt blijven tot de betaling van rd" 1000 wegeiis de in het Damaksche gelegen calanger negorij Grogol, zoomede van gelijke rd^ 245 wegens Glongong en rd" 31:12 van Tjinkalsewoe Art. 24. De zogenaamde pradjoerits of onbezoldigde in- landsche troupes, als van geen nut zijnde, zullen van nu voortaan worden afgeschaft en de respective regenten van derzelver onderhoud bevrijd.

Art. SS. Daarentegen zal op iedere préfecture of comniau- dement worden opgericht een corps van inlandsche dragonders of zogenaamde djajiog sekars, zullende bestaan:

te Tagal uit een corps van 80 koppen

Paccalongang 50

Samarang 100

Japara 50

Rembang 50

Grissee 50

Sourabaija 80

Passourouang 100

Sumanap 100

Terwijl uoglans de ondergeschikte prefectures en posteii

1808. H. W. OAENDELS. 165

SM Banrallaog, Banjoewangie ea de Baviaan van de oprichting \nn dezelve blijven geêxcuseerd.

ArL 26. De gedachte corpsen dezer djajing sekars zullen i»nmiddehjk staan onder de orders van den prefect of conunan- <liint der post, waartoe zij gehooren, en door denzelven ge- ^fjiploijeerd verorden ter bewaring eener goede politie en ^<'iligheid in de districten, waarover hij gesteld zal zijn.

Art. 17. Ten einde aan deze hunne bestemming te kunnen l>eaiilwoorden zullen de gedachte djajing sekars alle gekozen worden uit goede ingezetenen en bestaan uit jong en knap volk. waarop men zich veilig kan verlaten.

Art. 28. Zij zullen door hunne eigene ofRcieren worden

ijn^'evoerd, welkers getal echter niet hooger zal mogen zijn

•iiD van drie voor ieder préfecture of commandement, waarvan

!«' eerste rang zal hebben naast den bepattij en de overigen

-aast den binnen- pat tij en groot-jaxa, terwijl zij voorts aUe

<lrie zullen voorzien zijn met het gewone distinctief-teken, aan

'Minnen rang verknocht; zullende wijders aan de onder-ofïi-

'ieren en grmeenen respectievelijk worden toegekend de rang

^'fi groot- en klein-mantrie, ten einde daardoor te meer

lil /ach aan den gemeenen man wérde ingeboezemd en de

'^Tpsen zelve met eenen beteren geest werden bezield.

Art. ^9. Tot onderhoud van deze manschappen zal in ieder '>irict een genoegzaam aantal rijstvelden worden afgezondert • n gesteld ter dispositie van den prefect of van den com- v.iiii'Iant der post om door hem zelven of eene commissie ^n zgnent wegen in volgender ^ voege te worden verdeeld, als :

<Mir den eersten officier 15 jonken

» tweeden » 10 »

■ derden » 8 »

• twee  wachtmeesters,  ieder 5      » 

■ vier corporaals » ..•.. 4 »

'I - ieder gemeene 3 »

\rl. 30. De voorschreven rijstvelden zullen verdeeld worden

^«r de gezamentlijke regentschappen, onder elke prefecture

öorende, naar evenredigheid van derzelver grootte en bevol-

166 1808. H. W. OAENOEL8

king en op dienzelvden voet, als tot hiertoe ten opzichte van andere lasten heeft plaats gehad.

Art. 31. De meergemelde djajingsekars zullen van 's Laiids- wege voorden voordien roet eeir toereikend aantal korte ka- rabijnen met banjonetteu, item houwers en goede pistolen, wanneer die aan handen zijn.

Art. 32. Zij zullen bovendien ook voorzien worden, ieder, van een goed paard met dies zadel en verder toebehoren, mitsgaders van eene montering na een daarvan te geven model, en wel voor de eerste maal ten koste van de regenten, waaronder zij geboren, doch in het vervolg voor hunne eigene rekening. ^

% Art. 33. De commandeerende olTicieren zullen gevolgelijk verplicht zijn te zorgen, dat, ingeval van overlijden van een dezer manschappen of wanneer dezelve op eene andere wijze den dienst komen te verlaten, niet alleen alle derzelver wa- penen in een behoorlijken staat werden overgegeven, maar ook alle de goederen, welke, als voorzegd, door den regent voor de eerste maal zijn gefourneerd, en dat dezelve voorts aan hunne opvolgers in den dienst worden uitgereikt.

Art. 34. Zich bij hunne corpsen wel gedragende, zuUen de oflicieren en geineeuen der djajing sekars in het vervolg mede tot het inwendig bestier der regentschappen of tot het opzicht over de diiTerente cultures en tot inlandsche hoofden bij pre- ferentie verkiesbaar zijn.

Art. 35. Ongeacht de oprichting der voren omschreveiie corpsen van djajing sekars, zal ook voor den vervolge Uijven stand houden de al oude verpligting, welke op de ingezetenen, zoo van de hoofd-negorijen, als dessas ligt, om, een ieder in de wijk of kampong, waartoe hij gehoord, op zijne beurt h\ nacht mede de wacht te houden in de ten dien einde op bekwame afstanden van elkander geplaatste wachthuizen en. waar zulks noodig is, ook voor hel fort of bij des prefect- woning, item op de passeerbaan en andere diergelijke plaatsen doch zullen deze wachten eenelijk mogen gewapend wezf i. met hunne pieken en krissen om, dus doende, uUe misbruik

1808. H. W. DACNOELa 167

hetweft van hel schietgeweer zoude kunnen gemaakt worden, voor Ie komen.

Arl. 36. Evenals van het onderhoud der zoogenaamde pradjoeriels of onbezoldigde inlandsche troupes, zullen de re- genten voor hel vervolg mede zijn gelibereerd van de leverantie vau kruisisersvaartuigen tegens de zeerovers en van de leve- rantie van vaartuigen ter afhaal van water en brandhout, met iiitzonderiug alleen van de mindere forten en prefectures, alwaar slechts een enkel vaartuig ten behoeve van het garnizoen zal wonlen verstrekt; voorts van het overbrengen van brieven • n papieren, item van het praaijen van passerende schepen en vaartuigen en andere diensten meer, welke te voren van hun pleegden te worden gevergd.

Art. 37. Ter voorkoming nogtans van groote kosten en omslag voor den Lande zal de leverantie van booten, schouwen eu andere vaartuigen, benodigd, zoo tot bet lossen en laden vau schepen, als lol den afhaal en aanbreng van producten, item (oi hel transporteren der houtvlotten en wat dies meer is, voor als nog op dèn ouden voet en voor rekening van de regrenten worden ^gelaten.

Art. 38. Hel zal niettemin aan de respective prefecten en commandanten der posten ten sterkslen zijn geinterdiceerd van deze vaartuigen eenig ander gebruik te maken, dan Hfi^een in ^sLands dienst word vereischt.

Art. 59. In die phatsen en districten, waar ten voorschreven einde de visschers-prauwen plegen te worden gebruikt, zal zalks mede op den ouden voet werden gelaten, doch zullen •ie eigenaars van deze visschers-prauwen op de gedachte plaatsen, niet alleen geheel vrij zijn vau de betaling van pacht voor de door hun ingevoerd wöillende visch, maar lH»v«ndien ook voor dezelve en de verdere, met hen varende rnanschappeti een of meer vaste negorijen worden afgezon- ilerd met een toereikend getal rijstvelden om daaruit hun onderbond te vinden, en zonder dat zij voor het genot van (leze rijstvelden eenige andere lasten zullen behoeven op te brengen, noch om dies wille tol eenige andeie diensten

168 1B08. H. W. DAENDELS,

worden verpligt buiten het gewone contingent van hunne rijstvelden.

Art. 40. De leverantie der benodigde manschappen voor de magazijnen zal insgelijks als van ouds door de regenten worden gedaan; en zuUen voor deze manschappen mede de benodigde dessas en rijstvelden worden afgezonderd, uitge- nomen nogtans Sourabaija en Samarang, alwaar tot de voor- schreven werken eenlijk de inwooners der hoofd-negorijen zullen worden geëmploijeerd en zulks zonder dat aan bun daarvoor eenige andere beloning zal worden gegeven als alleen de kwijtschelding der grondpacht, die zij anderzints voor de vrijheid van inwoning gewoon zijn te betalen.

Art. 41. Voor de diensten ten behoeve der hospitalen, het werk der blandongs en den zogeuaamden houtkap zullen als van ouds eenige vaste dessas met een genoegzaam aantal rijstvelden tot onderhoud der battoors blijven afgezondei-d ; terwijl ten aanzien der werken aan 'sLands fortificatien en wat dies meer is, de daaraan gcr»mploijeerde manschappen, zoo nu, als in het vervolg, zoodanige betaling en verstrekkingen zuilen genieten, als omtrend ieder van dezelve luj afzonderlijke besluiten is of nog zal worden bepaald.

Art. 42. Daarentegen zullen alle transporten van goedereu, die van 'sLandswege worden verzonden, als ook de benodigde battoors, vivres en paarden voor marcherende troupes of bij- zondere militairen door de regenten moeten worden bezorgd, doch zonder dat daartoe eenige bijzondere dessas of rijstvelden worden afgezonderd; zullende deZe diensten door de gezament- lijke negorijen moeten worden gepresteerd, ecu ieder opzijn beurt, in diervoege, dat omtrend het getal der battoors en paarden, alsmede de verstrekkingen van vivres en de daar- voor te doene betalingen exactelijk werden geobserveerd de orders, gesteld bij besluit van den l?'" en van den 2(r Augustus jongstledeQ.

Art. 43. Evenals tot het transport van 'sLands goederen en ten dienste van militairen, zullen ook de battoors en paarden door de regenten moeten worden gefourneerd ten dienste

180e. H. W. OAENDELS. 169

Tan andere ambtenaren, wanneer dezelve in officio reizen, mits uogtans, dat tot het trans|)oi*t van personen en goederen geen meerder manschappen en paarden zpllen mogen worden gevorderd, noch gegeven als:

voor een inspecteur-generaal of prefect twintig battoors en vier paarden;

voor een lid van de administratie der houtbosschen, com- mandant in den Oosthoek en onder-prefect twaalf battoors en drie paarden;

voor een scriba en ander diergelijk ambtenaar agt battoors en twee paarden;

voor een opziender vier battoors en een paard; t^n voor alle andere commissianten twee battooi's en een [mard, mitsgaders het nodige logies en levensmiddelen voor Imn zelven en gevolg tegens billijke betaling.

Art. 44. Met uitzondering van de voorschreven diensten en prestatien, alsmede van het maken en onderhouden der wegen, het uitdiepen van kleine rivieren, gragten en water- leidingen en voorts van alle zoodanige, publieke werken, welke lot onderhoud van een goede orde en politie mogten worden vereischt, zullen voortaan, te rekenen van den 1**" October Mostaande, alle heerendiensten komen te cesseren, met uit- zfindeiing alleen van dezulke, welke voorde regenten of andere iniandsche hoofden nader bij het 54* artikel zullen worden bepaald en toegestaan.

Art. 45. Alle verdere heerendiensten, verstrekkingen van paarden en battoors om niet en diergelijke prestatien zijnde afireschaft, zoo zal tot gerief der ingezetenen en reizigers, die zwarigheid mogten vinden het noodig getal manschappen en |>aarden tot transport van hunne personen en goederen in Iniur te bekomen, op gevoeglijke afstanden van den anderen «en aantal bekwame herbergen worden opgericht en wel onder liet ressort van H voormalige gouvernement van Java's Noord- Oostkust:

de eerste te Tagal, ■ tweede ■ Paccalongang,

170 IdOa H. W. DAENDEL8.

de derde (e Wellerie,

» vierde » Samarang,'

» vijfde ■ Coedus,

» zesde • Renibang,

» zevende » Sarang,

• achtste » Toubaii,

» negende » Sidaijoe en

» tiende • Sourabalja. Art. 46. • De opbouw der gedachle herbergen zal ge- schieden voor rekening van de regentscbapiien, welke tot de prefecture gebooren, waarin dezelve gelegen zijn, in evenredig- heid van het aandeel, dat door ieder van dezelve in andere lasten moet worden gedragen, en zulks ingevolge een nader daarvan te formeren tarief voor ieder prefecture.

Art. 47. De tot den opbouw der meer gedachte herbergen benoodigde houtwerken, mitsgadei-s ijzer en spijkers, zullen daartoe uit 'sLands voorraad tegen inkoopsprijzen worden verstrekt.

Art. 48. Daarentegen zullen de regenten moeten zorgen, dat, behalven de meubelen en verdere benoodigdlieden Ud gerief der passerenden, elke herberg nog voorzien werde van twee goede postwagens, ieder voor zes personen, dan wel vooreerst van zoodanige andere rijtuigen, als de omstandigheden zullen komen toe te laten, benevens zoovele spannen wagen- paarden, als benoodigd zijn om de eerste postplaats van de volgende herberg te bereiken, ieder span gerekend voor een traject van een of hoogstens anderhalf uur gaans, en voorts het noodige aantal van goede rijpaarden en zoogenaianide gladdakkers naar evenredigheid.

Art. 49. De voormelde postwagens zullen ten dienste der reizigers ten minsten tweemaal in de week en wel des Maan* dags en Donderdags, zoowel om de Oost, als om de West moeten afrijden, terwijl van de rijpaarden dagelijks ten minsten twee zullen moeten te bekomen zijn, die op bekwame af- standen tot de eerste postplaats der volgende herl)erg worden afgewisseld.

1808. H. W. DAEN0EL8. 171

Art. BO. Het opzicht en de directie over de meer gedachte heriiergen zal door den prerect, onder goedkeuring yan zijne eicellentie den Maarschalk en Gouyerneur Generaal, worden opgedragen aan een der zoons of andere naastbestaande der regenten, indien dezelve daartoe de noodige bekwaamheid bezitten, ofte anders aan zoodanig, iniandsch of Europeesch persoon, als hij daartoe het meest geschikt zal oordeelen. ' Art. 51. Tot onderhoud van elk van deze herbergen en van het postwezen, daaraan verbonden, zullen door de ge- zanientlijke regenten, een ieder in evenredigheid van de lasten, welke zij overigens dragen, worden bijeengebragt een aantal Yan 90 jonken rijstvelden, waarvan de beheering en verdeeling zal worden overgelaten aan diegeenen, die met de directie der herberg is belast.

Art. 52. Ten aanzien van de verdere huishoudelijke in- rigling der gedachte berbergen, de ververschingen, welke door de houders van dezelve zuHen moeien worden gefourneerd, de betalingen, welke door hen zullen mogen worden gevorderd, zoomede ten aanzien van het tarief der vragten voor de post- wagens en huur voor de rij- en gladdakspaarden, mitsgaders omtrent het oppertoezicht, hetwelk door den prefect en com- missaris over de wegen en poslerijen over de kas en den slaat van ontvangst en uitgaven zal worden uitgeoefend, zullen zoodanige vaste bepalingen worden beraamd, als bij een nader desw^ens te emaneren reglement aan de gemeente zal worden bekend gemaakt.

Art. 85. Ten einde de wegen en bruggen, langs welke de postwagens zullen moeten passeren, bestendig in goede orde werden onderhouden, zullen in ieder district twee der geschiktste manfrie*s worden gekozen, die, met den rang van gruot mantrie's bekleed, onder de onmiddelijke orders van den prefect eenelijk met de zorg voor het onderhoud der wegen eu bruggen zuilen zijn gechargeerd.

Art. 84. ,Het getal der huisselijke bediendens en gevolg van de inlandscbe regenten en mindere hoofden zal niet meer mogen bedragen, dan:

172 1808. H. W. OAENDELS.

Yoor de regenten van Saniarang, Damak, Paccalongang, de

eersten van Tagal en Pattij, de beiden van Sourabaija en

voorts ook die van Sumanap, Passourouang en Sidaijoe, ieder :

12 piekdragers of panoerangs, waarvan daf^elijks zes in

functie,

2 paijong-dragers, ad idem,

2 epok- » » »

2 lampet- > » >

2 bavirat- » » »

4 geweer- of houwerdi*agers

. , , ^ of zoogenaamde pangawenan,

2 kandaga-dragers, ad idem,

2 rotting- » » •

2 quispedoor- » » »

2 gapet- » » »

16 panakawangs en

16 tandoe-dragers voor des regen ts vrouw,

6 panakawangs » « > «

12 piekdragers » » > »

80 man tot oppassing der paarden, waterhalers in de keuken

en wat dies meer is, dan wel

168 man in 't geheel;

voor de regenten van Caliwoengoe, Candal, Batang, Wira-

dessa, Pamalang, Brebes, beiden die van Japara, den tweeden

van Pattij en voorts die van Coedus, Joana, Rembang, Lassum,

Touhan, Laraongang, item beiden die .van Grissée en die van

Pamacassang, Bangel en Banger, ieder:

2 piekdragers,

2 paijong-dragers,

2 lampet- »

2 epok- »

2 bawat- »

2 kandaga- •

2 geweer-dragers | , ,

^. - ^ of zoogenaamde pangawenan,

18 koppen.

1B0B. H. W. DAENDELg. Ui

18

2 rotüng-dragers,

2 quispedoors-dragers,

!2 gapet- »

12 panakawans, 16 tandoe-dragers voor des regeuts vrouw,

1 paijong- » » > » »

8 piekeniers

4 panakawans,

68jnan in de dalm, op deu stal, in de keuken, etc. of 154 koppen in het geheel;

en voor den tweeden regent van Tagal en dien van Glon- gong, Tjinkalsewoe, Banjoewangie en Baviaan, ieder:

4 piekeniers,

1 paijoi^-dragers,

2 epok- 2 lampet- t bawat- 2 geweer^ 2 piek- 2 kandaga- ü quispedoor-dragers, 8 panakawans..

ii man in de dalm, keuken, stal, etc,

\t tandoe-dragers voor dés regents vrouw,

4 piekeniers en

5 paijong-dragers, o( 70 man in het geheel.

Terwijl voorts de bepattijs een vierde, de jaxas, binnen- paltijs en wedono's of groot-mantrie's, als ook de broederen en kinderen der regenten een achtste, de klein-man trie's en andere gehjkstandige* ho«3fden een zestiende gedeelte in hun gevolg zullen mogen hebben van het getal, 't welk aan hunne regenten is toegestaan ; zullende de loerahs patingie en andere diergeltjken niet meer dan een of uiterlijk twee man in hun gevolg mogen hebben.

I of zoogenaamde pangawenan,

174 ^d^d- ^- ^' 0AËN0ËL8.

Art. 55. Onder de voorschreven bepaling zullen echter niet begrepen zijn de muzikanten, noch ook de topping- en waLjang-speelders, die bovendien naar oud gebruik zullen mogen werden aangehouden, doch zonder dat derzelver getal werde vermeerderd.

Art. 56. Ten einde het lot van den gemeenen Javaan ook door eene verbeterde administratie van justitie te meer werde verzekerd en tevens de bezwaaren werden uit den weg ge- ruimd, welke de overzending van gevangenen en getuigen van argelegene plaatsen aan den landraad van Samarang noodza- kelijk ten gevolge moet hebben, zal voortaan in ieder préfecture worden opgericht een afzonderlijk landgericht.

Art. 57. Hetzelve zal bestaan uit den prefect of dengeenen, die het gezag voert, als president, de onder bem sorterende regenten, nevens derzelver bepattijs als leden, waarbij op plaatsen, waar slechts een of twee regenten zijn, nog zoovele andere, van de voornaamste en braafste, inlandsche hoofden zullen tvorden gevoegd, als noodig zullen zijn om eeii getal van zeven stemmen uit (e maken; voorts uit een groot-jaxa als fiscaal en den boekhouder als scriba en permanenl lid, met uitzondering nogtans van Samarang en Sourabaija, alwaar de translateur scriba en de scriba steeds permanent lid van hel landgericht zal wezen.

Art. 58. In de voorschreven landgerichten zal mede zitting worden gegeven aan de panghoéloes of opperpriesters der onderscheidene regentschappen, do^h zonder dat aan dezelve eene concluderende, maar eenlijk eene adviserende stem zal worden toegekend.

Art. '59. Ingevalle eenige der leden door ziekte of anderzins mogten woi*den verhinderd de vergadering waar te nemen, dan wel dat iemand derzelver uilhoofde van bloedverwant- schap of om andere redenen belet wierd te zitten, zal de president bevoegd zijn een of meerdere, kundige, inlandsche hoofden dan wel Europeesche amblenaren of burgers Ie as- sumeren, ten einde een ieder goed en onpartijdig recht te doen wedervaren.

lèOÓ. H. W. OAËNDÊLd. l^K

Art. 60. De gedachte landgeriehtett zallen vergadereti eens om de veertien dagéu of zooveel inalen meer, als de nood- zakelijkheid zal vorderen.

Art. 61. Zij zullen bevoegd zijn te oordeelen over alle inlandsche zaken, civiele en criraineele, binnen den omtrek van dei'zelver jurisdictie voorvallende en bij de volgende artikelen daarvan niet uitdrukkelijk geêxlmeerd.

Art. 62. Tot de laatstgeroelde zaken zullen in de eerste plaats behoren alln de zoodanige, waarbij Enropesen, Gbinesen, Naleijers, Bouginesen, dan wel andere vreemde natiën zijn l>elrokken, alle welke aan de judicature van den Raad van justitie zullen worden gelaten.

Art. 63. Voorts de misdaden van verraad, graven-schending, lempel-roof, doodslag, door den eenen Javaan tegens den anderen bedreven, wijders alle misdaden, waarin de regenten, bepattijs, jaxas. hunne familien en andere welgezetene inlanders zijn betrokken, mitsgaders alle zoodanige capitale delicten, welke ttiet vallen in de termen van brandstichting, roof en van ge- welde alle dewelke, met uitzondering van de misdaad van Terraad, aan den grooten landraad te Samarang verblijven.

Art. 64. Van de judkature der meergemelde landgerichten zullen ter eerster instantie nog zijn geêximeerd kleine ge- schillen over huwelijkszaken, injurie. wanbetaling en wat dies meer zij, ter afdoening van dewelke door de regenten, ieder in hun district, nevens derzelver binnen- en buiten-pattijs, jaxas en panghoeloes, eene afzonderlijke vergadering zal worden geformeerd, die twee maal des weeks, namelijk 'sDmgsdags en Zaterdags, hare zittingen zat moeten houden, zullende van het voorgevallene iiï dezelve telkens worden verslag gedaan aan den president van het landgericht en blijvende aan par- tijen het recht om, in de uitspraak niet berustende, zich op het landgericht te l)eroepen.

Art. 65.' Er zullen voortaan zijn twee groote landraden, als: een te Samarang en een te Sourabaija; de groote landraad Ie Samarang zal bestaan- uit dezelvde leden, welke het ge- woone laBdgericht alda^^r uitmaken, met bijvoeging eenelijk

176 1B08. H. W. OAENDELS.

van een der regenten om de Oost en een der regenten om de West, bij beurten uit de prefectures Japara en Rembang en Tagal en Paccalongang te verkiesen, en te Sourabaija uit den gezaghebber als president en de eerste regenten yan Sourabaija en Grisée, nevens die van Lamongang, Sidaijoe, Bangil, Passourouang en Pamacassang als leden, terwijl de Iranslateur daarbij mede de post van scriba zal bekleeden en een braaf en kundig inlander die van fiscaal, v^aartoe door den Oosthoeks-gezaghebber aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal eene voordragt zal worden gedaan.

Art. 6G. Door deze groote landraden zullen geene zittingen worden gehouden, als wanneer werkelijk procedures aanhangig zijn, in welk geval de presidenten het regt zullen hebben de leden te beschrijven.

Art. 67. Alle zaken, bij art. 63 aan dejudicature van hei gewoone landgericht geöximeerd en aan* den laiidraad te Samarang verbleven, zullen, voor zooverre den Oosthoek be- treft, voortaan bij den grooten landraad te Sourabaija worden overgebragt.

Art. 68. De fiscaal van den landraad te Samarang zal uit consideiatie van de vermindering zijner inkomsten als ingebeij van Torbaija, doordien de inkomsten der passer aldaar aan den Lande zijn getrokken, uit 'sLands kas eene bezoldiging genieten van rd 150, zilver geld, ter maand en die vanden landraad te Sourabaija een tractement, gelijkstandig met dat van boekhouder, buiten en behalven het genot van die gelden, welke voorheen door de regenten tot onderhoud van den landraad te Samarang wierden gefourneerd en waaruit zij het onderhoud hunner oppassers en bedienden zullen verplicht zijn goed te maken.

Art. 69. De groot-jaxas der landgerichlen en hunne be- dienden zullen daarentegen door de respeclive regenten zei ven moeten worden onderhouden en de eerstgemelde van een even groot aantal rijstvelden voorzien worden, als de binnen- pattij van de eerste of voornaamste der gemelde regenten geniet, met wien hun gelijke rang zal worden toegekend

1808. H. W. OAENOEL8. t77

Art 70. De klein-jaxas, waarvan de venehillende regent- schappen en districten zijn voorzien, zullen op den ouden voet mede dooE hunne hoofden werden onderhouden en stiptelijk worden bewaakt, opdat ze zich aan geene excessen of pligt- verzuim komen schuldig te maken.

Art 71. Ter securering der gevangenen, welke aan den groeten landraad te Samarang komen, zal men zich blijven bedienen v^n het gebouw, dat van ouds daarvoor is bestemd geweest, doch te Sourabaija, alwaar geen zodanig gebouw aanwezig is, zal hetzelve, zoodra mogelijk, worden opgericht en wel ten koste der gezamentlijke regenten in den Oosthoek, iienevens den pachter van de landschappen Bezoekie en Pan- naroekan, een ieder na rato van de grootheid der lasten, welke hij overigens verpligt is te dragen ; zullende nogtans het daartoe keoodigde hout, item ijzer en spijkers uit 'sLands voorraad tegeos inkoops-prijs worden verstrekt.

Art. 7 la. Ter bewaring der gevangenen, welke aan de respective landgericbten komen^ zullen mede diergelijke ge- bouwen voor rekening der regenten worden geêxstrueerd ; en ^1 de executie hiervan aan de respective prefecten zijn aan- be?olen.

Art 7S. Ongeacht de oprichting der voorgeschreven ge- vangen-buisen zal het nogtans de regenten, mitsgaders de <»pzichters der landschappen Bezoekie, Pannaroekan en Oeloe- 'ijaniie zijn gepermitteerd om de kleine blokbuisen, welke ^ich thans in de hoofd-negorijen bevinden, te blijven aanhouden, <loch zonder daarvan eenig verder gebruik te mogen maken ^Ls om de agterhaalde misdadigers en suspecte persoenen •ogenblikkelijk te kunnen secureren en onder de uitdrukkelijke liiils, dat* zodanige, gesecureerde pesonen niet langer dan een- maal vier en twintig uren in arrest zullen mogen worden if^bonden om na verloop van dezelve aan het landgericht te worden overgegeven, dan wel, onschuldig zijnde bevonden, met ^oorkeonis van den president op vrije voeten te worden gesteld. Art 73 Op de godsdienstige begrippen der Javanen zullen ireeoerhaiide inbreuken worden gemaakt, zullende ook het

rUftAAT-MB BIEL I?. 12

178 ^008. H. W. OAtNOeLS.

recht van hunne opperpriesters tot het decideren van zekere geschillen over huwelijkszaken en successien in zt|n geheel worden gelaten, mits daarvan geen misbruik makende en het recht van appel aan het landgericht open blijvende.

Art. 74. Daarentegen zullen de priesters in het algemeen eene meerdere zorg voor hel onderwijs der jeugd hebhen ie dragen en zal hier omtrent het oppertoezicht aan de res- pective prefecten en regenten zijn aanbevolen.

Art. 75. De voormelde priesters, groot- en klein-jaxas. mitsgaders de bepattijs en verdere bedienden en aanhorigen der regenten, gelijk mede de gemeene Javanen, welke iu 'sLands dienst worden geêmploijeerd, zuUen personeel vnn alle verdere diensten en in het bijzonder van den aanplant en de leverantie van koffij en kapas zijn geéxcuseerd.

Art. 76. Alle overige Javanen, onder ons gebied gezeteu, zullen óf tot dQ culture van kapas, aan het gouvernement te leveren tegens Sp* 3, zilver geld, de picol van 128 pond, «^l tot de culture der koffij, aan het gouvernement te leveren tegens rd"" 4, zilver geld, de pikol van 225 pond, óf eindelijk tot de betaling van Sp' 2 voor elke jonk rijstvelden, die zij in gebruik hebben, worden aangehouden.

Art. 77. Ongeacht de uitbreiding, welke door de voor- schreven inrigtingen aan de culture der koffij en kapas z:)i worden gegeven, zal niettemin het belang der rijst-culture niet uit het oog worden verloren en znllen de respect ivp prefecten en regenten gelast en gehouden zijn daaromtrent het voordeel van den Lande, zowel als van den gemeenen Javaan te behartigen.

Art. 78. En, vermits door de voor eenige jaren op Jav.' algemeen geheerscht hebbende ziekte onder de buifels en het rundvee op sommige plaatsen alsnog een schaarsheid \o': dezelve word ondervonden, zullen de respective regenten ver- pligl zijn te zorgen, niet alleen, dat de gestelde orders tegeih het slachten van wijfjes-buffels en koebeeslen met aUenau\ keurigheid worden nagekomen, maar ook, dat de aantee' en fokkerij van dezelve, zooveel doenlijk, worden bevorderd

1808. H. W. OACNOELê. 170

Art 79. Met de jaarlijksche opnemen der legoriJeD, dessas, rijstvelden, enz., welke in ieder district plegen te geschiaden, zal als Toorfaeen worden gecontinueerd en door de prelecten of commandanten der plaatsen worden gezorgd, dat, telkens na het planten der padij of wel in de maand Mei, expreaae gecommilteerdens daartoe werden benoemd; zullende wud bet resultaat der gedane opneem rapport noeleB worden gedaan aan zijne excellentie den Maarschalk en Goufemeur iieneraal.

Art. 80. Eindelijk zullen de hoofdgelden en andere belas- tingen, welke de ingezetenen aan hunne regenten en verdere \mtAeu pl^en op te brengen, op den ouden voet mogen werden geheven en de gemelde regenten insgdijks blijven genieten de inkomsten, welke de in hunne districten gevonden wordende passei's en lambangers of overvaarten opleveren, mei uitzondering der pas.«;ers in de nabijheid van Samarang en de forten te Oenarang, Salatiga en Boejoelalie, dewelke v(H)rlaan ten profljte van den Lande zullen worden verpaclU; /<>t) Df^lans, dat het de mcermelde regenten ten ernstigsten /al zijn geinterdiceerd de voorschreven heffingen en belastingen *>p eenigerlei wijze te verzwaren boven hetgeen een al oud L'-hruik daaromtrent heeft niedegebragt en door hen zelven tüj de tabellen hunner inkomsten aan het gouvernement is «opgegeven, wordende de respecüve prefecten mede gelast liierop een waakzaam oog te houden, met comminatie van wegens alle excessen en misbruiken, daaromtrent gepleegd, niede verantwoordelijk te zullen worden gehouden.

Art. 81. In compensatie nogtans van de yoorschrevene ^(H)rdeelen, zoowel als van de afschafUug van onderscheidene ieverantien en andere verpligftingen, item het onderhoud ^au onbezoldigde troupes, kruissersvaartuigen en wat dies ''^fti'T is, zal door de respecAive regenten jaarlijks aan den

Il-tnde wonien opgebragt eene recognitie in gelde, geëven- nMigd aan de meerdere inkomsten, welke dezelven alsnu niiirri genieten, en welke recognitie zal zijn geregeld in •"%'en, als volgt:

180 1808. H. W. OAÊNOCLd.

te Tagal: voor den regent te Brebes. rd" sp. 1400 • . • 1« . . Tagal.. • . 4000 » » 2"B » » > » » 1400

en » > » » Pama-

cassang » » 8000 of rd- sp. 8800

te Pacealongang:

voor den regent te Wiera- dessa rd-sp.iOOO

voor den regent te Pacea- longang » ■ 7200

voor den regent te Ba tang » • 2000 » » » 11200 te Samarang:

voor den regent te Candal, zoo in geld, als het contingent rijst rd* sp. 2800

voor den regent te Cali- woengoe » > 1600

voor den regent te Samarang het bedragen der nu voor den Lande te verpachtene passers, hetgeen gesteld wordt op cir- cum circa » • 7000

het bedragen van de pacht der nu mede aan den Lande vervallene passers bij de forten van Oenarang, Salatiga en Boe- joelalie, hetgeen mede gesteld wordt op circum circa > » 2000

voor den ingebeij te Goe- moelak aan gelde > » 625

en het bedragen der te ver- pachtene passers, waarvoor ge- steld wordt . • 157B

voor den ingebeij te Torbaija

Transporteere... rd'' sp. 16600 rd'8p.200(H)

1808. H. W. DAENDELS. 1^1

Per transport . . . rd^ sp. 1 B600 rd« gp. 20000 en Caliwoengoe. het bedragen der ook aldaar te verpachtene passers, dat gesteld wordt op. » > 1334 en Toor den r^ent te Damak

iü geld, . » 6000 of » » 22934

te Japara: voor den 1** regent te Japara rd» sp, 2500 ■ • 2" » aldaar. . . » » 2000

• » » teCoedas » > IBOO . i« • » Pattij. . » 3000

en • . 2« » aldaar... » » 3000 » » » 12000 te Rembang: Toor den regent te Joana ... rd* sp. 2000

• » » » Rembang Je drie aan den Lande getrok- keoe negorijen Toor den hout- kap, die voorheen aan den prefect aldaar verhuurt zijn

geweest lot . » 550

▼oor den regent te Lassum Je aan den Lande verrallene negorijen voor den houtkap, ilie aldaar bevorens aan par- ticulier»! zijn verhuurd ge- worden tot » «3100

en voor den regent te Touban <ie ook in dat district aan den Lande te vervallene negorijen ten zelvden einde» die voorheen

verhuurd zijn geweest 'tot... » » 1600 ■ » » 7060 en in den Oosthoek:

▼oor den regent te Sidaijoe rd' sp. 5000

  >        »        »    Lamon- 

•^ng _» » 2000

Transporteere rd* sp. 7000 rd'sp. 61984

182

^êOB. H. W. OAENDËLS^.

Per Irtnsport rd" sp. 7000 rd"sp. 61984

voor den 1** regent te Grissée » » 2000

1200

5000

6000 (») 1000

3000

2000

SOO

7000

» » 2000

B > 2*° > » » » »!«■.» Soura- baija

voor den 2^^° regent te Soa- rabaija

voor den regent te BangiL.

• » » » Passoü-

rouang

voor den regent te Banger. .

» » . » Poeger..

  •         >       »  Sumanap 

en » > » > Pamac**

cassang

en v^aarblj voege hetgeen, waarmede de recognitie van Hadura, uithoofde nu de indigo- makerijen en leverantien van catoene garens ook aldaar af- geschaft zijn, nog zal verhoogd worden op ■

en hetgeen de pachter van de landschappen Bezoekie en Panaroekan, mede om dezelvde reden, zoowel als H afschaffen van geven van geschenken, jaarlijks meerder aan pacht zal fourneren moeten »

zoodat alle deze foumissementen en aan den Lande te vervallcne voordeelen van verhuurde negorijen en geleverd wordende houtwerken te zamen bedragen zuUén cir- cum circa

1000

1200 of

58900

rd'sp. 100884

(') Sic, maar Termoedeiyk fout. Zie by !•■ regent van Soeraba^a.

laoa H. W. OACNDELS. 183

Art 8^. AUe de Toorschreven bepalingen zullen echter ('eneüjk ^^orden toegepast op de prefectures en de verdere ilislricten en comiuaDdementeD, op het eiland Java gelegen^ 7,oDder te worden uitgestrekt tot bet eiland Madura, verder, ais uitdrukkelijk bij de voorafgaande artikelen is bepaald.

Reeds op 51 October 1808 verheugde Daendels zich in

de allezins satisfactoire wijze, waarop de nieuwe organisatie

van het voormalige gouvernement van Java's Noord-Oosl-

•kust is voltrokken en, niettegenstaande de menigvuldige

<> zwarigheden, welke zich daarin van den beginne opdeden,

^aanzienlijke voordeden voor 'sLauds kas heeft afgeworpen" (').

Op 15 Augustus 1809 berigtle Daendels aan de Hooge Regering, dat de reorganisatie van Java's N. 0. kust »ten ' volle" was «geintroduceerd".

Zie ook 4 April, 10 en 17 Mei 1809.

3 September. Voorschrift nopens de leverantie van rijst door hei regentschap Paii.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat, ofschoon het regentschap Pattij bij bet intrekken van de residentie Joana is gebragt onder de prefecture van Japara, nogtans de leverantie van het contingent rijst uit dal regent- schap op den ouden voet te Joana kan geschieden, als daartoe beter als Japara gelegen zijnde en dus tot verligting van de regenten en van den inlander strekkende:

heeft besloten, dat de rijst uit het regentschap Pattij als

an ouds te Joana zal worden afgeleverd en de behering en verantwoording daarvan, na gedane leverantie in hel pakhuis, <ien prefect van Rembang zal incumberen.

( *\ CoQ'^ideraQS van het be>luil ?aii 31 October 1808, bij welk besluit, als ***':n hew^s tsd edelmoedigheid en toegeeflijkheid van gouvcrnements wege", aan •tcTi miil-gonternear, N. Engelhard, zekere belasting is kwijt gescholden.

ft:te>ndel8 nl deze •edelmoedigheid ea loegeellijkbeid", aan zjjn grootstcn tegen- stander bewezen, later Termoedel^jk betreurd hebben.

184 1B08. H. W. DAENOEL8.

Op 26 September 1808 is nader besloten, »dat, buiten de contingent-rijst, alle overige producten uit het district van Pattij, welke te vooren op Joana werden geleverd, indien dezelve niet genoegzaam naar Japara kunnen worden over- gebragt, als nog derwaards zullen worden afgegeven en ter verdere belieering aan den aldaar resideerenden prefect van Rembang worden overgegeven".

3 September. Aanwijzing van Djoeana als standplaats van den prefect van Rembang en Rembang als die van den commissaris der houtwerken. — Voorschrift nopens de leverantie van rijst door het regentschap Toeban.

Zijne excellentie, in overweging genomen hebbende, dat de woning van den resident te Joana beter voor een vast ver- blijf van den prefect van Rembang is geschikt als de behuizinge in de gedachte prefecture, uithoofde van de allenzins favorable situatie van Joana om de leverantien van rijst en andere producten, fournerende het Rembangsche, buiten de houtwaren, bijna geene producten buiten zestig koijangs ryst van Toeban, welke door den regent in gelde zullen worden verrekend;

overwegende wijders, dat Rembang als een der grootste stapelplaatsen van de geleverd wordende houtwerken daaren- tegen niet minder gunstig gelegen is voor eene permanente woonplaats van den commissaris der houtwerken en de kust door de genoemde verdeling ook beter als anderzins is bezet en kan worden gesurveilleerd;

besluit, dat de prefect vau Rembang zijne woonplaats kiezen zal te Joana en de commissaris der houtwerken zal occupeeren het huis te Rembang, den Lande in eigendom toebehorende;

voorts, dat de regent van Toeban zijne verpligte leverantie van rijst tot zestig koijangs 'sjaars met een overwicht van 20 koijangs zal voldoen in gelde tegen een rijksdaalder de picol van 125 £, op denzelfden voet, als daartoe bij het nieuwe plan van organisatie voor Java aan de overige regenten vrij- heid is gelaten.

1808. H. W. DAENOELS. 185

3 Seplenili^r. Opheffing der belrekking van tweeden regent van TagaL

De onUhgen titularis kreeg een pensioen van 1000 rijks- daalders, zilver geld, 'sjaars »ten laste van het regentschap,

onder de mits va|i in den Oosthoek door hem te moeten worden verteerd". Wegens zijne verslaafdheid aan het spel werd hij gesteld onder het toezicht van den gezaghebber van Tagal.

Al de rechten en verplichtingen van den tweeden regent gingen op den eersten over.

4 September. Bepiding, dat de prefecten van Japara zekeren zaagmolen van elkaar moesten overnemen

Is besloten vast te stellen, gelijk vastgesteld wordt bij dezen, dal de zaagmolen, staande op de prefecture van Japara en door den thans aankomenden prefect, Kloprogge, overgenomen voiir eene somma van rd' 15000, zilver geld, mitsgaders de slaven-vertrekken, kookzaien en andere bijgebouwen, behorende aan den prefect aldaar en door denzelven overgenomen voor eene somma van rd' 4000, door zijnen opvolger in der tijd, luiu behoorlijk onderhouden zijnde, in overnaam zullen moeten worden geaccepteerd voor de gedachte somma van 19000 rd' te zamen, onder decortalie van 10 percent, en zoo vervolgens door hunne respective successeurs in officie, totdat de geheele li«*o[^som zal zijn geabsorbeerd, wanneer alle de voorschreven vasle gebouwen aan den Lande zullen zijn vervallen ; blijvende alle kosten van onderhoud voor rekening van den tijdelijken bezilter.

6 September. Toepassing van hel bepaalde op 6 April 1764 nopens de procedure legen amok^makers op den drossaard van de Balaviasche ommelanden.

Is goedgevonden en verstaan den drossaard over de Bala- viasche ommelanden te qualificeeren om voortaan zoodanige

186 180a H. W. DAENDELS.

vonnissen, welke naar den inhoud der wet van* den 6*° April 1764 de plano worden gewezen, paratelijk te executeeren, zonder daarop alvorens te vragen de approbatie van den heer Gouverneur Generaal.

6 September. Verhooging van hel Iraclemenl der oppassers van den drossaard van de Baiaviasche ammela$èden.

Dewijl de levensmiddelen en andere onkosten in de Bata- viasche ommelanden duurder zijn en hooger in geld loo|)en als in de regentschappen en de gemelde oppassers niet minder moeten vigileeren en mobiel zijn als die van den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden en ook het belang van den Lande vordert, dat deze dienaren eene redelijke betaling erlangen ten einde hun tot de vervulling hunner plichten aan te moedigen, zoo is goedgevonden derzelver tractementen te verhoogen en te bepalen op gelijken voet met de maand- gelden der oppassers van den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden.

Uit dit stuk blijkt ook, dat vroeger de oppassers van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander door regenten en inlandsche kommandan ten van de noodige paarden werden voorzien.

8 September. Regeling der uitbetaling van de tracte* menien van zekere civiele ambtenaren te Samarang,

Is besloten de civiele dienaren te Samarang, welke aan de penne worden geémploijeerd en tot hiertoe hunne tractementen hebben getoucheerd ^/^ in papieren van credit, Vs u> koper geld en '/s ÏQ zilver munt, voortaan te laten uitbetalen, ge- rekend van primo dezer, half in zilver geld en half in papieren van credit, gelijk ten aanzien der tractementen van de ge- emploijeerdens op het bureau der secretarie van den iT'^ Jullj jongstleden is bepaald.

1808. H. W. DAENDEL8. Ig7

10 September. BenoemMf van een beambtschrtjper te Samarang, levens scriba van den prefect van Samarawj en Demak en betvaarder van het archief van het Javaasch gouvernement.

10 September. Ontbinding van het coUegie van conh missarissen en buiten^regenten der hospitalen.

Deze ontbinding was het gevolg van de in werking treding op 1 October 1808 van *het plan ter regeling van den •geneeskundigen en administrativen dienst der hospitalen".

10 September. Instellirt^ van een Haad van justitie te Soerabaija.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende de uitgebreidheid der ju- risdictie van den Raad van justitie te Saraarang en de incon- veuienten, welke daaruit, vooral ten aanzien van afgelegen plaatsen, worden geboren;

overwegende, dat door de gedachte jurisdictie te splitzen t M te Sourabaija een afzonderlijken Raad van justitie te elablisseren met een gebied van bijna dezelvdc uitgestrekt- heid, als dan nog aan den Raad van justitie te Saroarangzal verblijven, en met dezelvde magt en autoriteit als die Kaad bekleed, bet voorschreven inconvenient op de gevoeg- lijksle wijze zal worden verholpen;

heeft besloten: 1° dat er zal zijn een Raad van justitie van Java's Oosthoek, zitting houdende te Sourabaija en wiens jurisdictie zich zal uitstrekken van het Zuid-Oostelijk punt van Java, tot Grisée ingesloten, en voorts over de eilanden Madura en de Baviaan; 2'' dat door den voorschreven Raad van justitie van Java's Oosthoek in alle zaken, zoowel crimineele als civiele, binnen de gedachte limiten voorvallende, zal worden regt gedaan

188 1808. H. W. DAENDEL8.

met gelijke magt en autoriteit, als waarmede de Raad vaD justitie te Samarang in den haren is of zal worden bekleed, en zulks mede in conformiteit van zodanige in- structien, wetten of usantien, als bijden Raad van justitie Ie Samarang worden gevolgd en geobserveerd; 3^ dat alle booger beroep van den Raad van justitie van Java*s Oostboek, evenals van den Raad van justitie van Samarang, directelijk zal vallen aan den boogen Raad van justitie te Batavia; 4® dat de Raad van justitie van Java's Oosthoek zal bestaan uit :

een president,

zes leden,

een fiscaal en é

een secretaris, welke laatste, ingevalle de Raad door ziekte of afwezig- beid van een of meerder leden zoodanig mogt zijn verzwakt, dat dezelve tot het afdoen der zaken buiten staat geraakte, op voorstel van den president mede tot de zitting als lid zal kunnen worden toegelaten; 5^ dat tot de voorschreven functien zullen worden benoemd, gelijk benoemd worden bij dezen: tot president:

de Oosthoeks gezaghebber; tot leden:

de chirui^Jn-principal, van Zanen,

de administrateur,

de negotie-boekhouder,

de scriba,

de tractements-boekhouder,

de gezworen translateur. Moor; tot fiscaal:

de beambtschrijver te Samarang, van den Broek: en tot secretaris:

de klerk, Jan Doely; zullende de fiscaal en secretaris aan vaste tractementen genieten rd* 5000 en rd' 1200, respective in zilvere munt.

1d08. H. W. DAËNDEL8 1^9

*sjaars, boven de boeten en breuken voor den eerstge- melden en de I^es voor den laatstgenoemden; 6" dat de fiscaal zal verorden gelast om zich ten spoedigsten ter aanvaarding van zijne bediening naar Sourabaija te begeven en den Raad van justitie aldaar om zich dadelijk bt) zgne aankomst te constitueren en mei primo October hare werkzaamheden te beginnen, inmiddels dat door den president geformeerd en aan den Maarschalk en Gouverneur Generaal zal worden gezonden een voordragt van het getal bedienden, welke aan den fiscaal behoren te worden toegestaan, en den voet, waarop dezelve zullen worden gesalarieerd en gekleed, zooiuede van de klerken, voor het secretarij benoodigd.

En zal van de creatie van den Raad van justitie van Java's Oosthoek btf placcaat aan de gemeente worden kennis gegeven. Zie ook 14 September 1808.

13 September. Last op collegiën, enz. brieven^ in plaats pan exlraci'besluilen, aan de Regering aan te bieden.

Is goedgevonden en verstaan de respective coUegien, bene- vens vendumeesteren alhier te gelasten, bij het dienen van berichten en het doen van voorstellen, verzoeken, etc, deze regeering te adresseeren bij missive of adressen, in stede van bij extracten uit hunne resolutien, zooals tot nog toe bij velen oneigen in gebruik is.

13 September. Verpachting van den invoer en hei recht lot verkoop van opium in de a/deelingen Batavia en Bantam.

b goedgevonden en verstaan den invoer van het debiet van amphioen te Batavia en dies ban en ommelanden, item het ryk van Bantam, op den 1*^" October aanstaande publiek bij den opslag te verpachten en die pacht te doen ingaan met primo Januarij 1809.

Zie uok 16 September 1808.

190 ^ÖOe. H. W. OACNDELé.

13 September. Bepding^ dal het coltegie van Schepetieti uil eigen fondsen zijne onkosten nioesi bestrijden.

Is goedgevonden en verstaan het collegie van Schepenen dezer stede te gelasten alle tractementen, welke zedert primo Januarij jongstleden uit 's Lands kas ten behoeve van dal collegie zijn uitbetaald, van den president af tot de geringste gec^mploijeerden toe, weder aan voormelde kas te restitueeren en voortaan hare geemploljeerdeiis zelve te betalen, met over- lating echter aan hetzelve om, bijaldien haar fondsen daartoe niet toereikende zijn, eene belasting voor te dragen, waaruit de betaling kan worden gevonden.

14 September. Verhooging van hel koslgeld voor Etiro» peesche en Ambonsche nülitaireu Ie Batavia van rijks- daalders 2:24 tot rijksdaalders 4: — fwr hoofd.

Deze regeling zoude slechts zóó lang gelden, als de bewuste militairen met koper geld werden betaald.

Te Samarang en te Soerabaija kregen de gelijkstaande mi- litairen, zoowel hun Iraclement, als hun kostgeld, voor de helft in zilveren munt uitbetaald.

14 September. Oprichtimj te Soerabaija van (ten Raiul van justitie voor Java\s Oosthoek.

Uit ervarenisse van de inconvenienlen, welke door de uit- gebreidheid der jurisdictie van den Raad van justitie te Sa marang, vooral ten aanzien van afgelegene plaatsen, worden geboren, in overweging genomen hebbende, dat het splitsen van de gedachte jurisdictie en hel etablisseren van een af- zonderlijken Raad van justitie te Sourabaija met een gebied van bijna dezelfde uitgestrektheid, ais dan nog aan den Raad van justitie (e Samarang zal verblijven, en met dezelfde magt en autoriteit als die Raad bekleed, voor het gevoegdijksle middel te houden is om de voorschreven inconvcnienten te verhelpen, dienvolgende hebben wij goedgevonden vast te stellen

mCB. H. W. DACNOELS. 191

en te decreteeren, gelijk wij Tastst^ien en decreteeren by dezen :

Ten eersten: dat er zal zijn enz. {zie hij 14 Septetnber 1808, sub y //w 4 ).

Ten vijfden: dat de voorschreven Raad van justitie van Java*s Oosthoek zieh onverwijld constitnereu^n hare werkzaam- beden toet primo October aanstaande zal aanvangen.

Ontbieden en bevelen den president en leden van den iioogen Raad van justitie van Hollandsch-Indien, dien van den geregte Tan de stad Batavia, den Raad van justitie te Samarang en wijders atte booge en lage ambtenaren, hooge en mindere officieren en speciaal alle op- en ingezetenen van Java's Oosthoek ^^n voormelden, nieuw gecreêerden Raad van justitie te erkennen en te respecteeren, naardien wij zulks tot be- vordering van Zijner Majesteits dienst en tot welzijn van deze kolonie alzoo bevonden hebben te behooren.

En, opdat niemand hiervan onwetenheid zoude kunnen voor- wenden, zal deze, zoo te Batavia, als in Java's Oosthoek en op de verdere prefectures van Java, alomme ge|)ubliceerd en in de HoUandscbe, Chinesche en de gewone inlandscbe talen worden geaftigeerd, ter plaatse gebruikelijk.

16 Septemlier. Regeling der daggelden van o f /kieren, bij buitengewone commissièn.

Deze bedroegen in zilver geld:

voor een kolonel rd« 8

• majoor  of  luitenant-kolonel »  6 

» kapitein » 4

» eersten luitenant » 5

» luitenant » 2

» kadet of opziener w . » 1

Zie ook 17 Lentemaand 1810.

16 September. Verpacluing van den invoer en verkoop van opium Ie Batavia, enz. voor hel jaar 1809.

Van wegen de hooge regeerini; dezer Lande wordt elk en

IdS 1808. H. W. DAENDÈLd.

een iegelijk bij dezen geadverteerd, dat zij van meening is op Zaturdag, den 1"^" October aanstaande» binnen het generale gouvernement, 's morgens ten agt uuren, door den heere ridder en directeur-generaal van 'sKonings finantien en domainen in Azia, Wouter Hendrik van IJsseldijk, geassisteerd door de administraleurs-generaal en ten bijwezen van den water- fiscaal, den ontvanger-generaal, den sabandhaar en licentmeester en den kassier van de generale ontvangst, bij den opslag publiek te laten opveilen en aan den hoogst biedende voor den lijd van een jaar, ingaande met primo Januarij 1809 en eindigende met ultimo December deszelven jaars, te ver- pachten den invoer en verkoop van amfioen te Batavia, dies ressort en in het Bantamsche rijk, en zulks op de navolgende conditien en voorwaarden, als:

Art. 1. Dat de voorschreven pacht zich zal bepalen tot den invoer en verkoop van amfioen in de districten van Batavia, dies ressort en ommelanden tot aan de regentschappen, item het rijk van Bantam in deszelfs gantsche uitgestrektheid, doch dat de regentschappen, behorende tot de Bataviasche en Preanger bovenlanden, daaronder niet zijn b^repen.

Art. 2. Dat met deze pacht tegelijk zal worden verpacht de madat-kitten, onder dezelvde voorwaarden en restrictien, als bij het houden der laatste generale verpachting der do- mainen daaromtrent zijn vastgesteld.

Art. 3. Dat de pachter gehouden zal wezen telkens een maand vooruit te betalen, inzelver voegen en op dezelvde poenaliteiten, als op de overtreeding dezer bepaling bij art. 3 van de generale pacht-conditien is bepaald.

Art. 4. Dat de verpachting zal gedaan worden tegen be- taling in papieren geld, zullende de pachter bovendien verplicht zijn van de pachtschat te betalen een percent ten behoeve van het gestigt der pennisten en een half percent voor de generale directie c. s.

Art. 5. Dat de pachter zal gehouden en verplicht zijn, dadelijk, nadat deze pacht bij hem is aangeslagen, vier sufficiënte borgen te stellen teu genoegen van den heere di-

laOd. H. W. DAENDÈLS. ^%

leurgeneraal, de administrateur8rgeueiaal en den ontYanger- generaal, en dat de gemelde borgen zich zullen moeten verbinden op dezelvde wijze en onder dezelvde verplichtingen en voor- waarden, als bij art. 5 der algemeene pacht-conditicn is voorgeschreven en bepaald.

Art. 6. Dat, bij aldien de pachter in gebreke blijft invoege voormeld behoorlijke borgen Ie stellen of de pachtpenningen '»|) de bepaalde termijnen op te brengen, zal de voorschreven |)a<'ht wederom opgeveild en andermaal aan den mees&biedende verpacht worden ten laste van den eeraten pachter, voor zooverre dezelve minder zoude mogen gelden, zonder dat hij erhler, indien de gemelde pacht hooger mogt komen te loopeu, daarvan iets zal kunnen of vermogen te voitleren of te pre- tenderen.

Art. 7. Dat tegens den pachter en zijne borgen, bij aldien (lizelve in gebreke blijven aan hunne verplichtingen ie voldoen, /.al worden voortgeprocedeert bij parate executie, terwijl den Laude ten allen tijden, in cas van insolventie van den pachter eii zijne borgen, preferent zal wezen boven alle andere cre- diteuren omtrend hare pretensien ten hunnen laste.

.ArL 8. Dat, bij aldien de pachter staande de pachl-tijd liiogt komen te overlijden of op eene andere wijze absent te geraken, in zoo een geval de executeuren van den over- ledene of absent geraakten pachter, dan wel deszelfs gevol- inagtigdens oi naaste ordenamen verplicht zullen wezen de aangeslagen pacht te moeten aanhouden en tegen dezelvde runditien, waarop de opveiling was geschied, te administreeren, (ol dal de gemelde pacht-tijd zal geêxpireerd zijn of anders •liiarover zal wezen gedisponeerd.

All. 9. Dat de pachter de vrijheid zal hebben om de ;iin(ioen, die hij tot het debiet nodig heeft, met kleine vaar- tuigen te laten afhalen, van waar hij dezelve zal kunnen tuagtig worden, doch waartoe het hem echter niet vergund 'lü rontante munt-specie van hier uil te voeren; onder bepaling wijders, dat de amfioen, die hij voor primo Januarij aanstaande •»p die wijze verkrijgd, in 'sLands pakhuizen zal worden rtAAAAi-ton Duti. xf, 13

194 1808. H. W. OAENOCLS.

bewaard tot op den eersten Jaouary voormeld, waaneer hij de^bre zal kunaen en moeten afhalen.

Art. 10. Dat de pachter verplicht zal zijn uit 'sLaods voorraad over te neemen twintig kisten amfioen, de kist tegen 1700 Spaansche matten en zooveel daarboven, als b^ art. 4 hiervoren is bepaald, te betalen in zilver geld dan wel iu papieren van crediet met de agio, zooals die onder de ge- meente is ten dage der betaling.

Art. 11. Dat de voldoening van de opgemeMe twintig kisten zal moeten geschieden, de helft drie maanden na de ontvangst en de andere helft over zes maanden of onder ultimo Maart 1809, alles onder borgtocht, zoals bij art. 5 is geêx- presseerdL

Art. 1% Dat geduurende het termijn dezer pacht geene publieke verkoopingen van arofioen zullen worden gehouden, doch het gouvernement daartegen aan zich voorbehoud oui al de amfioen aan te slaan, die buiten de bemoeijenis van den pachter zal worden aangebragt, en welke amfioen alleen op Java, Cherihou en in de regentschappen van Batavia Landswege zal werden omgezet.

Art. 13. Dat den pachter voorts de vrijheid wordt gelaten de amfioen, die door Boegineezen en andere inlanders ofCbi- neesen van den overwal wordt aangebragt, aan- te sfaian« mits daarvan alvorens kennis gevende aan het gouvemeDient. hetwelk als dan na billijkheid zal beoordeelen, in hoeverre het- zelve vermeend die amfioen aan den pachter te kunnen overlaten.

Art. 14. Dat, indien de voorraad van amfioen in'sLands pakhuizen zulks gedoogd en de pachter door toevallige om- standighedeo geenc genoegzame hoeveelheid van dat heulsa{i voor zijn debiet kan verkrijgen, hem de vrijheid is gegeven zich bij het gouvernement te adresseeren, wanneer hem de benodigde kisten zullen worden afgestaan V4)or denzelvden prijs, als waarvoor die door de ministecs en prefecten op Java worden verdebiteerd.

Art. 15. Dat om een iefler den tyd te geven zich de< te beter over deze speculatie te kunneniberaden, de verpachliitu

1808. H. W. DAENDELd. t9i

zal geschieden bij den opslag, zuUeiide de prys door den heere directeur-generaal worden ingesteld eo de mededingers naar deze pacht met geen mindere somma mogen bieden dan met tm Tér.

Art. 16. Bat, eindelijk de pachter het regt zal hebben om alle amfioen, die door anderen als ctoor hem met kleine Taartttigen wordt ingoToerd of verkogt en waarvan geen keniHs aan den sabandhaar en licentmeester zal zijn gegeven, i€ mogen aanhalen, mits daarvan dadelijk ^kennis gevende aan den water-fiscaal; en zal aan den pachter voor zodanige calange de volle, daarop gestelde boete worden toegeweezen, Da aftrek nogthans van tien percent voor den officier van JBstiüe, welke tot de confiscatie procedeerd; zullende deoffi- rleren van justitie verplicht zijn in deze, niet alleen aan den paebtcr alle assistentie te bewijzen, maar ook, ongeacht deze afstand van den amfioen-handel, inzelvervoegen tegen den clan- ilestinen invoer van amfioen te waken, als bij de wetten is be|iaald; onder bepaling verder, dat alle amfioen, die door ofte ^an wegen den pachter buiten zijn district verkogt of ver- vf^erd zoude mogen worden, geconfisqueerd zal worden onder zodanige poenalileiten, als de wetten op den sluikhandel in amfioen dieleeren.

Zullende voorts de gedachte conditien gedrukt en te lézen /ijn in het stads-heeren-logement, bij de admiuistrateurs- ;:eQenial, den sabandhaar en licentmeester en bijden kapitain en luitenants der Ghineesche natie.

Met last wijders aan de respeclive officieren van justitie, «ien sabandhaar en licentmeester en die zulks verder aangaat, ii»e te zien en te waken, dat aan den inhoiul dezes stipteiijk en zonder eenige afwijking werde voldaan.

En, opdat een ieder hiervan kennis erlange, za) deze worden ^'epaMiceerd en, behalven in de HoUandsche, ook in de Ghi- neesche taal word^ geaffigeerd ter plaatse gebruikelijk.

Deze pacht werd ditmaal gegund voor 26.600 rijksdaalders (tt r maand.

196 1808. H. W. OAENDELd

16 September. Afschaffing van den verkoop a contanl van goederen uil *s Lands pakhuizen.

Is besloten, in navolging van hetgeen door zijne excellentie te Batavia bij de afschaffing van den. kleinen winkel is inge- voerd, te bepalen, gelijk geschied bij dezen: 1^ dat van nu voortaan alle contante verkoop van goederen, inzonderheid ook van specerijen, koffij en peper, uit 's Lands pakhuizen, zoo te Samarang, Sourabatja, als elders, zal cesseren, met last aan den pakhuismeester alhier [Samarang] en den administrateur van Java's Oosthoek om in deu aanstaande aan niemand, wie hij zij of onder welk pretext dit zoude mogen wezen, daarvan eenige afgave Ie doen, als op behoorlijke ordonnantien : 2° dat daarentegen, evenals zulks te Batavia aan den nego- tiant, Matthijs Meijer is gedefereerd, de oud-major alhier [Samarang], Heijneman Beer, zal zijn gebeneficeerd met deu verkoop van koQij, peper en specerijen in kleine quantitelten aan de gemeente, voor zoover Samarang, de beide hoven, Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang betreft, terwijl mei dien verkoop mede, voor zoover het ressort van den Oosthoek aangaat, zoodanig persoon zal worden begunstigd, als zich daartoe zal willen engageren en door den Oosthoeks ge- zaghebber, Rothenbuhler, zal worden voorgedragen; 3^ dat aan de gemelde personen ten dien einde maandelijks uit 's Lands voorraad, op daartoe te verleenen ordonnantien, zal worden afgestaan, als: voor Samarang:

-♦

15 e foelij, 't e a rd' 6:3

25 » noten-muskaat, 't S a • t:ot

40 » nagelen »»• » i: tt

48 pikols koffij-boonen, 't pikol • 15 : 30

40 » peper • » » 15 : 1

en voor den Oosthoek :

8 e foelij, 't « rd* 6 : 52

10 » noten-roiiskaat, 't * • 2 : 51

T808. H. W. OAENDEL8 197

20 « nagelen 't « rd« 1 : 2

25 pikois koffij-boonen, 't pikol » 15 : 30

30 » peper » » » 13 : 1

te betalen in zilver geld, drie maanden na de afleTering, zullende zijlieden echter niet verpligt zijn opnieuw van die artikelen in te slaan, voor en al eer de bevorens ont- vangene zijn verdebiteerd; 4^ dat de opgemelde, met den verkoop gebene6ceerde personen verpligt zullen zijn deze artikelen aan de gemeente te verkoopen voor directe betaling in zilver geld tegen de volgende prijzen, als:

de foelij, het ft tegen rd» 8 : —

» notenmuscaat, 't 8 t^en » 3: —

nagelen » » » » 1 : 12

. koffij, het pikol » » 17: 8

» peper » » » » 14:8

*twelk een advance geeft van 20 percent op de specerijen en van 10 percent op de kofBj en peper, ten voordeele fan den verkooper; y' (lat de verkoopers zullen gehouden zijn de versche spece- rijen aan de gemeente af te leveren bij het pond en de koCGj en peper bij quart, agtste of mindere gedeelteiis van een pikol, na gelang der aanvrage, en daarvoor niet meerder zallen mogen eischen als de hierboven gefixeerde prijzen, op verbeurte telken reize eener boete van twee honderd rijksdaalders, zilver geld, de helft voor den aanbrenger en de helft voor den fiscaal, die de calange zal doen. Zie ook 22 October 1808.

20 September. Regeling van hel opval-loon voor mililaire deserteurs.

Naardien volgens het door den heere luitenant-gouverneur- ireoeraal in Rade van Indien gecommuniceerde is bepaald, •iat aan opvalloon voor militaire deserteurs, welke door het caujpongsvolk of andere personen zullen worden aangehouden.

igfi 1808. H. W. 0A£tlD£L8.

tien rijksdaalders, zilver, en voor den oppasser, welke met de bewaring en overbrenging van den deserteur is beiast, rijks- daalders vijf, koper geld, uit *s Lands kas sal worden voldaan, zoo wordt hiervan aan een ieder, die zulks aangaat, kennis gegeven, zullende de inbond dezes voorts ook in de inlandscbe en Ghineesche talen worden geaffigeerd ter gewone plaatse.

20 September. Reglement op de behandding van opium^ ten behoeve van den Lande gekocht.

Art. 1. De amfioen-direclie volgens besluit der booge re- geering van den 1'° April jongstleden gebeel gedissolveerd zijnde, is dienvolgende noodig geworden daaromtrent de vol- gende bepalingen te maken.

Art. 2. De administrateur van het kleeden-pakhuis zal tevens administrateur van het amfloen-pakhuis zijn, onderde benaming van administrateur van het amiioen- en kleeden- pakhuis, op een vast tractement van 500 papieren geld 's maands, met intrekking van alle verdere voordeelen, behalven de geringheid, onder articul 13 genoteerd.

Art. 3. Alle amGoen, die ingevoerd wordt, zal direct na de order aan den wal gebragt, in het kleeden-pakhuis opge- slagen en van dies ontvangst kennisse gegeven worden aan den directeur-generaal, zullende de examinatie daarvan ge- schieden ten bijwezen van den administrateur van het amfioen-pakhuis, van den eigenaar of aanbrenger van dezelve en den sabandhaar en wijders ten overstaan van de admini- slrateurs-gener^l, uit welkeis naam door den administrateur de voornoemde peisonen tol het doen van die examinatie geappointeerd zullen worden.

Art. 4. Uit ieder parthij aangebragt wordende, hetzij Bengaalsche of Levantsche, aui6oen zullen eenige kisten ge- opefid, geëxamineerd en van dies bevinding door den voormelden administiateiir een duidelijk rap|M)rt in geschrifte aan deu directeur-generaal van 'sKonings finantien en domeinen ge diend moeien worden, geleekend door alle de voornoemde

1808. H. W. OAENOEL8. 189

l^ersofleo, met overiegging vaii -de monsters amfioeii IM sp^ rtiktie der booge regeering, welke monsters na genomene iitspeelie teruggegeven zdlen worden in het pakhuis.

ArL o. Wanoeei* de araioen geaccepteerd en door den Lande ingekogi is, zal deeelve terstond in bet amfioen-fiakbiiis overgebragt en oa de ordre behandeld worden, dat is «m de Bengaalsche, wanneer in gewigt en deugd na de inonsier^ kisten geaocepieeni wordt, de kisten direct mei liruisbanden ie omwinden, te verzegelen, te branden, te nommeren enoa hunne qualiteit met L" A, B of C, etc. te merken; en zalin eeu afzonderiijk pakhuisboek aanteekening gebonden worden tran de qnantiteil, de qualiteit, bet nello gewigt deor elkander, wanneer en met wien aangebragt en het jaargetal, uit welke inzaam de parthij is, ten einde de koopers daarvan te kunnen inforoieeren ; doch, indien de amfioen niet op die wijze ge- accepteerd wordt en dat ieder kist appart geopend, geêxami- neei-d en gewogen moei worden, zal van dies qualiteit en ^'ewigt ook afzonderlijk aanteekening gehouden en ieder kist ook gemerkt en daarin een appart afpakbrief je gedaan moeien worden.

Art 6. Omtrent de Levantsche amfioen zal gehanddd worden overeenkomstig hel besluit der hooge regeering van <ieo 20^° Maart 1807 en zal na het weegen, inpakken, ver- zegelen, branden en merken, zoowel van deze, als ook van de Bengaalsche amfioen, de verz^ling geschieden met 'sLands cachet van de administratelirs-generaal en de branding met een afzonderlijk daartoe te bepaalen merk; ook zal van de Levantsche amfioen in z<lvefrvoege als van de Bengaalsche aaaCeekenifig moeten gehouden worden.

ArL 7. Zoodra de iapakking, z^eling en branding, etc. uescbied is, zal het pakhuis ten eersten gesloten en een der

leutek daarvan bij den administrateur-generaal en de andere l>ij den eersten administrateur in bewaring genomen worden ; (H>k zal de opening niet mogen geschieden dan ten bijwezen \au een der administrateurs-genei^ ; wordende wijders <len gemelden administrateur het verdei* voorkomende bij

iOO 1Ö08. H. W. DAENDELS.

genoemd besluit, raakende het pakhuis zelven, de stipte ob- servantie aanbevolen, ten welken einde hij gehouden zal zyn, telkens om de drie of vier dagen, het pakhuis te op^eo, te laten schoonvegen, alles examineeren en wederom sluiten; zullende hij tot dat werk de gewone coelijs uit het kleeden- pakhuis emploijeeren en bij inpakking van amfioen de coelijs daartoe huren.

Art. 8. Indien er in den tijd wederom verkoopingen van am- fioen bij den Lande mogten plaats hebben, zullen die geschieden bij den afslag en gehouden worden door den directeur-generaal van 'sKonings finantien en domeinen, geadsisteerd door de administrateurs-generaal en ten bijwezen van den administra- teur van het kleeden-pakbuis, op dezelfde plaats, als tot noch toe is in gebruik geweest; en zal daarbij als afslager fun- geeren de afslager van venduraeesteren, zonder daarvoor meer salaris te genieten, als betgeene hij in de opgemelde betrek- king van afslager van het vendu-comptoir ontvangt.

Art. 9. Direct na den verkoop zal het rendement opge- maakt en ter tafel der hooge regeering overgebragt worden : en wijders door den administrateur van de amfioen-directie een appart grootboek geformeerd en gehouden worden, waarin, oogenblikkelijk na het afloopen van de vendutie, de koopers gedebiteerd moeten worden, met bekendstelling van de con- ditien en den tijd van het aan hun verleend credit, zullende daarvan tevens contra-boek bij den eersten administrateur- generaal worden gehouden.

Art. 10. De incastelling zal geschieden op de gewone wijze en evenzoo, als omtrent de producten gehandeld wordt, zullende de cas-ordonnantie ten comptoire van den eersten administeur-generaal opgemaakt en de amfioen op vertooning van de gequiteerde cas ordonnantie afgegeven en voor de ont- vangst in een appart boek behoorlijk geteekend worden: ook zal buitendien nog op de gemelde cas-ordonnantie moeten worden genoteerd, dat en wanneer de afgave geêlTectueerd is : en om de administrateurs-generaal in staat te stellen de cas- ordonnantie na behooren te kuuuen opmaken^ zoo zal vooraf

1808. H.  W.  DAENDELS.  JOl 

een geteekend briefje van den administrateur Tan het amfioen-

pakhais gevraagd moeten worden, waarop bekend zal moeten

staan :

n. de naam van den kooper,

h. de soort amfioen,

c. de nommers en het merk van de kist;

^D wijders de som van dies kostende met de daarop gevallene

ongelden, ten einde gcene confusie te veroorzaken.

Art. 11. De verkooping van amGoen zal bij billetlen veertien dagen bevorens bekend gemaakt en drie dagen voor deu dag der verkooping bij bekkeuslag nader geadverteerd worden.

Art. IS. Ook znllen de conditien van den verkoop telkens bij de publicatie bekend gemaakt en bij de te hondene ver- kix»pii^ nog nader geannonceerd worden, zullende de koopers eens vooral verpligt zijn, boven den koopschat, volgens het tegenwoordig gebruik, te betalen 1 percent voor het gestigt (Ier pennisten en Vs percent voor de generale directie c. s.

Art. 13. Na de verkooping zullen de koopers, des be- geerende, van den administrateur van het amfioen-pakhuis kunnen erlangen extraxt van de gekogte parthlj amfioen, ireschreeven op een zegel van 1^ stuivers, tot welke afgave hij is gequaliiiceerd onder het genot van een on een halven rijksdaalder, papieren geld, te betalen bij de koopers.

Art. 14. Alle weken zal de administrateur van het amfioen- |)dkhuis aan den directeur-generaal in geschrifte opgave doen Tan den staat van het pakhuis, met bekendstelliug, wat af- gehaald en nog restant is, en alle maanden daarvan suppedi- (eeren een generaal rapport, dat gepresenteerd zal moeten worden aan zijne excellentie den heer Gouverneur Generaal, den heer luitenant-gouverneur-generaal en aan den directeur- generaal; en na de expiratie van het verleend credit zal hij accurate opgave hebben te doen van de koopers, die hunne amiioen nog niet afgehaald hebbeu, ten einde daarover kan worden gedisponeerd.

Art. 15. Indien de koopers hunne gekogte amGoen uiet

i02 ^808. H. W. OAENOELé.

binnen den tijd van vier maanden afhalen, zal het gouverne- ment fAch voorbehouden om de (ma^ehaalde anilioen te eigenen voor den prijs, waar die voor verkogt is, dan wel dezelve ten periciile van de koopers nader te laten venduceereu.

Art. 16. Blijvende wijders de voor de over de amfioen- administratie de directie hebbende personen gestelde orders omtrent het drijven van handel in amOoen in haar voile kragt, als bevorens heeft plaats gehad.

Als een gevolg vaa de vaststelling van dit reglement be- paalde de Regering:

aan den administrateur van het kleeden- en amfloen-pakhuis toe te leggen rd" 500, pafiieren geld, ter maand, met afschaf- fing van alle verdeie voordeden» tenzij er in der tyd wederoni verkoopingen van arafioen moglea plaats hebben, wanneer hij voor leder extraxt van gekochte amfioen, helwelk do<H* den keeper liegeerd wordt, zal genieten 1 7t rd% papieren geld, het zegel van 12 stuivers daaronder begrepen;

de post van cassier van de geaunuUeerde amfioennlirectie in te trekken;

den scriba van vooraoenftde directie als zoodanig te laten continueenen tot ultimo December aanstaande, met last aan denzelve iamiddens de boeken te duiten en onder voorschreven datum alles, wat van de gewezen amphioen-directie nog onder zi|ne berusting mogte zijn, aan de administrateurs-generaal over te geven, en wijders de gelden, die geproflueerd %^n uit het Vio« hetwelk volgens het 50® artikel van de instructie van de amphioen-directie is blijven staan, ten voordeele van den Lande te hiten innemen en de 1197) i£ te min bevonden en bij besluit van den 50'^ Augustus jongstleden aan de des incumbeerende ter v^goeding o|)gelegde ampbioen daarop Ie laten afschrijven.

20 S^^plember. Staking van ver si rekkingen en vej^kooj) van rtjsl van Regeringswege.

Is goedgevonden en verstaan:

1808. fl« W. OAENOeLS. 20S

Eerstdijk: in Ie trekken alle verstpekkkigen iran rijst, die bevorens voor sekere vastgestelde priizen aan de suikermole- iiaaren, de rijstmarkt, het arm- en weeshuis, den regent van hel Cbiiiees4i06pttaal en den cipier van de bai^erboeijen zijn iredaan.

Ten tweeden : van nu af aan te doen cesseeren den ver* koop van ryst aan particulieren uit het graan-magzijn en de daartoe benoemde commissie in te trekken.

Ten derdefl: het collegie van Schepenen te gdasten om, uilhoofde der ingetrokken verkoop van lijst opderijstmarkt, zich ak nu met de distributie daarvan lilj de kleine maal op den tegenwoordigen voet te occupeeren, waartoe hun de rijst zal warden afgegeven voor den daarvoor betaald wordenden prijs op vendutie om naarmate derzelve door de afhaalders te worden «betaald ; en eindelijk af te schalTen 2 en 3 percent spillage, welke bevorens door den administrateur in het graan- magazijn iioven de 100 ft op iedere koijang werd geneten.

Zie ook 30 Oct(Aw 1807.

20 September. Instructie voor den hoofd-administratetir van Java^s Noord-Oosl-kusi.

Ofschoon alle de prefeetures langs de Noord-Oostkusl van Java, benevens den Oosthoek en de hoven van Sourabaija en Djocjocarta, welke te voren hebben gecomponeerd bet Java's ;rooveraenicnt» in het civiel bestunr van eikanderen gescheiden, onderling onafhankelijk verklaard en'derespective presidenten, |:ezaghebber en ministei*s van hun bestuur alleen aan het goavemement^generaal verantwoording schuldig zijn, zal nog- tans het administrative onder een generaal loeverzigt blijven en dat loeverzicht de ambls-verpÜgtingen aitmaken van deto hoofd-administrateur te Samarang, dewelke in die betrekking aan de volgende voorschriften zal gebonden zijn.

Art. 1. De verpachting van 's Lands domeinen te Samarang zal op de conditien, daartoe door het gouvernement-generaal gearresteerd, door hem gehouden worden ten overstaan van

304 1808. H. W. OAENOetS

een justiciële commissie, bestaande uit vier leden, den fiscaal en secretaris, geassisteerd door den gérechts-bode als afslager

Art. 9. Alle inkoopen, besprekingen of inhuuringen van schepen en vaartuigen ter verroer van 'sLands producten voor rekening van den Lande door de prefecten geschiedende op advis van den hoofd-administrateur, wanneer het gouver- nement-generaal hier [Samarang] niet tegenwoordig is, zal, voor zoover Samarang betreft, de prefect gehouden zijn daarin coroumnicatief met den hoofd-administrateur telwerk te gaan en, het contract tot den koop of inhuur gesloten zijnde, de verdere directie daarover en over de belading of andere no- dige beschikkingen aan den hoofd-administrateur alleen ver- blijven, zonder verdere bemoeijenisse van den prefect; zoo deze eenige informatie dienaangaande mogt verlangen, zal hij, hoofd-administrateur, dezelve met alle bereidwilligheid hebben te suppediteren.

Art. 3. De groote geld-kas te Samarang zal staan onder het toeverzicht en de behering van den prefect en hoofd- administrateur te samen en voorzien zijn van twee différente sloten, waarvan de eene sleutel door den prefect en de andere door den hoofd-administrateur zal worden bewaard, opdat zij buiten elkanderens voorkennis geene toegang kunnen hebben tot de kas: zij zijn beiden voor alle tekortkomingen ver- antwoordelijk en zijn gehouden eenmaal 'sjaars de kas door gecommitteerden ten hunnen overstaan te laten opnemen.

Art. 4. De hoofd-administrateur zal buiten speciale auto- risatie van den Maarschalk en Gouverneur Generaal geene uitbetalingen hoegenaamd, noch uit welken hoofde ook, uit de groote kas doen, wanneer daardoor de aanbanden zijnde gelden zouden worden gereduceerd beneden de somma van veertig duizend rijksdaalders van zilvere munt.

Art. 5. De kleine geld-kas te Samarang, gelijk ook de kassen van de buiten-kantoren, staan onder het generaal toe- verziciiL van den hoofd- administrateur, in zooverre, dat hij nagaat alle oneigene afschrijvingen en uitgaven, terwijl de speciale verantwoording alb^en de respcctive kas-bouders in-

IdOd. H. W 0AENDEL6. 20K

cumbeerd, die, zoowel als alle administrateurs, in deze betrekking sorteren onder de hoofd-administratie en verpligt zullen zijn uiterlijk Toor den l*"" van iedere maand hunne kassa-rekeningen ran de vorige maand aan hem in te zenden.

Art 6. Geen ontvangst, in- of uitgave uit 'sLands kaste Samarang zal geschieden dan op ordonnantien, van wegens hel gouvernement-generaal geteekend, tenzij hetzelve hier niet aanwezig is, wanneer de ordonnantien op de groote kas door den prefect en op de kleine door den hoofd-administrateur zuilen worden verleend.

Art. 7. Op gelijke wijze zal niets in de magazijnen te Samarang ontvangen of daaruit verstrekt worden als op onloDnanU^, die onmiddelijk vanwege het gouvernement ver- leend of, hetzelve hier niet aanwezig zijnde, door den hoofd- administrateur geteekend zijn.

Art. 8. Alle aanvragen om ordonnantien op de groote en kleine kas geschieden schriftelijk en worden geëxamineerd door den hoofd-administrateur, die, bevindende, dat dezelve rusten op eene wet, resolutie of aanschrijving, daarvoor de ordonnantien opmaakt en voor alle abuisen, daarin begaan, alleen responsabel is, doch in alle andere gevallen, waarvan geene qoalificatie voorhanden is, niet als op eene speciale autorisatie van het gouvernement, welke speciale autorisatie bij afwezigheid van den Maarschalk en Gouverneur Generaal, in^^eval dat eenig extra-betalingen, hetzij onder den titul van Toorschot, als anderzins, noodzakelijk mogten wezen, zal worden Terleend door den prefect of die alhier met het gezag mogt zijn bekleed, ter zijner verantwoordelijkheid.

Art. 9. Wanneer de kas van een der prefectures grooter is, als naar calculatie der uitgaaf in de eerste drie maanden noodig wezen zal, zal het surplus worden overgebragt in de groote geld-kas te Samarang dan wel in zodanige andere kassen, welke gelden noodig hebben, gelijk ook aan den hoofd- administrateur de faculteit wordt toegekend om ten allen tijden gelden uit de eene kas te ligten en de andere dnarmede, ingeval van noodzakelijkheid, te stijven.

506 löOe. K. W. DAENDÈLé.

Art. 10. Alle Lands-magazijneD en pakhuizeir, daaronder tot nader order mede begrepen dezulken, welke tot de departementen van oorlog of marine behoren, zullen staan onder het oppertoezicht van hem, hoofd-administrateur, en gevolgelijk de administrateurs, te Samarang en Sourabaija, zoowel als de prefecten in de overige prefectures van Java, des wegens aan hem verantwoording schuldig en, gelijk reeds ten aanzien der kassen onder art. 6 is bepaald, verpligt zijn uiterlijk voor den 10"° van iedere maand aan hem in dupUt in te zenden een distincte en accurate memorie of specifi- catie van de ontvangst en verstrekking der producten en goederen in de vorige maand, met aantooning, van waar en met welke gelegenheden dezelve zijn aangebragt, de hoeveel- heid en aan wien afgegeven, op wiens order en met welke occasie de verzendingen zijn geschied en hoe groot het restant nog is gebleven, de eeue om te dienen voor hem, hoofd-ad- ministrateur, en de andere voorden negotierboekhouder, zullende echter, voor zoover het ressort van den Oosthoek betrefl, gemelde specificatie maar eenmaal behoeven te worden over- gezonden en de wedergade daarvan direct aan den negotie- boekliouder aldaar moeten worden afgelangt.

Art. 11. Hij zal, buiten den generalen opneem onder ultimo Augustus, de kassen in de magazijnen zoo dikwyls mogen opnemen of doen opnemen, als hij nodig zal oordeelen.

Art. 12. Alle rekeningen, specificatien, facturen, euz. worden door den hoofd-administrateur geëxamineerd en de negotie^ en tractements of andere boekhoudei*s, die, zoowel als huQne suppoosten, aan den hoofd-administrateur onderge- schikt zijn, zullen dezelve niet vermogen te boeken, voordat zij door hem goedgekeurd en voor de approbatie onder- tekend zijn.

Art. 13. Hij zal mede examineeren de negotie-boeken van Samai-ang en Sourabaija en van alle andere administrateurs op Java, dienende van zijne bevinding telken rëize van rapport in scriptis. Hij zal personeel verantwoordelijk worden gehouden voor de erreuren, die na bet indienen van zijne

leo». H. W. OArNDCLS 207

ea in de gemelde boekeD inegien worden ontdeki en niel door hem waren aangegeven.

Art. 14. Hij zal van de erreuren, die hij in de boeken aanwijst hetzij ten viH>rdeeie of ten nadeele van den Lande, ge- aieten Vb gedeelte in zitvere speeie, ten lasten van dengeenen, die deze erreureu hebben begaan.

Art. 15. Alle de eischen van het gouvernement-generaal, voor zooverre Java's Noord Oostkust betreft, worden aan hem ingezonden en door hem ter voldoening over de ver- .^hiHend^ prefectures verdeeld.

Art. 16. Hij formeert daarentegen jaarlijks een generale eisch van het benoodigde voor Samarang en Sonrabaija, de- zelve inzendende aan het gouvernement-generaal en houdende bij de suecessive aanbrengen van de gevraagde artikelen «iaarin zoodanig beleid en- directie, dat Sourabaija, naarmate van de hoeveelheid van den aanvoer en het meer of minder gebrek aan het gezondrae, in tijds worde voorzien.

Art 17. Rij onderhoud' een direete correspondentie met het goQvememenl ; speciaal zal hij maandelijks aan de hooge regering en aan den directeur-generaal aanbieden de generale restant me- morien van de kassen en van de producten, die in 's Lands maga- ziJDea aanbanden zijn, met bekendstelling van hetgeen sin ts (te laatste gezondene memorien ontvangen^ uitgegeven en verstrekt is.

Art. 18. Hij zal daarenboven onder ultimo December van ieder jaar een generaal verslag zijner verrigttngen en ge- hoadene directie inleveren aan het gouvernement.

Art. 19. Hij zal een vast tractement genieten van negen duijzend rijksdaalders, zthrer geld, 'sjaars, en geassisteerd worden in zijne werkzaamheden door

een eersten suppoost a rd'' 80

» tweeden » » » 60

• klerk » 50

• • » » 40

twee klerken » » 30

» » *2Ö

medg in zilver geU, 'smaands.

dOd 1^08. H. W. OAENOELë.

Art. 20. By de aanvaarding yan zijne bediening zal hy doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van Holland, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zijn;

dat ik mij met alle vlijt en naarstigheid zal kwijten van de verpligtingen, die bij mijne instructie zijn voorgeschreven of nog voorgeschreven zullen worden, en inzonderheid in bet exaniineeren der boeken, speciGcatien en rekeningen de stipste trouw jen pligtmatige behartiging van 's Lands belangens altijd zal laten prevaleren boven eenige andere inzigten of conside- ratiên, van welke natuur die ook zouden mogen wezen:

dat ik mede soigneuselijk zal waken tegen alle afwijking en iukruipselen, welke ten aanzien van het nieuwe plan, oi^anisatie voor Java. voor zoover het mercantiel- en Gnan- tieel-de[>artement betreft, zouden mogen worden ondernomen en getenteerd, en bij ontdekking van de minste inbreuk, die daarop wordt gemaakt, daarvan zonder verzuim kennisse zal geven aan het gouvernement;

en dat ik mij generaUjk zoodanig zal gedragen, als eeo vroom en gelrouw ambtenaar toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig!

20 September. Instructie voor de boeklioudcrH bij ile negotie-pakhuizen te Saniarang en te Socrabaija.

Art. 1. De boekhouders in de negotie-pakhuizen teSama- rang en te Sourabaija zullen wezen geheel independent van den pakhuismeester en den administrateur en in hunne ambts- betrekking staan onder de directe bevelen van deo hoofd- administrateur alhier [Samai*ang].

Art. 2. Zij zullen houden een ontvangst- en afscheeiHboek. waarbij alle goederen of koopwaren, in of uit de pkhuizen gaande, worden aangeteekeud, latende bij elke inkomende of uilgaande partij de afleveraars uf onlYangei*s voor de afgele-

1808 H. W. OAENDËLè. ftOd

verde of ontvangen qoantiteit hunne namen in het voorsehreyen boek teekenen.

Art. 3. Zij zoDen mede houden een journaal, een groot- boek en een restantboek» van welk laatste een in het pakhuis tot legger zai moeten di^en en daarenboven, met het einde van iedere maand, te Samarang een aan den prefect en den hoofd-administrateur, doch te Sourabaija enkel cene weder* gade aan den gezaghebber zal worden gepresenteerd.

Arl. 4. Zij zullen van de op den pakhuismeester of ad- ministrateur verleende ordonnautien een bundel formeeren, zoomede van de orders en bevelen, die met betrekking tot de pakhuizen worden gegeven door den hoofd-administrateur of anderen, daartoe geregtigd.

Art. 5. Bij de verzending van Landsgoederen of koopman- schappen'zullen zij daarvan formeeren eene distincte memorie Toor het negotie-kantoor, met aantooning van het getal balen, Aisten, kasten, enz., het gewigt, zoo netto, bruto, als tarra, <le Dommers of merken en de aanbrengen of leverantien, uit dewelke de verzending geschiedt; deze memorie zullen zij laten onderteekenen door den kapitein of gezagvoerder van bet vaartuig, waarmede de goederen worden afgescheept, ten lilijke, dat de afscheep conform aan de opgave is gedaan.

Art. 6. Zij zullen ieder genieten een tractement van hon- derd en vijftig rijksdaalders, zilver geld, ter maand en in buuoe werkzaamheden geassisteerd worden, de pakhuis- boekhouder van Samarang door twee klerken en de pakhuis- boekhouder van Sourabaija door een klerk, genietende elk veertig rijksdaalders, gelijke munt, ter maand.

Art 7. Zij zullen bij de aanvaarding van hunne bediening doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van Holland, iils mijnen hoogen en doorluchtigen Souverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en ^trtrouw te zijn;

dat ik, niet alleen de boeken van de administratie, bij de- welke 'ik geémploijeerd ben, na de order zal houden en de

HL XV. 14

tlO 1Ó0Ó. H. W. OACNOELÖ.

oTerige papieren, die van mij gerequireerd worden, naar beste kennis opmaken, maar ook tevens toezien zal, dat in de voor- zegde administratie alles na de order ten aanzien van *sLands zaken door den pakhuismeester of administrateur woidt be- handeld, zonder daarvoor of onder wtii benaming ook van denzelven iets aan te nemen of te genieten, dan wel op eenigerhande wijze mij in zaken in te laten, die tot prejadicie van 's Lands intrest zouden kunnen strekken, mitsgaders dat ik van alle, door mij ontdekt wordende malversatieo terstond zal kennis geven aan den hoofd-administrateur en, voor zoover Sourabaija betreft, ook aan den gezaghebber. Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig!

20 September. Instructie voor den pakhuis-meester te Samarang en voor den administrateur in den Oosthoek.

Art. 1. De pakhuismeester te Samarang, de administrateur te Sourabaija en de prefecten in de overige prefectures van Java zijn wegens de beheering van 's Lands goederen ver- antwoording schuldig aan den hoofd-administrateur en gehoor- zamen in die betrekking zijne ordres, zonder dat hierdoor in eenigerlei opzigt wordt weggenomen de ondergeschiktheid van den administrateur te Sourabaya aan den Oosthoeks gezag- bebber.

Art. 2. Zij zullen een goed en oplettend toezicht houden over de magazijnen, aan hunne beheeringen aanbetrouwd» en dagelijks nagaan of laten nagaan, of aan dezelve eenige ge- breken dan wel aan 's Lands goederen bederf wordt bespeurd, waarvan zij de nadeelen aan den Lande zullen moeten ver- goeden, indien de gemelde gebreken zijn veroorzaakt door verkeerde opschuring der producten, dieverijen dan wel eenig ander verzuim, 't welk aan eene onachtzame administratie mogt zijn te wijten ; gevende de pakhuismeester te Samarang en de administrateur te Sourabaija in een der aangegeven** gevaUen daarvan terstond kennis, de eerste aan den hoofd- administrateur en de laatste aan den Oosthoeks gezaghebber.

iÓOÖ. H. W. OAENDELé. Hl

teD einde daarop hanne proYisioDele orders te verstaan, terwijl (ie prefecten de gebreken, die eene onmiddelijke voorziening Yorderen, zoDen hersteDen en verder van hunne bevinding den hoofd-administrateur informeeren.

Art 3. Zij zullen dienvolgende niet alleen waken voor eene goede opschuring en tegen het bederf van de koopman- schappen, producten, pakhuis-behoeftens en andere goederen, ouder hunne beheering staande, maar oDk door eene goede directie den Lande de meest mogelijke voordeelen aanbrengen, zooals Mj vooii>eeId door het afzonderlijk plaatsen van ver- schillende producten of koopmanschappen, alsmede het assor- leeren van dezelve, gelijk de koiBj, rijst, suiker, enz. na ilerzelver differente soorten, qualiteiten en de jaren der gedane leverantie, zullende tij in contrarie geval verantwoordelijk zijn Toor de nadeelen en confusie, welke door nalatigheid in dezen zouden mogen ontstaan.

Art. 4. Zij zullen geene goederen ontvangen of afleveren als in presentie en ten genoegen van degenen, welke de af- leverii^ of ontvangst aangaat, en in contrarie geval vooralle minderheden aansprakelijk zijn, gelijk ook de pakhuismeester te Samarang en de administrateur te Sourabaija geene goe- Jeren zullen ontvangen, afschepen of afleveren als op schriftelijke •ordonnantie, de eerste van den hoofd-administrateur en de laatste van den Oosthoeks gezaghebber.

Art 6. Desgelijks zullen, bij aanbreng van kisten, balen, ''oz., dezelve niet als in bijwezen van den aanbrenger of iemand van zijnentwegen mogen worden geopend, op de poene, in het voorgaande artikel bepaald.

Art 6. Wanneer te Samarang of te Sourabaija verschil mogt ontstaan tusschen den pakhuismeestër of den admini- ''tratenr ter eenre en de ontvangers of afleveraars ter andere /cijde omtrent de weging, meting, telling als anderzints, zal de pakhuismeestër te Samarang daarvan aan den hoofd- administrateur en de administrateur te Sourabaija aan den Oosthoeks gezaghebber kennis geven, die bet verschil, een ieder ir) den hare, zullen decideeren of door anderen van hunnent-

SIS 1Ö0Ö. H. W. OAENDËLe.

wegen laten beslissen, gevende noglans in gevallen van aan- gdegenheid of van kwade trouw kennisse van hunne bevinding aan het gouvernement.

Art. 7. Bij ontdekking van minderheden bij den aanbreng, hetzij door dieverij of andere oorzaken, dan wel beschadiging aan de goederen, die in de pakhuizen afgeleverd worden, mits- gaders slegte qualiteit der aangebragt wordende producten. zuUen de pakhuismeester te Samarang en de administrateur te Sourabalja daarvan op de vooraf gemelde wijze, de eerste aan den hoofd-administrateur en de laatste aan den Oosthoeks gezaghebber kennis geven, die, het voorschreven rapport be- komende, gehouden zullen wezen de aangebragte goederen te laten inspecteeren, voordat de pakhuismeester of administra- teur met de ontvangst zal voortgaan, met de verpligting verder om hen in dezen met de noodige orders temuniêren.

Art. 8. In de bij art. 6 en 7 vermelde gevallen zuUen de prefecten der overige prefectures van Java een proces-verbaal formeeren, door hen en de ontvangers of afleveraars onder- teekend, en hetzelve inzenden aan den hoofd-administrateur, die daarin direct decideeren of eene voordragt ter afdoening doen zal aan den Gouverneur Generaal, terwijl nogtans de ontvangst of aflevering der producten inmiddds voortgang zal moeten hebben.

Art. 9. Verzegelde kisten en kasten zullen te Samarang en te Sourabaija niet mogen worden geopend als in tegenwoordig- heid van den hoofd-adminstrateur en den Oosthoeks geza^ebhei* of iemand van hunnentwegen.

Art. 10. In het generaal zal, bij Ontvangst van goederen uit schepen en vaartuigen, zoo ook bij binnenlandsche leve- rantien van producten, de pakhuismeester te Samarang en de administrateur te Sourabaija verpligt zijn vierentwintig oariMK nadat de goederen in het pakhuis zijn afgeleverd, daarvan een distinct schriftelijk berigt te dienen, de eerste aan den hoofd-administrateur en de laatste aan den Oosthoeks gezag- hebber, met nauwkeurige vermelding van de qualiteit eiv quantiteit der goederen, embalage, fust, kast en hetgeen over

1808. H. W. DAENOELS. 213

en (e korl is uitgeleverd, zooinede al hetgeen eenige byzoDdere speculatie kan yerdienen.

Art. 11. Bij den afscheep van producten en koopman- schappen, welke van 'sLands vf^egen naar elders verzonden worden, zoUen zij vooral zorgen, dat de kisten, halen en z^tkkeo, waarin dezelve producten en koopmanschappen worden afi^'epakt met berotting, verzegeld en in alle opzigten goed liecoDditioneerd worden afgeleverd en wijders de gemelde kisten en balen voorzien van een door hen geteekend afpak- briefje, distinctelljk beschreven met het bruto-, netto- en larra-gewigt, terwijl, voor zoover Samarang en Sourabaija Iielreft, de hoofd-administrateur en Oosthoeks gezaghebber, bij •Ie verzending van lijnwaden of dergelijke goederen, des noodig 'K)rdeelende, bij de afpakking en verzegeling in persoon tegen- woord^ zullen zyn of daartoe iemand van hunnentwegen /uilen kunnen committeeren.

Art. 12. De verzending van koffij, peper en andere pro- iliicten voor rekening van den Lande zal geschieden in goede liibbelde stroozakken, niet te boven gaande de zwaarte van tagtig ponden, en bij vervoer naar Batavia of bij verkoop aan vreemdelingen worden afgescheept, de koffij en peper tegens 126 & de picol en de rijst tegen 3400 S de koijang.

Art. 13. De suiker zal van de leveranciers worden geac- cepteerd in kanassers, hebbende de zwaarte van 37S tot 425 jHioden, bruto-gewigt, met een doorslag van vijf ponden op ieder kaDasser, doch zwaarder wegende aan den leverancier worden (rruggegeven; dezelve zullen behoorlijk met stroozakken worden :reêmbaleerd en berottingd en voor tarra gerekend worden 35 [HjDden per kanasser, zooals jongst mede te Batavia is bepaald.

Art. 14. De rijst, die uit de magazijnen aan vreemdelingen ^ii particulieren verkogt wordt tegen dertig rijksdaalders, /iJrer geld, de koijang, za\ na verkiezing van de koopers worden jffreleverd in enkelde of dubbelde stroozakken, mits betalende ^«>or de enkelde zakken rd* 1 Vs en voor de dubbelde zakken r> rd' per koQang, waarmede het verkoop-bedragen van de rijst nd worden bezwaard ten laste van de koopers.

214 1B08. H. W. OAENDELS.

Art. 15. Voor alle andere onprelden, die de vreemdelingen of andere koopers van producten tot garnering hunner ladingen mogten begeeren te maken, zullen zij extra betalen, in welk geval zij met het daartoe benoodigde tegen marktprijzen zullen worden geassisteerd.

Art. 16. Vreemdelingen en particulieren zullen de pro- ducten, die aan hun worden a^estaan, in de pakhuizen ontvangen en, wanneer de aOevering aldaar ten hunn^d ge- noegen is geschied, verder alle risico dragen ; met het benoodigde volk voor de prauwen zullen zij van 'sLands wege zonder betaling worden geassisteerd, doch daarentegen het wegstuwen binnen boord loopen voor hunne rekening.

Art. 17. Alle prauwen of andere vaartuigen, welke aan 's Lands pakhuizen, hetzij met rijst of andere producten, worden beladen, zonder onderscheid of dit geschied voor rekening van den Lande of van particulieren, zullen door den pakhuismeester, administrateur of prefecten voorzien worden van een afscheep- briefje, continerende het getal der zakken, balen of kasten en den netto-inhoud der daarin afgepakte goederen, zoomede eene opgave, naar welk schip of vaartuig dezelve zijn gecon- signeerd en wijders of de gemelde goederen en producten uit 's Lands pakhuizen verkocht, dan wel op vragt naar elders voor 's Lands rekening vervoerd worden, ten einde by hel passeren van de boom aan den pagter van de in- en uitgaande regten of die aldaar van zljnentwegen het toezicht houdU vertoond en afgegeven te worden, zullende te Samarang en te Sourabaija echter twee dergelijke afscheeps-hriefjes met iedere praauw moeten worden medegegeven, als een voor den pag^ter en een voor de bediendens van den fiscaal, welke met de surveillance van de boom belast zijn.

Art. 18. Desgelijks zal te Samarang en te Sourabaija, wanneer er afscheep plaats heeft, de pakhuismeester en ad- ministrateur ten eerste en wel, zoodra de goederen alle afge- wogen zijn, een distincte en accurate opgave van den gedaueu afscheep, zoo op het kantoor van den hoofd-administrateur en te Sourabaija van den scriba, als op het negotie-kantoor be-

1808. H.  W.  OAENDELS.  S15 

zoi^gm, aaDtoooende de quantiteit en soorten der goederen, zoo aan bruto- als netto-gewigt, met welk vaartuig de ver- zending geschied en naar welke plaats, zooniede den naam van den kapitein of gezaghebber, ten einde de papieren tot der- zelver depêche in tyds te kunnen in gereedheid brengen, '(welk te Samarang ten kantore van den hoofd-administrateur zal geschieden.

Art. 19. De contante verkoop uit de pakhuizen zal ten eenemaale ophouden, buiten de rijst, welke, zoo aan de gemeente, als aan anderen ten vervoer naar elders zal worden afgestaan io een onbepaalde quantiteit, doch niet meerder als bij een qtiart koijang tevens tegen dertig rd', zilver geld, . de ko^ang en verder op den voet, gelijk hiervoren onder art. 13 is bepaald.

Art 20. Het provenu van deze verkogte rijst zal door den pakhotsmeester te Samarang en den administrateur te Sourabaija om de twee maanden aan 'sLands kas u\oeten worden verantwoord en door de prefecten van de overige préfecture^ alle maanden bij hunne kassen ingenomen.

Art. Sik Met uitzondering van Zou- en feestdagen zullen de pakhttismeester te Samarang en de administrateur te Sou- raba^a des voor de middags van 6 tot 11 uren en, zoo de dienst het vordert, ook des agtermiddags van 3 tot half zes uren in hunne administratie moeten present zijn, edoch bij extra-ordinaire gelegenheden zooveel langer, als hun dienst in het pakhuis wordt vereischt, in dien gevalle de Zon* en feest- dagen daarvan niet uitgesloten, bijzonder bij belading of ont- lt>ssing van vaartuigen, die met spoed moeten gêêxpedieerd of oQtlost worden, blijvende alle nadeel, die den Lande door ver- tragingen in dezen mogt lijden, voor hunne verantwoording.

ArL 22. Uiterlijk voor den S^» of 10*° van iedere maand zal de pakhuismeester te Samarang aan den hoofd-administra- teur en de administrateur te Sourabaija aan den Oosthoeks gezaghebber bij een distinct berigt opgeven, welke goederen in den loop der vorige maand in de pakhuizen ontvangen en daaruit a%eleverd zijn, met aantooning van waar en met welke gel^enheid dezelve zijn aangebragt en op wiens orders en met

216 1808. H. W. OAENDCLS.

welke occasie de verzendiDgen en afleveringen zijn geschied, zoomede welke restanten in de pakhuizen verbleven zijn, en voorts een wedergade van dat berigt aan den negotie-boek- houder bezorgen, terwijl de prefecten van de overige prefectures van Java een soortgelijke memorie ofspecificatie mede in duplo aan den hoofd-administrateur op den aangegeven tijd zullen hebben in te zenden, als een voor den gemelden hoofd- administrateur en een voor den negotie-boekhouder te Samarang, met uitzondering echter van de prefectures en posten, welke onder den Oosthoek gehooren en vanwaar de gemelde speci- ficatien in duplo naar Sourabaija worden verzonden, de eeiie aan den gezaghebber ter verdere voortschikking aan den hoofd-administrateur en de andere aan den negotie-boekhoudtu* aldaar, wordende deze specificatie geformeerd uit de pakhuis- boeken, in bet navolgende articul breder te vermelden.

Art. 23. De pakhuismeester te Samarang en de admini- strateur te Sourabaija, zoomede de prefecten der overige prefectures van Java zullen van hunne administratie houden de navolgende boeken, als:

a. een distinct weegboek van alle aangebragte producten en goederen, in ieder pakhuis afzonderlijk, en een dito van deo afscheep, in welk laatste accuraat zal moeten wezen aangeteekend de dagen der afscheep en de weegsels, zooals dezelve na den andere zijn afgewogen, het vaartuig, waarmede de afgescheepte goederen worden vervoerd, en de naam van den kapitein of gezaghebber, die het vaartuig com- mandeert;

b. een distinct pakhuis- en zolder-restant-boek, waarin ten nauwkeurigsten moeten worden genoteerd, hetgeen in elk pakhuis of zolder, welke voortaan genommerd moeten zijn, opgeschuurd en daaruit weder afgegeven wordt, zoo meede hetgeen uit het eene pakhuis in het andere of yaii den eenen zolder op den anderen wordt overgebragt en verplaatst, alles in dier voegen, dat met een opslag van het oog kan worden nagegaan, welke goederen iti ieder pakhuis en op eiken zolder geborgen liggen;

1808. H. W. OAENOEL8. 217

r. een kassa-boek, daarin aanteekenende de ontvangst der

gelden voor de verkogte rijst, en d. een restant-boek van materialen, die door den Lande ten dienste der pakhuizen zijn ingekogt of ontvangen, met een nauwkeurige aanleekening, waartoe dezelve verstrekt, af- gegeven, dan wel in 'sLands magazijnen verbruikt zijn. Art. 24. Tot het houden dezer boeken zullen in de negotie- pakhuizen te Samarang en te Sourabaija expresse boekhouders worden aangesteld, op voordragt van den hoofd-administrateur en van )ieü Oosthoeks gezaghebber respective, welke boek- houders onder eede slaan en geheel independent zullen wezen van den pakhuismee^er en den administrateur, on- uiiddelijk sorteereode onder de directe bevelen vau den hoofd- aihninistraleur alhier en, voor zoover Sourabaija betreft, mede onder den Oosthoeks gezaghebber.

Art. 35. Overwiglen ten faveure van den pakhuismeesler, administrateur of prefecten ten eenemaale opgehouden hebbende, 200 zuUen alle de aangebragt wordende goedereu, dranken eu wat dies meer is, na decortatie der scheeps-spiUage, die aan de overheden van vaartuigen is toegestaan of nog toe- irestaan mogt worden, zuiver ingenomen en zoodanig tot het sluiien der boeken moeten blijven voortloopen, wanneer de uegotie-boekhouders te Samarang en te Sourabaija, een ieder in den zijnen, zullen formeeren eene berekening derpakhuis- spillagie volgens het reglement op alle artikelen, aan spillage onderhevig, dewelke, zooals van ouds, ten lasten der goederen moeten gebragt worden.

Art. 26. Al, hetgeen na gedane korting van de gemelde sj»illagie door eene goede en trouwe behandeling in de pak- huizen wordt over bevonden, zal verblijven ten voordeele van •ieo Lande, terwijl het tekort komende tegen de hoogste uit- koops-prijzen zal moeten worden vergoed.

Art. 27. Bij den aanbreng van 'sLands goederen zullen fusschen de overheden der vaartuigen en den administrateur i.Tene particuliere schikkingen mogen worden gemaakt wegens nver en lekoH bevondene artikelen, veel min aan de gemelde

S18 1808. H. W. OAENOELd.

overheden worden toegestaan om hetgeen zij kunnen re- kenen op hunne spillagie te profiteeren aan boord te houden, maar zal alles ontscheept en daarvan te Samarang en te Sourabalja zoodanig distinct berigt moeten worden gediend, als bij art. 10 is vooi^eschreven.

Art. 28. Uit deze berigten zullen door de negotie-boekhouders te Samarang en te Sourabalja worden opgemaakt de bevin- dingen der ladingen en volgens de order het tekort door de overheden of die het incumbeert moeten worden vergoed, terwijl het over uitgeleverde ten faveure zal worden i&genomen van den Lande.

Art. ^. Wanneer op de overige prefectures van Java goederen van Samarang of Sourabalja, gelijk bij voorbeeld van Samarang naar Japara, van Sourabalja naar Rembang, enz., dan wel van daar vice versa worden aangebragt, zal slechts de helft der anders geaccordeerde spillage aan de scheeps- overheden worden gevalideerd.

Art. 30. De producten van rijst, koffij, peper en wat dies meer zij, zullen ontvangen en aan den Lande verantwoord worden met overwigten, zooals dezelve aan den pakhuis- meester, administrateur of prefecten volgens de differente, plaatselijke inrigtingen worden geleverd; de rijst over inkoop zal echter conform placcaat van den ^^j^ 1808 generalijk worden ingenomen tegen 3500 ft de koijang en op ieder koijang 100 ft spillagie aan den pakhuismeester worden gevalideerd.

Art. 31. Voor afbetaalde producten zal niet meer mogen worden in rekening gebragt, als hetgeen daarvoor effectiveltjk, mede op grond van verschillende, plaatselijke inrigtingen, wordt betaald en dus daarin niet mogen worden gevolgt de be- palingen van vorige jaren.

Art. 32. De battoors of koelies voor de pakhuisen zullen uit de regentschappen geformeerd worden, conform de ge- maakte bepalingen bij het nieuwe plan van organisatie voor Java.

Art. 33. En daar alsnu alle extra-betalingen w^ens ver-

1d08. H. W. DAENDEL8. S19

strekkingen van materialen en afscbeeps-ongelden ophouden, zoo zuUen de pakhuismeester, administrateur en prefecten verpligt zijn in tljds de benodigde materialen voor de pak- huisen en den afscheep, als stroozakken, kaaijmatten, bind- rottings en agnl garen, op te geven om dezelve te kunnen inkoopen of van elders eischeu, onder indiening tevens van een lijst der materialen, die dezelve aan handen hebben, ten einde door den Lande te worden overgenomen tegen zodanige prijzen, als dezelve kunnen aantoonen daarvoor betaald te hebben, dan wel, zoo die prijzen den Lande niet convenieren, aan hen te verblijven.

Art 34. Maandelijks tegen den lO""" zal door den pak- huismeester te Samarang en de prefecten van Tagal, Paccalongan, Japara en Rembang aan den hoofd-administrateur en door den administrateur te Sourabalja, prefect van Grissee, onder- prefecten van Bancallang en Sumanap, enz. aan den Oosthoeks gezaghebber een specificatie moeten worden overgezonden van het gebruik, 't welk van de gedachte materialen is ge- maakt, zullende de Oosthoek gezaghebber de gemelde specifi- catiên verder aan den hoofd-administrateur bezorgen.

Art. 55. Alzoo de rijst en andere producten, zoo te Sa- marang en Sourabalja, als op de andere prefectures van Java, meestal door de regenten en leveranciers in enkelde zakken afgeleverd worden, zo zullen dezelve voor randsoenen als anderzints ook dusdanig verstrekt worden, ten ware de zakken door lang liggen zoodanig in stukken geraakt en vergaan waren, dat noodzakelijk nieuwe, enkelde zakken moeten worden venttrekt, waaromtrent egter in die gevallen de grootste zuinigheid wordt aanbevolen.

Art. 36. De pakhuismeester te Samarang zal buiten het noodig getal koelies tot zijne assistentie hebben :

een Europeeschen mandadoor a rd' 30

inhindschen weger » » 15

zes mandadoors « > 5

ieder, zilver geld, 'smaands, welke door den Lande zuUen worden betaald, terwijl de bepalingen der bediendens, zoo

2)0 1808. H. W. OAENDELS.

voor de pakhuisen te Sourabaija, als op de overige prefectures van Java, blijft uitgesteld in afwagting der voordragten, die deswegens door den Oosthoeks gezaghebber en de prefecten zullen worden gedaan.

Art. 37. De pakhuismeester te Samarang en de admi- nistrateur te Sourabaija zullen ieder genieten een vast trac- tement van zes duizend rijksdaalders, zilver geld, en bij de aanvaarding hunner bedieningen doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zvireer Zijne Majesteit, den Koning, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zullen zijn; '

dat Ik in mijne administratie alles zal aanwenden ten profijte van het gouveniement, wat men van een getrouw en eerlijk administrateur kan of mag verwachten, zonder mij direct of indirect op eenigerhande wijze tot prejudicie van het gouvernement te bevoordeelen of te verrijken ter vermeerde- ring van de inkomsten, die mij wettiglijk zijn toegelegd of nog toegelegd zullen worden;

dat ik ook stiptelijk zal nakomen en observeren het gesteld verbod tegens allen particulieren in- en verkoop in mijne ad- ministratie en geen handel, hoegenaamd ook, hetzij door mij, door iemand voor mij of wel door anderen zal drijven in goederen of wharen, respectivelijk tot mijne admiuistratie gehorende;

dat ik getrouwelijk en zonder eenige de minste achter- houding aan het gouvernement zal verantwoorden de over- wigten, die op de goederen, welke in de aan mij toevertrouwde pakhuisen geborgen zijn of nog ^^eborgen moglen worden, komen te vallen, hetzij dat die overwigten spruiten uit hetgeen op de aan mij geaccordeerde spillage wordt overbehouden, dan wel uit eenige andere oorzaken;

dat ik niemand in het zijne zal verkorten, maar integendeel legen alle excessen en kwade practijken zoo zorgvuldig zal waken, als iemand, om niet bedrogen te worden, in zipi eigen zaken zoude kunnen doen;

18Öd. H. W. DAENDELS. Ui

dat ik teo dien einde ook mei naauwlettendheid zal gadeslaan het gedrag van de bediendens in mijne administratie ter wering Tan aUe frandes en dat ik niet gedogen zal, dat liet gouTemement of particulieren bij de ontvangst en afievering Tan eenige artikelen in maat, gewigt of op eenige andere onrechtmatige wijze worden verkort, hetzij door mij zelven of door iemand van mij;

en dat ik wijders, zooveel in mijn vermogen is, zorgvuldig zal toexien en waken, dat de mij aanbetrouwde goederen niet ontvreemd of op eenigerlei wijze aan bederf onderhevig worden, en voorts in alle gevallen zodanig de mij toever* trouwde post zal viraamemen, als een getrouw adminislraleur toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk helpe mij tiod Akiaglig !

Blijkens onderscheidene bepalingen dezer instructie diende zij ook tot voorschrift voor de prefecten op Java, hoe zich te gedragen in het beheer vau 'sLauds goederen.

20 September. Instructie voor de negotie-boekhouders te Samarang en te Soerabaija.

Art 1. De n^tie-boekhouder te Samarang zal bij de nieuwe boeken intrekken de residentien van Souracarta en Djocjacarta, nevens de prefectures van Tagal, Pacalongang, Japara en Rembang, en de negotie-boekhouder van Sourabaija de prefecture van Grissée, de onder-prefecture Sumanap en de post Banjoewangie.

Art. 9. De^ gemelde negotie-boekhouders zullen, als ingre^ diënten tot het houden der voorschreven boeken, vóór den 8'" van iedere maand van de onderscheidene prefectures en posten, die zij bij hunne boeken moeten intrekken en verder met tanige administratie zijn gechargeerd, ontvangen de navolgende papieren, afgesloten onder ultimo der vorige maand, als:

een accurate kassa-rekening,

een distincte memorie of specificatie van de ontvangst en

220 1808. H. W. DAENDELS.

voor de pakhuisen te Sourabaija, als op de overige prefectures van Java, blijft uitgesteld in afwagting der voordragten, die deswegens door den Oosthoeks gezaghebber en de prefecten zullen worden gedaan.

Art. 37. De pakhuismeester te Samarang en de admi- nistrateur te Sourabaija zullen ieder genieten een vast trac- tement van zes duizend rijksdaalders, zilver geld, en bij de aanvaarding hunner bedieningen doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zullen zijn;

dat Ik in mijne administratie alles zal aanwenden ten profijte van het gouvernement, wat men van een getrouw oneerlijk administrateur kan of mag verwachten, zonder mij direct of indirect op eenigerhande wijze tot prejudicie van het gouvernement te bevoordeelen of te verrijken ter vermeerde- ring van de inkomsten, die mij wettiglijk zijn toegel^d of nog toegelegd zullen worden;

dat ik ook stiptelijk zal nakomen en observeren het gesteld verbod tegens allen particulieren in- en verkoop in mijne ad- ministratie en geen handel, hoegenaamd ook, hetzij doormy, door iemand voor mij of wel door anderen zal drijven in goederen of wharen, respectivelijk tot mijne administratie gehorende;

dat ik getrouwelijk en zonder eenige de minste achter- houding aan het gouvernement zal verantwoorden de over- wiglen, die op de goederen, welke in de aan mij toevertrouwde pakhuisen geborgen zijn of nog geborgen mogten worden, komen te vallen, hetzij dat die overwigten spruiten uit hetgeen op de aan mij geaccordeerde spillage wordt overbehouden, dan wel uit eenige andere oorzaken;

dat ik niemand in het zijne zal verkorten, maar integendeel tegen alle excessen en kwade practijken zoo zorgvuldig zal waken, als iemand, om niet bedrogen te worden, in zijn eigen zaken zoude kunnen doen;

18Öd. H. W. DAENDELS. tÜ

dat ik teo dien einde ook met naauwlettendheid zal gadeslaan bet gedrag Tan de bediendens in mijne administratie ter wering Yan alle frandes en dat ik niet gedogen zal, dat het gouvernement of particulieren bij de ontvangst en aflevering van eenige artikelen in maat, gewigt of op eenige andere oiirecblmatige wijze worden verkort, hetzij door mij zei ven nf door iemand van mij ;

en dat ik wyders, zooveel in mijn vermogen is, zorgvuldig zai toezien en waken, dat de mij aanbetrouwde goederen niet ootvreemd of op eenigerlei wijze aan bederf onderhevig worden, en voorts in alle gevallen zodanig de mij toever- trouwde post zal waarnemen, als een getrouw admiuistraleur toeslaat en betaamt.

Zoo waarlijk heipe mij tiod Alma^'lig !

Blijkens onderscheidene bepalingen dezer instructie diende zij ook tot voorschrift voor de prefecten op Java, hoe zich te gedragen in het beheer vau 'sLauds goederen.

20 September. Instructie voor de negotie-boekhouders te Samarang en te Soerahaija.

Art 1. De n^tie-boekhouder te Samarang zal bij de nieuwe boeken intrekken de residentien van Souracarta en Djocjacarta, nevens de prefectures van Tagal, Pacalongang, Ja()ara en Rembang, en de negotie-boekhouder van Sourabaija de prefecture van Grissée, de onder-prefecture Sumanap en de post Banjoewangie.

Art. %, De' gemelde negotie-boekhouders zullen, als ingre- diiMen tot het houden der voorschreven boeken, vóór den 8*"" van iedere maand van de onderscheidene prefectures en posten, die zij bij hunne boeken moeten intrekken en verder met eenige administratie zijn gechargeerd, ontvangen de navolgende papieren, afgesloten onder ultimo der vorige maand, als:

een accurate kassa-rekening,

een distincte memorie of specificatie van de ontvangst en

iÜ iéOB. H. W. DAENDËLé.

Yerstrekking van goederen en producten, met aantooniug, van waar en met vrelke gelegenheden dezelve zijn aangebragt, op wiens order en met welke occasie de verzending en afleve- ringen zijn geschied en hoe groot de restanten nog zijn gebleven,

een kopij van alle afgaande en aankomende* facturen,

een accurate lijst der verstrekkingen, zoo aan de civiele, als militaire en andere geêmploijeerdens, iageld en randsoenen,

een kruit en zegel-rekening.

Art. 3. Wanneer de voorschreven papieren niet in de ver- eischte order zijn, te laat worden ingezonden of daaraan eenige ontbreken dan wel abusive opgaven in zich bevatten, zullen de negotie^boekhouders zich deswegens adresseeren aan den hoofd-administrateur en daarin zijne voorziening vragen.

Art. 4. Bij het sluiten der boeken zullen de negotie-boek- houders zich zorgvuldig onthouden om iets te verevenen ten voordeele der administrateurs of wie het ook zoude mogen wezen, maar aQe het overbevondene, spruitende uit hetgeen op de geaccordeerde spillage wordt overbehouden als ander- zints, ten faveure van den Lande innemen en daarentegen de tekortkomingen stellen op rekening van vergoeding door den- gene, dien H incumbeert.

Art. 5. De negotie-boekhouders zullen moeten zorgen, dat de boeken onder balance gebragt en gesloten djn, uiterlijk ^ drie maanden na het einde van het boekjaar, en alsdan ook met de generale staat-rekeningen ter confrontatie en examinatie aan den hoofd-administrateur worden ingezonden.

Art. 6. Zij zullen zorgen, dat de aanrekeningen naar de naburige en andere etablissementen ten behoorlijken tyde ge- schieden en ten minste vier malen 'sjaars generale facturen van aanrekening afgaan; voorts het werk, zooveel mogelyk, houden op een eifen voet en aan alle requisiten y^a den hoofd-administrateur promptelijk en zonder eenig dilai beant- woorden.

Art. 7. Alle rekeningen, specificatiên, facturen, enz. door den hoofd-administrateur geëxamineerd word^de, zoo zullen de negotie-boekhouders dezelven niet vermogen te boeken, voor

i

lÓÖé. H. W. bAÉ^OCLé. )9K

dat zy door den gemelden hoofd^administrateur geapprobeerd en voor goedgekeard geteekend zijn.

Art 8. De Degotie-boekhonders zullen houden hel klein- kas8a-ix>ek fan SamaraDg eo Sourabaija, zonder daarvoor van den klein-kassier eenige betaling te genieten, als behoorende tot liet negotie-werk, wel te verstaan het kassa-boek, dat volgens de ordonnaotién opgemaakt en naar Batavia verzonden wordt.

Ari. 9. De negotie-boekhouders van Samarang en Sourabaija zalien ieder gieten een tractement van twee honderd en ryrtig rijksdaalders, zilver geld, ter maand; voorts die van Samarang geassisteerd zijn door

een eersten suppoost è rd' 80

» tweeden » » » 70

» derden » » » 50

■ vierden » » » 40

vier klerken a » 30

■ » • • 55

• • 20

mede zilver geld, 'smaands, terwijl nopens het benoodigde getal klerken voor het negotie-kantoor te Sourabaija, na mate fan den minderen omslag aldaar, de voordragt vanden Oosthoeks gezaghebber zal worden afgewagt.

Art 10. Gemelde negotie-boekhouders zullen bij de aan- vaarding hunner bedieningen doen den navolgenden eed:

q^ belove en zwere Zyne Majesteit, den Koning van Holland, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zijn :

dat ik het ambt van negotie-boekhouder zal waarnemen met alle naarstigheid en stiptelijk opvolgen hetgeen mij bij mijne instructie is voorgeschreven of nog voorgeschreven staat te worden, inzonderheid dat ik geen ongeoorloofde afschry- viogen doen zal ten voordeele van administrateurs of anderen en generalyk mij zoodanig gedragen, als een vroom ambtenaar toeslaat en betaamt

Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig!

Sii4 idOd. U. W. bAENDËLê.

20 September. Instructie voor den sjahbandar^ levens ktein-kasbier en ontvanger det^ domeinen te Samarang,

Art. 1. Als sabandhaar zal hij bij aankomst van vreemdo en particuliere schepen of vaartuigen de kapitains of gezag- hebbers terstond presenteeren aan den prefect dan wel aan dengene, die aldaar op dat tijdstip met het gezag mogt zijn be- kleed, hun tevens afvragende de pas, factuur-cognossementen, benevens alle verdere brieven en papieren, het gouvernement of hunne bodems betreffende, en dezelve aan den tljdeltjken gebieder der plaats overhandigen.

Art 2. Hij zal de gemelde kapitains of gezaghebbers van vreemde en particuliere schepen of vaartuigen aanstonds bij hunne aankomst bekend maken met de plaatselijke wetten en orders op den handel, voor zoover hun maar eenigzints zoude kunnen regardeeren, houdende ten dien einde daarvan een appart recueil.

Art. 5. Hij zal met alle vigilanlie waken en doen waken tegen sluikerijen en allen ongepermitteerden handel en ten dien einde zijne bediendens aan de boom hebben, die tegen- woordig zullen zijn bij het visiteeren van alle inkomende en uitgaande goederen door het volk van den pachter en ook het regt zullen hebben om, wanneer de pachter de visitatie al niet mogte begeeren, dezelve te kunnen eisschen ; zullende zijne gemelde bediendens mede surveilleeren op de reede, langs de stranden en aan de mondingen van kreeken, spruiten en rivieren tegen allen uitvoer van geld en anderen morsbandel, ten einde bij ontdekking en agterhaling door hem te worden aangegeven.

Art. 4. Alle kapitains, gezaghebbers of carga's, die eenige ladingen of cargaizoenen ter verkoop aanbrengen, moeten zich hijgden sabandhaar melden en hunne medegebragte goe- deren, passagiers, enz., aangeven, mogende geen goederea landen zonder een losbriefje van hem, sabandhaar, hetgeen hij niet verleenen zal dan na daartoe te hebben verkregen het consent van dengene, die het gezag voert.

1Ö06. H. W. DAEN0EL8 i2lt

Art 5. De sabandhaar zal yerpligt zijn nauwkeurige lijsten te houden Tan alle aankomende en vertrekkende, yreemde en particuliere schepen en vaartuigen, derzelver ladingen en passa- giers, welke lijsten op zijn bureau bewaard en bij ontslag of over- lijden aan zijnen vervanger zullen moeten worden overgegeven.

Art. 6. Hij zal gehouden zijn den pachter van de boom in bet heffen van den bepaalden tol, daartoe verzogt wordende, de behulpzame hand te bieden en, indien er eenig verschil mogt ontstaan tusschen den pachter en den eigenaar of aan- brenger der goederen, daarin decideeren, zonder dat nogtans jiarthijen daarbij zullen behoeven te acquiesceeren, maar zich ter nadere uitspraak zullen mogen adresseeren aan den plaat- sélijken gebieder.

Art. 7. Alle vaartuigen, van den overwal komende, worden door een justitieele commissie, ten overstaan van den fiscaal, doch die van Maccasser en andere plaatsen uit de groote Oost door hem, sabandhaar, gevisiteerd.

Art. 8. De passen voor vertrekkende schepen en vaartuigen worden door hem, sabandhaar, opgemaakt, waarvoor hij zal niogeo deelareeren in zilver geld, als:

?oor een pas naar den overwal, geschreven op een zegul van twee rijksdaalders rd« 15 : —

voor een pas naar Batavia en Bantam, geschreven op een zegul van vier en twintig stuivers • 1 : 52

Yoor een pas hngs de kust, geschreven op een ze^ul van zes stuivers.. » — : 45

Art. 9. In margine van de passen zal moeten blijken, welke ladingen, ammunitie, passagiers, enz., worden mede- gevoerd, zoomede dat het last- en ankerage-geld is voldaan, 't welk de sabandhaar zal hebben te incasseeren en alle zes maanden aan de groote kas te verantwoorden.

Art. 10. Ht| zal voor de passagiers-passen mede mogen deelareeren in zilver geld, als:

voor een pas naar Batavia, den overwal en de groote

< »v>st rd' 1 : 12

en voor een pas langs Java's kust • — : 30

rLAlAAT-SOgS MSL XT» 19

SS6 IdOd. H. W. OAENÖCLd.

Art 11. Hij zal den pachter van de boom in tljds Ter- witUgen, welke goederen door de van hier vertrekkende schepen en vaartuigen worden medegevoerd, ten einde de pacht daan an te kunnen innen, voor zoover dezelve aan tol subject zijn, en de passen niet aigeven, voordat hem by quitantie blijken zal, dat de gemelde pachter behoorlijk is voldaan.

Art. 13. Als ontvanger der domeinen zal hij zorgen, dat de pachters hunne verschuldigde pachtschat op de gestelde ter- mijnen voldoen eii dezelve daartoe aanmanen, doch, zoo zij, des ongeacht, daarmede tot veertien dagen na het termyn dilayeren, daarvan schriftelijk berigt doen aan den prerect, sub poene, dal Mj nalatigheid op hem zal worden verhaalt de schade, die den Lande door wanbetaling mogt lijden.

Art. 13. Hy zal maandeUjks van de by hem ingekomen pachtpenningen verantwoording doen aan de groote kas.

Art. 14. Als klein-koisier zal by geene gelden voor den Lande ontvangen of uitgeven dan op ordonnantiön, door den hoofd-administrateur of, zoo de Maarschalk en Gouverneur Generaal hier tegenwoordig is, van zynentwegen te verleenen.

Art. IB. Hy zal tevens bekleeden de funclien van eo/fec<eur 1MIII het eollateraal en van het klein-zegul, zoomede van post- meester generaalj volgens de orders en instructien, deswegens geëmaneerd, en hetgeen van die belastingen . inkomt om de zes maanden aan de groote kas verantwoorden.

Art. 16. Hy zal een vast tractement genieten van vier duizend rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars en daarenboven tot compensatie van de onkosten van zyn bureau, bet houden van matta«matta's en andere, onvermydeUjke uitgaven, aan hem worden gelaten hetgeen de passen opbrengen, zoomede de ondervolgende inkomsten, by hem tot hier toe genoten, als .

van ieder vaartuig, 't welk van Batavia hier aankomt eii naar den overwal of groote Oost is gedestineerd, vyf rl|ks- daalders, doch geen lading brekende of innemende slechte de helft;

voor een losbriefje ten behoeve van vaartuigen, komeudf van den overwal, drie ropyen;

180Ó. H. W. DAENDËLd. ü?

voor een doodbriefje tot het begraven van inlandsche op- varenden Tan particuliere vaartuigen, een ropij ;

Toor het teekenen der passen naar den overwal, een halve roplJ ;

voor bet teekenen vaa passagier-passen naar Batavia en langs Java, een sehelling;

voor het verleenen van een certificaat voor een slaaf, die van ■Ie kust van Bomeo of van den overwal alhier wordt inge- voerd zonder transport, twee dukatons.

Art. 17. Bij de aanvaarding van zijne bediening zal hij •loeo den navolgenden eed :

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van Holland, dl< mtjnen beogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den (iuuvemeur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en ge- trouw te zi|n;

dat ik de persoenen, welke ten handel worden geadmitteerd aiel bescheidenheid zal behandelen en hun nauwkeurig onder- rigteo van de wetten, die alhier omtrent contrabande-goederen ijn geêtablisseerd ;

dat ik met de uiterste vigilantie zal waken tegen allen smokkelhandel en zonder eenige conniventie zal aangeven '^genen, welke daarop door mij of mijne bediendens worden i'^trapt, zonder deswegens op eenigerlei wijze te composeeren ;

dat ik mij onthouden zal van het drijven van allen handel Miet schepen en vaartuigen, die ter dezer plaatse komen ne- ^Htieeren, en evenmin in die van anderen zal participeeren ;

M>ris ook van geene handelaars zal aannemen eenige giften "f gavm, of permitteeren zal, dat die door mijne aanhoorigen ^n bediendens aangenomen worden;

dat ik zorgvuldig zal toezien, dat de pacbt-termljnen op !^(i behoorlijken tijd worden voldaan en de pachters, die lijrin nalatig blijven, zal annonceeren zonder daarvan, om

veike consideratien ook, te blijven in gebreke;

en dat ik mij voorts in allen opzigte in mijne bediening kwijten al. gelyk een eerlijk en vroom ambtenaar toestaat en betaamt.

Zoo waartyk helpe mij God Almagtig! Zie ook SS November 1809.

228 1d08. H. W. 0AËNDÊL6.

20 September. Regeling der tractementen van onder- scheidene ambtenaren op Java.

Zijne excellentie, in overweging genomen hebbende, dat aangezien het afschaffen van alle indirecte middelen en wegen, langs welke de ambtenaren onder het vorig bestuur zich gerechtigd waanden hunne inkomsten te vei^deren, is bevestigd en geconsolideerd bij de voor Java geiniroduceenle nieuwe organisatie^ alsnu ook aan zoodanige civiele ge- emploljeerdens, voor welke nog geene vaste tractementen zijn bepaald en die, bij ontstentenis daarvan, tot hiertoe geene inkomsten hoegenaamd genoten hebben of daarin door de bedoelde afschaffing aanmerkelijk verminderd zijn, zoomede nog aan anderen, die in evenredigheid van hunne werkzaamheden alleszins sober beloond wierden, een sortabel bestaan dient ie worden verzekerd, toereikende om daarvan overeenkomstii; hun karakter en den aart, de aangelegenheid en verantwoor- deiykheid hunner bedieningen op eene convenabele vnjze te kunnen leven, ten einde ook tevens hierdoor alle ambtenaren tot eene eerlijke administratie op te wekken en met meer nadruk als te voren te verbinden, mitsgaders met tegrootei regt dezulken van hen te kunnen straffen, die, zich op nieu^' aan de oude misbruiken overgevende en uit de vorige, on- zuivere bronnen puttende, daardoor hunne wettige inkomsten op eene onwettige wijze zouden trachten te vermeerderen, besluit :

1^ aan de ondervolgende ambtenaren de nabeschrevene trae- tementen 'sjaars in zilver geld toe te leggen, als: te Sourabaya: den gezaghebber rd* 200(><

• administrateur > 600'

9 negotie-boekhouder • oOo^

» pakhuis- » » 18(*

te Grissée: den prefect rd» 100< •

• scriba of boekhouder » KX

1808. H. W. 0AENDEL8. 329

te Siunanap:

deo onder-prefect rd» 3200

» scriba of boekhouder > 200

te BancaDaDg:

den onder-prefect rd' 1400

• scriba of boekhouder > 400

te Banjoewangie :

den scriba of boekhouder rd" 600

te Passourouang :

den scriba of boekhouder rd' 600

ten eilande Baviaan:

den onder-prefect. . rd" 1200

te Samarang:

den prefect rd» 20000

hoofd-administrateur > 9000

pakhuismeester » 6000

sabandhaar . / ^ » 4000

negotie-boekhouder » 5000

secretaris van Wees- en Boedelmeesteren • 3000

tractements-boekbouder > 2000

n^otie-overdrager > 1440

pakhuis-boekhouder » 800

gezworen klerk bij den Raad van justitie » 600

tractemenls-overdrager » 600

eersten klerk van Wees- en Boedel- meesteren » 480

te Tagal:

den scriba of boekhouder rd' 1200

te Paccalongang :

den scriba of boekhouder rd* 1000

te Japara:

den prefect rd» 15000

scriba  of  boekhouder »  1200 

te Rembang:

den scriba of boekhouder rd* 1000

Jat afle de voorschreven ambtenaren vrij zullen wezen

\

'230 1808. H. W. DAENDEL8.

van de betaling van ambtgeld, gerekend van primo Januari) dezes jaars, en de Iractementen voor den Oosthoeks gezag- hebber, de prefecten en onder-prefecten, den pakhuismeester te Samarang en den administrateur te Sourabaija mede zullen ingaan met den eersten JanuariJ dezes jaars, zullende daarentegen alle winsten, door de gemelde ambtenaren sints dien tijd gepercipieerjl en genoten aan overvrigten, recognitien en op de betaling der producten als anderzins moeten worden gebragt ten voordeele van den Lando, conform de deswegens gedane circulaire aanschrijving vnn den 16^° Mei 1808, en wijders de tractementen voor den hoofd-administrateur, sabandhaar en de overige genoemde geémploljeerdens, voor zoover zij in den loop van dit jaar zijn aangesteld of nog aangesteld zullen worden, ingaan met den dag hunner aanstelling;

3^ dat de scriba in den Oosthoek, even gelyk die van Samarang, voortaan geen tractement van den Lande genieten, doch daarentegen jouisseren zal van de winsten als vendumeester en die op de zee- en landpassen, depiagemsofcontractev met de pachters, de trouw-actens, als anderzins te voren geheel of gedeeltelijk bij hem wierden gepercipieerd en niet ingetrokken of door de nieuwe inrigtingen vervallen zijn; wordende wijders ingetrokken de bediening van eersten klerk ter secretarij en aan hem, scriba, niet meer als eenen enkelen klerk a rd'' 40 ter maand van Lands* wege geaccordeerd om hem in het bewaren der archi ven. het houden van het dagregister en andere bezigheden in zijne functie van scriba te assisteeren;

4^ dat de maand-gelden voor de klerken en mindere pennisten bepaald blijven op den voet, zooals door de hooge regerini: te Batavia bij resolutie van den 25*" Pebruarij 1808 i> vastgesteld, buiten zoodanige uitzonderingen, als daaroj bij de instructien voor den hoofd-administrateur en det negotie-boekhouder alhier, item bij sommige resoluliei. bereids zijn of nog mogten worden gemaakt;

6^ dat de tractementen van den secretaris en de verden

k

1808. H. W. 0AENDEL8. SSt

geëmploije^ens bij de collegien van Wees- en Boedd- meesteren te Samarang zullen ioopen ten laste van hare eigene kassen.

22 September. Bepalingen nopens de marine^school te Samarang.

Zijne excellentie, overwegende, dat dit etablissement niet alleen nuttig is om, ingevolge de primitive instelling, jonge lieden tot de zeevaart en tot de arthillerie of genie op te leiden, maar ook tevens eenigermate vergoed het volstrekt gebrek aan scholen en leermeesters hier te lande voor zoo- danige ouders, die, geene genoegzame middelen hebbende om hunne kinderen tot het verkrijgen van eene behooiiijke op- voeding naar Europa te zenden, daardoor in de gelegenheid worden gesteld dezelve tegens een zeer médiocre betaling in het voorschreven instituut te doen onderwijzen;

overwegende wijders, dat de qualiteiten van zee-officieren bij de kolonie, welke tegenwoordig nog bij de informators worden bekleed, als een overblijfsel van de oude inrigting lier voormalige 0ost4ndische Compagnie om haren handel met eigen schepen te drijven, voor de gemelde informators behooren te vervallen en dezelve gecreëerd tot officieren van de arthillerie, als zeer gepast zijnde voor de belrekking, waarin zij zijn geplaatst, en zulks namate van de verschillende graden^ die zij thans bezitten, en de aanspraak op bevordering, welke zij door het lang gemis van avancement hebben ver- kr^en ;

overwegende eindelijk, dat door het accordeeren aan de i'emdde informators van den rang van officieren der arthil- lerie ly ruim zooveel aan tractementen zullen toucheeren, als zt) anderzints gewoon waren qua zee-officieren en aan dooceurs van het instituut ie genieten, waardoor de gemelde doQceurs ten bedrage van rd* 2970 kunnen worden bespaard tot groote verligling van het fonds, 't welk reeds zints eenigen tijd de lasten niet heeft kunnen bestrijden, terwijl uit die bezuiniging tevens kan worden gevonden eene ver-

332 1808. H. W. DAENDELS.

hooging van het menage-geld der scholieren, gemerkt het by de toegenomen duurte van levensmiddelen niet meer mogelijk is hen, geiyk bevorens, voor rd' Vj^ per hoofd 'smaands na behooren te spljzigen;

besluit:

1^ de informators en onderwgzers in 't marine-school te

Samarang te ontslaan als zee-offlcieren bij de kolonie en

hen aan te stellen, gelijk zij aangesteld worden bij dezen :

Jobannes Gerlach tot eersten kapitein van de arthülerie

en eersten informator;

Jan Tennis Busscher tot eersten lieutenant van de arthülerie en tweeden informator;

David von Emmerik tot eersten lieutenant van de arthiUerie en derden informator;

Jobannes Julius van Hoorn tot lieutenant van de arthil- lerie en vierden informator;

Roelof van Ingen tot lieutenant van de arthülerie en vyfden informator;

Garel Goenraads en Frederik de Neljs tot kadets van de arthiUerie en aide informators;

alle op de tractementen, tot hunne respective graden by de arthülerie staande, doch zonder eenig verder genot van douceurs uit het fonds van het marine-school, be- halven voor de aide informators, aan wie uithoofde van de geringheid hunner inkomsten ieder een halve ryks- daalder daags in züver geld ten lasten van het voorschreven fonds zal worden betaald; 20 het menage-geld voor de scholieren te verhoogen van rd' 2^3 tot rd* 4 ter maand en derzelver getal te be- palen op 80 koppen; 3® de tegenwoordige curatoren van het voormelde instituut, thans nog bestaande uit den prefect, Goldbach, den havenmeester te Rembang, Verhage, en het lid van het collegie van administratie der houtbosschen, Smissaart, honorabel als zoodanig te ontslaan en weder tot curatoren te benoemen:

1808. H. W. DAENOCLS. 833

den prefect Goidbach, « president van het coUegie van administratie der houtbosschen, Knops, den lieutenant-kolonel van Oostheim, « ^9 * en havenmeester. Muller,

hoofd-administrateur Sack, welke laatste tevens zal zyo kassier»

verwisselende maandelijks van presidie en in hunne werk- zaamheden geassisteerd door den scriba, Beer; 4"^ aan de gemelde curatoren te demandeeren om de in- structien voor het voorschreven instituut zoodanig in te richten, dat dezelve voor het onderwijs van den dienst te lande, zoowel als van dien ter zee, beiden dienstig zijn ; 5*^ ingehjks aan de gemelde curatoren op te dragen om ten laste van het fonds een leermeester in de Hollandsche taal voor 't marine-school te engageeren, zoodra zich de gelegenheid daartoe zal voordoen, ten einde de scholieren, die bier te lande zijn geboren en de Hollandsche taal niet volkomen magtig zijn, daarin onderwijs te geven

• tot faciliteit van de lessen, welke zij van de informators ontvangen.

23 September. Zamensmelling van de collegién van WeeS' en Boedel-fneesteren Ie Samarang.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat de president en de secretaris van Weesmeesteren te Samarang, tt^vens zijnde president en secretaris van het collegie van Boedelmeesteren, het laatstgemelde collegie zeer gevoeglijk kan worden gedissolveerd en deszelfs werkzaamheden op het collegie van Weesmeesteren overgebragt, alleen met assumtie van eenige Ghineesche en Moorsche leden, wanneer over de Ik langen van onchristenen wordt gehandeld;

besluit het collegie van Boedelmeesteren in te trekken en (tresideni en leden honorabel te ontslaan, met dankbetuiging ^ oor hunne aan den Lande in die betrekking bewezen diensten ;

234 1808. H. W. DACNDEL8.

voorts de belangens van onmondige onchiistenen in den aan- staande te laten waarnemen door Weesmeesteren onder den titul van het coiiegie van Wees- en Boedelmeesteren, samen- gesteld uit de volgende personen, als:

president: Jacob Blanck;

vice president: Barend van der Worm;

leden: H. W. Piel, H. B. Knaap, J. J. Jonker, C. F. Cramer, Kouw Tjaijseeng, Tan Tianseeng, Mura Lebe, Djenal Albiedien ;

secretaris: Nicolaas Anthonij Holmberg de Beckfeld;

met dien verstande, dat de Ghineesche en Moorsche ledon alleen tot de zitting zullen worden toegelaten, wanneer over de belangen van onchristenen wordt gehandelt.

Een gevolg van deze zamensmelting is geweest de onder- staande, op een onbekend tijdstip (vermoedelijk niet vóór 1810) gearresteerde instructie.

Art. 1 . Overeenkomstig bet geresolveerde van zijn excellentie den Maarscbalk en Gouverneur Generaal op den 23"' van Herbtmaand 1808 maken de coUegien van Wees- en Boedel- meesteren te Samarang voortaan maar een coUegie uit en, ofschoon het voormalig gouvernement van Java's Noord-Oost- kust in verschillende deelen, van elkander onafhankelijk, ge- scheiden is, blijven Wees- en Boedelmeesteren in hare voormalige betrekking langs deze kust, van Brebes tot Lassum ingesloten, en in keizers en sultbans gebied onveranderd en worden aan de hoven van Souracarta en Djocjocarta en op de prefectures Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang door de civiele magten zoodanig geassisteerd, als hieronder nader beschreven zal worden.

Art. 2. Het gemelde coiiegie van Wees- en Boedelmeesieren bestaat uit een president, een vice-president en zeven leden: de president, vice-president en drie leden zijn altoos Europeesen of van Europeesche afkomst, twee leden Ghineesen en twe«' Mooren. Maleiers of van andere Mahomedaansche natie, geene Javanen zijnde; dit coUegie wordt geassisteerd door een 8e-

1808. H. W. OAENDELS. SSK

crefaris, een gezworen klerk, die tevens boekhouder is, en met zoovele klerken, als het schrijfwerk zal vergen, en word verder bediend door een bode.

Art. 3. De belangens van Christenen en Joden gaan echter bij het coUegie van Wees- en Boedeimeesteren alleen aan den president, vice-president en de eerstgenoemde drie leden, terwijl die van Chineesen, Mooren en andere Oostersche natiën, geen Javanen zijnde, den president, vice-president en alle de hier Toorgenoemde leden aanbevolen zijn ; het roUegie, in de eerste plaats handelende, doet zulks onder benaming van Weesmees- teren en in de tweede plaats onder die van Boedehneesteren van Chineesen en andere onchristene sterfhuizen.

Art. 4. In 't generaal moeten alle boedels van Christenen en Joden, viraar de erfgenamen onmondig, dan wel uiUandig of absent en die notoirlijk sufBsanl zijn, door Weesmeesteren, in zooverre haar Eerwaardens bij testament niet uitgesloten zijn, aangevaart en geadministreert worden, zoodanig, als altijd gepractiseerd werd, met dezen verstande nogthans, dat, bij aldien er eenige de minste haesilatie mogt wezen, door wien van beid^, Weesmeesteren of den curator ad lites, de boedel moet worden aangevaard, Weesmcesteren dezelve niet onder zig . mogen nemen, alvorens daarover te hebben erlangd de decisie of ordre van den heer Gouverneur Generaal, zooals de curator ad lites aan zijne zijde ook verpligt zal zijn te doen; in afwagting van die decisie zal de prefect van Samarang en Damak de bevoegdheid hebben de weeskamer dan wel den curator ad lites tot eene provisioneele aanvaarding te aotboriseeren.

Art S. Dog in cas van twijffeling omtrend de sufTisantie eenes boedels, tot welkers administratie Weesmeesteren ge- roepen zijn, zal dezelve, om de reputatie van den overledene te conserveeren, zoolang voor suffisant gehouden werden, tot dal het contrarie komt te blijken, en gevolgelijk de eerste aanvaarding van dien moeten geschieden door den secretaris van Weesmeesteren ter presentie van twee gecommitteerde leden met voorkennisse en ordre van den heer president.

256 1808. H. W. DAENDELS.

Art. 6. Zullende in dezen gevalle ten eersten alles in het sterfhuis geinventarisseerd en de zaken van des overledens begravenisse op 't menagieuste en zoo sober, als immers de conditie van den overledene dat lijden kan, gesteld moeten worden.

Art. 7. Dit verrigt zijnde, zal de secretaris, zoo ras doenlijk en alvorens tot den verkoop der goederen te procedeeren, gehouden zijn aan het coUegie te vertoonen den staat des boedels, te vireten, de onkosten der begravenisse en wijders de schulden des boedels, zooverre bekend zullen zijn, en daarin stellen alle de in wezen bevondene effecten, schulden, etc. om alsdan bij hetzelve collegie geëxamineert te werden, of zoodanige boedel, ten gelde gemaakt werdende, zoude komen toereiken of niet, om in 't eerste geval voort te stappen tot de verkooping der goederen en de verdere administratie van dien, dog in hel laatste geval daarvan sedert die ure af te zien en denzelven als een notoiren insolventen boedel aan den sequester over te geven.

Art. 8. Maar, wanneer het gebeuren mogte, dat zodanige boedel bij Weesmeesteren op het gemelde vertoog van haaren secretaris voor sufficant aangezien en egter na dato der verkoping insolvent bevonden wierdt, het zij dat de goederen zoo hoog in prijs niet haaien, als men wel gedagt hadde, of wel, dat zig na dato nog eenige schulden openbaarden, zo zal die boedel almeede aanstonds aan den sequester moeten overgegeeven worden, zonder dat bij leeden van Weesmeesteren de 40'^® penning van de verkogte goederen genooten, maar, getrokken zijnde, weeder ten voordeele van den boedel zal moeten uitgekeerd worden, gelijk dan ook de secretaris weegens de risico in het invorderen der vendu-penningen» die hij daar van onderheevig blijft, niet meer zal trekken dan de eene helfte van 't ordinaire vendu-salaris, boven de gevallene kosten, en de weeder helfte laten geOieten door den sequester, aan welken zodanige, naderhand insolvent be* vondene boedel werd overgetransporteerd, en dat voor de moeite der te houdeue procedures, in cas van preferentie

1806. H. W. ÖAÊNDCLS. 237

en eoDcaireDtie, mitsgaders de distributie, in conformiteit van het daarop te vallene vonnis.

Art 9. Zulks zal ook vice versa moeten geschieden, in- gevalle de sequester een boedel, die eerst notoir insolvent g'oordeeit was, na dato sufficant bevond, virelke als dan niet alleen aanstonds aan Weesmeesteren overgegeeven, maar ook, in cas de goederen reeds verkogt mogten zijn, als dan door den sequester voor risico en moeite van 't inmaanen der vendu-penningen niet meer dan het halve vendu-salaris boven de gevallene onkosten genooien en de resteerende helfte aan den secretaris van Weesmeesteren gecedeert zal moeten worden.

Art. 10. Alles nogthans met dien verstande, dat, ingevalle het mogte gebeuren, dat, nadat de ganlsche boedel reeds gered en de bekende crediteuren al voldaan mogten zijn, zig onverwagt nog een crediteur kwam op te doen, wien, naderhand eerst te voorschijn komende en dies crediteurs pretentie grooter mogte weezen dan het overgeblevene restant des boedels, alsdan geen overgifte van dien, hoewel daar- door insolvent bevonden werdende, zal geschieden, maar alleen uitkeeriiig van dat restant aan zodanigen crediteur behoeven gedaan te worden, zonder dat hij, schoon de oudste bezegelde brieven hebben mogte, de verdere crediteuren, welke haar aan- deel bevoorens ter goeder trouwe uit den suflicant geoordeelden boedel genooten hebben, tot eenige weederuitkeering ver- nioogens zal zijn aan te spreeken ; egter zal zulx geen plaats hebben, dan wanneer alle bekende en onbekende crediteuren, bij afBxie van billetten, zowel in het Neederduits, als in 'tMaleidsch en Chineesch, van de voorschreven te doeue volkomene afbetaaling der crediteuren zes maanden bevoorens zuUen weezen verwittigt.

Art. 11. Iemand aflijvig wordende, hetzij man ofte vrouw, en kind ofte kinderen agterlaatende ofte geen maagen of ge- regtigde erfgenaamen alhier hebbende, zal de doodgraver, die het graf voor den aflijvige maakt, gehouden weezen, al eer dezelve begraven word, zulx Weesmeesteren ofte

^a iéÓé. M. W. DAENÓËLd.

yerstrekking van goederen en producten, met aantooning, van waar en met welke gelegenheden dezelve zijn aangebragt, op wiens order en met welke occasie de verzending en afleve- ringen zijn geschied en hoe groot de restanten nog zijn gebleven,

een kopij van alle afgaande en aankomende ^facturen,

een accurate lijst der verstrekkingen, zoo aan de civiele, als militaire en andere geêmploijeerdens, ia geld en randsoenen,

een kruit en zegel-rekening.

Art. 3. Wanneer de voorschreven papieren niet in de ver* eischte order zijn, te laat worden ingezonden of daaraan eenige ontbreken dan wel abusive opgaven in zich bevatten, zullen de negotie-boekhouders zich deswegens adresseeren aan den hoofd-administrateur en daarin zijne voorziening vragen.

Art. 4. Bij het sluiten der boeken zullen de negotie-boek- houders zich zorgvuldig onthouden om iets te verevenen ten voordeele der administrateurs of vrie het ook zoude mogen wezen, maar alle het overbevondene, spruitende uit hetgeen op de geaccordeerde spillage wordt overbehouden als ander- zints, ten faveure van den Lande innemen en daarentegen de tekortkomingen stellen op rekening van vergoeding door den- gene, dien 't incumbeert.

Art. K. De negotie-boekhouders zullen moeten zorgen, dat de boeken onder balance gebragt en gesloten zijn, uiterlijk ^ drie maanden na het einde van het boekjaar, en alsdan ook met de generale staat-rekeningen ter confrontatie en examinatie aan den hoofd-administrateur worden ingezonden.

Art. 6. Zij zullen zorgen, dat de aanrekeningen naar de naburige en andere etablissementen ten behoorlijken tyde ge- schieden en ten minste vier malen 'sjaars generale facturen van aanrekening afgaan; voorts het werk, zooveel mogelijk, houden op een eifen voet en aan alle requisiten v^n den hoofd-administrateur promptelijk en zonder eenig dilai beant- woorden.

Art. 7. Alle rekeningen, specificatiên, facturen, enz. door den hoofd-administrateur geëxamineerd wordende, zoo zullen de negotie-boekhouders dezelven niet vermogen te boeken, voor

1

tSOë. M. W. bAÉNDCLÓ. tti

dal zy door den gemelden hoofd-admioistratear geapprobeerd en voor goedgekeurd geteekend zijn.

Art. 8. De negotie-boekhouders zullen houden hel klein- kassa-boek van Samarang en Sourabaijay zonder daarvoor van den kldn-kassier eenige betaling te genieten, als behoorende tot het negotie-werk, wel te verstaan het kassa-boek, dat volgens de ordonnantiên opgemaakt en naar Batavia verzonden wordt. Art. 9. De negotie-boekhouders van Samarang en Sourabaija zullen ieder genieten een tractement van twee honderd en vyftig ryksdaalders, zilver geld, ter maand; voorts die van Samarang geassisteerd zijn door

een eersten suppoost a rd* 80

» tweeden » » » 70

» derden » » » 50

• vierden » » » 40

vier kteiten a » 30

» » » » S5

» • • » 20

mede zilver geld, 'smaands, terwijl nopens het benoodigde getal klerken voor het negotie-kantoor te Sourabaija, na mate van den minderen omslag aldaar, de voordragt vanden Oosthoeks gezaghebber zal worden afgewagt.

ArL 10. Gemelde negotie-boekhouders zullen bij de aan- vaarding hunner bedieningen doen den navolgenden eed:

Ik belove en zwere Zijne Majesteit, den Koning van Holland, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den Gouv^neur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zgn;

dat ik het ambt van negotie-boekhouder zal waarnemen met alle naarstigheid en stiptelijk opvolgen hetgeen mij bij mijne instructie is voorgeschreven of nog voorgeschreven staat te worden, inzonderheid dat ik geen ongeoorloofde afschrij- vingen doen zal ten voordeele van administrateurs of anderen en generalijk mij zoodanig gedragen, als een vroom ambtenaar toestaat en betaamt. Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig!

S&4 1^08. U. W. ÓAËNDËLê.

20 September. Instructie voor den sjahbandair^ tevens kleiü'kassier en ontvanger der domeinen te Samarang.

Art. 1. Als sabandhaar zal liij bij aankomst van vreemde en particuliere schepen of vaartuigen de kapitains of gezag- hebbers terstond presenteeren aan den prefect dan wel aan dengene, die aldaar op dat tijdstip met het gezag mogt zijn be- kleed, hun tevens afvragende de pas, factuur-cognossementen, benevens alle verdere brieven en papieren, het gouvernement of hunne bodems betreffende, en dezelve aan den tijdelijken gebieder der plaats overhandigen.

Art. 2. Hij zal de gemelde kapitains of gezaghebbers van vreemde en particuliere schepen of vaartuigen aanstonds bij hunne aankomst bekend maken met de plaatselijke wetten en orders op den handel, voor zoover hun maar eenigzints zoude kunnen regardeeren, houdende ten dien einde daarvan een appart recueil.

Art. 5. Hij zal met alle vigilantie waken en doen vvaken tegen sluikerijen en allen ongepermitteerden handel en ten dien einde zijne bediendens aan de boom hebben, die tegen- woordig zullen zijn bij het visiteeren van alle inkomende en uitgaande goederen door het volk van den pachter en ook het regt zullen hebben om, wanneer de pachter de visitatie al niet mogte begeeren, dezelve te kunnen eisschen ; zullende zijne gemelde bediendens mede surveilleeren op de reede, langs de stranden en aan de mondingen van kreeken, spruiten en rivieren tegen allen uitvoer van geld en anderen morshandel, ten einde bij ontdekking eu agterhaling door hem te worden aangegeven.

Art. 4. Alle kapitains, gezaghebbers of carga's, die eenige ladingen of cargaizoenen ter verkoop aanbrengen, moeien zich hijgden sabandhaar melden en hunne medegebragte goe- deren, passagiers, enz., aaugeven, mogende geen goederen landen zonder een losbrief je van hem, sabandhaar, hetgeen hij niet verleenen zal dan na daartoe te hebben verkregen hel consent van dengene, die het gezag voert.

lÖOd. H. W. DAËNOËLS JiSK

Art S. De sabandhaar zal verpligt zijn Dauwkeiirige lijsten te houden Tan aUe aankomende en vertrekkende^ vreemde en particuliere schepen en yaartttigen, derzelver ladingen en passa»* giers, welke lijsten op zijn bureau bewaard en bij ontslag of over- lyden aan zijnen vervanger zullen moeten worden overgegeven.

Art. 6. Hij zal gehouden zijn den pachter van de boom in het heffen van den bepaalden tol, daartoe verzogt wordende, ïle behulpzame hand te bieden en, indien er eenig verschil mogt ontstaan tusschen den pachter en den eigenaar of aan- brenger der goederen, daarin decideeren, zonder dat nogtans parthijen daarbij zullen behoeven te acquiesceeren, maar zich ter nadere uitspraak zuDen mogen adresseeren aan den plaat- sehjken gebieder.

Art. 7. Alle vaartuigen, van den overwal komende, worden door een justitieele conunissie, ten overstaan van den fiscaal, doch die van Maccasser en andere plaatsen uit de groote Oost door hem, sabandhaar, gevisiteerd.

Art. 8. De passen voor vertrekkende schepen en vaartuigen worden door hem, sabandhaar, opgemaakt, waarvoor hij zal mogen declareeren in zilver geld, als:

Yoor een pas naar den overwal, geschreven op een zegul Tan twee rijksdaalders rd* 15 : —

Toor een pas naar Batavia en Bantam, geschreven op een zegul van vier en twintig stuivers » 1 : 52

Toor een pas langs de kust, geschreven op een zegul van zes stuivers » — : 45

Art. 9. In margine van de passen zal moeten blijken, welke ladingen, ammunitie, passagiers, enz., worden mede- gevoerd, zoomede dat het last- en ankerage-geld is voldaan, *twelk de sabandhaar zal hebben te incasseeren en alle zes maanden aan de groote kas te verantwoorden.

Art. 10. Ht| zal voor de passagiers-passen mede mogen declareeren in zilver geld, als:

voor een pas naar Batavia, den overwal en de groote Oost rd» 1 : 12

en voor een pas langs Java's kust » — :S0

rLAl4AT-B0B OISL ZV. IQ

M6 1806. H. W. OAENbCLd.

Art 11. Hij zal den pachter van de boom in tijda ver- wittigen, welke goederen door de yan hier vertrekkende schepen en vaartuigen worden medegevoerd, ten einde de pacht daanan te kunnen innen, voor zoover dezelve aan tol subject ziju, en de passen niet a^even, voordat hem by quitantie blijken zal, dat de gemelde pachter behoorlijk is voldaan.

Art. 12. Als ontvanger der domeinen zal hij zorgen, dat de pachters hunne verschuldigde pachtschat op de gestelde ter- mijnen voldoen en dezelve daartoe aanmanen, doch, zoo zij, des ongeacht, daarmede tot veertien dagen na het termijn dilayeren, daarvan schriftelijk berigt doen aan den prefect, sub poene, dat blJ nalatigheid op hem zal worden verhaalt de schade, die den Lande door wanbetaling mogt Ujden.

Art. 13. Hy zal maandelyks van de by hem ingekomen pachtpenningen verantwoording doen aan de groote kas.

Art. 14. Als klein^kassier zal hy geene gelden voor den Lande ontvangen of uitgeven dan op ordonnantidn, door den boofd-administrateur of, zoo de Blaarschalk en Gouverneur Generaal hier tegenwoordig is, van zynentwegen te verleenen.

Art. IS. Hy zal tevens bekleeden de funclien van co/fector van het collateraal en van het klein'zegul, zoomede van post- meester generaal, volgens de orders en instructien, deswegens geêmaneerd, en hetgeen van die belastingen. inkomt om de zes maanden aan de groote kas verantwoorden.

Art. 16. Hy zal een vast tractement genieten van vier duizend ryksdaalders, zilver geld, 'sjaars en daarenboven tol compensatie van de onkosten van zyn bureau, het houden van matta-matta's en andere, onvermydelyke uitgaven, aan hem worden gelaten hetgeen de passen opbrengen, zoomede de ondervolgende inkomsten, by hem tot hier toe genoten, als :

van ieder vaartuig, 't welk van Batavia hier aankomt en naar den overwal of groote Oost is gedestineerd, vyf rijks- daalders, doch geen lading brekende of innemende slechts de helft;

voor een losbriefje ten behoeve van vaartuigen, komende van den overwal, drie ropyen;

1Ó06. H. W. DAENOELÓ. itl

Toor een doodbrief je tot het begraven van inlandscbe op- varenden van particuliere vaartuigen, een ropij ;

voor het teekenen der passen naarden overwal, een halve ropiJ ;

voor het teekenen vaa passagier-passen naar Batavia en langs Java, een schelling;

voor het verleenen van een certificaat voor een slaaf, die van de kust van Borneo of van den overwal alhier wordt inge- voerd zonder transport, twee dukatons.

Art. 17. Bij de aanvaarding van zijne bediening zai hij doen den navolgenden eed :

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van Holland, als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en ge- trouw te zt|n;

dat ik de persoenen, welke ten handel worden geadmitteerd mei bescheidenheid zal behandelen en hun nauwkeurig onder- rigten van de wetten, die alhier omtrent contrabande-goederen zijn geëtablisseerd ;

dat ik met de uiterste vigilantie zal waken tegen allen smokkelhandel en zonder eenige conniventie zal aangeven degenen, welke daarop door mij of mijne bediendens worden betrapt, zonder deswegens op eenigerlei wijze te composeeren ;

dat ik mij onthouden zal van het drijven van allen handel met schepen en vaartuigen, die ter dezer plaatse komen ne- gotieeren, en evenmin in die van anderen zal participeeren ; voorts ook van geene bandelaars zal aannemen eenige giften of gaven, of permitteeren zal, dat die door mijne aanhoorigen en bediendens aangenomen worden;

dat ik zorgvuldig zal toezien, dat de pacht-termijnen op den behoorlijken tyd worden voldaan en de pachters, die daarin nalatig blijven, zal annonceeren zonder daarvan, om welke consideratien ook, te blijven in gebreke;

en dat ik mij voorts in allen opzigte in mijne bediening kwijten zal, geiyk een eerlijk en vroom ambtenaar toestaat en betaamt.

Zoo waariyk helpe mij God Almagtig!

Zie ook 22 November 1809.

228 1d08. H. W. DAÈNOELg.

20 September. Regeling der iradementen van onder- scheidene ambtenaren op Java.

Zijne excellentie, in overweging genomen hebbende, dat aangezien het afschaCTen van alle indirecte middelen en wegen, langs welke de ambtenaren onder het vorig bestuur zich gerechtigd waanden hunne inkomsten te vergaderen, is bevestigd en geconsolideerd bij de voor Java geïntroduceerde nieuwe organisatie^ alsnu ook aan zoodanige civiele ge- emploljeerdens, voor welke nog geene vaste tractementen zijn bepaald en die, bij ontstentenis daarvan, tot hiertoe geene inkomsten hoegenaamd genoten hebben of daarin door de bedoelde afschaffing aanmerkelijk verminderd zijn, zoomede nog aan anderen, die in evenredigheid van hunne werkzaamheden aUeszins sober beloond wierden, een sortabel bestaan dient te worden verzekerd, toereikende om daarvan overeenkomstig hun karakter en den aart, de aangelegenheid en verantwoor- deiykheid hunner bedieningen op eene convenabele wijze te kunnen leven, ten einde ook tevens hierdoor alle ambtenaren tot eene eerlijke administratie op te wekken en met meer nadruk als te voren te verbinden, mitsgaders met tegrooter regt dezulken van hen te kunnen straffen, die, zich op nieuw aan de oude misbruiken overgevende en uit de vorige, on- zuivere bronnen puttende, daardoor hunne wettige inkomsten op eene onwettige wijze zouden trachten te vermeerderen, besluit :

1^ aan de ondervolgende ambtenaren de nabeschrevene trac- tementen 'sjaars in zilver geld toe te leggen, als: te Sourabaija:

den gezaghebber rd« 2000u

» administrateur » 600o

» negotie-boekhouder » SOOo

» pakhuis- » » 18ü(»

te Grissée:

den prefect rd* lOOOo

» scriba of boekhouder • 10(»t.>

1808. H. W. DAENDEL8. 229 •

te Somanap:

den onder-prefect rd" 3Ï00

» scriba of boekhoader » 200

te BancaDang:

den onder-prefect rd' IJOO

» scriba of boekbouder » 400

te Banjoewangie :

den scriba of boekbouder rd' 600

te Passourooang:

den scriba of boekbouder rd' 600

ten eilande Baviaan:

den onder-prefect. . rd' 1200

te Samarang:

den prefect rd' 20000

• boofd-administrateur » 9000

» pakhuismeester « 6000

» sabandhaar ^ » 4000

» negotie-boekbouder » 3000

• secretaris van Wees- en Boedelmeesteren > 3000

tractements-boekbouder >» 2000

• negotie-overdrager » 1440

» pakhuis-boekbouder » 800

• gezworen klerk bij den Raad van justitie » 600

• tractements-overdrager • 600

• eersten klerk van Wees- en Boedel- meesteren » 480

te Tagal:

den scriba of boekhouder rd' 1200

te Paccalongang :

den scriba of boekhouder rd' 1000

te Japara:

den prefect rd' 15000

scriba of boekhouder > 1200

te Rembang:

den scriba of boekhouder , rd' 1000

dat alle de voorschreven ambtenaren vrij zullen wezen

230 1B08. H. W. DAENDEL8.

van de betaling van ambtgeld, gerekend van primo Jan uarij dezes jaars, en de Iractementen voor den Oosthoeks gezag- hebber, de prefecten en onder-prefecten, den pakhuismeester te Samarang en den administrateur te Sourabaija mede zullen ingaan met den eersten JanuariJ dezes jaars, zullende daarentegen alle winsten, door de gemelde ambtenaren sints dien tijd gepercipieerd en genoten aan overvrigten, recognitien en op de betaling der producten als anderzins moeten worden gebragt ten voordeele van den Lande, conform de deswegens gedane circulaire aanschrijving van den 16^° Mei 1808, en wijders de tractementen voor den hoofd-administrateur, sabandhaar en de overige genoemde geêmploijeerdens, voor zoover zij in den loop van dit jaar zijn aangesteld of nog aangesteld zullen worden, ingaan met den dag hunner aanstelling;

3^ dat de scriba in den Oosthoek, even gelyk die van Samarang, voortaan geen tractement van den Lande genieten, doch daarentegen jouisseren zal van de winsten als vendumeester en die op de zee- en landpassen, de piagems of contracten met de pachters, de trouw-actens, als anderzins te voren geheel of gedeeltelijk bij hem wierden gepercipieerd en niet ingetrokken of door de nieuwe inrigtingen vervallen zijn; wordende wijders ingetrokken de bediening van eersten klerk ter secretarij en aan hem, scriba, niet meer als eenen enkelen klerk a rd* 40 ter maand van Lands- wege geaccordeerd om hem in het bewaren der archiven. het houden van het dagregister en andere bezigheden in zijne functie van scriba te assisteeren;

4^ dat de maand-gelden voor de klerken en mindere pennisten bepaald blijven op den voet, zooals door de hooge regering te Batavia bij resolutie van den 25^ Februarij 1808 is vastgesteld, buiten zoodanige uitzonderingen, als daaro|i bij de instructien voor den hoofd-administrateur en den negotie-boekhouder alhier, item bij sommige resoluUen bereids zijn of nog mogten worden gemaaktj

5^ dat de Iractementen van den secretaris en de verdere

1808. H. W. DAENDEL8. JSt

geémploijeerdens bij de collegien van Wees- en Boed^ meesteren te Semarang zullen loopen ten laste fan hare eigme kassen.

22 September. Bepalingen nopens de marine^schoU te SoÊnarang.

Zijne excellentie, overwegende, dat dit etablissement niet alleen nuttig is om, ingevolge de primitive instelling, jonge iieden tot de zeevaart en tot de arthillerie of genie op te leiden, maar ook tevens eetiigermate vergoed het volstrekt gebrek aan scholen en leermeesters hier te lande voor zoo- danige ouders, die, geene genoegzame middelen hebbende om bimne kinderen tot het verkrijgen van eene behoorlijke op- voeding naar Europa te zenden, daardoor in de gelegenheid worden gesteld dezelve tegens een zeer médiocre betaling in bet voorschreven instituut te doen onderwijzen ;

overwegende wijders, dat de qualiteiten van zee-officieren bij de kolonie, welke tegenwoordig nog bij de informators worden bekleed, als een overblijfsel van de oude inrigting der voormalige Oost-Indische Compagnie om haren handel met eigen schepen te drijven, voor de gemelde informators behooren te vervallen en dezelve gecreëerd tot officieren van de arthillerie, als zeer gepast zijnde voor de belrekking, waarin zij zijn geplaatst, en zulks namate van de verschillende graden, die zij thans bezitten, en de aanspraak op bevordering, welke zij door het lang gemis van avancement hebben ver- kregen ;

overwegende eindelijk, dat door het accordeeren aan de gemelde informators van den rang van officieren der arthil- lerie zy ruim zooveel aan tractementen zullen loucheeren, als zy anderzints gewoon waien qua zee-officieren en aan douceurs van het instituut te genieten, waardoor de gemelde douceurs ten bedrage van rd 2970 kunnen worden bespaard tot groote verligting van het fonds, 't welk reeds zints eenigen tijd de lasten niet heeft kunnen bestrijden, terwijl uit die bezuiniging tevens kan worden gevonden eene ver-

332 1808. H. W. DAENDEL8.

hooging Tan het menage-geld der scholieren, gemerkt bet by de toegenomen duurte van levensmiddelen niet meer mogelijk is hen, gelijk bevorens, voor rd' 1% per hoofd 'smaands na behooren te spijzigen;

besluit:

1® de informators en onderwijzers in 't marine-school te

Samarang te ontslaan als zee-oflScieren bij de kolonie en

hen aan te stellen, gelijk zij aangesteld v^ord^ hg dezen :

Johannes Gerlach tot eersten kapitein van de arthiUerie

en eersten informator;

Jan Tennis Busscher tot eersten lieutenant van de arthiUerie en tweeden informator;

David von Enunerik tot eersten lieutenant van de arthillerie en derden informator;

Johannes Julius van Hoorn tot lieutenant van de arthil- lerie en vierden informator;

Roelof van Ingen tot lieutenant van de arthillerie en vijfden informator;

Garel Goenraads en Frederik de Ne^s tot kadets van de arthillerie en aide informators;

alle op de tractementen, tot hunne respective graden bij de arthillerie staande, doch zonder eenig verder genot van douceurs uit het fonds van het marine-school, be- halven voor de aide informators, aan wie uithoofde van de geringheid hunner inkomsten ieder een haive ryks- daalder daags in zilver geld ten lasten van het voorschreven fonds zal worden betaald; 2^ het menage-geld voor de scholieren te verhoogen van rd' 2^/2 tot rd' 4 ter maand en derzelver getal te be- palen op 80 koppen; 5^ de tegenwoordige curatoren van het voormelde instituat, thans nog bestaande uit den prefect, Goldbacb, den havenmeester te Rembang, Verhage, en het lid van het coll^ie van administratie der boutbosschen, Smissaart, honorabel als zoodanig te ontslaan en weder tot curatoren te benoemen:

1808. H. W. OAENDELS. J33

den prefect Goldbach, • president van het collegie van administratie der houtbosschen, Knops, den lieutenant-kolonel van Oostheim,

    »>  »         en  bavenmeester.  Muller, 

» hoofd-administrateur Sack, welke laatste tevens zal zyo kassier,

verwisselende maandelijks van presidie en in hunne werk- zaamheden geassisteerd door den scriba, Beer; 4^ aan de gemelde curatoren te demandeeren om de in- structien voor het voorschreven instituut zoodanig in te richten, dat dezelve voor het onderwijs van den dienst te lande, zoowel als van dien ter zee, beiden dienstig zijn ; 5^ ingelljks aan de gemelde curatoren op te dragen om tén laste van het fonds een leermeester in de Holiandsche taal voor 't marine-school te engageeren, zoodra zich de gelegenheid daartoe zal voordoen, ten einde de scholieren, die hier te lande zijn geboren en de Holiandsche taal niet volkomen magtig zijn, daarin onderwijs te geven ' tot faciliteit van de lessen, welke zij van de informators ontvangen.

25 September* ZammsmeÜing van de coU^ièn van Wees- en Boedel-meesteren Ie Samarang.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat Aft president en de secretaris van Weesmeesteren te Samarang, tevens zijnde president en secretaris van het collegie van Roedelmeesteren, het laatstgemelde collegie zeer gevoeglijk kan worden gedissolveerd en deszelfs werkzaamheden op het foUegic van Weesmeesteren overgebragt, alleen met assumtie van eenige Chineesche en Moorsche leden, wanneer over de i»elangen van onchristenen wordt gehandeld;

besluit het collegie van Boedelmeesteren in te trekken eu president en leden honorabel te ontslaan, met dankbetuiging

oor hunne aan den Lande in die betrekking bewezen diensten ;

2S0 1808. H. W. DAENOELS.

hel belang van haare pupillen nodig oordeelen, onyennindert een ieders regt, des verzogt werdende, Ie mogen consenteeren in den verkoop der onder haar ofte onder de boedels, onder haare administratie ztjnde, gehypothequeerde vaste goederen, als van weegen de eigenaar zelfs, 't zij onder de hand of bij publicque vendutie, door den perzoon of perzoonen daartoe gesteld, ten einde het procedido van dien ofte zoveel haar Eerwaardens daarvan competeert, zonder eenige andere de- tractie als het ordinaire venduloon, direct uit handen van de vendumeesteren te ontvangen.

Art. 64. Wees- en Boedelroeesteren zijn gequaliGceerd en geauthoriseerd om voor twee gecommitteerde leeden en haren secretaris te mogen laten passeeren schuldbrieven en belee- ningen op vaste goederen ten behoeven van het collegie, als ivanneer die actens van dezelvde kragt en valeur zullen w»en, als of ze voor den scriba verleeden waren.

Art. 65. En zal de secretaris gehouden zyn den scriba telkens schriftelijk op te geeven de wees- of boedelmeester- kennissen, die in voegen als even gepasseerd zijn, om dezelve in het prothocol der schuldkennissen te registreeren en te insereeren, moetende die opgave binnen den tijd van drie dagen uitterlijk na het verleiden der aclens geschieden, op poene van bij nalatigheid aanspreekelijk en redevabel ie zijn voor de schade, die door deze zijne verzuimenisse veroorzaakt mogte worden.

Art. 66. Ook zal de secretaris moeten zorgen, dat bij diergelijke hypothecatien zulks, niet alleen in dorso der ori- gineele koopbrieven of andere actens van eigendom» oiaar ook in 't prothocol in margine van dezelve koopbrieven ge* noteerd word, met aanwijzinge van den datum en folio, waarop de verbandbriev in 't prothocol der schuldkenniasen geregistreerd staat.

Art. 67. En om in deze zeeker te gaan zullen de ge- committeerde leeden geen schuldkennisse mogen teekenen of bezeegelen, voor en aleer dat de secretaris in dorso van de schuldkennisse zal hebben genoteerd, dat het verband ook op

1808. H. W. OAENDEL8. 251

(ie laatste koopbrieven aangeteekend is. die zulks met zijne handteeking zal moeten bekragtigen.

Art. 68. Aan de andere kant zal de secretaris bij 't roijeeren van eenige schuldbrieven almede moeten zorgen, dat die roija telkens, niet alleen op de yoorsz actens in het prothocol der schuldkennissen, maar ook in het prothocol der koop- en andere eigendomsbrieyen, mitsgaders op de koopbrieven zelvs aangeteekend en genoteerd y^erd, dat, de schuld voldaan zijnde, het verband geroljeerd word, en daarenboven hetzelve telkens ook aan den scriba opgeeven, die zo min voor de voormelde registratien ak deze annotatie iets zal hebben te pretendeeren.

Art. 69. Ten opzigte van het aanhouden en administreeren «Ier vaste goederen, dewelke aan de zorge van Weesmeesteren reeds gekomen zijn en bij vervolg nog zouden mogen komen, worden Weesmeesteren gequalificeerd omtrend het een en ander zoodanig te mogen handelen, als zij voor het meeste belang der weezen en gerustheid der kamer or leden van die, na vooi^ande, omzigtige overlegging, inzonderheid met be- hoorlijke reflectie omtrent zoodanige vaste goederen van weezen, die na verloop van weinig tijds hare mondige jaren staan te hereiken en welkers aanhouding voordeeliger en voor de kamer oiet geheel difficiel zoude mogen zijn, zullen bevinden dienstig te zijn.

Art. 70. Weesmeesteren moeten bij het verzenden van obli- gatien, door haar gevonden wordende in boedels van versturven personen, naar Nederland telkens voegen een beeedigde ver- klaring van de personen, welke in den boedel werden gebruikt, of wel anderzints een derlaraloir van Weesmeesteren zelvs, houdende, dat bij nauwkeurig examen van den slaat des boedels hun in geenerlei wijze gebleken is, dat zoodanige oMigatien gesproten zijn uit oorzaake van eenig geld of goed, op bodemarij of op halve winsten mede gegeven, directelijk of iodirectelijk.

Art. 71. En werden Weesmcesteren gequalificeerd om alle volmagtschappen, dewelke in boedels, onder hare administratie komende, gevonden worden of na het overlijden der geconsti-

252 ^606. H. W. DAENOEL$.

tueerdens alhier in derzelver banden mogten geraken, aan de medegeyolmagtigdens, zoo die er zijn, over ie geven en, deze ontbrekende, aan te bonden, ten einde door hen met de con- stituanten over de zaken, ter uitvoering gedemandeerd, gecor- respondeert te voorden tot advertentie en ook ter verkrijging van de noodige instructie, dog intusschen niets anders in zoodanige zaken te verrigten dan hetgeen zonder prejuditie van de absente constituanten geen uitstel lijden kan.

Art. 72. Verpande goederen in boedels vindende, welkers eigenaars absent zijn, gelijk ook in 't generaal alle die, waarop minder als een honderd rijksdaalders beleend is, mogen Wees- meesteren na voorafgaande publieke vendutie en dat zig niemand binnen den tijd van zes maanden ter aflossing van dezelve zal hebben aangegeven, verkoopen, ten einde daardoor de betaling van de daar op gemaakte schulden te bekomen, het overschot of meerder rendement ter hare kamer blijvende ad opus jus habentium.

Art. 73.. Dog met panden van meer als een hondert rijks- daalders, waarvan de eigenaars in loco present en, desnoods, wel te vinden, dog niet in staat of genegen zijn dezelve af te lossen, moeten zij den ordmairen weg van justitie inslaan.

Art. 74. Ten aanzien van de renten, welke door Wees- meesteren ten behoeven van de pupillen der kamer worden te goed gedaan, wordt bepaald, dat aan alle onmondige pupillen, zonder onderscheid, 't zij dezelve echte dan wel onechte kin- deren zijn, zal worden gevalideerd drie agtste procento 'smaands tol de somma van rd' 30000 en van het meerder bedragen van een ieders kapitaal een quart gelijke procento, zullende hetgeen van die kapitalen meer aan renten wordt getrokken komen ten voordeelc van de kamer.

Art. 75. Weesmeesteren zullen, zoodra de staatrekening op hare hoeken, die onder ultimo December moeten gesloten worden, zal wezen opgemaakt, aan het gouvernement generaal overzenden een afschrift van de voorsz. staatrekening, daarbij op een distincle wijze vertoonende hel gèheele capitaal, met aanwijzing, in welke munt hetzelve bestaat^' dat onder haar

1808. H. W. OAENDELS. 2Jj55

Eeiwaaidens admiDistratie is, en wijders aan de eene zijde^ aan welke personen en rekeningen, alsook hoeveel daarop na het Yoorwaards gestatueerde moet worden betaald, en aan de andere zijde, hoedanig dat hel capitaal is rerdeeld, wat daarvan bij diverse is uitgezet, alsmede hoeveel van het een en ander aan intressen, voor dat loopend jaar vervallen, reeds ingekomen öfaog te verwagten zal zijn, en voorts 't montant der kamer- DDgelden met al, wat daartoer verder gehoord.

Art. 7ö. Dog op penningen, aan onbekende weezen toe- behoorende, werd in H geheel geen intrest goed gedaan.

krL 77. Insgelijks moogen de gelden der weezen, die, lueerderjaarig geworden zijnde, dezelve niet komen afhaaleu, geen rente doen, als meede ook zodanige penningen, die bij nverlijden van minderjarige aan mondige, uitlandige erf- genaamen koomen te vervallen, invoegen zelvs de gelden, ik onder Weesmeesteren berusten en met fidecommis be- zwaart zijn, na de voorwaards bepaalde somma niet verder rente zullen doen, dan tot zo lange dezelve minderjarige toekomen en langer niet.

Art. 78. Penningen, geproflueerd uit een boedel, waai'van de erfgenaamen uitlandig, dat is buiten het Koningrijk Holland en dies resorte, zijn, zullen, zo lange zij absent blijven eu geen gemagtigde stellen om de voorsz. penningen van Weesmeesteren te vorderen, van dezelve geen renten moogen pretendeeren, maar zal hen slegts het bloote capitaal, bij Weesmeeesteren bewaart, gerestitueerd worden.

Art. 79. Als zullende de vrugten ofte renten, die van dezelve mogten gemaakt zijn, komen en geëmploijeerd worden lot vervang van de jaarlijkse lasten van de kamer.

Art. 80. Ondertusschen zijn Weesmeesteren niet gehouden proces te moveeren over zaaken, absente en uitlandige per- ^oimen raakende en waarvan zij geen penningen aan handen hebben, en moogen volstaan en bevoegd zijn met het doen eenelijk van arrest teegen zodanige, onder welke eenige eirecten, de absente toekomende, berusten, die dan ook gehouden zijn suffif^nte cautie voor die effecten te stellen en dezelve

S54 1B08. H. W. OAENDEL8.

ZO laDge te presteeren, tot dat na ontfangen antwoord van de absente perzoonen de zaaken hier ten piïncipaalen in regten betrokken en vonnis daarover gevallen zij.

Art. 81. En ingevalle Weesmeesteren officieren in zaaken, waartoe zij geen geld in handen hebben, zullen zij exemt zijn van het salaris, de secretarissen van justitie anderzints dier wegens competeerende.

Art. 82. De goederen, weeskinderen toebehoorende, zullen gemeen blijven ter tijd toe, dat iemand van hen mondig geworden zij, ten waare, dat daaromtrent anders gedisponeerd waare ofte Weesmeesteren met de vrienden en voogden, om zonderlinge reedenen, anders geraaden dagte, ofte dat iemand van de kinderen eenige merkelijke schuld boven de andere maakte, zig qualijk gedraagde ofte ter schoole gehoude worde, dan wel anderzints merkelijk meer verteerde, dan benodigi was; want in zulke gevallen zullen die meerder ongelden alleen komen ten zijnen laste.

Art. 85. Bij aldien eenig weeskind den tijd van sestien agtereen volgende jaaren conlinueelijk absent zal geweest zijn, zonder dat men weete, of zodanige kind nog in leeven zij of niet, zo zullen de naaste vrienden, die vermeenen tot de erffenisse geregtigd te weezen, denzelven bij advies van Weesnieesteren doen indaagen ter plaatze, daar de perzoon 't laatste woonagtig is geweest; en, indien men bevind den- zelven overleeden te weezen orte dat men niet kan naspeuren, waar hij zig bevind, zo zal men consenteeren in de deeling van deszelfs nalatenschap ten behoeve van voorsz. vrienden en erfgenaamen, mits zij, te vooren staande, bij attestatie ofte getuigen alvooren doceeren en teffens stellen soflScantr borgen, elk voor zoveel zijn aandeel bedraagt, omme gerestV tueerd te worden, in cas de uitlandige weeder te voorschijn mogte komen.

Art. 84. Voorts is, zo wel tot securiteit van dit coUegie en de leeden, waardoor hetzelve word bediend, ten opzigte van haare verantwoording, als de secuurstelllng van het intrest der pupillen, weezen eu andere» welkers goederen

1806 H. W. OAENOEL8. {(55

(loof Weeaneesteren geadministreerd werden, nog geetaiueerd, dat Weesmeesteren moeten werd^ geconsidereert als een kêedigd collegie van magistratuure over onmondige kinderen, haare middelen en opvoeding, item derzelver voogden, mits- gaders over verscheide nalatenschappen, welke dezelve moeten doen bestieren en verevenen.

Art 85. De administratie der groote kassa zal voortaan geschieden en ter verantwoording staan van den president en verdere leeden, zullende dus geene penningen worden uit- iregeeven, nog beleend, dan na alvorens in de ordinaire ver- gadering daarover zal zijn gedisponeerd, in voegen, tot meerder "iecuriteit, van de groote kas zullen worden aangehouden drie sleutels met differente slooten, de eene onder den pre- sident en de twee overige onder berustinge der leeden, die de inaandbeart hebben of op die bij verwisseling dezelve de- \ülveerd.

Art. 86. De kleine cassa daarentegen zal staan ter verant- woordinge van den secretaris onder borgtogt van vier duizend rijksdaalders, zullende dezelve gehouden en verpligt zijn maandelijks te formeeren een accuraate cassa-reekening van den ontvangst en uitgaave, om, nadat dezelve door gecoui- noitteerde Weesmeesteren der maand, ter presentie van den boekhouder, teegens het contra-cassaboek en dit wederom leegens de gehoudene aanteekeningen omtrend de ingekomene penningen door het afsterven van luiden of wel door aan- srhrijvinge van buiteplaatzen en verkreegene vonnissen ofle anderzints bljgekoomen, mitsgaders teegens de genomene be- .^liiilen omtrend de gedane afbelaalinge, zal zijn geconfronteerd en accordeerende bevonden, ter vergaderinge te worden inge- tliend; zullende voorts ten blijke van accoord door meermelde gecommitteerdens en den boekhouder gemelde reekening moeten worden geteekend.

Art. 87. GemeMe secretaris zal voor de gehoudene ven- tlulieo en dus voor de geproflueerde vendupennningen direct op eene hyzondere reekening bij de boeken werden gedebiteerd en dus ook gehouden en verpligt zijn om de zes maanden

256 IBOd H. W. DAËNDEL6.

Toorsz. penningen (hetzij dezelve al of niet ingekomen z^n^ bij de cassa-reekening te verantwoorden.

Art. 88. Onder gemelden secretaris en dos in de kleine cassa zal niet meer mogen berusten dan een somma van drie duizend rijksdaalders aan papieren van credit en twee duizend rijksdaalder aan zilveren munt, dan wel tezamen v^f duizend rijksdaalders, invoege maandelijks na resumtie der voorsz. cassa-reekening, het meerdere bedragen direct in de groote cassa zal worden overgebragl.

Art. 89. Van de groote cassa daarenteegen zal het dagelijks aanteekeniugsboek berusten en gehouden worden door den president zelfs, waarvan het saldo van dien, maandelijks af- geslooten, door hem en de gezamentlijke leeden geteekeud zal worden, mitsgaders genoteerd bij de eerste resolutie van de eerste vergadering der maand, hetwelk almeede bij de maandelijkse verantwoordiuge der kleine cassa zal worden geobserveerd.

Art. 90. Geene uitbelaalinge uit de kleine cassa zal ge- schieden dan met voorkennisse en goedkeuringe der vergadering.

Art. 91. De gecommitteerde leeden zullen gehouden eu verpligt zijn aanteckening te houden van de boedels, die ge- duurende haare maandelijkse commissie aan de kamer zijn vervallen, ten einde, nadat de verkopinge zal zijn geschied, de geformeeide inventarissen te kunnen confronteeren teegeiis de vendurollen; dewijl egter de uitstaande penningen op (»bKgatien, hypotheeken of andere baten zoo direct niel geincasseerd kunnen worden, dienen zij dierhalven om dt drie maanden nadere revisie te houden en zulks tot de volle liquidatie des boedels, welkers accmaale vereffening dus ter haarer verantwoordinge loopt, invoegen zij telkens tot de charge van dien in scriptis haare beviudinge en in welken staat de l)oedel of boedels, geduurende haare maand ter kamer ge- koomen, zig bevinden, moeten dienen ter eerste vergaderiuk van de maand om, na resumptie van dien, te formeereu zodanige besluiten, als Weesmeesteren met het meeste belani. der pupillen overeenkomstig zuilen vermeenen te behooren.

lÖÖd. H. W. bAÈI^DÉLÖ. itCt

Art. 92. Het formeeren der inventarissen zal met alle nauwkearigheid moeten geschieden, zodanig, dat alle actiën, obligatien, contracten, bodemarij-brieven en dus alle papieren, relatie hebbende tot uitstaande penningen, ten faveure des boedels zullen werden genoteerd, invoegen de te vindene boeken of gehouden aanteekeninge aan den boekhouder zullen werden overg^eeven om direct te werden afgeslooten, om Jaarna almeede op voorsz. inventaris te kunnen noteeren de boekschulden en al hetgeen ten faveure des boedels mogle komen Ie strekken; zullende gemelde inventaris dan ook dadelijk, na geëindigde vacatie, direct in bet sterfhuis door ilen secretaris afgeslooten en vervolgens door denzelve en de gecommitteerde leeden worden geteekend.

Art. 93. Vermits alles van een gereguleerde schikking ea gepaste ordre dependeert, mitsgaders een exact op- en loezigt onitrend de opvoeding en middelen der weezen het vertrouwen en de geruststelling van stervende ouders om- trend het lot van haare na te laten onmondige kinderen diend te verzeekeren, zo zal dierhalven het collegie alle de onder baar staande pupillen verdeelen en stellen onder het opjiertoezigt van den vice-president en de leeden, die dan ook gehouden en verplicht zullen zijn gemelde weezen in per- zo<)u dikmaals te bezoeken, na haar gedrag, opvoeding, gods- dienstige oeffening, onderhoud en verzorging het noodige onderzoek te doen, te meer de ondervinding leert, dat veele baatzuchtige lieden, by wien men de pupillen heeft besteed, zeer weinig zorge dj*agen voor derzelver opvoeding en tijdelijk wdztja, ten einde door zulk een personeel onderzoek en te neemene voorzorge te voldoen en te beantwoorden aan •ie plicht en gehoudenisse, die op hen als gesubstitueerde vaders zijn gedevolveerd, invoege tot meerdere aandrang van dien eo ter bereiking van dit zo heilzame oogmerk door ieder lid voornoemd om de drie maanden aan de vergadering zal worden overgegeeven een exact berigt van het getal der onder zijn toezigt staande, onmondige weezen, nopens der- weiver bevindinge bij het gedane huisbezoek en hetgeen verder r. 17

m

1808. H. W. DAENDELS.

op ieder van dezelve eenige relatie mogt hebben, om na resumtie van dien zodanig te besluiten, als met eed en plicht overeenkomstig zal worden geacht.

Art. 94. Bij introductie van een nieuwen president of lid van Weesmeesteren zal aan denzelve transport en aanwijzinge werden gedaan van het restant der groote kassa, mitsgaders van de uitgezette gelden en al, hetgeen ter hunner verant- woording strekt, blijvende dus de kleine kas, nevens de tot de kamer en boedels betrekking hebbende papieren en verdere omslag ter verantwoording van den secretaris, aan wieu by introductie of aanstelling almede behoorlijk transport en oyergave zal moeten gedaan worden.

Art. 98. Wees- en Boedelmeesteren, uit kragte harer magi- stratuur en op haren gepresteerden eed besoigneerende en resolveerende over de personen en middelen der Weeskinderen en de redding der boedels, welke onder hare bezorging ver- vallen, in 't doen innen en uitkeeren van inschulden en schulden der boedels, in 't maken van huizingen, uitkeeren van eriïenissen, legaten enz , mitsgaders de remisen van gelden na het vaderland of andere plaatzen, moeten gereekend worden als mannen van eer en conscientie, op haren eed, in alle hare besluiten en handelingen te werk te gaan, gevolgelijk in cas van eenig erreur of kwade uitslag, daar over niet aanspreekelijk geagt kunnen worden, nog inbaarc persoonen. nog in haare goederen, ten ware er kwaadaardigheid, betlrng ofte supine nalatigheid gepleegl mogt zijn. of wel directelijk aangegaan tegen den klaren texl der aan haar voorgesrhreeven orders en bijzonderlijk ook teegens het octroij van haar hoogmogende, de gewezen staten generaal, over de successie ab intestato.

Art. 96. Wanneer iemand door nalatigheid van den secre- taris beleed igl mogt zijn en het coUegie van Wees- of Boedelmeesteren het nodige geobserveert mogte hebben, zal niemand anders daarvoor aanspreekelijk zijn dan de secre- taris en zijne borgen en geenzints de gecommitteerdens, nog ook de verdere Wees- of Boedelmeesleren ; doch, bij Mivu

1808. H. W. DAENDEL8. 3S9

door dezelve ofte hare gecommitteerdens mede eenige mal- Tersaüe of supine nalatigheid gepleegd mogte zijn» zal de- geene, welke zulks begaan roogt hebben, in haar lieden pmé redevabel zijn om te betalen, het geene de benadeelde van den secretaris en zijne borgen niet mogt kunnen consequeren.

Art. 97. Wanneer iemand door Wees- of Boedelraeesteren vermeent verkort of beleedigt te zijn, dan wel staat en iDTentaris, mitsgaders boedel-reekening met de daartoe be- horende charters en documenten begeert te hebben, zal dezelve zich aan het collegie in behoorlijke termen moeten adresseeren, zalks te kennen geven en daarom verzoek doen^ mitsgaders oni redres van de beleediging of dat hem mag aangewezen worden, bij wien de beleediging veroorzaakt is; en zullen Wees- of Boedelmeesleren, daarover delibereerende, niet alleen vooraf moeten inneemen het advies van dengeene ofte geenen, welke die beleediging gepleegd ofte tol dezelve as^nleiding gegeeven hebben en mitsdien daarvoor respondeeren moeten, maar ook vervolgens daarop een behoorlijk berigt geven aan den beleedigde, met aanwijzing van den schuldige, tot hetwelke II], bij weigering, voor den Raad van justitie gedagvaart zullen mogen worden.

Art. 98. Wanneer op den schuldige door insolventie, over- lijden zonder erfgenamen of eflecten in Indien na te laten, dan wel door derzelver vertrek na elders, mede zonder nalating van effecten of goederen, niets te verhalen mogt wezen, zullen Wees- of Boedelmeesteren daarvan kennisse moeten geeven aan de hooge regeering, ten einde daarop te dispon eeren na iHJYinding van zaken en personen omme, 't geen waarvoorde beleedigde wezentlijk benadeelt is en geoordeelt word denzelven ua billijkheid te competeeren, te doen vergoeden uit de kamer* gelden of het fonds der wees- of boedelkamer wegens over- gewonnen renten of andere bronnen; en, zoo Wees of Boedel meesteren hierin nalatig mogten zijn, zal daarover egter geen proces mogen gemoveerd, maar bij de hooge regeering gedoleerd moeten worden door degenen, welke door Wees- of Itoedelmeesteren vermeeneu benadeelt te wezen.

i60 1Ó08. H. W. OAËNDSLd.

Art. 99. logevaDe iemand aangesproken word, die m de vergoeding behoord te participeereo, zal de beleedigde denzelven eerst in der minne moeten aanspreken en eerst daarna, des noodSy konnen dagvaarden ter vergoeding, ieder voor zijn aan- deel, mitsgaders hetgeen er deficieert, in het vriendelijke moeten verzoeken van de wees- of boedelkamer, welke zulks by een adres aan de hooge regeering zal moeten voordragen ter vergoeding van hetzelve uit de voormelde fondsen der wees- of boedelkamer.

Art. 100. Voorts zal nog het coUegie van Wees- of Boedel- meesteren zelvs, nog de president of leden van hetzelve in hare privé personen of goederen aangesproken mogen worden voor hetgeene anderen verzuimd ofte misdreven hebben.

Art. 101. Wees- en Boedelmeesteren zullen de registers van de kamers secreet houden, zonder dezelve aan iemand te vertoonen als bij gemeen consent ofte ter ordonnantie van den regter.

Art. 102. Die om eenige zaken voor Wees- of Boedel- meesteren ontboden word, zal gehouden wezen te compareeren ten dage en ure, hem bij den bode geprefigeerd, ten ware de dienst van den Lande zulks niet toeliet, dan wel hij oflc zij eenige andere, wettige verschooning hadde, waarvan alsdan met discretie den bode kennisse zullen hebben te geven, ten ware zij goedvonden in persoon of bij billet haar excuus bij den president te komen maken; zulks op verbeurte voor de eerste reise van een halven rijksdaalder ofte vier en twintig stuivers, de tweede reise een halve ducaton en voor de derde reise een heele ducaton, waarvan de invordering door &b\ bode op last van den president gedaan zal worden ; en zal zoodanige, ongehoorzame noncomparant voor de vierde reise bij den regter verklaagd en gecorrigeerd worden na gelegen- heid van zaken.

Art. 103. Eu moet de Raad van justitie te Samarang, door Wees- of Boedelmeesteren daartoe verzegt wordende, dezelven voorstaan en helpen raden; zullende diegenen, welke tegen Wees- of Boedclmeesteren misdoen, 't zij met woorden

1808. H. W. OAENOEL8. 261

otie werken, gestrafl worden, evenals ot zij hei de justitie zelve gedaan hadden.

Art. 104. Die eenige penningen van de wees- of boedel- kamer moeten ontvangen, zullen zig des Vrijdags, nadat Woensdag te voren de afgave hij het coUegie zal wezen gearresteerd, ter weeskamer zelvs moeten vervoegen om dezelve nii handen van den secretaris te ontvangen.

Art. 105. Het grootzegel tot gebruik in sterfhuizen, in het verz^elen van jujfveelen en andere effecten, in geschriften, schuldkennissen, enz. zal onder den president moeten berusten en bewaard worden om, wanneer hetzelve gebruikt moet worden, door de gecommitteerde leden, wier maand of beurt het is bij voorvallende zaken en commissien te adsisteeren, van denzelven afgehaald te worden en dagelijks, na volbrenging van het werk, aan denzelven weder teruggebragt moeten worden en middelerwijl gcdagle zegel onder haar moeten houden, zonder den secretaris hij opschorting van het werk of schei- ding der commissie daar af meester te laten.

Art. 106. Geene andere collegien als dat van Weesmees- teren, wat de Christenen en Joden, of B(»edelmeesteren, voor zooverre onchristenen aangaat, zijn geregtigd om te fungeeren als testamentaire executeurs of redderaars van nalatenschappen eii voogden over minderjarigen, ja zelvs niet tot executeurs van begravenissen.

Art. 107. Het collegie van justitie te Samarang moet bij voorkomende testamenten nauw reguard slaan, wat lieden, namelijk van wat conditie en suflisance, tot curators, executeurs of codicillaire gemachtigdens over de boedels, uit dewelke de weeskamer en curator ad lites gesecludeerd zijn, werden ge- steld om, bij aldien eenige gefundeerde bedenkingen daartegen mogten zijn, zoodanige boedels aan de weeskamer of curator ad fites te doen overgeven of opdragen ter administratie, mits zulk echter niet doende, dan wanneer hetzelve in gemoede ten nutte en voordeele der erfgenamen of belanghebbende personen noodig gevonden wordt.

Art. 108. De weeskamer zal zich houden aan het ten

IBS 1608. H. W. DAENOELS.

Jiareii opzichte voorgesclirevene bii de instructie voor de ge- nei*ale rekenkamer in Indien, alsmeede aan alle zoodanige voorschriften, als het gouvernement generaal ten aanzien vau hare verantwoordelijkheid bij deze instructie reeds heeft vast- gesteld en nader nog zal goedvinden te bepalen.

Art. 109. Terwijl, ter vermijding van schrijfwerk, zij in den aanstaande verschoond word copijboeken en testamenten aan de Bataviasche weeskamer over te zenden, ahoo door de invoering van een geregelde post binri^n weinig tijdsverloop alle gevraagd wordende elucidatien over en weer gesuppediteerd kunnen worden.

Art. ilO. Wanneer eenig Chinees, Mahometaan of ander ohchristen komt te overlijden, zullen de weduwe, magen, lijfeigenen ofte die bij of omtrend den overledene gevonden worden, gehouden of verplicht wezen aan den president van Boedelmeesteren dadelijk en op staanden voet daarvan kennis te geven, op verbeurte van vijf en twintig rijksdaalders voor ieder vrij persoon en arbitrale lijfstraffe voor ieder lijfeigene, die daaraan in gebreke blijft, zonder dat iemand, onder wat pretext ook, builen- kennisse en expres consent van Boedel* meesteren zich met eenig onchristen sterfhuis zal mogen bemoeien ofte eenige orders, zoo aangaande begravenisse, als andersints geeven, op poene, dat, zoo wie, contrarie helgeene voorschreven is, bevonden zal worden hem een zoodanigeii boedel aangetrokken te hebben, verbeuren zal al, hetgeene hem uit denzelven boedel, heizij bij uilei-ste wille, versterfregl, obligatie ofte anders zoude mogen competeeren; en daaren- boven gehouden zijn, bij aldien de boedel insolvent is, de tekort komende crediteuren uil zijne eigene middelen Ie voldoen, mitsgaders nog vervallen in eene amende van een hondert rijksdaalders, welke, zoowel als de eerstgcmelde boelen, zal komen ten behoeven van het Chineesch of onchrisleii hospitaal, *t welk te Samarauir zal worden opgericht.

Art. 111. Eu, opdat alle bedrog en nalatigheid daaromtrend Ie beter voorgekomen word, zoo worden allen, die zulks iii- cumbeert en eenig gezag voeren, gelast, zooveel doenlijk.

1808. H.  W.  DAENDELS.  ^Qi 

behulpzaam (e zijn, dat Boedelmeesteren de nalatenschappen, welke onder hare administratie behooren, zonder verzuim hekomen.

Art. 112. Terwijl op poene voorsz. van alle sterfgevallen • nder Chineezen en andere onchrisleuen te Damak of andere o<»rden, buiten de limiten van Samarang, edoch in de prefecture Samarang en Damak gelegen, aan het naaste, civiele hoold zal uioelen worden kennisse gegeven, zonder welkers verlof de U'gravenis niet zal mogen geschieden, die verplicht zal wezen van het sterfgeval den president van Boedelmeesteren spoedig Ic informeercn.

Art. 113. Gelijk onder 'skeijsers of sulthans gebied, de l'iefeclures tagal, Paccalongang, Japara en Rembang, zonder kennisgave aan en verlof van de ministers, prefecten of het lid der houtadministralie te Rembang, geen Chinees, Moors, Maleisch ofte tot andere, inlandse natiën behorend lijk ter aarde zal mogen worden besteld, ten ware het sterfgeval op zulk verren afstand van het domicilium van het gezegde civiele u'ezag plaats vond, dat men de begravenisse niet wel tot de <»ntvangst van het gemeld verlof koude uitstellen, in welk geval de toezending van spoedig bericht zal kunnen volstaan, alles op voorschreeven poene, te verbeuren bij den overtreeder üf in gebreeke blijvende.

Art. 114. Iemand van vooi*sz. natiën, te Samarang dan wel in 'skeijsers of sulthans gebied, in de prefectures tagal, Pïiccalongang, Japara of Rembang te huis horende, op een lochl of reise komende te sterven, zal de nachoda of ge- zaghebber van het vaartuig, waarop hel sterfgeval plaats yini, dadelijk, in presentie van getuigen, des overleedens pipieten en goederen doen invenlariseeren en in bewaring Deernen en, zo ras doenlijk na het aandoen eener rheede, aan Boedelmeesteren, het plaatselijk civiel gezag, dan wel a;n andere, volgens de wetten aangeschreven executeuren getrouwelijk overgeeven, alles op verbeurte van voorsz. boete.

Art. 115. Zo iemand bevonden word eenige goederen verstoken ofte iti eenige maniere den slerfhiiize gespolieerd

264 1808. H. W DAENDEL8.

te hebben, zal boven de voormelde boete naar geleegenheid van zaken aan den lijve worden gestraft.

Art. 116. Boedelmeesteren, als voorzegd, van eenig sterf- geval verwittigd zijnde, zullen in boedels, waarvan de erfgenamen onmondig of absent en waaruit dat collegie niet uitgesloten is, dadelijk alle de goederen, effecten, actiën, crediten, enz., doen inventariseeren en in bewaring noemen; doch, wanneer de erfgenaam of erfgenamen van den over- leedene present en mondig zijn, mitsgaders suffi^nte cautie konnen stellen voor de schulden van den boedel, zullen zij, na genomen borgtogten, den boedel aan dezelven mogen overlatea

Art. 117. Maar, in gevalle de overleedene over de ad- ministratie en beheering zijnes boedels niet gedisponeerd beeft ofte dat de wettige erfgenamen ofte eenige derzelveo absent, minderjarig ofte onvermogend zijn deugdelijke cautie te stellen, zullen als dan gezegde goederen, gelijk voorsz. geïnventariseerd zijnde, bij Boedelmeesteren ten overstaan van twee gecommitteerde leeden van Boedelmeesteren en de presente magen van den overleedene, indien daar eenige zijn, in Hopenbaar aan den meestbiedende worden verkogt, teü ware, belangende de vaste of onroerende goederen, raadzaam werde geacht dezelve ofte eenige van dien in den boede. onverkogt te laten; en zal de secretaris, als vendumeester zijnde, zodra de gehouden vendutie, 't zij van vaste of losse goederen, uit eene nalatenschap is afgelopen, ten eerste bf de boeken voor het rendement gedebiteerd en daarentegei zodanige boedel gecrediteerd moeten worden, insteede vai zulks uit te stellen, totdat de vendu-penningen ingekomen zija

Art. 118. Chineese en andere vrije, onchristen kinderen, schoon bij slavinnen geprocre^erd, nogte ook derzelver moeden zullen niet als lijfeigenen verkogt mogen worden, te weetet, zoo veel de moeders aangaat, wanneer de boedel niet ten agteren is, zijnde hieronder egter niet begrepen kin- deren, die door onchrislenen bij lijfeigenen van een ander geteeld worden.

Art. 119. Dezen uitgezondert, zullen alle andere lijfeigenen

180a H. W. DAENDEL8. S6B

die de OYerleedene bij zijn leeTen of uiterste wille niet TTijg^ceven ot anders daarover gedisponeerd heeft, ten profijte, zo van de gemeene crediteurs, als de erfgenamen verkogt worden, ten ware Boedelmeesleren goed vonden eenige derzelve ten diensfe van de weezen onverkogt te laten, waarin op de geleegenbeid der weezen en den staat des boedels gelet zal worden.

Art. 1^0. Echter zal het vrljgeeven van lijfeigenen bij testament geene krdgt of effect hebben, wanneer de vrijgeever insolvent is of door 't vrljgeeven hem zelven insolvent maakt; nog ook onder den loevende, wanneer niet blijkt, dat de vrijgever ten tijde van de emancipatie volkomen solvent of in bonis is geweest en daardoor niet insolvent geworden zij.

Art 121. De goederen, als voormeld, zijnde verkogt, moeten Boedelmeesteren van 't geproflueerde, mitsgaders van de geïnde scholdeD en andere gereede penningen, aan de crediteuren geheel, dan wel pro rato betalinge doen, mits sulTicante cautie de restituendo doende stellen, in cas daarna meer crediteuren te voorschijn mogten komen.

Art. It2. Waarna het resteerende ouder de daartoe ge- rechtigde erfgenamen verdeelt en gedistribueerd zal worden aglervolgens de wetten, op 't stuk van de successie ah in testato beraamd, mits deze van gelijke gehouden zullen zijn sulfirante cautie te stellen, 't geen echter niet gevergd zal worden van erfgenamen ex testamento, tenzij Boedelmeesteren reden hadden «>m te twijfelen of 't wel dezelvde perzoonen zijn, die als erfgenamen bij het testament bekend staan.

Art. 125. Wel verstaande, dat het contingent der on- mondige pupillen, voor hoedanig gehouden worden de mans- personen tot haar een en twin tigste jaar en de vrouwspersonen haar leeven geduurende, onder de administratie van Boedel- (iieesteren zal blijven, gelijk aldaar mede komen zal al, hetgeen Je voorschreeven personen bij versterf, testament, legaten ofte anders aankomen en te beurt vallen zal.

Art 1 24. Echter zullen boedelmeesteren zich niet bemoeien met geschenken of legaten, minder dan 10 rijksdaalders waardig,

266 1808. H. W. DAÉNDELS.

schoon ook aan minderjarige pupillen gedaan of besproken zLjndB, ingevalle de besclionkene of legataris geen reekening bij de boeken der kamer heeft; nog ook met nalatenschappen, welke zo veel niet te vooren staan, latende de administratie daarvan, na voorgaande behoorlijke aanleekening bij resolutie, over aan een der naaste vrienden van den overleedene of zodanig onmondige.

Art. 125. Anderzints zullen de middelen, bij Boedehnees- teren geadministreerd wordende, belegd worden ten profijl e der pupillep, die daarvan den intrest van Vg percent 's maands zuUen genieten, met dit onderscheid echter, dal de vrouwen, tot haar 25" jaar, huwelijk ofte anderen, geapprobeerden staal gekomen zijnde, ontvangen zullen de ganlsche rente van haare capitaalen, onder Boedelmeesteren berustende, maar de min- derjarige, zo mans als vrouwen, niet meer, als zij na billijkheid, ter discretie van Boedelmeesteren, tot haare alimentatie en onderhoud nodig hebben.

Art. 126. Boedelmeesteren zullen verplicht zijn zorge te dragen, dat de minderjarige kinderen bij goede lieden in dt^ kost besteed en na hunne geleegenheid opgetrokken en groot gemaakt worden.

Art. 127. De goederen, gelijk voorschreeven, onder Boedel- meesteren berustende, zullen door den onmondige, zonder expres consent van dezelven, niet veraliêneerd mogen worden, maar zullen alle verbanden, schuldkennissen en obligatieo, bij gezegden onmondige gemaakt ofte verleeden, voor zoveel de gemelde goederen aangaat, gehouden worden voor nul en van geener waarde.

Art. 128. Boedelnieesteren zullen voor hunne moeite en arbeid hebben den veertigsten penning van alle ontvangen wordende gelden, zonder dal zij, zo min als de secretaris, ecnige vacatie-gelden tot de inventarisatie van boedels al< anderzints zullen mogen opbrengen, zullende eenlijk hij ver afgeleegen commissien in de prefecture Samarang en Danink de hoognoodige wagenvragt ofte andere transportkosten Ier» lasten der boedels in reekening geleeden worden.

1808. H. W. DAËNDËL8. ^67

Art 139« Aangaande het beleggen van gelden zullen Boedel- meesteren zich moeten gedragen na hetgeen hiervoren aan Weesmeesteren is voorgeschreven.

Art, 130. Met boedels, welke notoir insolvent of insuf- ficiënt mogten wezen, zullen Boedelmeesteren zich niet be- nioerjen, maar dezelve ter aanvaarding en administratie overlaten aan den sequester, doch in cas van twijffeling omtrend de siiffisance eenes boedels zal hetgeen hiervoren aan Weesmees- is voorgeschreven, ook voor Boedeluieesteren ten regel strekken. Art. 151. Boedelmeesteren zullen mede bet opzicht hebben over het Chineesche hospitaal, 't welk te Samarang zal worden opgericht waarin, behalve zieke, blinde, mismaakte en ver- minkte Chineezen en andere onchristenen van de beide sexe, die niet in staat zijn hun kost te winnen en langs de straat ^^aan bedelen, ook zieke en zinneloze lijfeigenen zullen worden »|)£:enomen en verzorgd, mits het onderhoud kostende van de zoodanigen, wier naastbestaanden of lijfheeren of vrouwen (1a.irtoe vermogend zijn, door deze aan de kas van het hos- pitaal word gerestitueerd; zullende dat godshuis worden opgericht, zoodra het daartoe benoodigde fonds aan handen zal wezen ; en zullen Boedelmeesteren voorts tot onderhoud v:irt dat gesticht genieten en heffen:

1 ' van alle erffenissen en besterffenissen van Chineezen en anderen, die na China ofte elders overgemaakt moeten worden, in 't generaal den 20" penning; van alle, na China vertrekkende of terugkeerende Chineezen, rd* 10000 en daarboven bezittende, 10 percent van haar kapitaal; die meerder bezitten tot rd" 5000 inciusive, 6 percent; beneeden de 5000 tot 1000 rd% 3 percent, terwijl degenen, wier bezitting geen 1000 rd* bedraagd, van die belasting vrij zijn;

voor verleend wordende trouwbrieven aan gegoede Chi- neezen rd* 15 en aan minder vermogende rd'' 10, door den secretaris in te vorderen en maandelijks te verantwoorden en zulks onverminderd de vrijwillige giften van 10 tot 25 rd* na rato van ieders liberaliteil;

-)0

268 1008. H. W. DAEN0EL8.

4" van ieder Chinees lijk, dat na China word vervoerd, 100

rd" van een vermogende en 50 rd' van een minder gegoede :

^^ van ieder lijfeigen, welke door Mahomelanen en Chineezen

worden vrijgegeven, 10 rd"; 6® hij alle huwelijksplechtigheden der Chineezen, except de capiteins en officieren^ de Chineesche leden van Boedel- meesteren en den secretaris der Chineesche vergadering, welke van die boeto gelihereerd zijn, te weten :

voor den zoon van een kapitein, wanneer zijn vader nog leeft, rd" 100 en, zijn vader dood zijnde, rd' 50:

voor den zoon van een luitenant, zlju vader leevende, rd" 80 en, zijn vader overleden wezende, id 40;

voor den zoon van een Boedelmeester, wiens vader nog leeft, rd"^ 60 en is zijn vader overleden dan rd' 30;

voor den zoon van een secretaris in bet eerstgemeld geval rd* 40 en in het laatste geval rd' 20, alles papiere geld :

voor ieder ander Chinees wegens het voeren langs 's Heeren wegen van twee paren, zoogenaamde teugs, twee paren vlaggen en twee paren trompetten twee zilvere ducatons en voor bet gebruik van meerdere sieraden en statie rd' 80, papiere geld, doch degenen, welke de voor* noemde sieraden binnenshuis ten toon stellen dan wel de teugs en vlaggen buiten, maar de trompetten onder het dak gebruiken, zijn vrij van de gemelde boete; 7^ bij alle begravenisplecbtigbeden van de Chineezen, als op het lang boven aarde houden der lijken:

voor een kapitain, over de drie maanden boven aarde slaande, rd' 75 of na het eindigen van ieder maand rd* 25 :

voor een zijner kinderen of naastbestaande, over de vijf en twintig dagen boven aarde staande, rd" 100;

voor een luitenant, langer als twee maanden boven aarde blijvende, rd' 100 ofte na het eindigen van ieder maand rd* 50;

voor een Boedelmeester, meer als een maand boven aarde gehouden wordende, een hondert vijf en twintig rijksdaalders;

1808. H. W. 0AEN0EL8. t69

Toor een scicretaris als voreo rd' een honderd en vijflig ; voor ieder ander lijk van een Chinees of Chineezinjanger als vijf en twintig dagen bovon aarde staande, rd' drie honderd, alles papiere geld;

voor de begravenissen ' met buitengewone statie van

de kinderen, zo van den kapitein, als van de verdere

officieren en Boedelmeesteren , item van ieder ander

Chinefö of Chiueezin rd' vijf honderd papiere geld, doch

de begravenissen van de capiteins en luitenants, zo mede

van de leeden van Boedelraeesteren en den secretaris,

kunnen zonder betaling van eenige boete zo statieus en

plechtig worden gevierd, als na een ieders omstandigheeden

convenabel word geoordeelt, met deze bepaling nogthans,

dat het voeren van eereteekens aan niemand anders

dan aan den kapitein zal worden gepermitteerd.

Art. 132. Van al, hetgeene van de hier voren bepaalde

boetens eo belastingen ofte anderzints ten behoeven van het

Cbineesche hospitaal zal inkomen, zal een aparte reekeniug

geronneerd worden, afgescheiden van die van de Wees- of

Boedelkaraer; en, wanneer het een en ander tot een toereikend

fonds zal aangegroeid wezen om daaruit den opbouw of

aankoop van een geschikt locaal tot een ouchristen hospitaal

te kunnen goedmaken, zal hetzelve daartoe besteed worden

eo het daarna verder inkomende tot onderhoud van hetzelve

strekken.

Art. 133. Geene slaven of slavinnen van Chineezen of inlanders zuUen buiten voorkennis van hunne respective hdofden, om welke reedenen ook, mogen worden vrijgegeeven, za min bij notarieele, als andere actens; en zullen de kapiteins van de Mooren, Chineezen, Boegineezen en Maleijers maan- «ielijks, ieder voor zoveel hun aangaat, aan Boedelmeesteren moeten ovei^even een lijst van zodanige slaven en slavinnen, als in elke maand hun vrijdom hebben verworven en waarvan aan hen de gerequireerde kennis is gegeeven, met be- kenlstelling hunner naamen en de reedenen, waarom zij liiiuue vrijheid hebben bekomen, zo ook de namen hunner

a7Q 180a H. W. OAÊNDELS.

gewezen lijfheeren ofte vrouwen en derzelver woonplaatsen, sub poene van een boete van rd" vijf en twintig, te verbeuren door gemelde kapiteins der Mooren, Chineezen, Boegineezeu en Maleljers ten behoeve van het Chineesche hospitaal, voor ieder keer, dat zij hierin nalatig blijven, terwijl van deezc lijsleu of rapporten mede maandelijks door ofte ter order van Boedelmeesteren een generale lijst ten prolhocol-kantore zal moeten worden bezorgd.

Art. 154. Boedelineesteren zullen ook een armbus mogen plaatzeu in hunne vergaderkamer ter verzameling van Helde- giften voor het gedagte hospitaal.

Ari 155. En (en einde aan voorsz. oogmerk behoorlijk voldaan werde, zullen alle executeurs in de nalalenschappen van overleeden Chineesen en alle andere onchrislenen ver- plicht zijn om binnen den tijd van zes weeken na 't afsterven van zodanig perzoon aan Boedelmeesteren ter registralie over te leeveren, niet alleen de testamentaire dispositie %^an van den overleedene, maar ook binnen drie maanden daarn;i een distincle staat en inventaris van al zulke boedels, di«' subject zullen wezen aan de voorwaards bepaalde boete van den 20'" penning, 't zij geheel ofte ten deele, dan wel vol- doende reedenen te suppediteeren, waarom het laatste binnen het bepaalde tijdperk niet heeft kunnen effect sorteeren, op poene, dat, wanneer gedagte executeurs in dezen opzichte nalatig blijven tot over den gefixeerden tijd van drie maanden na het afsterven van den testateur, 'dezelve als dan zullen vervallen in een boete van een hondert zilvere ducalons, uit hunne privé beursen te voldoen, ten behoeve van het Chineesclir hospitaal, en des niettemin gehouden zijn om als nog te voldoen aan de gerequireerde productie van staat en inven- taris.

Art. 136. De voorschreeven, aan Boedelnieesteren gepre- senteerd wordende staat en inventarissen zullen zij behoorlijk laten onderzoeken en daarvan aan hel coUegie rapport dcMMi en, ingeval dezelve in het niinsl niet suspect, maar deugdelijk bevonden worden, zich daarna omlrend de Hgting van den

ieo8 H. yy. oaendels. axi

twintigrsten penoing reguleeren, behoudens de facnlteil van Boedelmeesleren om, in gevalle zodanige erfenissen of legaten <le somma van 500 rd' komen te excedeeren en dat de opgave of inventarisatie baar om bUjk!»are en gegronde reedenen niet voldoende voorkwam, eene andere, doch alleen maar otiderhandsche inventarisatie en taxatie te vorderen en dezelve, /owel in het een, als ander geval te accepteeren, onder pre- sentatie dan wel prestatie van eede, in haare vergadering af te i^en, indien zulks nodig geoordeeld word. kunnende zij 'm alle gevallen met de presentatie van eede laten volstaan de executeuren van boedels, die zij calculeeren minder als ï6 rijksdaalders in 't geheel te zullen afwerpen.

Art. 137. En, dewijl ondervonden is, dat sommige Chi- neezen hij haare uiterste wille een nieuwe clausule hebben ireinventeerd om de hiervoren geordonneerde heffing van den twintigsten penning van alle na China overgemaakt wordende ej'lTenissen en besterffenisseu elusoir te maken, door namelijk te begeeren, dat hunne in China remoreerende erfgenamen of Ies:atarissen haare erf portie of legaten hier te lande zuUen miieten komen ontvangen, van welke dispositie de executeurs iouden kunnen proOteeren met die gelden in stilte over te maken, zo zullen Boedelmeesteren de executeurs van zodanige dis[)ositien toor zich doen compareeren en den 20"^" penning fan diergelijke vermakingen afvorderen en onder haar sepo- ueeren tot de overkomst van de geïnstitueerde erfgenaamen of legatarissen, wanneer zulks moet worden gerestitueerd eii« ingevalle dezelve niet komen opdagen, evenals alle andere Imetens, ten behoeve van het Chineesche hospitaal ingenomen tp worden.

Art, 158. Met opzicht tot 't geene de na China over iraande^ vermogende Chineezen na het gestatueerde bij art. l.ll moeten fourneeren, zullen Boedelmeesteren laten vali- .leeren de door hen gedaan wordende vrijwillige opgave, dan namelijk, wanneer dezelve, geëxamineerd en rigtig geoordeeld zijnde, geapprobeerd is; en, ingevalle Boedelmeesleren dezelven o Is niet voldoende of niet sufTicant niogten suspecteeren, zullen

^ii 1606. H. W. OAÉNDÈLS.

zij de faculteit hebben een naderen, onderhandschen staat te Yorderen, onder presentatie dan wel prestatie van eede na bevind van zaken.

Art. 139. En om hierinne te beeler verzeekerd te weezen zullen de sabandhaar te Samarang en de havenmeesters te Tagal, Paccalongang, Japara of Rembang geene permissie mogen geeven, 't zij aan Ghineezen om na China over te gaan of aan andere tot het vervoeren van lijken met ver- trekkende jonken of vaartuigen, dan nadat hun alvorens gebleeken zal zijn, dat door de zodanige en den overvoerder behoorlijk voldaan is aan de belastingen voormeld.

Art. 140. Het bewijs, dat door den secretaris van Boedel- meesteren te Samarang of aan de hoven de ministers en in de prefectures Tagal, Paccalongang en Japara de prefecteu, dan wel te Rembang het lid der houtadministratie aan Ghi- neezen, derzelver weduwe, dochters of verlatene vrouwen, die trouwen willen, van de voldoening der voormelde con- tributie word verleend, zal echter niet afgegeven worden, alvorens schriftelijk komt te blijken, dat hunne officieren derzelver toestemming lot het voorgenomen huwelijk gegeeven hebben, welke toestemming nogthans van die kragt niet wezen zal, dat aan Boedelmeesteren daardoor de faculteit zoude worden ontnomen om zulks, wanneer daartoe gegronde reedenen zijn, aan haare pupillen te weigeren.

Art. 141. En zullen de aan hoven en prefectures voormeld ten behoeve van het Chineesche hospitaal gecolligeerd wordende gelden en boetens alle drie maanden aan Boedelmeesteren te Samarang worden overgemaakt om op de rekening van dat godshuis ingenomen en verantwoord te worden.

Art. 142. Ten aanzien van de administratie en beheering der groote en kleine kassa van Boedelmeesteren zal hetzelvde geobserveerd worden, hetgeen aan Weesmeesleren hiervoren is voorgeschreven, moetende echter de kas van Boedelmeesleren apart en afgescheiden van die der weeskamer worden gehouden : evenals Weesnieestercn, zijn ook Boedelmeesteren vei*antwoor- delijk aan de generale rekenkamer iu Indien en dierbalven

1808. H. W. ÖACNOCLS. SfS

FerpUcht hare boeken ter examinatie by gemelde kamer in te zenden.

Art. 143. Bij de staat-rekening, welke jaarlijks aan de hooge rq^eering orei^ezonden word, zal bekend gesteld moeten worden bet getal der buiten armen by classen en hooYeel ieder tan dezelre in het afgeloopen jaar en ter maand genoten heeft, geiyk mede waarin de crediten en de inkomsten voor het Chiaeesehe hospitaal bestaan en hoeveel die bedragen hebben. Art. 144. Omtrend alle insolvente boedels van hare debi- tearen moeten Boeddmeesteren, niet alleen hunne pretensien, maar ook daarnevens noteeren, wat daarvan bij den Lande of den seqaester berustende is, en in hoeverre zy daarin ver- meenen preferent te wezen.

Art 145. Den prefect van Samarang en Damak volgens artikel 7 van de instructie voor de prefecten het oppertoezigt ook over de weeskamer te Samarang aanbevoolen zynde^zoo zullen Wees- en Boedehneesteren alle de door hem gevraagd wordende elncidatien moeten suppediteeren, alsmede, wanneer hij noodig mogt oordeelen hunne resolutien, boeken of charters in te «en, znlks niet vermogen te weigeren, geUjk ook Wees- en Boedelmeesteren alle hunne brieven, adressen of berigten aan bet gouvernement generaal of generale rekenkamer in Indien onder cachet volant hem zullen moeten overgeven ter verdere verzending, ten ware Wees- of Boedelmeesteren redenen hadden zig te beklagen over gezegden prefect, wanneer zy de bevoegdheid zullen hebben zig directeUjk te adresseeren aan bet gouvernement generaal, zullende de prefect van Samarang en Damak echter de bevoegdheid niet hebben dit collegie eenige bevelen te geven uit eigener authoriteit ; maar, in gevalle Wees- of Boedelmeesteren van de hun voorgeschreven regels tuogteo afwyken, zal hy hun zulks eenUjk op eene discrete wijze onder het oog mogen brengen; en daarop geen reguard .eslagen wordende, zal gezegde prefect de hem voorgekomen i f wijking het gouvernement generaal moeten ter kennisse i'reag^en. Art. 146. Alle behandeling, beheering en toeverzigt, welke

PLAKAAMOU MB. ZV. 18

S74 IdOd. M. W. OAÊNOÈLè.

Wees- en Boedelmeesteren zijn aanbevolen en welke onder resorie van de hoYen van Souracarta, Djocjocarta en onder die Tan de prefectures Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang, Wees- en Boedelmeesteren betrekkelijk, dienen in acbt genomen te worden, gaan onder hunne resorten de gezegde ministers aan die hoven, de prefecten te Tagal, Paccalongang en Japara, alsmede het lid der hout administratie te Rembang aan, in dezer Yoegen nogthans, dat zij altoos op authorisatie en in naam van Wees- en Boedelmeesteren handelen, beheeren en toeverzigt houden.

Art. 147. Eene nalatenschap aan de wees- of boedelkamer onder resorte Yan gezegde civiele magten komende te Ter- vaUen, zullen de ministers aan de beide hoven van Souracarta en Djocjacarta, de prefecten Tan Tagal, Paccalongang en Japara, alsmede het lid der hout administratie te Rembang. in naam van Wees- of Boedelnieesteren te Samarang, door den secretaris Tan den minister of scriba der prefectuure, ten overstaan van twee gecommitteerdens, dezelve nalatenschap doen aanYaarden, in gelijker voegen en onder inachtneeming van al bet voorgeschreevene voor Wees- en Boedelmeesteren en hunnen secretaris ; echter zal men ter dier plaatze in geene gevallen verder mogen gaan zonder .nader qualificatie van de wees- of boedelkamer als het ter aarde bestellen van het lijk. waarvan des afgestorvenens nalatenschap aan de wees- of boedelkamer behoord te komen, het inventariseeren van al. wat tot die nalatenschap behoord, en het opneemen Yan alle vorderingen en schulden, welke den ofde afgestorvene mogt na- gelaten hebben, of wat anderzints ten voordeele of bezwaar Yan de nalatenschap mogt bestaan.

Art. 148. Tegelijkertijd dat door de gezegde ministers, prefecten of lid der hout administratie last gegeeven is ter aanvaarding eener voorschreeve nalatenschap, zullen zij Wees- of Boedelmeesteren te Samarang van het afsterven der perzoon. welkers nalatenschap in hun naam word aanvaard, kennisse doen toekomen, gelijk zij zulks meede, zo spoedig mogelijk, zullen doen van alle sterfgevallen, waarvan de nalatenschap

1ÓÓ6. H. W. DAËNDËLfi. iU

aao Wees» of Boedelmeesteren zoude konnen komen» ofiwhoon bij teetameDtaire dispositie of andenints die coUegien ¥Ui aanvaarding ofandere bemoeienissen uitgesloteosijn geworden.

ArL 149. Ook zullen Toomoemde ministers, prefeeten en lid der hout admimstralie zorgen, dat op de spoedigst mogelijke wijse de wees* of boedelkamer geworden óe testa- menten van alle Christenen en onchristenen, geen Jataanen ajnde, die onder hunne resorten afsterreu.

Art. 160. Een aan de wees- of boedelkamer Tervallene oalatenscbap onder resorte Tan gesegde boven of prefectures ^geïnventariseerd zynde, zal die inventaris met alle verdere luogelijk te gerene elucidatien Wees- of Boedehneesteren toegezonden en na bekomen qualificatie dezelve zodanig verder worden gehandeld, als waartoe hun Eerwaardens zullen Qodig oordeelen de ministers of prefecten te magtigen.

Art. 151. Zulk een nalatenschap voor Wees- of Boedel- 'ueesteren aan de hoven of onder Tagai, Paccalongang, Japara <)f Rembang aanvaard en te gelde gemaakt zijnde, zal binnen It zes maanden na de geboudene • publique vendutie het rt^üdement, beneevens alle zodanige gelden, als in den boedel .eTonden of ten behoeve deszeiven geincasseerd zijn, na aftrek Tiogthans van alle zodanige daarop gevallene lasten of ver- iligte uttbetaUnge, in 'slands cassa overgebragt worden, ter liaatze, alwaar de nalatenschap is aanvaard, ter dispositie Vin Wees- of Boedehneesteren; en zullen Wees- of Boedd- ineesteren van het zuivere saldo van zodanige, aan haar oveigenuiakt wordende boedels mede genieten den veertigsten p^Qoing ten behoeve van de kamer. i Art. 152. Wanneer een der ministers aan de hoven te

iiraearta, Djocjocarta, dan wel een der prefecten te Tagal, tjcralongang of Japara of het lid der hout administratie te

üibang kwam af te sterven en de nalatenschap aan de limarangse weeskamer verviel, zal de secretaris aan het

i of de scriba ter plaatze, waar het sterfhuis legd, eenlljk

l lyk ter aarde doen bestellen en den inboedel ten over-

lau van gecommilleerdens vei*zeegelen met de zeegels van

276 1808. H. W. DAENOELS.

hem ea die der geGoromitteerdens, terw^I onverwijld per expresse de weeskamer yan het plaats gevonden sterfgeral zal moeten kennisse gegeeven worden, welke onmiddelijk na den ontfangst van die kennisgave een commissie uit bun midden naar het sterfhuis zullen moeten zenden om de nalatenschap te aanvaarden en daarmeede verder te handelen, zo als de verpligting van Weesmeesteren meede brengt.

Art. 155. In geen andere gevallen als in de boven aan- gehaalde zenden Wees- of Boedeimeesteren gecommitteerdens buiten de prefecture Samarang en Damak zonder vooraf door het gouvernement generaal tot het zenden van gecommitteerdens verlof of authorisatie bekomen te hebben; uit dien hoofde zullen dan ook, Wees- en Boedelmeesteren eenige elucidatie of assistentie in hare betrekkinge benoodigd zijnde, de minisiers of gezegde prefecten op daartoe te doene verzoek die voor haar inwinnen of in haar naam datgeene verrigten, /het- welk Wees- of Boedelmeesteren zullen verroeenen de bun aanvertrouwde belangens te vergen, en de ministers aan de hoven en de prefecten te Tagal, Paccalongang en Japara. alsmede het lid der hout administratie zullen geene verzoeken van de weeskamer mogen afwijzen, ten ware die verzoeken van dien aart waren, dat de ministers of de gezegde prefecten aan dezelve niet konden voldoen of wel dat zij op goede gronden vermeenden dezelve niet ten uitvoer te mogen brengen, in welke gevallen zij hunne bezwaren de weeskamer of boedel- kamer zullen moeten voordragen; Wees- of Boedelmeesteren na het ontvangen van gemelde bezwaren bij het gedaan verzoek blijvende persisteeren en de ministers of prefecten, dan wt) het lid der hout administratie, dan nog blijvende vermeenen het meergemeld verzoek te moeten afwijzen, zullen de gewisseld c stukken ter decisie het gouvernement generaal worden toe- gezonden door de ministers, prefecten of lid der houtadiniui stratie; intusschen gezegde civiele magten datgeene ten uit vo»i zullen moeten doen brengen voor rekening en verantwoordiiif' van Wees- en Boedelmeesteren, hetgeen die coUegies zullei: vermeenen geen uitstel te konnen lijden.

7808. a W. DAENDELS. 577

Art. 184. Wanneer onder borengemelde resorten eene nahtenschap aan Wees- of Boedelmeesteren is komen te Tenrallen, zal met den laatsten van iedere maand gedurende de bereddering derzelver door de genoemde ministers, prefecten of lid der hontadministratie ten opzigte van den staat dier bereddering alle mogelijke opening de weeskamer moeten toegezonden worden.

Art. 15K. Gelijk mede van drie tot drie maanden Wees- en Boedelmeesteren zal moeten geworden door middel van voorschreven verslag, hoedanig het toeverzigt zij ten opzigtén ?an hunne pupillen, ter dier verschillende plaatsen besteed of onder opzigt hunner familien aldaar gelaten.

Art 156. £n tegelijker lijd verslag van het geincasseerde overettikomstig het verhandelde bij art. 131 voor Boedel* meesteren.

Art. 157. Alsmede eenmaal 'sjaars ten aanzien van de gesteldheid der hypoiheeken, aan de wees- of boedelkamer verbonden en aan de hoven of in de verschillende prefectures iret^en.

Art. 158. Buiten het gewone vendu-salaris zal onder resorte der hoven en der genoemde prefectures voor den secretaris of scriba en gecommitteerdens een daggeld van drie rijks- daalders, zilver, ieder, voor het inventariseeren of andere ronimissien, voor Wees- en Boedelmeest^ren te doen, in reke- ning mc^en gebragt worden, dog geene andere ongelden, hoegenaamd, meerder en mits gezorgd word, dat de commis- ^ien niet langer duren, als volstrekt noodig is, waarop de ministers en prefecten respective de noodige agt zullen slaan, ten einde de boedels met die daggelden niet oneigen worden hezwaau*d.

Art. 159. De secretaris van Wees- en Boedelmeesteren zal voortaan een vast tractement genieten van drie duizend rd", zilver munt, 'sjaars, te vinden gedeeltelijk uit de over te winnene renten en gedeeltelijk uit de separate cas van Boe- delmeesteren, in evenredigheid die fondsen jaarlijks zullen te voren komen, behoudende hij daarenboven het tot heden ge*

278 1308. H. W. 0AEN0EL8.

netene Tenda-salaris van 4 percent, het genot yoor het opmaken der inventarissen en prothocoUeeren der testamenten, terwijl hem het toeêigenen van alle andere inkomsten op verbeurte van zijn post verboden blijft.

Art 160. Uit gelijke fondsen zal de eerste gezworen klerk, die tevens boekhoader is, genieten een maandelijks inkomen van 75 rijksdaalders en boven des nog 74 percent voor het inboeken der verkogte en getaxeerde, zoo losse, als vaste goederen, alsmeede der ingekomen vendu-penningen, en boven des nog ^sjaars rijksdaalders een honderd vijf en twintig, zilvere munt, waarvoor hij zal moeten leveren het bij de kameren benodigd schrijfgereedschap en zegel lak.

Art. 161. Alsmeede twee klerken, waarvan een met een inkomen van rd' twintig en een met een inkomen van rd* vijftien, zilvere munt. 'smaands; het schrijfwerk meerder klerken vergende, zullen Wees- en Boedelmeesteren dezelve niet meerder mogen toe te leggen dan vijftien rd', zilver, 'smaands.

Art. 16S. De bode zal op maniere voorschreeven een itttaandelijks tractement genieten van rd* 20, zilver munt, en boven des als afslager 1 percent van de gehouden wordende vendutien, waarvoor hij dan ook voor Vs gedeelte voor het inkomen der vendu-penningen zal moeten instaan en bij de aanvaardiging van ambt een bortogt passeeren, groot een duizend rijksdaalders.

26 September. Prijs-courant van houtwerken.

Dit uitvoerige stuk is, behalve in den vorm eener publi- catie, ook afgedrukt in het werk van Daendels, staat der Ned. 0. I. bezittingen, bijlagen, deel I, organieke stukken, houtbosschen, n® 8, waarnaar verwezen wordt. Het bestaat uit eene zeer lange lijst van maten en prijzen, aan het slot waarvan het navolgende voorkomt:

Onder informatie verder, dat de geenen, welke met hout tegen de bovengemelde prijzen verlangen te worden geriefd.

1808. H. W. DAENDEL8 279

zich daar toe zullen moeten addresseren, te Batavia aan den directeur-generaal van 'sKonings finantiên en domeinen, onder het ressort van den Oosthoek aan den gezaghebber te Sou- rabaija, te Samarang, Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang aan den hoofd-administrateur te Samarang, en te Cheribon aan den prefect aldaar, welke gelast zijn tot de afgave tegen directe betaling in zilver geld de nodige ordonnantie te ver- leeuen [sic] ; zullende geen verkoop van hout op andere plaatsen geschieden; terveijl nogtans aan particulieren de vrijheid wordt gelaten om, bij aldien zij tot eenige aanbouw van consideratie een aanzienlijke hoeveelheid hout mogten be- nodigd hebben of van zoodanigeassortementen, als te voorzien waren, dat niet aan handen mogten wezen op het tijdstip, dat zij daarvan zouden wenschen gebruik te maken, ter Toorkoming hiervan, zelve een tijdige aanvrage der verlangd word^de houtwerken onmiddelijk aan het gouvernement te doen.

26 September. Toekenning aan den geweldiger of sub- slituut van den fiscaal te Samarang van een traclemeni ten bedrage van 50 rijksdaalders, zilver géld^ *smaands.

26 September. Toekenning aan den cipier der boetjen van den Raad van justitie te Samarang van een tractement ten bedrage van 25 rijksdaalders, zilver geld^ ^smaands. — Opheffing van de betrekking van tweeden cipier aldaar.

26 September. Toekennitig aan de scherprechters te Sa- marang en te Soerabaija van een tracteinent ten bedrage van 15 rijksdaalders, zilver geld, 'smaands. — Op- heffing der betrekking van tweeden scherprechter te Samarang, — Aanstelling van een scherprechter te Soerabaija.

S80 ^808. H. W. OAENOELS.

26 Sqytember. Bepalingen nopens de kaffers van den fiscaal te Samarang.

Is bedoten het getal kaffers voor den fiscaal alhier te bepalen op yeertien stuks en aan dezelve toe te legden ryf rd* zQver geld, ieder, 'smaands, ingaande met primo October aanstaande, waarvan zij zig tevens van een paard en hunne dgen kleding zullen moeten voorzien.

26 September. Bepalingen naar aanleiding van de in- structie voer den inspecteur-generaal der hüutbosschen, art. 6.

Is besloten, in conformité van het bepaalde bij het zesde artikel van de instructie voor den inspecteur-generaal der houtbosschen, dat het gouvernement jaarlijks aan hem, in- specteur-generaal, >zal opgeven de benodigdheid van bont, •zoo voor eigen gebruik, als ten dienste van particulieren'' de gemelde opgave jaarlijksch voor ultimo October, gerekend voor het volgende jaar, te laten formeren voor Batavia door den directeur-generaal van "sKonings finantien en domeinen, met last om de gemelde begrotingen in te leveren aan het gouvernement, ten einde vervolgens op hare order ter exa- roinatie aan den inspecteur-generaal te worden afgegeven: en voorts met vrijheid om, wanneer de geéischte houtwerken door het ondernemen van eenige buitengewoone werken voor den Lande of door extra-ordinaire particuliere aanvragen niet voor de wezentlijke benodigdheid mogten toereiken, in dat geval ook tusschentijds extra eisschen te doen.

27 September. Instructie voor den gezachhMerim Java* s Oosthoek en voor de prefecten van Samarang^ Tagal, Pekalongan. Japara en Rembang.

Art. 1. De gezaghebber in den Oosthoek en de prefecten van Samarang, Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang oeffenen. een ieder in zijne prefecture en dies onderhorige districten, na*

1808. H. W. OAENOELS. Ml

mens zijoe acellentie den Haarschalk en GouTerneur Generaal, mitsgaders bet ligchaam der hooge Indiasche regering, het gezag nit en ontTangen, óf van den Gouverneur Generaal alleen, óf van Gouverneur Generaal en Raden, direct hunne orders.

Art. % Ztj ontvangen requisitien van den inspecteur-|rene- raal der houtbosscben en van den inspecteur-generaal over de koffij-culture, ter uitvoering van orders, aan de gemelde inspecteurs door het gouvernement gegeven, en zijn verpligt daaraan te defereren, alles, conform het bepaalde bij de in- struetien voor de gemelde inspecteurs-generaal.

Art 5. By afwezigheid van den Oosthoeks gezaghebber en prefect van Samarang uit derzelver prefectures, dan vtrel btj overlijden, v^ord het gezag aldaar waargenomen, te Samarang door den hoofd-administrateur en te Soerabaja door den tljdelijken prefect van Grissee^ en zulks in bet laatste geval tot tijd en wijle, dat daarover door zijn excellentie nader zal zijn gedisponeerd, terwijl zulks op de overige prefectures door den scriba op gelijke wijze gedaan word.

Art 4. De magt van den gezaghebber in den Oosthoek en Tan den prefect van Samarang zal zich echter in geeneu deele uitstrekken tot het militaire of defensie-wezen, alzoo dit geheel en al van het politieke blijft afgescheiden en hetzelve alleen den millitairen commandant aangaat, terwijl daarentegen op de orerige prefectures zulks is en blijft op de oude voet, excepto io extra-ordinaire gevallen, wanneer 'er om een of andere redenen militaire expeditien in dezelve gedaan moeten worden, als wanneer daaromtrend door den Maarschalk en Gouverneur Generaal de nodige schikkingen gemaakt en orders gegeven zullen worden.

Art S. De gezaghebber in den Oosthoek, de prefect van Samarang en verdere prefecten zullen niet te min over de militaire magt in gevalle van noodzakelijkheid kunnen dis- poneren op schriftelijke requisitien aan de militair^ com- mandanten, welke gehouden zuUen zijn daaraan op hunne ▼erantwoordeiykheid te voldoen, gelijk bij de instructie voor

282 1808. H. W. DACNDELS.

den militairen commandant in den Oosthoek reeds is be- paald.

Art. 6. Aan den gezaghebber in den Oosthoek en de prefecten te Samarang, Tagal, Paccalongang, Japara enReni- bang zal militair honneur, gelijkstandig de rang van kolonel gegeven worden, mitsgaders aan den Oosthoeks gezaghebber en den prefect van Samarang hel gebruik van twee voorlopers voor hunne rijtuigen in hunne prefectures wezen gepermitteerd.

Art. 7. De gezaghebber in den Oosthoek en de prefecten zullen in hunne respective prefectures en daaronder gehorende districten op aUes een waak/aam oog moeten vestigen en zorgen, dat alonmie een goede order en policie werden onder- houden; dat de gezamentlijke ambtenaren, zoowel als de regenten en mindere inlandsche hoofden, een ieder in bet zijne, behoorlijk aan zijn pligt komt te voldoen en dat de inlanders over het generaal niet door de gemelde regenten of hoofden op eeniger bande wijze gevexeerd of mishandeld, maar in alles spoedig en goed regt komen te erlangen ; terwijl de gezaghebber in den Oosthoek en de prefect van Samarang inzonderheid nog verpligt zullen zijn over de differente ad- ministratie en schrijfkantoren, voor zooveel niet onmiddelijk onder de orders van den hoofd-administrateur staan en dus van den prefect zijn afgescheiden, zoomede over alle coUegten» in de hoofdplaats hunner prefectures aanwezig, het opper- toezigt te houden en te zorgen, dat alles aldaar navolgens orders en billijkheid ten meesten voordeele van den Lande behandeld en geadministreerd werd, met uitzondering nogtans van den Raad van justitie en de hout-administratie, alzoo de president en leden van deze beide coUegies van hunne daden en handelingen enkel en alleen aan den Gouverneur Creneraal en de hooge Indiasche regering verantwoording schuldig zijn.

Art. 8. Alle orders en bevelen, die de prefecten vermeenen mogten ter bevordering van de rust als anderzints aan de in- en opgezetenen te moeten geven, zullen zij in hunne prefectures, zoo door het publiceren en affigeren van billetten

1808. H. W. DAEN0EL8. S8S

op de gewoone wijze en plaatseD, als door pabfieke bekkendag kannefl en mogen bekend maken.

Art. 9. Zij zullen in het bijzonder hebben te zorgen voor de verbetering en uitbreiding der onderscheidene cultures en de vermeerdering van alle die gerieflijkheden, welke de gemeene man noodig heeft, doch inzonderheid zullen zij hunne betragting moeten maken, dat de koffij- en kappas- culture, zooveel mogelijk, worde uitgebreid en tot die hoogte gebragU waarvoor dezelve vatbaar is en met eenige moge- lijkheid gebragt worden kan.

Art. 10. Voor de uitbreiding der rljst-culture, zoowel als het Ier behooriijker tijd bezaaijen en beplanten der padijvelden, zal door dezelve mede gezorgt moeten worden.

Art. 11. Het aanfokken en vermeerderen van allerlei zoort van nuttig vee, zoo van paarden, koebeesten, buffels, schapen, als hoenders, ganzen en endvogels, voor zoover zulks niet tot nadeel van de koflSj of rijst-culture komt te strekken, zal ook een hunner voornaamste betragtingen moeten zijn.

Art IS. Zij zullen mede zoi^en, dat de tijgers en ander verslindend ongedierte, zooveel mogelijk, worden uitgeroeid, waarmede zij zich verdienstelijk zullen maken bij het gou- vernement.

Art. 13. Dat de verpligte leverantien, zoo van rijst, als anderzints, jaarlijks vroegtijdig in 'sLands magazijnen worden afgeleverd, zal mede een hunner eerste pligten zijn.

Art 14. Ook zullen zij hebben te zorgen, dat de pagtschat der pagters en recognitie-penningen der regenten, alsmede zoodanige andere gelden, welke aan den lande moeten worden betaald, ter bepaalder tijd in 'sLands kassa worden overge- bragt, viraarvoor zij responsabel worden gesteld.

Art 15. Met het einde van iedere maand zullen zij verpligt zijn, zoowel aan zijne excellentie den heere Gouverneur Generaal, als aan den hoofd administrateur te Saraarang over te zenden een restant lijst van alle 'sLands gelden, goederen, effecten en producten, die aanwezig zijn, met aantooning, welke gelden, goederen en producten gedurende den loop

384 1808. H. W. OAENOELS.

yan die maand ingekomeD, ontvaDgen, afgelangd, uitbetaald en verzonden zijn, en wat werkelijk onder dien datum restant komt te verblijven.

Art. 16. Wekelijks zullen zy ook verpligt zljn^een speciale lijst aan den Haarscbalk en Gouverneur Generaal in te zenden van de gedurende dezelve onder bet ressort hunner prefectures aangekomen en vertrokkene vaartuigen, met aantooning van de door dezelve aangebragte en vervoerde ladingen; terwijl jaarlijks onder ultimo December daarvan een generale notitie aan de booge regering moet werden ingezonden, met een vergelijk van bet vorige jaar daarbij, ten einde te kunnen nagaan, in boe verre de particuliere vaart en bandel ver- meerdert is en waarin de artikelen bestaan, die bet meest aangevoerd of vervoert werden.

Art. 17. Tegens bet drijven van allen verboden handel, inzonderheid van aniphioen, zullen zij zorgvuldig hebben te waken en met niemand, die zich daar aan hebben schuldig gemaakt, mogen composereu, maar dezelve arresteren en vervolgens daarvan onmiddelijk aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal de vereischte kennisse geven, zich daaromtrend verder gedragende aan het placcaat van den n*l| 1808.

Art. 18. Op alle topbanen, aniphioen kitten, hanevegterijen en publieke tandak-spelen zullen zij permanent dagelijks een of twee justitie dienaren of jogobellos van de regenten moeten plaatsen, ten einde alle ongeregeldheden voor te komen en de ontstane twisten in der minne te slegten, ten welken einde ook niemand een publieke topbaan, amphioen-kit, hanevegterij of tandak-spel zal vermogen te houden, dan met voorkennis en toestemming van den prefect en daartoe van denzelren ontvangen een permissie-briefje, in het Hollandsch, Chineesch en Javaansch geschreven, met 'sLands cachet voorzien, dat, zoo dikwijls zulks gerequireerd werd, aan de djajang sekars, oppassers van den prefect of justitie dienaren der djaxas zal moeten werden vertoont en waarvoor zal moeten werden betaald vier ropijen voor een rondjaar, waarvan een halve

1808. H. W. OAENOELS. S85

ropij zal zijn voor de schrijvers Tan hetzelve en het overige werden verdeeld onder de djajang sekars en oppassers in gelgke deelen, en zolks om te strekken tot aanmoediging om derzelven pligten na behoren te volbrengen.

Art. 19. Zij zullen ook moeten zorge dragen, dat alle secretariële en notariële papieren navolgens de order werden opgemaakt, ten einde alle abuisen, die anders daarin gemaakt mogten virerden, zoo veel mogelijk voor te komen.

Art. 20. Alle boedels van ab intestato overledene ambte- naren, burgers, Ghinesen, Mooren en andere overwalsche Dalien moeten de gezaghebber in den Oosthoek en de prefecten tao Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang onmiddelijk door den scriba ten bijwezen van twee getuigen doen aan- vaarden en daarvan aan de weeskamer, curator ad lites te Samarang of dengeene, die zulks ambtswege niogte aangaan, kennisse geven.

Art. 21. De gezaghebber in den Oosthoek, zoowel als de overige prefecten, zullen hebben ie zorgen, dat de wegen en bruggen, in derzelver prefectures gelegen, in goede order werden onderhouden en dat de respective postmeesters in allen deele aan derzelver orders komen te voldoen, opdat alles, wat het postwezen aangaat, in een goeden staat zij en alle aankomende postbrieven ten spoedigsten gedepecheerd en in geenen deele of onder wat pretext zulks ook zoude mogen zijn, opgehouden werden.

Art 22. Zij zullen van tijd tot tijd de kassas en boeken van den postmeester kunnen en moeten visiteren en examineren en, bij bevinding, dat die niet in order zijn, denzelve daarover moeten onderhouden en tot derzelver pligt aanmanen en, zolks niet helpende, daarvan aan den Gouverneur Generaal l^ennisse geven.

Art. 23. Zij zullen ook het oppertoezigt over de herbei^en, pesthuizen en relaizen hebben en zorgen, als dat de scriba of postmeester, die daarover op ieder prefecture als com- missaris-opziender is aangesteld, dezelve in een goeden staat brengt en komt te onderhouden, en ook van tijd tot tijd

^66 ldÖ8. H. W. OAEf^DÊLd.

de kas daarvan, die onder berusting van den scriba is, moeten visiteren mitsgaders aan hen ordonnanties tot het doen van eenige inkopen van paarden, rijtuigen en andere noodwendige uitgaven mogen verleenen, daai*om trend volgende de aanstaande reglementen op het postwezen.

Art. S4. De prefecten van Tagal, Paccalongang, Japaara en Rembang zullen op derzelver respective prefectures mede het ambt van vendumeester en de scriba dat van vendu- boekhouder moeten veaamemen en daaromtrend zich tot een rigtsnoer laten strekken de instructie voor den vendu- meester en vendu-boekhouder te Samarang, sub dato 30 Jollj jongstleeden geêmaneerd.

Art. 25. Ieder prefect bekleed in zijne prefecture ook de post van ontvanger-generaal en is in die hoedanigheid ook verpligt hel oppertoezigt over 'sLands domeinen te houden en voor de voldoening van allecollateralepenningen/sheeren geregtigheid, als anderzints te waken; terwijl hy voorts alle boedelstaten nauwkeurig zal hebben te examineeren, ten einde zeker te zijn, als dat ten aanzien der collaterale suc- cessien 'sLands geregtigheid op geener bande wijze werde gefraudeert.

Art. 26. Zij zuUen ook onder derzelver administratie hebben de groote geld kas der prefecture en zich daaromtrend gedragen na het bepaalde bij de instructie voor den hoofd- administrateur.

Art. 27. Zij zullen hebben te zorgen, dat alle diegeenen, welke zich aan eenigerhande misdaad hebben schuldig ge- maakt, opgevat en in hegtenisse genomen werden.

Art. 28. Van alle gevangenen, welke niet bij het land- geregt te huis geboren, moet door de prefecten van Tagal, Pac- calongang, Japara en Rembang gezorgd werden, dat zij uiterlyk binnen twee maal vier en twintig uren na derzelver appre- hensie door den gezworen scriba, ten bijwezen van twee expresse gecommitteerdens en den fiscaal of groot jaxa van het land geregt, wanneer het Javanen zijn, werden verhoord en daarvan de uoodige verklaring werden ingewonnen om^

IdOd. H. W. OAENDÊLd. SS?

na te zijn gerecoUeerd, nevens die der getuigen en delinquanten aan den RaadYanjoslitieteSamaraug te worden ovei^ezonden.

Art. S9. Bij het ontvangen van rapport, dat kier of daar iemand gekwetst of vermoord is, zullen zij terstond den chirQi|;ijn van de préfecture, zoo zulks niet te ver afgelegen is en men van de schouwing nog eenig nut voor de justitie trekken kan, met twee gecommitteerdens derwaarts zenden, teo einde de wonden van de gekwetsten of om het leven gebragten te visiteren en daarvan onder presentatie van eede door dezelve een duidelyke opgave bij wege van een visum repertum laten doen, welke declaratoir dezelve vervolgens, zoo wanneer het een gemêleerde zaak is, bevevens alle andere papira^n, daartoe betrekkelijk, aan den Raad van justitie te Samarang zullen overzenden.

Art. 30. Alle brieven, die door dezelven aan den Raad van justitie. Wees- en Boedelmeesteren, den curator adiites, sequester of aan militaire commandanten werden afgezonden, zullen, by aanwezen van zijne excellentie te Samarang, boogst- deozelven ter verdere afgave, daar en waar zulks gehoord, ooder cachet volant werden aangeboden ; terwijl, bij afwezig- heid van hoogstdenzelve, die onmiiddelijk verzegeld zullen kupnen werden overgezonden, mits in een dusdanig geval •laarvan tegelijkertijd onder aanbieding eener kopij aan zijne excellentie kennis gevende.

Art. 31. Des Maandags en Donderdags zal de gezaghebber io den Oost-hoek en de respective prefecten bij aanwezigheid <)p de hoofdplaats hunner prefecture, ten ware in cas van kiekte of zoo wanneer zulks om andere redenen onnodig mogten oordeelen, gehouden zijn des morgens, zoo wel aan de regenten, als andere ambtenaren, item burgers en alle zctdanige, welke eenige vei*zoekcn, klagten of bezwaren hebben in te brengen, publieke audiëntie te geven, terwijl voorts buiten dien ten allen tijde de toegang bij dezelve voor een iegelijk, zonder aanzien van persoon, open zal moeten zijn, alzoo zij- lieden op derzelver verantwoordelijkheid niemand zullen vermogen af te wijzen.

288 1808. H. W. DAENOELS.

Art. 52. In de buishoading zuUén dezelve alle mogelijke zuinigheid moeten betragten en voorts door dezelve alies werden aangewend, wat maar eenigzints dienen kan om den lande voor het vervolg meer en meer voordeel ait derzelver préfecture te bezorgen.

Art. 33. Zy zullen ook hebben te zorgen, als dat de voor het landgeregt, alsmede den kleinen raad en regenten hunner prefectures ontworpene instructie in allen deele stipt en zonder de minste afwijking nagekomen werde.

Art. 34. Niemand, die zich over het een of ander bij den Maarschalk en Gouverneur Generaal mogte vnllen beklagen of zijn regt bij den Raad van justitie of andere geconstitueerde magten wil vervolgen, zullen zij vermogen daarin hinderlijk te zijn en dus, ingeval het ambtenaren zijn, dezelve daartoe het nodig verlof ook niet mogen weigeren.

Art. 35. Aan alle ambtenaren en militairen, ten aanzien der laatsten nogtans met uitzondering van Sourabaya eu Samarang, alzoo zulks aldaar alleen aan de militaire com- mandanten gedefereerd blijft, zullen de respective prefecten buiten dien ook voor eenige dagen verlof mogen geven, mits zulks niet tot praejuditie komt te strekken van 'sKonings dienst en dat verlof zich niet verder uitstrekt als het territoir van hunne prefecture.

Art. 36. De verkoop van amphioen zal alleen aan den Oosthoeks gezaghebber en de respective prefecten zyn gede- fereerd, terwyl voor iedere kist amphioen door dezelve, boven de aanrekening prys, voor winst zal mogen werden genomen een honderd Spaansche realen; en voorts op cene daartoe te bepalene dag, jaarUjks, aan den meestbiedende publiek zal werden verpagt het previligie van het koken en in het klein verdebiteren van dat heulsap ten voordeele van den lande.

Art. 37. By ontdekking van verboden aankap of vervoer van hout zullen zij daaromtreud hebben te observeren de orders, by placcaat van den 29*"° Augustus en aanschryving van den 27^ September 1808 vervat, sub poene, dat, wanneer zulk een verboden houtkap reeds eenige dagen mogl hebbeu

1608. H. W. OAËNDËLÖ. 289

plaaU gehad» zonder dat daartegeo naar beheren zal zijn gerigOeerd, zij daarorer znllen worden gecorrigeerd en voor de tweede of derde maal zelfs met Teiiating honner posten kmmen worden gestraft

Art. 38. Me de orders, vervat in de instructie van den inspectenr-generaal over de koffij-cultnre, item die der hont- bosschen en het collegie der hout administratie, zoomedè het gttieeskundig vak in Indien, znllen dezelve, voor zooveel op hun van applicatie zijn, zich tot observantie strekken lalen.

Art 39. Zy zullen zich na primo October aanstaande wel expresseiyk hebbeo te onthouden om voor hun privé van den Javaan eenige heerediensten te vorderen of eenige heffinge nu pluimvee, vrugten, kleedjes ofte anderzints te doen en ook hebben toe te zien en te waken^ dat die door niemand hunner huisgenoten, dan wel ondei^eschikte ambtenaren, bur- gers of andere in- en opgezetenen gevorderd werden, maar deDgeoien, die zich daaraan schuldig komt te maken, na- volgens den inhoud van het placcaat van den 13^ Augustus jongsileeden doen corrigeren.

Art 40. Ook zullen zij hebben te zorgen, dat niemand eeoig geld op hoofdelijke verpanding van vrije Javanen voor- schiet, onder wat pretext ofte onder welke benaming zulks ook zonde vermogen te zijn, maar zich daaromtrend in allen deele stiptelijk hebben te gedragen na den inhoud der dientwege door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal geemaneerd placcaat van den 20^° Augustus jongstleeden.

Art. 41. Omtrend het reizen van ambtenaren in officie luïlm de prefecten, voor zoover de te verlenene adsistentien in battoors en paarden betreft zich reguleren naar het be- {laalde by het 43* art. van het generaal reglement voor de organiaatie van Java.

Art 42. Ingeval van militaire expeditien zullen de res- pective preiecten ook hebben te zoi^n, dat op het ontvangen aaDschriJvens daaromtrend het nodige tot transport van dezelve in gereedheid is, en daartoe zooved draagvolkeren en paarden

BL ZT. 19

S90 1dÖ8. H. W. dAENDËLfi

aan handen zijn, als hun van wegens den heere Gouverneur Generaal zullen werden opgegeven, en tot welke diensten de Lands opgezetenen verpligt en gehouden zullen wezen ; terwijl daarentegen de mondkost, enz. voor rekening van den Lamh' zal worden te goed gedaan, navolgens hel tarif, deswegeiis door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal vastgesteld.

Art. 43. De prefect zal in zijne prefecture zoo dikwijls mogen rondreizen, als hij zal verkiezen of zulks voor 's Lainls belangens nodig oordeeld, doch buiten het territoir zijner prefecture zal hij zich niet vermogen te begeven dan nirt voorkennis van den Maarschalk en Gouverneur Generaal ol dengeenen, die bij afwezigheid van hoogsldenzelve van Sanui- rang aldaar het gezag is toevertrouwd.

Art. 44. Alle orders, die door den gezaghebber in den Oosthoek of door de respective prefecten, een ieder in de zijne on voor zooveel van derzelver departement is, gegeven werden. zullen door de regenten» hunne onderhorigen, mitsgaders overige ambtenaren en ingezelenen stipt en zonder de minste legen- streving moeten worden nagekomen en ter executie gesteld. met vrijheid nogtans van, zich daarmede bezwaard vindende, hierna derzelver belangens aan den Maarschalk en Gouverneur Generaal te kunnen inbrengen.

Art. 45. Het oppertoezigt over 's Lands magazijnen* itPin kruithuis, wapenkamer en andere 's Lands' gebouwen is t»pk aan de bijzondere zorge van de prefecten der prefectures\an Tagal, Paccalongang, Japara en Rembang aanbevolen, echtei voor zoover de magazijnen betreft onder de directie van dMi hoofd-administrateur, ten welken einde dezelve zullen hebln!' te waken, dal geene malversatien of frauduleusehandelwijzefi door de daarin zich bevindende bediendens met 's Land^ goederen en producten worden gepleegd ofte iemand dt: leveranciers of kopers, dan wel den heere van den Land door wien zulks ook zoude vermogen te zijn, in maat <» gewigt werde te kort gedaan; mitsgaders 's Lands forteres.<n> en andere gtUiouweii door gebrek aan toezigl komen (o \v\

1806. H. W. OAENOËLd. S91

vDÜen, maar iotegendeei in een goeden staat onderhouden worden; terwijl ook wel expresseiyk door hun zal worden irewaakt, dat de in de magazijnen zich bevindende koelies, iiern iaad- en losvaartuigen der vissers ten dienste van het f «rteres, tot geene andere diensten als die van den heer van ilea Lande werden gebezigd.

Art. 46. Eindelijk zullen zij steeds hunne attentie hebben te vestigen op al, hetgeen aan 'sKonings belangens en 'ie conservatie der rust en goede order bevorderlijk zoude Unnea zijn, alles aanwendende, wat een goed prefect ter bevordering der belangens zijnes meesters en der bloei en welvaart van het aan zijne zorgen toevertrouwd land en van ües in- en opgczetenen met billijkheid kan worden verwagt; terwijl zij voor alle nalatigheid of onverschilligheid verant- woordelijk worden gesteld.

Art. 47. BIJ de aanvaarding hunner bediening zullen zij liehben af te leggen den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van Holland, lis iDLjne hooge en doorluchtige souverein, mitsgaders den ('ouvemeur Generaal en de Raden van Indien gehouw en -retrouw te zijn;

dal ik den post van prefect zal waarnemen met alle eer- tykheid, naarstigheid en ijver, daarin behartigende het meeste Voordeel van den Lande; dat ik mij onthouden zal van alle Tprkeerde praktijken ter vermeerdering van de inkomsten, <lie aan mij wettiglijk zijn toegelegd;

dal ik mitsdien bij ontvangst of afscheep van goederen en producten van den Lande, ook roet betrekking tot den landman '>f leverancier, zorgvuldig zal toezien en waken, dat niemand in roaat of gewigt worde bedrogen of verkort, zoo min door ^■lij zelve, als door iemand mijner ondergeschikten;

dat ik mij onthouden zal van het drijven van allen handel, '•>o in de voortbrengselen van mijne prefecture, als met ^'liepen en vaartuigen, welke ondermijn ressort komen nego- i«rea, en wijders van niemand mijner onderhorigen eenige resenten, giften of gaven, hetzij onder de benaming van

39S 1608. H. W. DAENOEL8.

contiïbutien der pachters of onder welken titel ook, aannemen of gedogen zal, dat die door mijne huisgenoten, bediendens of door anderen mijner aanhorigen aangenomen worden;

dat ik naar mijn uiterste vermogen waken zal tegen den smokkelhandel en zonder eenige conniventie zal doen mulr- teren degeenen, welke daarop onder mijn gebied worden achterhaald ;

dat ik na den eersten October aanstaande geene personek heere- of huiseiyke diensten vergen zal van Javanen, onder wdX pretext dit ook zoude mogen wezen, en ook niet ge- dogen zal, dat die door anderen onder m^n gebied geveri;4l worden, aan wien dit niet bij uitzondering is gepermitteerd, oÜBchoon de gemelde Javanen zich daartoe ook vry willig kviramen aan te bieden ; en dat ik mede niet zal doen eenige heffingen van pluimvee, vruchten of andere huiselijke l>e- nodigheden ;

dat ik den inlander wel beh^delen zal en daarin met een goed voorbeeld de regenten zal voorgaan, zonder te permit- teren, dat zij hunne onderhorigen kwellen met willekeurige belastingen of andere drukkende bezwaren, welke hun afkerig zouden kunnen maken van het over hun gesteld gezag;

en dat ik mij voorts generalijk in al, hetgeene tot mijne bediening specteerd, zoodanig zal gedragen, als een vroom en eerlijk prefect toestaat en betaamt

Zoo waarlijk helpe my God almagtig.

27 September. Instructie voor de regenten in hei iKiot- malige gouvernement van Java^s N. O. kunt.

Art. 1. De regenten zullen in iedere préfecture in alk^ ondergeschikt zijn aan den prefect en, overeenkomstig der inhoud dezer instructie handelende, in den volsten zin moettM nakomen en executeeren de orders en bevelen, welke Iiur door denzelven gegeven worden.

Art. %. Zij zijn na de prefecten de eerste personen c zullen alle beschouwd en behandeld worden als amblenan.ii

1808. H. W. DAEN0EL8. S93

vaD Zyoe Majesteit, den Koning van Holland, en rang hebben, een radeen adipatty of kiatj adipatty van een majoor in dienst van Zgne Majesteit den Koning, een radeen maas en kiaij tomoogoDg van een luitenant-kolonel en een ingebe^, die zel& ( OD district beheert zonder bemoeijenis of ondei^eschiktheid aan een of ander regent, dien van kapitain en alle voorzien d'iu van 's Konings zegel, hetwelk van onderen, van de regter- iia de finkenqde, zal zijn beschreven met den naam van het 'e4;eDtschap en door hun in oflBcio altoos gebruikt zal moeten 'A orden.

Ari. 3. De pligt en zoi^ van dezelven zal zyn de belangens vaa Z^e Majesteit den Koning in allen deele bevorderlijk te 'ijQ en alles tot verbetering van het aan hun ter beheering ifgestaan regentschap by te dragen, wat met eenige mogelijk- 'ieid gedaan en betragt worden kan.

Art. 4. Het gadeslaan en bevorderlijk zijn van de onder- ""beidene cultures eii het vermenigvuldigen van alle die jtTriefeliJkbeden, 'welke de gemeene man tot zijn onderhoud K>odig heeft, doch inzonderheid van rQst, koffij en kappas, ^al een hunuer eerste zorgen zijn. Art. 5. Zy zullen mede voornamentUjk tot hunne betrach- ing maken den inzaam van die producten te vermeerderen 'Il te brengen tot die hoogte, waarop dezelve naarmate van Ie bevolking hunner regentschappen en de geschiktheid iet rronden gebragt worden kan.

Art. 6. Het zal insgeUJks hunne pligt zijn om voor de ^HÜgheid der goede ingezetenen te waken en dezelve te

'Toekeren, mitsgaders toe te zien, dat niemand hunner on- ierhoorigen op eenigerhande wijze worde gevexeerd of door 1'Tzehrer naastbestaanden en mindere hoofden worde ver- iigelykt, maar integendeel al het mogeiyke bydragen, dat Ie geschillen tusschen den man en zyn naasten na bebooren '>^^legt en een ieder kort en goed regt gedaan word. Art. 7. zy zullen behoorUjk ter executie moeten stellen üe de hun door den prefect gegeven wordende orders tot i t tegengaain van alle willekeurige handelingen van de mindere

394 1808. H. W. OAENOELS.

hoofden en het uitroeijen en agtervolgen van alle rooverbendea. welke de wegen onveilig maken of de goede ingezetenen in hunne dessa's en woningen ontrusten en van derzelver ha^e en goederen berooven.

Art. 8. Zij zullen tweemaal in de week, des Maandags en Donderdags, en voorts zoo dikwijls zulks noodig is en gere- quireerd word, zig sisteeren ten huize van den prefect lot het doen van rapport van alle voorvallende zaken, mitsgaders het ontvangen van alle noodige bevelen.

Art. 9. uZlj zullen ook hebben te zorgen voor het maken en onderhouden der wegen en bruggen, item bet maken en schoonhouden van alle zoodanige waterleidingen, rivieren, gragten en spruiten, als dienen moeten, zoo tot drenking van den gemeenen man van de hoofd-negorij, als de binnenlanden, voor zoover die thans aanwezig zijn of verder noodig gecK^r- deeld mogten worden.

Art. 10. Zij zullen mede trachten weg te nemen en voor te komen, zooveel mogelijk, alle oorzaken, welke aanleidini; tot ongezondheid geven kunnen.

Art. 11. Zij zullen het op- en toezigl houden over dr onderscheidene hoofden der districten, dessa's en campongs. alsmede de djaxa's en hunne onderhoorigen, mitsgaders opper- en onder-priesters.

Art. 12. ZIJ zullen ook hebben toe te zien en te waken, dat op de godsdienstige gewoontens der Mahomedanen geeu inbreuk werd gemaakt, noch ook aan de opper- en ondor- priesters belet worde het voltrekken in de tempels en ontbinden van huwelijken, mitsgaders het slegten van geschillen ovei boedelscheidingen en het betrachten van andere godsdienstii^t instellingen, alsmede dat de geestelijken zich niet met politieke ofte andere zaken komen op te houden, maar hunnen gods- dienst oeffenen op den bepaalden tijd, volgens den alconifi en op de Mahomedaansche wijze, en alle geschillen, welk- daarover tusschen dezelven mogten komen te ontstaan, op «)• best mogelijke wijze trachten af te doen en uit den weg t' ruimen, doch, dit niet kunnende doen, alsdan daarvan in tij<l-

1808. H. W. OAENDELS. MB

aan den t^el^ken prefect kennisse ie geven» (er voorkoming van alle onheilen, die anders daarait zouden kunnen voort-

ArL 13. Voor het onderwijs van de jeugd in de zeden, gewoontens, wetten en godsdienstige begrippen van den Javaan en het oprigten van de daartoe in de respective hoofd-negorijen en districten benoodigde scholen, mitsgaders het plaatsei^van goede en geschikte onderwijzers in dezelve, zal ook door de» zelven gezorgd moeten worden.

Art. 14. Geen bepattys, mantries, demangs of andere h<K>rdai zullen door dezelven mogen worden afgezet of in derzelrer bediening gesurcheerd, om welke redenen ofte onder wat pretext zulks ook zoude mogen zijn, maar, niet aan hunne pligt komende te voldoen, daarvan aan den prefect kemui moeten geven en voorziening verzoeken.

An. IK. Bij aanstelling van een bepattlj, mantrie, demang, loerah of ander hoofd zullen dezelven geen de minste betaling ouder de benoeming van wang boktie of anderzints mogen Trjderen, hetzij in geld, producten, pluim- of hoornvee, dan wd andere artikelen, hoe ook genaamd.

irt. 16. Zij zullen buiten de inkomsten, die zij thans zijn belboide en door hun zijn opgegeven geworden, geene nieuwe t>eligtingen aan den gemeenen man mogen opleggen, veel min een ge extra-ordinaire heffingen van producten, pluimvee ofte andirzints doen, dan eenelljk van die landen en dessa's, welke liUQ door de afschaffing der heerendiensten en het verbod, dat op den verhuur van dessa's gelegd is geworden, weder zijn toegevallen en dewelke door hen met de overige, thans door hen bezeten wordende landen en van heerendiensten vrij geweest zijnde ingezetenen gelijk gesteld zullen moeten wonen.

Ar^ 17. Voor ultimo December van ieder jaar zullen zij, np Tcbeurte van derzelver ambten, hebben te zorgen, dat in *s Lads kassa op de prefecture, waaronder zij sorteerende zyn, wordo ovei^bragt de recognitie-penningen, welke zij verpligt zijn an den Lande te voldoen.

296 1608. H. W. OAENDEL8.

Art. 18. Ook zullen zij hebbén te zbi^n, dat ten be- hoorlijken tyde in 's Lande raagaz^nen op de hoofdplaats der prefecture, waaronder zij sorteeren, dan wei op zoodanige andere plaats, als daartoe het convenabelst geoordeeld werden zal, worden afgeleverd de rijst en andere producten, vdke zy tot dusverre verpligt geweest zQn voor contingent aaadeo Lan^p te leveren, te weten, voor zooveel zulks niet is afge- schaft geworden en wel met de tot hiertoe gevalideerd gofiveesl zi}nde overwigten.

Art. 19. Ook zullen zij hebben te zoi^en, dat vau zoodmige jonken rysthind, als voor de kappas-culture geschikt zi|n en waarvan de bezitters niet tot de koffij-culture geeniplo|eerd kunnen worden, jaarlijks een pikol schoons en iEuivere kippas van ieder jonk ter zvraarte van 1S8 fi tegens rd' 3 : 56, ulver geld, in 'sLands magazijnen op de hoofdplaatse der prefedure, waaronder zy gehooren, dan wel op zoodanige andere phats, als daartoe het geschiktste zal werden geoordeelt, afgelerert werd en dat voorts van alle zoodanige jonken land^ als welke niet tot de kappas-teelt geschikt zyn of waarvan ^ eigenaars of huurders niet tot de koffij-culture geëmployeed wesden, twee Spaansche matten in het jaar zal werdo voldaan en, door hen geincasseerd zynde, mede voor ultino December van ieder jaar in 'sLands kas op de prefectuB, waar onder zy sorteerende zyn, ovei^gebragt werd.

Art. SO. Tegen het drijven van allen verboden handel in amfioen zal zorgvuldig door hun werden gewaakt en le- geene, die zig daaraan mogte komen schuldig te maken, by agterhaling of ontdekking zonder aanzien van persoonen aan ten prefect aangegeven en, des mogeUjk, overgeleverd moeten weren.

Art. 31. Wanneer zy ontdekken, dat er hout gekpt wordt anders als voor den lande, zullen zy daarvan tersfmd kennis geven aan de prefecten, sub poene, dat, wanneer zo- danige verboden houtkap reeds eenige dagen mogt heben plaats gevonden zonder door hun te zyn bekend gemakt, zy daarover zullen worden gecorrigeerd en voor de tvrede of derde maal worden verlaten van hunne posten.

1808. H. W. OAENDEL8. S97

Art. 3S. GeeDe andere heerendiensteo zullen na primo October eerst komende mogen werden gedaan, voor wien ofte onder wat benaming zulks ook zoude mogen zijn, als die welke bij deze instructie bereeds zijn of nog zullen werden aangehaald, en zulks op zoodanige poenaliteiten, als bij plac- caat Tan den IS' Augustus jongstleeden is bepaald.

Art« S3. Op ieder prefeclure zullen een of meer herbergen, naar mate zulks zal werden nodig geoordeelt, tot gerief van de reizigers werden opgerigl en voorzien zijn van het be- paald getal post-koetsen en post-paarden tot transport van d^elve over den landweg, waartoe de nodige jonken rijst- land en volk ter onderhoud en oppassing zullen werden afgeoondert

Art. S4. Ook zal ten dienste van 'sLands magazijnen eenig volk werden afgezonderd om dagelijks in dezelve tot diversche 'sLands diensten te werden geêmploljeerd.

Art. SS. De regent zal voor zijn statie en huiselijke diensten geen meerder volk ter zijner dispositie mogen hebben, dan hieronder bepaald is; als voor de regenten van Samarang, Damak, P^ccalongang, Tagal, den eersten regent van Pattij, de beiden van Sourabalja en voorts ook dien van Sumanap, Passourouang en Sidaijoe, ieder:

15 piekdragers of panoerangs, waarvan dagelijks zes in functie, S paijong-dragers, waarvan dagelijks een in functie,

% epok* » » » » » »

S lampitr » » » » » »

S bawat- » » » » » »

4 geweer- of bouwerdragers 1 . .

^ °. . . , ° } of zoogenaamde pangawenan,

waarvan mede dagdijks de helft,

5 kandaga-dragers, ad idem, S rotting- » » S qoiq^oor- » > S gapit- » »

16 panakawangs » 16 tandoe-dragers, »

298 1808. H. W. OAENDELS.

Yoor des regents vrouw: 6 panakawangB, ad idem,

15 piekdragersy » »

80 man tot oppassing der paarden, waterhalen, gras snijden, in de keuken en wat dies meer is, dan wel te zamen 170 man, waaronder de noodige ambagtslieden mede begrepen zullen worden;

Toor de regenten van Caliwoengoe, Candal, Batang, Wira- dessa, Panialang, Brebes, beiden die van Japara, den tweeden van Pattij en voorts die van Góedus, Joana, Rembang, Lassum, Touban, Lamongang, beiden van Grissée en die van Pamacas- sang, Bangil en Banger, ieder:

8 piekdragers,

3 paijong-dragers, S laropit- »

S epok- »

2 bawat- »

2 kandaga- •

2 geweer-dragers 1 » ,

. . ° J of zoogenaamde pangawenan,

2 rotting- » 2 quispedoors-dragers, 2 gapit- »

12 panakawans,

16 tandoe-dragers voor des regents vrouw, 2 paljong- » » » » »

8 piek- » » » » »

4 panakawans » » » «

68 man in de dalm, op den stal, in de keuken, etc. of l40 koppen in het geheel, daaronder mede begrepen de be- noodigde ambagtslieden;

en voorts voor de regenten van Banjoewangie, Poeger, Baviaan, Glongong en Tjinkalsewoe, en die daarmede in rang gelijk staan, ieder:

4 piek-dragers,

2 paljong-dragers.

} of zoogenaamde pangavvenan.

1808. H. W. OAENDEL8. 299

S epok-dragers 2 lampit- 2 bawat-

2 geweer-

3 piek- i kandaga*

3 qnispedoor-dragers,

24 man in de dalm, enz.,

13 tandoe-dragers voor des regents vrouw,

4 piek- > » * « » 3 paljong- » » » » »

63 man in het geheel, tenvijl voorts de bepattijs een vierde gedeelte van het volk zullen mogen hebben, aan hunne regenten to^estaan, de groot-djaxa's, binnen-bepattljs en v^edonos of groot-mantries, alsook de moeders, broeders en kinderen van de regenten een achtste gedeelte, de klein-mantries, djaxa's en andere gelijkstandige hoofden een zestiende gedeelte en de loerahs, petingies en andere diergelijke niet meerder dan een of aiterlijk twee man; voorts aan de regenten daarenboven nog hunne muzikanten, toppings en waijang-speelders.

Art. 26. Geene verpandelingen zullen dezelve vermogen te houden: ook hebben zij toe te zien en te waken, dat die door niemand hunner onderhoorigen gehouden worden, op verbeurte van derzelver ambt.

Art. 27. De mantries, candourouans en comits van den prefect blijven als voorheen aan denzelven verbonden en ge- attacbeerd.

Art. '38. In stede van de afgedankte pradjoerits zal tot handhaving der policie op ieder prefecture een compagnie slrik-ruiters onder den naam van djajeng-sekars navolgens de daarvan gemaakte bepaling werden opgerigt, welke mede geheel alleen aan den prefect zullen zijn geattacheerd en zullen er- langen, als de commandeerende officiers 15, de daarop volgende 10, de jongste 8, een wachtmeester 5, een corporaal 4 en een gemeene ieder 3 jonken rijstland, die hun buiten bemoeijenis (Ier regenten door den prefect zullen werden toegewezen.

300 1806. H. W. DAENDEL8.

Art. 29. De prefecten hehhen tot hun dienst op de groote prefectores S4 en op de mindere IS oppassers» in voegen als bij art. S en 4 van bet generale reglement voor de organisatien Tan Jara is bepaald.

Art. 30. De regenten zullen yerpligt ztjn jaarlyks eene accurate zielsbescbrljTing te doen van het getal mans, vrouwen en kinderen, item hoofden en priesters, en inzonderheid hoe- veel vrerkbare mans zig in de respective dessas bevinden, alsmede van de buffels, draag-beesten, merrien en andere paarden, met aantooning van dies vermeerdering sedert het voorgaande jaar, het getal rijst- of sawa-velden en andere bouwbinden, item tegals, bamboe, brandhout, niepa-bosschen en vrugt-tuinen, wat een ieder derzelven by e^n goed gewas opbrengen kan, welke inkomsten en lasten een ieder ingezeten heeft, van den regent af tot den geraeenen arbeider of dag- looner toe, mitsgaders of ook nieuwe ryst- of andere bouw- landen zyn aangelegd, de uitgestrektheid daarvan en door wien deze aanleg geschied is, hoeveel nieuwe koffij-tuinen zyn aangelegd, het getal boomen, dat in dezelve en in de oude tuinen aanwezig is, zoomede het aanwezig zijnde getal oude dappers en de aanplant, die daarvan sedert het jongst ver- weken jaar gedaan is, en voorts in het generaal wdke vermeerdering en verbetering de onderscheidene cultures in dat jaar ondergaan hebben.

Art 31. Ofschoon het doen van voorsdiietingen op het gevras- aan elk en een iegelijk is verboden bij placcaat van den H^ JuliJ 1808, zijn nogtans daarvan uitgezonderd de regenten, die zullen hebben te zorgen, dat de rijstvelden steeds ten behoorlijken tijde bezaaid en beplant werden en dat de gemeene man bij gebrek van de noodige gereed- schappen, buffels en zaad pady daarvan door delven voorzien werden tegens biUyke en geenzins onereuse dedonunage- menten.

Art SS. Zy zullen ook zorgen, dat, nadat het ryst-gewas in is, de vdden op alle daartoe geschikte huiden met aard- vrugten worden beplant, waarvan de voordeelen alleen aan

1806. H. W. DAËNDELS. SOI

den plaDter zullen verblijven, zonder dat de regenten daarvan iets mogen vorderen.

Art. 33. Een der voornaamste zorgen van de regenten zal ook moeten zijn, dat de gemeene inlander niet ongetrouwd blijve, maar alle bnvrbare jongelingen en jonge vrouwen zicb behoorlijk in den ecbten staat begeven, dewijl hierdoor het ledig loopen en rondzwerven, alsmede vele andere onheilen voorgdLomen werden en de bevolking op eene geregelde wijze komt te vermeerderen.

28 September. Regeling der rechtspleging betreffende roof en brandstichting.

Wt|, in ernstige overweging genomen hebbende de alle bezef te bovengaande ^ stoutheid, waarmede de misdaad van roof en brandstichting zedert jaaren herwaards op Java*s Noord-Oostkust word gepleegd, zoo dat zelvs de inwooning in de hoofd negory van Samarang, in de nabijheid van den zetel van het gouvernement en, als het ware, onder het oog Tan den Gouverneur Generaal, den vreedzamen Javaan tegen den moedwil van eenige verlatenen niet schijnt te kunnen beveiligen, waarvan de oorzaak veel al moet worden gezocht in de strafloosheid, waarmede deze misdaad onder het vorige gouvernement is gepleegd, hetwelk het kwaad zoodanige diepe wortelen heeft doen schieten en den moedwil, het geweld en de voorbeeldeloose onverzaagtheid van dit gruwelijk bedryf tot zulk eene ontzettende hoogte heeft doen klimmen, dat hetzelve, behalven door andere, genomen maatregelen, op geen zekerder wijze kan worden bedwongen, als door het daar- stellen van zoodanig eene gestrengheid van straf oeffening, waarvan men kan verwagten, dat dezelve op de verhardste en onverschrokkendste gemoederen van overgegevene boos- doenders eene genoegzame indruk zal maken, en hier in willende voorzien, na ingenomen advis van de kundigste en consciëntieuste, inlandsche regenten, goedgevonden hebben te

S03 1606. H. W. DAÊN0EL8.

ordonneren en te statueren, gelijk wij ordonneren en statueren bij dezen:

dat de misdaaden van roof en brandstichting, gezamelijk, en ook die van brandstichting, afzonderlijk gepleegd onder het ressort van het voormalige gouvernement van JaTa*8 Noord-Oostkust, voortaan zullen worden geregt en gevonnist te Samarang en te Sourabaija door eene commissie Tan expres gecommitteerde leden uit de respective Raden Tan justitie aldaar, geassisteerd met den fiscaal, en op de overige prefectures door den prefect, benevens de verdere leden van bel land gerecht:

dat alle de geenen, welke zich van nu voortaan aan de misdaaden van roof en brandstichting gezamelljk, dan wel aan die van brandstichting afzonderlijk schuldig maken, bij achterhaling en overtuiging van deze misdaaden, zonder eenige conniventie, op de plaats zelve, waar zij die hebben begaan, in levendige lijve zullen worden verbrand;

dat aan de geene, die een schuldige aan de voorschreven misdaaden levendig in handen van den regter zullen over- leveren, zoodanig, dat de misdaad in regten tegen hem word bewezen, van *sLands wege een praemie zal worden uitbetaald van tien Spaansche realen.

Ontbieden en bevelen de respective Raden van justitie te Samarang en te Sourabaija, zoomede de land geregten op de overige prefectures van Java, mitsgaders alle verdere officieren en justicieren onder het ressort van het voormalige gouver- nement van Java's Noord-Oostkust en generalljk alle en een iegelijk, die het zoude mogen aangaan, dezen onzen placcate te achtervolgen en te doen achtervolgen, nademaal wij zulks tot welzijn van deze kolonie en voor de veiligheid en bescher- ming van bare ingezetenen alzoo bevonden hebben te behoren.

En op dat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze, zoo in Javasch Oosthoek, als op de verschillende prefectures van Java gepubliceerd, mitsgaders in de Hollandsche, Ghineescfae en de gewoone, inlandsche talen worden geaffigeerd ter plaatse gebruikelijk.

1608. H. W. DAEN0ÊL8. 303

Naar aanleiding van het Yorenstaande bepaalde Daeqdels op 6 October 1808: »de fiscaals van Samarang en Sourabaija, een ieder in den haren, worden gelast om bij het aangeeven en overleveren van perzoonen, welke wegens de voorscbreeven misdaden worden aangeklaagd^ zowel van deze, als van de namen der aanbrengers en hanne woonplaatsen distincte aantekening te houden bij een apart register; en wijders, zodra de misdaad tegen den beschuldigde in regten is be- wezen, den aanbrenger of de aanbrengers bij zich te ontbieden en aan dezelve de gemelde preniie af te belalen in presentie van twee geloofwaardige perzoonen, die, nevens den aanbrenger of de aanbrengers, in het opgemelde register zullen moeten tekenen, ten bewijze, dat de meermelde betaling is geschied".

28 September. Regeling van den aanplant van koffij.

Is besloten vast te stellen, gelijk vastgesteld word bij dezen, dat door ieder huisgezin, hetwelk tot de koffij-culture op Java zal worden geêmploijeerd, nog in dit najaar zullen worden aangeplant twee honderd kofBJ-plantjes, terwijl voorts met deze aanplanting van twee honderd koffij plantjes jaar- lijks zal worden gecontinueerd, tot zolang men ieder huisgezin zal kunnen berek^en op SOO vrugtdragende hoornen, die vervolgens, met afschaffing van de jaarlijksche aanplanting, bestendig tot het volle getal zullen worden gesuppleerd.

28 September. Bepaling van den prijs van het zout, dat te Cheriban bij de kleine maat verkocht werd^ op 25 Spaansche matten de kojang van dertig pikols.

Deze bepaling werd genomen »ter voorkoming van de monopoUe, welke winzuchtige Chinezen anders al zeer ligt in dit artikel maken tot gi'ool bezwaar van den gemeenen man*'.

Overtreding zoude gestraft worden »met de poenaiiteiten, welke daar op bij de publicatie over de Javasche pacht- condiüen z^n gesteld".

304 180fi. H. W. OAËNOËLÖ.

28 September. Toekenning aan verdiensldyke op:dener8 bij de koffij-cuUure eener tradementê-verhooging ad 200 rijksdaalders, zilver gdd, 'sjaars.

Deze bepaling is vermeld gevonden, maar het betrekkeiyke beduit niet aangetroffen.

2 October. Gedunmgen geld-leening.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende de bij boogstdenzehren ingekomen berigien viregens de meer en meer toenemende noodzakelijkheid, dat in den staat van 'sLands kas op eene efficacieuse wijze worde voorzien en de verlegenheid voorge- komen, waarin momentaneel het gouvernement, bij voortdaring der oneenigheden iusschen het Britsche rijk en de Vereenigde Staten van Noord-Amerika, zoude kunnen geraken;

overwegende, dat de stremming, welke door deze oneenig- heden bereeds aan den handel onzer Oost-Indische bezittingen is toegebragt, van dien aart is, dat daardoor bet debiet der meest voordeel gevende producten voor een tyd geheel is komen stil te staan; dat echter volgens de jongste en meest geloofwaardige berigten omtrent den politieken staat van Europa, zoowel als dien der geschillen, tusschen Engeland en de Vereenigde Staten van Amerika gerezen, geen tw^ffel overblijft, of de buitengewone staat van zaken, welke daaniiU speciaal voor den kolonialen handel, is ontstaan, zal van geen langen duur kunnen zijn, terwijl de gezegende en steeds toe> nemende inzaam der rijkste producten, gepaard met verscheidene maatregelen van bezuiniging, onlangs door het gouvememeot geadopteerd, bij eenen regulieren loop van den handel, niet alleen de publieke inkomsten van dit jaar verre zoude gebragt hebben boven die van vorige jaren, maar ook een waarborg zyn voor de zekerheid van zoodanige, finantiele operatien, als waartoe het gouvernement uithoofde van deze tydelyke be* lemmeringen zal moeten besluiten en dewelke, oÜBcboon ook

lèOÓ. H. W. OAËNOELé. ^tt

in eeo buitengewoDe en onverwagte conjuncture van zaken Tan eenen biiitengewonen aart moetende ztjn, echter nimmer iu eenen te zeer drukkenden last der ingezetenen zuUen kunnen ontaarden, in aanmeiting genomen de milde bronnen van beslaan, welke in den boezem dezer kolonie zelve nog kunnen worden geopend en dewelke eene verzekerde hoop verleeneu, dat met de onvermoeide pogingen, welke daartoe door het gouvernement zullen worden aangewend, ook bij eene uiet te voorziene voortduring van den stilstand van handel Je middelen zullen kunnen worden gevonden om, buiten eenige extra-ordinaire bezwaren der ingezetenen, de inkomsten van het gouvernement legen de uitgaven te doen balanceereu;

overwegende nogthans, dat van alle de aan hoogstdenzelven Toorgeslagene middelen ten einde in de tegenwoordige, tem- l>oraire penurie van 'sLands kas te voorzien het openen eener vrijwillige negotiatie als te onzeker in den uitslag en waar- srhijnlyk ontoereikende, het opbrengen aan den Lande van alle ongemunte goud- en zilverwerken als bij vorige gelegen- heden reeds even ontoereikende bevonden en het verminderen van het allooi) der munt als ten uilersten schadelijk, zoowel voor het Gouvernement» als voor alle particuliere belangens rooel worden beschouwd ; dat gevolgelljk alle de voorschreven hulpmiddelen aan zoodanige zwarigheden onderhevig zijn, als het gouvemement moeten weerhouden een van dezelve te adopteeren :

nog overwegende, dat geene van deze zwarigheden worden eevonden in eene geforceerde leening door het gouvernement zelve, naar billijkheid en het bekend vermogen der ingezetenen, bij wijze van quotisatie, aan de meest bevoordeelde *sLands ambtenaren en overigens aan de meest gegoede en bij de algemeene welvaart meest belanghebbende particulieren op- gelegd;

heeft besloten te arresteeren, gelijk gearresteerd wordt bij dezen, dat door de na te noemene hoogere en mindere amb- tenaren en particuliere personen in contanten, gi»uden of zilveren specie aan den Lande zal worden opgebragt, als:

PLAI4AT-B0CI rut ST. 10

S06

1606. H. W. DAENDEL6

op Batavia: door den Maarschalk en Gouyerneur Generaal

Daendeb rd» 40000

door den oud-Gouverneur Generaal Siberg » oOOOO

• • Ueutenant Gouverneur Généraal Buljakes » oOOO » * direcleur generaal over 'sKonings fi-

naolien en domeinen van Msseldijk * 15000

do^r den Raad ordinair* van Indië van Riemsdijk » 6000

» Chassé > 15000

» • » » • • van Hoesen.. » lOOOO

• • » » » » Parvé » 2000

» » exlra^ordinair van Indië Wardenaar » 2000

» • » » » » Romswinckel ■» 10000

n » president van den boegen Raad van

justitie Haurisse « :2000

door den gewezen Raad ordinair N. Engelhard. » 6000

• » » » » GanterVisscher » 4000

• » p » extra-ordinair Ba^ée ... > 4000 t » oud Raad titulair Vogelaar > 10000

douarière Mom » 5000

Holle • aSOOOi'

p den brigadier von Gutzlaff • iSOOO

» » pn secretaris der hoge regeering Tie-

deman ■ 3000

door den oud P" secretaris L. W. Meijer » 5000

" » kolonel van de genie von Lutzow .... » 5000

   »        >       en  inspecteur  generaal  der  ar- 

thillerie Filz » 5000

door den oud kolonel titulair Scbdfler • 2000

» het lid van den hoogen Raad van justitie

Cantebeen » 6000

door het lid van den hoogen Raad van justitie

Maas - 4000

door den drossaard Veeckens » SOOO

Transporteere rd* 225000

(*) B^ liesluic vau 31 Oclober 1808 i< dil ii«dr«g tol 19,000 rd« venniiklerü

IdOd. H. W. DAEN0ÊL6.

J07

Per transport rd' 235000

door deo water*fiaeaal Doornik

■ » balluw Veeris

» » ontvanger generaal Senn van Bazel. . . » » prefect der Jacatrasche en Preanger

bovenlanden van Motman

door de erven van wyien den commandeur van

Bantam Beijnon '

door den president van de bank van leening Heu-

kevlugt 4 .

door den boekhouder-gen^raal de Witt

» kapitein ter zeeBouberg

» ebirui^ijn principal Asmus

• bet oad opperboofd over bet generaal tracle* nientskantoor E. S. Smit

door den oud vice-president van schepenepSpecbt « * » > » » Eekbout

» > predikant Schil!

de erven van wyien den predikant Somerdijk

 den  sabandbaar  en  licentmeester  van  Beu- 

sechem

d<x>r den oud boofdschout Ketelaar

» « » sabancttiaar Reijnst

bet Ud van Schepenen van den Bogaard . .

Macaré

J. van Hek

Betting

Boers

S. Dirks

Veltbuizen

A. B. de Bock ....

• den gecommitteerde over de zuiker-cullure Teisseire

door de weduwe van Bazel

• 9 • » den majoor titulair Pilat,

3000 SOOO 6000

5000

15000

6000 5000 3000 3000

5000 8000 5000 3000 8000

3000

3000

4000

5000

5000

6000"

3000

3000

3000

5000

2000

2000 5000 3000

Transporteere rd* 351000

ioè

I60d. M. W. DAËNDÊLd.

Per transport rd»

door den oud majoor titulair v/d int Thalnian. » » » » * der burgerij Michiels » • groot kassier Barends

• • secretaris van den hoogen Raad van justitie Caulier

door de erven van wijlen den ^tads docter Jassoy

den administrateur van Riemsdijk

Overboek

van Son

Gattenburgh

mbe

D. J. Smith

medicijn pakhuismeester Hljmeriks* . . secretaris van Schepenen Sevenhoven. commissaris v/d bank van leening Lakke boekhouder v/h vendukantoor Wiltenaar het lid van Weesmeesteren P. Meijer. . . . de erven van vrljlen den secrelaris van de

bank van leening Kadghien . .

door den secretaris van Weesmeesteren Kamphuis

notaris  Kilian 

  *    gewezen  resident  van  Grisséev.Naerssen 

» • > pakhuismeester en dispencier

te Samarang Gassa

door den burger Arnold

M. Meijer

A. Barends

BBro

N. Janssen

Gavork Manuk

op Java: te Samarang : door de douariere Budach »

• den secretaris-genei*aal Veeckens ■

Transporteere rd"

5B1000 4000 6000 5000

7000 5000 5000 30)0 6000 SOOO SOOO 5000 2000 2000 3000 1000 2000

6000 3000 2000 3000

3000 5000 5000 4000 5000 4000 10000

SOOO

300<)

493OÖ0

1808. H. W. OAENOEL8. 309

Per transport rd' 493000

Ie DjoGJocarta : door den geéligeerden president van Schepenen

P. Engelhard » 6000

te Sourabalja: door den gezachhebber van Java's Oosthoek

Rotbenbuhler ? • 3000

te Samarang: door den prefect van Samarang en Damak Gold-

bach » 5000

te Solo: door den minister aan 's keizers hof van Braam » 6000 te Djokjo: den minister aan sulthans hof 6. W. Wiese » 10000

te Samarang: den president van het collegie van de

administratie der houtbosschen Knops > 3000

diH>r den prefect van Rembang Ekenholm » 3000

    »     lieu tenant   kolonel   bij    de    cavallerie 

Kieyerlijo » 5000

floor den oud lieutenant kolonel Zannet • 5000

» > predikant Montanus » 3000

te Sourabalja:

• den commissaris over de wegen en pos- terijen Hessela^r » 4000(')

te Samarang:

door den vice-president van Weesmeesteren Blank » 6000

• oud capitein ter zee Steinmetz » 3000

• » » • van de Waaljen. ■ 5000

pakhm'smeester Budach • 3000

• het lid van Weesmeesteren Piel » 4000

» den huiler Samuel • 20000

de weduwe W. D. Rokus » 10000

Transpèrteere lrd»^ö950Ö()~

(') Aan liezen i< bf} Imtttiil vnn 29 December 180S toegestaan zijne qiiola (e M-rrckenen mei gelden, welke h^ van bet gouvernement te forderen bad.

310 1Ö08. H. W. DAENDELS.

Per transport . . . rd* 89.>()(>0

door den capilein Chinees te Sourabaija % . » 95000

» > > » > Passarouang met

deszelfs familie » 25000

op Ambon: door den gouverneur en directeur van, Ambon

C. S. Wieling •. . . . • 4000

op Maccasser: door den gouverneur en directeur van Maccasser

F. van Braam ■ 6000

op Bantam: door den commandeur van Bantam du Puy . . . • 500O op Banjermassing : » • oud resident v. Banjermassing Bloem Rzn. « lOOOO

rd^7560ÖÖ En zulks onder de navolgende conditien en bepalingen : 1^ dat de voorschreven opbrengst zal moeten geschieden in drie gelijke termijnen, waarvan de eerste zal zijn vervallen den P° January 1809, de tweede den 1^ Maart en de derde den 1'° Mei daaraan volgende; S" dat omtrent den vervaltijd dezer termijnen voor de gequoliseerde personen, op de bezittingen van den staat buiten het eiland Java gezeten, dit onderscheid zal plaats hebben, dat het eerste termijn van betaling zal gerekend worden vervallen te zijn drie maanden, bet tweede Tijf en bet derde zeven maanden na den dag, dat het onder- werpelijk decreet aldaar zal zijn bekend geworden; 3** dat die geenen, welke in gebreke blijven op de voor- schreven tijd aan hunne verpligting te voldoen, tullen vervallen in eene boete van twintig percent voor elke maand, die zij nalatig zijn betaling te doen; 4° dal de voorschrevene gelden zullen worden in kas geteld, te Batavia ten kanlo;e van de administrateuls generaal van den handel, te Samarang en voor de overige prefeclurei^ van Java's Noord-Oostkust ten kantore van den hoord- administrateur te Samarang, in den Oosthoek aan den

1808. H. W. OAENDELS. 311

afiministrateur aldaar en op de respectnre huilen grotnrer- oementen aan degeenen^ welke aldaar met de hoofd- administratie zijn gechargeerd, met uitzondering noglhans van het geval, wanneer de aldaar gequotiseerde personen hunne gemagtigdens te Batavia of elders op het eiland Java mogten hebben, wanneer dezelve, de nodige fondsen daartoe onder zich hebbende, verpligt zullen zijn den opbrengst namens hunne principalen te doen op dezelfde voet en wtjze, als voor de ingezetenen van het eiland Java is vastgesteld;

dat voor alle voorschrevene, door het gouvernement ter leen genomene gelden aan de geldleeners speciaal zullen zijn verbonden alle de thans in 'sLands magazijnen voor- handen en uit den inzaam van dit jaar te proflueren producten van kolïij en peper, met verdere verbintenis en belofte van de zijde van het gouvernement om, na- dat de verkoop der gedachte producten door het herstel van den vrede of van de vaart en handel op Amerika of andere neutrale plaatsen zal hebben kunnen gevolg nemen, de genotene sommen aan de geld-scliieters in klinkende munt wederom te restitueren, onder betaling intnsscheri vaD een half percent in gelijke specie ter maand, ont- vangbaar om de drie maanden tegen ordonnantien, te verkrijgen ten kantore van de administrateurs generaal van den handel;

dat het niet te min aan de keuze der respeclive gequo- tiseerden zal worden gelaten om terstond bij de voldoening van elk termijn der q^iotisatie tegens de thans bepanlde prijsen uit 'sLands magazijneu te ontvangen drie vierde koflij en een vierde peper, ter niontant van het opge- bragte termijn;

dat aan de respeclive, gequotiseerde personen lol acquil hunner voldane termijnen quilantien zullen worden ver- leend, te Batavia door den directeur generaal van 's Konings Gnantien en domeinen en voor den ontvangst geleekend door de administrateurs generaal van den handel, te

312 1S08. H. W. DAENDEL8.

Samarang door den ridder en secretaris generaal Veeckens en voor den ontTangst geteekend door den hoofd-admini* strateur aldaar, in den Oosthoek door den gezaghebber en voor den ontvangst geteekend door den administrateur aldaar en op de buiten gouvernementen door de respective gouverneurs of gezagvoerders en voor den ontvangst ge- teekend door de administrateurs aldaar. Reserverende voorts het gouvernement aan zich om, bij nadere bevinding, de lyst der bij dezen gequotiseerde per- sonen zoodanig te amplieeren en te vermeerderen, als zulks billijk en ten dienste van den lande dienstbaar zal worden bevonden.

Dit besluit is een geheim besluit, dat echter gedrukt is. met weglating van de lijst der gequotiseerde personen.

Het vorenstaande is op den 5'^''° November 1808 aldus gevrtjzigd:

Afin de respective gequotiseerdens, welke ten gevolge der bij besluit van den 2"^" October jongstleeden gedecerneerde geldleening genegen mogen zijn hunne quota's, hetzij geheel or gedeeltelijk, vóór de bij het geciteerd besluit bepaalde termijnen in 'sLands kas over te brengen, zal dadelijk na die telling de geaccordeerde interest van een half percent *smaands worden gevalideerd.

Gebruik makende van de reservaloire clausule bij secreet besluit van den 2" October" besloot Daendels op den 18'^ December 1808 »den oud luitenant der Chineesche natie te Batavia, Tan Japlong, te quotiseren op een bedragen van rd 20,000, zegge twintig duizend rijksdaalders, zilver geld, om gefourneerd te worden op den voet en wijze, als by het opgemeld besluit van den 2'" October zijn uitgedrukt".

Op 25 December 1808 maakte Daendels een ruim gebruik

1808. H. W. DAENDCL6. 313

van de bewuste «clausule'* door niet minder dan 36 «Moorsche en Ghuieescbe ingezeetenen ter hoofdplaats Batayia" aan te slaan tot een gezamelyk bedrag van 192,000 rijksdaalders, welke som echter bij besluit van 2 Maart 1809 laet 5,000 rijksdaalders verminderd is. Zie ook %^^ 1809.

2 Oclober. Overbrenging van gelden uit de kas van hel vendu'kanlaar te Batavia naar 's Lands kas aldaar.

Zijne excellentie de Maarschalk én Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende de momentaneeie behoefte, waarin 's Lands kas, zoo ten aanzien van klinkende munt- specie, als aan papieren van credit, bij eene voortdurende stremming van den handel zoude kunnen geraken;

en daarbij ovenvegende, dat in dit gebrek op geene voeg- zaamer wQze kan worden voorzien, als door het opeischen nu zoodanige gelden, als bij de respective coUegien te Batavia HJs het eigendom van het gouvernement voorhanden ^ijn ; heeft, behalven de mesures, v^elke door boogstdezelve zijn iienoomen om 's Lands kas met eene aanzienlijke hoeveelheid 'ontanten te stijven, in conformité der aan zijne excellentie gedane voordragt, ten einde inzelver voege in het gebrek aan papieren geld te voorzien, goedgevonden de commissaris ^u officianten van het vendu-kantoor te gelasten, zoo als ge- srhied bij dezen :

ten eersten: om successive uit hunne kas in die van den Unde over te brengen een bedragen van rd"* 628,184: 45, be- slaande in de navolgende posten, als: '^- een montant van rd' 174,000 welke aan ingepalmde,

agterstallige schulden van het oude vendu-kantoor tot

een fonds bij het presente vendu-kantoor zijn blijven

voortlopen : '' de door het gouvernement voorgeschóoten rd* 100,000

tot bet doen der gewoone voorschietinge op de'gehoudene

vendutiên;

314 1808 H. W. OAÊNDELS.

c. de overbehouden winsten in de boekjaaren van tfi04;o tot 1806/7, bedragende, na aftrek van het bereedsinkas getelde' een montant van rd' 88255:21: (f. de brbaalde voordeelen op de gehoudene vendiitièn van het jongst verweken boekjaar van 1807/8 na decortatie der lasten, bedragende eene sonoma van rd' 93180:12; e. do rendementen van de successive verkogte lands gebouwen en goederen zedert de maand Mei tot October laatsüeeden ten emporte van rd* 180769:10; en wijders te doen ver- nietigen de ingevolge besluit der hoge regeering van den 1 5° Maart jongstleden verleende kas-ordonnantie ter afgavr aan vendu-meesteren eener somma van rd' 50,000; en ten tweede: dat daaren légen bij het vendu-kantoor zal blijven berusten bet montant der kas tot rdM57569:9, met qualificatie om dat bedragen te affecteerai tot de vooruit- betalingen, hetzij gehef'1 of gedeeltelijk, aan zoodanige koop- lieden, welke ter verkrijging van contanten genegen moglen zijn vendutie aan te leggen, 6f aan zoodanige personen, welke, zich naar eldeis willende begeven, bevorens hunne zaken wenschen af te doen en te liquideeren.

Met authorisatic wijdei*s aan de hoge regeering te Batavia van het tweede lid van dit besluit de gemeente bij billet de noodige kennis te geven.

2 Oclobcr. Bepalingen nopens de bank van leening b- Baiavia.

Zijt»e excellentie <lc Maarschalk en Gouverneur GeneraiU. in aanmerking genomen hebbende de behoefte, waarin het gouvernement bij eene voortduurende stremming van den handel zoude kunnen geraken, zoo om contante munlsperi«\ als om p«ipieren van crediel:

en daarbij overweirende, dat in dit gebrek op eene voe- zaanie wijze kan worde voorzien door het reclameren v;»: zoodanige ^penningen, als bij het colicgie van de bank \nn leeniug te Batavia zullen kunnen worden gemist;

1808. H. W. 0AENDEL8, - 5IK

heeft OYereeokorasiig de deswegens aan hoogstdenzclven ge- dane Toordragt ter verkrijging der benodigde papiere munt en behalTen zoodanige maait^egelen, als blJ besluit van heden zijn ilaargesleld om 'sLands kas van klinkende muntspecie Ie voor- zien, goedgevonden te bepalen, zoo als bepaald v^ordt bij dezen :

ten eerste: dat een montant van rd*" 197,000, *twelk door de bank van leening te Batavia op ohligatlen onder borg- tochten aan de ingezetenen is omgezet, op den ontvangst ilezes zal worden opgezegd ten einde binnen een termijnvan vier maanden bij dat coUegie te worden afgelegd om ver- Tolgens in 'sLands kas' te worden overgebragt;

ten tweede: dat van nu voortaan zal zijn geinterdiceerd •Ml) op bereeds vervallene panden op nieuw beleeningen te doen en dat daarentegen uit de daarvoor geaffecteerde gelden lol een bedragen van 180,000 in 'sLands kas geleld zal moeten worden eene somma van rd** 100,000;

ten derde: dat de geaccordeerde beleeningen op hij de huk verbonden vasligheden tot een montant van rd' 564,750 successivelijk aan de weeskamer te Ratavia zal worden over- iredaan, navolgens eene deswegens te maken overeenkomst lusschen het' collegie van de bank van leening en dat van Weesmeesteren voormeld om vervolgens dat bedragen almede in 'sLands kas over te brengen; en

ten vierde: dat provisioneel en tot nader order gecne l'eleeningen op huizen, landerijen, panden of obligatien door uieermelde bank van leening, de somma van rd" 100 exce- derende, zullen vermogen geaccordeerd te worde, met last ^Mjders uit de gelden, welke actueel in de kas van de bank voorbanden zijn ter somma van rd" f85,Gü9, een bedragen van rd* 140,000 in 'sLands kas over te brengen, zoomede rd' 37650:58 na het inkomen van het rendement der in de joniTst verweken maand Angustus bij de bank gehoudene vendutie.

En zal van dit besluit extract wonle afgegeven aan de •'«dlegien ran de bank en Weesmeesleren ten einde zich daarna te gedragen.

516 idOe. H. W. OAENDEL8.

2 Oclober. Leening van gdd ten behoeve van den Lande bij een aud-ambienaar.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende de schaarsheid van contanten ter dezer residentie [Cheribon] ter afbetaling van de trac- tementen aan de ambtenaren, zoo alhier bescheiden, als in expeditie, heeft goedgevonden om alhier in 'sLands cassa te accepteeren van den afgaanden opper-chirui^Jn/ Coenraad Rosemijer, eene somma van twrintig duizend rijksdaalders, Hollands zilvei* geld, om na verloop van agt maanden aan denzelven te Sourabaija weder gerestitueerd te worden met den interest van 7s percent ten honderd 's maands, gelastende dierhalven den prefect dezer prefecture om voorschreven somma alhier in 'sLands cassa ter zijner verdere verant- woording te accepteeren en daarvan de nodige wissels in ordre te brengen en te verleenen.

3 Oclober. Aanstelling van een prefect over de drie Chenbomche Preanger-regentschappen, Soekapoera, Lünbangan en »'< land van Galto'* (Galoeh).

Het traciement van dien prefect bedroeg 6000 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars: bovendien zoude hij »IÏ gelijke stuivers »van ieder kleine pikol koflij" erlangen.

3 October. Bejmlingen nopens den aanleg van den groeten postweg tusschen Soemedangen Karang^Sambofitj,

Is besloten den prefect van Cheribon te gelasten om binnen vier dagen te leveren een duizend battoors, dewelke genomen moeten worden uit de districten van Cherilion, gelegen aan beide zijden van de rivier Tjie Manuk, beneden Garang-Sambong. om te werken aan den grooten weg tusschen Garang Sanibon^ en Sumadang, alwaar zij zullen staan onder de orders van den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden.

Deze battoors zullen kunnen worden vervangen, zoo dikvirijl>

16Ö6. H. W. bAENOELd. Sl7

banne hoofden andere zenden om de aan het werk zijnde te remplaceeren.

Home werkzaamheden ;niUen niet langer duren, als tot dat de groote weg van Garang-Sambong tot Suraadang klaar zal zijn ol dat het saisoen het werk niet meer zal permit- teeren : zij znlleu 8 maands genieten rd yier, zilver geld, en ?ier gantangs rijst ieder, en de daarbij zijnde hoofden rd' njf, ieder.

Dit besluit heeft Daendels te Karang-Sambong genomen.

Op 15 Augustus 1809 berichte Daendels, na afloop eener reis tan Buitenzorg naar Soerabaija en terug, aan de Hooge Regering, dat hij den «buitengemeen spoedigen*' afloop dier reis Yoomamelijk toeschreef »aan de importante verbetering' lier publieke wegen, welke vooral in den Oosthoek en te Cberibon die van Parijs in fraaiheid evenareu en binnen kort van Anjer af tot Pannaroekan toe verder zodanig zullen zijn, dat men het %ene punt van het andere in zeven a agt en Soerabaija van Batavia in vijf dagen zal kunnen bereiken".

i Ocfober. Last op de builen-kanloren, y>met de negotie' Inboeken, tevens over te zenden de op dezelve gelrokken j^balan8*\

Zulks geschiedde «ten einde kon worden nagegaan, of dezelve

l)ehoorli|k zijn afgesloten'*.

4 October. Maatregelen in het belang van bosschen in de omgeving van Batavia en in Bantam.

Uit een rapport van gecommitteerden over de suiker-cultuur gebleken zijnde, »dat de meeste der suikermolenaars zich niet bottden aan de door deze regeering gestelde order ten opzichte van het gadeslaan der houtbosschen, zoo is goedgevonden en verstaan de voornoemde gecommitteerdens te gelasten hun Jtt nader en met de meeste ernst onder het oog te brengen

Sl8 1006. H. W. OAElSOELd.

en dezelve aan te zeggen, dat degenen, die zig in deze aan disobedientie zullen komen schuldig te maken, van alle verdere voorschieting door den Lande op hunne werkzaambeden zullen blijven verstooken.

Voorts uit gemelde rapport almede ontwaard zijnde» dal de uitgekapte bestekken in de door den Koning van Bantam verhuurde bosschen onder Kabrasana, Mizak, Prauw en Gandoe ten behoeve van de suikermolens Cadauw West en Sala Pandjang, tegens de orders door de ingezetenen van dien vorst tot padi-velden of gaga's werden gebezigd, den Bau- tams commandeur aan te schrijven en te gelasten om by den Koning van Bantam te bewerken, dat de gemelde bos- schen tot den aankap van hout alleen werden geconserveerd en de nitgekapte stukken grond wederom worden bezaaijd of beplant met pitten of stekken van zoodanig hout, als voor het branden het best geschikt is.

1

4 Oclober. Aanwijzing van fondsen tot onderlmid van

arme weduwen. •

Geremarqueerd zijnde, dat door de vernietiging van de ampbioen-directie is komen te cesseereh de uitbetaling van de gelden, dewelke voormaals door den Gouverneur Generaal werden genoten uit de winsten van den amphioen-handel ten bedragen van rd"* 7200 'sjaars en die, ofschoon door zijnr excellentie den heer Maarschalk en Gouverneur Generaal daarvoor ingevolge besluit dzer .regeering' van den 2^ Fe- bruarij dezes jaars is bedankt, als toen ten voordeele en tot onderhoud van noodlijdende weduwen ter dispositie van hoogst- denzelven zijn afgegeven, zoo is goedgevonden en verstaan om die liefdegaaven te laten stand houden en mitsdien eene gelijke somma van rd' IWO *s jaars uit 'sLands kassa te laten uitkeeren om in den vervolge tot een fonds tot onderhoud van arme weduwen te kunnen strekken.

In een besluit van 1 October 1809 is sprake van «bel

1606. H.  W.  0AENDEL6.  $19 

*privé wedaweiHfoDds van Samarang"; in dat van 24 No- vember 1809 van »heL fonds tot subsistentie der weduwen

Yao civiele ambtenaren"; bij een besluit van 16 September 1809 is »het maandelijksche kapiteins-weduwe-pensioeu van «rijksdaalders dertig aan papieren v^n credit" toegekend aan de weduwe van een chirurgijn-majoor «uit de militaire krijgs-

Uit een besluit van 19 Louwmaand 1810 blijkt, dat het foDds, waaruit de militaire weduwen werden onderhouden, werd gestijfd o. a. door de gelden, voorlvloeijende uit de verpachting van de pasar te Meester-Ck>rnelis. Aangezien ' bij bedoeld besluit bepaald is, dat die gelden voorlaan in 's Lands kas moesten gestort worden, werd tevens bepaald, dat jaarlijks -eeu gelijk montant als de pagtpenningen" door 's Lands kas un dat fonds moest uitgekeerd worden.

8 October. Last op hel coUegie van Heemraden den grooten postweg tusschen Kampong-Malajoe en Tji-loear te doen verbeteren.

Aan dien last voldeed het coUegie van Heemraden, volgens Daendels, zoo slecht, dat hij op 29 October 1808 den P^*^» gezworen bndmeter te Batavia en diens adjunct gelastte »op 'outvangst dezes" (namelijk van het extract-besluit) zich naar ttel bedoelde gedeelte van den weg te begeven en de leiding (Ier werkzaamheden aldaar op zich te nemen.

De Landdrost kreeg tevens bevel de noodige koeli's »uit *de meest gelegen campongs te leveren, zorg dragende, dal 'dezelve om de achl of veertien dagen werden afgelost en ' regulier tegens 8 stuivers, koper geld, daags betaald uit de -kas van Heemraden".

Hoeveel belang Daendels in dien weg stelde, blijkt ook uit het navolgende, op 30 October 1808 genomen besluit.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, iu aanmerking nemende, dat de verbeteringen aan den grooten weg naar fiuitenzorg, ingevolge besluit van den 8**" eu den

$20 ^800. H. W. OAËNDÉk.&

!29^ dezer te maken, met geen vrugt zullen kunnen worden voortgezet, wanneer de gedachte nieuws gemaakte weg ter- stond weder door allerlei soort van rijtuigen word bereden : besluit, dat de groote Ooster rijweg van Batavia naar Buiteni^org, gerekend van Campong Malaijoe tot Tjiloeor, tol nader opzeggings toe, zal zijn gesloten voor allerlei soort van rijtuigen, wagens, chaisen en karren, met last aan deu eerstgezworen landmeter, Brandel, als met de directie over het maken van den weg gechargeerd, om naar behooren voor de afbaking en sluiting van den weg te zoi^en en aan den landdrost Yeeckens om op de stipte naarkoming dezer order een waakzaam oog te houden en tegens de overtreders van dezelve naar exigentie van zaken te procedeeren.

Ten blijke, dat 't Daendels ernst was met het betalen der koeli's, volge nog zijn onderstaand besluit, genomen op den 10*n November 1808.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien he.bbende het adres van den eerst gezworen landmeter, Brandel, houdende verzoek, dat Heemraden zouden mogen worden gequalificeerd aan hem ter nadere verantwoording af te geven hel benóodigde papiere geld tot de afbetaling van de aan den grooten Ooster rijweg van Campong Malaijoe tot Tjiloear geëmploljeerd wordende werklieden;

overwegende de moeielijkheid, die er in gelegen ligt, dat de landmeter Brandel, a]s met de zorgé tot het vervaardigeu van den gedagten weg belast, tevens zoude zyn gechargeerd met het doen van die af betalingeti ;

besluit het collegie van Heemraden te Batavia te autoriseeren, zooals geschied bij dezen, om 's wekelijks, conform de door meermeiden Brandel in te zenden lijsten der geëmploljeerd wordende werklieden, hunnen secretaris te conmiitteeren eu te gelasten de afbetaling te doen; en wijders de voorschreven, door Brandel geteëkende lijsten ter zijner decharge blJ de boeken van Heemraden behoorlijk te doen innemen en ver* handelen.

1606. H. W. DAÉNDËL8. S)l

Op deo 17'**" December 1808 is een onderzoek gelast «na •de oorzaken van het gedurig uilblijven der posten van Batavia •oa Buitenzorg en vice versa".

9 October. Bepaling nopens scheepg'vollen.

Is besloten:

1^ dat alle de rollen van 'sKonings equipagien, zoo van schepen als vaartuigen, flotille en depot, in deze kolonie nog existerende, met nllimo September laatstleden zullen worden gesloten; en

2* dat alle de gagien, zoo van officieren, cadets, schrijvers, chirurgijns, onder-officieren, matrosen en soldaten, zoodanig als dezelve in gemelde rolle bekend zijn, voortaan, gerekend van 1 October 1808, op den voet en wijze, als bij de kolonie gebruikelijk, uitbetaald zullen worden.

15 October. Insirm)lie voor den Commissaris van Oorlog.

Art. 1. Op den laatsten van iedere maand zal aan den commissaris van oorlog van ieder regiment, corps of buiten )M^st, onder zijn arrondissement behorende, korte sterktens door de quartiermeesters in persoon, om, des verlangende, de Doodige elucidatien te kunnen geven, ingediend worden, be- Deveos de tractements-lijsl van de Europeesen, Amboneesen en inlanders, volgens model ; deze lijsten worden naauwkeurig door hem geëxamineerd en, zulke wel bevonden hebbende, door hem voor accoord geteekend en aan den tractements- boekhouder afgegeven om de nodige uitbetaling daarvan te doen, volgens tarief bepaald.

Art. 2. Alle verdere uitbetalingen, als aan de leveranciers der monieringstokken, daggelden of douceurs aan officiers of onder wat benaming zulke ook mogen wezen, moeten op een daartoe Terleende ordonnantie op den cassier volgens model ^reschieden, dewelke door hem, voor en aleer dezelve afgegeven word, moet geboekt zijn in het ordonnantie-boek van dat regiment of corps^, dien het aangaat.

PLAlAAT-IOn OIXL XY. 31

3SS 1808. H. W. DA£NDEL8.

Arl. 5. De paDdzoenen worden op de volgende w^ze ver- strekt; na de opgaven der -corpsen of regimenten wel ge- examineerd te hebben, word volgens het bepaalde tarief de quantiteit der rantzoenen bereekend en lot den ontvangst eene ordonnantie verleend volgens model; op deze randzeenen- ordonnantie word niet het getal koppen gespecificeerde maar bij hem geboekt voor de afgave in het ordonnantie-boek van d^t corps of regiment, die het aangaat.

Art. 4. Als de commissaris van oorlog eischen van de regimenten of corpsen ontvangt, hetzij van menbilaire goe- deren, schrijfmateriaaleo, etc, etc, moet hij een van zyue hem ondergeschikten met dezen eisch naar het magazijn ttf pakhuis zenden, waaruit deze goederen ontvangen worden, en bij de administrateurs laten aanvi*agen, welke artikelen hiervan aan handen zijn, waarop dan, voor die aan handen zijn, de ordonnantie volgens model verleend word; ook moet, voor dat de verstrekking geschied, dezelve in het ordonnantie- boek van dat corps of regiment, die het aangaat, geboekt worden. Deze aanvrage is zeer noodzaaklijk, dewijl anden: door hem ordonnantien zouden verleend worden tot afgave van het een of ander, hetwelk niet aan handen is, en hij dus in de verbeelding bleef, dat zulks behoorlijk door de regi- menten zoude ontvangen zijn.

Art. 5. Hem, commissaris van oorlog, zal alle maanden van de gezamentlijke regimenten, corpsen en posten, bij *tar> geven der korte sterk tcns, opgave gedaan worden in het kon van alle wapengoederen, dewelke zich bij de onderscheideae troupes in ziju arrondissement bevinden en van de nog tol den compleeten staat manqueerende ; na ontvangst dezes z^! hij met den inspecteur der wapenkamers de noodige maai- regelen neemen, op welke wijze de completeering kan (re- schieden, edog altijd in het oog houden, dal ieder regiment ^«i corps een gelijk getal wapens ontvangt: doch moet uit de:^^- administratie niet eerder eenige verstrekking geschieden, vcm»i en aleer duor hem eene ordonnantie daartoe verleend i. volgens model.

ISOd. H. W. 0AENDEL6. SSS

Art. 6. AHe Maandagen zal, volgens besluit dato 29 Augustus, lil lil door den adniiuistraleur der magazijnen, waar de stoffagien, weJke tot kleeding der Irenpes zullen en kunnen geêmploijeerd worden, als ook van alle de door den leverancier a%eleverde goederen, behoorende tot de kleeding van een soldaat, in hel korl opgave gedaan worden ; ook zal hij maandelijks een opgave ontvangen van de gezamentiijke corpsen en regimenten io zijn arrondissement van de voorhanden zijnde monteeringen en nog manqaeerende, waarop hij dan de verdeeling, indien üki genoegzanie stoffagies in de magazijnen mogten zijn, iiHiet maken, zoodat de corpsen of regimenten volgens hare sterkte geiijkstandig hiennede voorzien worden en niet het Hcne meerder als het andere ontvangt, maar dal door dien weg de regimenten in staat gesteld worden te gelijker tijd gemonteerd te zijn; ook moet uit deze magazijnen niets af- !?ef(even worden zonder daartoe verleende ordonnantie.

Art 7. Word de commissaris van oorlog ten stipsten gelast om hoegenaamd geene eisschen te accepteeren, dewelke niet volgens besluiten of orders bepaald zgn, maar hij zal dezelve terug geven om door dengeenen, die diergelijkc elsgchen doet, eerst aan zijne excellentie of aan dengenen, die floor hoogstdenzelven daartoe gesteld is, ter approbatie te <ioeu aanbieden; na ontvangene approbatie zal hij de ver- strekking hiervan eerst laten geschieden op daartoe verleende urdonnanties.

Art. 8. Alle andere verstrekkingen of uitbetalingen, waar- /i)ede hij volgens eene order of extract gechargeerd word en niel lot de reapective regimenten of corpsen behoren, moeten 0(1 ordonnanties, door hem verleend, geschieden en in een ordonnantie-boek, onder benaming van diverse verstrekkingen "-n uitbetalingen, voor de afgave geboekt worden.

Art. 9. De stoffagien tot aanmaking der monleeringen Vuur de recruten moeten aan den leverancier op ordonnan- ties afgegeven worden volgens model en niet meer aan de regimenten of cerpsen; en, daar hij, leverancier, van ieder lo^iuieai het model heeft, zoo kan hij alluos in voorraad

324 1608. H. W. DAENDEL6.

werken; en, indien eene quantiteit Tan zijne te leverene arti- kelen klaar is, kan hij zulke op eene daartoe door den com- missaris van oorlog verleende ordonnantie volgens model afgeven in 'sLands magazijnen. De commissaris van oorlog is verpiigt met hem een gelijkluidend boek te houden, vmarin de als voorschot ontvangene gelden en sloifagien genoteerd moeten staan, en bij de aflevering met hem bet ontvangene vereffenen; ook moet ht|, zoo spoedig als mogelijk, van de regimenten en corpsen opgave ontvangen van de monteering- stukken, dewelke door het gouvernement afgegeven zijn, voor namenlijk aan die recruten, dewelke gratis gekleed worden, en van die der reeds langer gediende soldaten, om zulke te berekenen, terwijl het montant hiervan in gouvernements cassa moet worden voldaan; en word de verstrekking van stoffieigien aan de regimenten of corpsen lot aanmaking der monteerings voor aankomende recroten bij dezen afgeschaft, zullende voortaan genoegzame monleeriogen in voorraad ge- maakt worden om bij augmentatie direct te kunnen verstrekt worden ; dog blijft continueeren de afgave van stoffagien voor inkoops kostende, gelijk tot dus verre heeft plaats gevonden, en kunnen zulke altijd door de administrative besturen ge* vraagd worden*

Art. 10. In de arrondissementen, waar nog geen contract gesloten is tot levering der moiiteeringstukken voor de troupes, zal de commissaris van oorlog ten spoedigsten een daartoe geschikt sujet opzoeken, hem van ieder regiment of corps een model van monteering laten aanmaken, als ook van laarsen, schoenen, chacoos, etc, etc, en zulks, benevens het gemaakt contract en gespecificeerde prijzen, ter approbatie aan ztjoe excellentie aanbieden ; gemelde leveranciers mogen hoegenaamcl niets aanmaken, voor en aleer zij daartoe de noodige order van den commissaris van oorlog ontvangen hebben.

Art. tl. De commissaris van oorlog wordt gelast om maandelijks eene recapitulatie of tezamentrekking op te maken van al, hetgeene, hetzij gelden, stoffagien, randzoenen. elc, etc, gedurende de maand aan de onderscheidene

1808. H. W. DAENDELS. 3)5

(roupes is verstrekt geworden, om, indien zulks verlangd word, oogonblikkettjk te kunnen opgeven.

Art. 1% Daar volgens het provisioneele reglement op de militaire administratien en verantwoording, blijkens art. 5, aan den commissaris van oorlog met het einde van iedere maand van ieder regiment of corps bijzonder moet ingediend worden een generale staat van ontvangst en uitgave, zoo word dezelve gelast deze nauwkeurig te examineeren en na Ie zien en van maand tot maand tegen elkander te confron- teeren en van de bevinding rapport te doen.

Art. 13. De commissaris van oorlog word ten stipsten grlast om de werkzaamheden, hierin bepaald, ten nauwkeurig- sleo naar te komen ; en, indien hem de opgaven en stukken niet op den bepaalden tijd bezorgd worden, kan hij hierover /ijn belangen inbrengen, terwijl hlj, hierin manqueerende, voor (ie minste nalatigheid zal verantwoordelijk gehouden worden.

Deze instructie werd slechts vastgesteld »bij provisie en 'tot tijd en wijlen, dat de verwagt wordende ordonnateur- generaal zal zijn gearriveerd*'.

Zie ook 20 Mei 1809.

18 Ociober. Vergunning voor een medieinae doctor te Batavia te practiseren.

Die medicus moest echter «alvorens bij examinatie bekwaam •bevonden" worden.

19 October. Verpachting van pasar s en amphioen-kitten, alsmede van den in- en uitvoer van rijst in midden^ en Oosi'Java.

Nademaal zijne excellentie, de Maarschalk en Gouverneur tieoeraal^ besloten heeft publiek te doen verpagten de inkomsten lier voornaamste bazaars, in de uabijheid van Samarang en <ic forten te Oenarang, Salatiga en Boejoelalie gelegen, zoo

5S6 ^Md. H. W. OAENDELS.

mede, na hel voorbeeld van Batavia, het regt tot bel boifden van gepreviligeerde amfioen-kitten onder het ressort van hel voormalige Javasche gouvernenienl op de conditien, daarvan door hoogstdenzelven gearresteerd, zoo wordt hiervan bij dezen aan dk en een iegelijk kennisse gegeven, zoowel als van de begeerte van welmelde zijne excellentie, dal de op- gemelde eondftien door een ieder, die bet zoude mogen aan- gaan, stiptelljk nagekomen en bij dezen zullen worden gehouden voor geinsereerd ; zullende de verpagting van de amfioen-kitten. voor zoover Samarang, Tagal, Paccalongang, Japara en Rembantr betreft, worden gehouden Ie Samarang op den 30«" November aanstaande en, voor zoover den Oosthoek aangaat, op den 15"" December daaraan, terwijl de bazaars, in de nabijheid van Samarang en de forten te Oenarang, Salatiga en Boejoelalie gelegen, mede op den gemelden SO*"" November te Samarang zuilen worden verjiagt, alles gerekend voor een jaar of van primo Januari] tot ultimo December t809.

Terwijl wijders ook de in- en uitvoer van rijst van Brebes af tot Touban toe, welke bij de gehoudene verpagting der Javasche domeinen op den 1®" September jongstleden als toen niet is opgeveild, in gelijker voegen te Samarang zal worden verpagl op zoodanige condilien en voorwaarden, als verval zijn bij de publicatie van den 18*^" Juni t808 en de daartoe gehoorende pagt-conditien.

Lasten en bevelen een ieder, dien het aangaat, den inhoud dezes te achtervolgetn en te doen achtervolgen, zoi^ende, dat daaraan stiptelijk en zonder eenige afwijking worde voldaan.

En. opdat niemand hiervan eenige ignorantie zoude kunnen pretendeeren. zullen de voorschreven, nieuw geêmaneerde condilien lot het verpagten der amfioen-kitten en bazaars* zoowel als deze publicatie, te Sourabaija, Samarang en op de verdere prefeclures van Java gepubliceerd en in de Hol- landsche, €hiiiesche en de gewoone inlandsche talen worden geaffigeerd ter plaatse gebruikelijk.

De condilien voor de verpachting der sjahbandarijen en

1808. H. W. OAENOÊLS. 3i7

verdere domeinen op en langs Java's N. O. kust luiden, als volgt:

Art. 1. Deze verpacbting zal geschieden, zooals van onds^ )>er publieke vendutie, doch niet bij den af- maar wel bij den opslag en onder directie vqin den eersten of hoord-administrateur eu len overstaan van vier leden uit den Raad van justitie, benevens den fiscaal en secretaris van dien Raad en den bode, voorzien met het schild, in stede van den gouverneur en het ministerie, zooals dit voorheen is geweest : doch zullen daarbij echter ook dienen aanwezig te zijn alle de residenten of andere hoofden der kantoren, onder welkers ressort eenige lier gemelde domainen gelegen zijn.

Art. 2. De dus te verpachten domainen zullen ook niet meer enkel en alleen te Samarang worden opgeveild, maar dit aldaar slechts ten opzichte van dezulke plaats vinden, welke bevorens gereekend zijn geworden direct onder het ge- melde kantoor te gehooren, dat is van Brebes af tot Touban toe, en de onder den Oosthoek sorteerende integendeel te Soura- baija; met dit onderscheid verder, dat de verpachting te Samarang geschieden zal op den 1*" van de maand September en die te Souraba^a 55 dagen later, ten einde, dus doende, den speeolanten tijd . te geven om, des begeerende, beide deze verpachtingen in persoon te kunnen bijwonen of hunne com- missianten derwaarts te zenden.

Art. 5. De tijd, die deze verpachting duren zal, is van de sai»andharijen, item in- en uitvoer van rijst, topbanen, slagten van vee en wat dies meer is, slechts een jaar, doch die van Je Balemboangsche vogelnestjes-klippen en het zout 5 en van bet kodschap Oeloedjamie \2 jaren, alle ingaande met primo Jannarlj van het aanstaande jaar 1809.

Art. 4. Tot het mijnen van deze pachten zullen toegelaten

v orden, niet alleen alle Chineesen en andere inlanders, welke zich daartoe genegen bevinden, maar ook Europeërs en iu- landsche Christenen, mits geene ambtenaren zijnde; en zsi zich derhalvefi ook niemand, onverschillig wie die zijn moge, hebben te onderstaan door zijn nfieerder aanzien, credit of

328 1808. H. W. DAENOELS.

invloed, dan wel beloften, giften of op eenige andere wijze anderen af te schrikken of temg te houden om deze ver- pachtingen mede te komen bijwonen of op de daarbij opge- veild wordende domainen te bieden, sub poene, dat bij ontdekking van dien de schuldigen daarover ten strengsten zullen worden gestraft.

Art. 5. Zoodra iemand eenige pacht zal hebben gemijnd, zal hij terstond twee sufficiënte borgen moeten stellen, tot volkomen genoegen, zoo van den gedachten hoofd administra- teur en juslilieele commissie, als van het hoofd der plaats, waar- onder de gemelde pacht gehoord, wijl deze wel degelijk mede voor derzelver deugdzaamheid zullen aansprekelljk wezen : en welke borgen na het afloopen der verpachting zich dadelijk, met en benevens den pachter, bij een secretarieele acte. elk in solidum en onder renunciatie der benefien ordinis, divisionis et excussionis, zullen moeten verbinden tot de prompte voldoening der pachtpenningen op de daartoe vastgestelde tijden.

Art. 6. Bij aldien het echter gebeuren mogt, dat iemand der gemeMe pachters zich niet in staat bevind sufficiënte borgen te kunnen stellen, dan wel in gebreke komt te blijven de pachtpenningen op de gezette termijnen te voldoen, zoo zal alsdan de door denzelven aangeslagen pacht weder op nieuw worden opgehangen en aan den meestbiedende afgestaan en wel voor rekening van den eerstgemelden pachter indien namelijk dezelve minder mogl komen te rendeeren, als waar- voor die eerst door hem was aangeslagen, en zonder dat hij in het contrarie geval iets het minste van het meerder be^ haalde zal vermogen te pretendeeren of eisschen; terwijl daarenboven ook tegen de nalatigen in de betaling, zoowel als derzelver borgen zal voort geprocedeerd worden met parate executie op hun persoon en goederen.

Art. 7. In gevalle een der pachters staande den pacht-tijd mogt komen te overlijden of op een andere wijze absent Ie geraken, in zoo een geval zullen de executeuren van den overledene of absent geraakten, dan wel deszelfis gevolmagligdens

1808. H. W. DAEN0EL8. 329

of oaaste erfgenamen, yerplichi wezen de aangeslagene pacht (e moeten aanhouden en op dezelfde conditiên, waartegen de opveiling was geschied, te administreeren, totdat de gemelde pacht-tijd geheel zal geéxpireerd zijn of anders daarover zal wezen gedisponeerd.

ArL 8. De pachtpenningen zullen door de pachters in goede, wichtige, zUvereducatons of ronde realen moeten biljoen ktaald worden, doch zonder bljyoeging van de bevorens plaats ^ehad hebbende 8 percent voor den gouverneur, item l percent (ot onderhond der kruisers en V4 percent <en behoeve van den ontvanger der domainen: en ook zal de voldoening ilaanan niet meer, zooals voorheen, telkens van vier maanden voorait behoeven te geschieden, maar slechts voor een enkelde maand, mits dit alsdan ook precies op den bepaalden dag komt gevolg te nemen, te weten, die van Januarij den eersten van die maand en zoo vervolgens, sub poene van in het cnntrarie geval uit de pacht gezet en verder zoodanig ge- handeld te worden, als hierboven aangehaald is.

Art. 9. De pachters zullen daarentegen gehouden wezen, «"en ieder in het zijne, van de ^ifgaande pachters te moeten overnemen t^en eene billijke taxatie van deskundigen en van weflerzyde te benoemene, onpartijdige personen de zoogenaamde kongsies en andere publieke gebouwen en voorraadschuren, ili'in vaartuigen, ammunitiegoedoren en verdere benoodigd- iHdeo, welke tol de aangeslagene pachterijen gehooren en niel kunnen worden gerekend een eigendom van den Lande if' zijn, en om voorts deze gebouwen, etc. behoorlijk te onder- houden, ten einde dezelven na het afloopen van hun pacht- tennijn weder in een even goeden staat, als zlf die hebben ontvangen, aan hunne opvolgers te kunnen overgeven: en waarvoor deze dan insgeiyks zullen verplicht wezen de door hen daarvoor betaalde waarde weder 'te moeten restitueeren -n zoo vervolgens de verdere opvolgers, mits telkens 5 percent 'iaarvan decorteerende ; terwijl wijders, wanneer de pachters /ici) omtrent den voormelden overneem met den anderen niet wel mogten kuonen verstaan, zij alsdan het geschil zullen

530 1808. H. W. DAENDEL9.

moeten laten verblijven aao de biHljke uitspraak van de re- sidenten of andere hoofden der plaatsen.

Art. 10. Desgelijks zullen de pachters van hel zout ver plicht wezen al het zout, dat bevonden zal worden onder ultimo December aanstaande noch op de plaatsen, waar de aanmaking is geschied, restant te zijn, van de afgaande pachters te moeten overnemen, te weten te Paradessie, Wedong en Brabaii de kojang van 30 pikols tegen rd' Hollands 5, zilver geld, te Semimie voor rd» 2 : 24 en te Manjer, Tenger, Bantjong, Awen en verdere plaatsen in den Oosthoek mede voor rd" i : 14.

Art. 11. Het zout, dat hereeds van de plaats, waar het is aangemaakt, vervoerd is. zal insgelijks moeten worden overgenomen, te weten in den Oosthoek na een billijke taxatie van deskundige en van wederzijde te benoemene, onpartijdige personen, doch te Samarang, Torbaija en dies ressort voor rd" 15:34 de kojang van 30 pikols; en zo op de overige kantoren en phiatsen in evenredigheid van de meerdei^ of mindere vracht, risico en wat dies meer is. Welke men na den wijderen of korteren afstand van de plaats, van waar de vervoer is geschied, met billijkheid daarop berekenen kan.

Art. 12. De pachters zullen hiertegen vrij zijn Tan dt» bevorens plaats gehad hebbende leverantie van katoene garens en alle verdere lasten en inzonderheid ook van het foumeeren van eenige geschenken, hetzij in gelde, dan wel goederen of anderzinls, zo min voor, als na de verpachting en onverschillig onder welk voorwendzel of aan wien dit ook zoude mogen wezen; terwijl dit ten overvloede ook en om tevens allen na- deligen invloed voor te komen, welke zulks op den pachter zoude kunnen hebben, wel ernsliglijk word verboden, onder l>edreiging, dat degeene, die zich daaraan komt schuldig te maken, ten exempel van anderen rigoreus zal worden gestraft : doch zullen de pachters ook van hunne kant geen meerder soraas of volk, noch tjatjas of huisgezinnen van de regenten of inlandsche hoofden ten haren dienste mogen pretenderen, als van ouds daarvoor zijn toegestaan en hier onder bij ieder pacht nader zal aangehaald worden.

1d08. H. W. OAeNDÉLS. 331

Art. 15. In zelrer voege zullen de pachters zich met niets anders mogen bemoeljen als hunne pachten en gervolglijk ook geen aanspraak maken op de preferentie in den inkoop van goederen en producten, veel minder om dezefven tegen ()e Sianne te verruilen, dan wel eenige andere mono}K)lie te drijven of zich het recht toe te eigenen om alleen te mogen nogotieeren en wat dies meer is: terwtjl zij, pachters, in alle deze en andere gevallen, welke niet tot hunne pachten ge- hooren, gelijkstandig zullen zijn met andere, handeldrljvende personen en dus ook aan dezelvdc orders en wetten onder- worpen blijven.

Art. 14. De pachters zullen almede geen thol mogen pretenderen van goederen, die voor den lande worden in of riilgevoerd, van en werwaards dit ook zoude mogen wezen, namelijk in zo verre die niet eei-st van vreemde of andere schepen ingekocht zijn en waarvan dus nog geen pacht is betaald: doch van alle andere of particuliere goederen, on- vei-schilltg wien dezelven ook zouden mogen toegehoren, a^I de bepaalde thol geheven worden en zonder dat iemand, zo min dienaar, als inlandsche regenten en andere ingezetenen, onder eenig voorwendzel hoegenaamd, daarvan vrtjheid zal Hingen pretenderen, ja zelve de hoofden der districleri niet, idwaar de zodanige goederen worden ingevoerd, uitgezonderd dl' en de zniken, welke zich in 'sKonings of 'sLands dienst y^n de eene plaats naar de andere moeten begeven en die

aM de betaling van pacht vrij zullen zijn, mits niets anders als liunne benodigde eigendommen en geen negotie goederen niede nemende.

Art. 15. De pachters zullen uit 'dien hoofde ook vrijheid M)\en om, ieder in het district, waar hij pachter is, zowel aan de rivieren, ah spruiten en op alle andere plaatsen, waar zij hel nodig oordeelen, wachters of toezienders te stellen, doch zrillcn zij zich niet mogen onderstaan onder dal praelext eenige thol-poorten te houden of tolierceren, veel minder die zelve op te richten, noch ook van de aan hunne band har ijen tnkeW met brieven of leedig passeerende prauwen, joekocn^s

332 1808. H. W. DACNDELS,

en andere, kleine vaartuigen eenige heffing hoegenaamd (e doen, dan wel meerder thol te vorderen, als hun wettig competeerd of met de bepaling overeenkomt, noch toe te laten, dat dit door hunne ondergeschikte bediendens, m^tta mattas en wat dies meer is geschied, dan wel dat de handelaar door dezelven gekneveld or iets van hem afgeperst worde, hetzij voor ponompo of onder welke andere benaming dat ook zoude mogen wezen, sub poene, dat, bij ontdekking in deze contrarie Ls gehandeld, de pachters strenglljk zullen worden gestraft, alzo zij, niet alleen voor hun eigen, maar ook voor het gedrag hunne ondergechikten zullen verant- woordelijk zijn.

Art. 16. De pachters der sabandharijen zullen ook hel recht hebben om alle kisten, kasten, pakken en vaatwerk, die worden in- of uitgevoerd, ter hunner presentie te doen openen of ten minsten iemand van derzelver volk bij de opening te doen present wezen, ten einde zich verzekerd te kunnen houden, dat deze kisten, etc. niets anders komen in te houden, als hetgeen door den eigenaar zal wezen aan- gegeven, en om door dit middel ook des te beter te kunnen v^ken tegen sluikerijen van ongepermitteerde goederen.

Art. 17. Ten dien einde zullen de eigenaars der zodanige goederen ook gehouden zijn den pachter in tijds van de te doene afzending te verwittigen, met overlegging van eene lijst der goederen en derzelver waarde, mits deze laatste niet te gering worde gesteld, alzo de pachter anders het recht zal hebben de zodanige goederen voor zich zelve over te nemen met een ad vans slechts van 6 percent: doch zal hy» pachter* ingcvalle de opening aan de boom te moeijelijk mogt zijn. kunnen volstaan, met slechts op ieder kast, baal of vat zijn zegel of merk te zetten en vervolgens de waarscbouvring van den eigenaar af te wachten om bij de opening present te wezen, mits hij zich als dan ook ten eersten naar de plaats begcve, waar deze opening slaat te geschieden, of iemand zijnent wegen derwaanis zende, alzo de gemelde eigenaar anders gerechtigd zal wezen dadelijk tol de opening orer

1608. H. W. OAÈNOÊLS. 333

te gaan en wel ter presenlie van den notaris of beamlit- schrijver en twee getuigeu en alles ten zijnen kosten, terwijl (Ie eigenaar bovendirn ook in dat geval zal kunnen volslaan met de betaling slechls van de thol pro rato der door hem n|)i(egeven waarde, daar hij anders verplicht zal zijn zich lo vrede te moeten houden met de billijke taxatie van den pachter, met dien verstande nochtans, dat, wanneer hem dezelve Ie hoog voorkomt, hij de voldoening alsdan in natura zal IviiiJDen laten geschieden of anders pretenderen, dat de pachter, 'ih die op zijn taxatie slaan blijft, de goederen zelve daarvoor o\erneme, na decor^atie eenelijk van de denzelven daarvan competerende thol.

Art. 18. Van de aangebragt wordende goedereu, welke de hoorn niet passeeren, maar op de rheede verkocht en in eindere vaartuigen overgescheept worden ter vervoer naar elders, zal slechts de enkelde thol worden betaald, dat is die van invoer, doch voor den uitvoer niets, terwijl de zodanige goederen, welke in de vaartuigen blijven en niet overgescheept ol ingevoerd worden, in het geheel geen thol zullen subject wezen, uitgc*zonderd alleen, wanneer dezelve op plaatsen zijn ingenomen, van waar geen passen naar den overwal of elders buiten Java mogen worden verleend, en die eenelijk te Sa- uiarang, Sourabaija of Grissée aangebragt zijn om zich aldaar van zodanige passen te voorzien, en van welke goederen als dan de volle thol van uitvoer zal mogen worden geheven.

ArL 19. Die eenig goed zoekt te stuiken of langs onge- permitleerde wegen in- of uit Ie voeren, dan wel op een andere wijze de thol te fraudeeren, zal verbeuren het aangehaalde g^ted, een derde len profijle van den officier, die de calange zal hebben gedaan, een derde voor den pachter en het overige derde voor den aanbrenger, terwijl de schuldige bovendien ook de voUe waarde van deze dus gestuikte goederen in gelde lot eeu boete zal moeten opbrengen, indien dezelve namelijk de somma van 1000 rd' overtreft, doch minder zijnde, als dan de dubbelde waarde van dien, de helft voor bet land en de wederhelft voor den otürJer, die de calange zal hebbeu

SS4 1$0d. H. W. OAENDELS.

gedaan, wel te verstaan, ingevalle hét goederen zijn, waan^p geen speciale of swaardere straf is gesteld, terwijl in bei contrarie geval daar na zal moeten gehandeld worden.

Art. 20. Pe pachters zullen voor hel overige niet ver- mogen bij wege van accoord minder te nemen, als hun wet lig competeerd, veel pijnder iemand van de betaling van tho} geheel vrijlaten, noch ook te com poseeren over eenige de- fraudatien, dan wel zich onderstaan om de ontstane disputen tusschen hun eu de eigenaars der goederen clande^tin af te makeji of zich op eenige andere wijze daden van authorileit te permitteeren, maar zullen dezelve wel degeiyk gehouden wezen, wanneer iets diergelijks ter hunner keunisse koml, daarvan terstond aan den officier van justitie of ander per- soon, wien zulks mogte aangaf, liericht te geven en die van hunne kant ook gehouden. zullen wezen de pachters de behulpzame hand te bieden en om in alle voorvallende ^akeu na recht en billijkheid te handelen ; en

Art. 2U Wat nu de thol betreft, welke bij in- en uitvoer van goederen zal mogen geheven worden, deze beslaat iu. l® voor lijfeigenen, boven de vijfjaren oud, die ten verkooj» van elders aaugebragt worden en waarvan, zoo min op Java, als te Batavia noch eenig redemtie-geld is betaald, hetzij door den tegenswoordigen of vorigen lijfheer of vrouw, in eens vijftien rd" voor den pachter, doch zonder meer. noch aan den ontvanger der domainen, noch iemand anders, en zonder dat ook voor den uitvoer hoegenaamd iels zal behoeven betaald te worden en evenmin hy den invoer, wanneer de zoodanige slaven eenmaal behoorlijk verlold zgn; terwijl voorts geene onderdanen van .zijne CathoUjke Majesteit den Koning van Spanje, die doordr Mooreii of inlanders tot slaven zyn gemaakt, verkochl of gekocht zullen mogen worden en dit ten opzichte van Javanen mede geen plaats zal mogen vinden; t^ voor lijnwaden, zoowel Souratsche, Mallabaarscbe ni Ceilonscbe, als Chormandelsche en Bongaahsche, belzij ruw, wit, gecouleurd of geschilderd, zoomede zijde stollen,

IdOa H. W. OAENOCLS. 335

kooseo, katoen en alcativen, bij invoer van Batavia tien ten honderd» te rekenen na de waarde dier goederen op de kantoren, waar dezelve aangebragt worden ; doch deze invoer direct, dan wel van den overwal of andere plaatsen buiten Java geschiedende» belgeen volgens pablicatie van den IS"" Junij 1808 voortaan zal gepermitteerd wezen, mits op geen andere plaatsen als te Samarapg en Sou- rabaija en ook wel te Grissée, noch zes percent daaren- boven of zooveel als de Balaviascbe pacht bedraagt, dit laatste ten behoeve van den pachter aldaar, maar zal daarentegen voor den uitvoer van de zoodanige lijnwaden, etc. niets hoeven betaald te worden;

voor lijnwaden van Makkasser en elders uit de groole Oost aangebragt wordende» bij invoer slechts zes ten honderd en bij nitvoer mede in het geheel niets;

voor lijnwaden van Balij, China, Cambodja, Siaui of andere plaatsen» vijftien procentos, te weten, als de drie laatstgemelde soorten van Batavia of elders langs Java worden ingevoerd ; doch dit direct en wel van den over- wal of andere plaatsen zijnde, helgeeu nu mede zal D)<)gen geschieden, mits» even zoo als ten opzichte van die van de West van Indiö gezegd is» nergens anders als te Samarang en Sourabaija of Grissée, alsdan ook Qoch de Bataviasche pacht of 6 proceato daarenboven, mede ten behoeve van den pachter aldaar; doch zal de nitvoer van deze lijnwaden van Java insgelijks vrij wezen eu voor lijnwaden» op Java zelve geweven» bij deu uitvoer, zoowel als invoer» werwaarts dit ook zoude mogen wezen, a ten honderd van de waarde;

3" voor de rijst bij uit- en invoer» hetzij langs Java van de eene plaats naar de andere of naar den overwal, rd"* 5 de koijang, indien namelijk de vervoerder prouveereu kan, dut deze rijst werkelyk van den Lande is ingekocht» doch anders rd^ 15 daarenboven ten behoeve van den Lande ;^

4'^ voor suiker bij uitvoer door particulieren, zoo naar Batavia als andere plaalscn, zestig stuivers hel pikol kandij

S36 Id08. M. W. DAËNOËL8.

en dertig stuivers het pikol poeder suiker en ook zooveel bij invoer; doch in gevalle deze zoetigheid op Java van de eene plaats naar de andere virordt getransporteerd, alleen om daar te worden ingescheept, zal ter laatstge- melde plaats daarvoor niets mogen worden geheven, zooals in zelver voegen ook de Javasche suiker te Batavia tholvrij zal. wezen;

5^ voor bet zout bij uitvoer, onverschillig of hetzelve naar Batavia, de Oostersche gouvernementen, Ttmor en laii^s Java, dan wel den overwal word vervoerd, 1 Vi rd" Hollands de koijang en bij invoer van de plaatsen, waar aange- maakt is, even zoveel, doch van elders komende vier rd;

6® voor vogelnestjes rd* 15 bij den invoer en vijfentwintig gelijke rd'' bij den uitvoer, mits naar Batavia, doch dit naar den overwal of elders buiten Java geschiedende, als dan rd' 35;

7^ voor Chinasche tabak bij invoer twee rd' het pikol, te weten, als de aanbreng van Batavia geschied, doch dit direct dan wel van den overwal of andere plaatsen zijnde, als dan 10 percent of noch zoveel daarenboven, als de pacht van invoer te Batavia bcdraagd, dit laatste len behoeve van den pachter ter gemelde hoofdplaats en mits in zo een geval ook alleen te Samarang en Souraliaija of Grissée wordende ingevoerd, terwijl van de Javasche tabak bij uitvoer eenelijk agt stuivers voor het pikol zullen hoeven te worden betaald;

8*^ voor andere Chinasche, dan wel Japansche of verdere, in dezen ongenoemde, vreemde goederen, bij aanbreng van Batavia of langs Java en zo ook bij deo uitvoer. 8 percent, doch dit direct van den overwal of andere plaatsen buiten Java geschiedende, als dan noch 6 percent of zoveel daarenboven, als de invoerpacht te Batavia bedraagd, insgelijks ten behoeve van den pachter aldaar en onder deze mits tevens, dat de gemelde goederen mede nergens anders als te Samarang en Sourabaija of Grissée zidlen mogen worden ingevoerd;

1808 H. W. DAENOËL6. 337

9^ voor katoene garens bij den uitvoer naar Batavia eo langs Java en de^elijks bij den invoer 10 ten honderd, doch naar den overwai «f andere plaatsen buiten Java gaande, ak dan 15 percent; 10° voor de mede in deze nog ongenoemd geblevcne, eigene producten en verdere goederen en daaronder ook indigo, cardamon, lange en staarl peper, van welke artikelen tbans de vervoer geheel is opengesteld, bij uitvoer en zo mede bij invoer zes procento van de wezentlijke waarde ter plaatse, alwaar de tholbefBng geschied; en 11^ of laatstelijk, voor ieder legger arak bij den invoer van Batavia twee en een halve en bij den uitvoer 5 rd' voor ieder heele legger; en zo na rato voor de mindere fusten. Art. ^3. Alle de voorschreven imposten of in- en uit- gaande rechten zullen geheven worden door en ook alleen zijn ten behoeve van den pachter van de sabandharijen, uit- genomen alleen voor zooveel die van de rijst en suiker be- treft, welke afzonderlijk of afgescheiden van de sabandhanjen zullen worden verpacht en waarmede zich dus de pachters van deze niet zullen mogen bemoeijen, zo als die van de rijst en suiker mede niet met de hunne zullen mogen doen ; en Art. 24. Onder de gemelde, generale conditien en die- gene, welke men nog verder oordeelen mogt na dezen te moeten maken, zullen dan ten dage van de verpachting, gelijk gezegd, bij publieke opveiling aan den meestbiedende de volgende domainen worden toegewezen en overgelaten, met speciaal beding echter, dat niel het minste van de aan- geslagen prijs geremitteerd of kwijt gescholden, maar in tegendeel alles zonder eenige afslag zal moeten betaald worden, als:

Te Samarang: 1^ de inkomende en uitgaande rechten of de sabandharijen te Samarang, Goemoelack, Caligawe en Torbaija, in een gelrokken met de dessa Toemoencra en veertig koppen somas bij de eerstgenoemde sabandharijen:

rUAAAT-MEI DUO. XY. 22

338 1806. H. W. DAENDELS.

2^ de in- en uitgevoerd wordende rijst te Samarang, Goe- moelack, Caligawe, Torbalja, Galiwoengo en Gandal;

3^ het hoofdgeld van de Chineezen, te heffen op dien voet. zo als de conditien van het hoofdgeld te Batavia mede- brengen ;

4® de topbanen en hanevechterijen, mede te heffen aL< boven;

H'^ het slagten van buffels en ander hoomvee, insgelijks op den voet, zo als te Batavia plaats vind» te heffen;

6^ het slagten van varkens, schapen en geiten, ook als boven te heffen;

7^ de taphoizen of kroegen buiten de stad of het previligie om in de Ghineesche en andere campopgs rondom de stad arak, tjieuw en andere sterke dranken te mogen tappen en verkopen in het klein, te veeten bij kelders, kalbassen, potten, flessen, bottels etc, tot de kleinste maat inclusive;

8® de sabandharijen te Galiwongo, te gelijk met het hoofd- geld der Chineezen, topbanen, hanevechterijen en het slagten van buffels en ander vee, nevens zestien koppen somas, mitsgaders vier djongs rijstvelden en de bazaars te Garang Anjer en Toegoe;

9® de sabandharijen te Gandal, mede annex het hooUgeld der Chineezen, hanevechterijen, topbanen en hetsbgteo van vee en dan nog vijf djongs rijstvdden, nevens df bazaar aldaar; 10*' de sabandharijen te Batang met de van ouds daarbij geboord hebbende vijf campongs, Roban, Caliorang, Ca- lieljelong, Magboquor en Manatoea, neveps twaalf soma^ uit teder van die vijf campongs of in het geheel zesttr koppen, en voorts als boven het hoofdgeld der Chi- neezen, etc; 11^ de sabandharijen te Paccalongang, Bermie enCalieBebal met veertig koppen somas en de overvaart over de rivier boven de Chineesche campong, en voorts het hoofdgeld der Chineezen, etc;

1608. H. W. DAENDEL6. 3Sd

12° de in* en uitgevoerd wordende rijst te Paccalongang, Batang, Bermie en Calie Bebal;

li'^ de negorij Oeloedjamie met de verdere, in dat district gelden dorpen en gehagten, item bazaars, sabandharijen, in- en uitgevoerd wordende rijst en wat dies noeer is, op dienzelldcn voet, zooals het daarmede tegenswoordig is gelegen, uitgezonderd alleen de districten van Seragie en Kalang, welke aan de regentschappen van Wieradessa en Paccalongang gehooren en niet mede daaronder zullen b^epen wezen, doch zonder eenige leverantie van pro- ducten of auderzinls, hoegenaamd, hetzij voor niet of tegen betaling;

U^ de sabandharijen te Pamalang en Soember met zestig tjatjas en zeventien djongs rijstvelden, item vier prauw majaogs, nevens de bazaars te Pamalang, Bakoelang en Palawang en het hoofdgeld der Chineezen, etc.;

15'^ de sabandharijen te Tagal met de bazaars aldaar en de zes dorpen Sercangang, Karlang, Semoel Pangang, Ban- dongao, Bonkong en Rantacakalimatie, nevens een honderl vier en veertig tjatjas en dertig djongs rijstvelden, en voorts als boven het hoofdgeld der Ghineesen, elc. ;

it)'^ de in- en uitgevoerd wordende rijst te Pamalang, Tagal en Brebes;

IT^ de sabandharijen te Brebes, Carang Assam, Kanakan en Loessarie met Soerie Jodjeth, doch zonder tjatjas of rijstvelden, maar wel met hel hoofdgeld der Chineezen, e(c. :

18' de sabandharijen te Damak zonder souias, tjatjas of rijstvelden, maar met het bazaarlje voor de negorij Gabang en voorts het hoofdgeld der Chineezen, etc;

19^ de in- en uitgevoerd wordende rijst aldaar;

2<)^ de sabandharijen te Japara, item aan de Tadoenang en Ie Taijoe, met vijftig koppen somas en het hoofdgeld der Chineezen, etc; 1\° de in- en uitgevoerd wordende rijst op die plaatsen; de sabandharijen onder Joana met de dessa Japara en dies bazaar en voorts hel hoofdgeld der Chineezen, etc. ;

•»)U

340 18ÖÖ. H. W. OAENDËLê.

S3® de in- en uitgevoerd wordende rijst aldaar;

24^ de sabandbarijen te Rembang, mitsgaders Padjangcoe- angang en Poelo, doch zonder somas of tjatjas, maar wel met het hoofdgeld der Chineezen en wat dies meer is .

S6® de in- en uitgeroerd wordende rijst te Rembang, Lassuni en Tooban;

26° de Rembangsche zout-negorlj Paradessie en de van ou(l> mede daartoe getrokken dorpen Wedong onder Damak en Braban onder Japara, die de {lachter op den Torigen voet zal hebben met bet previlegie om het door de in- gezetenen aldaar aangemaakt wordende zout alleen w mogen inkopen, vervoeren en omzetten, zonder dal vao Brebes af tot Touban toe eenig ander zout zal mogeu worden verkocht zonder zijn toestemming, sub poenv van confiscatie, doch waartegen hij ook verplicht zal zijn het benodigde voor den Lande na gewoonte te leveren tegen K rd* de koijang van 43B0 £ en voorts te zorgen. dat overal steeds een genoegzame voorraad van dit züi aan banden zi) en hetzelve nimmer duurder bij de klein* maat aan de ingezetenen werde verkocht, als tot :ió Spaansche matten de koijang van 30 pikols, sub poen» van anders in eene boete te zullen vervallen van M>' Spaansche matten en voor de tweede maal van 500, <1< helft voor den aanbrenger en de wederhelft voor 's Lau<i- kas, en dan noch verzending na Banjoewangie of Baiul voor den tijd van 3 jaren; terwijl hij, pachter, voori- ook ten eersten na het aanslaan van deze pacht iw moeten omzien na zodanige plaatsen onder het ressc^' van Tagal en Paccalongang, alwaar, zonder aan de rij< velden of eenig andere culture nadeel toe te breogr mede zoutpannen zullen kunnen worden aangelegd t die als dan ten eersten daartoe te approprieeren »■ binnen den tijd van een jaar in werking te breiig* ten einde alle verder gebrek aan dit zilt in die n i trijen voor te komen;

27^ de sabandbarijen te Lassum en dies ressort zonder soiu

1808. H. W. OAENDELS. 341

of tjatjas, maar met de negorij Tagal Dowo, neveiia de inzaam der vogelnestjes uit de daarbij gelegen drie klippen of holen, 6oa sie Jero genaamd, en voorts het hoofdgeld der Chineezen, etc; 'IS^ de sabandharyen te Touban en dies ressort, abuede zonder somas of Ijatjas, maar met de n^orij Troes en den inzaam der vogelnestjes uit de daarbij gelden drie klippen of holen, Goa Troes genaamd, en de heffing van hel hoofdgeld der Chineezen, etc; •9^ de in- en uitgevoerd wordende poeder- en kandijsuiker van Brebes af lot Touban toe. En te Soerabaija: r^ de sabandharijen alomme in dat regentschap en bij alle

dezelve zeven en veertig koppen somas; 2"^ de in- en uitgevoerd wordende rijst te Sourabalja, Pas-

souroaaug, Banger en Bangel; )^ het hoofdgeld der Chineezen, item de topbaanen en hane-

vechterijeu en het slachten van varkens; 4° het slachten van buffels, rundvee, schapen en geiten; z»"^ de tapbuizen en kroegen huilen de stad of het previlegie om in de Chineesche of andere campongs arak, tjieuw en andere sterke dranken te mogen tappen en verkopen il] het klein, te weten bij kelders, kalbassen, potten, flessen, bottels en wat dies meer is; ^" de zout-negorij Simimie onder Sourabalja met bet voor- recht om al hel zout, dat door den gemeenen man word aangemaakt, alleen te mogen kopen, vervoeren en weder verkopen op den ouden voet, mits het benodigde voor den Lande leverende tegens 5 rd'dekoijangvan 4350S; 7"^ de sabandharijen te Passourouang en daaronder ook de rivier Massangan met tien koppen somas en voorts het hoofdgeld der Chineezen, etc; *<" de sabandharijen te Banger en Probolingo met 16 koppen

somas en het hoofdgeld der Chineezen, etc; O' de sabandharijen te Bangel en Calianjer met vier koppen scjiuas en het hoofdgeld der Chineezen, etc;

342 1d08. H. W. DAENDELS.

10® de sabandharijen van Doekoen en Kepoh, leggende op- waarts aan de rivier van Solo, die bevorens aan dei) gezaghebber te Sourabaija zijn afgestaan geweest, dorh thans mede staan verpacht te worden op den voet, z<> als die tegenwoordig zijn;

11® de sabandharijen te Grissee en op Poelo Menare eu hij alle dezelve 78 koppen somas en ook de heffing van lo percent voor recognitie van al het klein geschut, dal aldaar word gegoten, en voorts als boven het hoof<lgeM der Chineezen, etc;

W de zout-negorijen Manjer en Tenger onder Grissee met hetzelvde previlegie en onder dezelvde voorwaarde, als bij die van Simimie gemeld is;

13 de sabandharijen te Sidaijoe en dies ressort met 30 koppen somas en de bazaar te Banjer Anjer, nevens het hoofd geld der Ghineezen, etc. ;

14® den in- en verkoop en vervoer van aarde iK)tten < 1 zogenaamde boeijongs;

15® de zout-negorijen Rantjing en Awan, beide onder Sidaij«». mede op den voet, als bij die van Sourabaija en Gris>e( is aangehaald;

16® de sabandharijen te Sumanap en op de eilanden Delaniro^ Cangiang, Sapoedie, Raaas, Galiang, Giliginting en Gilirad] > en bij alle dezelve 103 huisgezinnen en 14 antjen^^^ padij velden, nevens de heffing van het hoofdgeld tlt i Ghineezen, etc;

17® de sabandharijen te Pamecassang en dies ressort iw de van ouds daarbij gehoord hebbende negory Kappom ileni de bazaar te Tjitjeree en Waranta, zomede e» derde van het zout, dat in de negorijen Boender e Tjandie wordt gemaakt, nevens het hoofdgeld der T.! neezen, etc en dan nog 36 somas of koppen, li*- waartegen hij, pachter, ook gehouden en verplicht z zijn aan den regent van dal district, tot tegemoetkcHiti. voor de leverantie van de benodigde vaartuigen lot <)- overbreng van producten voor den Lande naar hel k:i'

1808. H.  W.  OAENOEL8.  543 

toor Grissee, jaarlijks te moeten uitkeereD eene somma

van 150 Spaansche realen; 18° de sabandharijen te Banjoewangie en dies ressort op

den ouden voet met de in- en uitgevoerd wordende rijst,

item het hoofdgeld der Chineezen en wat dies meer is; 19^ de Yogelnestjes-klippen onder Ooster Balemboangang en

de mede by dat district vallende paari-reven met de

negorij ;

20° de vogelDestjes-klippen onder Westw Balemboangang of

het regentschap Poeger; :!1° de sabandharijen en in- en uitgevoerd wordende rijst

ten Plande Baviaan met het hoofdgeld der Chineezen

&ï wat dies meer is, en

de in- en uitgevoerd wordende poeder- en kandij-suiker

onder het ressort van den Oosthoek.

^•iO

De opium bracht te Samarang en te Soerabaija op 560,715 rijksdaalders of 532,690 rijksdaalders meer dan in 1807 Resolutie Indische Regering 3 Januarij 1809).

22 October. Verkoop van koffij en specerijen aan de gemeente in Java*8 Oosthoek,

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, cezieo hebbende de voordragt door den ridder en Oosthoeks gezaghebber, Rothenbuhler, in conformité van hoogstdeszelvs (>esluit van den 16^ September jongstleeden, van den te Sourabaifa woonachtigen burger, W. E. Krijgsman, aan wien <le verkoop kan worden betrouwd van specerijen, koffij en peper in kleine quantiteiten ;

heeft besloten, even als zulks te Batavia aan den ne- ifociant, M. Meijer, en te Samarang aan den aldaar woon- achtigen burger, fl. Beer, is gedefereerd, den voormelden ^xirabaijasch burger, W. E. Krijgsman, met den verkoop san koffij, peper en specerijen aan de gemeente, voor zoover (leu Oosthoek aangaat, te benificeereu en als een gevolg van

344 1808. H. W. DAENDEL8.

dien, eyen als aan voormelde personen, denzelven maandelijks uit 'sLands voorraad op de daartoe te verleenenordonnantien af te staan:

8 e foelie a rd' 6 : SS het pond,

10 • notenmascaat > » S : 3S >

40 » nagelen » » 1: 2 »

2B pikols ko£Sjboonen > > 15 : 30 per pikol,

50 » peper » » 15: 1 » •

te betalen in zilver geld, drie maanden na de aflevering, zullende hij echter niet verplicht zijn op nieuvf van die artikelen in te slaan, voor en aleer de bevorens ontvangene zijn verdebiteerd ; en v^elke artikelen bij verplicht zijn zal aan de gemeente te verkoopen voor directe betaling in gelijke muntspecie tegens de volgende prijzen, als:

de foelie het pond tegen rd* 8 : —

• notenmuscaat » » • » 5: —

nagelen » » » » l : \i

» koffij per pikol » » 17 : 8

» peper » » » » 14 : 8

't v^elk een advance geeft van 20 percent op de specerijeD en van 10 percent op de kofiBj en peper ten faveure van den verkooper ; terwijl hij v^ijders zal gehouden zijn de voor- schreven specerijen aan de gemeente af te leveren bij het pond en de kotlij en peper bij kwart, agste of mindere ^e- deeltens van een pikol, naar gelang der aanvrage, en daarvoor niet meerder mogen eischen als de hierboven gefixeerde prijzen, op verbeurte telken reise van eene boete van twee honderd rijksdaalders, zilver geld, de helft voor den aan- brenger en de wederhelft voor den fiscaal, die de cabni^e zal doen.

22 Oclober. Bepaling, dat de onkosten voor de vierintj te Batavia van den verjaardag van Z, Jtf • den Kommj van Bolland kwamen voor rekening van den Land<\

Deze onkosten bedroegen 2,500 rijksdaalders, papieren gc^lti

1808. H.  W.  DAENDELS.  545 

26 Ocfober. Gratis afstand van grond aan een ambtenaar.

Zijne excellentie, gezien hebbende de reqaeste van den scriba yan Tagal, H. Buijs, verzoekende gratis in eigendom te mogen hebben zeker stokje grond, gelegen naast aan de negorij Semer-pangang op den weg van Brebes omtrend een uur van Tagal en lang Oost en West 3K en Zuid en Noord 55 roeden;

heeft besloten het door den suppliant gedaan verzoek te arcoi-deeron en dienvolgens aan hem, suppliant, gratis af te slaan boven vermeld stukje grond, mits niet passerende de cedachte groote van 12^5 vierkante roeden en dat van den afstand een gerechtelijke acte ter prefecture van Tagal zal worden gepasseerd en geregistreerd, viraarvan extract berwaards gezonden zal worden ten einde op het bureau van zijne excellentie ie blijven gedeponeerd.

De motieven voor deze schenking blijken niet. Het besluit is Ie Buitenzoi^ genomen.

26 October. Verstrekking van medicijnen aan zieke gevangenen en armen ie Batavia.

h besloten, provisioneel op ordonnantie, de dadelijk be- nodigde medicamenten voor de gevangenen van den hogen Raad van justitie en der burgerij, alsmede voor de zieken van het arm- en weeshuis, na de vertoning en approbatie dier lienodigdheid door den chirurgijn en chef, te laten afgeven tPLTns gelijke prijzen, als waarvoor dezelve tot nu toe aan Jen stads apothecar worden gefourneerd, met intrekking van de daaromtrend voormaals geusiteerde verstrekkingen.

26 October. Overplaatsing van den Luilenanl'Gonverncur' Generaal van Batavia naar Soerabaija.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende hel groot belang voor deze

346 1808. H. W. DAENDÊLé.

kolonie, dat de aangelegene werkzaamheden in Java^s Oosthoek, welke lot dusverre met het meeste sacces zijn begonnen en voortgezet, zoo tot versterking van Sourabaija en van de zee-engte bij Menate, als ook ter verdere uitbreiding vao de duiten-munt, voortzetting van 'talelier van constructie, ge- durende hoogstdeszelvs afwezigheid van Java's Noord-Oostkust niet komen te veiflauwen, maar bestendig gehouden onder een oppertoezicht en gezag, in slaat om in zaken, die ander- stnts de tusschenkomst van het gouvernement generaal zouden vorderen, eigener autoriteit te decideren, daardoor alle ver traging voor te komen en op de plaats zelve met een oordeelkundig oog zoodanige orders te geven en beschikkingen te maken, als met het interest van den dienst van Zijne Majesteit 't meest overeenkomen zal.

overwegende voorts, dat hierin op geene voegzamer wijze kan worden voorzien, dan door den tweeden persoon van het gouvernement, den luitenant Gonverneur Generaal Buijskes gedurende hoogstdeszelvs residentie in dit gedeelte van liet eiland deszelfs verblijf naar derwaai*ds te doen overbrengen:

heeft besloten den luitenant Gouverneur Generaal te autoriseren, gelijk dezelve geautoriseerd wordt bij dezen, om zich naar Sourabaija te begeven, met last aldaar gedurende het verblijf van den Gouverneur Generaal op Buitenzorg deszelvs residentie te houden en om in hoedanigheid van luitenant Gouverneur Generaal aldaar, zoowel in ordinaire zaken, als in die, rakende de marine, de versterking, zoo van Sourabaija, als van Menare, de munlerije, de constructie-winkel, enz. hetzelvde gezach te voeren, 't welk door zijne Hoog Edele Gestrenge in de voorschreven hoedanigheid ter hoofdplaats Batavia is uilgeoeH'end, zullende uit dien hoofde, zoowel de' gezaghebber in den Oosthoek, de ridder Rothenbuhier. als de commandant militair, de kommandeur de Koek, aan hoogstdeszeKs orders zijn gesubmitleerd.

Aan den Luitenant-Gouverneur4jrenei*aal werd den 39»**'

1808. H.  W.  DAENDEL8.  347 

Oclober 1808 eene som van 5,000 rijksdaalders •in zilvere •specie" voor reiskosten toegekend. Zijn traclement zoude voortaan bedragen, als Luitenant-Gouvemeur-Generaal 25,000 rijksdaalders en als kommanderend Generaal der militaire divisie in den Oosthoek 12,000 rijksdaalders 'sjaars, uit te betalen »op denzelven voet in zilvere munt, zo als aldaar

{Soerabaija] aan de eerste ambtenaren de uitbetaling van »hare tractementen word gedaan''.

2 November. Bepdingen nopens den medicinalen mnkcl.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gezien hebbende enz., besluit af te schaffen, gelijk afgescliafl worden bij dezen, de drie in den medicinalen winkel ge^ra- ploijeerd wordende klerken en voorts de koelie's, welke thans nog in geraelden winkel hun dienst doen ten getale van 25, te reduceeren tot 12, met toelegging aan ieder derzelven van 8 stuivers in stede der door hen lot dusverre geiiolene 6 stuivers daags;

voorts de twee lijfeigenen, toebehoorende aan den apothecar der t* klasse, I. Groot, na gedane taxatie door twee personen, den eenen door den chirurgijn en chef en den anderen door den eigenaar dier slaven te benoismen, voor rekening van het gouvernement over te nemen om dezelve permanent bij het werk in het laboratorium te laten blijven.

5 November. Opheffing der betrekking van tweeden Regent te Pati.

Hiertoe weird gebruik gemaakt van het overlijden van dien regent, wiens zoon voorloopig werd aangesteld tot exi ra-ordinair »pepattij der beide vereenigde regentschappen" om bij eerst voorkomende gelegenheid »als ordinair pepaltij te worden 'geémploijeerd".

Die zoon moest de dalem van wijlen zijn vader verlaten en «doen slechten".

348 1308. H. W. DAENDELS.

3 November. Ontheffing van den Hoofd-regeni te Sa- marang van de jaarlijksche betaling aan dett Lande van zekere som geldn.

Is besloten den hoofd-regent van Samarang, Kiay Adipattij Soeru Adi Mongolo, te ontheffen van de betaling van rd'een duizend *sjaars aan het gouvernement v^egens de in bel Damaksche gelegen, calanger negorij Grogol en zulks uit con- sideratie, dat zijn hoofd-negorij exlra-ordinair belast is ge- worden mei bet werk in de pakhuizen te Samarang, etc, waardoor hij, hoofd-regent, de hoofd- en andere gelden, door deze Javanen tot hiertoe opgebragt, zal komen te missen.

4 November. Intrekking der i>bediening van verhuurster »v(in rouwmantels*' te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan de bediening van verhuurster van rouwmantels in te trekken en daarmede te beneficeeren de bediendsters der sterfhuizen en bezorgsters der begra- fenissen.

4 November. Wijziging van de instruclie voor deti Drossaard over de Balaviasche ommeluiiden.

Is besloten den drossaart der Batavtasche ommelanden te autoriseeren, zoo ais dezelve geautoriseerd wordt bij dezen, om in alle zaken, zoo crimineele, als civiele, zonder assessoren het nodig onderzoek te doen en de zaken in staat van wijzen te brengen, om daarna gezamenllijk met zijne assessoren te worden gedetermineerd en beslecht.

Met qualificatie wijders op den drossaard welmeld óm de nodige personen tot permanente assessoren voor te dragen, welke egter buiten bezwaar van 'sLands kas en niet langer dan voor een jaar zullen worden geomploijeerd.

Aanleiding hiertoe gaven "inconveuienten, waarmede bel

1808. H. W. 0A£N0EL6.

349

•Terkrijgen van assessoren" gepaard ging. en »het voorbeeld •van yerscheiden regtbanken in Holland'* — Op 24 November 1808 zijn vier Europeanen tot permanente assessoren benoemd, provisioneel voor een jaar en buiten bezwaar van den Lande. ^ 1808.

Zie ook If 5^

4 November. müilairen.

Tarief voor de pensioenen van inlandsche

Vermits bij de regeling van militaire pensioenen op den 25'^ " xUei 1808 de inlandsche militairen vergeten waren, werden die pensioenen alsnog vastgesteld en wel voor: een inlandschen majoor in de maand rd' 16 zilver, 'sjaars 192

kapitein > >

. . 12

144

l«"lieut. » .

. . 8

96

lieuten. » >

. . 6

72

sergeant > •

. . 3

36

» korpor. • •

. 2

24

    soldaat    »  > 

. . IV, .

18

en zal alle drie maanden door de corpsen aan den chef der generale staf worden gezonden lijsten der inlandsche militairen, welke in 't geval zijn pensioen of gagement te kunnen erlangen, geverifieert door den commissaris van oorlog en chef van den staf of commanderenden officier der divisie".

5 November. Maatregel ten aanzien van slaven, Ie Ma- kasar voor den militairen dienst aangekocht.

f Als een merkwaardig staaltje van de uiterst willekeurige

wijze, waarop Daendels somtijds de belangen van den Lande behartigde, diene het volgende.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, overwegende, dat de prijs van rd" 90 bij voorschieting en van rd' 100, zilver geld, bij de leverantie voor ieder slaaf, welke ingevolge de door den Maccassers gouverneur, van Braam, gemaakte overeenkomst op Java word aangebragt om tot den militairen dienst te worden geêmploljeerd, veel

Z60 1308. H. W. OAENOELS.

te hoog 18 en alle bevorens op Maccasser getroiïen trans- actiën ter verkrijging van slaven surpasseerd;

dat de door den gonvemeur van Braam bijgebragte reden voor dien verhoogden prijs, namelijk het rugtbaar worden te Maccasser, dat de slaven alhier voor den lande zijn ingekogt tegen rd« 175, papier, en op Java a Sp« 80, zilver geld, per kop, in geen computatie kan worden gebragt, wijl het gou- vernement nog na die inkopen in den loop dezes jaars aan dezelfde aannemers, welke met den gouverneur hebben gecon- tracteerd, annbesteeding heeft gedaan (egen de gewoone betaling van rd' 60 zilver geld voor de beste der slaven, welke door hun alhier zullen worden aangebragt;

dat de voorschrevene daadzaak ten duidelijkste de verkeerde directie van den Maccassers gouverneur in deze prouveerd, daar Ik^I gouvernement met grond van den invloed eens gou- verneurs had mogen verwagten, dat hij althans ter plaatse zelve niet meerder voor de slaven zoude behoeven te betalen, als viraar- voor men dezelve te Batavia heeft gecontracteerd, en mitsdien hel gouvernement niet gerekend kan worden gehouden te weezen om de voorschreven onereuse overeenkomst te homologeeren :

besluit, dat alle de slaven, welke ten gevolge der door den meermeiden Maccassers gouverneur gesloten transactie alhier en op Java zullen worden aangebragt, tegens de ordinaire betaling van rd' 60. zilver geld, per kop zullen worden geac- cepteerd, doch dat, bij aldien de aanvoerders dier slaven niet mogten inclineeren dezelve voor dien prijs aan het gouvernement over te laten, dezelve terug kunnen erlangen, mits dan ook dadelijk met alle de door hun herwaards gebragte slaven naar Maccasser retourneercnde, alwaar hun de faculteit word gelaten de schade deswegens te verbaalen, zooals zy dit te raden zullen worden.

5 November. Publieke verkoop voor afbraak van hei fortje, Philippina, Ie Builenzorg met de daarvoor ge- legen batterij.

Volgens Oaendeis kad dit forlje »ho^Qnaauid geeo oat voor

IdOd H. W. OAËNOEL8. 3{$1

•den dienst van Zijne Majesteit". — De kooper moest binnen acht dagen na den verkoop met het afbreken beginnen en den grond >applaneren".

Blijkens een besluit Tan 15 December 1808 was deeenige bieder de prefect der Jakatrasche en Preanger bovenlanden, van Motman, aan wien de afbraak voor 1300 rijksdaalders, papieren geld» werd toegestaan.

8 November. Overvoer van ïtrecriUen of bandielen'^ naar Ambon of Banda.

Is besloten, dat alle handelaren, welke ten gevolge van be- reeds geobtineerde of nog te verkrijgen permissie van dit eiland [Java] naar Arouw, Lingga en andere, om de Oost van Indië gelegen plaatsen ten handel wiOen varen en dienvolgens, conform de orders op de particuliere vaart en handel, verplicht zijn alvorens Amboina of Banda aan te doen, gehouden zullen zijn bij vertrek van Batavia of van Java op iedere zes lasten, welke hanne vaartuigen groot mogten wezen, een recruutof bandiet mede te voeren om door hen op Amboiua of Banda tegens betaling van rd' 5, zilver geld, per kop te worden afgeleverd.

15 November. Last op den prefect van Samarang en Üemak in het bosch van Weleri (regentschap Kendal) rijstvelden Ie doen aanleggen.

In overleg met den inspecteur-generaal der houtbosschen moesten 60 morgen laag land, in voornoemd bosch gelegen en voor de bout-cultuur ongeschikt bevonden, in sawah's herschapen worden ; maar geld werd daarvoor niet toegestaan.

15 November. Toekenning uit de krijgs-kas eener toe- lage ad 5 rijksdaalders ^smaands aan twee oude en onvermogende weduwen.

15 November. Aanstelling van een Javaan tot fiscaal bij den groeten landraad in den Oosthoek.

Dit is bet eerste veort)eeld van dien aard, hetgeen aan- getreffen is.

S52 1808. H. VV. OAËNOÈLê

16 November. Verkoop van de landen Beka»i en Pa- pisangan.

Is goedgevonden en verstaan:

ten eersten: hel land Baceassie met dies passer aan deu heer Raad ordinair van Riemsdijk af te staan voor de daarvoor getaxeerde waarde van rd' 25000, mits de daapop slaande twee suikermolens, volgens het daarvan aangegaan contracl. in het bezit worden gelaten van den tegenwoordigen huurder, tot dat de schulden van de insolvent overleden suikermolenaars. Sim Simko en Sim Kiamko, aan den Lande zullen zijn verevent: en

ten tweeden: het geheele land Papisangan per publieke vendatie te laten verkopen, onder voorwaarde, dat hetzelve zal belast zijn en blijven met het servitut van alle de pancallangs or ontlaad-, inscheep- en stapelplaatsen van andere suiker- molens, welke zich aldaar bevinden, met een ruime en onge- hinderde toegang tot dezelve, zoo als tegenwoordig plaats vind.

22 November. Inlijving van hel rijk Bantam.

Het door Daendels te Serang ter zake genomen besluit luidt, als volgt:

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende, dat na hoogstdeszelfs arrivemenl te Bantam de geloofwaardigste berigten zijn ingekomen, dal de gepleegde moord aan den commandeur du Puy, den luitenant Kolil, en nog een Europees en drie inlandsche militairen met omstandigheden zijn verzeld gegaan, dat men daaruit met volle zekerheid kan opmaken, dat de Sulthan, ofschoon misschien in het geval zelve lijdelijk, daar in echter, zix» niet genoegen geschept, ten minste niet belet heeft, dat de wreedaardigste en verraderlijkste daaden daarbij zijn gepleegd en uitgeoeffend geworden;

dat wijlen gemelde du Puy, na alvoorens op de gewoone wijze door een zendeling van den sulthan te zijn afgehaald, bij hem in het forlres de Diamant gekomen en in eenige

1808. H. W. DAENDCLS. JÜS

woordentwist geraakt zijnde over de opzeuding van den alge» zetten rijksbestierder of Nancoe Boemie na Batavia, daarvan al ten eerste de mishandeling van hem, du Puy, het gevolg geweest is, niet zoo zeer door den Sulthan zelven, maar door bel volk van gemelden rijksbestierder, over hetwelk hij als vorst aalhoriteit genoeg badde zulks te beletten;

dat hier uit al verder de gepleegde, gruwelijke moord voortgevloeid zijnde, het lijk van den commandeur voormeld Mj de beeneu voor den Sulthan en voorls op de veragte- hjksie wijze na de rivier gesleept en daarin is geworpen geworden;

dat dit hetzelvde geval geweest is met de overige om het leven gebragte Europezen en inlandsche militairen bu boven- ilicD aan bel gedrag, omtrent den in den dalm de wagt gehad heblienden luitenant Kobi gehouden, is heweezen, met welk een gepremediteerde opzet en verraadelijk overleg die schande- lijke daad is bestierd, daar hij, Kolil, na een nagt in den tronk gezeeten en dus des Sulthans gevangene geweest te zijn, les daags daar aan daar uitgehaald en vervolgens in koelen bloede is gemassacreerd, zonder dat die wandaad door den Sulihau, die zulks geheel in zijn magt hadde, is te^^engegaan «d belet geworden;

dat door eenige van Sulthans zendelingen de order na de bocht van Anjer is gezonden om de drie zich te dier tijd Jtiar bevindende, weerloze Europeezeu almede in koelen bloede te vermoorden, dewelke echter, daarvan bij tijds verwittigd geworden zijnde, zulks overzee hebben weten te ontkomen ('):

dal bij arrivement van zijne excellentie met hoogsldeszelfs prevolg ie Bantam gebleken is, dat de Sulthan, wel verre van over het gebeurde zijn leedweezen te betuigen, veel eer op

(') Volant eeo brief van den Raad van Indiê, Cbassé, aan z\jn coiiega, fiif(u«^iijk, dd. Serang 21 November 1B08, zijn deze Europeanen gewaarschnwd .k-)r tJcQ te Anjer «voor Bantams Koning hel gezag voerenden paap" en over \WUw Paodjnng oaar hel fort SpeelwQk gevlucht. Ais belooning kreeg die »paap", 'nól'i Abdoe'iiab, op 28 November 1808 van Daendels den titel Aria, een gouden. ij>>i brillaDten boetten buikband en twee gondf^n kri'^spn. Ook werd bfj in 'iju b^'h^rer rm Anjer bevestigd.

fLUAiT-BOn DCEL XY. "23

S)(4 16Öd. H, W. OAtNOÊLft

een halstarrige wijze de gelegenheden ontdooken beeft om tot eenige bemiddeling te komen, niet alleen door bet weigeren Tan gehoor aan den prefect der Jaccatrasche bovenlandeu. Willem Casiroier van Motman, die met orders van zijne excoUeniie aan hem was afgezonden, maar zdvs ook te diin- cultereo in de ontmoeting voor het fortres Speelwijk van den ridder en directeur generaal, Wouter Hendrik van Usseidijk. en den Raad ordinair van Indien, Petrus Theodorus Chassé, dewelke door zijne excellentie waren verzegt zich uit hei campement Ceram ten dien einde derwaards te begeven;

dat zijn excellentie, niet willende of vermogende te duldeu. dat de waardigheid van het HoUandsche gouvernement, het- welk door den gepleegden moord aan een Lands ambtenaar, die de by hem ontfangen ordeis executeerde, bereeds op eeue zoo ongehoorde wyze was beleedigd, verder wierd gekrenkt, en gebruik makende van de middelen, die hoogstdezelve ter handhaaving van die waardigheid had nodig geacht daar Ie stellea, zich in de verplichting heeft bevonden om den Sulthan in zijn dalm te doen omzingelen en, bij weigering zich vrij- willig over te geven, door de wapenen daartoe te noodzaken, bfitwelk dan ook van dat gevolg is geweest, dat de dalui geforceerd en hij, Sulthan, zich gevangen gegeven hebbende, in 's Lands fortres Speelwijk is ovei^gebragt geworden f):

overwegende verders, dat gemelde, nu gevangen Koning zich geheel onwaardig gemaakt heeft om langer over het rijk van Bantam als zodanig het gezach uit te oeflenen en dat hetzelve door deze met 's gou vernemen ts waardigheiii allezints bestaanbaare démarche direct en in een meerToUen zin, als bevorens plaats bad, is geworden een conquest, gelief i afhangende aan de dispositie en het well)ehagen van hei Hollandsch gouvernement; en daarbij nog in aanmerking: nemende de noodzakelijkheid, dat een zoo veragtelijk sclian- daad, als is het vermoorden van 's Lands eersten ambtenaar

(') De traditie wil. dat Daenüels, bij de gevangenneming van den Saltan, dezen, d" op z^n troon zat. de hand gereikt en hem van dien troon getrokken be^n oo* zelf daarop ie gaan zitten.

en meerdere dienaren, met die rigeur worde hebaxiddd en afgedaan, dat andere vorsten en inlanders, aan het HoUaudsch gouTwnement onderworpen of van dies protectie gebruik o^kende, daaraan voor altoos een exempel hebben, heeft besloten :

1° het koningrijk Bantam ie verklaren tot domein van Zijne Majesteit den Koning van Holland ten einde over hetzelve zoodanig te beschikken en te disponeeren, als tot welvastrl van land en volk en overeenkomstig het belang* van den Lande zal bevonden worden te behooren; ^^ den tegenwoordigen kroonprins, Pangerang Ratoe Alie Oe^ dien, nit consideratie voor het oude stamhuisderBantamsohe vorsten te benoemen lot Sulthan van Bantam, onderzoo- danige bepalingen en restrictien, als bij een daarvoor te formeeren instructie en eed, alsmede bij het reglement, op het bestier van deze préfecture te ontwerpen, zullen worden geëxpliceerd; o^ de Lampongsche provinciën en alle de daar gevonden wordende havens aan het bestier . van den Koning van Bantam te onttrekken en onder het direcl oppergezach en bebeering van -het Hollandscfae gouvernement te nemen : en 4^ bet Oostelijke gedeelte van het Banlamscfae rijk, hetwelk door den Sulthan aan Ghineezen is verhuurd geworden « k)opende van het regentschap Tangerang langs de rivier Tjidanie tot 300 roeden over de rivier Tjimantjerie, zoo- mede de districten Sadin^ en Jcssingen, als afgezonderd van het Bantamsche rijk te verklaren en dezelve met de ommelanden van Batavia te vereenigen.

In 17S^ waren de Lampongs door de Indische Kegering als leen aan den Sultan van Bantam afgestaan.

22 Norember. Aanstelling van een prefect van Bantam.

Bezet — een oud-eerste secretaris van de Regering — kreeg, met behoud van zijnen rang en pensioen, voorloopig een daggeld van 20 rt^ksdaalders, zilver geld.

HM idOÖ. M. W. DAÈNDÈLë.

22 November. Prodamaiie aan het Bantamsche volk.

Zyne excellentie de heer Maarschalk ?an hel Koniogryk Holland, Herman Willem Oaendels, maakt hiermede in hoogst- deszelfg betrekking van Gouverneur Generaal praealabel aan alle Bantamscbe onderdanen bekend, dat om den wille van het onlangs voorgevallene in Sulthans dalm, waardoor de eere en waardigheid van het Hollands gouvernement en door het- zelve die' van Zijne Majesteit den Koning van Holland op de ongehoordste wijze is aangerand en beleedigd, de Padoeka Sirie Sulthan Aboel Nassan Mohamal Isack Sainoel Moestakien door hoogstdenzelven is vervallen verklaard van de Koninklijke waardigheid en dat dezelve eerlang met behoorlijke plegtigheid zal worden opgedragen aan den wettigen kroonprins, Pange- rang Ratoe Alie Oedin, van welk voor het Bantamscbe rijk ea dies onderdanen noodzakelijk, heilrijk besluit de gemeente door eene publicatie, waarin de redenen, die daartoe aanlmdiug hebben gegeven, broeder zullen worden gedetailleerd, zal worden bdKend gemaakt, gelastende en bevelende aan alle pangerangs, aria's en mindere hoofden en onderdanen van het Hollands gouvernement in het Bantamscbe rijk om gemelden Pangerang Itatoe Alie Oedin als haar aanstaanden Sulthau te erkennen, verwagtende hoogstgemcUe zijne excellentie de heer Maarschalk en Gouverneur Generaal, dat dezulken, die uit vreeze hunne woningen hebben verlaten, daarin ten spoedigsten zullen terug koeren om onder de protectie van het hooge Hollands gouver- nement de rost en vrede te genieten, die het doel is van hetzelve, onder verzekering, dat niemand eenig leed zal ge- schieden, die geen deel gehad heeft in de opgemelde, aan het Hollands gouvernement aangedane beleediging.

En opdat hiervan niemand eenige onwetendheid zoude kunnen voorwenden, zal deze gepubliceerd en geafSgeerd worden ter plaatse gebruikelijk.

24 November. Proclamatie aan het Bantamsche volk. Alzo de eere van het Hollaudsch Gouvei*neuient door bel

1808. H. W. DAENDEL8. S$7

doodschieten Tan den Paogerang Wai^ di Radja, bevoorens inancaboemie of rijksbesUerder, en verdere genomene maat- regelen genoegzaam gewroken is over het vermoorden van haar eersten ambtenaar, den commandeur te BanU^n, P. P. Du Puy, zo word hiermede nit naam van zijn excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal aan alle Bantammers, zonder eenige uitzondering, vergiffenis verleend en gegeven over het gebeurde.

En opdat een ieder zich daarna schikken en gerustelljk in zijn woning kan terugkeeren, zal deze worden gepubliceerd en geaffigeerd ter plaatse gebruikelijk.

2i November. Macluiging op den Sultan van Bantam de nalatenschap van den ter dood gebrachten rijks- bestuurder zich toe te eigenen.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende, dat, daar de nieuwe orde van zaken in het Bantamsche rijk, waardoor de bezittingen van ieder individu wordt gewaarborgd en derzelver nalatenschappen aan hunne naaste bloedverwanten moeten vervallen, nog niet is geïntroduceerd ( ') en boven des de op heden gerusilleerde rijks- bestierder, Pangerang Warga di Radja, door zijne misdadige handdwijze althans niet beeft gemeriteerd, dat zyne naast- bestaanden, bij uitzondering dier oude instelling, in het bezit van deszelfs nagelaten inboedel zouden worden gelaten.;

en tevens aan den nieuw geêligeerden Sulthan van het Bantamsch rijk een blijk willende geven van hoogstdeszelfs toegenegenheid en vaderlijke zorgen om den Sulthan in de irelegenbeid te stellen om zich op eene, aan zijne hoge charge geévenredigde wijze te kunnen etablisseren ;

besluit den Sulthan van Bantam te autoriseeren en te <|ualiflceeren zoo als dezelve wordt geautoriseerd en gequali- ficeerd bij deze, om den meermeiden hoedel van den pangerang

(M ^ Bntamscbe adat Inidde, dat de Sulthau. des verkiezendo, elke nalaten- Hbap fan een igoer onderdanen kon naasten.

35S 1^08. H. W. OAENDELS.

Wai^ di Radja aan te slaan en zich toe te eigenen en deiisèilvei) tot dat einde te agterhalen en te doen agterhalen. ^ei-waards dezelve zich door het rijk van Bantam verspreid mogt bevinden.

26 November. Eed-formulier voor den rijksbesluurder van het Baniamiche rijk.

Ik beloove en zvireere, dat ik Zijne Majesteit den Koning van Holland als opperheer van het rijk van Bantam en zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal en de Raden van Indien als hoogstdenzelven representerende gebouw en getrouw zal zijn;

dat ik den dienst van rijksbestierder over bet Bantamsche rijk met alle ijver en vlijt zal v^aarnemen tot welvaart van land en volk;

dat ik den Sulthan het behoorlijk respect zal bewyzen, do6b geene bevelen van zijn hoogheid zal uitvoeren, als die door den prerect van het Hollands gouvernement aan hem gegeven zijn, navolgens de instructie, door den Koning T<'H>r het aanvaarden van den Bantamsche troon plegtig bezworen :

dat ik waken zal tegen alle onwilligen, die zich in hel Bantamsche rijk zouden mogen vertoonen, en den prefect zal infontiei^n van alle zaken, die tegen de goede rust van het rijk, hetzij door den Sulthan of anderen, mogten geprojecteerd of ondernomen worden.

Op den 27»^*^" November 1808 werd deze rijksbestierder. die den titd Aria voerde, tot Pangei^an verheven.

26 November. Inlijving bij hei Bataviasche gebied van de landen Sading, Djasinga, enz.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal in aanmerking nemende, dat de verwaarloosde staat \aii policic, waarin de nieuw van het Uautamsch rijk afgenoniene

1808. H. w. Oaêndélö. 559

en l)ij de Bataviasche ommelanden gevoegde landerijen Sading en Djasinga en het Oostelijke gedeelte ?an het rijk van Bantam, loopende van het regentschap Tangerang bugts de rivier Ijidanie tot over de rrvier Tjikandie, verkeeren, vordert, dat daarin spoedig en eflScatieus worde voorzien en geregeld op de zelfde voet en wijze, als ten aanzien der ommelanden van Ba la via is geadopteerd;

en tevens ter Toorkoming van alle dubiteilen het gedacht territoir van behoorlijke limiet-scheidingen willende doen voorzien ;

besinit den drossaart der Bataviasche ommelanden, L. Z. Veeckens, te gelasten, zon als hij gelast wordt bij dezen, zich naar de roorscfareven districten te begeven en zich aldaar naar Jen staat dier landen te informeren en te doen inrormeren, ten einde op grond zijner verkregen kennis de geschiktste middelen aan de hand te geven om in dezelve eene gelt|ke inrigting en policie in te voeren, als in de ommelanden van Batavia is gerecipieerd; met verdere last om direct een aan- vang te maken met de grensscheidingen van merkpalen te Yoorxien, aan de eene kant beschreven of gebrand met het woord Batavia en aan geene zijde naar het Bantamsch ter ritoir met het woord Bantam; en [wordt hem] tot het in »'\efulie brengen van dit laatste poinct authorisatie verleend ten dien einde een geschikt persoon van het kantoor van deu landmeter te requireren.

Nopens de kampong's, behoorende tot de desa Lenkong, uil ongeveer 50 huisgezinnen bestaande en jaarlijks voor

0 Spaansche matten aan producten opleverende, ontstond geschil hij het bepalen der grensscheiding tnsschen Bantam eu Djasinga, waarom de Regering den 28»*«" Maart 1809, >» ter "eviteering Tan alle dubiteiten" bepaalde, dat Lenkong bij Djasinga behoorde

27 November. Instructie voor den Sultan van Danlam. Ofschoon de sxhaudelijke en verraderlijke moord, ouder hel

360 1608. H. W. DAENOEL6.

oog van den nu van den Bantamschen troon TervaUen verklaarden Koning, Paducca Sirie Sultan Aboel Nazar Mohamal Ishak Sai^oel Mofakier, en zijne raadslieden en wel bijzonder op instigatie van den verachtelijken rijksbestierder, den pangerang Warga di Radja, aan den eersten ambtenaar van 't Holiandsch gouvernement, den commandeur Pieter Philip da Puy, en eenige mindere dienaren gepleegd, aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, Herman Willem Daendels, genoegzame en billijke redenen gave om de waardigheid van Koning over het Bantamsche rijk voor altoos te vernietigen en af te schaffen, te meer daar opgemelde Koning, wel verre van zyn schuldig hoofd in den schoot der genade en vergiflenis te leggen, op een balstarrige wijze heeft van de band gewezen da gelegenheden, die hem tot hel verkrijgen derzelve gegeven waren, waardoor zijne excellentie de Maarschalk en (touv^rneur Generaal, als representerende Zijne Majesteit den Koning Tan HoUand, zich ter handhaving van de eer «n waardigheid van het HoUandscb gouvernement verpligt heeft gevonden om hem daartoe door militaire maatregelen te noodzaken en waardoor dan ook het kasteel, de Diamant, hetwelk tot een verblijfplaats heeft gediend van de Bantamsche Koningen, met alles, wat daarin is, is geworden een eigendom van den overwinnaar, zoo heeft zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Ge- neraal echter uit consideratie over de onschuld van den Kroonprins, den pangerang Ratoe Alie Oedien, aan die onge- hoorde schandaad, waardoor de nagedachtenis van het aloude Bantamsche Koninklijk geslagt voor eeuwig is bevlekt geworden, op denzelve wel een gunstig oog willen vestigen en daardoor aan hem en de Bantamsche onderdanen willen toonen, dat, zoo zeer als het HoUandsche gouvernement niet wil en nimmer dulden zal, dat hetzelve op eeoigerlei v^jze worde beleedigd. ook aan de andere zijde genegen is zich te schikken naar de oude gewoonte van het Bantamsche rijk, dewelke steeds mede heeft gebragt, dat hetzelve door Koningen is bestierd; en uit welke consideratie hoogstgemelde zijne excellentie bij hoogst- deszells besluit van den 21'° November dezes jaars gemeldeu

1808. H W. OAENOELS. 361

paogerang Ratoe AHe Oedien heeft aangesteld tot Sultan yan bet B;uilaiosche rijk onder de volgende conditien en verpligtingen :

ArL ]. Dat de op de kost van Sumaira gelegene en in den jare 1755 door de voormalige Compagnie ter beheering aan den Sulthan Aboel Moehalie Mobamad Wasie Halaniien jn leen afgestaane Lampongsche provintieu voorlaan van bet Bantamsche rijk zijn afgescheiden en geheel en al sorteren ziiilen onder het bestier van het HoUandsch gouvernement, zonder dat de Koning zich daarmede in bet minst zal mogen bemoeijen of daarin eenige bevelen geven.

Art. 2. Dat de Sulthan in zelver voege geen het minste regt zal hebben eenig gezag uit te oefTenen over de landen, liggende langs de rivier Tjidanie tot 300 roeden beoosten de rivier Tjimanderie, als ook niet over de landen Sading en Jessinga, al dewelke van het Bantamsche rijk afgczonderl en gevoegd zijn bij de ommelanden van Batavia om geheel en al door het HoUandsch gouvernement, zonder bemoeienis van iemand anders, te worden bestierd.

Art. 5. Dat de Sulthan verpligt zal zijn op een plegtige wijze trouwe en gehoorzaamheid te zweeren aan Zijne Majesteit (ieo Koning van Holland, als souverain vorst en opperheer over het Bantamsche rijk, en voorts aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal en Raden van Indien als hoogstdenzelven representerende.

Art. 4. Dat de Sulthan zich onderwerpen zal aan een zoodanig reglement, als hem door het HoUandsch gouver- nement zal worden voorschreven en geschikt zal zijn om, zoowel hem, als den pangerang, pangawas, hoofden en ge- meene onderdanen een gevestigd genot te doen hebben van een welvaart, waarvan zij bevoorens geen denkbeeld badden.

Art. 5. Dat de Sulthan de orders zal respecteeren en ohedieren, die hem door den prefect, die het HoUandsch gou- vernement represenleerd, zullen gegeven worden en geene nieuwe uitvaardigen, nog lasten of contributien op de onder- danen leggen zal dan overeenkomstig de bevelen, door den prefect g^even ot door denzelven goedgekeurd.

362

l606 H. w. oaënoélS.

Art. 6. Dal hij den rljkbeslierder, — die door hel Hollandse h gouverneiDent word aangesteld en de generale uilvoerder is der bevelen; dewelke bezweeren zal, dal hij geene andere orders zal uilvoeren' dan de zoodanige, die door den prefect aan den Sullhan gegeven en goedgekeurd zijn, — niel zal nood* zaken lol hel obsei^veeren van eenige andere orders, hoegenaamd.

Arl. 7. De doniainen en inkomslen, bevorens lol het hof van Banlam behoord hebbende, zullen voorlaan worden verpagl en geheten door hel Hollandsch gouvernemenl en deSollban jaarlijks in persoon genielen een somma van IBOOOSpaansche mallen ; echter zullen aan den Koning bovendien verblijven de passer van bel land Krekel, die nu jaarlijks verhuurd is voor Sp. m. 108

de RIahan

hel verkoopen van buffels aau de suikermolens. .

de pacht van de pinang en zoele appelen

kapok

'l zout op Waliekoekon

• " Paneljikan

• Boejanagaoe

sirie en kalk op Tanara

bufTel-slaglerijen

kapok Ceram

praauw balok en brandhout op Tjabambaij.

gember en loebak op Margalaogo

visdi op Torrale

passer op Ceram

Tjilegon

Margalango

Kalodra

Tjidasirie

Passir lanie

Goelatjies

zullende in den vervolge niemand van de Banlamsche

160

170

80

70

60

55

50

150

540

no

S64

lae

1592

624

264

180

108

192

54

72

56

prooien.

wie hel ook zij, van hel betalen van pucht ontheven ziju.

1608. H. W. OAENOELS. 365

Ari. 8. De tegenswoordige pangerangs en andere hooMen worden gecontinueerd in hunne rangen, doch zal de Sullhan geene andere of nieuwe cremeren mogen of aanstellen, hetwelk geheel en al aan den heer Gouverneur Generaal zal zijn overgelaten.

Art. 9. Ook zal de afzetting van regenten en andere ambtenaren op geenerlei wijze door den Sullhan mogen ge- schieden, maar hij daartoe verzoek kunnen doen aan den heer Gouverneur Generaal, indien wettige redenen die afzetting noodzakelijk maken.

Art 10. Echter zal de Sulthan het regt hebben om hun mindere straffe op te leggen en ook om te mogen disponeren over de aanstelling en afzetting van mindere dienaren, die tot zijn huis behoren.

Art. 11. Aan de pangerangs en mindere hoofden zullen worden overgelaten zoo vele rijstvelden en volk, als een ieder lol zijn onderhond, gevolg en diensten nodig heeft, en zal de Sulthan zijne broeders, neeven en verdere pangerangs en hoofden met alle bescheidenheid behandelen.

Art. l!2. Het Hollandsch gouvernement uit het Bantamscbe rijk, buiten de opgeroeide domeinen, geene andere voordeelen willende trekken, als uit den aanplant van kolBj en peper kunnen voortvloeijen, zal de aanplant daarvan met kragt ge- schieden onder het toezicht en directie van daarover aan te sieDene Europeesehe opzienders.

Art. 13. De Bantamsche onderdanen, die den aanplant doen, zullen daarvoor worden beloond navolgens de bepalingen, bij bet reglement vast te stellen.

Art. 14. Ter bevordering van den aanplant zullen door lien prefect over het Bantamsche rijk de daartoe het best geschikte plaatsen worden uitgekozen en de daarover aan te stellen opzienders wonen ter plaatze, waar die aanplantingen geschieden, zonder daarin door iemand hoegenaamd te worden gehinderd of gemolesteerd.

Art. 15. Aan den prefect van het Bantamsche rijk zal door liet HoUandsche gouvernement een plaats lot zijn verblijf en

364 ^608. H. W. OAENOEL8.

dat van de meer benoodigde dienaren worden aangewezen, waarin de Sulthan verpligt zal zijn de gevorderd wordende assistentie te bewijzen.

Art. 16. Het Hollandsch gouvernement volk noodig heb* bende tot de exstructie van eenige sterktens of andere werk- zaamheden, zal hetzelve door den Sulthan geleverd en die arbeiders door bet gouvernement betaald worden.

Art. 17. Alle Europeesche of inlandsche overloopers, die zich in de landen, die aan den Sulthan ter beheering worden overgelaten, zouden willen verschuiten, zullen op zijn order opgezogt en overgegeven moeten worden, zoo als mede alle menschendieven en slaven, deserteurs, zonder onderscheid, zullende de opvatiers voor hun moeite behoorlijk worden betaald.

Art. 18. De Chineezen, Wetangers of Oostersche Javanen, Maleijers, Baliers, Boegiueezen, Maccassaren en andere volkeren, geene geboren Bantammers zijnde, zullen als voorheen niet onder de jurisdictie staan van den Koning van Bantam en kunnen en vermogen te trouwen met Bantamsche vrouwen en de kinderen, die daarvan voortkomen, zonder eenige uit- zondering, almede direct van de jurisdictie van den Koning ontheven zijn.

Art. 19. Het lijfeigenschap der Bantammers by dezen vernietigd zijnde, zal dienvolgende hunne nalatenschappen op hunne wettige descendenten of die zij daartoe mogten verkiezen, overgaan, zonder dat, gelijk bevorens, derzelver bezittingen bij overlijden aan den Sulthan zullen vervallen.

Art. 20. De Sulthan zal gehouden zijn de wegen en bruggen in 't Bantamsche te doen maken en onderhouden navolgens de orders, die hem daartoe door den prefect zullen worden gegeven.

Art. 21. Om voor altoos een exempel van straCTe te stellen over den gepleegden moord aan 'sLands eerste ambtenaren en mindere dienaren zal het fort, de Diamant, hetwelk door de militaire magt is geforceerd en ingenomen» worden af- gebroken en gedemolieerd.

1ÓÓ8. H. W. DAÊN0ÈL8. ^65

Art S9. De Snllfaaii zal Yerpligt zijn zich met toestemming van bet Hollandsch gouyernement een ander yerblijf uit te kiezen, tot volkers oprigting blJ door de Bantamscbe onder- danen zal worden geassisteerd, ten ware blJ verkoos in bet hais, tegenwoordig door bem bewoond, te Yerblljven, betwelk bij dan na zQn genoegen kan laten veranderen.

Art. ^5. De tempel en de graven van de Bantamsche vorsten ziiOen blijven ter plaatse, waar die zijn, endeSullban en zijne fomilie de permissie bebouden als voorbeen daar den godsdienst te verrigten en bunne Itjken te begraven.

Art. 14. De justitie zal in bet Bantamscbe op een beter en geregelden voet worden gebragr, zullende ten dien einde een landraad worden opgericht, bestaande uit eenige Bantamsche hoofden, en welke landraad zal worden gepresideerd door een dienaar van bet Hollandsch gouvernement.

Art. 25. Voor gemelden landraad zal een instructie worden geformeerd, waarna zij zich zal hebben te gedragen, doch zal het recht van het verleenen van gratie voor altoos ver- blijven aan den heer Gouverneur Generaal.

Art. 26. Alle verplichtingen van de Bantamsche onderdanen zuUen geregeld worden en zal niemand kunnen worden ge- noodzaakt eenige diensten te doen, die daarmede niet over- eenkomen, wordende het recht van lijfeigenschap biermede voor altoos afgeschaft.

Art. 37. Alle producten en voortbrengselen van het land, ileni het maken van lijwaten en andere handwerken zullen vrij verhandeld en verkogt mogen worden ter plaatse, waar de eigenaar die brengen zal, zonder aan andere lasten onder- hevig te zijn, als bij bet reglement zal worden bepaald.

Art. 28. Alle vorige gebruiken en hadats, die tot verne- dering strekten 'van 'sLands dienaren, zullen zijn afgeschaft en zal de prefect over het Bantamsche rijk, bij den Koning komende, zoodanig gerecipieerd en ontvangen worden, als bij een nieuw ceremonieel zal bepaald worden.

Art. 29. Eindeltfk wordt door het gouvernement aan den koning, uithoofde van zijnen bekrompen staat, geschonken en

S60 idöö. H. w. öaênoêlS.

kwyt gescholden alle de oude rljkssrbulden tot een bedragen van f 6^7135, alsmede de schulden, die zijne predecesseur» bij 't gouveraemeot in de laatste jaren hebben gemaakt.

Art. 30. De Sulthau zal, nadat hij deze instructie of acle v^ verbintenis plegtig onder den alkoran zal bezworen en geteekend hebben, hetwelk ook door de pangerangs en hoofden zal geschieden op Maandag den 38'" November, door eene commissie van wegens zijne excellentie den Maarschalk cu Gouverneur Generaal, mitsgaders de Raden van Indien, pablie)i tot Sulthan over het Bantamsche ryk worden geproclameerd, met observantie van zulke plegtigheden, als bij die gelegenheiii gebruikelijk en na de tegenwoordige omstandigheden geschikt zuilen zijn.

Eed voor den Sulthan.

Ik belove en zwere, dat ik Zijne Majesteit den KoDiogviiD Holland, als mijn souverain opperheer, en den Maarschalken Gouverneur Generaal, mitsgaders de Raden van Indien, die hoogstdenzelven presenteeren, gehoorzaamheid en, trouw zal bewijzen in alles, wat van mij gevorderd word;

dat ik in allen opzichte zal naarkomen en, zooveel in mijn vermogen is, zal doen naarkomen, hetgeene mij in deze instructie is voorgeschreven en verder zal voorgeschreven worden:

dat ik met diepe erkentenis voor de aan mij bewezenegunsi de onder mij gestelde Bantamsche onderdanen met redelijkheid behandelen en hunne welvaart bevorderen zal, zonder hen van hunnen wettigen eigendom te ontzetten of hun diensten en belastingen op te leggen, waardoor zij afkeerig zouden kunnen worden van mijn bestier;

dat ik mij voorts zal gedragen als een fa^aaf Koning, die de welvaart van zijne ondergeschikten in allen dede behartigt, alleen met onderwerping aan zoodanige dispositien, ak het Hollandsch gouvernement, dat mijne wettige overheid is, liii gebreke van dien over mij zal willen nemen.

(Onder stond) Op speciale authorisatie van zyne exceUenUe

tdÖ6. H. W. DAËNDËLd. 367

deo Maarschalk en GouYerneur Generaal hebhe ik (*) opgemelden eed, in presentie iran de in margine bekend gestdde gecom- niitleerdens {% den Pangerang Ratoe Mohamad Alie Oedien doen voorlezen, dewelke denzelve daarop ten plegtigste op den al- koran bezworen beeft, hetwelk ik hieronder met mijne gewone handteekening en Konings zegel voor het comptoir Bantam beyestig.

28 November. Prochinatie aan hel Banlamschc volk.

Wij, Herman Willem Daendels, enz. doen te weten: nademaal de voormalige Koning van Bantam, Padoeka Sirie Sullhan Abdul Nazar Mohamat Ishak Zljnoel Moetakien, zich niet heeft ontzien om, bestierd door zijne slegte raadsT lieden en speciaal door de instigatie en medewerking van den verachtclijken pangerang en rijksbestierder Warga di Radja, den eersten ambtenaar van het Hollandsch gouvernement te Bantam, denr commandeur Pieter Philip du Puy, en noch eenige andere Lands dienaren in zijn eige dalm op de ver- radelijkste wijze onder zijn oog te laten vermoorden en Itovendien, als was die schandaad niet bereeds misdadig genoeg, de lijken van gemelden commandeur en verdere dienaren op de wreedste wijze te mishandelen, hetwelk hij, even wel als de moord zelve, hadde kunnen beletten, over welke, in de Bantamsche geschiedenis nimmer gehoorde euvel- daad hij, Sulthan, geen het minst berouw getoond of ver- '^iffenis gevraagd, maar veel eer de gelegenheden van de hand gewezen heeft, die hem lot het verkrijgen van dien gegeven waren, en waaruit dan ook is gevolgd, dat zijn excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal heeft moeten gebruik maken van de aan hoogstdenzelven ter handhaving van de eer en de waardigheid van het Hollandsch gouvernement toevertrouwde middelen om den dalm te overweldigen en den Koning gevangen te nemen;

(') W. H. yan Uswldffk.

(') R. ron Latzow en G. W. C. ?au Molmao.

seé lóóé. H. w. OAÉNoèLé.

en daar gemelde Koning door dit zijn schandelijk gedrag zich geheel onwaardig heeft gemaakt om den throun van zijne voorouders langer te bezitten en om die reden op den 21^° November door zijn excellenlie den Maarschalk en Gou- verneur Generaal van zijn throon vervallen is verklaard, veaardoor dezelve is komen te vaceeren ;

zoo is het, dat zijn excellentie de Maarschalk voormeld, zoo uit consideratie van de onschuld aan opgemeldeii moord van den wettigen kroonprins, den Pangerang RatoeMohamat Alie Oedien, als uit die van het respect voor het oude geslagi van de Bantamsche Koningen en het verlangen der natie, en geen gebruik willende maken van 't door al het gebeurde en daarop gevolgde overweldiging van den dalm verkregene regt om de waardigheid van Koning over het Bantamsche rijk voor altoos te vernietigen en af te scbatTen, heeft goedge- vonden op den 21'*^ November wederom tot Koning van Bantam aan te stellen den opgemelden Pangerang Ratoe Moliamat Alie Oedien.

En daar het gebruik medebrengt, dat die aanstelling op eene plegtige wijze ter gewone plaatse geschied, zoo beeft meergemelde Maarschalk en Gouverneur Generaal al verder goedgevonden daartoe te benoemen den prefect van de Jac- catrasche bovenlanden, Genït Willem Casimir van Molman. en den kolonel en chef der genie, Balthazar Fredrik Willem baron von Lulzow, met voUe macht om gemelden Pangerang Ratoe Mohamat Alie Oedien aan den volke voor te stellen, zoo als dezelve voorgesteld word bij dezen, tot wettigen Koning van Bantam onder den naam en litul van Padoeka Sirie Sullhan Abdul Mafachier Mohamat Alie Oedin.

Gelastende en bevelende aan alle pangerangs, pangauwas. mindere hoofden en onderdanen van het Hollandsch gouvernement in het rijk van Bantam om gemelden Pangerang*Ratoe Mohamat Alie Oedien te erkennen, te respecteeren en te gehoorzamen als hun wettigen Koning, hebbende vermeepd zulks alzoo ten nutte en welvaart van het Bantamsch rijk en volk te behoren.

1808. H. W. OA£NOELÖ. M^

Ëeo ailToerig > project-ceremonieel voor de krooning van •deo Koning van Bantam op Maandag den 28''" November

1808" is vastgesteld, waarin o. a. merkwaardig is:

dal, na voorlezing van >het manifest*' in de HoUandsche ea Maleische talen, de hoogepriester in het Arabisch de genealogie der Bantamsche Sultan's moest voorlezen;

dat de 1"*- commissaris, staande aan de rechter zijde van Jen Sultan, de rijks-kroon op diens hoofd zoude plaatsen :

dat de Sultan, de kroon afgezet hebbende, zich »na lands 'gebroijk" moest laten wegen ;

dat hij «alleen" met eene gereed slaande koets naar den tempel zoude rijden, geëscorteerd door een detachement •Iragonders ;

dat hij eindelijk, na andere plichtplegingen, voor den Gouyemeur-Generaal in het fort Speelwijk zoude gebracht worden, waar hem een diner en negen officiële toasten, ver- gezeld van kanon-schoten, wachtten, zijnde de laatste toast: de grootmoedigheid van het gouvernement, verleend bij het

geeven der generaale anmestie".

50 November. Regelingen nopens de koelt s, werkzaam aan de versterkingen in de Meeuwen-baai {Bantam).

Ls besloten, dat aan de onderdanen van 'Bantam, welke aan de werken in de Meeuwe baai zullen worden geêmploljeerd, drie stuivers, zilver geld, voor ieder dag werkens zal worden lulbetaald en [dat zij] dezelvde randsoenen zullen genieten, als aan de inlandsche militairen worden verstrekt, uitgenomen de araek.

Onder bepaling voorders, dat, ten einde aan de rijstvelden (»r andere tak van culture der geêmploljeerd wordende 200 nian geen schade worde toegebragt, dezelve alle 14 dagen door 100 andere Bantammers zullen worden geremplaceerd.

30 November. Opdracht van het land Djasinga aan den Maarschalk en Gouverneur-Generaal, Daendels.

Is goedgevonden en verstaan:

S70 lÖOa. H. W. DA€ND£Le.

Ten eersten: tot een teeken voor de gemeente van de door ^Jne excellentie den beere Maarschalk en Gouverneur Generaal in Bantam bestreden overwinning heden morgen te twaal! iroren al het geschut van de stads wallen te doen lossen.

Ten tweeden : het land Jasinga aan hoogstgemdde üjne excellentie van wegens deze regeering te laten aanbieden (oi een blijk harer dankbaarheid voor de opgemelde, beuchelijko gebeurtenis, ten einde over hetzelve in vrijen en vollen eigenddiu naar hoogstdeszelfs goedvinden te kunnen beschikken.

In de resolutiën der Indische Regering van 3 December 1808 is aangeteekend, dat Daendels het land Djasinga ku\ •geaccepteerd".

Hij heeft zulks echter niet langer mogen behouden dau lui den 28'^®" Grasmaand 1810, toen te Batavia ontvangen wen) eene ^missive van den Minisier van marine en koloniën, gedac teekend 15 Hooimaand 1809, waaruit bleek, dat Z. M. ti(> Koning met de «uitterste bevreemding" had bespeurd, h<>r de Indische Regenng door het wegschenken van het land Djasinga zich een souvereiniteils-recht had aangematigd, iiei- geen alleen aan Z. M. toekwam, weshalve de gift •geannulleeni •en buiten eflfect'! gesteld werd- Ter zijner verontschuldiging schreef Daendels naar Nedti* land, dat hij, *hoe zeer met een geoorloofde vooruitzicht «t •eigen voordeel, nogthans het land Jasinga minder om ilic •reden had geaccepteerd, als uit een poinct van ambitie om •hetzelve te trekken uit den staat van woestheid, waarin •het zich te voren bevond en door het oponthoud van roo>er^ •en kwaad volk tot een geessel was van de ommelanden". Voor zijne ten behoeve van Djasinga gedane uitgaven vtr langde Daendels geene •compensatie".

-2 December. Opheffing van hel haspüaal, perbovdm aan hei pennisten-geslicht te Balavia.

Zijne excellentie de Maarschalk en Qouvemeur 6enen:il

M06. K W. bAËNOCL^. 371

tfl aaonnrkiiig oemende, dat blJ de vereenvoudigde inrichling der geoeedLtuidige dienst te Batavia en de complete organisatie \an 'sLaiids butten-hospitaal het ounoodig is gew4»rden om eeo btfzoiider hospitaal voor het geslicht der peonisien aan te houden;

besluit het gedachte iiospitaal finaal in te trekken, zoo als geschiedt bij dezen, met qoalificatie op de directeuren v^a bel i^edachie instituut om, bij indispositie der pennisten, dezelven uaar het builen hospitaal te doen overgaan, ten einde aldaar o|) dezelvde voet en wijze behandeld te worden als de offi- cieren van 'sKonings armee en marine.

3 December. MaclUujing op het collegie van Boedel, meevieren »om, lot dat het fonds van onbekende erf- genaamen en kamer ongelden weder loef eikende zal zijn, de voorschotten^ welke door gedagte kollegie bij het emancipeeren van slavinnen, die bij kaar insolvenl over- leden lijfheeren Icinderen hebben verwekt, woi'den ver- strekt, te belalen uit de inkomsten der belasting, op het emancipeeren van lijfeigenen door Chimezen en inlanders gesteld'.

5 December. Intrekking van het bqyaalde oj) 30 becember 1800 nopens het uitzetten van gelden door het collegia van Wecsineesleren,

Het kollegie van Weestmeesleren vertoond hebbende, dal bet bedait dezer regering van den 30'" December 18U0, waarbij de respective koUegien worden gelast om, ter tc^genioed- koming der in verval zijnde wagen-verhuurderijen, van de capitalen, bij hun op dezelve beleend, voor eerst en tot nader order, instede van een half, een quart percent ter maand te laten betalen, zeer tot nadeel en bezwaar van de inkomsten der kamer is strekkende, alzoo aan de pupillen zelfs «drie acbtaie teo hondert ter maand werd te goed gedeaii/.en daarenboven, bui4en de gewone renten, een merkelyk getal

S7t IBOÓ. H. W. ÖAENOCLd.

behoeftige kinderen uit de kamergelden werden onderhouden, zoo is goedge?onden en ?erstaan, met intrekking ran vo<)r- noemd besluit van den 50^ December 1800, hun Eerwaarden wijders te permitteeren om de hun aanbetrouwde capitalen uit te zetten op zoodanige renten, als zij ten besten en meesten Yoordeele noodig zullen oordeelen, mits echter niet excedeerende een half percent ter maand.

S December. Benoeming door de Indische Regering van een Baiaviaschen predikant lot professor honorair in de theologie.

In aanmerking genomen zijnde de langjaarige dienstver- rigtinge van den thans eenig overgebleeven predikant vau de Hollandsche gereformeerde gemeente alhier, Johan Theodorus Ross, en de bereidwilligheid en onvermoeiden ijver, waarmeile hij die eerwaardige bediening steeds waarneemd ten genoegen en goedkeuring van dezelve gemeente, zoodat hij daardoor en door zijne roemenswaardige talenten in de veriLondiging van Gods woord en zijn onbesproken wandel de algemeent^ achting en genegendheid heeft verworven;

en daar deze allezints loffelijke verdiensten eenige belooning meriteeren, zoo is met goedkeuring van zijne excellentie den heere Maarschalk en Gouverneur Generaal goedgevonden vu verstaan denzelven aan te stellen tot professor honorair in de theologie, onder het genot van eene extra toelage van rd' 2000 'sjaars boven het thans door hem genoten wordende vast jaarlijks tractement; en zal hiervan aan den kerkenraai) der voorzegde gemeente worden kennis feegeven.

-^ December. Voorschriften nopens den verkoop vau opium.

Nademaal ons te voren is gekomen, dat de pachter van den invoer en verkoop van amfioen te Batavia, dies ressort ew het Bantanisclie rijk zich zonder de nadere voorziening dezer

1808. H. W. OAENOEL6 373

regering niet geDoegzaam in staat zal beyinden den clandes-

ticneo handel in dat artikel naar vereisch te kunnen tegen- iraan, zoo is het, dat wij, hierin willende voorzien, op den 5" dezer in Rade van Indiê goedgevonden hebben te statueeren, ^zelijk gestatueerd v?ord bij dezen:

(lat, bij aldien eenige clandestine handelaars in amfioen zich l»ij achterhaling tegen het volk van den pachter komen te terzetten, de potia's, zoo van de bazaars, als die der suiker- molens, en alle de hoofden in hel Bantamsche rijk gehouden zullen zijn het volk van den pachter te adsisteeren en dat, /iilis voorvallende in de campongs, de v^ijkmeesters, manda- doors en campongs volkeren tot een gelijke adsistentie zullen verplicht wezen:

dat de potia's van de suikermolens, aan wie de handel in gekookte amfioen voor hunne boejangers is gepermitteerd, voortaan niet meer op particuliere wegen en plaatsen dien liuulel zuUen mogen drijven, zooals thans plaats vind;

dat de amfioen, welke gouvernements wege is verkochten «loor de inwoonders alhier nog word bezeten, voor ultimo (l'zer maand door hen zal moeten worden van de hand gezet of, tot dat hun de gelegenheid tot den uitvoer daarvan zal viM)rkomen, in 'sLands pakhuizen worden geborgen, dan wel, /iilks verkiezende, aan het gouvernement zal kunnen worden teruggegeven voor de prijzen, waarvoor die bij hetzelve is inijekogt:

en eindelijk dat het den pachter zal vrijstaan alle de bollen 'iraGoen bij verkoop te mogen tjappen en de ongetjapte te r'fjlerhalen en te confisqueeren.

Tielastende en bevelende den drossaard der Bataviasche om- Mielanden, den bailluw dezer stad en den prefect te Bantam, <ismede een ieder, dien het zoude mogen aangaan, den inhoud lezes stiptelijk te agtervolgen en te doen agtervolgen.

En opdat niemand hiervan eenige onwetendheid zoude kunnen Voorwenden, zal deze, zoo ter dezer hoofdplaats, als op de pre-

rdire Bantam gepubliceerd en in de Chineesche en gewone I ilandsche talen worden geaffigeerd ter plaatse gebruikelijk.

374 1808. H. W. DAENOELS.

& December. Bepaling van de hoevedhM kruit voor kardoezen.

Is besloten, dat voortaan bij de kardoezen voor alk calibers de ondervolgende quantiteit kruit zal worden ge- bruikt, als:

tot de scholen met rondscherp een derde gedeelte der zwaarte van de kogel van 't kanon;

tot de schoten met druiven of blikke doozen voor de veldstukken en voor de zwaardere calibers, mede een denlo van de kogel zwaarte;

wijders dat de 'saluten, dewelke van de havens gedaan worden, met een derde van de kogel zwaarte zullen geschieden en dat tot de andere saluten, alsmede bij de exercitien, een zesde gedeelte van de kogel zwaarte zal worden gebezigt.

Zie ook 15 Lentemaand 1810.

6 December. Voorziening in do belwefte aan rifst eu olij van de militairen ie Buiienzorg en ie Djasinyn.

Is besloten, dat de gewone verstrekkingen aan de troepo op Buitenzorg en Djasinga van olij en rijst voor den min<l verkrijgbaaren prijs zullen worden ingekogt en verstrekU en dat mitsdien zal cesseren de verstrekking van gemelde arti- kelen uit de magazijnen te Batavia; wordende de schout. Halewijn, belast met den inkoop op de minst kostbare wij/.e van meermelde artikelen, voor zooverre benodigt

7 December. Yerliooging der iraclemenien van de kier kt n op liei bureau van den commissaris van oorlog tx^oj de divisie Batavia.

De 1"^ klerk kreeg 40 in plaats van 15 rijksdaalder- 'sraaands; de 2^ 55 in plaats van 20 en de 5** 50 in pln.-iM van 20 rijksdaalders.

1808. H. W«l>AENOEL8. 3?5

7 Deeember. Regeling der tUtbetaling van Iraclem^nten aan militairen in kei Buitenzorgsche^

Zijue excelleBtie, in aanmerking genomen hebbende, dat nmr de militairen, gedetacheerd op Baitenzorg en op het kmd van Jasinga, de inkoop van alle noodwendigheden aan iez^ treupes duurder dan ter hoofdplaats Batavia komt te ^laan, terw^I bovendien op het l^nd Jasinga de groTe, kopere munt geheel ongangbaar is;

besluit, dat de tractementen dier troupes, voor zoover dezelve )|) Buitenzorg guamizoen houden, zullen worden uitbetaald V( or de helft in zilver geld en voor de wederhelft in papieren wm credit en koper munt, terwijl het menage-gqI4 oonti- aueren zal in kopere munt betaald te worden;

dat wijders aan de troupes, op het land Jasinga gedetacheerd u aldaar het gebruik der Japansche kopere munt missende, Icrzelver tractementen zullea worden uitbetaald geheel in 'ilvere muntspecie, als mede het menage-geld, doch zonder de verhoging, welke aan de troupes in en om Batavia geaccor- •leert is;

voorts, dat de tractementen der officieren, behoprende tot

-ie generale staf op Buitenzorg» uit aanmerking der extra-

rdinaire depenses, waaraan dezelve big continuatie subject

ijn. even als op Samarang, m^e alhier uitbetaa)^ zullen

worden de helft in zilver en de wederhelft in p^piere njiunt,

'o»der intermissie.

DcD 13^° December 1808 is deze regeling ook toepasselijk urklaard op de militairen, te Tjiandjoer gecantonneerd.

7 December. Regeling van het ceremonieel, in acht ie nemen door den prefect en den Snllan ie Baniam.

Art. 1. Er zal geen ceremonieel plaats hebben als bij gelegenheid, dat de prefect eene buitengewone audiëntie bij !^^u Koning zal gevraagd hebben.

376 1808. H. W. OAENOELS.

Art. 2. BIJ die of dergelijke, officieele gelegenheden, dewelke aan de omstandigheden worden overgelaten, moet deprefecl, na alvorens den Koning van de reden v^n die ontmoeting (e hehhen doen informeren, door vier zendelingen afgehaald en het ceremonieel van de zijde der Bantammers geobserve^^rt worden hevorens gehruikelijk.

Art. 3. De prefect, na den Koning gaande, zal zich doen dekken door een groote paljong, van binnen geheel vei^uhl en van buiten met een vergulde rand van een voel breed en overigens ligt blaauw geschilderl met een vergulde knop dezelve zal door een eigen bediende moeten gedragen worden tot aan de woning van den Koning, wanneer die moet worden overgenomen door een hofmeid met de geele hof band oiu den hals.

Art. 4. De Koning zal, bij het binnen komen van den prefect, van zijn zetel opstaan en hem tot aan den ingang te gemoet komen, wanneer de prefect, tot hiertoe gedekt zijnde, den Koning groet, tegelijk dat zijne hoogheid dezelvde pligtpleging aflegt, en, zich wederom dekkende, plaats neenii aan zijn hoogheids regier hand, wanneer hij zich vervolgens na verkiezing kan ontdekken

Art. 5. Ingevalle het ceremonieel mogt vorderen, dat de Koning in het publicq verschijnt en de prefect daarby dieni present te zijn, zal hetzelvde worden geobserveert, moetende de prefect den Koning gedekt bij de regterhand leiden me! de paljong boven zich.

Art. 6. Als de Koning bij den prefect komt, zal bij h^^t ingaan van Spcelwijk of elders, alwaar die ambtenaar verMi)i houdt, voor hem drie roifels geslagen worden en zal de preferi hem recipieeren binnen het huis aan den ingang, doch znller. mindere dienaren hem ontvangen voor of buiten dezelve.

Art. 7. Zoowel de mindere Lands dienaren, als de prefe«'f zullen te voet. met rijtuig of te paard kunnen gaan en rijden. waar zij willen, zonder dat hun daarin eenige binder 7nl mogen worden toegebragt. Echter zullen zij zich menageen^} in 'sKonings woning of (Iiuinen te komen zonder voorkennis

180e. H. W. DAENDEL8. 577

Arl 8. Als de prefect of andere dieoaren den Koning op \s eg ontmoeten, zal een ieder den halven weg nemen en, elkander .roetende, passeeren, doch zullen de gemeene militairen voor deu Koning front maken.

Art. 9. Als de prefect officieel na den Koning gaat, zal hij een lijfwagt voor zich laten uitmarcheeren, bestaande uit een sergeant, een corporaal en twaalf gemeenen.

Art. 10. Bij alle andere gelegenheden, als de prefect hel fioüdig oordeelt, zal de Koning bij hem moeten komen, wanneer het ceremonieel word geobserveert, bij artikel 6 bepaald.

Art. 11. Bij aankomst van den prefect op Bantam zal hij lien Koning daarvan doen verwittigen, die hem daarop een ver- welkomst-visile zal doen, alvorens hij die bij den Koning aflegt

Art. 1^. Overigens word het aan den prefect en Koning overgelaten om elkander familiaar zonder ceremonie te ont- rai^elen na welgevallen: zullende hij, prefect, in alle gevallen zorgen voor de handhaving van de waardigheid, die hij re- inesenleerl, en in zelver voege zorgen, dal de Koning en zijne hofgrooten, zoowel van de zijde der Europeezen, als van zijne eigene natie, behoorlijk in zijne waardigheid werde gerespecteerd.

8 December Verstrekking van rijst en olij aan of (kieren van gezondheid.

Is besloten de verstrekkingen van rijst en olij voor de (iMeren van gezondheid te bepaalen, gelijk dezelve bepaald wordt bij dezen, op zoodanigen voet, als volgens tarief van randsoenen voor de subalterne officieren der armee in Indien na hunne rangen is gereguleerd en vastgesteld. En de ver- strekking daarvan te laten ingaan met den eersten dezer.

8 December. Uitbreiding van hel personeel bij de werf ie Rembang.

Aan dat personeel werden toegevoegd:

378 180e. H. W. DAENOELS.

twee opper- en twee onder-tinimerlieden, een baas smid, een blokkenmaker, een boekhouder, drie schrijvers.

9 December. Bepaling, düt aan zieke ketlingga$igers voor tizieke-kosC' uilbelaald zoude fwrden een Wfiiwer, in plaats van een diiil, per dag,

H December. Voonoaarden voor de verpachting van de sjahbandarijcn en van *s Lands domeinen te Chenhon.

Art. 1. De verpagting zal geschieden als van ouds bij den opslag en gedirigeerl worden door den prefect, teo overstaan van den negotie-boekhouder, pakhuismeester en geadsisteerd door den scriba als secretaris.

Art. 2. Op Cheribon zelve zullen de te verpaglene do- meinen opgeveild worden, dog men zal dezelve onderscheiden in die geboren tot Cheribon, als van Lossarie tot aan AsUinie en van daar die, welke onder Indramaijoe gerekend worden. tot aan Papariang.

Arl. 5. De tijd dezer verpagting zal slegls een jaar dunren, dog die van het zout vijf jaaren, onder deze voorwaarde nogthans, dat, vermits dit articul nog nimmer is verpagt ge- worden en uit dien hoofde door den pagter te ho(^ kan worden aangeslagen lot zijne aanmerkelijke schade of te laag tot prejudilie van het gouvernement, het aan het gouvernement uit consideratie der liovcngemelde omstandigheid, zoowel als aan den pagter zal vrijstaan om met hel uiteinde van hel eerste of tweede jaar de pagt óf van de zijde van het gouvernement in billijkheid te verhogen dan wel op nieuw publiek te doen vcrpagten, óf van de zijde des paglers dezelve Ie abandonneren, niils in dat geval de pagl door het gou- veinement aan den pagter of wederkerig door den |>agter aan hel gouvcrnemeut zes maanden voor de expiratie van

1808. H. W. DAENDELS. 378

het lopende jaar worde opgezegt, terwijl oterigens na oinme- komst van de twee eerste jaren de voorschreven restrictie voor de volgende jaren geheel zal wegvallen, hetzij dat de eerste pagter in de eerste pagt blijft continueeren of dezelve op nieuw worde gevenduceerd.

Art. 4. De zout-pannen alhier, als het eigendom zijnde van den getneenen Javaan, zullen in zoo verre worden ver* |iagt, dat de eigenaren zuilen verpligt zijn om dezelve in de daartoe geschikte tijden te bewerken; tevens zal het almede de pHgt van den prefect zijn om te doen zorgen, dat voor- si'hreTen zout-pannen onder het opzigt van den pagter he* hoorlijk bewerkt worden: voorts zal door de eigenaren der zout-pannen al het zout, dat van dezelve zal worden ingezameld, aan den pagter moeten worden gelevert tegens de volgende betaling. Art. 5. Op Cherihon de coijang van 30 picols tegen

rd» tt : — zilf er geld

te Gabang » 3:16 » »

» Lossarie » 3: — » ■

• Papariang * 3:6 » ■

» Indramaijoe » 4 : 33 » »

en zal de pagter de vrijheid hebben om, boven het opgemeld inkoops kostende, op ieder coijang bij debiet rd"* tr> te ge- nieten, behalven de ongelden van het transport.

Art ü. De pagter zal niet verplicht zijn eenig zout aan liet gouvernement te leveren, doch zal het benodigde zout, ttat op Carrang Sambong aan de koffij-pakhuizen word ver- kogl, moeten fourneeren, waarvoor egler aan hem zal betaald worden rd» 20. terwijl aan den prefect is aanbevolen om toe te zien en te waken, dat de bepalingen, bij art. 5 en 6 vcK)rkomende, stiptelijk worden agtervolgd'.

Art. 7. Tot hel mijnen der pagten zullen toegelaten worden, niet alleen alle Chineesen en andere inlanders, welke zirh daartoe genegen bevinden, maar ook Enropeesche en talandsche Christenen, mits geene ambtenaren /ijnde: en zal zig ilerhalven ook niemand, onverschillig wie dil zijn moge,

380 1808. H. W. OAENOELS.

hebben te onderstaan door zijn meerder aanzien, credit of invloekl, dan wel beloften, giften of op eenige andere wijze anderen af te schrikken of terug te houden om deze ver- pagtingen mede Ie komen bijwonen of op de daarbij opgeveiM wordende domeinen te bieden, sub poene, dat, bij ontdekking van dien, de schuldigen daarover ten strengsten zuUen worden gestraft.

Art. 8. Zoodra iemand eenige pagt zal hebben gemijnd, zal hij terstond twee sufficiënte borgen moeten stellen tot volkomen genoegen van bet gedagte hoofd der plaatze, welke mede voor derzelver deugdzaamheid zal aansprckeiijk wezen, en welke borgen na het aflopen der verpagting zig dadelijk, met en benevens den pagter, bij een secretarieele acte» elk in solidum en onder renunciatie der beneficien ordinis, divisionis, et excussionis, zullen moeten verbinden tot de prompte vol- doening der pagtpenningcn op de daartoe vastgestelde tijden.

Art. 9. Bij aldien het egter gebeuren mogt, dat iemand der gemelde pagters zig niet in staat bevind sufficiënte boi^en te kunnen stellen, dan wel in gebreke komt te blijven de pacht-penningen op de gezette termijnen te voldoen, zoo zal als dan de door denzelven aangeslagen pacht weder op nieuw worden opgehangen en aan den meestbiedende afgestaan, en wel voor rekening van den eerstgemelden pagter, indien namelijk dezelve minder mogt komen te rendeeren, als waarvoor die eerst door hem was aangeslagen, en zonder dat hij in hel contrarie geval iets het minste van het meerder betaalde zal vermogen te pretendeeren of eischen, terwijl daarenboven ook tegen den nalatige in de betaling zoo wel als diens borgen zal voort geprocedeert worden met parate executie o|i hunne personen en goederen.

Art. 10. Ingevalle een der pagters staande de pagttijil mogt komen te overlijden of op een andere wijze absent U' geraken, in zoo een geval zullen de executeuren van den overleden of absent geraakten, dan weLdeszelfs gevolniap tigdens of naaste erfgenamen verpligt wezen de aangeslagene pagl te moeten aanhouden en op dezeivde couditien, waar

1600. H. W. ÓAENOELS. 501

tegen de opveiling was i^eschied, te administreeren, tot dat de gemelde pagttijd geheel zal geëxpireeM zijn of anders daarover zal wezen gedisponeert.

Art. 11. De pagtpenningen zullen door de pagters in goede, vvigtige, zilvere dacatons of ronde realen moeten blijven be- taald worden, doch zonder bijvoeging van de bevorens plaats gehad hebbende 8 percent voor den prefect, item 1 percent lot onderhoud der kruissers en Vi percent ten behoeve van den ontvanger der domeinen ; en ook zal de voldoening daarvan oiet meer, zoo als voorheen, telkens van vier maanden vooruit behoeven te geschieden, maar slegts voor een enkelde maand, mits dit ak dan ook precies op den bepaalden dag komt gevolg te ueemen, te weten, die van Januarij den eersten van die inaand en zoo vervolgens, sub poene van in het contrarie geval uit de pagt gezet en verder zoodanig gehandelt te worden, als hier boven aangehaald is.

Art. i± De pagters zuilen daarentegen gehouden wezen, een ieder in het zijne, van de argaande pagters te moeten ovemeemen tegen een billijke taxatie van deskundigen en van wederzijde te benoemen onpartijdige perzonen de zoo- genaamde kongsies en alle andere, publieke gebouwen en \oorraadschuureu, item vaartuigen, ammuniti e-goederen en verdere benodigtheden, welke tot de aangeslagene pagterijen geboren en niet kunnen worden gerekend een eigendom van den Lande te zijn, en om voorts deze gebouwen, etc. be- hoorlijk te onderhouden, ten einde dezelve na het afluopen van hun pagt-termijn weder in een even goeden staat, als zij die hebben ontvangen, aan hunne opvolgers te kunnen over- geeven en waarvoor deze dan insgelijks zullen verpligt wezen ile door ban daarvoor betaalde waarde weder te moeten resti- tueeren en zoo vervolgens de verdere opvolgers, mits telkens 6 percent daarvan decorteerende, terwijl wijders, wanneer Je pagters zig omtrend de voormelde overneem met den anderen niet wel mogten kunnen verstaan, zij als dan het geschil zullen moeten laten verblijven aan de billijke uitspraak van den prefect*

Wi IdOd. H. W. OAËflOÉLfi.

Art. 13. De pagtors zullen heTri|d zijn van de tievorenv door hen gedrageiie lasten en inzonderheid ook van het fourneeren van eenige geschenken, hetzt| in geide dan wel goederen of anderzints, zoo min vóór, ais na de verpagliiif: en onverschillig onder wat voorwendzel of aan wien dit ook zoede mogen wezen, terwijl dit ten overvloede ook en om tevens allen nadeeligen invloed voor te komen, welke zulks op den pagter zoude kunnen hebben, wel emstiglijk werd vet boden, onder bedreiging, dal degeene, die zich daaraan ktuni schuldig te maken, ten exempel van anderen rigoreus /al worden gestraft.

Art. 14. De paglers zollen zig net niets anders mogen bemoeien als hunne pagten en gevolglijk ook geen aanspraak maken op de preferentie in den inkoop van goederen ru producten, veel minder om dezelve tegen de hunne te ver* ruilen, dan wel eenige andere monopolie te drijven of zk het regt toe te eigenen om alleen te mogen negotieeren en wat dies meer is, terwijl zij, pagters, in alle deze en audert gevallen, welke niet tot hunne pagt gehooren, gelijkstaiHÜf: zullen zijn met de andere, handeldrijvende perzonen en dn.v ook aan dezelvde orders en wetten onderworpen blijven

Art. 15. De pagters zullen almede geen thol mogen pre- tendeeren van goederen, die voor den Lande worden in- of uitgevoerd, van en werwaarts dit ook zoude mogen wezen namelijk in zooverre die niet eerst van vreemde of andert schepen ingekogt zijn en waarvan dus nog geen pagt is betaald, dog van alle andere of particuliere goederen, on>ei- schillig wie dezelve ook zoude mogen toegehooren, zal de bepaalde thol geheven worden en zonder dat iemand, zoo uüi\ dienaar, als inlandsche regenten en andere ingezetenen» ond^T eenig voorwendsel, hoegenaamd, daarvan vrljhdd zal mogen pretendeeren, ja zelve de hoofden der districten niet, alwaar de zoodanige goederen worden ingevoerd, uitgezonderd alleeo dezulken, welke zig in 's Konings of 'sLands dienst van de eene plaats naar de andere moeten begeven en die van dr' betaling van pagt vrij zullen zijn, mits niets anders als huuut

fSOe. H. W. OAENDÊL8. 385

beooedigde eigefidomtnen en geen Degoiie-goederen mede- nemende.

Art. 16. De pagters zullen uit dien hoofde ook vrijheid hebben om aan de rivieren, sproiten en op alle andere plaatsen, waar zij bet noodig oordeelen, waglers of toezienders te stellen, dog zuilen zij zig niet mogen onderstaan onder dat pretext ^oige tbol-poorten te houden of toUereeren, veel minder (iiezelve oprigten, nog ook van de aan hunne bandharij eukeld met brieven of ledig passeerende prauwenj'oekongs en andere kleine vaartuigen eenige heffing hoegenaamd te doen, dan vfe\ meerder thol te vorderen, als bun wettig competeerd of met de bepaling overeenkomt, nog toelaten, dat dit door hunne (mdergeschikte bediendens, matta malta's en v^at dies meer is, geschied, dan wel dat de handelaar door dezelve gekneveld of iets van hen afgeperst worde, hetzij voor penompo of onder welke andere beaming dat ook zoude mogen wezen, suh poene, dat, bij ontdekking deze contrarie is gehandeld, de pagters strengelljk zullen worden gestraft, alzoo zij niet alleen voor hun eigen, maar ook voor het gedrag hunner ondergeschikten zuHen verantwoordelijk zijn.

Art. 17. De pagters der sabandharijen zullen het regt hebben om alle kisten, kasten, pakken en vaatwerk, die worden in- of uitgevoerd, ter hunner presentie te doen openen of ten minsten iemand van derzelver volk bij de opening te doen pr^ent wezen, ten einde zig verzekerd te kunnen houden, dal deze kisten, enz. niets anders komen in te houden, als belgeen door den eigebaar zal wezen aangegeven, en om door dit middel ook des te beter te kunnen waken tegen sluike- rijen van ongepermitteerde goederen.

Art. 18. Ton dien einde zullen de eigenaars van zoodanige goederen ook gehouden zijn den pagter in tijds van de te doeoe atending te verwittigen met overlegging van een lijst der goederen en derzelver waarde, mits deze laatste niet te gering worde gesteld, alzoo de pagter anders het regt zal hebben de zoodanige goederen naar zig zelve over te nemen niet een advans slegts van 6 percent; dog zal hij, pagter,

$84 180Ó. H. W. DAÈNOELÖ.

ingevalle de opening aan de boom te moeiélijk mogt zijn, kunnen volstaan met slegts op ieder<^ kist, baal of vat zijn zegul of merk te zetten en vervolgens de vsaarscbouwtng vau den eigenaar af Ie wagten om bij de opening present te wezen, mits bij zig alsdan ook ten eersten naar de plaats begevc, waar deze opening staat te geschieden, of iemand zijnentw^e derwaarts zende, alzoo de gemelde eigenaar anders geregtigd zal wezen dadelijk tot de opening over te gaan en wel ter presentie van den beambtscbrijver en twee getuigen en alles ten zijnen kosten, terwijl de eigenaar bovendien ook in dat geval zal kunnen volstaan met de betaling slegts van de tbol pro rato der door bem opgegeven waarde, daar hij aadei^ verpligt zal zijn zig tevreden te moeten houden met de billijke taxatie van den pagler, met dien verstande nogthans. dat, wanneer bem dezelve te hoog voorkomt, hij de voldoenin£r alsdan in natura zal kunnen laten geschieden of anders pre- (endeeren, dat de pagter, als die op zijne taxatie staan blijft, de goederen zelve daarvoor overneme, na decortatie eenlij k van de denzelve daarvan competeerende ihol.

Art. 19. Van de aangebragt wordende goederen, welke de boom niet passeeren, maar op de rbeede verkogt en in andere vaartuigen overgescheept worden ter vervoer naar elders, zal slegts de enkele tbol worden betaald, dat is die van invoer, dog voor den uitvoer niets, terwijl de zoodanige goedereu, welke in de vaartuigen blijven en niet overgescheept of iu- gevoerd worden, in het geheel geen tbol zullen subject wezen, uitgezonderd alleen, wanneer dezelve op plaatsen zijn inge- nomen, van waar geene passen naar den overwal of elders buiten Java mogen worden verleend, en welke in de vaartuigen verblijven en niet overgescheept worden, waarvan de voUe tbol van uitvoer zal worden geheven, welke heffing ook vooriaau te Gberibon en Indramaijoe, evenals te Samarang, Sourabaija of Grissee, plaats vinden zal.

Art. 20. Die eenig goed zoekt te stuiken of langs onge- permitteerde wegen in- of uitvoeren, dan wel op eene andere wijze de thol fraudeeren, zal verbeuren het aangehaalde goe^J,

leOS. H. W. OAENOËLÖ. 385

een derde ten proBjte van hem, die de c^lange zal hebben cedaan, een derde voor den pagter en het overige derde voor lieo aanbrenger, terwyl de schuldige bovendien ook de volle waarde van deze dus gesluikte goederen in gelde tot eene lK)ele zal moeien opbrengen, indien dezelve namelijk de somma vjD rd^ 1000 overtreft, dog minder zijnde, alsdan de dubbele waarde van dien, de helft voor het land eu de wederhelft voor hem, die de calange zal hebben gedaan, wel te verslaan, i)fgevalle het goederen zijn, waarop gecne speciale of zwaardere stralTe is gesteld, terwijl in het contrarie geval daar na zal moeten worden gehandeld.

Art 21. De pagters zullen voor het overige niet vermogen bij wege van accoord minder te nemen, als hun wettig com- l'tteerd, veel minder iemand van de betaling van thol geheel vrij laten, nog ook te composeeren over eenige defraudalien, hn wel zig onderstaan om de ontstane disputen tusschen hen <'n de eigenaren der goederen clandestin af te maken of zig o|» eenige andere wijze daden van authoriteil te permitteeren, maar zullen dezelve wel degelijk gehouden wezen, wanneer 'wis dergelijks ter hunner kennisse konil, daarvan terstond aau den prefect berigt te geven, die van zijnen kanl ook jreboudcD zal wezen den pagter de behuli)zanie hand te bieden on om in alle voorvallende zaken na regt en billijkheid te haiidelen.

Art. 22. De in- en uilvoer van Soui-alsche, Malabaai-sche en Ceilonsche, Chormandelsche en BengaaLsche, Baly, Cliina, (iiml)odia en Siamsche lijwaden, mitsgaders de Chinasche en Jiipansche of vreemde goederen direct van daar of van den ovei-wal voor den vervolge alhier, even als te Saniarang, Sourabaija of Grissée, getoUereert zijnde, zullen nopens die Ijtlling alleen dezelve voorwaarden en resfriclien moeten ccobserveert worden, als deswegens op laatsigenoemde plaatsen ^land grijpen, namentlijk:

1" voor lljwaden, zoowel Souralsche, Malahaarsche en Cei- lonsche als Chormandelsche en Bengaaische, betzij ruw. wit, gecouleurt of geschilden^ zoomede zijde stolfen, kousen,

rLAKAAT-POU OIBL IT. 25

3$0 idpd. H. w. oacnoelS.

katoen en alcativen bij invoer van Batavia tien ten honderd, te rekenen na de waarde der goederen op de kantoren, waar dezelve aangebragt worden, dog deze invoer direct dan wel van den overwal of andere plaatsen buiten Java geschiedende, hetgeen volgens publicatie van den 18*^ Juny voortaan xal gepermitteerd weezen, nog zes percent daarenboven of zooveel, als de Bataviasclie pagt bedraagt, dit laatste ten behoeve van den pagter aldaar; maar zal daarentegen voor den uitvoer van de zoodanige lljwaaden, van Maccasser èn elders uit de grooie Oost aangebragt wordende, bij invoer slegts zes ten honderi ep bij uitvoer mede in het geheel niets;

voor ly waden van Baly, China, Cambodja, Siam of andert' plaatsen 15 percent, te weten, als de drie laatstgemelde soorten van Batavia of elders langs Java worden iogevoert, doch dit direct dan wel van den overwal of andere phatseu zijnde, hetgeen nu mede zal mogen geschieden, als dan nog de Bataviasche pagt of 6 percent daarenboven, mede ten behoeve van den pagter aldaar; dog zal de uitvoer van deze ly waden van bier insgeUJks vry weezen en voor UJ waden, op Java zelve geweeven, by den uitvoer aoow e) als invoer, werwaards dit ook zoude mogen weesen, 5 ten bondert vaki de waarde;

t^ voor Chinasche tabak by invoer rd* 2 per pikol, te weten . als de aanbreng van Batavia geschied, dog dat direct dan wel van den overwal of andere plaatsen zQnde, als dan 10 percent of nog zooveel daarenboven, als de paat voor den invoer te Batavia bedraagt, dit laatste ten be- hoeve van den pagter aldaar, terwyl van de Javasclie tabak by uitvoer eenUjk agt stuivers per pikol lullec hoeven te worden betaald;

3^ voor andere, Chinasche dan wel Japansche' of verdere io deze opgenoemde, vreemde goederen by aanbreng van Batavia of langs Java en zoo ook by den uitvoer act percent, dog dit direct van den overwal of andero phat:}eii buiten Java geschiedende, ak dan nog '6 percent of zooveel

180d. H. W. DAENDELd. $87

daftreaboTen, als de invoer-pagt te Bataria bedraagt, ioa- gei^ks ten behoeve yan den pagter aldaar, en ooder deze mits tevens, dat de gemelde goederen mede nergens anders als te Samarang, ^orabatja of Grissee en Gheribon zoUeD mogen vrorden ingevoerd.

Art S3. Voor de mede in deze nog ongenoemd geblevene, eige prodocten en verdere goederen en daaronder ook indigo, cardamom, lange en staartpeper, van v^elke artikelen thans de vervoer geheel is opengesteld, zal voortaan, in steeds van agt, slegts zes percent van de wezendlijke waarde hoeven betaald te worden.

Art 14. Daar de in- en uitvoer van rijst en suiker door particolieren in .de eerste tijden niet aanmerkelijk wezen zal, e^iLsdeeb wijl het gouvernement van 'teerste articul veel üoodig beeft, zoodat voor den particulieren handel weinig zal overschieten en daardoor dus notoir de in- en uitvoer Jaarvan van weinig belang zijn zal, zullen deze twee pagten i^erekrad worden te behoren tot die der uitgaande regten of <le lMx>m, zullende egter nopens den in- en uitvoer der twee vermelde articulen zoodanige voorwaarden en restrictiön stand grijpen, ais bij het 23® articul van de publicatie over de Javasche pagt-eonditien nopens de rijst, mitsgaders bij de 4' aldeeling van het SI* articul der ovengenoemde publicatie betrekkelQk de suiker voorkomen en te vinden zijn.

Art. 35. Het hoofdgeld der Chineezen, dat alhier en te IiKJramaijoe zal worden geintroduceert, zal voortaan op IB stuivers bepaald woi-den.

Art 36. En zal dit hoofdgeld moeten betaald worden aan •ien pagter in het begin van de maand of ua goedvinden vau denzelven op een boete van zes rd% te verbeuren bij dengene, die deswegens in gebreke zal komen te blijven.

Art 27. Dog zullen van hetzelve hoofdgeld vrij en uit- gezondert zijn alle degene, dewelke den ouderdom van zestig jaren zidlen hebben bereikt, dan wel door ziekte of andere gebreken in hare wat mindere ouderdom niet in staat zip urn humie kost te kunnen winnen, zullende aan zoodanige

JJ88 1Ö0Ö. H. W. ÖAÉNOÊLS.

ge^xcuseerde personen een briefje door den pagter moeton worden gegeven.

Art 28. Gelijk ook van het voorschreven hoofdgeld bevrijil zuUen weezen alle zalke, die den ouderdom van veertien jaren nog niet hebben bereikt en mitsdien nog niet bekwaam geoordeeld worden om hunne kost te kutinen vrinnen, gelijk invoege voorschreven almede van bewust hoofdgeld zullen bevrijd zijn de capitein, luitenants en Boedelmeestereu van die natie.

Art. 29. Het gieten en aanmaken van pitjes voortaan abnede een domein zullende uitmaken, zal niemand zonder consent van den pagter alhier, wie het ook zij, pitjes mogen slaan op poene van een hondert rd* ten profijte van den pagter voornoemd voor de eerste maal en zwaarder straiU' voor' de geen, die bevonden word zig daaraan andermaal te hebben schuldig gemaakt, zullende die pagt voor vijf agter een volgende jaren worden opgeveild.

Art. 30. De pitjes zullen hunne behoorlijke zwaarte en gehalte moeten hebben en wel in dier voegen, dat de waanit yan vier ducatons aan pitjes 257) (^ 26 katjes zullen moettn houden.

Art. 31. Voorls niemand op gelijke straffe, abhierboveii gezegt is, eenige pitjes onder of boven de gestelde waajii'r mogen verdebiteeren.

Art. 32. Nopens de verpagting der amfioen-kitten ei. dobbel kitten, slaglen van vee en bassaars zullen dezelv<. bepalingen moeten worden geobserveert en nagekomen, al^^ bij de geapprobeerde ampliatie en alteratie op de Cheribonsrii' pagten dd. 6 Junij a. c. zijn beraamd en voorkomen.

Art. 33. Almede zullen omtrend de verpagting der hano veglerijen, dat voortaan, zoo hier, als te Indramaijoe, ook e'-r^ domein zal uitmaken, tot instandhouding der goede rust < d orde dezelve voorwaarden en restrictien worden geobscrveer', als omtrend de anifioen en dobbel kitten zijn beraamd t*n vastgesteld.

Art. 34. Onder de gemelde conditien en die geene, welke

1808 H. W. DAENDELS. 589

nipn nog verder oordeelen mogt na dezen te moeten maken, zullen ten dage van de verpagting, gelijk gezegU bij publieke «|ive3tng aan den meestbiedende de volgende domeinen worden toegeweezen en overgelaten, met speciaal beding egter, dat nel het minste van den aangeslagen prijs geremitteerd of kwijt gescholden, maar in tegendeel alles zonder eenige afsl^ag zal moeten betaald worden, als: te Cheribon:

ile in- en uitgaande regten, daaronder begrepen de in- en uitgevoert wordende suiker en rijst,

het hoofdgeld der Chineezen, daaronder begrepen het slagten s'dü varkens;

(Ie topbanen;

de amfioen-kitten te Gheribon, Kangaraksan, Pleret, Tjipi- IjoQg;

de hanevegterijen ;

de bassaars te Gabang, Warong Batta, Tankel, Mondoe, Pleret, Tjipitjong, Bongas, Longokko en Carrang Sambong, tieoevens de Chineesche winkels en warongs in de Chineesche kamp ; #

het slagten van buflels en ander hoomvee, schapen en ::♦ ilen, yoor zoo verre de hoofd negorij Gheribon betreft, met d^ daaronder direct sorterende dessa's;

de zóntpannen, gerekend van Lossarie tot aan Papariang, beuevens de bassaars van Papariang;

de pitjes slagerij ; te Indramaijoe:

de in- en uitgaande regten, even als te Gheribon:

het hoofdgeld der Ghineezen, het slagten van varkens, de i'^p en amfioen-kitten, de bassaars, benevens de winkels en ^varongs, dit alles zamen genomen; en

de hanevegterijen en buffel slagterijen, in eens genomen.

De pachten hebben in 1808 opgebrachl 42,525 rijksdaalders *>f 25,445 rijksdaalders meer dan in 1807 (Resol. Ind. Rog. 10 Januarij 1809).

590 1808. H. W. OAENDEL8.

13 December. Machtiging np hel collegie van Hecmradcu tot het verdachten van zekere tolbruggen en overvaarten.

Is goedgeTOHden en verstaan hun Eerwaarden te qiiali- fioeeren voor het aanstaande jaar 1809 pnbliek naao* den gebraike te Terpagten:

1 ® de tolbrug, gelegen over het steene sluisw«rk by Tangeranp . 2® de nieuwe tolbrug over de mond van de Angiolsche rivier; 3^ de overvaart in het Molenvliel; i^ de V overvaart uit de Ghineesche campong van de steeiH*

brug af tot aan de overzijde van de RibaUsgang; 5® de overvaart van de rivier Crocot van de BlandoDgaui;

naar Klenting; 6^ de overvaart over de groote rivier builen de vierkaDts

poort bezijden de boom naar het kasteel en de hoalkap. gelijk mede om de pacht van de tolbrug uP 20 bij Fesieog nog voor een jaar aan den presenten pachter uithoofde van het gering verschil op het rendement dier pacht zeden eenige jaren en de prompte voldoening der pachtschuld af te staan tegens denzelvden prijs als voor dit jaar of rd* 1 760 's jaars.

13 Diecember. Last tot het aanleggen van eenen md rijtuig berijdbaren weg van Djasinga naar Tangeran.

Deze weg moest gemaakt worden » met den meesten spoed, •buiten bezwaar van den Lande*' door de in- en opgezetenen van Djasinga en van het regentschap Tangeran.

In het Buitenzorgsche moest zulks geschieden »op eene •wijze, dat de rijst-culluur er niet door worde veragtert".

Over dezen weg handelt ook een besluit van 17 De- cember 1808.

-*J- December. Verpachting voor hel jaar 1809 van de y>gemeene middelen van het Koningrijk Jaccatra en dit nvan Bantam, zo als die voormaals door den Koniwi Dvan Bantam zijn verpagt ge\vordeffC\

Van wegens de hooge regering dezer landen wordl re»

1808. H. W. OAENDËLS. 391

iegd^k bij dezeo geadverteerd, dat op Woensdag deo 28*° dezer loopende maand December ten gouTernementa buize VVelterreden, 's morgens ten agt nren, publiek geveikl es aao den eerst mijnende voor den tijd van een jaar, ingaande met priroe^ Jannary 1809 en eindigende met ultirao December deszdven jaars, sullen worden verpacht de gemeene middelen van hei Koningrijk Jaecatra en die van Bantam, namentlyk : van het Koningrijk Jaecatra: de inkomende en nilgaande rechten of de boom, » ingevoerd wordende Weslerscbe lijnwaden,

groeatekramen en winkels, i bel boo{%eM der Ghmezen,

» slagten van vee,

» > » varkens, geschoren bokkai en schapen, « kerven va» de Ghkiasche tabak, de waskaarses^

rijst-ttiaitt en daaronder de over zee uitgevoerd wor- dende rijst,

de herbergen binnen en buiten de stad,

• hanevechlerijfiÉ,

• Chineesche toptafek en de pho en topho,

visch-markt,

• waag,

wajangs en

• handel aan de schepen en vaartuigen^

Op zoodanige voorwaarden, als vermeld staan bij de pacht- conditien, in den jare 1797 geëmaneerd, en de daarin voor de verpachting van den jare 1800 en zedert gemaakte alteraiien en ampliatien, 20oals dezelve gedrukt te lezen zijn in het stads heeren logement, bij den ontvanger generaal, den sa- bandhaar en ücentmeester, den kapitein der Chineesche natie, dea majoor der Mooren en den kommandant der Balijers, met intrekking nogthans van de bij publicatie van den 11^" De- cember 1807 gemaakte bepaling op den invoer en handel der lijnwaden, dewelke alsnu zonder eenige uitzondering gelijk bevorens zullen mogen worden aangebragt en verhandeld.

392 1808. H. W. OAENDEUS.

Voorts zullen ingevolf^e de conditien, waarop de domeinen van den Lande op en langs Java's Noord-Oostkust zijn ver- pacht, vermeld bij publicatie van den 18^" Juny dezes jaars 1808, alle zoodanige lijnwaden, Chinasche, Japanscbe ofte andere vreemde goederen, welke van andere plaatsen buiten het eiland Java op Samarang. Souraliaija of Grissee werden aangebracht, zooals daarbij is gepermitteerd, onderhevig blijven aan de tholgerechtigbeid alhier en, voor zooveel die bedraagt, ten voordeele yan de Bataviasche pachters aldaar werden ingevorderd.

Terwijl wijders, evenmin in het jaar 1809, als in dit loopende jaar, eenige thol geheven zal mogen worden van de van Java's Noord-Oostkust en de prefecture Cheribon ofte den ressorte van deze hoofdplaats over zee ingevoerd wordende rijst en de gewone 'gerechtigheid van de rijst, die van hier naar dders over zee wordt uitgevoerd, mede op den voet van dit jaar door den pachter van de rijst-markt werden geheven.

Van het Koningrijk Bantam:

de boom en verscheidene maandelijksche pachten, » groote pacht van gambier en tabak, het buffels vet, de vellen en hoorns, olij,

poeder-suiker, drooge pinang, ram|»a rampa, oude klappers,

potten en pannen of grebliks, lonthar en vischvijvers, carrang of oesters tot het branden van kalk: en alle zoodanigre pachten, als daaronder benepen en be- vorens van wegens den Koning van Bantam zijn verpachi geworden en hierbij niet aangehaald mochten wezen, onder dezelvde coriditien, als door dien vorst zijn daargesteld en waarop de ver|)achling jaarlijks gebruikelijk is geweest, mj<'1

1808. H. W. DAENDEL8. 395

(Ie/on verstande iiogthans, dat alle de voornoemde pachtpn i)ie( ieder afzonderlijk, maar gezaroentUjk zutlea worden ver- |Kt(ht : terwijl van deze belasting van pacht niemand zal zijn oijtlieven en ook door het hof van Bantam en andere groolen aJibar, gelijk mede de dienaren van den Lande, moeten worden voldaan zonder eenige uitzondering.

Zullende echter onder de voornoemde pachten niet begrepen zijn, maar daarvan uitgezonderd blijven de aan den Koning verbleven pachten:

van de pinang en zoete appelen.

(Ie kapok,

het zout op Waliekoekoen, » • • Pannetjikan,

» » Boejanagara,

«ie siric en kalk op Tanara,

o buffel-slagterijen,

hot verkoopen van buffels aan de suikermoleus, de kapok op Geram,

» prauw balok en brandhout op Tjabambaij,

gambier en tabak op Margalango,

• visch op Torate, benevens de onderscheidene passers van bet land de Krekel, de Blahan, op Ceram, Tjilegon, Mar- palango, Margasana, Kalodra, Tjidasirie, Passir Lanie en ^Toelanljies.

Wordende voorts een ieder, die tot het aanslaan dervoor- ^ breven pachten genegen zal zijn, verdacht gemaakt, dat de l'^chters gehouden zullen wezen, aanstonds en alvorens zig van den huize Weltevreden te begeven, tot volkomen genoegen vao de hooge regeering te stellen sufficiënte borgen, welke zijr. nevens den pachter van iedere |)acht afzonderlijk, elk in Milidum en onder renunciatie van de beneficien ordinis, ex" russionis et divisiouis zullen moeten verbinden tot de pron)})te voldoening der pacht-penningen op de bepaalde tijden, lerwujl /<fodanige pachters, als zig zouden durven verstouten, bij het d.en van eenige verzoeken aan de hooge regeering, gebruik te maken van misleidende opgaven, getrokken uit vervalscbte

304 1d08. H. W. DAENDEL8.

boeken, gesteU zullen worden in handen van bet oflSeie fiscaal om als falsarissen openüljk gestraft te worden.

Onder verdere bepaling, dat de pacht van bet hoofilgeld der Ghineezen alleen door iemand van de Ghineesche natie zal mogen worden gemijnd en dat degenen, welke partieipeeren in de pachten van:

de inkomende of uitgaande rechten of de boom,

bet slagten van vee,

de varkensslagterijen en

het hoofdgeld der Ghineezen, als van ouds geene mede- standers mogen wezen van eenige andere pachten.

Gelasten en bevelen wijders de respective oflBeieren van justitie, den sabandhaar en licentmeester en die zulks verder aangaat, toe te zien en te waken, dat aan den inbond dezes stiptelljk en zonder eenige afwijking werde voldaan.

En opdat niemand biervan eenige onwetenheid zonde kunnen voorwendeUp zal deze worden afgekondigd en in de HeUandsche. Gbineesche en inlandsche talen worden aangeplakt, waar dii behoort en te geschieden gebruikeiyk is.

15 December. Reglement op de begrafenissen te Sa- marang.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat bij ontstentenisse van een vast tarief voor de begravenis-ongelden en andere daaraan verbonden onkosten te Samarang de in- vordering daarvan ter gemelder plaatse niet zelden geschiedt op een ongelijken en willekeurigen voet, zeer strekkende tm drukking van de gemeente, en considerende de noodzakelijkheid, dat hierin wordt voorzien:

besluit te arresteeren, gelijk gearresteerd wordt bij dezen het navolgend

REGLEMENT nopens het begraven der lijken en de dtMrvf' loopende, kerkelijke en andere angelden te 5r>- marang.

Art. 1. De lijken zullen mogen worden begraven van 's morgens 6 uren tot 's avonds 6 uren, als ook by avond

1808. H. W. DACNDELS. 595

in stilte bijgezet, mits in het laatste ge?al daarbij de nodige llafflboHwen wofden gebraikt en bet lijk veor 8 oren op de begraafplaats lij, op eene boete yan 50 rd*, zUyer geU, ten behoeve van de keiiaaiddeien.

Art. % De lyken van personen uit den civielen of borger stand zoDen worden gedragen door burgers, die door den commandant der burgerij uit dat eorps in een genoegzaam getal zullen moeten wordra gefourneerd.

Art. 3. Dien onverminderd zal het aan een ieder vrij staan de B)ken, die ht| te begraven heeft, te laten dragen naar zijne verkiezing, hetzij deor vrije lieden, dan wel lijfetgenen ; doeb teu einde voor te komen, dat de burgers niet steeés lot bet dragen van oBTermogenden worden gerequireerd, terwijl de gegoeden zich van particuliere dragers bedienen, zullen de geene, welke van bet dragen door burgers geen gebruik vei^ kiezen te maken» nogtans, bi| wega van iütkoo{^ tol de volle betaling gehouden zijn, die voor dragers uit de burgerij bij het Tolgende artikel is bepaald.

Art. 4. Tot bet dragen van een vol'wassen persoon zullen geleverd worden 18 dragers en daarvoor niet meer mogen worden gevorderd, als:

voor een ambtenaar uit de 1" classe rd" 80

 >  %  ««a*      »     »60 

» • » » »3* » »30

» » » » »4* » .» 20

• • » B » 5« . zoomede voor

alle burgers en ingezetenen. » IS

/aiUende daarentegen voor een persoon beneden de zestien jaren slechts 12 dragers gegeven worden tegen betaling van rd' 30 tot 10, naar de classe, waartoe deszelfs ouders be- hooren, alles te voldoen in zilver geld.

Art. S. Iemand buiten de stad overlijdende, zoodanig, dat de meerdere afstand van het l^erkhof daardoor van eenige consideratie wordt, 't geen aan bet oordeel van den com- mandant der bui^rij zal verblijven, zal het draagloon met een derde worden vejrhoogd.

596 1808. H. W. DACNOELê.

Art. 6. Daarentegen zal aan onvermogenden hel voor- schreven getal dragers gra(is worden afgestaan op vertooing van een schriftelijk bewijs, hetwelk de prefect gequalificeerd wordt te verleencn op eéta door wljknieesteren te geven attestatie van wezentlijke armoede, mits daarvan geen mis- hruik hoegenaamd gemaakt wordt.

Art. 7. De dragers zullen bij de b^n^venis met zwarte klederen assisteren en tot compensatie der kosten, welke hun de aankoop daarvan zal veroorzaken, het draagloon geheel genieten ; voorts tot de gemelde dragers vaste perzonen gekozen worden om aHe nodeloze uitgaven voor hen Ie vermijden.

Art. 8. Uit den burger stand zulleki aangesteld worden twee geschikte personen tot stads aansprekers, dewelke zuUen gesalarieerd worden, als:

voor het bekend maken van iemands overlijden :

binnen de stad:

voor een ambtenaar van de l"" en ^'^ classe. . rd* 8

zoomede voor alle burgers en ingezetenen > 4

buiten de stad:

voor een ambtenaar van de !• en 2« classe.. • 12 » » » » » 3®, 4* » 5* ■

zoomede voor alle burgers en ingezetenen ....... » 6

voor het inviteren der nabestaanden en vrienden, die het lijk volgen, item de dragers: binnen de stad: voor een ambtenaar van de !• * en 2* classe.. » IS'/j

zoomede voor alle burgers en ingezetenen • 6*/,

buiten de stad: ^ voor een ambtenaar van de 1'" en 2^ classe . ■ iO » » » 3^ 4« » 5^ » zoomede voor alle burgers en ingezetenen ■ lO

lèOa H. W. tiACNOÉLd. 597

Toor bet bedieneii der lijkstalie: binnen de stad:

Toor een ambtenaar van de 1^ en S*' ciasse.. » S',

• » » » » 3, 4** » 5 "

zoouiede voor alle burgers en ingezetenen • 1 Vs

bniten de stad:

voor een ambtenaar van de 1" en T- classe.. » 4

B » > » » 3', 4^ B 5*^ • zoomede voor alle burgers en ingezetenen » 2

voor het voorgaan van het lijk:

binnen de stad:

voor een ambtenaar van de 1"^ en 2' classe. . > ^^s B m » » » 3% 4^ • 5^ »

/oomede voor alle burgers en ingezetenen » P/s

buiten de stad:

voor een ambtenaar van de 1*" en 2® classe.. » 4

• • • » » 3, 4^ » 5^ "

zoomede voor alle burgers en ingezetenen > *1

voor het opmaken en oplezen der begravenis rol :

voor een ambtenaar van de l"" en 2" classe. . » G'/, » » » » 3«, 4 » 5« »

zoomede voor alle burgers en ingezetenen > 37)

voor ieder rouwlampher :

voor een ambtenaar van de !• en 2® classe.. » 27» m > » > 3% 4<' » 5<^ B zoomede voor alle burgers en ingezetenen « . » 1 '/j

Art. 9. Aan den kerkmeester zal ten behoeve der kerken moeten worden betaald vour bel lakensclie rouwkleed over de kist:

voor een ambtenaar van de 1' en 2« classe.. rd" 16

» ■ » 9 V 3®, 4** B 6** »

zoomede voor alle boilers en ingezetenen b 8

$98 IdOÖ, H. W. OAËNOeLfi.

Yoor een linnen dito:

voor een ambtenaar van de 1" en 2^ dasse. . » 5^/,

zoomede voor alle burgers en ingezetenen > 2^/,

voor de baar en roef, nevens aantekening in het doodboek :

voor een ambtenaar van de V en 2* classe. . > 4

zoomede voor alle burgers en ingezetenen • 2

voor het huuren van een ordinairen grafkelder:

voorheen ambtenaar van de V en 2^ classe.. • 33 'z, » » > > > 3, 4^ > 5 » zoomede voor alle burgers en ingezetenen > 16 V,

voor een stuk grond tot het bouviren van een ge- metzelden grafkelder van een roede in het vierkant:

yoor een ambtenaar van de V en 2® classe.. » S3V', • • • » > 3', 4® » 5^ > zoomede voor alle burgers en ingezetenen » 26 Vs

Art. 10. De verhuurder der rouwviragens zal in rekemog mogen brengen voor een wagen, bespannen met 6 paarden :

binnen de stad:

voor een ambtenaar van de 1® classe rd' Itf

en buiten de stad • fO

voor een vlagen, bespannen met 4 paarden:

voor een ambtenaar van de 3® dasse, binnen de

stad • lï

buiten de stad > 16

voor een wagen, bespannen met 2 paarden:

voor een ambtenaar van de 3% 4* en V classe^

biimen de stad • 8

buiten de stad » 10

Zullende de verhum*der voor de deugdzaamheid van wagen

1«6S. H. W. ÖAENoetd. $00

en paarden moeten iiuyiaan «a daanroor veraniwoordalilk worden gehimden.

irt. 11. Voorts zal de doodgraver genieten voor het opeoen en digi maken van een grafkelder:

voer een ambtenaar van de V en 2® claaae . » 8 » » » » • 3^y 4* » B« » > 4

voor bet bijzetten van een lijk:

voor een ambtenaar van de 1^ en V classe. . » 4

voor het graven van een graf voor een bejaard persoon:

voor een ambtenaar van de 1* en 2* classe. . » 4 » • » • » 5% 4« » 5« » » 4

voor een kind:

voor een ambtenaar van de 1* en 2^ classe. . > 1 Vs » » » » » 3% 4^ » 5^ » » Vs

voor het nitacbeppen van ieder voet water uit een graf: voor oen ambtenaar van de V en V classe. . » 52 » B » « > » 5% 4*^ » 5^ » > 16

voor het verzetten van een kist:

voor een ambtenaar van de 1' en 2« classe. . » 1 Va B . » » • 3% 4« » 6« » » Vs

voor bet witten en schoonmaken der kelders, dat echter aan eeir ieder vrij zal staan en in des- zelfs verkiezing gelaten wordt :

Toor een ambtenaar van de l" en 2^ classe . • > 4 » » » » j» 3®, 4 ■ 5® » » 2

voor ieder iQk, dat, aoo^ nit het hospitaal, als proveniei^ hnis hegravM wordt, om door hem van dM kerkmeeater ontvangen te worden:

veor een ambtenaar van de V en 2* classe. . > 52 » > > > » 3% 4"^ > B« » 9 16

40Ö 18Ó8. H. W. OACNOELé

bdhalven nog van Weesmeesteren voor het in- dienen der doodbrief jes van overledenen, per briefje :

voor een ambtenaar van de r en 2* classe. . ■ 8 9 9 » » » 3', 4* ■ 5** ■ "4

Art. 12. Alle deze ongeiden zollen voldaan worden iii zilver geld, zoomcde de grond, die lot het bouwen van ge- metzelde grafkelders wordt afgestaan: terwijl voorts noir wordt vastgesteld, dat de rekeningen van de aansprekers on doodgraver, item van den verhuurder der rouwwagens dour den commandant der burgerij geëxamineerd en voor ge- approbeerd getekend zullen moeten' worden, alvorens daan)|i betaling zal behoeven te geschieden.

15 December. Voorziening der gouver tiemenls aieliirs Ie Soerabaija van houtskolen.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende de inconvenienten, waar- mede de leverantie van houtskolen door de prefecten voorde verschillende fabrieken te Sourabaija veelal gepaart gaat, en tevens die verzorging op een regelmatige wijze willende doed plaats hebben, ten einde de werkzaamheden te Suurabaija bij gebreke aan de benodigde kolen niet worden vertraagd:

heeft besloten het collegie der houtadministratie aan te schrijven eu te gelasten, zoo als hetzelve word aangeschreven ea gelast mits dezen, om met primo April aanstaande zich met het leveren en verzorgen der benodigde houtskolen voor de dnitenmuulerij en de overige zig te Sourabaija bevindende smederijen te belaslen:

met last aan den Ooslhoeks gezaghebber en prefecten, welkf tot hiertoe met hel leveren der houtskolen gechargeerd zijn geweest, om gedurende den tijd, dat het collegie van admini- stratie zich onledig houd met de nodige aanstalten te maken tot eeue prompte leverantie, inmiddels al het mogelijke aan te wenden om Sourabaija van houtskolen tot primo April aanstaande te voorzien.

IdOÖ. M. W. OAENOÈLÖ. 401

16 December. Maatregd legen knevdaryen van pach' ten Ie Bantam,

De heer directeur generaal ie kennen gegeven hebbende, dat Tolgens de bij zijn Edele ontvangen narichten op sommige der te Bantam ingevoerd en verhandeld wordende artikelen eeoe zoo hooge ihol word geheven, dat daardoor de ingezeienen op eene ongehoorde wijze worden gedrukt, zoo is ter voor- koming, zooveel mogelijk, van deze ongepermitteerde handd- vvijze goedgevonden en verstaan den prerect aldaar aan te schrijven de noodige zorge te dragen, dat de ingezetenen in den vervolge door geene knevelarijen van wegen den pachter worden gevexeerd.

19 December. Wijziging van de boekhoudirig.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, iu aanmerking genomen hebbende den grooten omslag, welke volgens de tegenswoordige inrigting tot het houden der boeken wordt vereischt, en de moeielijkheid, welke er niettemin be- staat om met eenige zekerheid den finantieelen staat van Indien, zoowel als van ieder gouvernement in het bijzonder, uil dezelve te ontwaren, én de noodzakelijkheid penetreerende, dat in deze inconvenienten werde- voorzien ten einde door ^ene vereenvoudigde wijze van behandeling der Indische boeken Diet meerder faciliteit den waren staat van 'sLands finantieelen toestand te ontwaren en met meerder zekerheid voor de rich- (%e administratie der publieke kas te kunnen doen surveilleeren ; eu tevens om ie voldoen aan den letter van het 24'' artikel fijner instructie, waarbij hoogstdezelve door Zijne Majesteit (ieu Koning is gelast te zorgen, dat zijne administratie van Je vorige administratie worde afgescheiden ter voorkoming, <lat geene der misbruiken, die in dezelve mogten zijn ingeslopen, aan hem konden worden geimputeerd;

heelt besloten vast te stellen, gelijk vastgesteld wordt bij dezen:

PLABAAT*HII BÊÊL XY. '1^

4(tt idóe. a w. oae^idêlö

1* dat de thao» gehouden wordende negotie-boeken fiiaal sullen worden afgeschaft en vervangen door : a, een finantie- of domeinen grootboek, waarbij hoege- naamd geene administratie, koopmans of eenige andere ' goederen mogen loopen, maar eenelijk debiteuren eu crediteuren bij rijksdaalders, met afschaffing der reductie tot ducatons en florijnen; 6. een geêxtendeerd cassa-boek van ontvangst en uitgave.

almede by rijksdaalders van 48 stuivers ieder; c. een journaal, waarbij de redenen der debet- en credit- posten moeten worden geéxlendeerd, welke boeken ter hoofdplaats Batavia zullen worden gehouden ten kantore van de administrateurs-generaal; 2^ dat ten kantore vaq de administrateurs-generaal mede zal moeten gehouden worden een generaal coBfrontatte-boek, waarbij de ontvangst, afscheep en uitgaaf van alle goederen en gelden zal worden genoteerd; 3® dat de thans gehouden wordende administratie-boekeo, voor zoover dezelve met geldswaarde loopen, en op de buitenkantoren de groot- en hijboeken mede afgeschaft en in dies plaats gehouden zullen worden simpele pakhuis- boeken, bij pond- en stukgoederen; 4^ dat de thans gehouden wordende negotie- en administFatie- boekeu niet eerder zullen worden afgesloten dan onder ultimo December aanstaande, wanneer een nieuwe, exacte opneem gedaan en de hiervoren vermelde boeken geformeeni zullen worden; 5^ dat in stede van het presente generale visite-kantoor, als- mede van het kantoor generaal, welke daardoor voor afgeschaft en vernietigd zullen gehouden worden, zal worden opgericht eene generale rekenkamer van Indien^ waarvan de instructie door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal aan de hooge Indische r^eering ter approbatie zal worden vooi^esteld; 6® dat voortaan geene kopy-boeken, zoo min finantieeie, als administrative, naar Europa zullen worden gezonden;

IBOd. H. W. OAÉNOELd. 40S

7^ dat, zoowei de hoofdplaats Batayia, als alle gouvernementen en btiitenkantoren, jaarltfks aan het kantoor Tan dë ad-^ ministrateurs-generaal zullen moeten inzenden eene generale te zamentrekking van alle inkomsten en uitgaven, mét bekeadstelling van de verschillende crediteuren en de/bi- teuren; en zal daaruit door den finanlie-boekhouder moeten worden opgemaakt een generale staat van Indien en tevens eene te zamentrekking of memorie van alle restanten, onder ultimo December van ieder jaar aan handen, om door denzelven, henevens het generaal confrontatie-hoek, ter visitatie aan de generale rekenkamer te worden overgegeven.

19 December. JnHrtuUie voor de generale rekenkamer van Indié.

Alzo het voor het belang van den Lande van groot nut word beschouwd, dat voortaan alle uitgaven en inkomsten van 'sLands penningen, het doen van rekening door alle comptablen en de ngtige verantwoording van die allen worde gebragt onder de surveillance en het opzigt en onderhevig gemaakt aan de approbatie of afkeuring van een expres daartoe geautoriseerd coUegie, zoo heeft (de hooge regeering op het voorstel, daartoe gedaan door) zijne excellentie den heere Maarschalk en Gouverneur Generaal, goedgevonden te erigeren eene generale rekenkamer alhier ter hoofdplaatse Batavia, onder de volgende artikelen:

Art 1. De voorschreven generale rekenkamer zal bestaan uit een president, vier leden en een secretaris, welke*aiiibte- Daren eikanderen niet zullen mogen bestaan in consanguihiteit of alliniteit tot in den vierden graad; noch ook mogen zitten over bet opnemen van rekeningen of staten van personen, Ijuu in geiyken graad bestaande.

Art. *ï. In het gemelde coUegie zullen niet mogen zitten eenige ambtenaren, die uithoofde van haare ambts- of dienst- Yerrigtingen kunnen gehouden worden voor comptabel aab de kamer zehre.

Art. 5. Het collegie zal moeten vergaderen len minste

404 id08. H. w. DAeNoeLö.

drie maal des weeks of *8 Maandags» *8 Woensdags en Vrydags. des mollens ten agt uren, of zooveel malen meer, ais tot een prompte expeditie van zaken zal nodig zijn» uitgezonderd de feestdagen, die op dien tyd mogten iuTallen.

Art. 4. Gemelde rekenkamer zal twee maal des jaars en wel onder ultimo Junlj en December eén generaal rappori doen van hare rerrigtingen aan de hooge regering en daarbij tdkens moeten Yoegen een specifique lijst van alle rekeningeu en staten, die opgenomen zullen zyn, met uitdrukking vao de namen der daarin betrokkene personen, administratien en den tyd, waarover dezelve hebbeu gdoopen.

Art. 5. Om het werk by opgemelde rekenkamer te meer te faciliteeren zal het aan den president zyn overgebten om de werkzaamheden, die by dezelve voorkomen, onder de leden te verdeden, dewelke een ieder in den hare verpligt zullen zyn van haar onderzoek en verriglingen rapport W doen in de volle vergadering, zullende, alvorens het door bun voorgesteMe worde vastgesteld en gcêxpedieerd, door dezelve moeten worden geapprobeerd en overgenomen.

Art. 6. De opgemelde, afzonderlijke leden zullen met alle zaken, die haar zyn opgedragen, den meest mogeUjken spoed maken, ten einde het werk in het generaal op geenerlei wyze worde vertraagd.

Art. 7. Ten einde aan den president de verdeeling der werkzaamheden ouder de byzondere leden zooveel te meer werde gefacilileerd, zal de secrelaris verpligt zyn een register te houden van de rekeningen, boeken en staten, welke blj de kamer zullen zyn overgebragl, hetzelve voor elke ter- gaderiug aan den president exhiberende, len einde daaruit de distributie werde gemaakt.

Art. '8. Hy zal bovendien verpligt zyn accurate aantee- kening te houden van alle dispositiên, by het coU^e ge- nomen, daarvan by ieder vergadering notulen houdende, om ter volgende vergadering te worden geresumeerd.

Art. 9. Ten dien einde zullen president en leden op de gezette dagen, alvorens zy zich tot hare byzondere werk-

1808. H.  W.  OAENOELS  40K 

Taamheden begeven^ verschijnen in de tolle yergadering en zorgfttldig letten, dat het aangeteekende door den secretaris ronfonn zij aan de dispositie, ter Torïge vergadering genomen, zullende bt| gebreke van dien daarin de nodige redressen moeten worden gemaakt, ten einde na die resumtie niet meer sabject te zijn aan eenige verandering, ten ware zulks geschiedde bij een nader besluit, op of na den dag der re- sQintie genomen ; en zullen alle besluiten doorgaan bij meer- derheid van stemmen, doch zal de president bij gelijke stammmi bet regt hebben te concluderen, zullende nochtans een door de gezamentltjke leden genomen besluit bij resumtie niet mogen worden ingetrokken of veranderd, indien alle de leden, die daartoe hebben geconcurreerd, niet present zijn.

Art. 10. De secretaris zal bovendien behst zijn met de expeditie van de besluiten, zoo wel ter dezer hoofdplaats, als na de buiten-kantoren, de daartoe behoorende brieven afzenden en bQ ontvangst ongeopend afgeven aan den president, om ter eerste vergadering te worden overgelegd. Hij zal het aan de hooge regering in te dienen rapport opmaken of doen opmaken en Ier approbatie van de vergadering overleggen en 10 een woord zich met alle werkzaamheden chargeren, die tot den post van secretaris behooren.

Art. 11. Aan 'hem zal worden toegevoegd een adjunct of «rezworen klerk, dewelke door den president zal voorgedragen en gekozen worden uit een der dienaren, die den aanleg heeft om zich den post van secretaris te kunnen eigen maken, ten einde, zoowel dezen in zijne werkzaamheden te adsisteren, als om denzdven bij een goed gedrag in der tijd te kunnen opTolgen: bovendien zullen tot den dienst bij het coll^'e zooYde suppoosten en klerken worden geappoincteerd, als na mate van de werkzaamheden nodig zullen worden geoordeeld ; (H>k zullen er een kamer-bewaarder en vier rapportgangers worden aangesteld tot het doen van de nodige expeditien, welke eerstgemelde zal worden voorzien van een zilver schild roet 'sKonings wapen en omschreven roet de woorden : generale rekenkamer.

.406 1808. H. W. OAENOEL8.

Art. 1% Opgemeld collegie zal hooren, nagaan m filoiten aUe, 900 particuliere, ak generale rekeningen Tan den Lande en over zulks ter hoofdplaats Batavia de rekeningen van den ontvanger generaal, van het collegie van Schepenen van Batavia, van het collegie van de bank van leening, van het vendukantoor, van Weesmeesteren, van het collegie van Boedel- meesteren, van het tractemenls-kantoor, van den commissaris van het klein-zegel, van het oorgeld der paarden, de kassa- rekeningen van den groot-kassier, de boeken van alle Bataviasche admmistratien, van de adminislrateurs in de suiker-magazijnen, da Westzijde, de Waterpoort, het ijzer- en graan-magazijn. het kleeden-pakhuis, het eiland Onrust, de equipage-werf, de wapen-karaer, het coUateraal, de boeken van den curator ad lites wegens de nalatenschappen van alle ab intestato over- ledene dienaren, die van den secretaris van het collegie van Schepenen nopens de boedels van alle insolvent overledene burgers en onchristenen, de boeken van den sequesler wegens de nalatenschappen van alle insolvente dienaren, welke laaUt- g^melde thans door twee leden uit den hoogen Raad van justitie worden geëxamineerd, de boeken van de diaconie en kerkmëesteren, de kassa-rekeningen van het gesticht der pen- nisten, de rekeningen van den sabandhaar en licentmeester. de rekeningen van de respective oflicieren van justitie en van den landdrost der Bataviasche ommelanden, de rekeningen van den prefect der Jaccalrasche en Preanger regentschappen, die van Cheribon en den prefect der Cheribonsche Preanger- landen, de boeken en rekeningen van alle administratien, onder het voormalig gouvernement van Java's Noordhoek sorterende, die van de respective prefecten aldaar en den gezaghebber in den Oosthoek, de rekeningen van de administratie over de houtbosschen op Java, die van den generalen aankap der houtwerken, welke het coll^ie van administratie aan den inspecteur-generaal en het gouvernement inzend, de rekeningen van den commissaris over de houtwerken wegens de ontvangst en afscheep vau dezelve, de rekeningen, zoo van het collegie van administratie, als van den commissaris over de houtwerken

1808. H W. OAENDÊL8. 407

wegens de mtgaveo, bij den aankap, afVoer en op derespee^ tiYe fttapelphatsen geYatlen, de rekeningen der hospitalen en vao alle hoofdeiyke en andere militaire betalingen te lande en te water, de consamtie-rekeningen van schepen en vaar- tuigen, de rekemngen yan de commandanten der buitenposten, alsmede Yan al 't geen de magazijnen der arthillerie betreft; voorts van alle penningen, welke aan ingenieurs mogten zijn verstrekt of door gouTemeurs, gezaghebbers of prefecten op de geriseerde lijsten der ingeniears uitbetaald, de rekeningen van mtgaTen, zoo tot oprigting tan nieuwe, als onderhoud ran oude fortificatien, die Tan de kruitraolens, kogelgieterij, aifuit- makerij, goud-, zilver- en duitenmunterij, die van de zaagmolens, koolmanen en salpetermakerljen en van alle etablissementen, welke in het vervolg bij den Lande meerder mogten werden verkregen of daargesteld, die van de herbergen en posterijen en voorts van alle penningen, Ier goeder rekening gegeven, aan wien het zonde mogen wezen ; zullende eindelijk van alle heziltnigen en etablissementen buiten bet eiland Java de re- keningen van ontvangst en uifgave in duplo met alle de daartoe l^eboorende verificatoire bewijzen aan de generale rekenkamer worden ingezonden en geene posten, daarbij verhandeld, voor verantwoord worden gehouden, voor en al eer dezelve door de kamer zijn gevisiteerd en. geapprobeerd ; en generalijk alle rekeningen van verdere comptabelen, hetzij van collegien, adminislratien of andere corpora, pachters, aannemers of leveranciers, die aan den Lande te verrekenen schuldig zijn.

Art. 15. De kamer zal geene posten in rekening valideren, dan dewelke op grond van de daar liggende of nog te stellene orders, reglementen en instruclien of door andere, particuliere documenten naar behooren zijn gejustificeerd.

ArL 14. Alle ordonnantten van ontvangst en uitgave, zoo in gelde, als in goederen, die ter hoofdplaats door den di- rectear generaal worden geéxpedieerd, zullen, alvorens die voldaan worden, door de rekenkamer worden geëxamineerd, geregistreerd en gecontrasigneerd, waarmede die ambtenaar, zooals alle andere comptabelen, een ieder in het zijne, van

408 1808. H. W. OAENOEL8.

alle verdere verantwoording zullen zijn ontheven, tenzij het van agteren kwam te blijken, dat de rekenkamer door ver- keerde opgaven in erreur was geïnduceerd.

Art. 15. Van de voorschreven bepaling zullen echter zyn geêximeerd alle zoodanige ordonnantien, dewelke, geen oiistel gedogende, terstond na de expeditie bij de rekenkamer zullen worden overgebragt om ter eerste zitting te worden gerevideerd.

Art. 16. De kamer, in de gedachte en alle overige ordon- nantien van den directeur generaal eenige abuisen of strydig- heden ontdekkende met de daar liggende orders, reglementen of besluiten der hooge regeering, zal, zulks van genoegzame waarde oordeelende» verpligt zijn deswegens bij adres am de regeering eene conferentie te verzoeken met den directeur generaal, ten einde daartegens te remonstreeren.

Art. 17. Van alle cognossementen na of van de buiten- kantoren of die van het eene kantoor na het ander gezonden of verzonden worden, zullen de authentique kopyen, de laatste in duplo, aan de rekenkamer worden afgegeven of ingezonden.

Art. 18. By het inzenden van de rekeningen of boeken van de hoofdplaats en buitenkantoren, alsmede van alle reke- ningen van ontvangst en uitgave, item verstrekkingen, etc. zullen tegeUjk worden overgelegd de authentique kopyenvan alle documenten, besluiten of qualificatien, waardoor dezelve worden gejustificeerd, zullende niet te min de rekenkamer de magt hebben de origineele stukken te requireeren in alle ge- vallen, waar zy zulks noodig mogt oordeeleo.

Art. 1 9. Van alle, door het gouvernement genomen wordende dispositien betrekkeUjk het administrative en finantiede zal onmiddellyk aan de generale rekenkamer kennis worden ge> geven, geUjk mede aan dezelve zullen worden opgegeven alle de gedane voorschietingen aan de respective aannemers, le- veranciers, etc, zullende er, voor zoover de hoofdplaats Batavia betreft, geeue uit- of afbetalingen mogen worden gedaan, ak nadat by de rekenkamer de bewyzeo zullen zijn ingekomen, dat er behoorUjk voldaan is aan de bepalingen en orders, daaromtrent gemaakt of nog te maken.

1808. H. W. DAEN0EL6. 409

Art. 20. Aan bet gemelde coHegie zullen worden overge- frevBD, TOOT zooverre die niet bereeds ten kantore van den visitateor-genoraal aan handen zijn, autbentique kopijen van (Ie permanente orders en bepalingen, die, zoowel ten aanzien ran het finantieele, als administrative bestaan en in vigeur zijn, eo voorts van^ alle orders en besluiten, die daaromtrent zijn gegeven of genomen of nog gegeven of genomen zullen worden; zullende bet verder aan hetzelve vrij staan om van het geeretarije of elders te verzoeken zoodanige openingen of extraeten, als men zal noodig hebben en dewelke alsdan da- delijk zuflen moeten worden afgegeven.

Art. 21. Het primo JanuarlJ 1809 of den dag, wanneer de generale rekenkamer hare werkzaamheden na de nieuwe order van zaken zal beginnen, moet aan dezelven, voor zoover zulks doenlijk is, overgegeven worden eene specifique lijst vao aDe debiteuren en crediteuren van den Lande, waarbij moei worden geobserveerd, dat de dnbieose en desperate schuld^ van de goede en deugdzame worden gesepareerd, met opgave van de redenen, waarom dezelve twiJfTelachtig nf hoopeloos geworden zijn; voorts van alle onvoldane or- (idnoantien, almede met bekendstelling der motiven, waarom dezeWe nog voortlopen, ten einde haar daardoor in staat te stellen om te zorgen, dat dezelve, voor zoo verre die daarvoor vatbaar zijn. ter behoorlijke tijd afgedaan en verrekend worden.

Art. 22. Om te effectueren, dat de werkzaamheden in irode order mogen worden bij de hand genomen, zal de president aan ieder lid distribueren de rekeningen, boeken «^n staten, die ter examinatie en confrontatie worden over- gegeven, en voorts de magt hebben om te beslissen over al, hetgeen de orde der vergadeiing is concernerende.

Art. 33. Ieder lid zal successivelijk rapport doen van de rekeningen, staten en ordonnantien, die bij hetzelve zullen zijn argehandeld, om onderworpen te worden aan de visie en examinatie van de volle vergadering, dewelke steeds in het <^og zal houden, dat die afdoening moet zijn in conformiteit van de opgemelde orders, reglementen en instructien en dat

4iO ^BOe. H. W. DAHNDELé.

geene posten mogen worden gevalideert, die daarmede niet overeenkomen of behoorlijk geverifieerd zijn met ordonnatien. aclens van decharge o{ resolatien, bij zijne excellentie den beere Maarschalk of de hooge regering genomen, waarvan de documenten, daartoe gehoorende, zullen móeten z^n ge- annexeerd, zullende alle ten onregle opgebragte posten van rekeningen moeten worden geroijeerd en zoodanig bezwaard, als de vergadering zal bevinden te behooreu.

Art. 24. De examinatie van dezelvde boeken, rekeningpii en staten zal niet altoos door dezelvde leden mogen geschieden, maar jaarlijks in andere handen moeten worden gesteld, wordende de president van het collegie in bet bijzonder voor de nakoming van dit artikel verantwoordelijk gesteld.

Ari.425. De rekeningen, boeken en stalen, die ter ondor- zoek bij de rekenkamer behooren, zullen, voor zooverre de ordonnantien, aanbestedingen en andere, dagelijks voon^llende zaken ter hoofdplaats Batavia betreft, direct aan dezelve moeten worden overgegeven, doch zal de verantwoording van de respective administratien en collegien, die by bet uiteinde van elk jaar hunne boeken sluiten, jaarlijks bij de rekenkamer moeten gedaan worden en binnen den tijd vah drie maanden, na dat de boeken zijn gesloten, moeten zijn afgeloqien-. zullende de boeken van Palembang en Banjermassing uiterlijk voor ultimo Maart van ieder jaar en van Macaaser, Tinior en de groote Oost voor ultimo July moeten worden inge- zonden, sub poene van een boete van 200 geeartdde dueatons voor degeenen, die daarin nalatig blijven, ten ware dat dezen bij valable redenen ten genoege van het collegie konden aantoonen, dal toevallige of andere omstandigheden, dewelke Ie veranderen buiten hun vermogen was, zulks yeroorzaakt hebben, zullende die allen in den vervolge moeten gedoten worden onder ultimo December van ieder jaar en de exami- natie en visitatie van dezelve bij de generale rekenkamer moeten zgn volbragt binnen den tijd van drie maanden» na dat dezelve by de kamer zijn ingekomen.

Art. 26. Om echter, zooveel mogelijk, voor te komen, dat

1808 H. W. OAENDEL8. 411

']p werktaamheden oiet ie zeer oYer de hand lopen, zullen «ie bnileD-kantoren Tan de rekeningen en alle andere staten rollen ran drie tot drie maanden formeren en te gelijk met de boeken overzenden, benevens de generale opneem* behoorlyk heêedigd ea in forma probandi gebragt.

Art. 97. En, daar de omslag en comptabiliteit onder het roormelde Java's gouvernement van eene vry groote uitge- lireidheid is, reserveert het goavemement aan zich om nopens dp wijze van verantwoording van hetzelve aan de generale retikenfcamer, des geraden oordeelende, een nadere bepaling te maken.

Art. S8. Het coUegie zal verpligt zijn de respective comp- tablen te bonden aan den bim voorgeschreven tijd van ver- antwoording en degenen, die daaromtrent in gebreke blijven, hij besloten brieven daartoe insinueren; en, andermaal daarin oalatig bijvende of geene wettige redenen ten genoegen van het coUegie kunnende allegueren, dezelve bij gijzeling daartoe noodzaken, zullende nochtans omtrent leden der hooge regering en andere eerste ambtenaren op de buiten-kantoren vooraf moeten worden kennis gegeven aan den Gouverneur Generaal.

Art. 39. Eenige rekeningen of sloten van afgetredene of overledene comptablen nog openstaande en ongezuiverd vin- dende, zal het Gollegie de volmagten of erfgenamen aanmanen eu houden tot zuivering en voldoening van dezelve sloten, (laarin voorts bandelende, zoo als in het voorgaande artikel is vermeld.

Art. 30. Alle rekeningen, boeken en staten, die overge- geven of ingezonden worden, moeten zijn ingerigt conform de respective instructien of gebruiken, zullende het aan de rekenkamer worden overgelaten om, ingevalle daarin defecten worden gevonden, aan de comptablen een form van rekening voor ie schrijven, die zij de klaarste en convenabelste zal oordeelen om door dezelve geohserveert te worden.

Art. 51. Het coUegie zal hebben te letten, dat alle sloten (ter rekeningen na bebooren worden gezuiverd en verantwoord, de posten, waarmede eenige comptablen zijn bezwaard, in

412 1808. H. W. DAENDEL8.

rekening worden gebragt; en zal de hooge regeeriog aan hetzelve bij een extract notul toezenden alle zoodanige be- talingen ol vergoedingen, waarmede de een or ander mogt worden bezwaard, ten einde het eoliegie in staat te stellen op de invordering te letten.

Art. 32. Het coUegie zal in het bijzonder daarop letten, dat alle pagten, heffingen en betalingen ingevorderd en aan 'sLands kas verantwoord worden, ter welkers observantie aan hetzelve van wegens de hooge regeering telkens zal wordep kennis gegeven van de reiuissien of uitstellen, aan dezelve verleend.

Art. 33. Het eoliegie zal het regt hebben om dezulken, die verpligt zijn tot de restitutie van penningen, vergoedingen of andere bezwaren, tot de voldoening door middelen run regten te constringeren; doch, ingevalle de directeur generaal of ander lid van de hooge regeering in een zodanig geval mogt geraken, zullen deze niet in regten mogen worden vervolgd zonder daartoe van den Gouverneur Generaal verzocht en verkregen te hebben bet veniam agendi.

Art. 34. Geene posten, die in vorige rekeningen zijn ge- roijeerd, zullen mogen worden gebragt op volgende rekeningen zonder te gelijk nader bewijs of elucidatie dien aangaande daarbij over te leggen : eu zullen [sic] diegenen, die contrarie zallen ondernemen, mogen mulcteren en dezelve daarmede in bare rekeningen belasten, zoo als zij na exigentie van zaken zaDen bevinden te behooren; zoo als ook de hooge regering over zoodanige, geroijeerde posten niet zal disponeren zonier het advis van de kamer alvorens daarop te hebben ingenomen.

Art. 35. Wanneer de rekenkamer het nodig oordeeid de comptable personen tot het geven van elucidatien als anders- zins voor haar te ontbieden, zullen dezelve bij beslotene brieven daartoe nfioeten worden geinsinueerd, terwijl omtrent! den directeur generaal zal worden gehandeld, zoo als bij art. 16 is bepaald.

Art. 36. Ingevalle van bedenklijkheid over de wijze, hoe op eene of andere rekening ofverantwoording dient ie worden

10Öd. H. W. OAËNbËLÖ. 4lS

gedisponeerd, zal het coUegie verpligt zijn daarvan aan de böoge r^eering kennis te geyen, met overlegging van de Jaartoe behoorende bescheiden en elucidatien» ter afwagting Tan bof^tdeszdvs dispositie.

Art. 37. Het collegie zal geen bezwaren mogen leggen len laste van den lande, maar by bevinding van posten, die door hetzelve zouden dienen te worden gedragen, daarvan teu fine van dispositie aan de hooge regeering kennis ^'even.

Art. 38. De directeur en administrateurs generaal zullen, even ab bevorens, de petitien formeren van alle gelden en behoefiens voor de buiten-kantoren, van dewelke, nadat die door zyne excellentie den heere Blaarschalk en Gouverneur Generaal en de hooge regering zullen zyn geapprobeerd, aulhentique kopyen aan de rekenkamer zullen worden af- gegeven ter harer informatie en narigt.

Art. 39. Van alle bevondene erreuren zal door dengenen, len vriens laste dezelve komen, by wyze van boete het '/^ worden betaald aan de kamer om onder de leden en sup- poosten van dezelve zoodanig te worden gedistribueerd, als nader zal worden bepaald, zullende van goederen en producten, welke in den vervolge niet meer in geldswaarde by de boeken loopen, het ware kostende of de uitkoopswaarde worden be- rekend; en, onverminderd' de betaling dezer boete, de respective vtQicieren van justitie gehouden zyn hun ambt en pligt te betrachten tegens zoodanige comptabelen, welke zich aan fraudes of malversatien mogten hebben schuldig gemaakt.

Art. 40. De instructie, op den ^2^^ innij 1753 voor den visitatenr generaal geêmaneerd, zal door hel collegie worden overgenomen om zich daar na in het onderzoeken van boeken, rekeningen en papieren in zoo verre te gedragen, als na gelang van deze instructie en de in de behandeling der zaken gemaakte verandering als nog nuttig of noodzakelijk mogt voorden bevonden.

Art 41. Het collegie zal zorgen, dat alle zaken, by hetzelve verhandeld wordende, secreet bUjven en niemand buiten de

414 lÓOd. H. W. DA£NOËLÖ.

leden en seèretaris van de vergadering eenige opening daarvan werde gegeven.

Art. 42. De president en secretaris zullen wel in het bijzonder zorg hebben te dragen, dat alle rekeningen, charters en papieren bij de kamer in goede order werden geboodeo en dat aan niemand eenig acces of kopie van dezelve werde gegeven verder, als bij deze instructie is gepermitteerd of tot de verantwoording van de daarin betrokkene personen wordt vereischt.

Art. 45. De president, de leden, de secretaris en alie mindei^ bediendens, die tot het coHegie behooren, zal zgu geinterdiceerd, zo als zulks geinterdiceerd wordt by dezen, bet ontvangen van giften of gaven, hetzij direct of indirect, van eenige comptabelen of iemand anders, die bt} de reken- kamer iets te verrigten heeft, sub poene van de wet, bij placcaat van den l FebniariJ dezes Jaars op bet accepteren van geschenken bepaald, en zoodanige dispositie daarenboven, als de hooge regering na exigentie van zaken zal venneenen te behooren.

Art. 44. De president, leden, secretaris en gezworen klerk zullen bij het aanvaarden van hunne posten bt). de b<K>fre regering afleggen de volgende eeden, als:

« De president.

Ik beloove en zweere Zijne Majesteit den Koning van Holland, onzen hoogcn en doorluchtigeu souverain, mitsgaders den Gou- verneur Generaal en de Kaden van Indien gebouw en getrouw te zullen zijn;

dat ik het ambt van president ter dezer hoofdplaatse met alle mogelijke vlijt en naarstigheid waarnemen en zorgen zal, dat de orde der vergadering naar behooren werde geobserveerd en de werkzaamheden door de bijzondere leden met naauwkeu- righeid verricht; dat ik mij steeds beijveren zal om zoi|fruldig te beantwoorden aan het oogmerk, waarom de generale rekenkamer is opgerigt, dat is, om voor te komen, dat deu

Idóa H. W. DAENOCLÓ. 4ll^

lande op gecHerlei wijze in hdre Ooantiele, pecuniele of com- uiercide betrekkingen werde Yerkort of benadeeld:

dat ik in dezen, zowel zal waken voor de belangens Tan iien Lande, ak voor die van de coujptabelen en niemand uméer wettige redenen zal bezwaren: dat ik geene giften or gaven, betzij direct of indirect, zal ontvangen van iemand, die ietwes met de gemelde rekenkamer aitstaan of te ver- handelen heeft; dat ik de secreten der kamer aan niemand, die daartoe ougeregtigd is, zal openbaren; dat ik mij zal iiouden en reguleren na deze instructie of andere ordonnantieu, <lie op het booren, opnemen en sluiten van *sLands reke- uingen nog mogten WQrden gemaakt, en mtj voorts in allen •leele zal gedragen, gelijk een vroom en getrouw president van de generale rekenkamer betaamt.

Zoo waarlijk belpe mij God Almachtig.

De ledm.

Ik beloove en zweere Zijne Majesteit den Koning van Holland, onzen hoogen en doorluchtigen souverain, mitsgaders den Gou- verneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zoUen zijn;

dat ik bet ambt van lid van de generale rekenkamer ter «lezer hoofdplaatse met alle mogelijke vlijt en naarstigheid waarnemen en mij steeds beijveren zal om zorgvuldig te be- antwoorden aan bet oogmerk, waarom de generale reken- kamer is opgerigt, dat is, om voor te komen, dat den Lande i^p geeuerlei wijze in bare finantiele, pecuniele of commerciële lietrekkingen werde verkort of benadeeld ;

dat ik in dezen, even zoo wel zal waken voor de belangens van den Lande, als voor die van de comptablen en niemand zonder wettige redenen zal bezwaren; dat ik geene giften «>f gaven, hetzij direct of iüdirect, zal ontvangen van iemand, die ietwes met de gemeMe rekenkamer uitstaan of te ver- handelen beeft; dat ik de secreten der kamer aan niemand, die daartoe ongeregtigd is, zal openbaren; dat ik mij zal houden on reguleren na deze instructie of andere ordottnanlieki,

416 1^6- H. W. öaeNoêlö.

die op het hooren, opnemen en sluiten van 's Lands rekeningen nog mogten worden gemaakt, en mi) voorts in allen deele zal gedragen, gelyk een vroom en getrouw lid van de generale rekenkamer betaamt. Zoo waarlijk helpe mij God Almachtig.

Eed voor dm secretaris e» gezworen Merk.

Ik beloove en zweere Zijne Majesteit den Koning» ODzeu hoogen en doorluchtigen souverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indiön gebouw en getrouw te zullen zijn: dat ik mij in het werk, aan mij toevertrouwd, in allen opzichte getrouwelijk en eerlijk zal gedragen : dat ik geene giften, gaven of geschenken, hetzij direct of indirect, zal ontvangen van iemand, die ietwes met de genei*ale reken- kamer uitstaan of te verrigten heeft ; dat ik de secreten der kamer aan oiemand, die daartoe ongeregtigd is, zal openbaren en dat ik, zooveel in mij is en mij zulks aangaat, zal nakomen en in acht nemen de instructie, voor de generale rekenkamer gemaakt of nader te maken; en mij voorts in allen deele zal gedragen, gelijk een vroom en getrouw secretaris en gezworen klerk van de generale rekenkamer toekomt en betaamd.

Zoo waarlijk helpe mij God Almachtig.

Zie ook 17 Januari), 3 Februarlj, 14 Augustus 1809. 5 Sprokkelmaand 1810.

20 December. Voarzieidng in h^ gdn^ek aan praeUzymf ie Balatna. ^

De Hooge Raad van justitie trachtte eenigermate in dat gebrek te voorzien door te bepalen, »dat de suppoosten, zoo van hun achtbare, als die van het secretarij van het collegia van Schepenen, over en weder als procureurs zullen vermogen te postuleeren, hetgeen bevorens geen plaats heeft mogen vinden".

20 December. Voorschriften voor den secretaris van hei collegie van Heemraden.

Is goedgevonden en verstaan hem te gelasten zich voortaan

1606. H. W. OAÈNDELS. 4l7

tot stipte obsenrantie te laten strekken bet besluit dezer regeering van den IS''^ Januarlj 1801 en als een gevolg van dien de boeken in volgender voege af te sluiten, als: a alle 'sLands gelden, goederen en andere artikelen, die volgens de boeken in ware wezen zyn, onder een hoofd- deel bekend te steUen; ^ alle goede schulden en andere ten agteren staande reke- ningen, die voor deugdzaam kunnen worden gehouden, onder dewelke nogthans geene gevonden mogen worden, welke verevening kunnen erlangen; c, alle twijfetaebtige schulden, die echter niet geheel en al

hopeloos zijn, en l alle hopelooze schulden, die van de twijfelachtige hierop zijn overgeschreven, waarvan niets te verwachten is en lot welkers afschrijving van deze regeering verzoek moet worden gedaan om, wanneer hetzelve geobtineerd zal wezen, binnen 'slljns in te nemen, ten einde 7s ^^^ ®^n ^uw levendig te biyven, of er somwijlen gedurende dien tijd door erfenissen als anderzints nog iets van mogte inkomen.

20 December. Machtiging op de bank van leening te Batavia hare beleeningen tot 200 rijksdaalders te j^exlendeeren*\

~ December. Afschaffing van inkomende rechten op rijst voor Banda. •

Zie bij 10/17 November 1807.

De kapitein-Chinees te Banda, die deze afschaffing verzocht, voerde als ai^ument daarvoor aan, «dat, zo lange de thol- gerechtigheid op den invoer van rijst te Banda is opgeheven geweest, aldaar altijd een genoegzame voorraad van dat graan door particulieren 'is aangebracht geworden, dog dat het te duchten is. dat, zedert dat die impositie door deze regeering wederom is geïntroduceerd, de handelaren, die voor de aan- gebrachte rQgt niet meerder dan rd' 60 per cuijang erlangen

rLAlAAt-MB om. XT. 27

416 1^0ë. M. W. DAENOËLë.

en^ ddarënboveti alsnu bezwaard werdende met 6 percent Ihol 60 dierhalven weinig of geene winsten behalende naar evenredigbeid Tan de risico, geen Inst 2uUen hebben om dat toor Banda zoo Onontbeeriijk voedzel aan te brengen en o?er- zdlks eene schaarsheid en priJSTemieerderiog aal te weege brengen, waardoor de behoeftige ingezetenen te zeer loudeo worden gedrukf' .

23 December. Pensionering van een lid in den Hoofjeu Raad van justitie.

Het ordinair lid in den bogen Raad van justitie yan Hol- landscb Indien, M' Albertus Cornelis Hartman, blJ requesre verzocht hebbende om uithoofde zijner ziekelijke omslau- dighedeu, behoudens rang en zijn thans winnend tractemeni, als lid in dat coliegie te worden ontslagen, zoo is goedgevonden en verstaan den suppliant het verzocht ontslag te verleenen en hem tot peosioen toe te leggen een derde gedeelte van he! thans bij hem genoten wordende maandelijks appoinctemenl

23 December. Bepaling^ dat de materialen, welke uit *s Lands voorraad aan aannemers van gouvemements v)erkcn %verden verstrekt^ betaald konden worden mv\ papieren geld volgens de loopende agio.

23 December. Intrekking van het kantoor van dm visüateur-getieraaL — Opricliting van eene getierair reketikamer van Indiè,

De tractementen voor het laatstbedoelde coliegie wenlen bepaald :

voor den president op 6000 rd* 's jaars, zilver geid,

» de vier leden, ieder. » 4000 • • • •

■ den secretaris » 5000 • ■ • .

De rang-regeling vras:

voor den president naast de secretarissen der Hooge Regering-.

» de leden die van den visitateor-generaal ;

» il en secretaris die, welke daarop -direct" volgde.

t608. H. W. OAËNDELd. 4f9

^ 'Dècetnber. Regeling der verstrekking van buskruit aan Javaaiische Vorsten.

Is besloteo, dat alle Tersirekkingen van kruit, welke zonder betaling aan de Javasche vorsten tot het doen van salut- schoten op hunne feestdagen als andersints geschieden, voortaan zullen cesseren en dat in den vervolge geen kruit meer aan dezelve zal mogen verstrekt worden dan op speciale toe- slemming van den Gouverneur Generaal en tegens betaling van de bepaalde prijsen.

26 December. Remissie van straf.

Ten bewijze, dat Daendels niet altijd wild en wreed te werk ging, kan o. a. dienen het navolgende, belrelfende twee tot kettingslag veroordeelde inlanders.

•Is besloten den tijd van der supplianten confinement, in stede vao op drie, op een jaar te bepalen, met authorisatie wijders op den landdrost, Veeckens, om daaraan door be- vrijding van den ketting en verschooning van verachtelijke werken nog zoodanige mitigatie toe te brengen, als hij met <ier supplianten secure bewaring bestaanbaar en dienstig zal oordeelen, om in ben de gezindheid van stille en goede in- gezetenen, zooveel mogelijk, te conserveeren".

De veroordeelden, Arip en Han geheeten, schijnen gewone inlanders geweest te zijn. Wat zij misdreven hadden, blijkt niet.

27 Decènlber. Reclificalie van eene ^^siaai-rekming van "^tasten en itinsten^ {rekening-courajit), ingediend door een hoofd van gewestelijk bestuur.

Hoe zonderling toenmaals de begrifrpen omtrent het mijn en dijn« ook bij hooggeplaatste ambtenaren, soms waren, kan Mijkèn irlt de omstandigheid, dat bedoeld hoofd (en lasten van 'den L^de, nlastr ten :^ynen vodrdeeie, op de bewuste

420 IdOd. H. W. OAÉNDÊLd.

rekeDing-courant had gebracht >zlJneverteeringeD,iDtere8seD. ■scheukagien aan armen^ wagenpacht en wat dies naeer is".

27 December. Aanstdling van een mandoer der ketting^ gangers te Samarang.

Deze benoeming is opgenomen als een bewijs, hoe yerhet benoemen van personen door den Gouverneur Generaal toen- maals ging.

De benoemde kreeg een tractement van 16 rijksdaalders, zilver geld, 'smaands.

28 December. Voorwaarden van de Boon^pachi en die van de waag te Batavia.

De pacht van de in- en uitgaande rechten of den Boom te Batavia was voor 30,000 rijksdaalders opgehouden en daarom die van de waag niet opgeveild.

Naar aanleiding van voor den Lande ongunstige genichten nopens de. plannen der vermoedelijke» Ghiueesche pachters had de Regering op 16 December 1808 besloten, »in aanmerking genomen, dat men ter meerdere zekerheid van den uitslag voor de belangen van den Lande en of de Chinezen werkelijk geene berekening maken op de aangebracht wordende goedereo door vreemde ofte eigen schepen uit Europa, America ofte de West van Indië, alvorens een proeve .diende te nemen mt^t de verpachting, als wanneer men, bij een naam waardig ver- schil in het rendement derzeiveu, altijd het aan zig gereserveerd heeft om de pacht op te houden en men in datgevaldezehe alsdan daarna nader kan laten opveilen, — de verpachting van de pacht van de boom te laten voortgaan en, by aldien het rendement te veel mogt komen te diO'ereeren van dal van dit loopeude jaar, dezelve op te houden om alsdan nader wederom te worden opgeveild".

Nu bepaalde de Regering de Boom-pacht en die van de waag op nieuw te doen opveilen onder deze bepalingen:

1808. H.  W.  DAENDEL8.  421 

1^ dat alle zoodanige goedereo, als te Yoreo aan die pacht onderhevig zijn geweest en alhier worden aangebragt, zoo uit Earopa, America, als Isle de France, benevens die van de West van Indien, met uitzondering van de lijwaten, niet onder voornoemde pacht zullen worden gerekend en de pachter verplicht zal zijn om onder het opzicht van den water-Bscaal en den sabandhaar en licentmeester bij aanbreng van voorschreven goederen daarop de gewone iholgeregtigheid voor rekening van den Lande te heffen en het proflueerende daarvan, na aftrek van de daarop vallende ongelden, telken reize in 'sLands kas over te brengen; en 2° dat daarentegen de goederen van Atchin of uit de Noord en Oost als voorheen onder de pacht van de boom zullen blijven hoepen.

29 December. Regeling der iractementen van cadetten van 'sKonings marine.

Heeft besloten, ak dat de cadets, behoorende tot het corps

van 'sKonings zee*officieren, dewelke hun examen als luitenant

ter zee bereeds hebben afgelegd en als zoodanig thans in

deze colonie dienst doen, te doen genieten de gewoone

s^'heepsgage, voor dien rang bepaald, op denzelvden voet en

wijze, als thans met 'sKonings zee-ofiicieren in gebruik is.

• 29 December. Rang-regeling der koloniale zee-of ficieren.

Is besloten, dat de coloniale zee-officieren, dewelke thans in active dienst zijn en gearmeerde vaartuigen commaodeeren ofte wel daarop dienen, zullen geconsidereerd worden als extra-ordinaire, Koninglijke zee-officieren, met dien verstande, (lat de bepaling van hunne onderscheidene rangen ten op- zigle van de officieren uit het vaste corps blijven op den vorigen voet namelijk:

een capitein van de 1' classe zal rang hebben van capitein- Ini tenant.

4a& 1808—1809. H. W. 0AENDCL8.

eeo capiteia van de ^^ classe als eecste laiteDant, » capiteio-luitenaiil als ordinair luitenant van de 1* classe. » luitenant als ordinair luitenant van de V" classe, » sous-luitenant als cadet van de V classe: zullende dus, wanneer gewapende vaartuigen zig bij elkanderen bevinden, de oudste officier in rang commandeeren, dog by ofli- eieren van gelijken rang zal de tot het vaste corps behoorendo altijd bet commando voeren. Zie ook as Wintermaand 1810.

? December. Machtiging op 'den gouverfieur van Ambtm om, des vereischl, int een bedrag van 100,000 ft aan foeli, noten en nagelen in loco te verkoopen.

Oorzaak hiervan was, dat aan den geld-eisch voor de Oos- tersche gouvernementen slechls gebrekkig kon voldaan worden.

Pe brief van Daendels, waarbij deze machtiging werd ver- leend, is ODgedagteekend gebleven.

Volgens de laatste, in November 1809 te Batavia van Am lH>n ontvangen rapporten wa« toenmaals van den voorraad s^ece- rj^en «maar een gedeelte gesleten*', waarom op dl November 1809 de machtiging voor het onverkochte gehandhaafd werd.

1 Januari). Reglement voor de genie.

EERSTE APDEEL1N6. Wegens den dienst der kapiteins en subalterne ofjieieren der getiu\

De dienst van een ingenieur is tweeledig, wanneer bij namentlijk in zijn guarnizoen is of wanneer hij zich buiten hetzelve in commissie ter verrigting van eenigen buileiigewoDeu dienst bevindt; zullende omtrent ieder deel derzelve de vol- gende bepalingen zija vastgesteld, als:

1809. H. W. pAENDELS. 42S

A. WEGENS DKI MSffST HV HET aüARHIZOElV.

Art 1. Guamisoens-verandering of aanliomst in hetzelve, Z(»odra een oDQcier der genie eene order bekomt ora zich Ier presterifig van den gewonen dienst, naar de eene of andere plaats in guarnlzoen te begeven, welke ordre hem onmiddelijk van den Gouvemenr Generaal of deszelfs luitenant ofte wel iioor den chef van het corps de genie op autorisatie zal worden gegeven, zal hij van die ontvangst dadelijk, met overlegging ^an kopij derzelver order, kennis geven aan den directeur van het departement, waarin de plaats zijner bestemming is ge- leden, gelijk mede aan den directeur-generaal, bij aldien de nrder van denzelven niet is afkomstig, en aan den directeur, uit wiens departement hij vertrekt.

Insgelijks zal hij bij zijne aankomst in het guarnizoen zich dadelijk, hehalven bij den commandant der plaats, ook hij den directeur (indien dezelve aldaar woonachtig is) en bij den eerst aanwezenden ingenieur vervoegen om van zijne lankomst kennis te geven en van beide laatstgemelden bevelen vragen of, bij aldien hij ouder in dienst is, het guarnizoen van denzelven overnemen, op deze wijze:

Hij sal zich door den vorigen ingenieur overal, waar zich werken of gebouwen bevinden, welke onder zijne directie srnteeren, doen geleiden en de locale omstandigheden in der- zelver voor- of nadeel vragen, indien aan dezelve gewerkt wordt, hetzij ter vernieuwing, < reparatie of onderhoud, de wijze, hoe zulks geschiedt en geschieden moet, nagaan, alsook de vorderingen, die daarmede reeds gemaakt zijn, en, indien deze werkzaamheden in daggeld geschieden, de rekeningen door den vorigen ingenieur tol op den dag der overnaam doen certificeren en sluiten om alzoo de zijne te kunnen houden: tevens zal hij van zijnen predecesseur overnemen onder behoorlijke inventaris, waarvan kopij aan den directeur van het departement moet worden gezonden) alle plans, kaarten, nipmorien en papieren, betrekkelijk den staat der werken, alsook alle ordres en missives van den directeur des depar-

424 1B09. H. W. DAENOELS.

tements betrekkelijk deszelfs guarnizoen; en, bijaldien hl; deze stukken niet in behoorlijke orde niogi bevinden, daarvan mede aan den directear rapport doen, ten einde zich zeir aan geene verantwoording daaromtrent bij vervolg bloot te stellen.

Art. 2. Wekelijlcsche visitatie en rapport. Aan het opzigt van den ingenieur of ingenieur^ zyn toebetroüwd alle /orti- ficatien met derzelver toebehoren en militaire gebouwm, aLs ook zodanige andere gebouwen en waterwerken, als tot hel defeusiewezen moeten worden geemploijeerd, en de zodanige, welke bij speciale order onder het toeverzicht der genie zijn gesteld ; en is dus de zorg voor de goede instandhouding dezer objecten een zijner voorname pligten.

Hij zal dezelve ten dien einde (voor zoover in en om zijne woonplaats zijn, wekelijks en de te ver afgelegene maandelijks; visiteren ten einde te ontwaren, of zich ook eenige, onmid- delijk herstelling-vorderende gebreken aan dezelven opdoen en of de aannemer van het onderhoud (bij aldien zodanig werk in een onderhouds-bestek is vervat) behoorlijk aan zijne verpligting beantwoord, ten einde zich, zo doende, meer en meer met den aard en staat der werken en gebouwen bekend te maken.

Ieder week, na den afloop der voorschreven visitatie, zal de eerstaanwezende ingenieur van den afloop derzelver rap- port doen aan den directeur van zijn departement, daarbij gedetailleerd opgevende den actuelen staat der werken, enz. en, indien aan dezelve gewerkt wordt, de vorderingen de< werks en, zoo zulks in daggeld geschiedt, met bijvoeging der onkosten, welke gedurende die week daaraan zijn geimpendeert. zoo tot dag- en Verkloonen, als materialen, enz.; lullende dit rapport hem tevens gelegenheid verschaffen om aan zynen directeur alle zoodanige voorstellingen te doen tot vernieuwing of reparatie der werken en met een woord omtrent alles, hetgeen hij vermeent, dat tot welzijn van dezelve dteot te worden verrigt; zullende tevens daarbij aangeven de w^ze. hoe hetzelve zijns inziens het geschiktste met de meeste me- nage zoude kunnen worden ten uitvoer gebragt, hetzij bij

1809. H. W. OACNDeLS. 4)5

|iiiblieke aanbesteding, bij onderhouds-contract ot wel in dag- geld, en de prijs, waarvoor zniks na ruwe berekening kan i:eschieden.

Hel staal den directeur vrij, naar yereisch van omstandig- Mcn, twee of meermalen per week rapiiort te vorderen «r ook om de veertien dagen or uiterlijk eens des maands te vragen.

Terwijl het inzenden der voornoemde rapporten van de tuiilen-kanloren niet stiptelijk naar -den tijd, maar naar de gelegenheid moet gevolgd worden.

Art. 3. Wijze van aanbestediwj en afbetaling der aannemers. Hel concept of bestek der werkzaamheden door den ingenieur opgennAkt en geapprobeerd zijnde, wordt hetzelve met de ilaannede verzeld gaande conditien 8 a 10 dagen op eene l»€paalde plaats voor de lierbebbers opengelegd, waardoor de aannemers in de gelegenheid worden gesteld zich met de plans on werken bekend te maken om hunne begroeting na nauw- keurige examiuatie te kunnen opmaken.

Ue dag der aanbesteding bekend gemaakt zijnde, moeten (!«' annneniers één voor één voor eene door het gouvernement bepaalde commissie verschijnen, door dewelke de geêischte ^«)mma wordt genoteerd.

De opsclirifving afgeloopen zijnde, wordt de minste der insfbrijvers en zijne borgen opgeroepen om, nadat dezelve acceptabel zijn bevonden, het contract en de conditien te teekenen, tjen einde daarna ter approbatie aan zijne excellentie (e worden aangeboden.

De aannemers zullen hunne aannemings-penningen in drie Irmijnen genieten; als het eerste termijn bij den aanvang van het werk, het tweede naar billijkheid en als het werk '^^t op de heirt zal gevorderd zijn en het derde gedeelte, nadat het werk voltooid, geëxamineerd en goedgekeurd is. I^y capitale werken zal de aannemer en zijne borgen één jaar bng voor de deugdelijkheid van het werk moeien res- |M)nderen.

Aaugezien meest alle werken worden aangenomen door

^16 1809. 'M. W. QACNDEL8.

Chinezen, welke, zoo min als hunne boi^en, gegoed zyn, zal men moeten zorgen en voorzichtig zijn, dat den aannemer hel laatste termijn niet uitbetaald wordt, dan na alvorens wel ovei'tuigd te zijn, dal, niet alleen het werk behoorlijk geabsolveerd is, maar dat de materialen, welke door bei gouvernement zijn verstrekt, als houtwerken, ijzer, spijkers, enz., welke buiten af veelal niet te verkrijgen zijn, aan 'sLands kas zijn betaald geworden.

Ook zal aan het oordeel en de beslissing van zodanigen officier of ander pei'soon, welke met de aanbesteding is ge- chargeerd, de vrijheid worden gelaten om, by aldien diwr geheel onbekende gelukzoekers eenig werk voor eenen lagen prijs mogt worden aangenomen, de voorkeur te geven aan den op die inschrijving eerstvolgenden aannemer, mits in eene goede renommée als aannemer staande, zullende in dat geval onder aanhaling van redenen hiervan by het deswegens te doene rapport aan zijne« excellentie den Maarschalk on Gouverneur- Generaal kennis moeten worden gegeven.

Alle papieren, concernerende *sLands aanbestedingen, zullen

door de plaatseUjke translateurs om niet worden vertaald

in al zulke talen, als dit noodzakeUjk zal geoordeeld worden

Schryfloon en onkosten der besteding, strykgeld en alle

verdere ongelden worden niet gevalideerd.

Het bovenstaande nopens het formeren van bestekken en conditiên, inzonderheid wegens de uilvoering vafl aanbestede werken, is in zyn geheel applicabel te Batavia, alwaar eeu genoegzaam aantal lieden gevonden wordt, welke by bel aannemen van verschillende werken hun bestaan zoeken.

Dan op de builen-kantoren, alwaar geene Chinezen of in- landers gevonden worden, die eenig werk van aanbelang durven aannemen, en 'sLaods ambtenaren daartoe ongequali- ficeerd zyn, zal men op de volgende wyze te werk gaan- Van alle kapitale werkzaamheden, hetzij fortificalien en waterwerken of wel andere, militaire of civiele gebouwen, zal de directeur der districten in zijn jaarlijksch rapport aan den directeur-generaal en chef der genie verplicht zijn een

1809. K W. DAENOCL8. i^J?

(laiiwkeorige beschrijving van den slaat der werken en ge- bouwen in z^n departement in te dienen, zoowel ouitrend de uimle gesteldheid derzelven, als van helgeene aldaar verrigt is, daarbij voordragende alle zoodanige rcparatien, verande ring:en of vernieuwingen, ak hij zal vermeenen in 'tvolfrend jaar daaraan te moeten geschieden.

(redachte plans van veranderingen moeten verzeld zijn van uauwkeorige berekeningen van onkosten voor dezelve, met bijvoeging eener prijs-courant aller materialen, welke daartoe moeten geêmployeerd worden, en bekendstelling der daar ter plaatse in gebruik z^nde maten en gewichten, item de dag- looneii om daardoor de berekening der ongelden met meerder accuratesse te kunnen nagaan.

Wanneer meermelde plans door zyne excellentie geadopteerd eu geapprobeerd zijn teruggezonden, zal bij wijze van publi- calie uitnoodiging lol den aanneem geschieden, doch zoo geene liefhebbers zich daartoe mogen voordoen, zal de officier der ireme gequalificeerd worden het werk iu daghuren te doen irevolg nemen op de volgende wyze : 1*^ zuUen zoo veel materialen aangebragt worden, als men 7^1 oordeelen benodigd te zijn ouc^ het werk met kragl te beginnen ea door te petten, waarvoor door den officier bewijzen of bons aan den leverancier, zoo van het ge- leverde, 9ds te goed hebbende, zal worden verleend om bij een daartoe door het gouvernement gesteld persoon onder aigave derzelve betaling te erlangen, moetende ge- dagte bewijzen of bons bewaard worden en met de tuaandeU|ksche, door den officier aan den directeur inge- diende specificatie van het geleverde en verbruikte in alle deelen overeenkomen ; -^ aan de gehuurde ambagtslieden en koelies of handlangers zullen alle avonden lootjes worden afgegeven om na de daarvan te houden dagelljksche lijst, onder afgave derzelve, alle vijf of zes dagen hunne betaling te ontvangen ; 5^ op deze wijze voortvarende, het werk afgeloopen eu na examina tie hecht, sl^rk en m.el het oogmerk ovcreepkou^endQ

428 1809. H. W. DAENOEL8.

bevonden zijnde, zullen alle geformeerde specificaüen, zoowel van de materialen, als van ambachts- en koelie-looneo, voorden nagegaan en met de gecalculeerde somme worden vergeleken en, accoord bevonden zijnde, de zaak voor af- gedaan worden gehouden.

Dan daar bel ecbter gebeuren kan, dat na het absolveren der werken de daarvoor te impendeeren gelden met de ge- calculeerde somme in faveur of nadeel verschillen, moet men evenwel bij kapitale werkzaamheden op eene geringe somme van rd* 200 a rd* 300 niet te nauwkeurig te werk gaan, aangezien het dikwijls onmogelijk is eene juiste berekening ia diergelijke uitgaven te kunnen bepalen en onberekende toevallen veelal bij alle werken plaats vinden.

Art. 4. Werken in daggeld. Zoo wanneer de eerst aan- wezende ingenieur in een guarnizoen belast wordt met de executie van een of ander werk in daggeld, zal hij daartoe, zoo veel mogelijk, de geschikste aml)agt8lieden tegens biiliike prijzen trachten te bekomen ; en zoo ook ten aanzien der te verwerkene materialen zal hij de meeste menage zonder nadeel voor het werk betrachten in het aangaan van contracten met de leveranciers, enz.

De ingenieurs met geene pecuniele administratie gechaiigeerd wordende, maar deze door een daartoe te benoemen civiel ambtenaar geschiedende, moeten echter alle rekeningen, al- vorens betaalbaar te zijn, door den directie voerenden ingenieur worden geverifieerd en gecertificeerd, gelijk mede alle betalings- lijsten van werk- of ambagstlieden door denzelven met zijne dagelijksche werklijsten en aantekeningen van ontvangen en verbruikte materialen moeten worden vergeleken en, accoord bevonden zijnde, zal hij dezelve certificeren, zullende de oflTi- cieren, welke met hel opzicht over dergelijk een werk ge- chargeerd zijn, niet alleenlijk als bij aanbestede werken voor de goede uitvoering dei^zelver zorge dragen, maar tevens de meeste bespoediging l)etracbten en ten dien einde toezien, dat alle werklieden behoorlijk hun pligt doen en tot geene andere bezigheden worden geémploijeerd, gelijk mede dat

IdOd. H. W. DAENOËLé. 420

geeoe materialeo onnattelijk worden verbruikt of misbraik,!, Teel min op de eene of andere manier worden verwaarloosd of ontvreemd.

En zal de ingenieur, hoewel niet met de uitbetaling belast, echter steeds bij de papieren van het guamisoen nauwkeurig aantedLening houden van alle uitbetalingen, welke voor het werk geschieden, ten einde steeds te kunnen doen blijken, welke kosten aan hetzelve zijn geimpendeerd, en vooral om daaruit de hierna te meidene jaarlijksche onkost-lijst te kunnen formeeren.

Art. 5. Jaarlijksche onkost-lijsten. Bij het eindigen van het jaar zal ieder eerstaanwezende ingenieur aan z)nen di- recteur overzenden een lijst of tabelle der onkosten, in dat jaar aan de onder zyne directie staande werken of gebouwen geimpendeerd; waarbij tevens moet worden vermeld, hoe de werkzaamheden zijn verrigt, 't zij bij publieke besteding, bij contract of in daggeld, door wien en wanneer uitbesteed, door wien daarover het opzicht gehouden en door wien en wanneer opgenomen en geattesteerd ; zullende de directeur en chef der genie gehouden zijn, na het inkomen dezer lijsten mei de daartoe behoorende bescheiden, dezelve aan de generale rekenkamer in te zenden ten fine van examinatie en con- frontatie. Terwijl bovendien geene afbetalingen ter hoofdplaats uit 'sLands kas voor eenig werk zal geschieden, dan nadat de ordonnantien door de gedachte rekenkamer zullen zijn ge«^xamineerd en geapprobeerd,

Art. 6. Aanleg of in arde hauditig van het guamizoens-botk en andere papieren. In elk guarnizoen zal worden gehouden oC zoo hetzelve nog niet aanwezig is, worden aangelegd een zogenaamd guarnizoens-boek, strekkende tot een soort van journaal der in dat guarnizoen voorvallende werkzaamheden, waarin moet worden aantekening gehouden van de aan- komst en vertrek van officieren, het doen van bestedingen, hel verlenen van attestatiön en in 't algemeen van alles, lielgeen eenige betrekking op de werkzaamheden kan hebben.

430 ^BÓ9. H. W. DAENOkLS.

Zoo ook zal de eerst aanwezende ingenieur onder zich be- rustende hebben en steeds in behoorlijke orde houden: 1^ een exemplaar van de in dat guarnizoen voorvallende

bestekken en contracten; 2^ een duplicaat van alle rekeningen or vécantwoordingou

wegens de in daggeld verrigte werkzaamheden; 3^ alle orders of correspondentie-stukken, *t zij met deu directeur des departements, met den directeur-generaal of anderzints, voor zoo veel dezelve op het guamizotii betrekking hebben ; — alle deze stukken van tijd tot lijd liasserende en behoorlijk inventariserende, gelijk hij mede steeds zal houden eene inventaris van: 4^ alle plans, kaarten, mcmorien en andere stukken, devrr- dodiging der plaats en van hel departement bctreiïeiide of op de werken of gebouwen betrekking hebbende, alle deze stukken steeds gereed houdende om op de eerste aanvragf^ te kunnen worden overgegeven. Art. 7. Weffeiis het leetten van plans, etc. Hel zal geen ingenieur vrij staan, maar integendeel ten slrengsten viM'lmdeii zijn, eenigo der voormelde plans, kaarlen, memorieu, etc. in handen van iemand, 't zij in originaÜ of kopijelijk te geven, nóch uilleenen, dan I? op requisitie van den Gouverneur Generaal of lioogsl-

deszelfs luitenant; t^ aan den commandant der plaats, voor zooveel deszell's venled ii^^ing aangaat; en dan nog tegens behoorlijke reciven voor niet langer dan ét^n maand, zonder daarvan voor denzelvcn kopijen behoeven Ie vervaardigen, en 3° aan officiers der genie, onder bepaling als boven, leDzij aan den directeur-generaal of directeur des depairtement>. welke deze stukken ook kopijelijk kunnen vorderen. Art. 8. Betrekking der ingenieurs tot den oatnniamlant <(es gimmizoetis, etc. De officieren der genie in ieder guamizoen zijn aan den commandant van hetzelve, evenals alle andere militairen, gesubmilteerd en slaan ten dien opzigte ondtT dezelfde wetten en zijn als zimdanig ook judiciabcl voor den

Ië06. H. W. OAËNDËLS. 451

iruarnisoens-krijgsraad, doch niet voor zooveel httn dienst als ingenieur aangaat, kunnende in dezen alleenlijk orders ont- Tanden van den Gouverneur Generaal of deszeirs vertegen- woordiger^ van den chef van 't corps of van den directeur huQDcs depaiiements, tenzij in tijd van beleg of blokkade, wamieer de correspondentie is afgebroken of eenige werk- zaamheid te veel spoed vordert om daarop de decisie van den directeur af te wachten ; zullende zij echter verpligt zijn per eerste gelegenheid daarvan aan denzelven rapport te doen en deszelfs nadere orders hieromtrent te vragen, zijnde over fouten, hunnen dienst als ingenieur betreffende, alleen judiciabel voor den hoogen krijgsraad of eene daartoe door ilcn Gouverneur Generaal speciaal te benoemen regtbank; gelijk in dezen opzichte ook geen commandant van 't guarni- zoen hen kan straffen, maar wel arrest ordonneren en daarvan kennis gevrn, waar vermeent te behi)oren.

Uüar evenwel de ingenieurs in elk guarnizoen verpligl zijn ileo commandant van hetzelve alle mogelijke adsistentie te bieden in alles, wat de verdediging der plaals betrefl, zal ieder hunner op requisitie van den commandant hem de u<xlige inlichting geven, 'l zij bij deszelfs aankomst in het guarnizoen of vervolgens, en hem des noods alles in loco aanwijzen, met aangMte van het zwakke en sterke zijner l'laats, het voor of nadelige des terreins, de presumlive zijde ^an aanval, als ook der middelen, welke de vijand tegen de- zelve kan aanvoeren, en van diegeene, welke men dezelve behoord t^en te stellen, en in een woord den commandant in alles opheldering geven, welke van een ingenieur kan ge- vorderd worden.

Ten einde tot het voiledigsuppediteren van deze elucidatiên io staat te zijn zal het hoogst nodig wezen, dat ieder suhallern <'tricier der genie in den tijd, welke hem van dienst-verrigtingen vrij blijft, bebalven op de voortzetting zijner theoretische en practisehe kennissen (als van welke voortaan deszelfs avan- cement in veele opzichten zal afhangen) zich ook bij7ondei*lijk loeiegge op de naauwkeurtge kennis zijner guarnizoensplaafs

43i 1606. H. W. OAËNOËLd.

en bel omleggende terrein, ten minsten op een half uur af- stands, ten einde de plaats zelve in deszelfs ligging, constructie en profil te leeren kennen, zoo wel het voordeelige, als na- deelige daarvan nagaande en de middelen, welke evenluêel ter wegneming dier nadeelen zouden moeten te werk gesteld worden, calculerende, zullende het tevens zeer nuttig wezen. dat hij bij de hier omtrent tot zijne eigene instructie te makene aantekeningen ook voege de nodige labellen eu computatie-lijsten van alles, hetgeen zoude vereischt worden tot het in volkomen staat van defensie brengen zijner plaat.^. zoo wel met opzicht tot het wapen der infonterie, enz., ais van dat der artillerie en genie, en hierbij voegende eenige nanuwkeurige kennis van hetlocaal, vooral van de compara live hoogte der remarquable punten ten opzigte der werken vu der wateren tot emplooi of nadeel der defensie, zal hQ zich meer en .meer in staat stellen den commandant der plaats van dien dienst te wezen, welke deze met alle billijkheU van hem als ingenieur kan verlangen. Terwijl een kapitein der genie, deze kennissen in een uitgebreider en meer volkomeoen maat behorende te bezitten, dezelve zal moeten uitstrekkeu tot de verdediging van het geheele departement, waarin hij dient (als kunnende ligtelijk met de directie van hetzelve gechargeerd worden), of ten minsten van het arrondissement, tot welks defensieschakel zyne guamizoensplaats behoort; en zal hij, dienvolgens alle de voornoemde kennissen der byzondere plaatsen, posten en werken in derzelver zamenhang bezittende, aldus voor den commandant des departements of van het arrondissement vau dezelfde dienst zijn, als hierboven ten aan- zien van ieder guarnizoen is bepaald.

Voorts zal de ingenieur verpligt zyn den commandant ^d het guarnizoen kennis te geven: 1^ wanneer eene publieke besteding of verpachting staat te

2^ wanneer hij eenige order ontvangt tot het doen van veraïD-

deringen, reparatie of anderzins aan de fortificatiewerken, en

3® wanneer hij om dienslverrigtingen bmleu het guarnizoen

löOd. H. W. OAENOCLê, 4S;Jf

gaat of in hetzelTe terug komt; zullende yoorts de offi- cieren der genie in alle guamizoenen zijn yrijgesteld van alle kleine dienstyerrigtingen, als parades, krijgsraden en wat dies meer is; alleenlijk zuUen zij zich bij plegtige gelegenheden, evenals alle andere officiers, op de parade doen vinden en alsdan ofte wanneer zij op de parade ver- schijnen, H zij om den commandant te spreken of anderzins, hunne plaats nemen bij den plaatselijken staf in gevolge hunnen rang; en zullen alleenlijk in krijgsraden kunnen gecommandeerd worden, wanneer in dezelve questie is wegens eenig onder zijne directie staand werk of gebouw, H zij door uitbraak of iets dergelijks. Bij eventueel over- lijden van een officier der genie zal de eerstaanwezende ingenieur daarvan, behalven aan den directeur des depar- temrats, ook kennis geven aan den commandant van het guamizoen, ten einde deze den auditeur-militair, benevens twee ingenieurs of, bij gebreke van dezelven, twee andere officiers committeere tot bet verzegelen van alle papieren des overledenen, welke eenige betrekking mogten hebben op het defensiewezen of op 'sLands werken of gebouwen, enz., zullende deze papieren, door dezelve commissie be- hoorlijk geïnventariseerd, overgezonden worden aan den chef van *t corps der genie, ten einde door deze daaruit worden genomen voor 'sLands papieren alle stukken, welke hij oordeelt daarin van nut of in andere handen schadelijk te kunnen zijn, zullende de overige aan des overledenen erfgenamen worden teruggegeven. Terwijl het hunlieden vrijstaat om zich per requeste aan den Gouverneur Generaal te adresseeren ter bekoming van eenige douceur voor de afgehoudene papieren. Art. 9. Onderlinge beirekking der ingenieurs in hel guamizoen. Wanneer zich meer dan twee ingenieurs in een zelfde guar- nizoen bevinden, zullen zij aan den anderen slechts in zooverre gesubordineerd zijn, als de militaire discipline dit volgens hunne rang en anciënniteit vordert, doch anderzins geene «rJers w^ens hunne dienst ontvangen, dan ieder voor zich

iti 1d09, M. W. ÖAËNDELÖ.

VU den eerst aanwezenden ingenieur, zullende desniettemin de oudere in rang steeds verpligt zijn de jongere officieren alle mogelijke onderrigting te geven en, zoo veel in hun ver- mogen is, trachten aan te brengen en tot bekwame ingenieurs te vormen.

Art. 10. Verloven. Wanneer een ingenieur begeert verlof te hebben, zal hij zich addresseren aan den eerst aanwezenden ingenieur des guamizoens, welke hem dit met voorkennis van den commandant der plaats kan accorderen voor drieniaal 24 uren, doch voor langer tijd wenschende verlof te hebbeu. zal hij dit, door den eerst aanwezenden oiBcier der genie ae- appuijeerd, verzoeken van den directeur des departemeuis. welke hem (indien geene momentaneeie ordres ter contrarie- ex teren) dit verlof zal kunnen toestaan voor een maand; dan langer dan dit bestek verlof begerende, zal hij zich per requeste. geviseeiii en ondersteund door den directeur, daarom ad- dresseren aan den Gouverneur-Generaal, met in achtnemirig voorts van alle bepalingen, bij het guamizoens^reglement omtrent de verloven der officieren vastgesteld.

B. VeiGBNS DEN DIENST IN COMMISSIE.

Voor commissien worden gerekend alle werkzaamheden oi visitatien, inspectien, enz. aan werken of gebouwen, op m«vr dan een half uur gaans van het guarnizoen gelegen; als<M)k zoodanige werkzaambeden, waartoe een of meer officieren der genie speciaal worden benoemd en in commissie gesteM: en zuUen daaromtrent de volgende bepalingen plaats hebben.

Art. 11. Wegens het uih^oeren der commiisien m hel ol- gemeen. Een officier, welke met een commissie wordt p^ chargeerd, zal niet alleen trachten naar zijn vermogen daaraan te voldoen, maar ook den meeslen spoed in 't uitvoeren denelv^ behartigen; en, indien deze commissie bestaat in Utoezi^'t houden over eenige, 't zij aanbestede of in daggeld verri::i wordende werkzaamheden, daarin alle de bepalingen in achi nemen, bij de vorige artikelen vastgesteld, en de accuratesi^t* in het houden zijner aanteekeningen tot eene hoogere graail

1609. H. W. ÖAEflOÊLd. 4J(lt

drij?en, als zijnde in commissie eenigzins meer dan in een guarnizoen aan zich zells overgelaten en ook meer yerant- woordelijk.

ArL 13. Doen van rapporten, etuf. Wekelijks (of zoo dikwerf daartoe gelegenheid is) zal hij, niet alleen aan den directeur Tan het departement, maar ook aan degenen, door wien by in commissie is gesteld, rapport doen van den voortgang des werks en der middelen, welke hij ter voortzetting van het- zelve aanwendt, alsook daarby alle zoodanige aanmerkingen en voorstellen voegen, als bij tot welzijn van bet werk noodig cH)rdeelt ; zullende tevens exacte aanteekening houden wegens alle de by bet werk ontvangene en verbruikte materialen en gereedschappen, alsook van alle onkosten, aan hetzelve geim- pendeerd wordende, ten einde by bet eindigen zyner commissie daarvan aan den directeur of waar zulks gevraagd wordt, eeoe exacte en gedetailleerde tabelle te kunnen overleggen.

Art 15. Daggelden. Wanneer een ingenieur in commissie is, zal hy genieten de daggelden, in dit geval aan zynen rang geaccordeerd, met observantie der daarby gemaakte bepalingen ; doch zal hy zijne declaralien van deze daggelden, alvorens betaalbaar te zyn, door den directeur, onder wien by werk- zaam is geweest, doen certificeren.

Doch zal het den oi&cieren der genie vrystaan, wanneer zy by werken van aanbelang geêmployeerd zyn, ofschoon niet vallende in de termen van het besluit van den 16^" Sep- tember 1808, zich echter, ter genieting van het daarby bepaalde daggeld, te adresseeren aan den Gouverneur Generaal, mits zulk een request gezien en geappuyeerd zy door den directeur of directeur-generaal, door wien zy ter uitvoering dier werkzaamheden zyn gelast geworden.

Ook zal een ingenieur, den dienst van directeur eens de- partements waarnemende en als zoodanig in commissie zynde, mogen declareren het daggeld, aan den op bun volgenden rang geaccordeerd, by voorbeeld een luitenant dat van kapitein en een kapitein dat van luitenant-kolonel, en voorts onder boven- staande bepalingen.

436 idod. H. W. DAeNDELê.

TWEEDE AFDEELIN6.

Wegens den dienst der hoofd-offieieren, directeurs zijnde van dê departementen der fortificatiên.

Art. 1. Algemeene bepalingen. De hoofd-oflBciereD der genie, geen departement van fortificatiên onder zich hebbende, moeten beschouwd worden als eerst aanwezende ingenieurs in het guarnizoen of arrondissement, waarin zij zich bevinden, eu zullen zich als zodanig houden aan de bepalingen, bij de eerste afdeeling voor de eerst aanwezende ingenieurs vastgesteld.

Doch een hoofd-officier der genie, directeur zijnde van een departement der fortificatiên, zal, behalven de vorige be- palingen, nog het volgende in acht nemen in zijne betrekking als directeur.

Art. S. Half'jaars rapporten, enz. Dit de bij den directeur inkomende rapporten der verschillende ingenieurs zal hij ieder maand te zamen stellen en aan den chef inzenden eeo kort verslag van het in zijn departement gedurende dien tijd verrigte, daarbij voegende zodanige voorstellen, als welke niet tot het volgende half-jaars rapport kunnen blijven uitgesteld, met uitzondering nochtans in het departement der Molncques. alwaar alle rapporten, enz. meer naar de gelegenheid ter ver- zending, dan wel naar een juiste tydbepaling dienen gereguleerd te worden.

Behalven deze rapporten zal hij tweemaal 'sjaars aan deo directeur-generaal een algemeen rapport inzenden wegens den staat der werken en gebouwen in zijn departement, zoo wel betrekkelijk derzelver actuele gesteldheid, als hel daaraan verrigte, en daarbij voordragende alle zodanige her- stellingen, veranderingen of vernieuwingen, als hij vermeenl dat in het aanstaande halfjaar aan dezelve dienen te geschieden. Ook daarbij voegende ten slotte van het rapport een algemeen overzicht van den staat der defensie van zijn departement zoo wel op zich zelEs, als in betrekking met de anda*e dr- partenienten en tot het geheele eiland Java beschouwd, daarMj

180a H. W. DAENDEL8. 437

aantonende het voor- of nadelige, het Yoldoende of onvoldoende der exteerende werken ter verdediging tegens binnen- of huitenlandsche vtjanden, en voordragende zodanige verande- ringen of nieuwe aanlagen, als hij oordeeld ter verdediging tiodig te zijn; zullende steeds bij elk dergelijk voorstel voegen de som, welke hij ten ruwsten acht daartoe te moeten worden geimpendeerd.

Deze rapporten moeten ingezonden worden vóór of op den 1*"" November en vóór of op den 1'" Mei van ieder jaar; en ten einde de directeur in staat zij deze rapporten aan liet oogmerk voldoende te maken, zal het nodig wezen, dat hij telken jare tweemaal, of ten minsten eens, zijn geheel departement door reize, niet alleen om alle werken en ge- bouwen in hetzelve in oogenschijn te nemen en daardoor te heler de rapporten der ingenieurs te kunnen beoordeelen, maar om zich hoe langs zoo meer met de topographische gesteldheid zijns departements bekend te maken, vooral met de ligging en locale omstandigheden van zodanige poincten, waarvan bij onverhoopte attacque van een in- of uitlandschen vijand zou kunnen *worden partij getrokken ter stationnering van een corps d'armée, enz. ; zullende deze rapporten het best kunnen bewijzen, in hoe verre een directeur zich toelegdter oaauwkeurige bekendwording met zijn departement en het out, dat van hetzelve zou kunnen worden getrokken, zoo wel mei opzicht tot het militaire vak, als ten aanzien der na- tuurlijke voortbrengselen en andere voordeden, welke hetzelve opleverd; zijnde het hem geoorloofd, wanneer hij omtrent deze laatstgemelde poincten iets van aanbelang ter verbetering (>r nuttrekking meent ontdekt te hebben, daarvan aEsonderlijk de nodige voordragten aan den Gouverneur Generaal te doen.

Art. 3. Jaarlijksche onkosten en materiaal-lijsten. Bij het rapport, hetwelk hij vóór of op den 1"" Mei inzend, zal hij levens voegen of wel zoodra mogelijk uil de bij hem ont- vangene lijsten der ingenieurs te zamen trekken: I ^ een generale lijst of tabelle van alle de onkosten, gedurende het afgelopen jaar geimpendeerd aan de werken en ge-

438 1609. H. W. DAENDEL8.

bonwen in zijn departement, onder directie der genie staande, daarbij tot dot recapitulerende alle de onkosten, gedurende vorige jaren aan gezegde werken, enz besteed, en S^ eene tabelle der in zijn departement in voorraad zijnde materialen en gereedschappen, voor zoo veel onder be- heering der genie staan, met voordragt tot den verkoop der onbruikbare of overbodige en tot den aankoop of uitbesteding van de leverantie der voor het volgende jaar nodig geoordeeld wordende. Art. 4. Omkrhmding der werken^ enz. e» bestedingen in *t algemeen. De directeurs zullen verplicht wezen alle werk- zaamheden, 'tzy ter reparatie of vernieuwing van een of ander, zooveel immer mogelijk is, te doen venrichten bt) pu- blieke besteding, daarbij in acht nemende alle bepalingen, in de eerste afdeeling dezes regicments vastgesteld, zoowel met opzicht tot de formatie der bestekken, als tot de opname en attestering des werks; en daar welligt in den aanvang hel invoeren van deze handelwijze op de meeste plaatsen in Indien vele zwarigheden zal ontmoeten, zullen de directeurs zich bevlijtigen de aannemers door alle gepaste middelen, schadeloos voor den Lande, aan te moedigen en langzamerhand aan de rigoureuze bepalingen der bestekken te gewennen. Ook zullen de directeurs trachten alle werken of gebouwen, welke aan gedurige of veelmalen voorkomende reparatien onderhevig zijn. te vervatten in een of meer onderhouds-beslekken, ingerigt. 't zij voor een of meer jaren, daarbij, de aannemers verplichtende tot het gestadig verrigten van alle zoodanige, kleine werkzaam- heden, als tot zuiver en instandhouding der werken of gebouwen vereischt worden; terwijl uit eene bij het bestek bepaalde extra-post alle overige reparatien moeten geschieden op den voet, als bij artikel 3 van de eerste afdeeling is gedetailleerd. Art. 5. In orde houding der departements^apieren. Ieder directeur zal steeds in ordre doen houden zijn departements- boek, ingericht op denzelfden voet, als bij artikel 6, eerste afdeeling. wegens de guamizoens-boeken is bepaald, gelijk mede zijne verzameling van bestekken, contracten, enz., alspok zijup

1809. H.  W.  OAENOEL8.  439 

rorrespondentie-stukken, 't zij met zijDe onderhebbeode inge- liieurs of met den GouverDeur Generaal en den cbef ah andenins, zullende alle ordres, resolutien, enz. afzonderlijk iiasseeren en daarenboven steeds nog doen bijhouden een recüeil der copien van alle stukken, op den dienst der offi- rieien van de genie in 't algemeen reeds geêmaneerd of nog te emaneeren, ten einde deze aan de bij vervolg aankomende jonge officieren als een richtsnoer voor den dienst ter oopiêring Ie kunnen verstrekken.

Zijnde overigens alles, wat bij art. 6 en 7 der eerste afdeeling wegens het in orde houden dezer stukken en het uitleenen van plans, kaarten, enz. is vastgesteld, ook applicabel op de onder den directeur berustende departements-papieren.

Art. 6. Belrekking der directeurs tol de commanderende '*lficieren van hel gtiamizoen of arrondüaement. De directeurs aillen verplicht zijn onafgebroken, ieder in deszelfs departement, liua verblijf te houden en wel op de meest belangrijke plaats

^n hetzelve, zonder echter geconsidereerd te kunnen worden ach aldaar in guamizoen te bevinden, waarom dezelve met den commandant der plaats of de guarnizoens-dienst in geene andere betrekking staan dan een met verlof of anderzints zich aldaar bevindend officier, zullende, wanneer zij bij pleg- tAge gelegenheden of uit verkiezing op de parade verschijnen, huone plaats nemen bij de guamizoens-staf volgens hunne i'ang of bij de generale staf, wanneer zich deze daar ter plaatse bevindt. Daarentegen staan zij ten opzichte van den ronimanderenden officier des arrondissements, ten aanzien van het defensiewezen, ih dezelfde betrekking als een guarnizoens- ingeoieur ten opzichte vnn den commandant deszelven, gelijk Inj de eerste afdeeling, art. 8, breder is gedetailleerd, en dienende zij lieden dus in hun geheele departement even zoo bekend te wezen als een ingenieur in deszelfs guarnizoen, waartoe de jaarlijksche en andere inspectien hun de gelegen- lieid zullen verschaffen, en van dewelke het meest mogelijke nut te trekken een hunner eerste verplichtingen is, zullende ^ij lieden zich buiten dien ook moeten trachten bekend te

440 1809. H. W. DAENOELS.

maken met de buiteD hun departement gelegene defensie- werken ten einde dezelve uit dat oogpunt in een aaneen- geschakelde orde te kunnen beschouwen.

Art. 7. Betrekking van den directeur tol zijne anderhebbendc ingenieurs^ alsook tot de directeurs der overige departementen. Ieder directeur vertegenwoordigt in zijn departement ten op- zichte van zijne onderhebbende officieren den chef van liei corps der genie en is als zoodanig bevoegd tot het geven van alle orders betrekkelijk de uitoefening van den dienst in hetzelve, voor zooverre dezelve niet strijden tegens algemeen gegeven dienst-orders ; ook is hij als zoodanig verantwoordelijk voor het gedrag zijner officieren, in zooverre dit van zijn toezicht afhangt, alsook voor de uilvoering en nakoming van alle ordres. 't zij door hem of wel door den chef of Gouverneur Generaal gegeven wordende, en van welke bij door ieder der belang- hebbende officieren copie zal doen nemen, zijnde het aan ieder ingenieur geoorloofd de hem gegeven wordende ordres schrif- telijk te verzoeken ; ook zal bij zorge dragen, dat de jon^n' officieren door de overige worden onderricht en aangebragl. en hiertoe ook het zijne, vooral in de plaats zijns verblijfs. contribueeren ; ook zal hij bij het doen van inspectien i»r andere gelegenheden zich met de op andere posten zich l>e- vindende ingenieurs over de verschillende vakken van bunnen dienst onderhouden, ten einde hen lieden, eensdeeb tot onder- zoek en voortzetting hunner kennissen in de theorie en praclljk en vooral in de militaire partij [sic] aan te sporen, en anderdeels diegenen, welke zich door ondervinding of verworvene kundig- heden onderscheiden, te leeren kennen en waardeeren; zallenrle telken jare daarvan aan den chef speciaal rapport doen, tevens met overzending der rang-, stam- en conduite-lijst van ail^ de in zijn departement dienende officieren der genie, ingericht volgens het daartoe aan de geheele armee opgegevene mcxlH. ten einde verdiensten kunnen beloond en van de talenten het voor den Lande nuttigst gebruik gemaakt worden.

Ook zal hij, wanneer zich jonge lieden opdoen, welke hij als geschikte sujetten oordeelt om tot officieren van degeuie

1809. H.  W.  DAENOCLS.  4,41 

opgeleid te worden, dezehen behoorlijk examineeren naar een bij Tenrolg te arresteeren plan en ran zijne bevinding rapport doen aan den chef, met voordragt ter aanstelling van der- gelijke voorwerpen, geiyk hij met approbatie van den chef ook eenige officieren van andere wapencorpsen of wel kadets zal kunnen emploijeeren ter adsistentie van de ingenieurs bij gebrek aan een genoegzaam getal der laatsten; en dat wei op het daggdd, bij besluit van 16 September 1808 aan hunnen rang toegel^.

De directeur heeft (des noodzakelijk vindende) de magtom zijne ingenieurs van de eene plaats zijns departemenls naar de andere te verleggen, mits daarvan dadelijk rapport doende aan den chef en voor zulk een oiBcier eene daartoe bepaalde ordre van denzelve verzoekende. Ook is het hem geoorloofd, wanneer de gewoone dienstbezigheden zulks veroorloven, een of meer zijner jonge officieren te emploijeren tot het op- neemen en nivelleren van zodanige gedeeltens, als hij voor de defensie als anderzin ts belangrijk oordeelt, daarbij vooral doende nagaan het niveau des terreins ; gelijk hij bij dergelijke gelegenheden bij voorkeur zal doen opneemen en in gede- tailleerde plans brengen de voornaamste plaatsen en posten van zijn departement, daarop met roode cijffers doende aan- geven de com para live hoogte der verschillende punten van het omleggend terrein tot op ten minsten een half uur af- stand, zoo wel als die der werken zelve, terwijl deze bijzondere plans, op eene gelijke (nader te bepalen) schaal geteekend wordende, hem met der tijd welligt een geheel en dus een oaauwkeurige kaart van zijn departement kunnen verschaflen, ter bekoming van dewelke de directeurs in het algemeen zich zallen bevlijtigen ; ten welken einde het noodzakelijk wezen zal, dat ieder directeur zich provisioneel voor rekening van den lande trachle aan te schaiïen eene volledige verzameling van instrumenten, bestaande uit een astrolabiuni, een boussole, een planchet en een sextant, behalven een meetketting en de ttoodige teeken-gereedschappen, zullende bij vervolg van tijd (wanneer de publieke omstandigheden eene meer geregelde

442 1809. H. W. DAENDELS.

correspondentie met Europa gedoogen) ieder offieier zich zelfs van instrumenten moeten voorzien, te weten een luitenant van een meetketting en astrolabium, waarbij de kapiteins voegen een boussole en planchet.

Ook is bet aan den directeur geoorloofd een der officieren van de genie uit bet guaraizoen, waar hij zijn verblijf houdt, ter zijner adsistentie, hetzij tot teekenwerk, als anderzins, bij zich te nemen, echter met dien verstande, dat gezegde officier daardoor niet van den guarnizoens dienst geheel en al worde uitgesloten en dus de gelegenheid benomeo om zich ia de practljk te oefenen, veelmin dat daardoor de uitoefening van den dienst des guarnizoens zoude worden verhinderd ; zullende eindelijk de directeur toezien, dat alle in zijn departement vervaardigd wordende plans en kaarten op eene egale manier worden geteekend, waartoe aan hem bij vervolg door den chef het model zal worden gezonden in conformiteit der bij het koninglijk corps de genie in Holland geusileerde teekentrant.

De directeur behoefd zich voorts met den dienst van de genie in de plaats zijns verblijfs niet verder te bemoeyen, als hij verkiest, zijnde de eerst aanwezende ingenieur ver- antwoordelijk voor de uitoefening van dien, even als in andere plaatsen.

De directeur voor eenigen aanmerkelljken tijd uit zijn de- partement vertrekkende, hetzij met verlof, in commissie of anderzints, zal hij de directie van hetzelve (met voorkennis van den chef) overgeven aan den oudsten ingenieur van het departement, aan wien hij daartoe de noodige instructien en inligtingen zal geven en met wien hy gedurende zijne absentie eene, zoo veel mogeUjk, geregelde correspondentie dienaangaande zal onderhouden.

De directeuren der verschillende departementen staan tat elkander in geeue andere betrekking van dienst, dan zooverre de militaire hiërarchie dit vordert; echter zal het voor bet algemeen nutfig wezen, dat zijlieden steeds in vriendschap- pelijke correspondentie staan, zoo tot hunne onderlinge in* structie, als wel voomameUjk ten einde met elkander

1809. H. W. DAENDEL6. 443

couifflaiiiGatif en de concert ie werken en elkander bQ voorkomeode gekken heden mei een of ander te kunnen be- hulpzaam wezen.

Doeh, wanneer verschillende direcleurs in commissie worden gesteld, hetzij tot het uitvoeren van een of ander werk of tot het concipiëren van eenig stuk, zal de oudste in rang zich steeds aan het hoofd der commissie stellen en de directie voeren.

Daar het voorts bij sterfgeval van den chef als anderzints ligtelyk kan gebeuren, dat een der directeurs met de generale directie wordt gechargeerd, zal ieder hunner zich bevlijtigen om zich tot de uitoefening van dien te bekwamen en zich dierbahen, behalven het hiervoren gemelde en alles, wat den gewonen dienst der genie aangaat, ook bijzonderlijk toeleggen op bet hydrauliqne vak, als een tak, waarvan in Indien tot nog toe niet dan te weinig werk is gemaakt; hij zal zich ten dien einde dienen bekend te maken in het bijzonder met den vorigen en tegenwoordigen staat der rivieren en andere wateren in zijn departement en in het algemeen van die van het geheele eiland Java, aanteekening houdende van de ver- anderingen, die dezelve ondergaan, en de voor- of nadeelige gevolgen van die veranderingen voor derzelver bevaarbaarheid, enz. nagaande en daarvan van tijd tot tijd rapport doende aan den ehef^ met bijvoeging van de middelen, welke hij oordeelt, dat men in het werk zou kunnen en moeten stellen ter ver- meerdering der voordeden of ter voorkoming der nadeelen, gelijk ht| mede bijzonderlijk zijne attentie zal vestigen op de stranden, zoo in derzelver aanspoeling als afname, daarvan roede aanteekening houdende en al het bovengezegde obser- veerende.

Art. 8. Bureau-imkosteH, enz. Alle directeuren of gedepe- cheerde ofiBcieren van de genie zullen jaarlijks met primo November eenen jaarlljkschen eisch van schrijf- en teeken- hehoeftens inzenden bij den directeur^generaal en chef der genie, welke zich met de gespecificeerde opgave dezer be- hoeftens zal vervoegen bij den heer Gouverneur Geuei*aaIom

444 1809. H. W. OAENOELS.

dezelve 's gouvernements wegen te niogeu erlangen, voorna- melijk daar alle aangebragte facturen den directeur-generaal van 'sKonings domeinen en finantien het eerst worden aan- geboden en daardoor de aankoop dier artikelen aan fiarticulieren kan worden belet.

Art. 9. Fabrieken, Een der voornaamste betrachtingen van een officier der genie en bijzonder van den directeur moet zijn om op alle plaatsen in zijn distrikt fabrieken van kalk en allerhande soorten van steenen op te richten, alzoo op zeer weinige der buiten-kantoren dezelve gevonden en daarom al zulke bouwstoffen, dakpannen, groote en kleine vloersteenen van Batavia dcrwaards moeten worden aangevoerd, moetende wijders de benodigde vaderlandsche steenen, als klinkers, moppen, Vlaamsche steen voor smits-ovens, enz. in tijds van de hoofdplaats worden gevraagd.

Art. 10. Verloven. Geen directeur zal zich buiten deszelfs departement mogen begeven, dan met verlof van zijne excel- lentie den Gouverneur Generaal, waartoe het verzoek door den chef moet geappuijeerd wezen.

Art. 11. Dienst^uifering van een directeur. Wanneer een directeur den dienst quiteert, hetzij door overlijden als ander- zints, zal omtrent zijne particuliere papieren en instrumenten gehandeld worden, als bij artikel 8 der P afdeeiing ten aan- zien van die der ingenieurs is bepaald. Doch de departements- papieren zullen door de van wegen den kommandant der plaats benoemde commissie slegts worden verzegeld en zoodanig aan den oudsten ingenieur des departements ofdensuccederenden directeur worden overhandigd, welke van de bevinding derzelve. met bijvoeging der inventarissen, bij zijne overname zal rapport doen aan den chef.

Art. 12. Commissiëti en daggelden. Alle inspectien, visi- tatiêu, enz., welke een directeur verrigl op meer dan een half uur afstand van de plaats zijns verblijfs, worden voor com- missien gerekend en zal hij daarvoor zonder nadere authorisatie. uit kragt van dit artikel, het aan zijnen rang geaccordeerde daggeld mogen declareren, zullende, wanneer zulks door zwaare

I80d. H. W. OAÉNDCLê. 44K

reiskosten of andere omstandigheden niet toereikend mogt wezen, zich met appuy van den chef kunnen addresseeren ter aogmentatie van hetzelve.

Een directeur, de functien waameemende van chef van het corps der genie en als zoodanig in commissie zijnde, zal hij mogen declareren het daggeld, bij meergemeld besluit van 1 6 September 1808 aan een kolonel toegelegd.

Wanneer voorts een of meer officieren der genie door den directeur ter opneming of nivellering, enz. worden geêmploljeerd, zal hij voor dezelve de authorisatie tot het dechreren hunner daggelden verzoeken, zullende de directeur vervolgens de de- claratien daarvan en in het algemeen van alle in zijn depar- tementgenoten wordende daggelden, alvorens dezelve betaalbaar zijn, moeten certificeeren ; en zal hij dierhalven zorge dragen, dat geene dier daggelden continueel en onverdiend worden genoten, maar dat dezelve alleenlijk strekken ter goedmaking Tan extra-onkosten en lot emulatie der officieren bij buiten- gewone werkzaainheden.

DERDE AFDEELING.

Bevatkiide eenige bepaling nopens den dienst van den chef van het corps de geniep enz.

De kolonel en chef van het corps de genie tevens directeur- freneraal zijnde van de fortificatien en waterwerken in Hol- landsch Indien, vloeijen uit ieder dezer beide betrekkingen verschillende verplichtingen voort, welke te menigvuldig en te wijdloopig zijn om in een stuk als dit geheel en al om- schreven te worden; echter zal hij daaromtrent de volgende bepalingen in acht nemen:

1° als chef van het corps de genie zal hij zorge dragen, immers zooveel in zijn vermogen is, toezien, dat dit wapen steeds in behoorlijken en completen staat zij, volgens een daartoe nader te arresteren plan van organisatie, voor bet- zelve tevens wakende, dat dit voor zijnen dienst zoo be- langrijk corps met geene dan bekwame sujetten worde

446 IdOd H. W OAêNOCLè.

bezet ; dal ieder officier, welke daarbij dient, berekend zij voor den post, welken hij bekleed; dat geene andere dao veel belovende jongelingen daarin worden geplaatst en geene dan zich door ondervinding en kunde onderscheidende of zulks op eenige andere manier meriterende officiereu worden geavanceerd.

Hij zal ten dien einde, voor zooveel de nabijheid zijns verblijfs toelaat, de adspiranten zelve examineeren en anderzints, op te verren afstand zijnde, door een der luitenant-kolonels doen ondervragen naar een nader te arresteren plan van bevordering en examen voor de otli- cieren der genie, en bij de voordragt van eenig ad&pirant tot officier aan den Gouverneur Generaal een gedetailleerd rapport doen van den afloop dier examina, gelijk hij zulk.< mede zal observeren bij het vooi*dragen van officiers ter bevordering, zullende over het algemeen in acht nemen. dat verdiensten en kunde worden beloond, zonder dat langdurige dienst en plichtbetrachting worden veronacht- zaamd of onbemerkt worden voorbijgegaan.

Zijnde voorts de huishoudelijke directie van het corps de genie en alles, wat ter bevordering van de discipline en dienst-uitoeffening van hetzelve en tot aankweekin^ van emulatie bij de officieren kan strekken, aan hem gedemandeerd, ten welken einde het doen observereD van alle gegevene of nog te gevene orders niet alleen aan zijn toezicht wordt aanbevolen, maar ook het geven van alle zoodanige orders, als hel interieure of de algemeeoe dienst van zijn corps regarderen, geheel en al aan hem wordt overgelaten, met aanbeveeling om, zoo veel in^ijn vermogen is, te trachten met de officieren van zijn corps en derzelver capaciteit in de bijzondere vakken der genie bekend te worden, ten einde van deze talenten het meeste nut voor den dienst te trekken door hun, naar maale der voorkomende werkzaamheden, van guamizoen Ie doeo veranderen, zullende voortaan geene officieren der genie. even min als van andere vrapen-corpsen, een permanent

ie09. H. W. 0AEMDÉL6. 449

guarnizoen hebben (met ttilsoDderiDg van de directeurs der depart^nenten), maar steeds op de eerste ordre ter Terpiaatsing moeten gereed zyn ; zulleode eindelyk de chef telken jare aan den Gouverneur-Generaal inzenden eene algemeene rang-» stam- en conduite-lijst der officieren van zyn corps, met bijvoeging van alle zoodanige aanmerkingen en voorstellen, als hij tot wdzijn en relevatie van hetzelve dienstig oordeeld; '2^ als directeur-generaal der forlificatien en viraterwerken zal hij zorge dragen, dat deze objecten steeds in behoor- lijken staat worden onderhouden en aan hun oogmerk kunnen beantwoorden. Hij zal van den actuêelen staat derzelve en het daaraan verrigle telken halve jare een algemeen rapport inzenden aan den Gouverneur Generaal, zamengesteld uit de bij hem ontvangene stukken van de directeurs der onderscheidene departementen, met bij- voeging zijner consideratien omtrent alles, wat door de directeurs in dat halve jaar is verrigt en voor het volgende wordt voorgesteld, daarbij op het einde van ieder jaar voegende eene generale-lijst der onkosten, gedurende dal jaar aan het fortificatiewezen in Hollandsch Indien ge- impendeerd, als' ook eene materiaal-lijst, beide ingerigt volgens het bepaalde bij art. 5 der eerste en art. 2 der tweede afdeeling.

Znllende hij, behalve deze algemeene rapporten, telken maand (of, des gerequireerd wordende, in korter tijds- bestek) aan den Gouverneur-Generaal doen toekomen een kort verslag van den voortgang en staat der werkzaam^ heden, onder directie der genie in de verschillende de- partementen verrigt wordende, voor zoo veel die door de directeurs ter zijner kennis zijn gebragt, mede met bijvoeging der nodige consideratien.

En ten einde steeds in staat te wezen tot het beoor- deelen van hetgeen door de directeurs wordt verrigt of voorgesteld, zal de directeur-generaal zich bevlijtigen alle die kennissen over de geheele uitgestrektheid van hot

446 180Ö. H. W. OAËNDÊLé.

eiland Java en de groote Oost te verkrijgen, ab ran ieder directeur bij de tweede afdeeling ten aanzien van zijn departement is gevorderd, zuUende ten dien einde zorge dragen, dat, zooveel de ordinaire dienst toelaat, de oflicieren der genie worden geêmploijeerd tot het doen vau opnamen, enz. ten einde daardoor met betere kaarten dan tot heden te worden voorzien, zullende hieromtrent al hel bij artikel ^ en het laatste gedeelte van artikel 7 der tweede afdeeling bepaalde nopens de topographie, den slaat der rivieren en stranden, enz. door den directeur-generaal in den uitgestrektsten zin op zich worden toegepast, te meer, daar hij, zich meestentijds in de nabijheid van den Gouverneur Generaal bevindende, steeds in staat moet wezen aan hoogstdenzelven alle zoodanige illucidatien en adviezen te suppediteren, als van hem zullen worden gerequireerd. En zullende eindelijk de reeds voorhanden zijnde verzame- ling van papieren, plans, kaarten, enz., niet alleen in den besten staat doen onderhouden, maar ook trachten dezelve, zooveel mo- gelijk, met alles, wat voor den dienst of het defeusiewezen van eenig aanbelang kan zijn, te vermeerderen, 't zij bij quiteering van den dienst door officieren der genie als anderzints, ten einde deze verzameling zich steeds in staat bevinde den Gou- verneur Generaal of deszelfs vertegenwoordiger van alle ge- requireerd wordende stukken te voorzien; gelijk hy mede al het bepaalde bij de tweede afdeeling nopens het conserveren van papieren ten opzichte van de zijne zal doen bevolgen, zullende de onkosten van zijn bureau insgelijks worden ge- rembourseerd op den voet, als bij art. 8 der tweede afdeeling is bepaald.

De talrijke, bij dit reglement behoorende modellen zijn op- genomen in Daendels, Staal der Ned. O. I. bezittingen. Bijlagen deel III, militaire zaken, armee te lande, n^ 21.

Op 22 Julij 1809 zijn de navolgende wijzigingen in dit reglement gebracht.

De directeur van de genie or de eerstaanwezende ingenieur

I80è. M. W. OAENDELë. 44^

in eenig departement zHÜen in dienstzaken hare orders ont- vangen Tan den brigadier, commandant der militaire divisie, en rerpligt wezen daaraan te refereeren, tenzij dezelve strydig waren met orders, ontvangen van den Maarschalk zelven of in deszelvs naam van bet bureau van de genie, etc, v^anneer zij zullen kunnen diflfereeren dezelve uit Ie voeren, na vrug- teloos hare representatien aan den chef der divisie te hebbeu gedaan, dog verpligt zijn daarvan bij de eersle post kennis te geven aan den directeur van het corps of wien het veider aangaat, dog zijn verantwoordelijk weegens disobedientie, indien de gegevene bevelen van den chef der divisie niet legens genoemde orders mogten aanloopen; wordende in zoo verre gealtereerd het 8" artikel, 1 afdeeling en 6» artikel, 1* aUeeling van gezegd reglement.

Voorts zullen de directeur of eerst aanwezige ingenieur in de departementen van Samarang en Sourabaija verpligt zijn, bij het doen verrigten van werken, die uiel publiek aan- besteed zijn, om de eisscben der benodigde materialen in te dienen ann den brigadier, commandant der divisie, welke de aanvrage vervolgens aan de prefecten zal doen.

Van deze aanvragen zullen door hem teffens alloos een dubbelde moeten worden gezonden aan hel bureau van genie, artillerie en militaire mouvementen, leu einde onder/oglkau worden, of -dezelve al of niet de benodigheden overtreffen.

1 Januarij. Maatregelen te^' verbelering van tiet post- wezen.

b besloten:

1^ dat bet voor het vervolg aan den bailluw der stad Batavia zal gedemandeerd zijn om den postmeester generaal van de daartoe benodigde personen te voorzien;

2^ dat dezelve zullen moeten gekozen worden uit de inge- zetenen der campongs in den omtrek der stad ten getalle van 14 man, welke *s maandelijks zullen moeten ver- vrisseld worden;

3^ dat de commandanten der campongs verantwoordelijk

f UlAAT-BOU DIEL If . 2U

450 ^^09, H. W. DAËNOËLê.

zullen worden gehouden voor bet gedrag van de door bun Ie leveren manschappen; 4" dat elk persoon gedurende den tijd» dat door hem dienst gedaan worde, vijf rd% zilver geld, 's niaands van den I^de zal genieten; 5^ dat dezelve gedurende dien tijd geene andere bezigheid

bij de band zullen mogen neemen; 6" dat bij ziekte of ander noodwendig beletsel door den cominandant een ander persoon geleverd zal worden, welke alsdan de daarto.e slaande gage zal genieten: 7^ dat bij negh'gentie of ander plichtverzuim in het |m>s1- rijden de schuldige door den postmeester generaal aan deszelfs commandant zal worden overgeleverd, door wien dezelve alsdan deswegens publiek in deszeiïs cauipong zal worden afgestraft; 8^ de postmeester generaal voorziet de poslillous van de noodige paarden en zadels, item monteeringslukken eu fourage ; 9® de postillons moeten gedurende de maand, dat zij dienst doen, permanent op derzelver posten blijven, namelyk : i aan 't postcomptoir generaal, 2 op de 12^ paal, 2 » . 26* » 2 . . 56* » 2 » Buitenzorg, 2 aan het postcomptoir generaal, 2 op Tangerang, 14 man; 10° de postmeesier generaal draagt zoi*g, dat op alle deze plaatsen de |K)stillons en derzelver paarden behoorlijk van het nodige voorzien worden; 11° de dagelijksche post van de stad naar Buitenzorg ver- trekt op beide voormelde plaatsen des avonds precies om 9 uuren; 12° elk postillon rijd niel verder als tol de naastby gelegen slulion:

IdOè. H. W. DAËNDÉLè. 4Si

1.1^ de aldaar geplaatste posUllofis rooeleii *8 avonds hunne paarden gezadeld houden en terstond na aankonml van de post het valies overnemen en tot de daaraan volgende slation rijden;

14^ onderwege eikanderen ontmoetende, moeten zij het valies onderling verwisselen en terstond weder terug rijden ;

15^ het valies dus weder gestadig op de stations aan anderen, welke zich daartoe moeten gereed houden, overgegeven wordende, r^d elk postillon slechts 1± paaien;

10'^ twee postillons op elk slation geplaatst zijnde, zoo kunnen zij» ten einde hunne paarden niet te veel af te matten, om den anderen nacht bij beurte rijden;

17^ de postillons, welke de laatste station rijden en welke niet voor zons opgang op de plaatse hunner beslemming aankomen, zullen terstond eene gevoelige correctie ont- vangen, tenzij door hun den geenen, welke dien nacht hot trainissement veroorzaakt heeft, kan worden aangewezen ;

18^ een der postillons ziek wordende, moet zijn kameraad, totdat de zieke afgelost word, eenlijk met verwisseling van paarden, zijne beurten van hem waarneemen;

19^ de Banlamsche posl rijd, even als de Javasche post, Iwee maal 's weeks, des Woensdag en Zaterdags avond om 9 uuren;

20° de eerste postillon rijd iets verder als Tangerang en geeft het valies aldaar aan de aldaar gestationueerde postillons over,

21^ deze rijden tot de passerangang Tjibolang en gcell ulJaar het valies over aan de Banlamsche postillons, welke van wegen den prefect van Bantam in gelijk gelal aldaar geplaatst moeten worden;

'11^ de Tangerangs postillon vertoefd op Tjibolang, tol dat het Bantamsch paket aankomt, rijd daarmede terug naar Tangerang en moet zulks zoo vervolgens door den eerstr gemelde, welke insgelijks tot deszelfs aankomst op Tan- gerang wagt, naar Batavia gevoerd worden. Zie ook 1 JuliJ t8Q8.

45i IdOÖ. H. W. OAEflOÉLS.

-^ Januarij. Verbod tegen de vaart tus^chen Java efi de Zuidkust van Bali.

Is besloten, dat aao Ghineesche, zoowel als aan alle andere ingezetenen dezer kolonie de vaart en handel van het eiland Java op de Zuidkust van Balie, met naame op de vorsteu- domnien van Balie Badong, Mongoi en Gianjar en speciaal op de havens van Cotta en Toeban, voor dit jaar ten eene maal zal zijn geinterdiceerd, op poene van confiscatie van schip en lading en arbitraire correctie door kettingslag or anderzints daarenboven, naar exigentie van zaken* voor alle bevelhebbers van vaartuigen, welke zich aan overtreeiling dezer order zullen komen schuldig te maken.

Met authorisatie verders op den resident te Balie-Badoug om zonder eenige form van proces de voorschreven order ter execuiie te leggen.

Op 7 September 1809 is dit verbod weder ingetrokken. »nademaal de redenen [daarvoor] niet meer*' bestonden.

1 Januarij. Bepaling^ dat het tractement van den pre» dikant te Soerabaija zoude worden uitbetaald^ kalf in zilver, half in papieren geld.

Deze predikant werd dientengevolge in dit opzicht gelijk gesteld aan de militaire officieren.

3 Januarij. Reglement voor de kantoren^ adnünisiraiièft en negotie-pakhuizen te Batavia, staande onder het beheer van den Direcleur'generaaL

Het kantoor van de administrateurs-generaal zal in den vervolge bestaan uit:

twee suppoosten, die gecommitteerd zijn in de gddkamer. etc, twee boekhouders tot het opmaken van ordonnanlieu en andere werkzaamheden, en

1809. H.  W.  DAEN0EL8.  4K3 

hen klerken, waarran 7 bij den eersten en 3 bij den tweeden adroinistrateor-generaal zuilen dienst doen.

De eerste daarvan zullen des maands genieten rd' 100, de boekhoader 75, de twee eerste klerken 60, de vier volgende 40 en de Yier laatste 50 rd'.

Het financie kantoor zal bestaan uit:

een finantie boekbooder a rd* 3!25

• eersten  suppoost »    »    225 

tweeden  suppoost »    »    160 

tien klerken, te verdeden op de volgende wijze: .4 bij den finantie boekhouder, 3 • » eersten en

5 » • tweeden suppoost; waarvan vier zullen winnen HO, drie 40 en drie 30 rd' 's maands.

Hunne werkzaamheden zullen onder de directie van de administrateurs-generaal bestaan :

▼au den finantie boekhouder: 'I- in bet houden van het finantie- of domein grootboek en

journaal, het eerste of het grootboek; '^ het opmaken jaarlijks van de lijst der debiteuren en cre- diteuren ; '• ad idem van eene memorie van de inkomsten en uitgaven; fl. zoo mede van den generalen staat van Indien uit de res- pective ingezonden wordende boeken of te zamen trek- kingen ; ' . gelijk ook eene génerale memorie van alle restanten, onder ultimo December van ieder jaar aan handen, en wijders [• het beantwoorden van alle requisitien, die gedaan worden ;

van den eersten suppoost: fi in het houden van het generale confrontatie-boek, waarbij de ontfangst, afscheep en uitgaaf van alle goederen en contanten genoteerd zal worden, alle volgens model; ''• het opmaken en depecheren in duplo van alle facturen en ci^nossementen, voor zooverre dezelve nog blijven bestaan ; <^. liet liezorgen der notitien aan de heeren beschrijvers van

4B4 ^^09. H. W. OACNDELS.

bet aangebragte en verzondene naar en van de buiten- kantoren, voor zooverre die gerequireerd zuUen worden: eo voorts

d. het adsisieeren van den finanlie boekhouder in het beant- woorden van de requisitien en het afsluiten van de boeken, item bel opmaken van den generaien staat van Indien : en van den tweeden suppoost:

a. in het houden van het geCxtendeerd groot kassaboek na- volgens model, waartoe hem de ordonnantien van den grootkassier alle maanden zullen worden overhandigd:

h, het narekenen van alle ordonnantien op kas, die ten kantore van de administrateurs-generaal opgemaiOit worden:

c. het opmaken der rendementen van de gehoudene ven- dutien ;

d. het verlenen van extracten uit de aankomende iacluren aan de respective administratien en negotie-pakhuizen of het houden van het zoogenaamde extract factuur-boek;

e. bet opmaken der ookost-rekeningen van 's Lands koloniale of Konings schepm;

/*. het noteeren in een apart daarvan gehouden wordend boekje, alsmede hel inbinden van alle aankomende facturen : g. het adsislerea van den finantie-boekhouder in het beant- woorden van de requisitien, etc.

Tot het kantoor van de equipagie-werf zullen benodigd zijn : een boekhouder, die tegelijk is eerste suppoost, a rd* 500. vier klerken, waarvan de eerste GO, de tweede 40 en d»* twee laatste zullen genieten 30 rd'. Bij de artillerlj.:

een boekhouder a rd» 150

drie klerken, waarvan een a 60, een a 40 en een a 30 rd*. Van de wapenkamer:

een boekhouder a rd' lOo

» klerk • » 4o

Van het provisie-magazijn:

een boekhouder a rd' lOo

» bottelier • > 5n

1809. H.  W.  OAENOELd  455 

Van het graan magazijn:

een boekhooder è rd* ISK

Van het ijzer magazijn: •

een boekhouder a rd* 80

Van de Water poort:

een boekhouder a rd« 12S

(Ie tegenwoordige geniet echter rd' 200, uithoofde van zijne langjarige diensten).

Van de Westzijdsche pakhuizen:

een boekhouder a rd' 126

In het kleeden pakhuis:

een boekhouder a rd" 100

De pakhuizen van Onrust:

een boekhouder a rd* UK

De suiker pakhuizen:

een boekhouder . . .• a rd* 125

De werkzaamheden in de respective administratien en nigotie-pakhuizen zullen bestaan in het houden van de vol- gende boeken:

door de administrateurs: ^'. een magazijn-boek, ''. een weeg- en afscheep-boek,

' een dagelijks restant-boek. buiten de maaiidelijksche speci- ficatien, die, zoowel door de commiesen, als ook de ge- zamentlijke bazen opgemaakt worden; door de boekhouders: 'I de nodige pakhuis-boeken volgens model, /' een dagelijks aanteekening-boek van den ontvangst en

afscheep, etc, f. een extract factuur-boek, 'f een extract-boek van de besluiten der hooge regering, etc.

en voorts <' het opmaken van alle tot de administratien relatie hebbende ordonnantien.

Van alle verstrekkingen, die ten dienste der hm'shouding ge^kihieden, zullen ruite-kaarten geformeerd en die alle maanden

456 1809. H. W. OAENDELS.

eens geboekt worden» doch de ontvangst en verzendüig, item inkoop en verkoop, zal telkens apart moeten worden geboekt. Het kantoor van^de generale directie zal voortaan bestaan : in een eersten suppoost methet thans winnende tractemeut

van •. rd» 250

in een eersten klerk met » 75

» ■ tweeden » '• • 60 en

» drie klerken, die zullen genieten één 40 en twee ieder 30 rd».

Het tractements-kantoor, buiten het opperhoofd : in een eersten suppoost v/h politiek departement a rd* 225 9 » tweeden » », » * * * 125

9 9 derden » » » » » > 100 en

twee klerken a 40 en 30 rd** respective. Bij hef militair departement:

in een eersten suppoost a rd* 1 50

twee klerken a rd' 40 en rd* 30 respective.

BIJ den visitateur: twee klerken van rd» 40 en 30 respective.

Bij het opperhoofd: twee klerken van rd" 40 en 50 als boven, dewelke te gelijk verpligt zullen zijn te zorgen voor de archieven.

Voorts zullen dezulken, die verkiezen op de respectieve schrljfkantoren dienst te doen, daarvoor genieten rd* 10 'smaands obn navolgens de bepaling, voor de vaste klerken hierbij gemaakt, daartoe bij een goed getuigenis van hunne su- perieuren, waaronder zij bescheiden zijn, als zoodanig te kunnen opklimmen; en zal generaliter nog geobserveerd worden hel volgende, als:

1^ dat conform de instructie voor de generale rekenkamer geene ordonnantien van inkoop of verkoop zullen mogen effect sorleeren, dan nadat dezelve door die kamer geap- probeerd en geregistreerd en ten finantie-kantore in hei generale confrontatie-boek gel>oekt zullen zijn, ten welken einde in alle ordonnantien, die opgemaakt worden, hc\ besluit of de qualificatie in het hoofd zal moeten aange*

1809. H.  W.  OAENOEL6.  457 

baaM en genoteerd staan, zullende dezelve dus, nadat in forma gebragt en door den directeui'-generaal geteekend zijn, ter generale rekenkamer moeten worden overgebragt en daarna op het finantie-kanloor ter boeking afgq^even:

1" geene ordonnantien van uitbetaling van tractementen of wat het ook zoude mogen wezen, zullen worden geêx- pedieerd, dan nadat daarmede als even gehandeld is;

3^ in gelijker voegen zal men handelen met de ordonnantien van goederen, die in de huishouding verstrekt of afge- scheept worden;

4^ ook zal in diervoegen gehandeld worden met den ontvangst generaliter zonder onderscheid, hetzij van contanten of goederen» met die uitzondering alleen, dat bij aankomst van goederen dezelve, zoo als van ouds, direct in de ad- ministratien zullen moeten worden ontvangen, schoon de ordonnantien daarvan nog niet mogten zijn ingekomen, waarvan in dit geval onmiddelLjk kennisse aan de ad- ministrateurs generaal zal moeten worden gegeven ;

^^ geene ordonnantien, hetzij op kaï^ of wel op de respective administratien, zullen dus door de respective kassiers of administrateurs mogen gerespecteerd worden, dan na dat daarmede invoegen als voren gehandeld is en hun zulks uit de tekening is komen te blijken, excepto bij onver- wijlde noodzakelijkheid, wanneer die ordonnantien den dag daar aan direct op de generale rekenkamer ter erlanging van de nodige approbatie en op het finantie kantoor ter inboeking moeten worden ovei^ebragt, alles conform hel 14* en 15^ artikel van opgemelde instructie;

6^ van allen afscheep van goederen, die na eenig gouverne- ment of plaats gezonden worden, zal imme^liaat en zonder eenig uitstel opgave aan het finantie kantoor gedaan worden, ten einde de cognossementen kunnen worden opgemaakt en verzonden, zullende in contrarie geval alle erreuren of nadeelen, die daaruit ontslaan mogten, zijn en blijven voor rekening van den geene, die dit verzuim begaan heeft. Voorts zal

458 1809. H. w. DAENDÊLS.

7® van wegens den kommandeur en havenmeester de nodige order worden gesteld, dat geen scliip of vaartaig/sLands goederen ingeladen hebbende, van hier mag vertrekken, zonder dat zich alvorens de gezaghebber daarvan bij de administrateurs generaal heeft geadresseerd tot ontvangst van de nodige papieren.

Ten aanzien van de adrainistratien, als van Onrust. Het tractement van den administrateur zal zijn rd' 6000 's jaars, met cesseering van alle door heqi gedragen wordende lasten, doch daarentegen ook met intrekking van het zoo- genaamd middel van beslaan of de percento*s, die bij den afscheep of bij het ledig vallen der pakhuizen gevalideerd zijn geworden, zoomede ook de 5 1^ overwigt op de ont- vangen worden koflij en de 5 V uitslag op de van PalembanL' of elders aangebragt wordende, ongeharpte peper, invoegen hem alleen gevalideerd zal worden: 1 l£ overwigt op de ISS H kofBj, 1 • " H .. 125 n ongeharpte peper,

Vj • • •• • geharpte peiger. En op het tin, elc.

eeniglijk zooveel, als het generale reglement van den 15" Augustus 1764 voor de buiten-kan toren permitteert. De Westzijde en Waterpoort. Het tractement van dezen administrateur zal bepaald blijven op rd' 6000, met intrekking en buiten effectsteliing van het besluit van den 15*" Decomber 1786, waarbij aan de administrateurs Ye ^ ^^'^ ^^ toegift op de Japansche ladini? tot een catje per picol is toegestaan, invoegen dit aan den Lande verblijft, en hun bij afscheep, zoowel van het koper, als ook van alle andere artikelen (buiten de kolfij en specerijen . in hunne adrainisfratie zijnde, niet meer wordt toegestaan te mogen opbrengen of afschrijven, dan bij het voormeldt' generale reglement bepaald is. Het ijzer magazijn. Het tractement van den administrateur zal zijn rd» 40(m» 'sjaars. niet intrekking van alle verdere voordeden on spe- ciaal de

18Ó9. H W. DAENDELè. 469

4 percent op bet ijxer,

6 > -de sloolplaaten, 2 « "het staal, en

5 • > de Bpijkers, die hem bij het reglement van liea 50'° April 1765 zyn toegestaan, invoegen hem daarop Qiet meer dan 1 percent, conform het generale reglement van 1764, zal worden gevalideerd.

Het provisie magazijn. Hel tractement van den administrateur zal zyn rd' 4()00 sjaara, met vernietiging levens van alle, door hem gedaan wordende uitgaven aan den boekhouder, bottelier, etc. , doch daarentegen ook met intrekking van de aan hem tot nu toe volgens het Bataviasch speciale reglement gepermitteerde spillage, invoegen hij daar niet meer voor zal mogen opbrengen, <lan het voornoemde generale reglement permitleerd.

Het suiker pakhuis. Het tractement van de administrateurs znl bedragen rd"" 5500 sjaars, met intrekking van het thans genolen wordende emo- lument van Vs ^^' P^^* picol, alsmede ook van de bij het Bataviasch reglement toegestane spillage op het lood, etc. , in- voegen die gerekend en gevalideerd zal worden naar hel generale reglement; en zullen zij verpligt zijn hij de ver- zakking der suiker, indien de vreemdelingen dit particulier verlangen, daartoe de coelies voor privé rekening in te huren.

Hel kleder- en amfioen-pakhuis. Hel tractement van den administrateur zal zijn rd^ 4500 'iijaars, met standhouding van de bij besluit van den 50**° Augustus 1808 bij de hooge regering geniaakte bepalingen.

Het graan-magazijn. Het tractement zal zijn rd' 5000 'sjaars, met afschairmg van alle verdere voordeden, uitgezonderd 2 percent spillage (^p de overjarige en de gewoone 100 S per coijaug op de *Mgenjarige rijst, die aan hem volgens besluit van heden voor- taan zollen worden gevalideerd ;

wordende hierbij, zo wel met opzigt tot dit pakhuis, als alle verdere adminislratieu nader bepaald, dal alle overwigteu

460 1809. H. W. DAENDCLS.

den Lande competeeren, speciaal dezoHrenofoverbevindingen, die de respective administrateurs volgens het generaal regle- ment tef beveiliging voor te kort komingen worden geaccor- deerd, als gemeld ten voordeele komen van den Lande, zoodaf dezelve zonder eenige hetalinge blJ de pakhnisboeken inge- nomen en al het te kort komende boven de bepaling, bij het gemelde generale reglement vastgesteld, door de administra- teurs moeten vergoed en zij bovendien naar exigentie van zaken gecorrigeerd zullen worden.

De uitbetaling van de opgemelde appointementen aan de administrateurs zal geschieden in zilver ofpapieren van credit met de bij het gouvernement bepaalde agio daarenboven, ter keuze van de hooge regering.

Wordende hierbij aan een ieder hoofd van een kantoor of administrateur ten strengste verboden eenige particuliere toelage te geven aan de onder hun bescheidene dienaren, sub poene van ontzetting uit hunne |iosten.

3 Januarij. Echtscheiding.

Aan een Europeesch echtpaar verleende de Redering «dis- "solutie van haar huwelijk", omdat «de verschillende gemoeds- •neigingen van de vrouw met die van haren man, na eene • twaaliïjarige separatie, geene het minste vooruitzicht tot •dadelijke hereeniging overlieten".

Aan den man werd vergund te hertrouwen, aan de vrouw niet »om daarvoor pleitende redenen".

Op 27 Januarij 1809 ontbond de Regering, op verzoek van den man, weder een huwelijk van Europeanen, omdat beide |)artijen »tot een hereeniging ongenegen" waren, doch ditmaal «met permissie om wederzijds te mogen hertrouwen"

Belangrijk is het navolgende, door Daendels op 9 April 1809, mede in geval van echtscheiding, genomen besluit.

In ovei-weging genomen zijnde, dal, hoe zeer naarden inhninl der wetten op het huwelijk de regterlijke magt zich onl^e- voegd zoude achten om op fundament der positien van het

lood. H. W. DAENDELd. 46l

Toonschreyeo reqaest de dissolutie van des suppliants huwelijk te acGordeeren, deze wetten echter voornamelijk ten doel bebben de conservatie der goede zeden en moraliteit der in- {bezetenen en deze laatsten in het onderwerpeiijk getal door de dissolutie veel meer dan door de instandhouding van des imppliauts huwelijk zuUen worden bevorderd.

Daar het uit de omstandigheden der zaak, niet alleen ge- noegzaam blijkt, dat de wedervereeiiiging, welke de hoop blijft bij alle vrywillige scheidingen tusschen den suppliant CD deszelis tegenswoordige huisvrouw, nimmer zal worden bereikt, maar deze verzoening zelve volgens den inhoud van het request van de gevaarlijkste gevolgen zoude kunnen worden, terwijl de voortduring der separatie, waarin de requestrant eo zijne huisvrouw thans leven, uit haren aart voor de eene, zoowel als de andei*e der daarbij geconcerneerde partijen aanleiding zoude kunnen geven tot publieke ergernis en im- moraliteit, welke vooral ten aanzien van een der verdienste- lijkste ambtenaren dezer kolonie, gelijk den requestrant, zooveel luogelijk dienen te worden vermijd.

Dal bovendien door den voet en wijze, waarop de requestrant (Ie dissolutie van deszelfs huwelijk verzocht heeft, de sterkste bewijzen van zl{ne edelmoedigheid zijn aan den dag gelegd eu het lot daardoor, zoowel van zijne te verlaten huisvrouw, als van de bij haar verwekte kinderen ten vollen zal kunnen worden verzekerd. .

Dat over zulks niet alleen de omstandigheden der zaak en bare mogelijke gevolgen voor de publieke zeden, maar ook de personeele, goede hoedanigheden van den requestrant en deszelfs publiek caracier een bijzondere consideratie verdienen eu wel waardig zijn, dat in dezen door de politique magt gesuppleerd worde, 't geen aan de regterlijke tot het accor- deeren der gevraagde dissolutie zoude ontbreken.

Is besloten den band des huwelijks, tusschen den requestrant en deszelfs huisvrouw bestaande, te dissolveeren, gelijk dezelve gedissolveerd wordt bij dez^en, op al zoodanige bepalingen en ▼oorwaarden als door hem, requestrant, bij deszelfs onder-

tèOÖ. H. W. DAÉNDéLè.

werpelij* requesl voorgedragen, en vrijlieid van weorskanleii om, des verkiezende, een ander huwelijk aan Ie gaan, met last verder en qualificalie op deu Raad vau justitie te Samarang om, overeenkomstig, de gedachte voorwaarden en den inhoud van dit heshiit eene acte van dissolutie te doen opmaken en daarvan een afschrift, zoo aan den requesti'ant, als deszelfs gewezen huisvrouw, uit te reiken.

5 ianuarij. Wijziging der imlrudie voor ik gcprcvilr- geerde wagen-verhuurders.

Is goedgevonden en verslaan hun te permitteercn de huur- loonen voor eenen halven en heelen dag, in stede van de hij instructie hepaaUe rd" 2^2 C" ^* ^^1 ^^* 5 en ü te moppen verhoogen en hun op de vragten voor reizen naar de boven- landen eene verjiooging te accordeeren van een derde naar- mate vau de vergroole distantie van den eenen pal naar deu andore.

G Januarij. Verkoop van houtwerken.

Is goedgevonden en verstaan de houtwerken voortaan niel minder dan hij kavelingen van 25 p' te laten verkopen en te bepalen, dat daaronder van ieder der aanbanden zijnde zware halken vau 56 voet en daar heneden een door den kooper tegen de daarvoor bepaalde prijzen zal moeten worden geaccepteerd, len einde daardoor die zoorl van houtwerkni. waarvan het debiet weinig is in vergelijk van het restanl. van de band te kunnen zetten; en daarvan de gemeente bij billet kennis te geven.

Zie ook 7/15 Maart 1809.

7 Januarij. Regelimj van hel beheer van nalaleti8chapj)en, door officieren ab inleslalo achiergeluien.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur-Generaal, gezien hebbende de propositie van den ridderen kolonel, vau

teOd. H. W. DAÈNOËLé. 46S

WinckelmaD, om eene vaste bepaling te maken nopens de kheruig der nalatenschappen van officieren, welke ab int estato in Miêo mepten koiüen te overlijden ;

overwegende, dat de voet, v^raarop dezelve voorheen door ilen curator ad liles wierden geadministreerd, zonder dal door liezen ^-an zijne administratie binnen deze koloniën cenige rekening of verantwoording wierd gedaan, voor het regt der weKige erfgenamen geene genoegzame zekerheid daarsteld til dat ook de bij de armee in Europa gerecipieerde wijze, volgens welke bel regiments-besluur met de administratie •lezer nalatenschappen is belast, aan inconveniëuten laboreert : lieeft besloten te arresteeren, gelijk gearresteerd wordt luj dezen:

i' dat voortaan, bij het overlijden ab intestato van officieren van de armee in indien, derzelver nalatenschappen zullen worden gesteld onder de administratie van twee officieren Tan hun corps, hetzij kapiteins of eenen kapitein en eeneu eersten luitenant, daartoe expresselijk door den kolonel Ie benoemen; ^" dat de gedachte gecommitteerden zuilen zijn gequalificecrd de boedels onder hunne administratie te vereifeuen en lot liquidatie te brengen; 3" dat dezelve, na uitbetaling der alhier in Indien zich be- vindende crediteuren, een batig saldo in den boedel be- vindende, verpligt zullen zijn hetzelve, na vooraf gegeveue kennis en opening aan den kolonel, over te brengen bij de weeskamer ter hoofdplaats Batavia; 4*^ dat de voornoemde gecommitteerden, na zulks te hebben gedaan, wijders zullen verplicht zijn van hunne verrich- tingen kennis te geven aan des overledenes erfgenamen of naastbestaandeu in Europa, wanneer dezelve bekend zyti, of anderzins door de hoofdadministratie van liet corps aan den minister van oorlog, met aanwijzing tevens der somma, welke ter dispositie der regthebbenden door hun bij het collegie van Weesmeesleren te Batavia is over- gebragt; met intrekking tevens van alle, hier tegens aau-

464 IdOd. H W. ÓAENDÉLd.

lo|)eiide weiten on usantiën, zoo verre zulks het militnir wezen in Indien is betrefiende.

Op 1 Maart 1809 is ter zake nader besloten:

Zijne excellentie uit den weg willende nemen de twyfelingen. welke ontstaan zijn over het waar verstand van hoogst deszelfs resolutie in dato 7 JanuarlJ jongstleden nopens de beheering der nalatenschappen van officieren, welke in Indiêu ab intestato overlijden;

heeft besloten, dat, vermits de gemelde resolutie eenlijk teu doel heeft om te remedieren aan de inconvenienten, waaraan de behering van zodanige nalatenschappen door den curator ad lites onderhevig was, gelijk in de motieven van dat besluit ten duidelijkste is vermeld, ook geene andere boedels vau officieren op de daarbij vooi*geschreven wijze zullen worden geadministreerd als dezulke, welke volgens de gesubsisteerd hebbende wetten aan de behering van den curator ad lites kwamen te vervallen, gevolgelijk geene naIatenschap|>eD van officieren, die met achterlating van vrouw en kinderen dan wel andere, onmondige erfgenamen hier te lande ab intestato overlijden, aangezien de administratie daarvan ten nutte van dezelve aan 4e respective coUegien van Weesmeesleren zal verblijven op den voet, zooals bij de instructien voor die coUegien is bepaald.

Zie ook 3 Grasmaand 1810.

10 Jannarij. Vereeniging van hel regentschap Wiradesa met dat van Baiang.

Wiradesa was te klein om, zonder groot bezwaar voor de ingezetenen, een regent te kunnen onderhouden. Zie ook 3 Junij 1809.

10 Januarij. Afscliaffing der benaming whoofd-regeitt- rtscliap van Samarang'\

Hoewel dat regentschap het eerste van Java's Noord-Oost- kust bleef, werd het toch in rang met de overige regent- schappen gelijk gesteld.

180d. H« w. daënoëlS. 468

10 Jafluarij. Vereemging van het Ungebeischap*' Tarbaia mei het regentschap Samarang.

10 Januarij. Yereenigmg der betrekkingen mn tractementg' boAhouder in den Oosthoek met dien van klein-kasner aldaar.

Vroeger bekleedde de administratear te Soerabalja laatst- genoemde betrekking, maar kon zulks wegens zijne vele werbaambeden niet langer doen.

13 Januari). FomuUie der officieren van het escadron dragonder-lijfwacht van den Gouverneur- Generaal.

Deze luidt: l« kompagnie: 1 kapitein, 1 eerste luitenant, 2 luitenants; r • : 1 . , 1 . » , 2

14 Januarg. Regeling der tradementen van hei lagere personed bij de hospitalen.

h besloten te accordeeren :

l^ voor een ziekenvader of opzichter der zieken-oppassei*8,

portiers en tweeden kok 's maands rd' 15

^^ voor een Europeeschen kok in bet hospitaal op

Weltevreden 's maands » 40

en te Samarang en Soerabalja 's maands » 30

Toor een zieken-oppasser 's maands » 10

17 Januari] Yerhooging der Iraclementefi van de sub- stituten en kaffers van den BaUluw van Balavia.

Is goedgevonden en verstaan de beide substituten van den baillaw in tractement te verbogen tot rd' IKO ter maand en aan de bij denzelve geémployeert wordende 58 kaffers voortaan rd' 6 ter maand toe te leggen, met qualiflcatie op het coUegie van Schepenen om de uitbetaling daarvan uit stads kassa te fatten gevolg neemen.

»Ui4Af-i0lt DUt IT. 30

■?«

a

436 1806 H. W. OA€NOELd.

De sabstitdUu kregen vroeger 100 rijksdaalders 's maands, waarmede zij o. a. moesten Tooraien in een ryioig mei paarden en in een eigen »blokhuis*'.

De kaffers genoten S a S rijkadaalders per maand.

Het traktement der snbatitnien en kaders Tan den Bailluw werd nu gelyk gesteld aan dat van de 9ul)stitutea en kaffers van den Landdrost en van den advocaat-fiscaal.

Zie öclk S Haart 1809.

17 Januarij. Machtiging op hel toUegie van Weeamaet- leren te Batavia te beschikken op verzoeken om onder- êtand UÜ het fonds der kamer ten behoeven van kinderen van behoeftige weduwen.

De onderstand mogt echter niet meer dan 35 i^ksdtaMers per kind bedragen.

17 Januarij. Voorschriften nopens de uitbetaling van dagloOnen aan koelVs bij suiker-fabrieken.

Is goedgevonden en verstaan voor den aanstaande te bepalen .

Ten eersten: dat de uitbetaling aan de boetjangers der door tieta Teidiende maandgelden voortafan zal moeten gesdiieden tegens 6 stuivers 's daags en ée suikermolenaren verplichi zullen zfn liun 's maandelijks de benoodigde rijst te verstrekken tegens zoodanige prijzen, als de gecommitteerdeim over de miker-culture bij bet einde van iedere maand zullen bevhiden. dat dit graan bij de gemeente gekost beeft, ahmiede ISsttrivers 's weeks, om bij de maandeiljkscbe afbetalingen bunner ver diende loonen ten overstaan van voornoemde gecommitteerdens daarvan te worden gedecorteerd.

Ten tweeden: dat aan de thainwagters, uttbeofde faunner oniaAMre werkzaambeden, 's maatidelijks niet aieerder daa rd* 2:44 zal worden uitbetaald, alsmede dat aan hun aal vwirden verstrekt 4 ganliiigs rijst per maand en 6 stuivers *s weeks aai btj de maaodeiijksche afrekening geresconlreerd te worden

Ten derden : dat aan ée warongboaders der suihanuoleus

I

t80d. H. W. 0A£NDfeU6. 469

zai iffo en Wfvan gemterdieeerd tet ferkoopea vmi goatoea aan de boe^ftngers voor de 4oor hen verkregen lootje» «»liel huo een^k eal wesen gepemiitteeid deeelve tegene betaUog in kqper geld van bet benoodigde te mogen voorziMi.

Ten vierden : dat in die nwanden, wanaeer ep de sttUwr- niolens bel minste werk is, aan de bo^angrrs iqaariMveel van bunne verdiende Iconen zal vrorden te goed gedaan, als voor bmme behoefte noodig is. en het overige gedeelte htj de gecommittaerdeu over de eaiker^ultnre aal hi^ea hewaard lot een waarboi^ voor de molenaars, dat de boeijangers in die maanden, wanneer het zwaarste weriL moet worden ver- richt, niet eehapeeren, terwijl gednreride de maanden, dat het zwaarste gevrerfct werd, aan hun de veile maandgelden cuHen worden uitbetaald.

Ten vijfden: dat aKe de opgemelde afbetalingen, alsmede de afgave van hetgeen in de eerste maanden is Mijven staan, aa afloop der werkzaambedeu op de molens door vporpoemde gecommitteerdens zal moeten geschieden, zonder eenige kor- ting hoegenaamd, en

Ten zesden: dat door de s.uikermolenaren, welke contrarie de hiervoren gemaakte bepalingen mogten komen te handelen, ielken reize een boete zal worden betaald van 100 zilvere, gecartelde ducatons, ten profijte van het gesticht der pennisten.

17 J^aoarij^ Wijzigiti^ van dfimtructievfm de generale rekenkamer van lv4iê, naslgestdd op 19 beoember 1808.

Goafanai de door z^e exe^niAe 4eii «bwre Abarsqbalk en Goaveraeor Generaal Ier vei^deitiug ingeaoMf^ fchrif- lelijke propositie ia «geedgavondeB ^en v^ataan bet 1,4" ^rtiM der voor de ifaBcnle irekMkamer vaa indien. geaoreatieerde inatroctie in dier voege te amplieeDen, dat ^ de idaarJt»JiJ vooriEonende wostden: »directeMr generaal" zal moeten volgen : 'of door de tadrowistpatenrs igoneraal ^p 4eszelfs <qualificatie en earemMBdeiid xyM vemilwoordeiykbcttd*' ; en wlfders w^l-

466 1B06. H. W. DAËNOEL&

mtlde relronkamer ie autoraeerea om, inmiddeas dat de nodige (lepaUiigea en reglementen op de verstrekking \aii schrijf beboeftens worden daargesteld, met dispensatie in z<> verre van het 15* artikel der voorschreven inslmciie» d» ordMinantiefty welke daarvoor worden opgemaakt en ingeleverd. in rekening te valideeren.

20 Januarij. Regeling van het bestuur over de Molukkeii bij overlijden van den gouverneur van Ambon.

Is besloten» dat bij aflijvigheid van den tijdelijke Gouverneur van Amboina bet bestuur over de Molukken door den kom mandant en chef ad-interim zal worden gevoerd.

, .22 Janoarij. Tractements-verhooging der secretarissen te Soerakarta en te Djokjokarta.

Is besloten de tractementen der secretarissen van Jf ministers aan de beide hoven van Sourakarla en Djocjokarta te vermeerderen tot rd' hondert zilver geld 'smaands en tt- bepalen, dat de tractementen der overige civiele ambtenaien en diverse dienstdoende, even als die der militairen, geheel in zilver geld zullen betaald worden, alles te reekenen Id gegaan te zijn met den eersten Januarij 1809.

22 Januarij. Aanstelling van een gecommitteerde io( het verder invoeren der reorganisaiie van het gouver* nement van Java*s N. O. kust.

Op denzelfden datum werd voor dezen gecommitteerde, den ridder en minister aan bet bof te Soerakarta, J. A. van Braam, de navolgende instructie vastgesteld.

Art. 1. De lieotenant Gouverneur Generaal, aide de camp van Zijne Majesteit, f^. A. Bniskes, gedurende deszeUs verblij' op Java's Nourd Oostkust wel hebbende willen blijven bolle/) de bemoeienis van alle zaken, het adminiatralive, finantiel>' en de invoering der nieuwe organisatie betreffende, zoo xal

1809. H. W; DAENDEL8. 469

hij. mioisler, teo gevolge sijner Yoorschreven eommissie in <|p eerste plaats behben te zorgen, dat de jongst gearresteerde* <>r.jaDisatie Yan het Yoormalig goavememeBt Tan Java's Noord Oostkust zoo spoedig mogeUfL en in allen deele werde in- eeToerd en in werking gebragt.

Art. S. Hij zal ten dien einde een oppertoezicht en sar- veillanee houden, dat alle civiele ambtenaren, speciaal de prefecten, langs Java's Noord Oostkust, zoomede de inlandsche regenten, stiptelijk naarkomen en agtervolgen^ 't geen bun, ieswegens bij hunne respective instructien is aanbevolen, :ioch zig eenige afwijkingen van dezelve komen te voroprloven.

Art. 5. Hij zal insgelijks zijn belast met al, hetgeen de. [T^nerale adroinistrative en finantieele directie aldaar is re- L^rderende, blijvende niettemin in alle zaken ondergeschUct aan den luitenant Gouverneur Generaal en gehouden aan . if door zijn boog Edele gestrenge te doene eischen en re- quisiten bij voorkeur te voldoen.

Art. 4. Aan den luitenant Gouverneur Generaal in zijn ?eheel overlatende de directie van alle zaken der marine, kapiteins der havens en derzelver ond^borigen concemerende^ ^\ hij, minister, in cas van oproer of beweging binnens- '^^"ds eenlyk ter zijner beschikking hebben de divisie troepes Ie Samarang, doch onder het beleid, directie en verantwoor- •ÜD^ van den militairen commandant aUaar.

ArL S. Hij, minister, zal wijders zijn geautoriseerd om 'ille officieele brieven en rapporten te openen, welke bij af- kerigheid van zijne exeeUentie den Maarschalk en Gouverneur ^«eiieraal, volgens ^ne daartoe gegevene circulaire order, aan hoogstdenzelven te Samarang worden geaddresseerd, en zal bevoegd zijn bij het expedieeren van alle officieele stukken gebruik te maken van het zegel van het gouvernement.

Art. 6. Hij doet voorts van alle zaken en verrichtingen V3n eenige aangelegenheid, mitsgaders van alle de bij hem ingekomen stukken, bij wijze van verbaal, een kort en suc- 'ini verslag aan zijne excellentie den Maarschalk ^n Gouver- neur Gweraal en zal generalijk gehouden zijn zich in alle

479 1809. M. W. DAENDEL8.

mkm ModaBig te ge&TKgen, als een troow e» eertitk g^^ eoBHDitteerde toekomt. Zie ook i AugfMim 1809.

22 Januarij. Regelingen betreffende de Vorsteninndcn (fp Jdva.

h besloten de mhristefs aan de beide hoTon izn Sou- racarUl en Djocjocarla te onthefTen van het betalen van bet M Mèrtóe ptitdiH gehad hebbende ambtgeld, docb hun daaren iBgéh te belasten met het betalen van alle politique amhie- naren en personen, onder de benaming van diverse dienstdoende aldaar sotteereüde.

^oofiÉ htftr ó()k belast te laten met het foorneeren der oi^alré raiidsoeAen, buiten de arak, voor de aldaar vasf bescheidene ndlitairen, ciiilele ambtenaren en diverse dienst- doende, onder toeeigening van todani^e gelden en goederen, alè tot nn toé door ië vorsten aan de redpective hoven ter goedmaking derzehrer ziJA verstrekt geworden, onder deeze vetdèré bepaling, dat het bedragen der randsoenen voor de beiiefting op Klatten door de beide ministers gezamentlijk zal gedragen worden, blijvende dé maneantie daarvan echter. aK bevorëhs, aan den minister van Djoejocarta gedemandeert

Dat voortaan de twaalf hondert rd*, welke 'sjaarlijks van Wegens den Keizer, en de halve rd% door den Solthan aan den oorporaal en gemeenen der aldaar vast bescheidene mili- tairen 's maandelijks aan een douceur afgegeven, voortaan geen gevolg meer hebben sfcuUen, maar die gelden geêmploljeerd zullen wórderi, zoowel ter verstrekking van wijn en andere ververM;hingên aan de in het hospitaal leggende tieken. aN voor het óvérlgè ter öpboüW van een nienw hospitaal op een welgelegene, gesftdnde plaats voor dezelve, zullende jaarlijk> onder nltimö December eéne verantwoording van deeze gcldon moéten gedaah worden.

Zijnde eindelijk bepaald, dat deze inrichtingen gerekend woi^eh itigegaan te zijn met den eersten JanuartJ 18Ud.

1808. H. W. OAEffOSLa

471

34 J»nuarij. VerMrekkin^ wm lamfholij aam kazerües ai wachten.

Is besloten de yerstrekkingen van lamp-olij in de kazernes pn wagten, welke subintreert aan de te voren plaats gebad hebbende verstrekkingen van kaarsen, voor de gebeele armee m Indien te bepalen en vast te stellen, zooals bepaald en vastgesteld wordt bij dezen:

voor eene kazerne, waarin eene compagnie van 200 man ?eincpiartierd is, 3 lampen a 3 kannen olij *smaands, dus ^ kannen oliJ, en 1 Vs once katoen ; voor eene compagnie en voor een battaillon van 5 compagnien 45 kannen olt| enT'/a oQcen katoen;

voor een stal van 100 paarden op eene rij, 3 lampen en 17} once katoen en voor een stal van 100 paarden in twee rijen, ak 50 paarden aan weerszijden, 4 lampen en 9 oneen tatoen ;

voor bel eampement Weltevreden, voor de lampen in het- zelve, vof>r de hoofdwacht en provoost, S5 lampen a 3 kannen, dus 75 kannen oliJ en 12Vi oneen katoen;

voor de post Tanjong Poura 4 lampen;

Tangerang 8 •

Rljswyk . . • 4 .

Jaccatra 9 •

Noordwijk S »

Angiol 1

Vljfboek 1

de Ketting 1

Meester-Comelis 10

Batterij Tbolbrug 9 •

» Waterkasteel 3 »

• Plozerscagien 2 »

het gouvernement, de Waterpoort, de hoordwacht, stads- wallen en punten, de stadspoorten, de gnamizoens kamer, militaire provoost, etc. te zamen 46 lampen. Zie ook 1 September 1809.

lamp;

472 1600. H. W. OAENDEL8.

26 Janoaiïj. Maatregelen nopens Engehche krtjgsgevan- genen.

Is besloten aan de Engelsche krijgsgeyangenen, zoowel mili- tairen, als mariniers* te accordeeren, gelijk geschied bij dezen, als:

een oflScier per dag rijksdaalders 3 koper

» onder-officier per dag stuivers 12 »

» soldaat of matroos per dag > 6 »

en zal bovendien aan de onder-officiers, soldaten of matrozen 's maandelijks worden versti*ekt per hoofd 40 ^ rijst eD een kan arak.

30 Januarij. Regeling der verstrekking van schrijf be- hoeften aan het boschwezen.

Is besloten de verstrekkingen van scbrijf-behoeftens voor een rond jaar provisioneel te bepalen, als: voor den inspecteur generaal der Javascbe houtboaachen : een quart riem groot formaat papier, vier riemen klein > »

twaalf bossen pennen, twee ft zegellak,

» » inktstoffen, een boek kardoes papier; voor het coUegie der administratie van de houtbosschen op het. eiland Java:

een half riem groot formaat papier, agt riemen klein > >

vier en twintig bossen pennen,

• fi zegellak,

• > inktstoffen,

twee boeken kardoes papier; en voor den commissaris der houtwerken: een agste riem groot formaat papier; twee riemen klein » >

zes bossen pennen.

1800. H. W. OAENOEL8. 473

68B S zegdlak,

• inkUtoffen, » half boek kardoes papier.

31 Januarg. Beboding met 100 zilveren^ gecarielde ducalons ten behoeve van het Chineesche hospitaal te Batavia van een Chineeschen miker-fabtiekant^ omdat hij^ hoewd opgeroepen^ niet tegenwoordig was geweest bij den ^opneem** zyner suikerriet4tdnen door een gecommitteerde over de stnker^ulttmr.

1 Febniarij. Regeling der verstrekking van schrijfbe- hoeften aan de hoipitalm.

Is bedoten de verstrekkingen van schrijfbehoeftens len dienste der respective hospitalen te bepalen, als om de drie maanden aan ieder hospitaal: te Batavia: twintig boeken klein formaat schrijfpapier; drie bossen pennen, • aehtste pond inktstoffen, en

te Samarang: zestien boeken papier, als voren,' twee bossen pennen, drie achtste pond inktstoffen, en

• > • zegellak; te Sourabaija:

twaalf boeken papier,

twee bossen pennen,

een kwart pond inktstoffen,

• • • zegellak.

Voorts qualiflcatie te verleenen tot de afgave van vier riemen schrijfpapier aan den commissaris van oorlog te Ba- tavia om door denzelven over de respective hospitalen te worden verdeeld tot het aanmaken van de benoodigde twaalf registers.

474 1800. H. W. DAENOCLS

2 Februarij. Opheffing der prefecture Rembang.

Is besloten de prefecture van RendMuig te Ternietigen. gelijk dezelve wordt vernietigd bij dezen, en voorts het re- gentschap Toeban aan de onder-prefecture van Grissée en dat van Joana aan de prefecture van Japara in te lijven, terwijl de regentschappen Lassum, Rembang, Tjinkabewoe en Glongong onmiddelijk onder de beheoriog van hetcoUegie van administratie der houtbosschen suUen worden gesteld. als tot dezelve het meeste betrekking hebbende.

Zie ook 8 Augustus 1808 (bladz. 88).

2 Februarij. Opheffing der belrekking vmn 'eammiêsam der houtwerken op Java,

2 Februarij. Aanstelling van een camnUssaris-generaal over het personeel en materieel der marine in Indié, over de houtwerken op Java en over *sLands werven aldaar.

Het tractement van dezen commissaris-generaal bedroe^r 15,000 rijksdaalders, zilver geld» 'sjaars. Zijo rang werd op 24 Februarij 1809 gelijk gesteld aan dien van de in- specteurs-generaal der kodij-cultuur en houtbosschen, naar ouderdom van aanstelling.

2 Februarij. Reglement op het beheer van de Cherv bonsche landen.

Algemeens bepalingen.

Art. 1. De Cheribonsche landen zullen voortaan worden verdeeld in twee afzonderlijke prefectures.

Art. 2. De eerste van dezelve, het noordelijke gedeelte van het tegenswoordige rijk van Cheribon uitmakende, ta) onder zich bevatten de zoogenaamde Snithans-landen met het prinsdom Ga bang, terwijl de andere zal worden te sanieii

1900. H. W. OAEffDELd. 47 S

gMteld uit de asoogenaamde Chefibeiiflebe Preanger-landen» met aame idt de regentseliappeir Limbangan, Soecapoera en die Tan het land Galo.

Art. 3. Het bestuur der eigenlijk gezegde Gheribonsche of Solthana^landen zal worden toetertrcmwd aan eenen prefect.

Art 4. Dezel?e zal voor het administratieve gedeelte van zijn beatuar nog z^n geadaisteerd met eenen scriba, die tevens boekboader en pakhnismeester zijn zal.

Art. S. Ten aanzien van het administratieve zal Cheribon, evenals vooriieen, blijven sorteeren onder de hoofdplaats Batavia eo onmiddelijk aan de generale direetie aldaar onderworpen zijn.

Art. 6. Ook zullen in alle jastitieele zaken de civiele Eu- ropeesche dienaren en ingezetenen te Cheribon ter eerster instantie voor den hoogen Raad van justitie te Batavia moeten teregt staan.

EBRSTË AFDEEUNG.

Van den prefect.

Art. 1. De prefect zal namens zijoé excellentie den Maar- schalk en Gouverneur Generaal, mitsgaders het ligchaam der hooge Indiasche regeering, het gezag uitoefenen en óf van den Gouverneur Generaal alleen óf van den Gouverneur Generaal en Raden direct deszelfs orders ontvangen.

Art S. Hij zal zijn de eerste persoon in zijne prefecture en als gouverneur civiel van dezelve worden gecousideerd.

Art. 3. Hij 'zal genieten het militair honneur, gelijkstandig den rang van kolonel

Art. 4. Alle zaken, het huishoudelijk bestuur, de goede orde én policie betrefTende, zullen aan zijne zorge en directie zt)n toevertrouwd.

Art. 5. In het bijzonder zal hij verantwoordelijk worden gehoaden voor de rigtige administratie van *s Lands goederen, gelden en domeinen ter zijner prefecture en mitsdien verpligt zijn te zorgen, dat geene uitbetalingen of verstrekkingen dan navoigens de daar liggende of nog te makene orders en re-

476 1809. H. W. 0AENDEL8.

g^ementen of op expresse qualificatie tsd zQne exceHentie deo Maarschalk en Gouverneur Generaal of de hoogeludiasche regeering werden gedaan; dat blJ den inzaaniy berging en afscheep yan goederen en producten 'sLands beiangens be- hoorlyk werden gadegeslagen, en geene andere dan de ge- permitteerde spiUagien en ongelden daarop werden berekend: dat de yerpligte le?eranlien, zoo yan rijst, capas, als andere producten, op hun tijd werden voldaan en de contributien in gelden, aan de drie Sulthans opgelegd, zoowel als de pacht- schat der pachters, ter bepaalder tijd werden ingevorderd en in 'sLands cassa verantwoord.

Art. 6. Hij zal ten voorschreven einde een nauwkeurig toezigt houden, dat de gezamentlijke ambtenaren onder zijn prefecture, zoowel als de hoogere en mindere inkndsche hoofden, een ieder in de zijne, behoorlijk aan hunne verplig- tingen beantwoorden.

Art. 7. Hl) zal mede het opper-toezicht houden over 'sLands magazijnen, kruithuis, wapenkamer en andere 's Lands ge bouwen efi zorge dragen, dat geenen derzelven door gebrek aan onderhoud in een staat van verval komen te geraken.

Art. 8. Hij zal echter zonder bijzondere qualificatie geen werken tot reparatie van dezelve mogen laten ondernemen of den Lande in rekening brengen, waarvan het kostende meerder zou bedragen dan rd' vijf en twintig, en zulks niet meer dan tot driemalen aan hetzelve gebouw.

Art. 9. Speciaal zal hij het opper-toezicht houden over 's Lands domeinen en voor de rigtige voldoening van alle collaterale penningen, 's Heeren gerechtigheid, als andersios moeten waken, te dien einde voorts alle boedelstaten teo nauwkeurigsten examineerende om zeker te zijn, dat ten aanzien der collaterale gerechtigheid op geenerhande wijze werde gefraudeerd.

Art. 10. Hij zal ook moeten zorgen, dat alle secretarieels en uotarieele papieren in behoorlijken vorm werden gecoucbeerd en alle abuisen, die daarin worden gemaakt, zooveel mogelijt voorgekomen.

1806. H. W. 0AENDËL8. 49'}

Art. 11. Alle boedels van ab intestato overledene ambte- Daren, burgers, Chineezen, Mooreo en andere overwalsche uaiiea zal hij, prefect, onmiddelijk door den scriba, ten bij- wezen ?an Iwee getuigen, doen aanvaarden, inventariseeren en ferzegelen en hiervan aan de Weeskamer, den curator ad lites te Batavia of dengene, dien zulks ambtswege mogte aangaan^ kennisse geven.

Art. 1± Alle brieven, welke door den prefect aan den liüogen Raad van justitie. Wees- eo Boedelmeesteren, den curator ad lites of sequester werden afgezonden, zullen door dezelve ter verdere afgave 6f aan zijne excellentie den Maar- schalk en Gouverneur Generaal of aan de booge Indiasche regeering onder cachet volant worden aangeboden.

Art. 13. HQ zal mede verpligt zijn, onder het ressort zijuer préfecture, het ambt van venduroeester en de scriba dal van vendu-bodüiouderte moeten waarnemen, daaromlrend ten rigtsnoer volgende de instructie voor den vendumeester en venduboekhouder te Samarang, sub dato 50 Julij 1808 gearresteerd.

Art. 14. Tot maintien der rust en goede order zal hij verpligt zijn alle de dienaangaande bij het onderwerpelljk reglement bereids daargestelde of verders nog te makene bepalingen stiptelijk te onderhouden en te doen onder- boaden.

Art. 15. Hij zal mede hebben te zorgen, dat alle degene, welke zich aan eenigerhande misdaad hebben schuldig gemaakt, opgevat en in verzekerde bewaring genomen werden en dat, speciaal ten aanzien van den infainder, daaromtrent zoodanig werde gehandeld, als onder het hoofddeel van den landraad uader zal worden bepaald.

Art, 16. Ook zal hij hebben te zorgen, dat niemand eenig geld op hoofdelijke verpanding van vrije Javanen kome voor te sehielen, onder wat praetext of onder welke benaming zulks ook zoude mogen geschieden, maar zich daaromtrend iu allen deele stiptelijk hebben te gedragen naar den inhoud van het deswegen» door zijne exceUenlie den Maarschalk en

i*)e m06. H. W. DAE^OÊLft.

Gowrereeor Generaai geênianeerd placaat van den 10^ Au- fuslus 1808.

Arl. 17. In het bijzonder lal hij zich sorgvnldig hei»beD te onthouden voor het haisselijk gebruik, boven het speciaal aan heui geaccordeerde getal, eenige heerendieneteo van den inlander te vorderen, eenige giftra, gaven of geecheidien van denzelven aan te nemen of eenige heffingen vn phumtee. vruglea, kleedjes of andere zaken te doen en ook nauwkeurig tMzien en vraken, dat die door niemand zifser buiagenooteD. 6ii4ergeschikte ambteuaren, burgers of andere ingeaeteneD gevorderd of aangenomen worden, maar dengenra, die zich daaraan kcmit scbiildig te maken, navolgena deu inhoiid van het placaat van den 15^ Aagnstns 1808 doen conigeeren.

Art. les. Hij zal ten f elfden einde zorgen, dat het inlaadsch bestuur ten spoedigiton «worde geregeld op den vaet, b^ dit reglement voorschreven, en milffiien de Sulthans van Cberilion gebten bij het uiterlyk aaDsden, den nmg en titel, bon daarbij toegekend, en de GheriboDsche natie over bet algemeen bevrijd van alle lasten, diensten en bezwaren, welke bon aieC uit- drukkelijk bij dit zelfde reglement zyn opgelegd.

Arl. '19. IngevaUe niettemin de biunenlandaebe rvst od voorzaens mogt worden verbreken, aal hy, prafect, bevoegd zijti de assKleotie van den milkairen commandant in 4e roepen en te requireeren, welke alsdan, zowel voor de voldoening aan dit requisit, als voor de eseoutse der te iieaifiDe maat- regelen verantwoordelijk zijn 'zal.

Art. ^0. Ingeval van eene gedreigde vyandelyke attaque van bniten, waartegena men kas vMnikaen, dat de Clieri- bonsche beztlLittg geen genoegzamen tegenstand aoudekiinaeo bieden, zal hy, prefect, by tyds verdadit zijn op eene be- houdene retraite, verzeld van alle politieke dienaren, de drie Solt hans en den rijksbeslierder en snet zieb voerende 's Laitd$ kas, tn het oog houdende, dat de vijand nimmer in eeof grootere verlegenheid kan worden gebragt dan door de ter- wijdcring van alle administraUen van de plaatsen, wmr bij zich bevindt, en dat alle voortgang van dienst, op die plaatieii

\60d. H. W. OAENDELÊ. 479

bewaten, niet anders dan ids misdadig asal worden ^ schouwd.

Art tl. In deae nochlaos en alie diergeHjke builangewooe voorvallen tal hij, prefed, eenlijk nemen zoodanige maat- regelen, ak geen uilstel gedogen en voorls, r{4)|M)rl doende aan sijne eiodlentie den Maarschalk en («ouverneur Generaal, hoogstdeszelfs voorziening en nadere bevelen inwachten.

Art IS. Van alle gewone en dagelyksche zaken zal bij gehouden zijn met het uiteinde van elke maand een regulier rapport aan z^e excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ia te zenden, daarbij noteerende den staat en voort- gang van alle de ondemomene publieke werken, de gebeele of gedeellalijke voldoening aan orders, welke uit derzelver aart niet dadelijk hebben kunnen worden voltrokken, deres- laalen van alle 'sLands gelden, goederen, effecten en producten alsdan aan handen, de ontvangsi, uitbetaliog en afscheep van dezelve gedurende de jongst verweeken maand, benevans een speciale lijst van de in den loep derzelve maand onder het ressort der préfecture aangekomene en vertrokkene vaar- tuigen, met aai^ooning van de d«H>r dezelve aangebragie en vervoerde ladingen.

ArL 23. Tegens het dry ven van allen verboden bandel, inzonderheid van ampbioen, zal hij, prefect, zorgvuldig hebben te vlaken en met niemand, die zich daaraan zal komen schuldig Ie maken, mogen oomposeeren, maar denzelven arresteeren en vervolgens daarvan onmiddelijk aan zyne excellentie den Maar- sciialk en Gouverneur Generaal de vereischte kennisse geven, zich daaromtrend verder gedragende aan den inhoud van het pUccaat van "^/^ 1808.

Art. ^4. Hy zal niet vermogen voor eigene rekening ^enigen handel te dryven, zoo min in de voortbrengselen zyner préfecture, als met de schepen en vaartuigen, welke onder hel reesort van dezelve komen negotieeren, nochte ook eeoige schepen of vaarluigen, daartoe dienstig, in eigendom mogen iteziiteu.

Art. is. üe verkoop nochtans der ampbioen zal voorden

480 IBOe. H. W. OAÉNOËLS.

omtrek vao deszelfs prefecture eenlijk aan den prefeet zijn toegestaan, zullende blJ bet debiet ?an dit artikel op ieder kist boven den aanrekeningsprijs voor winst door denzelven mogen worden genoten een honderd Spaansche realen en voorts ten voordeele vao den Lande jaarlijks door denzdveu worden verpacht het previlegie van het koken en verdebi- teeren in het klein van dit heulsap.

Art. 36. Alle de orders, vervat in de instructien van de generale rekenkamer, van den inspecteur-generaal over de koflBj-culture, item die der hontbosschen op Java en het col- legie van administratie over dezelve, zoomede het geneeskundig vak in Indifin zal hij, prefect, voor zoover dezelve op zij» prefecture van applicatie zijn, zich mede tol observantie lalen strekken.

Art. S7. Bij de ontdekking van verboden aankap of ver- voer van hout zal hij, prefect, daaromtrend hebben teobser- veeren de orders, bij placcaat van den S9*° Augustus en aanschrijving van den SC^ September 1808 vervat, sub poene, dat, wanneer zulk een verboden houtkap reeds eenige dageo mogt hebben plaats gevonden, zonder dat daartegen naar behooren zij gevigileerd, liij, prefect, daarover zal worden gecorrigeerd en voor de tweede of derde maal zelfs met verlating van zijnen post worden gestraft,

Art. 38. Hij, prefect, zal in dm omtrek zijner prefecture zoo dikwijls mogen rondreizen, als hij zal verkiezen of voor *s Lands helangens noodig oordeelen, doch buiten het territoir van dezelve zal hij zich niet vermogen te begeven dan met voorkennis en verlof van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.

Art. 39. Hij zal in deszelfs te doene reizen, voor zoover de adsistentie in battoors en paarden betreft, zich hebben ie reguleeren naar de bepalingen, deswegens bij het 45* artikel van bet generaal reglement voor de organisatie van Java ten aanzien van ambtenaren, in officie reizende, gemaakt

Art. 30. Alle orders en bevelen, welke door den prefect in zaken, van zijn departement zijnde, worden gegeven, zullen

1809. H. W. DAENOEL8. 481

door afle deszelfs ondergeschikten, zoowel inlanders yan de SiiUhans tot den minste hunner onderhoorigen toe, alsEuro- [teesche ambtenaren, burgers en verdere Ingezetenen, stiptelijk t'D zonder de minste tc^enstreving moeten worden nagekomen en ter executie gelegd, met vrijheid nochtans om, zich daarover bezwaard achtende, derzelver belangens aan den Maarschalk en Gouverneur Generaal in te dienen, met interdictie van den prefect om, des verlangende, wie dezelve ook zouden mogen wezen, eenige hindernisse of belemmering in den weg te leggen.

Art. 51. GeneraUjk zal hij, prefect, steeds zijne attentie hebben te vestigen op al, hetgeen ter bevordering van den bbei en welvaart der aan z^ne zorg toebctrouwde préfecture, M conservatie der rust en goede orde en tot voorstand der lielangens van Zijne Majesteit^ zoude kiinncn strekken.

Art. 32. Bij de aanvaarding zgner bediening zal hij pres- leeren den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland als mijnen hoogen en doorluchtigen Souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zijn;

dat ik den post van prefect zal waarnemen mei alle eerlijk- heid, naarstigheid en ijver, daarin behartigende het meeste voordeel van den Lande: dat ik jnij onthouden zal van alle verkeerde practijken ter vermeerdering van de inkomsten, die aan mij wettiglijk zijn toegelegd :

dat ik mitsdien bij ontvangst of afscheep van goederen en producten van den Lande, ook met betrekkiug tot deu landman nf leverancier, zorgvuldig zal toezien en wakeu, dat niemand iu maat of gewigt worde bedrogen of verkort, zoo niiu door mij zelven, als door iemand mijner ondergeschikten ;

dat ik mij onthouden zal van het drijven van allen handel, ii)0 in de voortbrengselen van mijne prefecture, als met schepen en vaartuigen, welke qnder mijn ressort komen te negotieeren, en wyders van niemand mijner onderhoorigen eenige presenten, giften of gaven, hetzij onder de benaming van contributien der pachters of onder welken titel ook, aannemen of gedogen

riAUAT-MII DgtL !▼• 31

4^2 iÖOè. H. W. DAÉ:f^O£LÖ.

zal, dat die door mijne huingenoolen, bediendens of door anderen iDtjner aanhoorigen aangenomen worden;

dat ik naar mijn uiterste vermogen waken zal tegen den smokkelhandel en zonder eenige conniventte zal doen mulr- teeren degenen, welke daarop onder mijn gebied worden agierhaald;

dat ik geene personeele heeren- of huisselljke diensten vergen zal van Javanen, onder welk pretext dit ook zonde mogen wezen, en ook niet gedogen zal, dat die door anderen onder mijn gebied gevergd worden, aan wien dit niet bij nilzoude- ring is gepermitteerd, ofschoon de gemelde Javanen zich daartoe ook vrijwillig kwamen aanbieden; en dat ik unMi' niet zal doen eenige heffingen van pluimvee, vruchten or andere huisselljke benoodigdbeden ;

dat ik den inlander wel behandelen zal en daarin meteen goed voorbeeld de regenten zal voorgaan, zonder te permit- teeren, dat zt| hunne onderboorigen kwellen met willekeurige belastingen of andere drukkende bezwaren, welke hen af keerig zouden kunnen maken van het over hen gesteld geiag;

en dat ik -mij voorts generalijk in al, hetgeene tot mijne bediening specteerd, zoodanig zal gedragen, als een vroom en eerlijk prefect toestaat en betaamd.

Zoo waarlijk belpe niij .God AlmagtigI

TWEEDE AFDEELING.

Van de Sullhaus^ den rijhhcsiierder eii luU verder inlandsch besluttr.

Art. 1. De drie Sulthans der Gheribonsefae landen zullen voortaan worden beschouwd en behandeld als ambtenaren van Zijne Majesteit den Koning van Holland en in rang oii- middelijk volgen op den prefect, doch overigens in alles aan denzehen ondergeschikt zijn en in den volsten zin moeien nakomen en executeeren de orders, welke door deDzeKen worden gegeven.

Art. 2. Uiterlijk nochtans zullen hun alle die eerbewijKo

taod. H. w. DAËfiofcLfi. 48S

en leekenen Yiin gezag gelalcu worden, welke dienen kannen om deraelver aanzien in hei oog ?an den inlander te bewaaren.

ArL 3. Ten dien einde zal de tijdelyke prefect in de behandeling der inlandache zaken zodanig beleid houden, dat lot aidoening yan dezelve ten minslen eenmaal des maands (Ie drie Sullhans, benevens deu rijkabesticrdcr en de diatricta- loniiiKMigoags en bepattyft, voor zoveel derzelver distriGten betreft, in eene vergadering, geadsisteerd door den scriba als secj-elarts, werden bij eikanderen geroepen eu in 'alle zaken vao aangelegenheid gekend en geraadpleegd.

Art 4. Ten zelfden einde zal hun gevolg, geëvenredigd aan de waardigheid van Sultban, zijn bepaald op den volgenden voet, als:

1 bepattij dalm,

1 groot demang,

1 klein demang,

3 groote mantries,

3 kleine mantriaa, luet ban gevolg;

13 pieken of panoerang dragers, waarvan 6 daags in functie, t paijoogdragers, waarvan dageiyks een in functie, 1 epokdragera, • " » • •

1 lampitdragers, < - ...

S bawatdragers, » . » . ,

10 pieken-, geweer- en houwer-dragers of zogenaamde pan- l^awinan,

3 kandaga-

i rottings-

t quiapedooren-

t stange gapit- 16 pannekawanga, alle jongelingen beneden de 14 jaren en, zooveel mogelijk, uit hunne familie gekozen.

En voor de Sulthans egte vrouwen:

16 tandoe-dragers, waarvan acht dagelijks in functie,

6 pann^kawangs, mede jongelingen beneden de 14 jaren en in familie betrekking met dezelve staande,

dragers, alle vrouwen.

484 IdOd. H. W« OAÉN0EL6.

.^1 waarvan dagelijks de helft in functie,

12 pieken- » j ^ **

6 vrouwelijke bediendens, en

40 man tot oppassing in den dalro, zoo voor huiaselijke diensten, als bezoiging der paarden, water halen en andere diensten, waarvan dagelijks de helft in functie; terwijl het boven alle de voornoemde manschappen aan de Sulthaos nog zal veroorloofd zijn in hunne dienst te hebben een zeker aantal gamalang-, waijang- en topping- spelers.

Art. 5. Aan de thans fungeerende Sulthans zal die titel en benaming bun leven lang werden gelaten, doch bij overiijden van een derzelven over den rang en titel van deszdfs o|)' volger door zijne excellentie den Maarschalk en Gouvemear Generaal nader worden beschikt.

Art. 6. Aan de a&tammelingen en naastbestaanden van de tegenswoordige en vorige Sulthans, welke uit een wettig huwelijk zijn gesproten, zal mede de titel van pangerang, welke zij thans voeren, voor hun leven lang werden gelaten, doch zullen van nu voortaan de echte kinderen der Sulthans. zo min als die van andere pangerangs of ratoes geboren worden, daarop geen aanspraak mogen maken, maar eenlij k den naam van raden en raden-aijoes dragen, terwijl alle overigen, geene echte afstammelingen der Sulthans z^nde, welke thans mede nog den naam van pangerang dragen, den- zelven zullen moeten afleggen en in dien van raden of maa> verwisselen en, zo veel mogelijk, óf tot districts-hoofden en groot-mantries, wanneer zij daartoe de nodige geschiklhei<l bezitten, worden geëmploijeerd óf overigens, wanneer op bun gedrag niets te zeggen valt, in het gevolg der Sulthans worden geplaatst. '

Art. 7. De drie Sulthans zullen van nu voortaan eenlljk naar de anciënniteit hunner aanstellingen in rang werden onderscheiden en ten aanzien van het gebruik hunner teojpek begraafplaatsen of anderzints geene prerogativen deeenboxn den anderen genieten.

Art. 8. Zij zullen een ieder in den haren, lot ophouJiui:

1809. H. W. OAENOEL8. 48K

van Staat, het regt hebben een zeeker hoordgeld van alle de ingezetenen, tot de Cheribonsche natie gehoronde, te heffen, •loch niet anders dan naar de volgende bepalingen, als:

van een huisgezin, dat wel gezeten is in goede sawa velden en van carbouweu voorzien, rd' één van agt en veertig stui- vers, 's jaarlijks;

van een huisgezin, welkers velden minder goed zijn, rd' <Iertig stuivers; en

van een huisgezin, waaivan de huisvader vijftig jaren oud is en door de wandeling bij den inlander Rioipo genaamd wierd, agt dubbeltjes of rd twintig stuivers.

Voorts in natura van elke klappus-noot [sic] en van ieder liuisgezin, dat niepa-bosch of allang allang velden heeft, 26 \m$en niepa of allang allang en van de andere 10 pees bam- U^esen van 12 tot 20 voeten lang.

Wijders nog tot bezoldiging der districts tommongongs van ieder huisgezin, dat zich in derzelver districten bevindt, 7jmieT onderscheid, twaalf stuivers in het jaar, nevens 10 bossen adap of allang allang en 5 pees bamboesen.

Art. 9. De drie Sulthans zullen verders, een ieder in hun «listrict, de vrije dispositie hebben over alle de daarin ge- vonden wordende rijstvelden en daarvan of door verhuring i>r door contingenten in natura alle die voordeden mogen trekken, welke het oud gebruik onder den inlander toestaat, met uitzondering alleen van zodanig getal jonken of met de iavasche jonken gelijk staande landmaat, als volgens de nadere, l»ij dit reglement voorkomende bepalingen tot onderhoud der herbergen en posterijen, strikruiters en oppassers zullen moeten worden afgezonderd, mitsgaders van alle zoodanige afgaven, als tot onderhoud der bepattys, districts tommon- gongs en mindere inlandsche hoofden zullen moeten strekken.

Art. 10. Tegens het genot der voorschrevene inkomsten « n voordeelen zullen de drie Sulthans der Cheribonsche Landen V'Tpligt zijn, een ieder voor zijn aandeel, aan den Lande te moeten opbrengen een contingent van 2000 koijangs rijst van iitie duizend vijf hondert pond ieder in natura voor niet en

486 ^809. H. W. DAENO£LS.

eene recognitie in gelde ten bedrage van rd' 30,000 of voor ieder, rd* 10,000 'sjaars.

Art. 11. Wat betreft het verder bentier der inlandsche zaken, zo zuUen de gezamentltjke Sulthans-landen, het prins- dom Gabang daar mede onder begrepen, bij nadere verdeeh'ug, zoo mogelijk, in drie gelijke districten of regentackappf n worden gesplitst en ieder der tegenswoordige Sul thans als hoofd-regent of wedono van een derzelve worden aangemerkt met in het ooghouding nochtans, dat tot voorkoming van onlusten en volksverloop aan ieder hunner die landen worden toegevoegd, welker ingezetenen de meeste verkleefdheid voor denzelven hebben betoond.

Art, 12. Een ieder dezer regentschappen zal vervolgens in vier or alle te zaraen in twaalf mindere districten worden verdeeld en wel met name in die van: Lossarie, Gabansr. Panjalo, Talaga, Koeuingan* Tjicassi», Natang Hadjie, Radja Galoe, Sindang Gassie, Bangawang Wettang, Bangawang Koe- long en Pa|)areang.

Art. 13. Over elk dezer mindere districten zal voorts een afzonderlijk hoofd onder den titel van districts-tonunoDgoiu; worden aangesteld, die verpligt zal zijn in eene deasa, zo tin mogelijk in het middetipunt van zijn district gelegen, deszrKs verbiyr Ie houden en vrien voorts tot zijne adsistenlie zal worden toegevoegd:

1 bniten-be|iattlj of onder-regent,

1 binnenbepatlij,

2 demangs, 6 mantries, 1 djaxa,

1 hooge priester, t katip en

2 mindere priesters:

voorts ten dienste van den djaxa: 8 djogobellos of caifers, 1 opper- en 1 onder-cipier, mei 4 oppassers.

1809. H.  W.  DAENO£LS.  487 

Art. 14. In aRe de overige dessas, buiten diegeenen, waar (Ie district-tommongongs zelve hun verblijf houden, zullen of (vn, hoogstens twee mindere hoofden worden aangesteld, als in de grootere dessas een koewoe of niantrie en een prenta of petingie, en in de kleinderen, van zes tot thien huisgezinnen bevattende, slechts een prenta ofloerah, terwijl alle negorijen of campongs, minder dan zes huisgezinnen bevattende, aan een der naastgelegene, grootere dessas zullen moeten worden ingelijft en derzelver inwooners met er woon derwaards over- {rebragt.

Art. IB. Aan ieder Sullhan zal wijders, in voegen hiervoren bij art. 14 is bepaald en in navolging van het geene des- wegens op Java en het eiland Madura gebruikelijk is, een tweede of bepattij werden toegevoegd, mitsgaders een binnen- pattij tot bestier zijner huiselijke zaken, terwijl zij alle drie gezaroentlijk in de uitoefening van hun gezag zullen worden geadsisteerd door eenen algemeenen rijksbesl ierder, onmid- delijk door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Oeneraal te benoemen.

Art. 16. De gedachte rijksbestierder zal in rang* volgen op den jongsten der fungerende Sultbans en als ambtenaar van Zijn Majesteit den Koning van Holland met een uiterlijk teeken van onderscheiding zijn gedecoreerd.

Art. 17. Hij zal niet alleen aan ieder der Sultbans ten dienste moeten staan als de eerste persoon, door welken zij BÜe hunne bevoelen ten aanzien van het inlandsch bestier doen ten uitvoer brengen, maar ook in het bijzonder verpligt zijn den prefect in alle zaken, dit bestier concerneerende, met zijnen raad voor te lichten en in alles stiptelijk deszelfs orders na te komen en te gehoorzamen.

Art. 18. Hij zal in het bijzonder verantwoordelijk zijn voor de trouw en het goed gedrag van de Sulthans, hepattljs en dat der tommongongs over de differente districten, zo als deze wederom zullen instaan voor dat der mindere dessas- h<x)fden, aan hun ondergeschikt.

Art. 19. Ten einde in dezen naar behooren aan zijn ver-

488 1809. H. W. OAENDCLS.

plichting te kunnen voldoen, zal hij onder deszelfs orders en die van den prerect aan zich ondergeschikt hebben drie cliwongs, welke ieder over een der drie Sullhans-regent- schappen, onder het oog van den rijksbestierder, eene gesladige surveillance moeten houden en gedurig in persoon onderzoek doen, of alle de bij dit reglement gemaakte veroi'deningen voor den inlander behoorlijk werden nagekomen, dan of daarop. *tzij door de Sulthans zelve of door hunne bepattijs. de district-tommongongs of mindere hoofden, eenige inbreuk werde gemaakt.

Art. 20. Een der voornaamste plichten van den rijks- bestierder zal zijn den prefecl of zodanige andere persoon, als daartoe door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zal worden gecommitteerd, frelrouwlljk te adsis- teeren tol de invoering en handhaving van alle de nieuwe inrigtingen, welke bij dit reglement van bestier voor de Cherihoiische Sullhans-landen zijn vastgesteld.

Art. 21. Hij zal het voorts, even als de Sulthans zelveii. een zijner eerste betrachtingen maken de wederom hersleble rust der Cheribonsche landen meer en meer te helpen be- vestigen, alle zaden van onvergenoegdheid bij de inlanders weg Ie nemen en de geweezen hoofden des opstands, welkr zich tol dusverre hebben weten schuil te houden, ie doen vatten en het verdiende loon hunner misdaden te doen er- langen.

Art. 22. Hij zal ten zelfden einde, evenals de Sulthans. een ieder in den haare, wel hebben te zorgen, dat aan de eene zijde de verpligte contributien, zo in geld als in nalum. door dezelveii ter bepaalder tijd werden voldaan en dal alle de bij dil reglement ten dienste van den Lande gevorderde werken door de ingezetenen navolgens eene billijke verdeelinp werden verricht, doch aan de andere zijde tevens naauw* keurig hebben (e letten, dat de op de voornoemde heereri- diensten, contributien en andere verplichtingen van den inlander gemaakte bepalingen in geen geval werden overtreden: en dat voorts alle verordeningen, tot maintien der rust eo

1809. H. W. DAENDEL8. 489

?06de policie en tot handhaving van het regt onder den inlander daargesteld, stiplelljk werden onderhouden en naar- gekomen.

Art. 25. In het algemeen zal hij, rijksbestierder, evenals (Ie Sulthans zelven, hunne bepatfijs en alle verdere districts- en dessas-hoofden, gehouden zifn alles aan te wenden, wat in zijn vermogen is en strekken kan om den bloei en welvaart

ler Cheribousche landen te doen toeneemen, alle nuttige niltures en in het bijzonder die der rijst, kofBj en kapas uitbreiden, den veeteelt te bevorderen en in het bijzonder •ie. fokkerijen van het buflelvee en paarden aan te moedigen ; en daarentegen uit &1 zijn vermogen weeren en helpen weeren, zowel de gebreken van den inlander zelven, die hem door achteloosheid en lediggang de middelen van zijn bestaan doen verwaarlozen, als de willekeurige belastingen en onderdruk- kinfi^en zijner meerderen, die hem van de vruchten zijner handenarbeid zouden beroven.

krt 24. Van alle deszelfs verrigtingen zal hij, rijksbe- stierder, benevens de drie Sulthans, verpligt zijn eenmaal <ies weeks, op een gezetten dag en uur, aan den prefect rapport te doen en tevens de nodige orders en bevelen van deozelven in te neemen.

Art. 25. Bij het bouden van dit rapport zullen verpligt zijn te verschijnen alle de districts-tommongongs, welke 2ich op dien tijd toevalliger wijze of des gerequireerd ter hnofd negorij van Cheribon bevinden, en voorts zonder onder- scheid gehouden zijn mei het uiteinde van elke maand aan ^len prefect en aan den rijksbestierder in te zenden een schriftelijk berigt, houdende eene dislincle opgave van den slaat der cultures, die der weegen, bruggen en rivieren, van <le hoeveelheid der ingezamelde en afp;ezondene producten, van den voortgang van alle publieke werken, als dan onder- noomen, en de uitvoering van alle orders, in dien tusschenlijd ï^'egeven, van het getal van alle aangekomene, vertrokkene en verhuisde persoenen met de passen, daarvoor vertoond of verleend, van de overledene, getrouwde en jong geborenen

490 1809. H. W. DAENOCLS.

en voorts van alle, hetgeen gedurende den loop dier maand in hun district is voorgevallen.

Art. 26. In zelver voege zal de rijksbestierder, bdialven zijn weeklijks rapporl, verpligt zijn maandelijks een gene- raal verslag over alle de voorschreeveu poinclen, do gezanten tlijke Sulthans landen concemeerende, aan den prefect in te dienen en daarbij tevens verpligt zijn aan denzelven voor te dragen alle zaken, welke zijns inziens afdoening, redres of voorzienin{; zouden vereischen.

Art. S7. Ter voorkoming van alle misbruiken, willekeurig- heden en conclusien, waarmede voorheen de aanstelling, zoowel als de afzetting der inlansche hoofden dikjverf veneld pleeg te gaan, zullen voortaan alle diergelijke aanstellingen, voor zooverre de bepattys der Sulthans, de diwongs van den rtjksbest ierder, de districts-tonimongongs, den fiscaal vanden Landraad en den hoogen priester betreft, onniiddelyk geschieden door zijne excellenlie den Maaischalk en Ctouverueur Geiieiaal en overigens, met uitzondering alleen van de zoogenaainde prentas of minste dessa-hoofden, welke naar oud gebruik bij jaarlijksche verwisseling door de ingezetenen zelve zullen worden gekozen, door den prefect, doch door deezen ook niet anders dan na gegevene kennis en bekomene approbatie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generanl terwijl voorts geene afzettingen van inlandschc lioofden van den eerslen tot den laatsten zuilen mogen geschieden dan of eigener authoriteit óf op eene daartoe gedaane geronli- veerde voordragt van den prefect door zijne excctfenti^' den Maarschalk en Gouverneur Generaal zelven, zullende de prefect eenelijk l>evoegd zijn om in pregnante gevallen den een of ander in zijne fimctien te surcheeren en inmiddel> een geschikt persoon provisioneel in deszelfs plaats te stellen, blijvende van nu voortaan alle de voorschreevcne aan* en afzetting aan de Sulthans ten eenen maale geinterdiceerd.

Art. !28. En opdat de stipste observantie dezes des (e meerder zij verzekerd, zullen alle de hoofden der Cheribooscho landen, zowel de thans aanwezige, als de nog aian te stellene.

Id09. H. W. OAENOEL8. 491

bij de in?oeriDg van dit reglemeDi vnn liestier op nieuws in <lerzelfer rangen en hoedanigheden worden aangesteld of be- vestigd en aan ieder yan dezelve, met uitzondering alleen <)er preotas of petingies, een schriftelijke acte van aansleiling worden verleend, voor zoverre de tommongongs, bepattys, diwongs, djaxas van den landraad en hooge priesters aangaat, door zijne excdientie den Maarschalk en Gouverneur GeuBnal zelven en overigens door den prefect na bekoibene approbatie uit hoogstdeszelfs naam geteekend, zullende alle deze actens zijn geschreeven op gezegeld popier en wel als volgt:

die van de Snllhans op een zegel van rd' 100

den rtjksbestierder op een zegel van . . • 50

een pangerang • » » » > 25

de bepattijs der Sulthans op een zegel van « 5

• disiricts tommongongs • « » > » 5 » bepattijs der districts-tommongons op

een zegel van » 5

den djaxa van den landraad op een zegel van • 5 » districts-djaxa • » » » » 5

» hooge priester • » » » » 5

• minder priester ..••*» 1

• manirie » » » » • \ in zullen voorts door den preffct of llengeenen, welke met de invoering van deze nieuwe vorm van bestier in de Clieri- lH)iische landen zal weezen gechargeerd, exacte lijsten met naam en toenaam worden geformeerd en aan zijne excellentie <l^n Maarschalk en Gouverneur Generaal ingezonden van alle <ie hoofden van de Sulthans, tot de minste manirie en pelingie iï^geslotcn, welke zich na de voorsclireeven aanstellingen in ieder regentschap, distiiet en de daaronder begreepen dessas zullen bevinden, terwijl voortaan door den prefect bijomme komst van elke zes maanden een diergelijke generale lijst van alle de inlandsche auibtenaareii zal moeten worden inge- bonden, ten einde legens de voorige vergeleken en daardoor sllc de intusschen voorgevallene veranderingen kunnen worden geconstoleerd.

492 1809. H. W. OAeNOCLS.

Art. 29. Het onderhoud eo de inkomsten van de onder- scheidene inlandsche hoorden, hierVoren vermeld, zal wordeo gevonden uit de rijstvelden, bij art. 9 Ier dispositie der Sulthans gelaten, zullende nopens het getal derzelven, aan een ieder toe te wijzen, door den gecommitteerde tot de intro- ductie van dit plan van bestier eene nadere bepaling aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter approbatie worden voorgedragen.

Art 30. Doch daarentegen zullen zijn en blijven afgeschaft alle verdere, willekeurige heffingen, welke voorheen op de eene of andeie wijze door de inlandsche hoofden van deu gemcenen mau mogten zijn gevorderd, gelijk mede aan hun zal zijn geinterdiceerd het geven en nemen van eenige giften, gaven of geschenken, H zij in geld dan wel in goederefi. paarden of wel iels anders en onverschillig aan wien of oui welke reden zulks ook zoude mogen geschieden, met uil- zondering eenlijk van zodanige, geringe geschenken van eelhan waren* rijst, pluimvee* wilt of vruglen, ais de inlander uit eigen, vrijen wil en uit een godsdienstig beginsel genegrn is om by zijne groote feesten van moeloot, poeassa of basaar of ook ter * gelegenheid van huwelijken of besnijdenissen aan zijne meerderen en priesters aan te bieden.

Art. 51. Het gevolg der inlandsche hoofden, met uil- zondering der Sulthans zelve, zal zijn geroeid, als volgt. als dat:

van den rijksbestuurder: 8 goelang goelangs, 16 man met pieken, 1 2 » voor hel dragen der ornamenten, van welke beiileii

de helft dagelijks in functie moeten zijn, 10 pannekawangs, die mede uit jongelingen beneden de 14

jaren bestaan moeien, en voorts 20 man tot huisselijke diensten, waarvan de helft dagelijks in functie: van de bepattijs of onder-regenten der Sulthans: 6 goelang goelangs,

IdOd. H. W. DAÉNDÊL8. 4dS

8 man piekedragers, waanrao de helft dagelijks in fonctie, 8 ■ voor het dragen der ornamenten, waarvan de helft

dagelijks in functie, '

8 pannekawangs, jongelingen beneden de 14 Jaren oud, 16 man voor huisselijke diensten, waarvan de helft dage-

li|ks in functie; van den fiscaal van den landraad en binnen4>epattij van

de Sullhans: 13 man piekedragers, waarvan dagelijks de helft in functie, 8 omamentdragers, ad idem, 4 goelang goelangs, 6 pannekawangs, die alle jongelingen beneden de 14 jaar

moeten z^n, 16 man voor huisselijke diensten, waarvan de helft dage- lijks in functie; van een cliwong en oppeivdemang en groot-mautrie : 1 goelang goelang, 4 man piekedragers, 8 > ornamentdragers, waarvan de helft dagelijks in

fanclie, 4 pannekawangs, jongelingen beneden de 14 jaar, 12 man voor huisselijke diensten, waarvan de helft dage**

lljks in functie; van den opperpriester van den landraad: 4 man piekedragers, waarvan twee dagelijks in fuiiclie, 8 • voor het dragen der ornamenten, waarvan vier

dageiyks in functie, 4 pannekawangs, jongelingen beneden de 14 jaar, 6 man voor huisseltjke diensten, waarvan vier dagelijks

in functie, van den opper-djaxa van lederen Sulthan: 4 goelang goelangs, 4 man piekedragers, 8 • ornamentdragers, waarvan dagelijks de hein in

functie, 4 pannekawangs, jongelingen beneden de 14 jaar,

4d4 180d. H. w. oaènoêlA.

8 man Yoor haisseiyke diensten, waarvan vier dagelijks

in funcUc; van een onder-demang, klein-manlrie» de drie onder-

djaxa*s en drie hoogepriesters van de Sullhans hoofd-

negorij : 2 man piekedragers, waarvan dagelijks de heifi infonclie, 6 « ornamentdragers» » • • • • >

2 pannekawangs» alle mede jongelingen benedan de 14

jaren oud, 6 man tot het doen van buisselijke diensten, waarvan drie

dagelijks in functie; van een katiep: 6 man tot het dragen van zijn epok, luuipit en paljong.

waarvan drie dagelijks in functie,

1 pannekawang, zijnde een jongeling beneden de 14 jaar oud :

van een districls-tonunongong : 6 goelang goelangs, 8 piekedragers, waarvan dagelijks de belft in functie,

2 paijongs-dragers, 2 epok- 2 lampit- 2 kwispedoor- • 2 rotting- 6 pannekawangs, alle jongelingen beneden de 14 jaar,

16 man tot buisselijke dicosien, waarvan de b^t in functie : van een demang en bepattij in de dislriclen:

2 goelang goehngs,

4 man piekedragers, waarvan dagel^ks de helft in functie. 8 • ornament-dragers, • • • . . .

4 pannekawangs, alle jongelingen beneden de 14 jaar, 8 man tol buisselijke diensten, waai*vau vier dagelijks in functie ; van een demang en lioogepriesler in de districten ; 4 man pieke-dragers, waarvan dagelijks de belft in functie. 6 » ornament- • .» » • ■ ■ .

3 pannekawangs, zijnde jongelingen benedeia de 14 jaar»

1d09. H. W. DAÊNDELÊ. 4d|(

6 man tot hoisboodelijke diensten, waarvan de helft dage- lyks in functie; ▼an een mantrie en djaxa in de districten: i man pieke-dragers, waarvan de helfl dagelijks in functie, 6 » ornament- ■ » » » » » •

2 pannekawangB, zijnde jongelingen beneden de 14 jaar. Voorts ieder districts-katiep en percoewoe of dessas-hoofd vier man lol bet doen van buisselijke diensten, als bet dragen Tan ban epok en lampit, waarvan dagelijks twee man in ranclie, terwijl een prenia loera of petingie slegts niet meer

ian één zodanig persoon dagelijks bij beurtverwisseling in Jieusi zal mogen bobben, die door bun, even als die der vorige hoofden, gedurende den tijd, dat zij in bun dienst zyn, van de nodige mondkosl voorzien zullen moeten worden.

DERDE AFDEELIN6.

Van de contrihniien, heeren-dieniien en verdere verpligtingen

van den inlander.

Art. 1. Buiten en bebalven de contributie in gelden, welke ieder huisgezin ingevolge bet bepaalde bij artikel 8 der vorige afdeelijig verpligt zal zijn, ten einde daaruit te vinden de vaste contribotie-gelden aan den Lande en bet onderbond der Sullhans en districts-tommongongs, te moeten opbrengen, zullen de gezanientlijke ingezetenen, welke bezitters zijn van rijst- velden, nog gebouden wezen om, in voldoening van bet con tin- gent der drie Soltbans tot 1000 koijangs, 's jaarlijks van iedere jonk rijstland eene belasting in natura te moeten opbrengen naar zoodanige bepaling, als daartoe toereikende, bet minst drukkende voor de ingezetenen en met de gewoontens en zeden van den inlander overeenkomstig zal worden bevonden.

Art % En opdat de ingezetenen zooveel te beter werden in staal gesteld aan deze belasting te kunnen voldoen, /.al de lirefect, rijksbestierder en verdere regenten, een ieder voor zoover hem aangaat, hebben te zorgen, dal voorlaan geene iiiKiere dan de zoogenaamde padLj-dalin of padij-gindja worde

496 1809. H. W. DAÉNDELS.

aangekweekt en dat voorts op die plaatsen, waar de rijstveldeu in abuudantie zijn en geen gebrek aan water hebben, de voor- keur aan de eerstgenielde soort werde gegeven, terwijl in zoodanige districten, waar de rijstvelden minder overvloedig zijn en de velden eenelijk door het regenwater worden be- vogtigd, de aanplanting der padij-gindja zal kannen worden toegelaten.

Art. 3. Behalven deze contributie zullen alle ingezetenen, dewelke niet behooren tot het inlandsch bestier, het gevoli: der Sullhans en andere hoorden ofte ook gestadig tot de ver- rigting der onderscheidene 's Lands diensten zijn afgezonderd, gehouden zijn voor ieder tjatja of huisgezin successievelijk eene aanplanling te doen van 500 koffij-boonipjes, hel voor- schreven getal wel te onderhouden en gade te slaan eh 4le vrugten daarvan, gedroogd en gezuiverd, aan den Laude te leveren tegens betaling van rd' 4, zilver geld, de pikol van 225 «.

Art. 4. De ingezetenen nochtans van de districten, welko te ver van eenige, tot de koflij-culture geschikte gronden zijn afgelegen, dan dat dezelve zouder verwaarlooziug hunner rljsi- velden tot die culture zouden kunnen worden geêmploijeerd. zullen, iustede van de aanplanting en leverantie van kollij. verpligt zijn 's jaarlijks van ieder tjatja of huisgezin te moeten opbrengen tien catjes goede en van dies pitten gezuiverde Java*sche kapas en zulks tegens eene betaling, gerekend toi drie Si>aansche matten de pikol van 130 fi.

Art. 5. In het byzonder zullen de ingezetenen van d» districten van Oost- en Wesl-Bangawang belast zyn met den afvoer der producten van Garang-Sambong tot Indramaijoe en die van Papariang met den afvoer van Indramaijoe naar dt schepen en het beladen derzelven en zulks tegens zoodanig!' bepaling, als nader zal worden bepaald.

Art. 6. De ingezetenen van Bangawang en Papariang zullen verders nog belast zijn niet de aanmaking van kalk voor hei gouvernement tegens zoodanige betaling, als nader zal wurden

1809. H. W. DAENDELé. 499

Art 7. IngeraDe Tan benoodigdheid yair bamboesen en atap zullen voorts alle ingezetenen, zonder onderscheid, ver- pligt zijn dezeiye aan hel gouvernement te leveren tegens Ullijke betaling van drie duiten voor ieder bamboes van 24 Voet lang en dik, naar evenredigheid, en de atap tegens 15 i^tuirers de 100 stuks.

Alt. 8. De ingezetenen van de hoofd-negorij Cheribon zullen io het bijzonder belast zijn met het lossen en laden van schepen ^n vaartuigen, aldaar ter rheede liggende, en voor den tijd, lat zij in funclie zijn, dagelijks voor rekening der Sulthans 'rlangen een catje rijst voor mondkost zonder meer ; en zullen ie bij verwisseling tot dikwerf te leveren manschappen onder «ie directie gesteld worden van een vertrouwd hoofd of juragan met den titel van demang, aan wien tot deszelfs onderhoud eeo genoegzaam aantal rijstvelden zal worden toegewezen.

Art 9. De hoofd-negorij van Cheribon zal insgelijks belast lijn met de leverantie bij tourbeurten van al het benoodigd werkvolk ten dienste van 'sLands magazijnen aldaar en /lillen de daartoe te leverene manschappen geene verdere l>eti}oning genieten dan alleen een catje rijst 's daags, wanneer dezelve in dienst zijn van de Sulthans, doch zullen dezelve voorts iuiiea hun bepaald werk in de magazijnen tot geen ander einde gebezigd mogen worden, 't zij door den prefect, Sulthans, |>akhuisbediendens of wien zulks ook zoude mogen wezen.

Art 10. Bovendien zal blijven standhouden de verpligting, waaronder tot dusverre de gezamentlijke ingezetenen hebben relegen» om, niet alleen een ieder op zijn beurt en in zijn werk of campong, mitsgaders voor 'sLands fortres, magazijnen, ies prefects woning en op de passeerbaan der regenten of waar zolks elders noodig mogt worden geoordeeld, de nacht- wacht te betrekken, maar ook de wegen en bruggen te "oderhouden, de rivieren, gragten en waterleidingen uit te 'liepen en te reinigen, dan wel, waar zulks noodig mogt zijn, '3p nieuw aan te leggen en te graven ; en voorts alles te ver- rigten, wat tot onderhoud der goede orde en policie kan ^trekken, met in het oog houding nogthans, dat voor alle

rUAAAT-loa DHL IT. 3i

498 1^09. H. W. OAENDELd.

buitengewoDe nieuwe werken van dien aard eene billijk'. betaling zal moeten geschieden, na bekomen approbatie t».i besluit van zijne excellentie den Maarschalk en Gouvermur Generaal of van de hooge Indische regeering.

Art. 11. Zij zullen voorts, een ieder voor zijn distrin, verpligl zijn de noodige manschappen en paarden te leverei» tot bet doen yan alle militaire transporten endie van 'sLnmU wege geschieden, zonder daarvoor eenige betaling te geuielen ook om bij het marcheeren van troupes of doortrekken >an enkelde militairen op niarsch, aan dezelven de uoodifre in quartiering, spijs en drank te verleenen, doch daarvoor t • nietende, ingevolge de door zijne excellentie den Maarschalk «jm Gouverneur Generaal bij besluit van den 2(K" Augustus IS > gemaakte bepaling, zes stuivers, zilver geld, 's daags voor fi r. Europeesch en Ambonees en drie gelijke stuivers voor et i' inlandschen militair, op plaatsen namelijk, waar forten of bik meesters worden gevonden, terwijl op plaatsen, alwaar /i<i- geene kommandanten, noch bakmeesters bevinden, navolirf n^ gemeld besluit drie slnivers, zilver geld, zal worden gevalid» en! zoowel voor een Europeaan, Ambonees als inlander s<1:k<|?> daarvoor genietende tweemaal *s daags vleesch en rijst e wat daar anders bij kan worden verstrekt; terwijl vooii- omtrent de lasten, hieruit voor de ingezetenen resulteeremr door den rijkshestienler, be[)attijs en districls-1ommon<r«>r-.> zoodanige directie zal moeten worden gehouden, dat de e' boven den ander zoo min mogelijk werde bezwaard.

Art, 1 2. In zelvervoegen zullen de gezamentlijke ingezeleiit : verpligt zijn, een ieder voor hun district, de noodige nn schappen en paarden te leveren tot transport van alle puMi ^ ambtenaren, in officio reizende, derzelver bediendens en bap.f doch zal hel getal, daartoe gerequireerd, niet mogen te Ik»v» i gaan de volgende bepaling, als:

voor een inspecteur-generaal en prefect 10 ni:«r'

• • lid der hout-administratie, een boek- houder, scriba en met denzelven gelijkstandig amb- tenaar 10 •

1009. H. W. DAENOEL8. 490

voor eeo opziender der kofBj-cultore of der hout-

Insschen 6 man,

en voor alle miudere ambtenaren of conimissianten 4 • en zoo ook paarden naar rato;

zullende het voorschreven getal battoors en paarden, zoowel ..Is het noodige logies op de plaatsen, waar zij vertoeven moeien, worden verstrekt om niet, doch overigens geene levensmiddelen lot onderhoud van hun zelvenofvanderzelver ivdieudens mogen worden gevorderd of genoten, dan legens •^ue billijke betaling of vergoeding, volgens de wezentlijke -aarde.

Art. 15. Met uitzondering van de voorschrevene heffingen,

^'«'ntributien in natura, verpligte leverantien en diensten aan

•ien Lande, zoomede van diegenen, welke volgens een oud

jebruik door de inlandsche hoofden nog moglen worden ge-

v'inhrd, zullen voorlaan de ingezetenen der Cheribonsche

luiden van alle verdere coutributien, heerendiensten en ver-

lii^ie leverantien ten eenemale zijn bevrijd, zullende allede-

.::eenen, zoowel Europeezen als inlandsche hoofden, welke zich

'onirarie dezes aan het vorderen van eenige, zoodanige diensten

'f [irestatien mogten schuldig maken, naar exigentie van zaken

iiiiiirairlijk en ten rigoureuslen worden gecorrigeerd.

Art. 14. In het bijzonder zullen voortaan zijn en blijven

ip-schaft alle verpligte leverantien van indigo, catoene garens,

'unlamom, staart- en lange peper ten dienste van den Lande,

Jtlijk mede tegeus een niet noemenswaardigen prijs die van

;ï.3;irden, boomvee, pluimvee, brandhout, houtskolen en wat

'iit's meer is ten behoeve van den prefect, militairen com-

laiidaot, het guamizoen, de opzieuders der cultures en

verdere ambtenaren, zullende dezelve bij benodigdheid van

f- n of ander dezer artikelen, even als de overige ingezetenen,

V' rpligt zijn dezelve tegens marktprijs op de bazaais of in

'Ie respective dessa*s in te koopen.

Art. 15. Speciaal zal mede in volle kragl blijven en -iLs in dezen geinsereerd worden beschouwd de bij placaat van deu 13"^" Augustus 1808 gedane interdiclie onder zekere

BOO 180e. H. W. DAENDEL&

ItepaÜDgen en gestatueerde poenaliteiten t^ens hei aanhouden door ambleDaren van allerlei rang van vrije Javanen als battoors of koelies tot het presteren van huisselyke en parli- culiere diensten, zoo als mede het generaal verbod, by placaat van den 20^" Augustus daaraan volgende geêmaneerd, tegens het in pand houden en verbinden van vrge inlanders, zot) mannen, vrouwen als kinderen, tot lijffelijke dienstbaarheid, alles onder de daarbij bepaalde en gecommuniceerde strallen Art. 16. En zullen wijders nog, voor zooverre plaatselijk»* omstandigheden zulks vereischen, op de Cheribonsche land» r* mede van applicatie worden gemaakt de bij placaat van drti H"^ JuUJ 1808 gedane interdictie tegen het verhuren v;in negorijen en dessa's aan Chineezen en anderen, zoo wel aS het doen van voorschietingen op het gewas, mitsgaders d. bij reglement van dien zelfden datum gemaakte bepalingen, waarnaar de huurders van negoryen en dessa's, aan de suiker- molens en zoulpannen verbonden, zich in de behandeling d^r inwooners van zoodanige negoryen en dessa's zullen hebhrii te gedragen, en mede als zodanig worden beschouwd, als o\ dezelve letterUjk by dezen waren geinsereerd.

VIERDE AFDEEUN6.

Van den landraad.

Art. 1. Op de prefecture Gheribon zal, even alsop JavnV Noord-Oostkust plaats heeft, worden opgerigt een opper-laud- raad, te zamcn gesteld uit den lydeUjken prefect als president vu de drie Sulthans of hoofd-regenten van Gheribon, den radee?: adipalty of ryksbestierder, den militairen commandant en bt old of onder-opziener der koITij-plantagien, present zynde, mii^ gaders by beurtverwisseling twee der districts tommongoug> ais leden, en voorts zyn geadsisteerd door een groot dja\n en den gezwooren scriba als secretaris, terwyl de h^HifiH priesters, zowel als die, welke by de hoofd-regenten dienst doen, adviserende leden van dezen landraad zyn zullen.

Art. 2. Aan de judicalure van denzelven zullen oud< i-

1809. H. W. DAENDCLS. KOI

worpen zijn aDe in- en opgezeienen van CSieribon, voor zooveel onder de drie Sulthans of hoofd-regenten zijn sorterende, als ijiette zulke Lands opgezetenen uit andere districten, geen •nderhoorigen ?an de Saltbans zijnde, welke in de gemelde iintlen niogten koomen te delinqueren, met toekenning nog- ihaiis aan denzelven, geene roovers of brandstichters zijnde, m\ hel regt van heroep op den hoogen Raad van justitie i>' Batavia en in welk geval dezelven ook met de 'stukken Ml bunnen laste aan dat coUegie zullen worden overgezonden.

Art. 3. De Sulthans, rijksbestierders, districts-tommon- . n^s. bepattijs, groot-djaxas, hooge priesters of naastbestaanden •an de Sulthans tot in den vierden grpiad zullen in cas van •nisdaad voor den landraad niet mogen werden teregtgesteld, maar met voorkennis en toestemming van zijne excellentie ien heer Maarschalk en Gouverneur Generaal met de in forma (•robandi gebragte stukken ten hunnen lasten, behoorlijk ge- secureerd, werden overgezonden aan den hoogen Raad van iislitie te Batavia, ten einde aldaar na den aart hunner iiisdaad te worden gestraft, behalven in geval van dadelijken 'li^taud, wanneer de prefect, met of zonder concurrentie vao den landraad, bevoegd zal zijn om zonder form van |>roces ter zijner verantwoordelijkheid militaire executie te 'ioen.

Art. 4. Christenen, Ghinesen en zogenaamde overwalders 'lillen mede niet aan de judicature van deze regtbanken "fjderworpen zijn, al waare het ook, dat 't door hun begane '^il geschied mogt zijn met concurrentie van personen, hier- H>ren vermeld, en zulks dus als een gemelleerde zaak beschouwd »orido werden, maar in een dusdanig geval mei en benevens 'i'^^ Cheribonsche onderdanen, welke daarin betrokken zijn, 'uede bij den hoogen Raad van justitie te Batavia in stede \au bij den Cheribonschen landraad teregt werden gesteld.

Art. 5 Geene vonnissen, bij dezen landraad geslagen en ^'11 capitale strafoefening involveerende, zullen mogen werden 'er executie gelegd, voor en aleer daarop zij verkreegen het 'lai executie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur

BOS 1809. H. W. OAENDEL8.

Generaal, met uitzondering van militaire executien in ca<^ Tan opstand, hiervoren vermeld.

Art. 6. Kleine geschillen over wanbetaling, huwelijks-zaken. successién, geringe diefstallen en wal dies meer is, zullen 'd de respective regentschappen zelve, waarin die komen voor te vallen, kunnen werden gedaan.

Art. 7. Ter afdoening van zodanige geschillen zuU^dnor de Sulthans en regenten, een ieder in den haren, üeven- derzelver buiten en binnen bepattijs, item djaxas en paiiir- hoeloes of opper-priesters, eene ai'zonderlijke vergader) iic werden geformeerd, die twee malen des weeks, te weefen 's Dinsdags en Zaterdags, zitting zal moeten houden bij Am regent in huis en daarin alle de van liare competentie zijuiit' zaken onderzoekeu en afdoen, onder deze bepaling n(>gth;iii<. dat telkens, 's daags na de gehoudene zitting, van al h^i daarin verhandeUe een behoorlijk verslag zal moeten werden gedaan aan den prefect, terwijl partijen het regt zullen hebber' om, ingeval zij in de gedane uitspraak niet mogten berusten zich op den prefect of den landraad te beroepen, alles zo^ri in dier voegen, als de voor deze regentschaps-vergaderint: -h op Java te ontwerpen instructie komt te dicteren.

Art. 8. De magt van de opper- en onder-djaxa's der Sultliar- en die der tomraongongs in de respective districten zal zi< li niet verder mogen uitstrekken als tot het neemen van keons van de zaken, welke in hare regentschappen en distrieur komen voor te vallen, en om daarvan terstond aan humiv hoofden rapport te doen. ten einde door deze zelven of >r) door hunne djaxa's op hunne order verder te werden gebra;:i daar en waar dezelve behooren.

Art. 9. Aan dezelven zal echter zijn toegestaan oui iti gevallen van weinig aanbelang, als buurttwisten. huissi'liji^' oneenigheden tusschen man en vrouw en wat dies meer iv hunne goede diensten aan te wenden om de zaak in <i>r minne bij te le^jrgen, mits niet andei*s dan met voorkennt^ van hunne gedagle hoofden en bewilliging der wederzijdsrl»» partyen, welke zij op geeuerhaiuie wijze zullen vermovr'u

1809. H W. DAENDELS. K03

'Af te schrikken of te weerboaden om zieh met hunne klagteo reirtstreeks aan eerstgemelde of aan den prefect en landraad /.('iven te adresseeren, nochte ook in eenig geval van dezelven ets tot belooning van de door bun bewezen diensten mo^en vorderen, 't zij in geld of in goederen, onverschillig, onder weJk voorwendsel dit ook zoude mogen wezen, op verbeurte van derzelver bedieningen en met condemnatie van boven- •lieo, na bevinding van zaken, zelfs aan den lijve te zullen worden gestraft.

Art. 10. En ten einde voor te komen de veelvuldige en lagelijkscbe misbruiken, welke, zoo wel door sommige regenten /êlve, als door derzelver mindere hoofden en naastbestaanden, iteu) djaxas en dies onderhorigeii, van de districts blokbuizen wierden gemaakt, zoo door onschuldigen daarin te plaatsen ^D voor eenigen tijd te doen zugten om hunne wraakzucht lecens dezelven te voldoen of om hunne billijke klagten te <»n<ierdrukken, als door wezentlijk schuldigen voor de betaling vao eenig geld op eene willekeurige en eigendunkelijke wijze laaruit te ontslaan en daarna als gedrost of gestorven aan <le hoofden der plaatsen op te geven, zal er buiten Cheribon, o|) eene hooge en gezonde plaats, door en voor rekening van tie drie Sulthans een geheel nieuw, steenen blokhuis worden "pfrerigt, tot welks exstructie door het gouvernement het ienodigde hout, ijzer en spijkers tegens inkoops-prijs zal Worden veretrekt en in hetwelk alle gevangenen, zonder "üderscheid, gesecureerd en uit de districts blokhuizen zullen Worden overgebragl uiterlijk binnen de vier-en-twintig uuren na derzelver apprehensie, ten einde als dan aan den landraad '•vergeleverd en voor denzelven te worden Ie regt gesteld, dan wel, onschuldig zijnde, met voorkennis van den prefect of 1'resident van het zelve weder ontslagen en op vrije voeten te worden gesteld.

Art. 11. Voorts zullen ten aanzien van de regtspleging o\er den inlander, zooveel mogelijk, worden agtervolgd en nagekomen de inrigtingen, deswegens hij de jongste organisatie van Java's Noord-Oostkust vastgesteld.

B04 1B09. H. W. DAENDEL8.

VIJFDE AFDEEUNG.

Van de polide en het werk der wegen en posterijen.

Art. 1. Buiten de gewoone, militaire magt, door zijne excellentie den Maarschalk en Gouyemeur Generaal te bepalen, zal in de Gheribonsche Sulthans-Ianden tol handhaving der rust en goede policie worden opgerigt een corps van inlandschf cavaUerie of zogenaamde strikruiters, onder den naam van djaijangs sekars, bestaande uit een getal van 100 knappe en uitgelezene manschappen.

Art. 2. De manschappen van het voorschreven corps zuller vooreerst en tot zoolang de inwoonders van Gberibon zelve door een rustig gedrag^ meerder vertrouwen zullen hebkn verdiend, gekozen worden uit de bergbewoners van zodanige districten, waarop men zich volkomen kan verlaten* en worden aangevoerd door officieren van hunne eigene natie, welkei-s getal zal zijn bepaald op drie en waarvan de eerste ran,L' zal hebben naast den jongsten bepattlj van den Sulthan en de overigen naast de groot-djaxa's in ieder regentschap, terwijl aan de onder-officieren en gemeenen de rang van groot- en klein-mantrie zal worden toegekend, en voorts allen zullen voorzien zijn van een distinctif teeken, aan derzelver rang verknocht.

Art. 3. Aan dezelven zal uit de drie gezamentltjke regent- schappen, een ieder voor zijn aandeel, tot hun onderhoud worden toegewezen een zeker getal rystvelden, eis: aan den commanderenden officier jonken rijstland 15

» > daarop volgende in rang ... » • 10

■ » Jongsten

» ■ wagtmeester

» een corporaal

» » gemeene

mitsgaders een battoor lot het snijden van gras voor derzelver paarden, die mede een bauw of quart jonk rijstland tot des- zelfs bestaan zal ontvangen. Art. 4. Buiten en bebalven dit hun gewoon onderhoud,

1809. H. W. OAENDEL8. BOS

zuDen de gedachte djat|aDg sekars voor de eerste maal voor reekeniog der Sulthans (doch naderhand ten hunnen kosten) uioeten worden yoorzien van de nodige kleding, paarden en zadels, terwijl daarentegen derzelver wapenen, die uit een korte carabijn met een baijonet, een houwer of klewang en een paar pistolen zullen bestaan, van 's Lands wege zullen uerden gefourneerd, om yoorte bij overlijden of aftreding van een derzelven aan hunnen opvolger te worden over- f.'egeven, waar omtrent, zoowel als over het onderhoud dezer wapenen, het oppertoezicht aan den prefect en aan den rommanderenden officier zal zijn gedemandeerd.

Art. 5. En op dat de goede geest en ambitie van de bij <leze corpsen dienst doenden zooveel te meer werde opgewekt en des te meerder ontzag voor dezelven aan den inlander worde ingeboezemd, zullen diegenen uit dezelven, die daartoe <le nodige vereischten bezitten, in cas van vacature, bij voor- keur tot cliwongs van den rijksbestuurder, groot-djaxas, groot-mantries, opzichters der wegen of tot eenig ander gedeelte van het inlandsch bestuur worden gekozen.

ArL 6. De gedagte corpsen djaijang sekars zullen staan ouder de onmiddelijke 'orders van den prefect en van niemand anders, tot hel inlandsch bestuur behorende, eenige hevelen wogen ontvangen of respecteren, en ook van dezelven de üitdeeling hunner rijstvelden ontvangen.

Art. 7. Buiten en behalven de nu meergemelde djaijang sekars, zal hij prefect nog speciaal aan zijn persoon en aan zijnen dienst verbonden hebben een getal van twaalf oppassers lot dienaaren der policie en adsistenten der justitie;

acht als binnenlandsche boden en om van tijd tot tijd Ie onderzoeken en rapport te doen, in hoe verre aan de orders ter uitbreiding en verbetering der onderscheidene cul- tures, mitsgaders tot het aanleggen en verbeteren der wegen worde voldaan; en

vier om te dienen tot het overbrengen van brieven, orders en depêches en om in alle voorkomende gelegenheden bij de hand te zijn.

M6 1809. H. W. DAENDELS.

Art. 8. De gedachte oppassers zullen staan onder een algemeen hoofd, doch allen op eene van elkander onderscheidene en met hunne betrekking overeenkomende wijze worden gekleed, en van deze kleding, zo wel als van een geschikt rijpaard met deszelfs toebehoren, voor de eerste maal vot>r reekening der regentschappen, doch naderhand ten hmineu kosten moeten worden voorzien.

Art. 9. Aan dezelven zal, even als aan de djaijang sekar, een zeker aantal rijstvelden tot derzelver bestaan wordeci toegewezen, als:

aan het hoofd jonken rijstiand 4

ieder oppasser ■ ■ 1

)

terwijl zij voorts tot het snijden van het nodige gras vo<»r de paarden ieder een battoor in hun dienst zullen hebban, die mede tot deszelfs bestaan een bauw of een quart jouk rijstiand zal erlangen.

Art. 10. Tot handhaving der rust en goede orde zullen voorts de ingezetenen, zoowel der hoofd-negorij, als van de respective districten en dessa's, gehouden zijn om, een ieder in de wijk, dessa of campong, waartoe hij behoort, en zulks zoowel binnen, als builen dezelve, de nachtwacht te betrekken in expresselyk daartoe op bekwame afstanden van eikan- deren op te rigtene wachthuizen, terwijl diergelijke wachten mede zullen worden betrokken voor of bij 8 Lands forlre^ en magazijnen, item des regents woning, de passeerbaan en andere diergelijke plaatsen meer, en welke wachten alle een aanvang zullen nemen des avonds ten zes oren of met zons- ondergang en eindigen des morgens ten zes uren of met zons-opgang, gedurende welken tijd dezelven ook van uur l<'t uur de ronde in de campongs, dessa's, in den omtrek hunner wacht en op 'sheeren wegen zullen moeten doen en vmirb gehouden zijn alle suspecte personen, welke zij mogtea aao- treffen, in verzekering te nemen en dezelve des morgens aan de regenten, dislricts-hool'den of hoofden hunner dessa's <l cau)|»ongs over te leveren, die alsdan verpligt zullen zijn hiervan terstond aan den prefect en rijksbeslierder rapp^Ti

1809. H. W. DAENDELS. |K>7

te Joea* ten einde de gearresteerde persoon nog binnen den tijiJ van ^4 uren in hel gi*oote klokhuis der prefecture over £r^'l)^agl en voorts over dezelven zoodanig worde gedisponeerd, als naar exigenlie van zaken zal worden bevonden iv behooren.

Art. 11. Alle de voorschrevene wachten zullen nochtans, ter voorkoming van alle misbruik, 't welk van schietgeweer zoude kunnen worden gemaakt, met geene andere wapenen <tnn de gewone inlandsche pieken en krissen worden voorzien.

Art. 11. Wanneer de gemelde wachters, dan wel de (Ijaijing-sekars, oppassers of andere dessa's volkeren, een of meer boosdoenders komen te ontdekken en op het spoor hebben, zullen dezelven vermogen dezulken te agtervolgen, al ware het ook, dat zich dezelven naar een ander district ^if regentschap begaven, en in een dusdanig geval, zulks noodig hebbende ter apprehentie van dezelven, van het hoofd van het ilistrikt of dessa, waar zij zich bevinden, de noodige assistentie mogen requireeren, dewelke niet zal vermogen te worden s;evveigerd, op poene, dat degenen, welke zich daaraan schuldig komen te maken, met afzetting, deportatie of anderszins naar f^xigentie van zaken zullen worden gestraft, zich nochtans in het vervolgen van roevers en boosdoenders van en op het ter- riloir der Javasche vorsten reguleerende naar de overeenkomst, <leswegens met dezelven getroffen.

Art. 15. Tot bevordering eener goede policie en ten einde 'les te beter in staat gesteld te worden om alle boosdoenders, /^ververs en leedigloopers te ontdekken, te aglerbalen en ^lit de respective campongs en dessas te weeren zullen al verder geene inwoonders van eenige dessas of campongs zich huilen dezelve vermogen te begeven, met oogmerk om daar huilen te vernachten, dan na gegevene kennis en bekoomen verlof van het hoofd derzelve dessa, die, geene redenen daar l^gens militerende, gehouden zal zijn een dusdanig persoon permissie te verleenen: en zullen geene ingezetenen in eene aü<lere dessa dan die hunner inwooniug mogen worden toe- gelaten om daarin te vernachten dan met voorkennis en loeslemmiog van het hoofd van dezelve, dewelke bij loelatiüg

KOR 1B09. H. W. DAENDEL8.

van zodanig persoon, voor deszelvs goed gedrag verantwoor- delijk zal worden gehouden en in allen geval verpligt zijn te zorgen, dat dezelve, ten waare bij kwam ter verrigting van 's Lands werken of om zich te verhuren tot den arbeid der rijstvelden of om eenige andere billijke reden, nimmiT langer dan drie etmalen in zijne dessa blijve vertoeveo, maar dat hij na ommekomst van dien tijd werde terag- gezonden en geconvoijeerd naar de dessa zijner inwooning en dat daar ter plaatse naar zijn persoon onderzoek werde gedaan.

Art. 14. Vreemdelingen, geene inwoonders zijnde der Gberibonsche Sultbans-landen en gevolgelijk onder de voor- schreeven bepaling niet begrepen, zullen mogen worden toe- gelaten in de districten en dessas, waar door zij passeeren. wanneer dezelve, of met negotie-goederen of om eenige andere aanneemelijke reden zich op weg bevindende, ^et een be- hoorlijke pas of permissie-brielje van gouvemements wege voorzien zijn, doch ook in dat 'geval niet langer dan drie etmalen in een en dezelfde plaats mogen vertoeven, gedurende welken tijd nochtans het hoofd der dessa of de geene, bij wien zij zijn gehuisvest, voor derzelver gedrag verantwoordelijk en voor hunne bij zich hebbende goederen zal moeten instaan.

Art. 16. Alle overige, doortrekkende vreemdelingen, doch speciaal saids, saripbs en andere van overwalsche afkomst, welke niet van eene behoorlijke pas van gouvemements wecge voorzien zijn, zullen als suspecte persoonen worden aangemerki en als zodanig, niet alleen uit alle districten, campongs en dessas worden geweerd, maar daar en waar ter plaatse dezelve zich ook mogen bevinden, worden aangefiooden en geapprehendeerd, om voorts met dezelve te werden gehandeld, zo als bij art. 10 ten aanzien van suspecte persoenen is bepaald.

Art. 16. Ingezetenen nochtans, welke om goede en aan- nemelijke redenen van het eene district of dessa naar bet andere zouden willen verhuizen, of vreemdelingen, Bouginesen. Maleijers of pamakkan Ghinesen, welke zich met er woon io

IdOd. H. W. DAENDËL6. $0^

het eeo of ander district binnen *s lands zouden wenschen neer te zetten» zullen daartoe kunnen worden toegelaten, n]its yooraf yan een speciaal en schriftelijk consent van den prefect Toorzien zijnde, die wel soigneuselijk zal hebben te leUen zodanige permissien niet te verleenen dan aan per- sc»Qen, van dewelken hij zich na gedaan onderzoek kan ver- zekerd houden, dal voor de rust en veiligheid der binnenlanden niets kwaad is' te duchten.

Art. 17. Ingeval van verleende inwooning aan zodanige vreemdelingen, Bougineeseii, Maleijers of anderen zullen dezelve zonder eeuige onderscheiding onder de Cheribonsche inge- zetenen opgenomen en in alles op een gelijken voet met dezelve bestuurd en behandeld worden en sorteren onder Jen regent, districts-tommongong en dessa's-hoofd, in wiens regentschap, district of dessa zij zich hebben ter neder gezet, zonder dat hunne eigene hoofden of kapiteins \e\» verders met dezelve zullen hebben uit te staan.

Art 18. Die genen nogthans van de voornoemde parnakans, Bimginesen, Maleijers of andere vreemdelingen, welke niet op de vooi-schrevene wijze onder de inboorlingen der Cheribonsche natie zijn opgenomen, maar zich met den handel of eenig ander handwerk emeren, zullen verpligt zijn op de hoofd- negorijen te Cheribon ofte Indramaijoe in afzonderlijke daartoe bepaalde campongs hun verblijf te houden en gesteld worden onder aparte hoofden of officieren, door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te benoemen^ en die voor derzelver goed en rustig gedrag verantwoordelijk zullen worden gehouden.

Art. 19. Ten einde nochtans, dat de rust en veiligheid der Cheribonsche landen meer en meer worde geconsolideerd, zal het vooreerst en tot daaromtrent eenige nadere bepalingen worden gemaakt, aan geene Chineezen hoegenaamd, behalven de houders der pachten, zijn veroorloofd zich binnen 's Lands van dezelve te begeven, veel min om zich metterwoon in eenig district of dessa aldaar ter neder te zetten, en zal de prefect of degene, welke met de invoering van dit plan van

ttlO 1806. H. W. DAENDELÖ.

bestier voor de Cheribonsche landen zal worden belast voorts zijn geautoriseert om tot beveiliging der Chineezen zelvo. zoowel als ter voorkoming van alle onlusten» welke dcK)rIieij zouden kunnen veroorzaakt worden, zoodanige verdere mauN regelen van goede policie te beramen en in het werii te slellm, ais hij naar bevind van zaken en overeenkomstig de loriiic omstandigheden dienstig of raadzaam zal oordeelen.

Art. 20. Omtrent het houden van amphioen- eu dobln?!- kitten, de banevechterijen, het slachten van vee, de aanmak itn' van pitjes en den verkoop van zout zullen voorts tol baiNi- having der rust en goede orde alle zoodanige bepalingen en restrictien worden geobserveerd en nagekomen, als bij artikel o, 6, !29, 30, 51, 32 en 35 der jongst gearresteerde parlii- conditien voor Cheribon de dato 11 December des laatst verweken jaars zijn beraamd en vastgesteld.

Art. 21. Ter voorkoming van alle onheilen, welke er uit eene onbepaalde vrijheid tot het houden van schietgeweet. kruit en lood bij den inlander zouden kunnen geboren worden, zal zulks voorlaan, buiten de regenten, districts-ttuumongonas. den rijksbestierder en bepattijs, aan niemand zijn vei*oorlool'i dan aan vertrouwde dessas-hoofdcn en aan vreemde, met negotie-goederen reizende personen, terwijl voorts alle de voorschrevene hoofden, tot de Cheribonsche natie bebooreud'. nog verplicht zullen zijn om hiertoe eene uitdrukkelijke per- missie van den prefect te erlangen, die gehouden zal zijn .illf» de door hem aan inlanders gepermitteei'de schietgeweren du»r eene commissie te doen merken met de letters (P, C), belpe- kenende préfecture Cheribon, zullende ten voorschreven eiini»' alle de thans onder de inlanders ronleerende schietgewenn. donderbnsschen, pistoolen of anderen binnen den tijd van twee maanden na publicatie dezes door den prefect worden o|)gefMschl ora voorts, nicl het voorschreven merk voorzien, aan de des vertrouwde personen wederom te worden afgegeven en overigens tegcns billijke taxatie door den Lande overgeDKwri en aan de vorige houders te worden vergoed.

Art. 22. En zullen voorts alle schietgeweren, van welken

td09. H. W. OAENOELS. SU

aart ook, die Da ommekomsl van hel voorschreven termyn en afloop dier commissie bij eenige ingezetenen der Cheribonsche landen zonder het gedachte merk (P. C.) zullen worden be- vonden, niet alleen onmiddelijk worden gecouBsqueerd, maar de houders van dezelve bovendien naar exigentie van zaken ar- biirairlijk, zelfs aan den lijve, kminen worden gestraft.

ArL S:^. Inzelvervoege zullen allen diegenen, heizij Euro- peezen, Chineezen of anderen, welke zich aan eenen ongeoor- Icofden en verdachten verkoop van kruit of lood aan den inlander mogten komen schuldig te maken, naar bevind van zaken, arbitrairlijk en ten rigoureusten worden gecorri- geerd,

ArL 24. Als een vooi*werp van goede policie zal de prefect (Ier Cheribonsche Sullhans-landen voorts hebben Ie letten, dal aan de eene zijde de Cheribonsche ingezetenen wel worden is'econserveerd by hunne godsdienstige begrippen, zeden en i(ewoonten en hunne priesters, opper-priesters en minderen L^elaten hy het gezag om, als van ouds, onder hooger beroej) aan den landraad of aandenprefect, geschillen over huwelijks- £aken, boedelscheidingen en godsdienstige instellingen by te leggen of te beslissen» doch aan de andere zijde tevens een wakend oog houden, dat door dezelven van de bygeloovigheid dier natie geen misbruik worde gemaakt tol hel vorderen van onmatige en de oude bepalingen te bovengaaüde voordeden U[ onderdrukking der goede ingezetenen of lot hel slooken van misnoegdheid en onlusten, maar zich in alles als rustige en goede ingezetenen komen te gedragen en in het bijzonder hunne verpligüngen tot onderwijs en opvoeding der jeugd fs'etroQwelijk nakomen.

ArL 2o. Als een ander gedeelte der goede policie zal hij, prefect, zijne byzondere aandacht hebben te vestigen op al, hetgeen ter verbetering der plaatselijke gezondlieid der Che- ribonsche landen en van diens hoofdplaats strekken kan en zorgen, dat in de eerste plaats alle oorzaken van besmetting, zfK) door eene meerdere oplettendheid in hel begraven der Ujken en bet dieper delven der graven, als door hel doen

Kli lèOd. M. W. OAENDËL&

observeeren eener meerdere reinheid over alle wegen, stegen, campongs, waterleidingen, spruiten en riTieren, zooveel mo- gelijk, worden weggenomen.

Art. !26. En, opdat ook publieke wegen in het algemeen als een voornaam voorwerp van goede policie volgens d' daartoe reeds gestelde orders werden aangelegd» verbeterd eti onderhouden, zullen aan den prefect te Gheinbon, buiten den rljksbestierder en deszelfs cliwongs, nog twee geschikte in- landers, onder den naam van opzichters der weegen, werden toegevoegd, die zonder met eenige andere werkzaamheden te worden bezwaard of eenige bevoelen van iemand anders dan van den prefect te mogen ontvangen, eenlljk tot hei voorschreeven werk der wegen zullen worden geftmploijeenl en in die hoedanigheid den rang en ütel hebben van grool-mantries en, evenals de rljksbestierder en deszelfs eli wongs, met een uiterlijk teeken van onderscheiding worden voorzien.

Art. 27. En, wijl het werk der wegen in een allemaauwst verband staat met dat der posten, posterijen, en hetgem daar aan dependeert, zo zal de prefect der Gberibonscfie Sulthaus landen, voor zooverre zijne prefecture aangaat, mede met het oppertoezicht over dezelve zijn gechargeerd en zich daai*omtrent stiptelljk hebben te gedragen aan de orders en reglementen, op dit sujet bereids gemaakt of verders nog (e maken.

Art. 28. En, daar het na de afschafling van alle heeren- diensten, verder dan dezelve bij dit reglement uitdrukkelijlv zijn veroorloofd, voor den vervolge nuttig en noodzakelijk wordt geoordeeld, dat de voormaals gebruikelijke battoors of draagdiensten en zogenaamde gladdaken door andere inrigtingen ten dienste van reizende persoenen worden vervangen, zo zal« overeenkomstig en ten gevolge van de deswegens voor Java *s Noord-Oostkust bereids gemaakte bepalingen, in de prefec- ture Cheribon mede op bekwame afstanden het vereischle getal herbergen en stationnen worden opgericht, voorzien van de nodige paarden, rij tuigen en speciaal van twee posi-

I80è. H. W. DAENDéLd. 61$

wagens» dewelke geregeld tweemaal des weeks, de eene om Je Oost, en de andere om de West, znllen yerpligt zijn te rijden.

Art. 29. De voorschrevene herbergen, waarvan in het ^^eheel twee in de Cheribonsche landen zijo zullen, zullen aJleen ten koste der gezamentlijke regentschappen dezer pre- rerture, een ieder Toor deszelfs aandeel worden opgerigt en van de noodige huismeubelen tot gemak en gerief der rei- zi^'ers werden voorzien, doch zullen de tot exstruclie van dezelve hedodigde houtwerken ter aankap worden gepermit- {(^erd en het ijzerwerk en spijkers tegens inkoopsprijs uit 'sLaods magazijnen worden verstrekt, voor zooverre namenlijk, :ils er geene gebouwen mogten voorhanden zijn, waardoor <le exstructie van dezelve zoude kunnen worden vermijd.

Art. 50. Ook zuilen de bij deze herbergen eh verdere slationnen benodigde trek- en rijpaarden, gelijk mede de postwagens en verdere rijtuigen, voor de eerste maal geheel en alleen voor reekening der gezamentlijke regentschappen worden aangeschaft en het nodig getal battoors ten dienste (ier posterij en herberg en tot oppassing der paarden worden geleverd.

Art 51. Tot het onderhoud voorts van de gedachte i>ediendens, koetziers, postillons, stalknechts, voorloopers, gras- snijders en huisbediendens zal voor iedere herberg uit der gezamentlijke Sulthans-landen worden afgezonderd een aantal van vijf-en-zeventig jonken rijstland; en zullen eindelijk ten aanzien van de verdere inrigling, directie en beheering dezer herbei^n en posterijen worden agtervolgd en nagekomen alle zodanige orders en bepalingen, als bij een nader des- wegeos te bepalen reglement zullen worden vastgesteld; en waaromtrent het oppertoezicht en de surveillance almede aan deo prefect zal zijn aanbevolen.

En voorts toi de introductie van hetzelve te committceren, gelijk daartoe gecommitteerd wordt bij dezen, de |)refect te Tagai, J. A. van Middelkoop.

Zie ook 17 September 1809.

Sl4 1809. H. W. DACflDÉLt.

3 Februarij. Voorschriften voor de Algemeene Rehn- kamer.

Ingekomen zijnde diyerse adressen yan president en led en der generale rekenkamer, houdende derzelver bezwaren om ie contrasigneren verschillende bij huningekomeneordonnautier en in rekening te valideeren sommige, aan hünvoorgekomerv verstrekkingen en uitbetalingen, welke wei sedert langen (iji herwaards waren geusiteerd of ingeslopen, doch niet nn.n den teneur van hel 15* art. hunner instructie op grond va: de daar leggende orders, reglementen en instructien na>r behooren waren gejuslificeerd.

En voorts in aanmerking genomen zijnde, dat het meei dan waarschijnlijk is, dat bij eene dagelijksche behandeiitii: van zaken en eene stipte observantie harer pligten aan wel gemelde rekenkamer nog menigvuldige verstrekkingen tfi uitbetalingen van dien aart zullen te voren komen, welke eeu nader onderzoek en voorziening vercisschen, en dat J<Mir het maken van eene degelijke bepaling bij elke bijzoiiden afwijking van de vigerende orders en reglementen, die dooi de kamer wordt ontdekt, niet alleen voor het vervolg on voorziene strijdigheden en botsingen zouden kunnen geboref. worden, maar even daardoor ook de differente orders te z»*^r zouden worden vermenigvuldigd en verspreid om een ^-a^) rigtsnoer, zowel voor de kamer zelve, als voor de ondergesrhikw ambtenaren, administratien en comptabelen te kunnen o;. leveren.

Is besloten de generale rekenkamer te autoriseeren om' naar billijkheid, doch tevens in acht nemende de n<Mlip' precautien ingevalle van twijffeling, voor den tijd van dn- maanden, te rekenen van den 1*" Januari) jongstleden, u- blijven voortgaan mei het contrasigneren van ordonnanli^n en het admilleeren in rekening van verstrekkingen en uit- betalingen, welke, ofschoon niet naar inhoud van art. IS hunner instructie ten vollen gojusliüceerd, echter op eeuige gov^l- gronden of op een (»u(l gebruik in de huishouding zullou steunon

1809. H. W. DAENOELd. ^iji

Met last nochtans, primo, om van alle zaken yan dien aart, welke han in den voorschreven tijd van drie maanden zullen v(>orkomen, pertinente aanteekening te houden, zowel als van de zwarigheden en bedenkingen, welke daar over bij hun zijn gerezen; de gedachte aanteekeningen voorts na ommekomst vaji dien tijd aan de hooge regeering ovei te leggen en daarop <le dispositie van hunne hoog Edelhedens te verzoeken : l^ om na deze verkregene dispositie en de daarbij gemaakte voorzieningen op nieuw voor een termijn van drie maanden op een gelijke voet voort te gaan, zo met het contrasig- neren van ordonnantien, valideeren van posten in reeke- ning als met het houden van aanteekening van alle nieuwe zwarigheden en irregcriariteiteD, waarin alsdan nog niet zal wezen voorzien, om na ommekomst van dit tweede term^D gezamentlijk weder te worden gebragt onder het oog van hun hoog Edelhedens ten einde daaromtrent de nodige beschikking te maken; en 2° om voorts vai^ drie maanden tot drie maanden dit zelfde riglsQoer te volgen tot ultimo December 1809, wanneer na ommekomst van een rond jaar en vier iterative her- zieningen van zaken mag verondersteld worden, dat alle ongeregeldheden zullen zijn ontdekt en verbeterd. Terwijl, onverminderd dit onderwerpelijk besluit, in volle Lragt zullen blijven de 13' a 16^ ai^tikelen der instructie van

le generale rekenkamer ten aanzien van alle buitensporige en ongejnstificeerde ordonnantien, verstrekkingen en uitbe- talingen, welke niet door eene merkelijke graad van billijkheid of een verouderd gebruik ten minsten eenigermate zijn ireweitigd en gehomologeerd. Zie ook 19 December 1808.

3 Februarq, Regeling der versirckking van schrijfhe- hoeflen aan hei bureau van oorlog.

Per kwartaal kreeg dat bureau:

4 riemen schrijfpapier, klein formaat, */4 riem groot formaat of mediaan,

K16 I80d. H. W. OAEflOELS.

7. riem postpapier, 12 bossen pennen, 3 pond rood zegellak,

3 kannen inkt, 45 pees kaarsen.

4 Febmarij. Aanstelling van een belaalme&Uer der koflij, geleverd ie Rarang-Samhongt levens opziener van de pakhuizen aldaar en te Indramajoe.

Aan dien betaalmeester werd de rang van kapitein toe- gekend en als inkomen »op ieder pikoi van 126 of 128 ^

voor den ontvangst rd« 6, zilver geld,

• » afscheep naar Indramaijoe. . » 10, • • mits daarentegen zorgende en ten zijnen koste daar stellendt' een bekwaam pakhuisraeester te Indramajoe, welke aldaar voor zijne rekening en risico de ontvangst en afscheep der kollij zal dirigeren, zonder den Lande iets in rek^img te brengen, terwijl de verantwoordelijkheid «wegens alle out* vangene en uitbetaalde gelden, mitsgaders afgescheepte pro- ducten, eenlijk en alleen op hem, betaalmeester, zal blijven berusten, ten welken einde hij dan ook in het voeren zijner administratie voortaan geheel afgescheiden en onafhankelijk zijn zal van de prefecten der Gheribonsche Snlthans- eu Preanger-landen, terwijl hij eenlyk ten aanzien van de getrouwe waarneming zijner bediening, het houden zijner boeken, de visitatie van dezelve en de behandeling der producten onder- geschikt zal zijn aan den directeur-generaal, de administrateurs- generaal en aan de surveillance en het oppertoezicfal van den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden, welke bij dezen gelast wordt deze surveillance en oppertoezicht uit te oeiïenen roet de meeste zorg en oplettendheid*'.

Zie ook 11 Februarij 1809.

5 Februarij. Regelintj der verstrekking ran benoodigdheden voor de sbepen van 's Landsequipage-werf teBataviü.

Deze verstrekking werd bepaald, als volgt:

1809. H.  W.  OAENOEL8.  K17 

▼oor twee schuiten tot het gebruik voor den tijd van iwee jaren : 56 ellen donker blaauw of boutelle kleur laken voor twee tenten en ses kussens» 60 ellen firanjes, 80 > lint, 8 zakken kapok, 64 ellen Ylaamsch linnen, 2 ponden naaigaren;

en voor de Moorsche sloeproeijers in bovengemelde schuiten voor één jaar: 18 stukken Nankins linnen voor baatjes, 18 > rood kust goed voor broeken, 6 > » » » » gordels, t > daties linnen voor tulbanden.

6 Februarq. Voorschri/Ï nopens hel aanleckenen van appel.

Ter voorkoming van abuisen wierd goedgevonden en ver- staan, wanneer in den vervolge procureurs of andere personen nm appel te* laten aan teekenen zig ter secretarij [vau Sche- ldenen] adresseeren, dezelyen niet te verleenen als met voor- kennis van den heer president.

7 Febniarij. Ontbinding van hel collegie van Heemraden Ie Batavia.

Zijne excellentie de heer Maarschalk en Gouverneur Generaal Ier vergadering ingezonden hebbende de door hoogstdenzelven ten papiere gebragte schriftelijke consideratien c. a. nopens <le werkzaamheden van het collegie van Heemraden der Ba- laviasche onunelanden en in hoeverre deszelfs bestaan in de teL'cnwoordige gesteldheid van zaken nuttig en noodzakelijk kau worden geoordeeld, met voorstel:

Ten eersten : om het tegenwoordig collegie van Ueemraden

K18 1809. H.'W. OAENOELS.

der Batayiaschc oronielancleD Ie ontbinden en de fongeereiult- leden van hetzelve onder dankzegging voor de aan den Landt bewezen diensten uit hunne posten te ontslaan;

Ten tweeden: om de civiele en crimineele jurisdictie over de ommelanden, ingevolge deszelfs tegenswoordige instructie, ter eerster instantie aan den drossaard te laten verblijren. doch daarentegen alle werkzaamheden, het materieele der voornoemde ommelanden betreffende, welke te voren vanl^t departement van Heemraden geweest zijn en met name hn maken, repareercn, onderhouden en vernieuwen van wegt n. bruggen, dijken, dammen, waterleidingen en beschoeijing» n. zoowel als alle overige werkzaamheden van dat coUegie, bet o)> zicht over de tholheffingen op de respectieve bazaars daar nietU- onder begrepen, op te dragen en te demandeeren aan lid coUegie van Schepenen alhier, met bijvoeging daarenboven van al, hetgeene tot het bestier en directie der posten, pos- terijen en postwagens ter boofdplaatse en van daar (<>t Buitenzorg om de Zuid, het Bantamsche om de West en h* t Crawangsche om de Oost betrekking heeft, alles volgens de nader deswegens te makene bepalingen;

Ten derden: om tot goedmaking van alle onkosten, op il' voorschreven administratie en de actueele huishouding \nn Schepenen vallende, de tractementen van alle derzelver antl- tenaren, van den eersten tot den laatsten daar mede oud r begrepen, aan hetzelve coUegie in de eerste plaats te lahn alle deszelfs tegenswoordige inkomsten ten beloope, vijf jan n door eikanderen geslagen, van rd* 40000 'sjaars en voori»^ aan hetzelve toe te wijzen :

de revenuen, welke bet coUegie van Heemraden plee;: t» trekken uit hel vijf procent van de bazaars ingevolge plan en i van deii 4^° Februari] 1800:

het een en half pi-ocenl van den verkoop van vaste goederen

de belasting voor het begieten der wegen ingevolge bei^hii! dezer regeering van den ^:;;^ 1805;

het een quart en half procent van diverse huizen, Ininu. en veitiere erven, gelegen binnen de limiten van Balavia en

1809. H.  W.  DAENDELS.  519 

*k' huilen-poslen, conform de besluiten dezer lafel van den 2J'° Julij 1804 en 27^° Maart 1805 ('); *

de verpachtingen van:

de overvaart der Chineesche campongnaar de Ribaldsgaug :

de Grawaogscbe visscherij; .

den weg van Anke tot Pessing;

de tholbrog over de rivier Antjol;

<le vaart van Kleenting naar Blandongang;

den overtoom van den Molenvlietschen dijk:

het land Poetie;

de sluis te Tangerang; en eindelijk het geheel van het gecoUigeerde van het oorgeld (Ier paarden en de jaarlijks voldaan wordende contributie van hel land Oedjong Menteng:

Ten vierden: om ten gevolge dezer schikking de archieven van Heemraden naar het stadhuis ter verantwoording van den secretaris van Schepenen te laten transporteeren, doch den zoogenaamden Heeniraden-tuin per publieke vendu li^ ten profijte van den Lande te laten verkoopen:

Ten vijfden: om met alteratie en intrekking in zoo verre van het placcaat van den "^^^ 1800 te bepalen, dat liet maken van den grooten weg om de West van Tana Abang tMi daar dezelve in den Ooslerweg weder invalt, zal komen l<-n lasten der ingezetenen aldaar en dat de landeigenaren en i^ampongs als van ouds zullen verplicht zijn daartoe het noodige volk te moeten leveren (^):

Ten zesden : om ter compensatie van de vermeerderde werk- zaamheden en verantwoordelijkheid waarmede Schepenen eu in hel bijzonder de president van het coilegie ingevolge deze nieuwe organisatie zal gechargeerd zijn, ann denzelven toe te loggen eene verhooging van tractenient lot rijksdaalders twaalf •luizend 'sjaars;

Ten zevenden: om aan den aflredcndon president van het

(') Van heiilc ilal.i /Ayi gccnc besliiilcn animetrotVoii

() Op U Fehraary ^809 is hiervan aan de gemeente kcnnir gegeven.

530 1809 H. W. OAENOEL8.

collie van Heemraden, uit consideratie yan iSja hooge jaren en ondergane teleurstellingen, deszelfs tegenwoordig tFactement te laten behouden, gelijk mede aan den secretaris van dat coUegie, tot dat dezelve vtrederom op eene convenable wijze in 's Lands dienst zal zijn geêmpleijeerd, twee duizrad rijks- daalders 'sjaars;

Ten agtsten: om bij deze gelegenheid tevens de tot dus- verre gevaceerd hebbende post van vice-president van het collegie yan Schepenen yoor het vervolg te morti6ceeren, doch in deszelfs plaats als oudste lid te benoemen en te laten zitting nemen het gewezen lid van dat collegie, Simon IMrksz : yoorts den gezworen klerk hij het collegie van Heemraden. van Sprenge, met behoud van deszelfs tegenwoordig tracte- ment, als gezworen klerk bij dat van Schepenen tepbatseo. speciaal aan het werk der ommelanden geaffecteerd, en mede den eersten bode van Heemraden, Mikkenhagen, met behoud van deszelfs tegenswoordig tractement, beuevens de tien onder hem staande inlandsche oppassers, in dienst van SchepeDon te laten overgaan;

Ten negenden: om den fabriek Jongkind op nieuw te iu- jungeeren om ingevolge deszelfs instructie voornoemd collegie van Schepenen in aanbestedingen als anderzinls behulpzaam te wezen; en

Ten tienden : om tot het ontwerpen yan eene geamplieerile instructie voor Schepenen en alle verdere reglementen, vrelke hun bestier en administratie concerneeren, te verzoeken en te committeeren de heeren leden dezer vergadering, Chassf'e en Parvé, met adjunctie yan den secretaris-generaal, Mnntingbe. en den president van Schepenen, Engelhard.

Is conform besloten.

7 Februari j. Verkoop van hel land Doea'TOloes.

Uitgezonderd werden twee, op dat land aanwezige suiker* molens, behoudens welke het land heeft opgebracht 10,600 rijksdaalders (Resol. Ind. Reg. 3 Maart 1809).

1809. H. W. DAENOEL8. BSl

7 Februari]. Bepaling, ciaf in het generaal het Vs 9^- ^deelte der tractementen hetwelk aan de amUenaren ten dienaren in zilver word uilbetaaldf voortaan pro- ^vigioned zal worden voldaan in papieren van credit nnet de bij het gouvernement bepaald wordende agio\

Op 15 Maart 1809 is ter zake nader bepaald, «dat alle

ambtenaren, betzij gebeel or gedeeltelijk zilver geld genietende, •instede Tan in zilver, met de loopende agio zqllen worden •uitbetaald, uitgezonderd de zoodanige, welke verder als Bui- 'ienzoi^ van Batavia bescbeiden zijn".

10 Februarij. Regeling der verstrekking van Meeding- stukken, enz. aan officieren.

Zijne excellentie de Maarscbalk en Gouverneur Generaal, outwaard bebbende, dat sedert jaren herwaards tot kleding (ier officieren bet benodigde laken, passementen, etc. uit 'sLands magazijnen tegens inkoops prijs wierdt verstrekt, ronder dat de voet, waarop die verstrekking moet geschieden, Mj eenig besluit was vastgesteld;

en overwegende de onmogelijkheid, waarin de generale rekenkamer voortaan zoude gesteld zijn om na de verbeterde comptabiliteit in alle administratien verstrekkingen van dien •^art te valideeren, ten zij dezelve door zodanig voorlopig besluit worden gejustificeerd;

heeft besloten, dat in den vervolge de verstrekkingen van lakens, casimiren» passementen, etc, welke tol kleeding der ^liicieren benodigd zijn, uit 'sLands magazijnen zullen ge- schieden, gerekend tegen eene complete uniform en bovendien voor een broek in ieder jaar tegens inkoopsprijs, met dien verstande, dat, wanneer de inkoopen bij den lande zijn ge- daan in papieren van credit, de gelijke som in papieren van credit daarvoor zal worden gerestitueerd, doch dezelfde som met de loop(»ide agio daarenboven, wanneer de inkoop is gedaan in zUvere munt.

522

1809. H. W. OAENDELS.

10 Februari]. Regeling der prijzen van benoodigdhcdrit voor het hospitaal te Batavia.

Is besloten de prysen voor de onderscheidene leTens- raiddelen en benodigdheden voor het hospitaal 'te Batavia provisioneel te bepaalen, als:

1 wit brood voor 2 koppen rd* —

1 pond iiudvleesch

100 goede en volwasschen hoenders > 15

1 catje buffelsvleesch of 174 ^ ••• groenten voor de Europeesen:

onder de 300 koppen

boven de 300 ■

groenten voor de inlanders

visch voor de inlanders:

onder de 160 koppen

boven de 150 »

1 krandjang aardappels volgens marktprijs,

thans • 1

1 S varkens reosel

1 bollel limoensap..'

naaister loon voor een

» • » » hemd

» » • » broek

» » » beddelaken.. . .

» » Java's kleedje .

waschloon voor 100 beddelakens, hemden

en kussenslopen, het een met het apder

gereekend ■ 5: —

waschh)on voor 100 bulzakken ■ 4: —

voor 100 koppen i groole vadems brand- hout 'smaands, de vadem a » 12 : —

Verder zal de hospilaalmeesler peen leverancier van Ih'I hospitaal zijn; en alle artikelen van levensmiddelen en Ih* nodigdheden, welke in 's gouvernements magazijnen voorhandrh zijn, zullen uit hetzelve op bons geleverd wonleo, kunuerid^

4

8V.

2

24 10 16

1 10

.s

1609. H. W. OACNOEL8. 525

kleine aankopefi door den hofitpitaalnieester geschieden volgens arl. 10 der regeling Tan den administrativen dienst; echter zal ran zijn aankopen boven drie rijksdaalders een quilantie ge- produceerd worden.

11 Februarij. Regeling van het tractemeiil van den fiacaal bij den groolen landraad, tevens groot-djaksa bij hel land-gericht te Samarang.

Dit tractement werd bepaald gelijkslandig met dat van boekhouder, builen en behalven het genot van die gelden, welke voorheen door de regenten tot onderhoud van den laiidraad te Semarang wierden gefourneerd volgens de be- paling, bij art. 68 der organisatie van het voormalig gouver- nement vaji Java's Noord Oostkust gemaakt.

11 Februarij. Aanstelling van een bela(dnieester der koffij, geleverd door de regentschappen ' Tjiandjoer en Bui- tenzarg.

De voorwaarden waren: genot van 5 stuivers, zilver geld, per pikol en rang van kapitein. Zie ook 4 Februarij 1809.

11 Februarij. Rang^regeling van de opzieners bij flc koffij-ciiltuur op Java.

Is besloten, dat alle opzienders, welker jaarlijksche leverantie bedraagt 3000 pikols van 126 of 128 8 of daarenboven, zullen hebben den rang, geiijkstandig aan dien van kapitein, terwijl die genen, welker jaarlijksche leverantie voor alsnog ili' hoeveelheid van drie duizend zodanige pikols niet heeft bereikt, in rang zullen gelijk staan met eenen eersten luite- nant, dog opklimmen tot dien van capitein, zodra hunne levcrantien het getal van drie duizend pikols zullen bedragen.

Zie ook 24 Februarij 1809.

K24 1809. H. W. OAENDEL6.

15 Februari]. Bepaling^ dat de kommiezen bij*ghandU artiüeriMnagazijnen slechte mn den Gtmvemeiür'Ge- neraal^ van den Luüenarit'Gauvemear'Generaal ^ als commanderende de divisie Batavia, en van den chef van den generalen staf bevelen zouden ontvangen en opvolgen.

Op 9 Maart 1809 is heizelfde toegepast op den baas- kraitmaker.

4f- Februarij. Formulier voor liet adres van brieven^ gericht aan de Hooge Regering.

Is goedgevonden te bepalen, dat voortaan alle brieven en papieren, welke aan het ligchaam dezer regeering zullen worden geaddresseerd, zullen moeten beginnen met het volgend formulier:

Aan hun hoog Edelheden, den heer Gouverneur Geniaal en Raden, uitmakende het gouvernement van de bezittingen van Zljn^ Majesteit den Koning van Holland in Indien.

Hoog Edele heeren.

En om hiervan circulair naar de buiten-kantoren kennis te geeven.

14 Februarij. Voorschrift nopens rapport-gangers.

Is goedgevonden om voortaan aan het generale secretarie, de bank van leening, vendu-kantoor en den commissaris van oorlog niet meerder dan een rapport-ganger te goed te doen.

Op 21 February 1809 zijn de 31 rapport-gangers bij de generale directie verminderd tot 8 «koppen*'.

14 Februarij. Afschaffing der verstrekking van smeer- kaarsen, olij en katoen aan inlandsclw en paranakan- Chineesche wachten.

180Ö. H. W. DAÈNDÉLÖ. KSS

15 Febniarq. Uitgaand recht op rijst.

h besloten vast te stellen, gelijk vastgesteld wordt bij (lezeo, dat van aDe de uitgevoerde rijst van Java, buiten die geene, welke zal worden beweezen van den Lande te zijn ingekoebt, boven de daarop reeds gestelde pacht, bij den uit- voer voldaan worde een impost van rijksdaalders twintig, zilver geld, per koijang, in te vorderen te Samarang door den sabandhaar en overigens door de respective prefecten om door dezelven aan 'sLands kas te worden verantwoord ; en zulks ten einde voor te komen, dat bij de enorme duurte van dezen kori i)in de geheele West van Indien de uitvoer niet surpassere, hetgeen van dezelve gemist kan worden, en om tevens te zorgen, dat de voorraad van den Lande bij verkoop niet ge- postponeerd wordt aan den voorraad van particulieren.

15 Februari). Regeling van den geneeskundigen dienst bg coUegién en godshuizen te Batavia, Samarang eti Soerabaija.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal heeft ter regeling der geneeskundige dienst voor de respective collegien en godsbuisen, zoo te Batavia, als te Semarang en Soorabaija, besloten:

l** dat voortaan de genees- en heelkundige dienst, zoo voor de justitie, als de onderscheidene godsbuisen in ieder der plaatsen Batavia, Semarang en Sourabalja, zal worden be- diend door een stads docter en een stads chirurgijn, welke buiten bezwaar van 'sLands kas in eene voldoende wijze zullen worden gesalarieerd, navolgens eene door de res- pective collegien van justitie en godsbuisen onder approbatie van zijne excellentie te formeren begrooting. met dien verstande nogtans, dat zodanig aandeel, als de hoge Raad van justitie te Batavia mochte foumeeren, als geen kas hebbende, door het Land zal worden voldaan; dat aan ieder stads chirurgijn ter zijner adsistentie zal worden toegevoegd, te Batavia een tweede en een derde chirurgijn e& op de overige plaatsen slegts een tierde

<)0

526 1Ö09. H. W. OAENDELê.

chirurgijn, welke almede in voege voormeld zullen worden betaald, smullende voorls alle die geêmploijeerden, boezeer niet direct uit 'sLands kas wordende gesalarieerd, niet ie min onderge^hikt zijn aan den chirurgyo-priucipaal van het arrondissement, waar onder zy sorteercn; 3^ dal voorlaan de leverantie van geneesmiddelen bij jaarlijk- sche aanbestedingen door ieder coUegie zal geschieden lüj de stads apothecars, dan wel dat de benodigde quanlilei ten uit het magazijn van geneesmiddelen legen de inkoops prijsen, bezwaard met 50 percent, zal worden geleverd; en 4° dat van nu voortaan de verpleeging en voeding der zieken van de genees- en heelkundige dienst zal zijn en blijven afgescheiden en dezelve te stellen onder een huii»houdeIijk opzicht in de onderscheidene stedelijke hospitalen, wees- en armhuisen. Wordende wijders de chirurgijn en chef wclmeld geauto- riseeM en, voor zooveel des noods, gelast om met concurrentie van de respective coUegien en adniinistratien deze nieuwe bepalingen te introduceeren en tot stand te brengen.

15 Februarij. Quotisaiic van Mooren en Chinezen.

Dit besluit, hetgeen meermalen in andere stukken wordt aangehaald, heeft men niet mogen aantreffen.

Ten bewijze, dat de bewuste quolisatie eene zaak van aanbelang was, diene het volgende extract uit het regisier der besluiten van Üaendels van 18 Maart 1809.

Ingekomen zijnde diverse requesten van Moorsche en Chi- neesche ingezetenen dezer kolonie, houdende verzoek tol vermindering of geheele onthetling der bun h^ besluit van den 15«° Februarij jongstleden opgelegde quotisatie:

is besloten de daartoe gedane verzoeken door de Mooren .

Patima Binti Takier Mocbamat, gequotiseerd op rd* 4000

Hamiet aboe Bakkir Daut , » » » ^Oon

te ontzeggen, doch daarentegen de quotisatie der Mooren:

Abdul Oanie Mochamat, gesteld op rd' 15000, te ver> minderen tot rd» loiJOO,

1809. H. W. OAENOEL8.

KS7

Ibrahim Tjina Marikam, gesteld op rd" 2000, te verminderen

tol rrf» 1000, Mocbamai Sale AbduUa, gesteld op rd' 5000, Ie verminderen

tol rd' 1000.

<n die der Chinesen:

Kam Tjang Seeng vau ril* 1000 lot rd* 500

Tjio Anaia, wed. Ong Mjiaulu. » « 1000 • » 500

Thee Konko « » 8000 « « 4000

Lim Tjoetiaiig • » 1500 - - 750

Tjia Jonko » » 2000 « • 700

Lim Tieljong - - 2500 » • 1000

Oeij Tjapko - . 1000 •« > 500

Jo I. Annio, wed. Tan Souwko . * « 1000 » » 400 Loen Toenniü, wed. Tan Tianko. « « 1500 » > 500

Nie Englo « .. 2000 • » 1500

Lim Timko » - 2000 « » 1500

Lim Tjoko » « 1000 » » 500

Lim Toseeng. « • 1500 » n 500

Ki» Sioeko « • 1000 • « 500

de boedel Lim Tjoseeng « • 2000 » • 500

Ong Kiapko » « 1000 » »

Tan Hoknio . » 1500 » «

en voorts van de hem opgelegde quotisatie geheel te onlhelfen den

(iliinees Lim' Tjiko, gesteld op een fournissement van rd' 1000.

00 00

Vermindering van de quotisatie en vergemakkelijking van (Ir bcUding daarvan zijn later herhaaldelijk toegestaan, zoowel a;)D Emtipeanen, als aan anderen.

13 Februarij. Bepaling, dal hei njeneraal gouvernement T»mel dies bijgebatmen" {de vroegere woning van den Gouverneur* Generaal in het kasteel Batavia) zxiude warden ingesteld en gelaten buiten onderhoud'.

Verscheidene ander# gebouwen, forten, kaserues en opstallen iu en buiten Batavia deelden te gelijker tijd in lielzeiïdc lol.

828 idOÓ. M. W. ÓAÊNOÉLe.

19 Februrg. Herstelling van de school voor ronggeng's te Cheribon.

Zijne excellentie de Maarschalk en GooYerneiir Generaal, in aanmerkipg nemende de nattigheid, welke er gelegen is om het Tolk Yan Cheribon tot hare oude gewoonlens en vermakpii terug te brengen en daardoor terug te trekken Yan *t geven Yan gehoor aan onrustige geesten en 'tJand te eerder in Yorige tevredenheid te brengen, heeft besloten den prefect, van Middelkoop, te qualificeeren om, bij de introductie van tlt- nieuYve organisatie der Cheribonsche Sulthans-landen, tevens Ie herstellen de school van ronkingsmeiden en dezelve u stellen onder 't bestuur van de drie Sulthans, welke de tt- impendeerende kosten zullen dragen en de voordeden errau genieten, zooals zulks van te voren gebruikelijk is geweest: zorge dragende, dal de voet en inrigtingen beier zijn dan de vorige.

Zie ook 30 April 1809.

21 Februarij. Voorschriften nopens de aank van leeniwj te Batavia.

Is goedgevonden:

Ten eersten : den directeur en oflicianten van de bank van leening te gelasten bij de kassa van die bank, jroortaan en zedert de bepaling van hunne tractementen, in te neoieo en te verantwoorden het meerdere beloop van het bevorens door hun genoten los- en heleen-salaris, dan hetgeen maandelijks daaruit werd gefourneerd tot een extra-todage aan diverse dienstdoende ten bedrage van rd' 40;

Ten tweeden: om op het een vijfde gedeelte der aam ge- melde officianten en bediendens van de bank van leening toegelegde tractementen voorlaan te accordeeren de loopende agio, zooals die by deze regeering op de contanten word be- paald, in zelver voege als dit aan alleAnbtenaren thans wonl gevalideerd ;

leod. H. W. DAEftDCLé. {{S9

Ten derden: om de baoka-olficianten ineermeld te quaUfi- reerefl om met de uitbetaling aan de gezworen taxateurs der vaste goederen Tan de door hun genoten wordende rd' 30 ter maaod ieder te blijven continueeren.

21 Februarij. Voorschriften nopens periodieke^ publieke uerkoopingen van lijnwaden te Baiavia.

Is goedgevonden de vendumeesteren te injungeeren om op It aanvrage van zoodanige lij watiers, als genegen mogtenzijn jizeltelijk veudutien van lijwaten aan te leggen, daartoe om !e drie or zes maanden gezette verkoopingen te houden, welke gl a veertien dagen bevorens op de gewone wijze aan het piihliek zullen moeten worden geannonceerd; blijvende vendu- 'iieesleren dien onverminderd gehouden tot den verkoop van Zoodanige partijen lijwaten, als hun door de respective vendu- i^mders zullen worden voorgelegd.

21 Februarij. Toekenning aan de hooge militaire vier- scliaar van Uollandsch Indie eener som van 55U rijksdaalders sjaars voor r>kamcr'Otigelden\

Aan den hoogen Raad van justitie was eene gelijke som <»t hetzelfde doeleinde toegestaan.

21 Februarij. Oprichting van een bureau der gefiie, artillerie en militaire mouvementen.

Consideerende :

(lal de chef van het gouvernement dagelijks benoodigd 'j^eft kaarten en plans van differente gedeeltens van de be- 'itlÏQgen van Zijne Majesteit den Koning in Asia;

dat deze kaarten thans nog zoo gebrekkig zijn, dat aan 'icrzelver verbetering dient te worden gewerkt, hetgeen niet auders als onder hoogstdeszelfs oog geschieden kan;

dat boogstdezelve dagelijks benoodigd heeft het maken van ii'ojeclen, teekeningen, examinatien van rapporten, enz., tut 'Ie genie betrekkelijk:

ruUAT-MII OIEL IV. 34

SSO 1809. H. W. OAENOELS.

dat de afgelegenheid vaii den chef der genie oiet|)eriiiiUeert, dat door hem aan bovenstaande requisiten kan worden voldaan : heeft om deze en meer andere redenen besloten op (e rigten bij zijn persoon een bureau van genie, artillerie en militaire mouvementen, hetwelk gechargeerd wordt: 1° met alle werkzaamheden, de genie betreffende: 2° met het ontvangen en examineeren van alle rapportm

van de genie, artillerie en militaire mouvementen; 3® met het coucheeren op bekoraene order van alle bevelen

aan de genie, artillerie en tol de militaire mouvementfn

betrekkelijk; 4® met het projecteeren en in orde brengen van alle gevraagJt

plans, teekeningen en memorien, bovenstaande materiên

concerneerende; B^ met het formeeren van een nieuwe kaart van Java, tni

basis nemende de kusten, speciaal die van het Noorden

en 't Westen, naar de beste zeekaarten, en 6® vei*der met al hetgeen, waarmede het bureau of particuliert^

leden van dien zal of zullen worden gechargeerd. Lastende, dat alle kaarten, plans, memorien en teekeningen. de genie specteerende, naar Buitenzorg zullen worden over- gebragt, zoowel die zich mogten bevinden bij den chef vnn de genie, dan wel op andere plaatsen, waarvoor hij, kolonel van de genie, verantwoordelijk wordt gesteld. Zie ook 9 Junlj 1811.

23 Februarij. Order voor de commiezen van 's Lamh artillerie-magazijnen, de wapenkamer en hel labora- torium.

De commisen over 'sLands artillerie niagazynen, de wapen- kamer en het laboralorium zullen aan zyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal indienen een duidelijk verslag van hunnen tegenswoordigen voorraad, werkzaaoiliedeii en benodigdheden en daarmede voortaan een ieder fai den haren van maand lol maand continueren.

1809. H. W. DAENDEL8. BSl

Zij doen geene Terstrekkingen, aanbestedingen, inkopen of .trschrijTingen, noch ondernemen eenige werkiaaniheden, dan iia daartoe gedane petitie en bekomen fiat van zijne excel- lentie den Maarschalk en GouTemeur Generaal of op een order van hoogst denzelven, van den Lnitenant-Gouvemenr- Tieneraal of van den chef van de generale staf.

23 Februarij. Aanstelling van een onder-prefect te Pasoe- róean.

Zijn tractemcnt bedroeg 3000 rijksdaalders, zilver geld, 'jaars en zijn rang was naast dien van den onder-prefect

ie

24 Februarij. Toekenning aan den commissaris-generaal der marine van denzelfden rang, als aan de inspecteurs- generaal der koffij-cultuur en der houibossdien was toegekend, naar ouderdom van aanstelling.

24 Februarij. Wijziging van de rang-regding der op- zieners bij de koffij'Cultunr op Java, vastgesteld ^op 11 Februarij 1809.

In ampliatie op de resolutie van den W^ dezer, waarbij <le rang der opzienders over de koflij-planUigien op het eiland J'iva is vastgesteld, is besloten, dat de opzienders, welke on- middeiijk bij den inspecteur-generanl der kollij-culture en

wider zijne directe orders worden geêmploijecrd, even als <l<; opzienders, welker jaarlijksche leverantie drie duizend pikols van V16 of 128 pond of daar boven bedraagt, zullen liebben den rang, gelijkstandig aan dien van kapitein, nogtans mei de autoriteit boven alle andere kollij-opzienders.

27 Febmarij. Toekenning aan het kuiten-hospitaal te Batavia van 60 slaven en 5 slavinnen.

Op )6 April 1809 is ten behoeve van bet laboratorium hel aantal slaven met één vermeerderd.

S3S 180Ö. H. W. DAENDELS.

28 Februari). Toekenning van tafcl-geld aan cadetlen. — Maandelij ksche verstrekkingen aan Moorsche zediedm bij de equipage-werf Ie Batavia.

Is besloten: 1® aan de kadets in kolonialen zeedienst, welke gearmeenlf vaartuigen coiuniandeeren, te accordeeren een tafelgelJ. gelijk mei dat der kadets vandederdeclassebij'sKoniuir< marine, ten bedrage van drie rijksdaalders *s daags; 2^ de maandelijksche verstrekkingen voor de op 'sLands equipage-v^erf te Batavia bescheiden Moorsche zeevarenden gelijk te slellen met die van alle verdere, inlandsche zee- varenden en de gemelde verstrekkingen bij deze gelegen- heid algemeen te bepalen op: vijftig ponden rijst, vier » gedroogde visch,

een bottel klappus olij, vier ponden dinding, | 's maands,

een bottel azijn, ' twee ponden suiker, drie » zout, een half muisje arak 's daags. Voorts voor honderd mannen een groot vadem brandlioui of een vadem van 18 voeten lang en 6 voeten hoog; ter%vij> voorts verstaan is met deze en de in het voorgaande artikel gemaakte bepaling het op den 9^*° April 1808 gearresteeril tarief van tafelgelden en randsoenen te amplieeren.

'^l'M^' Toekenning van een voorschot aan de amhlc- naren bij de generale directie.

Is goedgevonden en verstaan, dat aan de tegenwoordige ambtenaren van de generale directie, onder den titel van voor- schot om uit de heifing van Vs percent, welke aan dezelve ten lasle der koopers is toegestaan op het verkoopsbedragen der door vreemdelingen bij den Lande ingekogt wordende

1809. H.  W.  DAENDEL$.  553 

producten te worden gerecouvreerd, uil 's Lands kas zal worden uitbetaald, als:

aao den heer directeur-generaal rd' 10000

aan de administrateurs-generaal, ieder rd' 3000

nf voor beiden * • 4000

en aan mindere ambtenaren gezamentlijk » SOO)

of in alles rd* 16000

in ziWeren munt te betalen met de jongst bt} deze regeering liepaalde agio van % percent; zullende voorts hetgeen sints primo Januarij dezes jaars op het gemelde V^ percent is in- gekomen en verder zal worden geheven, in faveur van 's Lands kas moeten worden overgebragl, lot dal het gecileerde voor- schot in zijn geheel zal zijn geliquideerd.

De voordeelen, aan bedoelde ambtenaren toegekend op 26 •lanuarij 1808, waren onbeduidend geworden door de strem- ming in den buitenlandscheo handel.

28 Februarij. Intrekking van hel bepaalde op 5 Ajml 1808 nopens koper geld.

Is goedgevonden en verstaan de uilbetalingen der tracle-' iiteiiteo van de mindere dienaren, item de aanl)e$(edingen, koelie-gelden aan de respectieve administrateurs en diverse kleiue, maandelijksche afbetalingen, dewelke ingevolge besluit •lezer regeering van den 5«" April anno passaio in koperen ai lint wierden afgelanpd, te doen cesseeren en die wederom in papieren van crediet te laten geschieden.

28 Februarij. Opheffing van hel beslag op Macaosche schepen.

Zijne excellentie, iu aanmerking genomen hebbende, dat :;ebleken is, dat het Porlugeesche gou vernemen t Ie Macaode llollandsche factorij-bedicndens wel behandelt en de Hollandsche < i^^endommen respecteert, zonder zich, uithoofde van het voor-

554 1B09. H. W. DAENOCLS.

gevallene met de kroon van Portugal in Europa, iets yffandigs tegen ons te veroorloTen, toonende ter contiarie de grootste indignatie en afkeer over de violatie, door Engelschen jom^st te Macao gepleegd;

overwegende mitsdien, dat het Porlugeesche gouvernement te Macao en bare ingezetenen niet kunnen worden geconside* reert als vijanden van Zijne Majesteit den Koning van Holland ;

heeft besloten, dat het beslag, 't welk provisioneel op de Portugeescbe scheiien van Macao in de havenen van dit eiland is gelegd in de onzekerheid, welk gedrag het gouvernement aldaar zoude houden^ alsnu zal worden opgeheven en gedachte schepen, zoowel als degenen, welke verder van daar op deze koloniën mogten komen navigeeren, zullen worden geaccueil- leerd en behandeld als neutrale schepen.

Zie ook 9/16 Augustus 1808.

1 Maart Befmling^ dal op alle criminecle vottnuiM:n ^fiat executie'^ door den Gouverneur-Generaal motW verleend worden.

Zie ook 4 Julij 1811.

2 Maart. Splilhing van hel toezicht op civiele en miliiairc bouwwerken te Batavia.

Is besloten den opziender, Johannes Jongkind, tedechargeereii van het toezicht over de militaire gebouwen, als bij resdluti'' van heden onder eene afzonderlijke inspectie van den lieule nant-kolonel der genie, Schultz, zijnde gesteld, en aan hein blootelijk, onder den naam van Lands ai'chitect, het opzichi te laten over 's Lands en stads civiele gebouwen.

5 Maart. Gelijkstelling der tractemenien van de turc substituten van den advocaat-fiscaal met dal van ti substituten van den bailluw.

Zie ook 17 Januarij 1809.

1809. H. W. OAENDEL6. 53S

3 Maart. Machtiging op hel coUegie van Schepenen onder zekere voorwaarde voort te gaan met den verkoop van rijst voor rekening van den Lande aan de schamele gemeente te Batavia.

Die voorwaarde luidde, dat het jaarlljksche verlies opdien verkoop niet meer dan 2,000 rijksdaalders mocht bedragen.

5 Maarl« Opheffing van de betrekking en van het kantoor van den geheimgckrijver.

Die belrekking werd > nutteloos" geacht, in verband met (Ie reeds veranderde en nog te veranderen werkzaamheden.

3 Maart. Ve^yiieliging van credit-brieven.

Vermits het provenu der landerijen, welke bevorens het eigendom waren van de inlandsche commandanten, doch sints aan den Lande getrokken en conform de deswegeiis genomene resolutie dezer regering van 13 September 1808 voor pa- l>iereD geld waren verkocht geworden ('), eerlang stond in

(') Oe uagehaalde resolotie hidt» aU tolgt:

[>e kaer Liii(eBant<4iOQTeni««r-Geaer»al ée vergadehog wfjde» geproponeerd hflibende oid. coororm de gemaniresteerde intcmtie van zyno excelteDlie dea hecre M<)arschalk en Goaverncar-GeocraaK aan de inlandsche commandanten, Mocbamat l'ritlan Sotsalella Babandan, Achmat Soeta Wangsa Poerba Negara en Mocbamat ^x>daii Saraboedïen Poespa Na^ja Wedana, tut tegemoedkoming voor het gemis <1cr mkomslen, welke tol heden door hen z^n geooten van de door ben beheerde liniifrijen. welke eerstdaags ten voordeele van den Lande zullen worden verkocht, i<<.iriijksch twee derde gedeelte te valideeren van hetgeen die landen volgens linriiic opgaven hebben opgebracht, als: aan den commandant, Mochamat Pridan SoHalella Babandan, voor het land Kedong Badak, volgens opgave in het laatste j<<ar gerendeerd hebbende rd 4090:36. voor twee derde gedeelte rd« 2727:8;

aan don commAndant, Achmat Soeta Wangsa Poerba Nagara, voor de landen Nanibo, Biccasste en Papisangan, 'sjaariyka opbrengende rd* 3050, voor twee derde gedeelte rd" 2033 : !6, en

aan den commandant, Mochamat Soedan Saraboedien Poespa Naija Widana, voor de landen Doerian Sariboe en Tjoeroek of Tjinanka, opbrengende rd* 1007, ^^^^ Vi gedeelte rd* 675: 16. alle in te gaan met primo Octobcr aanstaande;

en om wyders den verkoop van die landeigen te bepalen op Woensdag den

S36 1809. H. W. OAENDELS

te komen en dit papieren geld, zoo wel als het rendement der domeinen, welke volgens bet door deze regeering in het voorleden voorjaar geresolveerde verder in dit jaar staan te worden gevenduceerd, was gedespicieerd om verbrand Ie worden, benevens nog een partij credil-brieven« die door ouderdom defectueus en voor de circulatie onbekwaam ge- worden zijn, voor welke laatste, als niet onder het aangehaalde besluit begrepen, nochtans anderen uit het provenu der d(»- meinen zouden moeten worden ingeruild, door welke operatie de massa van deze munt considerabel verminderd en dezelve tot meerder waarde gebragt zoude worden ;

vermits bij de vernietiging der gemelde credit-brieven uiet te veel solemnitciten kunnen worden geobserveerd, teneinde het publiek te overtuigen, dat de onderwerpelijke vernietiging is ten uitvoer gebragt en aan hetzelve te benemen alle on- zekerheid, die anderzints omtrent dezen maatregel nog zoude kunnen worden gevoed en het nuttig effect daarvan eluderen :

is goedgevonden: 1^ om zich in de keuze van hel locaal te bepalen tot het balcon voor het generale gouvernement binnen het kasleel ; !2® om het verbranden der credit-brieven te laten ge(d:! nemen ten overstaan van eene politieke eneene justitieel»' commissie, bestaande de eerstgemelde uit den directeur- generaal en twee leden dezer vergadering en de laa(>t- genoemde uit den president, twee leden en den grillier van den hoogen Raad van justitie, geassisteerd door deu deurwaarder van gemelden Raad: 5^ om door den directeur-generaal naauwkeurige lijsten van deze credit-brieven in een voldoend getal te doen fonneeren ten einde, door zijn Edele ondertekend, ten dage der ver- branding aan de leden der beide commissien te worden gedistribueerd ;

21*" dezer, doch dezelve, niet alteratie van het op den 9«n Aagn^^tus iaAt«>iif J' '• peuomeri besluit, alsna te lalen gosohiedeii door vendamcestereu. ten ovcr-l^»» ▼an «'Piie commissie nit hol colicgie van Heemraden, zo is goedgevoodco rn '^'• slaan /ich mol gc<lachlc voorslellcri Ie conrurmeeren.

1809. K W. DAENDEL8. 537

4^ om op gelijke wijze door den directeur-generaal te doen vervaardigen sexies van de differente credit-brieven, die verbrand zullen worden, om door zijn Edele, bij cahiers geiiasseert, te worden overhandigt aan de geconiniilleerde leden van de hooge regeering en door deze weder aan de leden van de justitieele commissie, ter confrontatie met de lijsten, mitsgaders door het jongste lid der ge- dachte justitieele commissie verder aan den griffier van den hoogen Raad, met de verpligting voor den laatsten om overluid en distinctelijk te annonceeren de nommers en waarde der credit-brieven, die hem telken reize ter vernietiging worden overgegeven; .

5'^ om de gedachte credit-brieven vci-volgens met een tangetje of ander instrument door den griffier van den Kaad van justitie te doen vast houden en door den deurwaarder van den hoogen Raad van justitie met een kaars daarin den brand te laten steken, de eene partij na den anderen, tot dat de gebeele vernietiging zal wezen geëffectueerd;

H*^ om, nadat de dag tot de solemnisatie hiervan zal wezen bepaald, daarvan bij publicatie, zowel aan de gemeente kennis te geven, als van de nommers en geldswaarde der credit-brieven, welke ter verbranding zijn geprojecteerd, en van de ceremoniën en formaliteiten, die daarbij zullen worden in acht genomen, met uitnoodiging aan een ieder om daarby, des verkiezende, tegenwoordig te zijn.

3 Maart. Inlijvimj van hei rei)eiüschap Tarujerang bij de Baiaviasclie ommelanden.

De ex-regent (Aria) kreeg een pensioen van IISOO rijks- «laalders, zilver geld, 'sjaars en zijn vroeger gebied kwam ouder de jurisdictie van Schepenen en van den Drossaard.

~ HaarL Regelingen nopens de Balaviascheonwwlanden.

Het voorstel van Daendels ter zake, waarmede de Raad van Indié zich vereenigde (evenals trouwens met nagenoeg ^1 zijoe voorstellen), luidde :

858 1809. H. W. DAENDELS.

Vooreerst, in plaats van de vorige verdeeling in drie dis- tricten om de Oost, Zuid en West, voortaan de ommelaiulen te verdeelen in twee qaartieren, het Ooster en Westerquar- tier, gescheiden door den groeten Wester w^, loopendevao Batavia naar Buitenzorg; om voorts een ieder van deze quartieren vrederom te splitsen in tviree schout ambten, waarvan de limiteu, elk in het bijzonder, nader zouden worden bepaald ; en om provisioneel het verblijf der beide schouten van het Ooster quartier te bepalen voor den eenen op Tjilin- tjing of op eene andere plaats, zoo de verkoop van deszdfs tegenswoordige wooning op Tjilintjing daar tegen geen oh stade mogt opleveren, en voor den anderen op Tjibinong:

om die van het Wester quartier hun verblijf te doen houden* den eenen op Tangerang en den anderen op zodanige plaats, aLs daartoe nader aan deze regeering zoude worden voorgedragen ;

en om eindelijk het land Jacinga, uithoofde van de slechtere geaartheid der ingezetenen aldaar, mede te stellen onder eenen afgezonderlijkeu onderschout, sorteerende onder bei laatstgemelde schout ambt in bet Wester quartier, doch des niet te min tevens aan de oumiddelijke orders van deu drossaard ondergeschikt.

Met verdere propositie om het tractement van den onder- schout van Jacinga te bepalen op rd" SO ter maand en om voorts aan de schouten in het algemeen toe te kennen den rang, gelijkstandig aan dien van kapitein.

Zie ook '28 Maart 1809.

5 Maart. Heffing door land-eigenaren van huur, pachi of recognUie.

In hare vergadering van 3 Maart 1809 behandelde de Hmi^e Regering hel navolgende »schriftuur" van den Gouverneur Generaal.

Hoog Edele Heeren.

Daar de algemeene, herhaalde klagten over de schaarsliei<l van het rijstgewas in de Bataviasche ommelanden eii de ge-

1809. H. W. DAENDEL8. S39

ringe iroortgangen van den laudl>ouw in dezelve reeds dikwerf liiijae aandacht hebben getrokken, zoo meen ik een der voor- oaaoisle oorzaken van dezen agterlijken staat gevonden te hebben in eene bepaling, met welkers invoering de liooge regeering in der tijd ongetwijffeld juist het tegenovergestelde bedoelde.

Ik beoog namelijk de wet ('), waarbij bet

aan alle landeigenaren in de Bataviasche ommelanden is ver- boden meer dan een tiende gedeelte van het product hunner landen aan huurpacht of recognitie van dcrzeiver opgezetenen te mogen bedingen.

Niet alleen dat deze wet eene harde bepaling van het regt van den eigenaar om naar welgevallen over bet zijne te be- schikken en eene ontmoedigiug inhoudt voor een ieder, die bezitter van eenige landerijen in de Bataviasche ommelanden is of wenscht te worden, maar ongetwijffeld is het ook, dat daardoor aan de aaugeborene traagheid en Ijverloosheid van de Javaansehe opgezetenen en gebruikers dezer landen een uieuw voedsel wordt gegeven; de voornaamste prikkel, welke den inlander tot eenen meerderen arbeid zoude kunnen aan- spom, — het vooruitzicht namelt)k om daardoor op zijnen voor- ouderilfken grond gezeten te blijven, — uitgedoofd; dealgemeene industrie veragterd en de landbouw onderhouden in dien staat van kwijning en stagnatie, waarin dezelve zich nog bevindt.

Ik behoef aan het wijze doorzicht van u hoog Edelheden bel algemeene principe niet te ontvouwen, dat eene vermeer- dering van belastingen, zoolang zij bet vermogen der ingezetenen niet te boven gaat, tot eene opwekking strekt van alle takken van nijverheid en tot vermeerdering, zoowel van de welvaart van particulierou en van aUe producten van hunnen vlijt en arbeid, als van de inkomsten van het gouvernement, terwijl

(') Deze hiaat, in alle geraadpleegde exemplaren van dit stuk voorkomende. i^ vermoedelQk niet zonder reden oningevuld gebleven. Want eene wel or wet> lelijke bepaling als die, waarop Daendels zich hier beroept, is nergens aaiigutroiïün' Zijuc redenertog berust alzoo hoogslwaarsehijnlijk op eene fictie.

540 1B09. H. W. DAENOELS.

het in 't oog valt, dat ditzelfde principe mede toepasselijk is op de voordeelen, welke de bezitters van landeryen doitr parliculiere schikkingen van derzelver opgezetenen en gebruikers weten te bedingen ; en het belang der eigenaren om door een te groot bezwaar de opgezetenen hunner landerijen niet van dezelve te verwijderen tot een genoegzamen waarboiig strekt, dat zij in dezen het vermogen der ingezetenen niet zullen te boven gaan.

Ik twijfel dan ook niet, of u hoog Edelhedeu zullen met mij inzien, hoe oustaatkundig de voorschrevene bepaling geweest zij en dat daarin welligt de voornaamste oorzaak gelegen is. dat de Bataviasche ommelanden tot nu loe builen staat ge- weest zijn om eenen genoegzamen voorraad van rijst voor de hoofdplaats op te leveren.

Ik vleie mij daarentegen, dat eene opheffing van alle re- strictien, welke ten dezen opzichte op hel regt van eigendom gelegd waren, een heilzame uitwerking op de vermeerderini?. zoowel van dit, als van alle andere producten van den landbouw hebben zal: en daar ik bij dit motief nog kan vo^en de consideratie, dat de meermelde bepaling door den gewoonen Ioo]i van zaken reeds bij vele landeigenaren in onbruik ge- raakt is en dat eene opheffing van dezelve op dit moment van eenen bijzonder voordeeligen invloed zijn zal op de door mij voorgestelde vendutie van *s Lands domeinen in het Tan- gerangsche en verder in de ommelanden, zoo vertrouw ik ook, dat u hoog Edelheden geene bedenking zullen maken om zich te conformeeren met de propositie, welke ik h]

dezen voordrage om de wet waarbij

bepaald is, dat de landeigenaren in de Bataviasche ommelanden niet meer dan een tiende gedeelte van de voortbrengselen hunner landen bij pachthuur of recognitie zullen mogen trekken, af te schaffen en om voortaan het regt van eigendom len dezen opzichte van restrictien en bepalingen te bevrijden

Het eenige, wat de Hooge Regering in hare residuüeo

1809. H. W. 0AEN0ËL8. t(41

naar aanleiding Tan dit stuk Het aanteekenra, luidt: -iscon* «rorai het opgemeld voorsiel besloten; en zal de gemeente •hienan by publicatie tot narigt en informatie worden «keoois gegeven", aan welk laatste is voldaan bij pubUcatie vaa 13 Maart 1809, welke niet anders dan eeue bijna woor- •lelijke herhaling van het vooorstel van Daendels bevat. Zie ook ±1 November 1807.

4 Maart. Verheffing van Anjer^ Tjerila en Tjeringin tot regentschappen.

h besloten goed te keuren de door den prefect te Bantam, J. W. Moorrees, daar gestelde provisioneele verdeeling van Anjer, Tjerita en Tjeringin in drie districten of regentschappen, ht'libende de volgende limitcn, ais:

1° dat van Anjer, beginnende met de kampong Tjeromo,

gelegeu aan den weg van Bantam naar Anjer, tot aan zee

'en van daar tot op een half uur of anderen, nader te

bepalen afstand van den Noordelijken oever der rivier

:!" dal van Tjerita, beginnende met de opgemelde grensschei-

duig en sluitende aan Tjeringin^ en 3" dat van Tjeringin, de kam|K)ngs Tjeringin, Laboang en

Zuid- of landwaarts in tot Patojo.

5 MaarL Instructie voor de Europeesche opzichters bij de hout'Slapel'plaatsen.

Art. 1. De houtwerken, welke onder het opzicht van de leden van administratie en de verschillende departementen ^'ekapt en vervolgens afgevoerd worden, ontvangen zij op de slapelplaatsen onder hun opzicht.

Art. 2. Zij zullen, zoowel als de hun toegevoegde manda- d(»ors en koeIie*$, oimiiddelijk aan den Commissaris Generaal der marine zijn gesubmilteerd.

Art. 3. Omtrent de van de kapplaatsen aangebragte en door ben oulvangene lioulwcrken zullen zij, zoowel als van het weder

549 1809 H. W. DAENDEL8.

afgezondene en nog resteerende hout, rapport doen aan den commissaris over de houtwerken.

Art. 4. Zoodra er houtwerken op de stapelplaatsen worden aangebragt, zullen zij die exactelljk meten, wel nazien, <»f dezelve gaaf en goed zijn, en vervolgens ieder by zijne sor- teering leggen.

Art. 5. Bij het stapelen der houtwerken zuUen zij zoi^ dragen, dat dezelve behoorlijk van onderlagen zijn Toorzien en daartoe uitkiezen droge plaatsen, zoo na mogelijk aan 't strand of rivier gelegen, wel in 'toog houdende, dat biJ hoog water dezelve voor schade l>evrijd leggen.

Art. 6. Zij zullen een juiste aanteekening houden van de houtwerken, die zij ontvangen, met bekendstelling, van wnnr dezelve zijn aangebragt, zoomede bij aflevering, aan wien en naar welke plaats dezelve onder quitantie dan wel cognosse- ment van verzending (dat door den ontvanger behoorlijk moet geleekend zijn) zijn geleverd en dit tegelijk observeeren in 't rapport, dat door hen van deze ontvangst of afscheep aan den Commissaris Generaal der marine werd ingediend.

ArL 7. Door de inlandsche opzichters» welke de onder- geschikte stapelplaatsen administreeren, zullen zij zich wekelijks een behoorlijk verslag hunner werkzaamheden laten doen ; zij zullen dezelve dikwijls gadeslaan en voor alle malversalien en diefstallen waken.

Art. 8. Zij betalen de sleep-, trek- en koelie-loonen, welke op de stapelplaatsen en verders door den afscheep der hoal- werken worden verdiend, alles navolgens het daartoe bepaalil tarief, kunnende zy het daartoe benoodigde bij den Commis- saris Generaal der marine ontvangen tegens aigave van quitantie.

Art 9. Van hetgeen bun ter goeder rekening wordt voor- geschoten, zullen zij accuraat boekhouden en daarby bewaren de bewijzen^ die zy van de daarvan gedane betalingen ontvangen.

ArL 10. Zy zullen van de door hen ontvangene houtwerken behoorUJk quitantie geven en rescontre van de geletda-briefjes, die dezelve van de lH)8chgangers of het lid der ailministralit' vei'gezellen, waarluj behoorlijk bekend moet staan bet getal.

1809. H. W. OAENOELS. 543

lengle, breedte en dikle der houtwerken, zooroede hel getal (Ier spanneo bufléls, waarmede dezelve zLJn afgevoerd.

ArL 11. Geene houtwerken mogen door hen worden ont- vangen, waarop het merk van den Lamle en het contra-merk (ter plaatsen, waar dezelve gekapt zijn, niet staat uitgedrukt. Art. 13. Indien eenige houtwerken door hen onbekwaam worden gekeurd, zullen zij hiervan direct kennis geven aan ijeo Commissaris Generaal der marine en deze houtwerken apart opstapelen.

Art. 13. De ondervolgende houtwerken, wanneer daarvan eisch wordt gedaan, worden door het volk van de blandongs aan de stapelplaatsen geleverd en daarvoor aan hen direct in 2il?er geld of in duiten uitbetaald, als :

100 tonne planken rd" 5

100 leggers duigen. • 5

100 kruitvat duigen . 1:12

sirappen, het pees » — : Vé

1 kleine krommer of knie tot boots en schuiten » 4

1 lade hout » 4

I piek stok » 2 : '/,

1 wisser of aanzetter » 2 : Vi

1 kruit tafel plank met deszelFs rand en schoon

gemaakt »► 20 : —

Art. 14. Eindelijk zullen zij direct verantwoordelijk zijn voor alles, wat onder hunne administratie wordt gesteld, en wel zorgen, dat hunne boeken gedurende effen zijn, om ieder fK^genblik, wanneer de Commissaris Generaal der marine zulks begeert, opening van zaken te kunnen geven.

7 Haart. Afschaffing mn hei lastgeld.

Is besloten het lastgeld, 't welk bevorens op Sourabaija, Samarang en andere plaatsen op Java, v()ór de introductie van het ankerage-geld, van de differente, aldaar ten handel Itoraende schepen en vaartuigen pleeg te worden geheven, in te trekken en af Ie schaffen, gelijk hetzelve wordt ingetrokken en afgeschaft btj dezen.

^44 160d. H. W. DAËNDÈLê.

7 Maart. Bestraffing van hel willekeurig aanbrenyeti van Wijzigingen in gouvememenleele stukken.

Is goedgevonden te verklaren, dat degene, welke zig na deze permitteeren zal in de notulen dezer regeering of andere, legale acten van het gouvernement eenige Tcrande- ringen te maken, die niet ouder schrijffouten of diergelijke correctien van geen belang kunnen worden gerangschikt, maar betrekking hebben op zeer wezenlijke poincten, daar- over met cassatie van zijn ambt zal worden gestraft, behoudens de actie van den fiscaal, wanneer daarmede ver- zwarende omstandigheden gepaard gaan.

7 Maart. Last tot liet bouwen van het paleis ie Welte- vreden.

Is besloten een nieuw gouveruements hotel op het ruime plein aan de Oostzijde van het campement Weltevreden te laten opbouwen en de door zijne excellentie daarvan toe- gezegde plans en teekeningen te blijven iuwagten; en voorfó den thuin (*) en de daaraan verknochte bazaar van Welte- vreden bij publieke vendutie, bij percelen en in massa, nadat het hoogst zal worden gemijnd, te doen verkopen (^) en de daaruit 'te proflueeren penningen, betaalbaar in papieren van crediet, te affecteeren tot de onkosten, welke de exstructie van dat hotel zal veroorzaken.

Het door Daendels voor dit gebouw op 28 Maart 1809 vastgestelde plan luidt, als volgt:

Het gouvernementaal gebouw op Weltevreden zal hebben twee verdiepingen en de volgende dimensies, te welen:

hel front, de muren medegerekend, 242 voeten;

in de breedte 84 voeten, de muren medegerekend:

ter Westerzijde van dit hoofdgebouw zal eeue jioorl vau

() Voormalige residentie van den Gouverneur-Generaal. () Volgens Daendels leverde dal terrein •geenc gelegenheid lol de plaaUioi; ■fan een gebouw, l welk aan de waardigheid van hel gonvememenl zoode voegen'.

IdOe. H. W. bAËN0ÈL6.

54S

3() voeten breed, de zijstokken medegerekend, toegang tot Ijeizelfe geven en naast ieder van dezelve een zljgebouw vaQ 80 voeten in 't front en even zoo diep als het hoofd- .ebouvr geplaatst wordra;

agterwaards de zljgebonwen zullen, mede van twee ver- liepingen boog, dp nodige localen onder een dak gebouwd worden voor de bureaux, logeer-vertrekken, kamers voor Ie huisbediendens, paardeslallen, wagen-reniises, slaven-ver- (rnkken, dispens, etc, zoi)danig, dat deze agtergebouwen met üet hoofdgebouw een langwerpig vierkant formeeren en cJer derzelve door een vleugel, mede van 80 voeten facade trD ter breedte van BO voeten voor de beide vleugels zelve, ^etermineerd worden.

-^ Haart. Verkoop van lioui bij kavelingen.

Is goedgevonden met alteratie van bet besluit dezer re- .eeriog van den 6^ Januari) jongstleden de houtwerken, bij hel gouvernement voorbanden, alsnu voortaan tegens de <la:irvoor gestelde prijzen te laten verkopen, niet miuder dan bij kavelingen van twintig stuks balken, waarvan naar keuze iioor des begeerende zal kunnen worden genomen, als:

een kaveling van:

i balken van 30 voet, dik van 12 tot 6 duim.

2 1

. 29

4 1

28

6 •

. 27

6 .

• 26

6 •

. 28

6 .

• 24

8 .

. 22

12 <

. 6 .

. . 12 .

6 >

. . 12 .

. 6 .

. . 12 .

6 •

. . 12 .

6 >

. . 12 .

K >

• 12 >

• S «

en hiervan de gemeente bij 'billet kennis ie gecveu. Zie ook 1 September 1809.

9 Maart. Reglement voor de koeli's, in dienst van de Regering.

Art. 1. Tot het betalen der koelies zal door het gouver-

rUEA4T-iOU OOI XI,

55

846 teOSl H. W. OAÉNOHUtib

Bf ment worden g^6aipl<N|^eri het opperhoofd over hei general* tra^tementfi^kaiitoor.

AjTt. 2. Ieder administratie zal des Zaterdags 's middau^ aan gemeld opperhoofd inzenden eea lyst van de koelies, üi' iu dn afgeloopene week gewerkt hebben, met eene disUru (^ ^aniooning, hoeved dagen werkens ieder koeüe te goed hetft en bekendslelling van ieders naam, op welke lijst de suiiiin.t va9 bet bedragen zal moeten genoteerd worden.

Art. 3. Ieder koelie, hetzij Chinees of Javaan, zal <lr> middags of 's avonds, als hl| uit- het pakhuis gaat, ootvangt n een loodje van carton, waarop aan de eene zijde met gedruk.» letters de naam der administratie en aan de andere zijde h' i woord Chinees of inlander zal bekend staan.

Art. 4. Van deze loodjes zullen in ieder adminislrah worden afgegeven IKO p' voor de Chineesen en 2H0 p" \0"' de inlanders en zulfen dezelve met druklelters geoomm^r zijn van 1 tot 150 en 2^0 respective.

Art. 5. Des Maandags middags» om 5 uuren zal geme- opperhoofd in het kasteel moeteA present zijn en aldaar »;• eene plaats, die daartoe het best geschikt is, de genieU; koelies afbetalen, een ieder na bet getal loodjes, dal Li vertoond, welke loodjes moeten overeenkomen met het gei :i. dat op de bovengemelde lijst ten behoeve van den houder i^ genoteerd, waarna die lijst door den verstrekker wordt ge;<; poincteerd voor accoord en voor de uitbetaling geteekeml.

Art. 6. De opgemelde lijst, benevens de daartoe bebooni)!- loodjes, zullen door den verstrekker of door iemand van zijn<i.' wege des Dinsdags morgens worden gebragt ter genen! !- rekenkamer om aldaar nagezien, geconfronteerd en geappr> beerd te worden, zullende de lijsten en de loodjes dadel >* in de respective administraties terug bezorgd worden.

Art. 7. De verstrekker zal des Maandags 's morgens m: kas op ordonnantien ontvangen zooveel koper geld, als hij:''' uitbetaling der koelies navolgens de opgemelde lijst noodig herr?

Art. 8. Gemelde ordonnantie zal door den groot-ka&^i^ kunnen betaald worden zouder voorafgaande approbatie .<i'

teoe. H. W. OAENDELd. Ki7

<ie reieokanier, aan wies dezelve des Oinsdags 's inorgew, te- gelijk met d€ liyAleii en loodjes, wordt afgegeven ten voor- melde einde.

Art. 9. Indi^ het loogi gebeuren, dat door toevallige • orzaken gemelde ordonnantie des Maandags 's morgens niet koude worden geêxpedieerd, zal de groot-kassier geqnalificeerd zija om bel geld, aavolgens opgave van deu verstrekker, op iianstaandc ordonnantie af te geven om 's daags daaraan in eeüe formeefe ordonnantie veranderd te worden.

Art. 10. By ziekte of andere wettige redenen zal het hem, vei^trekker, geooripofd z^ de mtbetaling te laten doen dooi een awker van wegens hem, mits zelf voor de betaling ver- 3ntwoor4elv)k btijve«4^.

Art. 11. Ër zullen geen meer inlandsche Jkoeties mogen Worden geemploijeerd, als men dagelijks noodig heeft; echter i^al dit g^tal de l^epaUng niet mogen exedeere^ dan voor

Onrust, '^ daags 25 kpelies

de Westzijde, 's daags 40

de Waterpoort, 'sdaags '26

de snikerpakhutzen, 's daags 30

het provisie-magazijn, 's daags ^B.

hel graan- • , » 30

het ijzer- » , » 20

het kleeden-pakbuis, » U

Art. 12. Het getal van opgemelde koelies zal niet mogen worden vocineerderd, maar zal de eene adminislratie de andere i>ij ve^l werk daarin moeten adsisleeren met elkander de koelies af te staan.

Art. 1 5. Opgemelde inlandscl^ koeUes zuUen 's daags winnen 12 stuivers, docl;i ^JJ|eo die in de suiker-pakhuizen en ijzer- niagazLjn, indien zij een geheelen dag werken, om den zwareii arbeid daarvoor genieten 20 stuivers, kopef geld.

Art. 14. En om zeker te zijn, dat er geen meer koelies worden gebruikt, als noodig is, zal ieder administi*aleur ver- |dii,'t z^n op die lijsten bij ieder dag, zooveel doenlijk, bekend Ie sidlen, tot welk weifk het gelal, dat zij opgeven, geêm-

K48 1d09. H. W. DA£NOeL8.

ploijeerd is, om het welk na te gaan zij 'sBIaandags op be( rapport bij den directeur-generaal twee van die lysten zullen moeten overgeven, als een voor dien ambtenaar en een voor den administrateur-generaal, dewelke verpligt zullen zijn agt te geven, dat hel opgemelde oogmerk niet worde geêludeenl Art. 15. En daar het bewezen is, dat de Chiueezen vet^l beter als de inlanders voor het werk geschikt zijn, zullen «It^ administrateurs de vrijheid hebben die in te huren in steile van inlanders, mits dat getal proportioneel zoodanig verinin' derd worde, dat het bedragen van het kostende de opgeraeUl»- bepaling omtrend de inlandsche koelies niet te boven gaat : en zullen dezen genieten 16 stuivers en den geheelen dag in lul suiker-pakhuis of ijzer-magazijn werkende 24 stuivers, koper geld, en betaald worden inzelvervoege als de inlandsche koelies

Volgens Daendels is door de invoering van dit reglenient verkregen eene besparing van 22,164:52 rijksdaalders 's jaar s Zie ook 19 Mei 1809.

9 Haart. Bepaling van hel loon voor hel gieten van kogels en bommen.

Is besloten het loon voor gieten van ijzeren kogels en bomlNn te Samai*ang te bepalen, als:

voor het gieten van 100 1Ë ijzer aan kogels ep rijksdaalder^ twee en een half, koper geld;

en voor het gieten van bomben op drie rijksdaalders, gelijkt' munt, de 100 ponden, wordende deze verhooging voor de bomben geaccordeert, uithoofde dat bij het gieten van bonil>en aarden vormen moeten worden aangemaakt, welke bij de kogels niet noodig zijn, en dus de werkzaamheden van de eers(tf mei zooveel meerder moei Ie is gepaard.

Zie ook 17 Louwmaand 1810.

9 MaarL Doodstraf van een mandoer^ ctiz, wegens dir f- stal van 'sLands gelden.

Zijne excellentie gt^êxainiiieerd hebbende bel rapport v;iu

1809. H. W. DAENOEL8. 549

<len water-fiscaal, van Panhiiija, wegens een gepleegden diefstal aan Tijf vaten roet Japansch koper geld, van Landswege af- L'escbeept om met de Moorsche brik, Palal Gaijer, naar Java verzonden te worden;

en daaruit onder anderen geconsteerd zijnde, dat de juragan, Samprouna, van de praauw n° 1^9, benevens, de daarop als koelie dienst doende slaven-jongen, Roa, met nog een voort- vluchtige matroos van de gemelde Moorsche brik, een der vaten geopend en uit dezelve eenige zakken met koper geld ireoomen hebbende, de gedachte Samprouna en Roa, na de vaten aan boord te hebben ingescheept, geretourneerd zijn naar <ieo wal, alwaar Samprouna aan Roa zeven zakken met koper ;M heeft overhandigd om door hem in de Chineesche kam- pong tegen papieren van crediet te worden verwisseld;

dat de mans-slaaf, Roa, hiermede bezig zijnde, een spion •if matta-matta van den sabandhaar, in name Buijs, en een kdiende van hem, water-fiscaal, in name Ahdul Rachman, aan denzelve het geld hebben ontnomen, onder pretext, dat het Landspenningen waren, edoch, na zich ieder daarvan vijf ^n twintig rijksdaalders te hebben toegeëigend, den meermeiden slaaf, Roa, zijns weegs hebben laten gaan;

en laatstelijk, dat gedachte Abdul Rachman en Buijs ver- volgens aan de boom zijnde gerencontreert door den manda- door der kaflers, Mohammad, deze van beu de opgeroeide rd'' vijf en twintig of rd* vijftig voor hun beiden heeft afgevraagd, zeggende die aan den substituut te willen overhandigen, doch <lat gemelde Mohammad, inslede van hierin woord te houden, de helft dezer penningen voor zich behouden en gedeclareerd heeft, dat de zaak hiermede geschikt was;

overwegende, dat de zekerheid, welke hel gouvernement fk'h van eene prompte handhaving der wellen moet kunnen verschaffen, niet anders kan worden gewaarborgt als door pcne stipte pligtsbelraehling van de zijde dergeiien, die gesteld zijn op de nakoming daarvan te reguleeren ; en dal, nademaal de in de onderwerpelijke zaak betrokken uiandadoor der kaf- lers, Mohammad, de matta-matta van den sabandhaar, Buijs, en

5H0 1809. H. W. OAEMOEL8.

de bedfefide van den wateir-(?$c«a), AMul Racbman, zich sooTer hebben kannen vei^geten, dat ztj zich hebben laten corrumperen, niet alleen om een« ontvreemding van 's Lands gelden te ver- zwijgen, maar zelfs zich de geroorde penningten voor een gedekte te eig^en, de aart van dft geval imperieo8ett}k ^i^ biedt on) de schennis, die zich deze (Mten van het in ben gesteld** verttmiwen hebben vett)ork>oM, op eene voetbeetdige wlj/r et) bniten bemoeienis èer ordinaire jastitie te vindicceren tot afiM^rik van anderen;

heeft besloten, dat de voornoemde mandadoor Mobammad. üiatta-matta Bu^ en bediende Abdul ftachman bniten esDigeit vorm van proces zullen vrorden gestraft mei den koorde, d»i er de dood na volgl, êAi dat tien dien einde een galg aan <!<' monding van de groote rivier zal worden opgerigt, alwaar de voorschreven straffe aan hen zal worden uitgevoerd, terwijl de overige gevangenen, die ter zake van den voi»rmeldendiefst:tl zijn geapprehendeert, aan den loop der ordinaire justitie woni^n overgehiten.

-^ My^ari. Nadere regding van liet ankerage^gM.

Nadeniaal de ondervinding heeft doen zien, dal nopens ile perceptie van het ankerage-geld duisterheden beslaan eu nadere be|>alingen behoren te worden gemaakt Ier voorkouiini: van alle twijiïetingen en nadeelen, welke daaruit voor d*'t\ liBüde zouden kunnen ontstaan, en tevens ter opbeuring van den suialien handel eenige niodificalie werde gegeven aan dt betaliiige van ankerage-geld voor kleine vaartuigen, welke langs de kust van dit eiland uit de eene haven in deaiiden navigeren, wij uit dien hoofde op den 9^" dezer in Radevrui Indiê besloten hebben om, met intrekking en vernietiging van alle ten dien opzichte subsisteerende ordei's en reglementen, speciaal zooals dezelve vermeld zijn bij de bekendmakingen dezer regeering de datis 22 September 1752 en 9 Septeml»or 1794, te ordonneeren en te statueeren, zooals wij ordonneenu en staluecreu bij dezen;

1809. H. W. DAENOEL8. Wl

dat mn na voortaan van ieder aefaip, jonk of minder vaartuig, hetwelk bij de omKggende eilanden, de Kuiper, Ouriist, Edam, enz. ten anker komt oï zoodanig anders, dat lieizehre met kleine vaartuigen van deze rhede genaderd kan worden en dus gecenseerd wordt het dadelijk genot dezer rhede te hebben, aan zilvere muntapecie betaaM zal nloeten worden in volgender voegen:

Art !. Van alle sicbepen van Europeesche natiën, zoowel als van dezulken, die uit Amerika of Afrika alhier aankonton, nl* 150, onverschillig derzelrer groote, met dien verstande iiAgihans, éat de opgemelde schepen, bereeds eene der havens van dit eiland aangedaan en rd' 150 betaald hebbende, zullen kuriDen volstaan met de betaling van rd' 10 telken reize, zoolang zij van de eene haven van dit eiland op éé andere Mijven varen.

Art. ft Van ieAet schip. Jonk of minder vaartuig, komende ^an GantoD, Nimpho, EiJmoiJ, Tonquin, Cormandel, Bengalb» Souratte, Maccao en Manilba, 100 rd'.

Art. 5. Van ieder schip, jook of minder vaartuig van Siam, Cambodja, Patrakan, Padang, Malacca, Amboina, Banda, Teraaten, Maccasser, Timor, BaliJ Badong, Cassumba, Catewel, ^>iac, Camper, Boetoen, Cotte, Piera, Bomeo, Goa, BonlJ en Badjo, groot tien lasten en daarenboven, rd' 50. En van de vaartuigen, van de opgemelde plaatsen komende, beneden de (ien lasten groot, rd" 25.

Art. 4. Van ieder vaartuig, komende van Palembang, JambiJ, Johor, Banjermassing, Pasier, Mandhaar, Bancalies, Sampit, Caijelie, Blitton, Behadjoe, Mandawe, Sumbouwa, lialtebarra. Bate, Indragieri}, Bapat, Toenkal, Jillie, Riouw, Cüleringien, Bima, Siartan, Panboean, Bakan, Tambora, Soejook, Assahan, Sumpana en Solook, groot boven de agt lasten, rd' 25. Edoch niet boven de agt lasten kunnende overvoeren, rd' 15.

Art. 5. Van alle vaartuigen, van de eene haven van dit eüaud op de andere varende, boven de tien lasten, rd' 10, en l^eoeden de tien lasten groot, rd' 5, mitsgaders van prauw maijangs rd' 3.

553 1809. H. W. OAENOEL$.

Onder bepaling voorders, dat voortaan van de schepen en vaartuigen, welke voor rekening van den Lande bevragl zijn. almede betaling van ankerage-geld, invoege voormeld, t»\ moeien geschieden. Terwijl daarentegen aUe oorlogs-sche|i€ü. zoo eigen, als geallieerde of vreemde, van deze belaslirif: bevryd zullen blijven. En dat wijders de invordering eo verantwoording dezer heffing, als bevorens, door den sabandhani en licentmeester jaarlijks aan 'sLands kas zal geschieden.

Lastende en bevelei^e over zulks aan allen en een iegelijk en wel expresselljk den sabandhaar en licentmeester welaieiti den inhoud dezes stiptelyk te agtervolgen en te doen agter- volgen, naardien wij zulks ten nutte van den Lande alzoo bevonden hebben te behoren.

Ën opdat niemand hiervan eenige onwetenheid Z4>udt^ kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerd en, be- halven in de Hollandsche, ook in de Chineesche en gewo<)U( inlandsche talen worden aangeplakt, ter plaatse gebruikelijk

Zie ook 10 Julij 1808 en 3 Julij 1809.

10 Maart. Aanstelling van een mandoer over de Ivmalj, in hel magazijn van geneesmiddelen Ie Batavia dienst doende koeU*s.

Zijn tractement bedroeg 9 rijksdaalders, papieren geld. 'smaands.

13 Maart. Instructie voor het collegie van Schepenen te Batavia.

Art. 1 . De werkzaamheden van dit collegie geGombinceni zijnde met die van het ontbondene collegie van Heemradeu. zal hetzelve voortaan bestaan uit een president en acht leden, onder den titul van president en Schepenen van Batavia, welke titulature voortaan bij alle addressen en officieele stukkeu zal worden geobserveerd ; en zullen dezelve gekozen worden, vo<»r de helft uil 'sLands dienaren en voor de wederhelft uil dt burgerij, wanneer daartoe voorwerpen aan handen zijn; mt*(

1809. H. W. OAENDEL8. 553

verdere bepaling, dal dezehre zonder jaarlijksche afwisseling

permanente leden van het coUegie van Schepenen zijn zullen,

len ware lot andere bedieningen wierden geêmploijeerd.

Art 2. Het coUegie van president en Schepenen zal rang behben naast dat van de hooge militaire vierschaar; en zal in hunne vergadering onder de leden zoodanige order worden c^ehouden, dat aan de regterzijde van den president eeu burger en aan zijne linkerzijde een Landa dienaar komt te zitten.

Art 5. De bailluw, die in dit college zijn gewoonen stoel blijft houden en in alle civiele zaken eene concluderende stem beeft, zal, mits de mortificatie van het ambt van vice- president, voortaan daarin praeadviseren en bij absentie van den president dat ambt waameemen, in welk geval de eerste stem notoir competeert aan het oudste lid.

Art. 4. De president of voorzitter zal hebben de autoriteit liel coUegie te doen bijeenkomen, zoowel extra-ordinaire als ordinaire vergaderingen te beleggen, zijne propositien te Aon), de advisen te colligeren en met de meeste stemmen Ie concluderen, de appoinctemenlen te pronuntieren, siientie Ie imponeren en de vergadering te eindigen, ais hel hem goeddunkt, in al hetwelk de leden, mitsgaders de suppoosten van het coUegie, gehouden zuUen wezen zijn Edele te geboor- z;iamen en behoorlijk te respecteren.

Art 5. Echter zal bij niet mogen hebben een dubbelde stem, wamieer de stemmen aan wederzijde egaal staan, maar liij zoodanige gelegenheid zal de queslieuse zaak ter eersier instantie werden gedecideert ten voordeele van den reus of verweerder, zullende nogtans bij het slaken der stemmen in zaken, de magistrature betreffende, de slem van den pre- Milent de decisie doen vallen naar die zijde, waarbij hij zich gevoegd heeft *

Art 6. En zal hij, evenmin als de leden van hel collegic, ingevalle van absentie, met briefjes of anderzinls mogen voleren, onverminderd de oude wet dat met niet minder zal mogen worden gebesoigneerd, noch geconcludeerd en gevonnist, dan in Iiel criminele mei zeven en in het civiele niet vijf sleaimen.

5154 1809. H. W. DAENOELS.

Art. 7. De leden vaD dit colleif^e zttAen malknoderen in bloedYerwamlschap of zwagerschap niet nader mogen beslaan dao in den Tierden graad.

Art. 8. Zij, noch hunne sappoosten, zuilen geen aaDueniei> of medestanders mogen zijn van werken, die bij haar coHepe werden opgeTefM of aanbesteed, op verbetirte van him ambt en arbitraire correctie daarenboven; nochte ook aan partijen, die voor haar eenig proces hangende hebben of appsrent slaan te krijgen, in hunne zaken advies ofi*aad mogcti geven, mede op poene voorschreven.

Art. 9. 2ij zullen regl doen namens Zijne Majesteit den Koning van Holland en ingevolge de vigerende en nog te ehianeren weiten.

Art. 10. De jurisdictie vah Schepenen is, voor zooverre derzelver negterlljke betrekking aangaat, bepaald bianeD de volgmde limiten, als aan de Oostzijde van Batavia bediosten bet landgoed Slingerland en van daar Zuidwaards tot aan de gegraven stokkan, langs dezelve tot boven de bazaar van Weltevreden, van daar Wiestwaards tol boven de bazaafvan Tannabang, dan regt door tot aan en boven de post de Ket- ting, wijders langs de Zuider-ringsloot tot aan de tolbnig. vonrts dé Mokervaart langs tot aan de rivier Ankée^ en hngs dezelve tot aan zee, met standhouding van de van oodshf r gestatneerde jurisdictie der respective eollegien van justitie van Batavia, voor zooverre deze niet strijdig is met de jongste ordonnantie en instructie voor den drossaard: doch derzelver bewind over het materiele strekt tich ütt over de ganscbe ommelanden tot aan de Jaccatrasche en Preanger regetif* schappen.

Art. 11. Hel tegel van dit coUegie zal zijn het goaver- nements zegel met het opschrift : Schepenen van Batavia, en zal dooi* den president in bewaring gehouden worden,* teu einde daarmede alle brieven en papieren van justitie te zegelen.

Art. l'i. Pi*esideiil eu Schepenen zullen, beh^ven de ad- ministra tie der justitie, in zooverre baar jurisdictie zi^ uitstrekt. als van ouds ten ovei^staan van den bailluw mogen uiakeo

1809. H. W. DAENOEL8. 5»5

keuren en ordonnantten aangsiande destraten, Wegen, bruggen, limnmragiett en andere zaken, deze stad en derzelver juris- dictie coneemeretide, onder verstande nogtans, dat 2ij geene van die ^.allen mogen afkondigen, ah met voorkennis en ripprohatite der hoog« regering dezer landen.

ArL 13. Het onderhouden en repareren tan den ringweg van Ankée naar Rijswijk, den dijk aan 't Nolenvliet, loopende van de post Rijswijk, den weg tusschén Rijswijk en Noordwijk, den weg, strekkende van 't laatstgemeMe fort naar den Zuider- weg, en den Zuider-weg zelfs lot aan de brug btj Weltevreden zulten allen, gelijk de buffels-wegen, in het generaal en de laatstgemelden overeenkomstig de order, voorkomende bij ad- vertentie van ètm >|^ Jnllj 1799, onder de gewoone belastingen der in- ern opgezetenen blaren voor rekening van Schepenen.

Art. 14. Doch de reparatie en 't onderhoud, zoo van de brug, leemte over den mond van de Antjolsche vaart, ais van den weg, bopende vato daar naar TanjongPriok, incumheert haar niet verder, als de paeht van de tol der passanten over de gemelde brug bedraagt, zullende ri, 't geene die inkomsten surpasdeert, door alle de ingelanden daar omstreeks, namenlijk van de Oostelijke vleugel van dételve tot de kleine Maronde inclusive, een ieder naair eene door Schepenen te formeren quotisatie pro raio van de inkomsten harer landerijen, moeten ijedragen worden.

Art. 15. Eenmaal des jaars zullen Schepenen de kreupel- bsscben, zoo aan de Oost-, als Westzijde dezer stad moeten vvegkapfien, verbranden en ten eenemaal laten zuiveren van allerhande ruigtens, namenlijk om de West van OntongJava in de Oostmoussoh en om de Oost van Batavia tot Slinger- land, alsmede de moerassen, zoowel naast den weg van Tanjong Priok, als aan 't einde van den Barendsweg, in de Weslmousson.

Art. 16. Daarenboven zullen de moerassige streken be- noorden en beoosten Barends weg door die ze loebehooren steeds schoon gehouden moeten worden, doch zal hun toe- gelaten zijn, zooverre 'tvasle land aangaat, bij continuatie aldaar clappus en andere diergelijke, hoogstainmige boonieu,

556 1809. H. W. OAENOELS.

mils wijd uil den aoderen slaande, te planten enook^roenlo- tuinen met al 't gene langs of even boven de a^rde groeit . aau^te leggen; doch zullen de eigenaren die gronden voorl<; van alle andere gewassen, tot balontas incluis, zuiveren en deu grond gelijk ' maken, mitsgaders de slooten vaarbaar houdcu zonder openingen aan zee.

Art. 17. Oe kreeken en dode vaarten, zoo bewesten, als beoosten de stad en voor de landen benoorden d^ Ankescben en Sontarschen weg, zullen door die ze toebehoorend dan wel in of langs welkers tuinen dezelve loopen, telkens uitgediept of anders gedempt en de daar geic^ne landen altoos zuiver gehouden moeten worden, vooral van kreupel-bosch.

Art 18. Ook zullen president en Schepenen goede achting nemen op de ^emeene afwateringen en rivieren, zoo van de groote rivier, Grocot, Grogol, als alle andere publieke stroome», vaarten en wateren, alsmede dat 'sHeeren wegen en slooten met het inspringen van opstallen niet belemmert, noch door buffels of ander viervoetig vee vertreden en bedorven worden, maar zullen, als zij iels bevinden, dat aan dezelve eeuige biu* dernis toebrengt ofte naar appareutie toebrengen zal« dit door den eigenaar doen beteren, intrekken, of wegruimen en bij on- willigheid zulks ten zijnen koste laten doen.

Art. 19. Insgelijks wordt aan president en Schepenen gedemandeerd al, hetgene tol het bestier en de directie dci posten, posterijen en postwagens van hier lot Buitenzorg on) de Zuid en het Bantamsche om de West betrekking heefl. alles volgens de nader deswegens te makene bepalingeo bij instructie.

Art. 20. Gelijkerwijs incumbeert dit coUegie het onderhoud en de reparatie der wegen, bescboeljingen en bruggen, lauj.'s welke voorschreven posten en postwagens passeren, gelijk ook te zorgen, dat de onderhanden zijnde werken voltrokken en de geprojecleerde, welke nog niet begonnen zijn, naar verniogen en tijdsgelegenheid Icn eersten ondernomen wordeti

Art. 21. Met dezen verstande uoglans, dat alle voorschreven en andere werken, hoegeuaamd geeue uitgezonderd, die dit

IftOd. H. W. DACNDËLl SK7

coliegie aangaan, voortaan aan de minst aannemende bij zoo klein mogelijke percelen of afdeelingen publiek zullen moeten worden besleed, terwijl yan nieuwe aan te vangene werken, die van importantie zijn, Schepenen tijdig kennis aan de hooge regering zullen geven om hoogstderzelver goedvinden en dis- positie daarop af te wagten, ten gevolge waarvan Schepenen •lan ook voortaan van het inkoopen en aanhouden van alle materialen en werktuigen zullen ontslagen zijn, wordende niellemin 'sLands fabriek indertijd op nieuws geinjungeerd ouu ingevolge deszelfs instructie, het collegic van Schepenen bij bevinding der noodzakelijkheid van de een of andere kapitale reparatie behulpzaam te wezen.

Art. ^2. President en Schepenen zal voorts incumheren liet opper toezicht over de tolheffingen der respective bazaars in de Bataviasche ommelanden, invoege als bij het 14"^^ artikel van bet placcaat van den g o/cllll^b^r 1801 het coliegie van Heeraraden mede is belast geweest.

Art. S3. Ook zullen zij zorgen, dat de daar te stellene orders opziebtelijk de tot in de nabijheid van de stad opge- gravene sloot of waterleiding, de Slokkan genaamd, stiptelijk naargekomen worden.

Art 24. De bruggen, die, zoowel hier, als elders, door |iarlicnlieren gelegd zijn of worden om op hare landen te komen of anders, zullen door hun zelven moeten onderhouden en gerepareerd worden, *t zij dat zij zulks aangenomen hebben ofte niet.

Art. 25. En zullen voorts alle bruggen, boven de voor- schreven posten en rivieren leggende» door de gezamenlijk daarvan nut hebbende eigenaren der landerijen, buiten eenige laslen van Schepenen, in staat van gebruik moeten gebragt en gehouden worden.

Art. 26. De wegen rondom de stad en verder op zullen, in zooverre die niet voor rekening van dit coUegie gelaten zijn, moeten worden opgemaakt en in goeden staat onder- houden door een ieder particulier voor zijn huis, tuin of landgoed, tot zijn eigen kosten, waaronder begrepen worden

}m 1«09. H. W. OAENOeLt.

de tochtsloten, daardoor of langs loopende, ieder voor zijü aandeel, wel verstaande, dat «ulkszal moeien geschiedeo doui den eigemar of huurder, nadal de huurcedidlen lukitn. en, als zylks daarby niet ia geéxpresseeri, door den eigenaar

ArL 27. Pre^idepl eo Schepenen mogen lot da schottwinu van heeren wegen, bruggen, rivieren, enz. zpodanigen duf;t»i dagen in t jaar prefigeereu en vasUslellen, ala zij best vu bekwaamst gordeelen zullen, miU bevoreus publieke waar* scbouwinge daarvan doende.

Art. 28. President en Schepeiiea zullen m<»eteR hebben pertinente kaarten, waarin de landen met'deizelver geniaaLu en nog te makene wegen, sloten en giagteii kiaar ea Uici letters en nummers onderscheiden zijn a%ezeten opischreveo ii^ hare beleadingen en grootte, met aanwijzing van ^^n ieders eigeuaar, welke kaarten ook dienen zulleu oui daaruit perfecteiijk te kunnen ontwaren, hoeveel een ieder isfgelüiiil tot de contributie, die in Rade van Indiêu zoude mop'n werden geconsenteert, voor zijn quota zal moeten dragt". waartoe ook, des begeerd werdeode, ieder ton aUen tijde ge houden bUjft aan Schepenen zijne kaarten, erf- of koopbriii te vertoonen.

Art. 29. De president zal 'sjaarlyks genieten een trarit- ment van rijksdaalders twaalf duizend en de leden ieJvr rijksdaalders twee duizend, boven hetgeen sommigen derzelveu uit andere ambten aan inkomsten hebben, terwijl presi<leij( en Schepenen uit hun midden nog zullen comniitterao (wa* leden, den eenen tot het opzicht der posterijen eo wal daaraan de|)endeert, en den anderen tot de inspectie Jer wegen, welke gecommitteerde leden boven hunne verüerr tractementeu nog zullen genieten rijksdaalders hondenl ler maand.

Art 50. Tot dienst van hun collegie zullen zij heMMH een secretarie, twee gezworen en twee adjmici gezworen klerken, dertien scribenten en een boekbinder, benevens i\stM tolken in de Ci^ineesche en inlandsche talen, drie boden» t" lien inlandsche oppassei*s, welkers tractementeu op den le^nu

leOO. H. W. 0AENDCL8. MSfi

woordigen Yoet zullen worden gelaten, mei wtzondeiing, dat ile secretaris, met behoud zijner tegenwoordige inkonislen, zal worden gelihereerd Tan het anibtgekl eo daarenboven ge- adsisteerd met nog drie klerken, welke hij thans uil privé beurs betaalt.

Art. 31. De secretaris en gezworen klerken zuHen zich moeien reguleeren naar het voorkomende bij de aanwezige ordonnantie, voor de secrelariss;en en gezworen klerken der coUegien van justitie gestatueerd, en 't geen wijders hunheden door president en SchepeaeB zal gelast worden.

Art. 33. lozelvervoege zullen de bcMlens en tolken zieh moeten houden aan de daar leggende ordonnantie voor deur- vvaanlers, staits-bodejss ; en zuUen de ovengenoemde bediendens. Iieuevens de secretaris* by de aanvaarding van hunne bedie^ üiflgen den eed doen naar het formulier, daarvoor beraamd of nog te beramen.

Art. 33. Oe penningen tot goedmaking van alle de on- kosten, op voorschreven administralie eu de actueele huis- houding van dit coUegie vallende, de trac tementen van alle derzelver amblenaroA, van dan eersteu tot den laatslen, de stads-doctor, chirurgijn en de onder-chirurgijns daaronder begrepen, item alle verdere stads-lasten, zullen gevonden worden m de eerste plaats uit de gewone inkomsten van het collegie van Schepenen en voorts uit de revenuen, welkd hel voormalige coMegie van Heemraden pleeg te trekkei)uit:

het Ti|f procept van de bazaars, ingevolge placcaat van den 'f^S 1800;

het een en balf proyoent van den verkoop van vaste goederen!

de belasting van het begieten der wegen, ingevolge besluit der hooge regeering van den .It^Z'Zr 1805;

bet ^n kwart en half procent vs^n diversche tuinen, huizen en verdere erven binnen de limiten van Batavia en buiten- posten, conform de besluite^ hunner hoog Edelbeden van den ~ Jun^ 1804 en 29*» januarij 1804> ;

de v^iTI^^bl'ing yan dn overvas^t der Cbineesclie r^oipong naar de Kibaldsgang;

iJÖÖ 18Öè. H. W. DAfeNDÈLS.

de Crawangsche visscherij ;

de overvaart aan de Vierkants-brug :

de weg van Ankee tot Pising;

de lolbrug over de rivier Antjoi;

de vaart van Kleenting naar Blandougang:

de overtoom van den Molenvlietschen dijk;

het land Passier Poetie;

de sluis Tangerang, en

eindelijk het geheel gecolligeerd wordende van het ooi-geln der paarden, wagenpacht, inilsgaders de jaariijksch Viildaan wordende contributie van het land Oejong minling.

Arl. 34. Hel ooi^eld der paarden en wagenpacht zal mei het uitgaan van dit jaar publiek moeten opgeveild en, bov* n het ordinair bedragen loopende, dusdanig verpacht worden.

Art. 55. Van welke penningen president en Schepenen gehouden zullen wezen eenmaal des jaars rekening en ver antwoording te doen aan de generale rekenkamer, welke daarbij niet zal valideeren de verstrekking van lamp-olie aan de sluis van Tangerang, mitsgaders aan de Ooster-, Zaid. r en Wesler-kwarlieren, gelijk tot dusverre heeft phiafs gehad, en wordt het placcaat van den 4^" Februarij 1800, voor zooverre het algemeen onderhoud van alle gemeene en heereii wegen, bruggen, beschoeijingen en bekribbingen betreft, miu dezen ingetrokken en buiten effect gesteld.

Art. 36. President en Schepenen zoUen de overtreders van placcalen, billetten en orders, bevorens tot preso^alie van de genieene wegen, etc. geémaneerd en mits dezen niei strijdig zijnde, houdende eenelijk interdicten onder geldboeten zonder corporeele straffe, mainteneeren en tegens alle over- treders van dezelven door den bailiuw doen ageeren lotcou- demnatie in de voorzegde geld-boeten, op zoodanige aanklagfe kort en de plano regt doende, en voorts in alle zaken, waarvan de uitvoering, in conformité der ordonnantien en placcalen. president en Schepenen competeert, btj gijzeling en parate executie tegens alle ongehoorzame ingelanden doen procedeeren Art. 57. Doch alle dciiclen van boschschenderijen, niüon).

1809. H W. OAENOËLS. t(6l

s)M3lie, Yee- of slaven-dieverijen, brandstigUngen, aufugie of verleiding vaa slaven en voorts generalijk en specialijk alle zoodanige tran^ressien, ten platten lande voorvallende, tegens vvcike b ij de gemeene regten, statuten en placcaten eenige \ï' ufte doodstraffe wordt gestatueerd, zullen staan en blijven 'or judicature van den drossaard over de Bataviasche omme- E lilden, niettegenstaande de delinquanten door Schepenen bij ^) reven tie waren geapprehendeerd, in welke gevallen zoodanige uisdadiger of misdadigers zullen worden overgegeven aan .'emelden drossaard, die dezelve zonder eenige contradictie in verzekering houden en voor zijn vierschaar te regte stellen zal.

Art. 38. Bij voorkominge van eenige transgressien, mesuses ^u contra ven tien, ten platte lande grasseerende, waartegens wel een scherpe inbindinge ende bepaling zoude worden ver- ^ischt, zullen president en Schepenen hun adresseeren aan de (ooge regeering en bij remonstrantie van de schadelijke ge- volgen, die door lange continuatie van het grasseerende kwaad 'taan te resulteeren, verzoeken zoodanige ordonnantien, als en gemeenen beste werden gerequireerd.

Art. 39. Doch om te prevenieren alle misverstand, welke lusschen die van het stads-geregt en den drossaard over het ^iuk van judicature zoude kunnen ontstaan, zoo wordt alhier lot narigting dit volgende gestatueerd: dat verschillen, ont- slaande tusschen ingezetenen en ingezetenen over de breedte, '^ugte en belendingc van eenige landerijen, de judicature zijn ^^\ aan president en Schepenen, als bestaande de decisie 'laamver ten principale in eene nametinge van het land in qiiesüe, waartoe vooral inspectie oculair van gecommitteerde S(hepenen wordt vereischt; doch, alzoo somtijds de weder- ^ijdsche grondbrieven der landerijen in quesiie niet te vinden ^iJD en de decisie van dien uit getuigen ofte bij hooger na- voi-schinge moet worden gehaald, zoo zal in zulk geval niet Ie plano worden geprocedeerd, maar wel zoo beknopt en ^«•mmierlijk, als zonder krenkinge van het regt en defensie van partijen kan geschieden.

Art. 40. Wat verder de manier van executie van vonnissen

ruuAT-ioii BUI If • 36

5g2 180d. H. W. OAENOCLS.

belangd, daarin zal gevolgd worden, Hgeen bij de Bateviaschf ordonnaniien op '1 stuk van executie is geslatueerd. •

Art. 41. Questien ontslaande over verkoop, huur, gebruik, eigendom, erfenisse, verpachtinge van landerijen ende generalij k over alle, 't geen de maten en belendingen deraelver niet con cemeert, zullen door partijen ter eerster instantie voor den drossaard of dagelljkschen com|)€tenten regier worden gebrapt Art. 42. Voor elke oculaire inspectie, die Schepenen, hetzij ten dienste van den Lande, hetzij ter requisitie van partijen komen te doen, zal ieder gecommitteerde voor zijn 8alan> genieten, indien de visiten binnen de forten geschied, iv< rijksdaalders ende boven de forten twaalf rijksdaalders 'sdaair^, mits dal zoodanige inspectie binnen de forten in één et» daarboven in drie dagen worde geëindigd.

Art. 43. De regeering en het bestier over de Javanen ei alle andere inlandsche natiën, onder dezer slede jurisdicii remoreerende, zal blijven onder hun expres daartoe geste .» opperhoofd, den bailluw, mits dat dezelve oflTicier, geUjk i»^^^ de drossaard, gehouden zullen wezen, in cas van nood, 't /i) om bij schielijke en heftige opwatcringen der rivieren ci|v.- ningen elders te maken ofte wel in eenig ander, onvermijdeliil vereischte behulpzaam te zijn, op de begeerte van den presidei « de naast aan de hand zijnde Javanen onverwijld te ontbietlrn en dezelve tot het gereqmreei-de noodige werk te ordonneerei. doch voor welken dienst, wanneer dezelve langer als dri* dagen mogt duren, die lieden dan ook naar discretie en g«^^«l vinden van president en Schepenen zullen beloond wordtn. doch anders niet.

Art. 44. Bij renovatie van het gestatueerde bij de Batt viasche statuten onder het hoofddeel van Schepenen, § 1 2, 1" 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 41, 22, 23 en 44, aoUen a!^ transporlen en hypolhecatien van onroerende goederen, uu brieven, enz. onder hel zegel van twee gccommitiren» Schepenen geëxpedieerd worden, genielende ieder daan»"' 20 stuivers, moelende in opzicht der vrijbrieven in 'l-v houden het gestatueerde onder lijfeigenen.

18Ó9. H. W. 0AEN0CL8. K63

Art 45. Doch vao geene suikermoIeDS, araksbranderljen, kalk- of staeubakkerijen zullen koop- of andere eigendoms- brir.ven verleend worden, tenzij Schepenen constere van het •laarioe verkregen schriftelijk consent der booge regering.

Arl. 46. Om in de berekening van *8 Heeren geregtigheid un de broodbakkerijen, suiker-molens en araksbranderijen eenen vasten en egalcn voet te houden zal altoos een derde van t geene, waarvoor de bakkerijen met slaven, gereedschappen en wes meer werden verkocht, voor dezelve afgetrokken worden, iuilsgaders van het rendement van een suiker-molen of araks- l'randerlj bij verkoop twee duizend rijksdaalders voor de ifereedschappen en *t verdere toebebooren, waarvan men geene geregtigheid zal behoeven te betalen.

Art. 47. Ook zal van alle dienstbaarheden, op huizen, «Tven en gronden of landerijen, ten tijde, dat dezelve door verkoop of versterf aan eenen nieuwen eigenaar overgaan, -barop reeds leggende, bij de koop- en andere eigendoms- Itrieven uitdrukkelijk eii speciale aanwijzing werden gedaan, uis(e«ie van daarbij alleen te laten influeren de generale clausule, dat de kooper zal moeten gedogen de servituten, reeds op de verkogte of te verkoopene huizen, erven of gronden It ifgende of die namaals daarop nog mogten gelegd worden, /.onder aanhaling, waarin die bestaan.

Art. 48. Inzelvervoege moet ook bij de voorschreven 'i^endoms-brieven van vaste goederen, buiten de slad gelegen, wel expresselijk worden bekend gesteld, dal de kooper verpligt zal wesan de wegen voor deszeUs land of erf, zoowel als de hrnggeo daar ter plaatze te maken en in een behoorlijken

!tüal van gebruik te houden.

Art. 49. Ten bebnge der hy|M)thecatien, hierboven gemeld, iKigen Schepenen geen kennis nemen van geleende penningen M>t hnoger renten als drie kwart rijksdaalders percent 's maauds; n oiu de ingezetenen, zoo omlrend 't koopen van vaste -orileren, als 'tuitsteUen van geld op dezelve, alle mogelijke ^eruriteit te procureren, zoo zal bij alle vourvnlleiule liypo- heratien de secretaris zulks, niet alleen zoo op de originele

Bg4 1809. H. W. 0AEN0EL8.

koop- of andere brieven van eigendom, maar ook in '1 pn* tboeol der eigendoms-brieven ter zijde moeien noteren, rot aanwijzing van den datum en folio, waarop de verband-t)ri* in 't prothocol der Schepen kennissen geregistreert staat.

Art. 50. Gelijk ook weder bij het afbetalen en royerr ▼an eenige schuldbrieven de secretaris zulks mede telkeii> niet alleen op de voorschreven actens in 't prothocol dr. Schepen kennissen, maar ook in andere transport-briever. mitsgaders op die koopbrieven zelven zal moeten aantekenen

Art. 51. Voorts zal de secretaris bij opdragt of over schrijving van eenige vaste goederen de koop* of ander» eigendoms-brieven aan gecommitteerde Schepenen niet moi: 't overgeven om getekend en bezegeld te worden, voorenale i hij in dorsOy niet alleen de betaling der 's Heerenger^tif:he< genoteerd, maar ook buitendien daarop gesteld en oncier tekend zal hebben, dat hij wegens dien verkoop ofle ami^r overschrtjvinge de behoorlijke notitie geschreven en ond»r tekend heeft op de voorige koop- of transport-brieren, zeü met aanwijzing van de datums en folio der nieuwe koop- (^ iransport-brieven.

Art. 52. Uit dien zelfden hoofde zullen gecommitteenl Schepenen geene koop- of andere eigendoms-brieven mogrM ondertekenen of bezegelen, voor en aleer dezelve notitie ir dorso gesteld en door den secretaris ondertekend zal zijn en zal ook deze notitie gedaan moeten werden in dorso der Schepen kennissen, te weten, dat bet verband ook op dtn laatsten koopbrief aangetekend is, eer dat gecommitteerde S( b'' penen dezelve zullen mogen ondertekenen en besq^elen.

Art. 55. De secretaris zal daarenboven gehouden wezen lot gerustheid dergenen, die genegen zijn eenige vaste k^* deren te koopen of hare gelden op hypotheek van deiel^^ uit te zetten, op haar begeerte en zonder de luiden nodel<K>^ op te houden, niet alleen bij de prothocollen na te zien, <>! dezelve niet reeds bezwaard of aan anderen verkocht en ge- transporteerd mogten zijn, en, des gerequireerd wordeipl^. daarvan eeu schriftelijk blijk, met zijne gewoone band teken in;'

1809, H. W. OAENOEL8. 565

bekragtigd, te. geven, maar ook te verhoeden de schade, die loor deszelüs verkeerd berigt in dezen, mitsgaders ook in kas m\ onverschilligheid ofle verzuimenis, 't zij in 'Inozien der irothocoUoi of omtrent de voorschreven geordonneerde noli* 'leii dan wel ook in 'tal te laat of wel incompleet opmaken '.tT registers op de prothocoUen, in der lijd moglen veroorzaakt verden, zullende hij voor elk prothocol, dat nagezien en ieder 'liefje, dat daarvan afgegeven wordt, 13 stuivers van den requirant mogen genieten.

Art. 54. In de registers der 'koop- en transport-brieven 'iii men niet alleen moeten brengen de namen der verkoopers 1 q., die als secretarissen, vendumeesters, voogden of erfge- nanieo, executeurs of andere gemagtigdens eeoige opdragt 'en, maar ook die der principale eigenaars zelven, welkers ; oederen de voornoemde personen in haar gemelde qualileit üogten komen te transporteren, 't welk ook in cas van 'ypolhecatie komende voor te vallen, mede zoodanig in 'tre- :i>ter van dat prothocol geobserveerd zal moeten werden, vel lettende, dat ook de namen, die abusivelijk met diversche lei Iers beginnen, als C, S, enz., ook onder alle die letters :eie^streerd worden.

Art. 55. Ter voorkoming van alle erreuren en confusien 'ïillen de maandelijksche commissarissen, niet alleen van alle 'l'lragten, die gedurende hunne maanden voorvallen, maar . ">k van de gehoudene veudutien, gevallene defauten, enz. ertinente en correcte aanteking of contra-rollen houden en 'ezelve vervolgens ten einde van de maand tegens het pro- liocol en de aantekeningen van den secretaris confronteren.

Art. 56. De gelden en archieven van het gedissolveerde oll^gie van Heemraden zullen naar het stadhuis onder den -^cretaris van Schepenen in bewaring gebragt worden, voor 'JKjverre deze niet ten verkoop verordend zijn.

Art. 57. President en Schepenen zullen bij hare verkiezing n handen van den heer Gouverneur Generaal of die denzelven ♦^presenteert in Rade van Indien, den volgenden eed presteren :

^Wij beloven en zweren Zijne Majesteit den Koning van

566 iBOe. H. W. OAENOEL8.

"Holland, onzen lioogen en doorluchtigeD souverein, niiUigaiifr^ •den heere Gouverneur Generaal en de Raden van liidii' •gebouw en getrouw te zijn; dit ambt van Schepenen «>|> «regteliik te bedienen; bet regt der hooge overheid dh.h •vermogen te maintineren; van niemand, die voor den gereti' •proces beeft ofte apparent hebben zal, eenige giften, gavpi »of geschenken te ontvangen, directelljk noch indirectelljk •de secreten dezer kamer aan niemand te openbaren: Aei^^ •rijks en stads welvaren te belpeu bevorderen, tnitsgadei^ •goed, kort regt aan ieder, zouder oogluiking, haat ofte gurt^:

• te administreren, gelijk vrome en opregte regtera toest^hv •en betaamd.

•Zoo waarlijk helpe ons God Almachtig!" Zie ook 6 JuniJ 1809.

15 Maart. Wijziging van de stempels voor hel klein-zaf:

Tot dien tijd was steeds gebruik gemaakt van de Compagnie zogels, vertoonende bet merk: TqhT* voortaan zouden <i'

zegels vertooncn «de door eikandere gevlogte letters: L A

• ter aanduiding van Zijne Majesteit onzen Koning, Lo<iewi/ •Napoleon".

Er bestonden zilveren stempels van ISO, 125, ISO, V^*> 80, 75, 60, 60, 40, 30, 25, 20, 18, 12. 10, 8, 6, 5. 4. :• 2, 1 rijksdaalders en koperen stempels van 56, 24, U ei 6 stuivers.

15 Maart. Opdracht der rechtspraak over de Chif>t::i' Ie Buitcnzorg aan cene speciale rechtbank.

Vermits na de verplaatsing van den schout van Bnitenz»!: naar Tjibiiiong eenige voorziening nopens de jurisdictie t^^^f (Ir Chineezen, te Buitcnzorg gezeten, noodzakelijk is gewordt i> zoo is goedgevonden en verstaan de gedachte jurisdictie, /- • in hel civiele, als crimiuecle, op te dragen aan cene rechtkujl g('coin|)oneerd uit den prefect der Jaccatrasche en PreaDfr'

1809. H. W. OACNDEL8. 567

bovenlanden als president; den konimandanl van hel Buiten- /oFk'sche guarnizoen, den opziender van de koQij-plantagien 'Maar. den gecommitteerde tot de uitbetaling van dezelve en 'kil secretaris van den prefect, als permanente leden, met Nsiuntie in zoodanige gevallen, waarin de Chineesche wetten n gebruiken voornamelijk van applicatie zijn moeten, van ien potia van Buitenzorg en twee of drie der beste en meest- ;< goede Chineezen ter keuze van den prefect ; en met autori- ^iiie wijders op gedachte rechtbank om in alle zaken, waarin ru Chinees de beklaagde persoon zijn zal, naar regt, reden • n hillijkheid en onder approbatie van den Gouverneur Gene- ruil uitspraak te doen, zonder dat daarvan eenig appel of lionger beroep zal vallen, evenals zulks omtrent de landge- '^N-liien in de Jaccatrasche en Preanger regentschappen plaats fi eft, met dien verstande nogtans, dat van civiele senlentien, !e sonuna van rd' 200 excedeerende en waarvan ten be- loorlijken tijd appel is aangeteekend, aan Schepenen te Batavia »u»ii worden geappelleerd.

15 Maart. Afschaffing van hel landmclers-kanioor ie Batavia — Aanstelling van een gezworen landmelei' aldaar.

l)e Regering beaamde de zienswijze van den Gouverneur- '•eneraal, «dat, aangezien aan het collegie vau president en ^«hepenen der stad Batavia bij geamplieerde instructie onder iiideien is gedemandeerd om onder hare archieven geseponeerd («" houden de kaarten en grondleekeningen van alle de par- iii'tiliere landerijen in de Bataviasche ommelanden, hierdoor (o eeneniale overtollig wierd gemaakt het kantoor van den !'»ij(iineter, *twelk dusverre heeft bestaan; dat dit, zoowel als Ie abuisen, welke in de huishouding van dit kantoor waren (^geslopen, en bet oneigen is, dat diensten, die voornamelijk trekken ten voordeele van particulieren, door vaste Iracle- üienlen, emolumenten en verstrekkingen van 'sLandswege \v (>i den beloond, hoogsldezelve van de noodzakelijkheid had over- ihliI, dat het landmeters kantoor werde afgeschafl en vervangen

568

1809. H. W. OAENOEL8.

door een gezworen landmeter^ die» in navolging van hetgeen zijne excellentie deswegens te Samarang bad ingeToenl. zonder eenig vast salaris van gouverneinentswege ie genieten, eenelijk werde gebracht onder den eed van getrouwheid en geaatoriseerd om bij het verrigten zijner werkzaamheden lm dienste van particulieren een daggeld te berekenen, zooals bit de instructie voor den landmeter te Samarang is bepaald*\

Op 18 April 1809 werd de «burger landmeter" benoemd tot 2^*" taxateur van vaste goederen. Zie ook 19 Wintermaand 1809.

teven ^

13 Maart. landen.

Verdeeling van de Cberibansche StUian

h besloten te bepalen, dat de zoogenaamde Sulthans landen en het prinsdom Gabang onder de drie Sulthans van Cherihoii zullen worden verdeeld en aan dezelve toegewezen in manier, als volgt, als:

aan Sulthan Suppoe:

Tagala met jonken rijstland

1500

en

zielen

21 02".

Gabang met » •

631

9

•

M645

Koeningan met » b

430

»

•

12277

Tjikasso » »

847

»

•

945''

Loessarie > — » >

426

•

•

iso:^fi

waaronder 300 jonken uit het Ga-

bangsche gebergte met een evenredig

getsd huisgezinnen en dessa's;

van Cheribons hoofd-negorij een ge-

deelte met jonken rijstland

708

9

m

5(HM»

of te zamen rijstland

4239

en

zielen 807 30

aan Sulthan Anom:

Pandjalo met jonken rijstland

1388

en

zielen 3363:*

Mattaog Hadjie met » •

708

•

•

1490(1

Radja Galo met » »

458

•

•

732:

Transporteere jonken rijstland

2801

en

zielen 4S86(<

180e. H. W. DAENDEL8. 569

Per transport jooken rijstland 2501 en zielen 45866

Siedang Kasie met . • • 1058 » » 15984 van CberiboDs hoofd-negorij een ge- deelte met jonken rijstland 250 > • 8772

van de Banawang wettang een ge- deelte, dat aan Radja Galo grenst,

met jonken rijstland 496 » • 8000

of ie zamen rijstland 4304 en zielen 76622

aan Sulthan GheritK>n: Kandang Aower met jonken rijstland 627 en zielen 14809 Banawang koeion • » » 731 » • 17401

wettang » • • 2935 » » 48040

of te zamen r^stland 4293 en zielen 80250

Zie ook 7 April 1809.

^ Maart. Verkoop van Hegtrimjswege van zekere koop- waren.

Wordt de gemeente bekend gemaakt, dat op den 13*'" dezer io Rade van Indiê besloten is om op den 1 5^" Mei aanstaande 'sLandswegen publiek te doen verkoopen, op zes maanden rrediet en betaalbaar in papieren geld, de navolgende arti- kelen, als:

catoene garens in soort,

indigo,

cardamora,

curcuma,

camphor (Japansche),

sapanhout en

Japansche kabaijen.

En opdat een iegelijk hiervan keimis criange, zal deze, be- halve in de Hollandsche> ook in de Chineesche en inlandsche talen ter plaatse gebruikelijk worden aangeplakt.

13 NMrt

Tïih"

Gangbaar verklaring van koperen stuivers (bonken). Aangezien op den 13*" Maart dezes jaars in Rade van Indië

r»70 1809. H. W. OAENOEL8.

besloten is om, (er voorziening in hel gebrek aan Japanscli koperen munt, wederom een-sluiver-stukken van dil meta;il te doen vervaardigen, zoo is bet, dat de gemeente hieryau zoowel wordt kennis gegeven, als dat de gemelde een-stuiver- stukken, ter zwaarte van een balf reaal, op de eene zijdH gemerkt zijn I. S. en op de ommezijde met bet jaargetal I8i>9.

Wordertde voorts de opgemelde een-stuiver-stukken bij dezen gangbaar verklaard, met last aan elk en een i^elijk dezelve voor die waarde te ontvangen en geen hinder of strennniiig aan derzelver omloop toe te brengen, op zoodanige stmflTe, als bij de wetten daartegen is vastgesteld.

fin opdat niemand hiervan onwetendheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerd en in de HoUandsche. Javaansche, Maleidsche en Chineesche talen worden geaffigeenl ter plaatse gebruikelijk.

Om, zoo veel mogeiyk en zoo spoedig doenlijk, te voorzien in de "penurie" aan koper geld werd op 13 Maart bovendien

door de respectieve pachters en potia*s onder ultimo van deze en misschien ook de volgende maand aan 'sLands ka^s te doen opbrengen, de eerste in mindering van hun |>acht8chat en de laatste tegens verwisseling van papieren geld, zonder afj^io, als door de na Ie meidene |)achters:

van de boom rd» 60iN)

« • Westersche lijwalen • Sboo

» > groen tekramen en winkels » 4600

het hoofdgeld der Chineezen • UMH)

» slaglen van vee ■ 800

» » » varkens. ■ 8iK)

» kerven van tabak • 2(K>

de waschkaarsen » 20*)

» rijslmarkt » 100

■ herbergen • 40O

Trausporteerc . . . • . . Td* 16200

1609. H. W. 0AENDCL8. K71

van de banevegterijen

» > toplafek

» » waag

■ • wajangs

• den handel aan schepen

en di>or de potia*8 van Weltevreden . van Tanabang, Tanjong en Tjimangis.

Assuni en Parrang GoiTek

Tjilintjing

Grinding

Meester-Cornelis

Tangerang

Per ransporl rd* 16200

^200

2500

1500

1200

400

5000

2000

800

500

500

400

1000

of Ic tarnen rd» 30000

De generale directie werd op 24 Lentemaand 1810 ge- niHchtigd eene onbepaalde hoeveelheid Japansch koper tot honken te laten verwerken, aangezien het gebrek aan koper geld bleef bestaan.

14 Haart Regeling der prijzen mn bcnoodigdheden voor het hospitaal te Samarang.

Is goedgevonden de berekening omtrent liet kostende van verschillende benoodigdheden voor het hospitaal te Samarang Ie approberen, gelijk geapprobeerd wordt bij deze, als volgt: 1 wit brood, wegende 6 oneen, voor 2 koppen rd" — st^ 6

1 e rondvleesch » — » 5

1 » varkensTBussd. » — » 10

100 halfwassene hoenders » 8 » 16

versehe vis 'sdaags per man » — » 5

drodge » ■ » » » — » 1 */i

differente groentens voor de Ëuropeesea

'sdaags per man » — » i

inlandsche groen leus voor de inlanders,

87«

1809. H. W. DAENOEL8.

» —

• 12

■ —

. 10

, ^

« 40

• —

» 24

• 1

• SO

• "^-^

» —

• 7';,

• —

5 

. —

• 7'/,

eveD als die in het hospilaal te Ba- tavia, 'sdaags per man rd» — st*

1 bottel yersch ciappus-oly, insleede van

booter te gebruiken

1 £ carbouwvleesch

1 kleine vadem brandhout, cirea 12 op

eei^groote vadem gerekend

1 bottel limoensap

naaister-loon voor een kussen-sloop

» ■ » » hemd

» » ■ » broek

• » » » bedde-bken

» • > > Javaasche kleedje.. .

wascbloon voor bedde-laken, hemden, broeken,

kussensloopen, bultzakken, kleedjes groot df

klein, ieder stuk » — • 1

En is wijders goedgevonden voor de bediening der sieken in het gedachte hospitaal te Samarang te accordeeren:

voor Europeesche oppassers, Europeesen, welke reeds toe- gestaan zijn;

voor inlandsche oppassers drie rijksdaalders, zilver, en drie gantings rijst 'smaands; en voor vele diensten kettinggangers. Wordende virljders de koramissaris ordonnateur kwalificatie verleend om 8 inlanders tegens boven gemaakte bepaling ten dienste van gedacht hospitaal in te hnuren.

14 Maart. Tarief voor mliiaire geweermakers.

Is goedgevonden het tarief wegens het kostende der verschil- lende dealen aan een geweer, waarna de geweermakers bij de respective regimenten en verdere korpsen gehouden zullen wezen de reparatien te verrigten, de daartoe noodige ambagU- lieden te onderhouden, benevens de aankoopen van staal eo ijzer, etc. te doen, te approbeeren, gelijk geapprobeerd word bij deze, als volgt:

iSOd. H. W. DAENOËLS.

B7S

eeo geweer a^noomen rd* —

4e pan verstaald

nieuwe pan

haan

» -scbroef

slagreer

panveer

noot

stang

banjonet-veer

nieuwe aftrekker-veer

halve nieuwe beugel

nieuwe beugel aan de schoft

laadstok gesoldeert

nieuwe duim-plaatje

baan-Iip

nieuwe blaadje boven den aftrekker . .

• laadstok

• schroef in soort

ring-beugd

nieuwe banjonet-noot

banjonet gesoldeert

nieuwe staart-sebroef

• sloot-plaat. . . i

» schoft

halve nieuwe schoft

nieuwe slot

• banjonet

noot gerepareerd

nieuwe kopere beugel

^» stangveer

geweer gebruineerd

riog-veer

nieuwe noot

halve laadstok

luntgat verboord

st*20

10

20

20

6

10

20

20

10

4

10

8

50

6

8

10

12

40

4

8

6

8

40

8

24

20

4

30 10 4 6 18 20 20

K74 ^^^' H. W. OAENOCLl

ean nieuwe kopere kop rd* — gl* '*<i

zljplaat (koper) • — • l -

» sabel beugel • — • r.«>

1 nieuwe kopere ring » — »12

» sabel-beugel » — • 3<»

» schoft geleimd » — ■ ^

• ketting-boei met slot • 5 » —

• soldaat in de ketting te klinken voor het

werkloon en materialen • 5 • —

Wijdei-s dit tarief mede in den Oosthoek te introduceeren.

17 Maart. Toekenning van een traciem^U ad 12 rijfis- daalders, zilver geld, 's maands, aan tien oppassers wh hei collegie van Schepenen.

Zij moesten een paard onderhouden, ^aangezien deze o|» • passers meerendeels tot de expeditie in de ommelandeu «werden geêmployeerd".

Het tractement was hetzelfde als dat der oppassers ran den drossaard en van den prefect over de Jakatrasche eii Preanger-bovenlanden.

17 Maart. Last tot hel afbreken van liei blokhut > Rijswijk en van liet forlje Noordmjk.

1^^. Intrekking van het bepaalde op S Oc/ofcer 1807 nopens fide-commissen, .

Naardien bij ons bedenkingen zijn oalstaan tegms ih- gemaakte l>epalingen bij placcaat van "IX^ 1807, houdende hel algemeen verbod tegens de ipetitutie van fMlfiii»nunis- saire verbanden op vaste goederen boven de posten Antjol. Dwars in den weg, Nooidwijk, Rljswyk, de Ketting, Ankée en de Fluit gelegen, en wel inzonderheid de hardigheid, welke er voor onmondige of uitlaudige erfgenameo in gelegen ügd dat hun erfdeel, in vaste goederen bestamide, ten gevolgt van dat verbod iii alle gevallen len gekle moeien worden

1809. H. W. OAKNOELft. K7B

gemaakt, orgeachl door bQzondere omslandighedeD van tijden ea zaken dezelve bezittingen nas^awlijks de helf der wezent- iijke waarde bij eenen zoodanigeo, gedwongen verkoop komen Ie renderen, behalven dat ook de waarde der landerijen en vaste goederen hierdoor in bet algemeen wordt gedeprecieerd.

En wij uit dien hoofde op deri 17^" Maart laatsüeeden in Rade van Indiê besloten hebben, ter wegneming dezer be- zwaren, de voorschreven wet van den 5" October 1807 in Ie trekken eti buiten effect te stellen, onder waarscbouwing nogthans aan de administrateurs van fidei-commissair ver- itondene goederen om in den aanstaande met oplettenheid voor derzelver goede behering ie zorgen, sub poene, dat bij bevinding, dat zg hieromtrend in gebreke blijven, zoodanige goederen, onder openlijke afkeuring van derzelver gedrag als adiiiinistrateurs, publiek zullen worden verkogt ; met instand- houding voerders van alle wetten en ordonnantien, anteiïeur aan het meermelde placcaat van den 5"' October 1807 tegen het leggen van fiilei-commissaire verbanden door Moren, Chinesen en andere onehrislenen daargesteld en geêmaneerd.

Zoo is het, dat wij, allen en een iegelijk hiervan kennis willende doen erlangen, begeeren, dat deze zal worden ge- l>ul)Iiceerd en in de Hollandsche en de gewoone inlandsche talen geai%eerd, waar dit behoord en te geschieden ge- bruikelyk is.

19 Maart. Reglement voor de kleeding en uitbetaling van hel leger.

Art. t. Alle hoofdelijke betalingen der Europeesche mili- tairen zullen met ultimo Maart aant^taande over gansch Java cesvseren en in de verdere bezittingen van Zijne Majesteit, den Koning van Holland, in Indien, zoodra dil reglement ter harer kennissc zal zijn gekomen en van dien tijd af geschieden door het traciements-kantoor Ie Batavia en elders door de Iractements-boekhouders of andere houders der luiblieke kas <>|) de korte sterkten der detachementen, compaguien, batlail*

K76 idOd. H. W. DAENOÉLd.

loos en regimenten, door den commissaris van ooriog, een ieder in zijn arondissement, voor conform mei de door hem gehouden wordende registers getekend, en in alles navolgens de modellen, hieraan geannexeerd sub n^ 1.

Art. 2. De betaling der tractementen aan de onder-officieren en soldaten zal geschieden navolgens het hier achter ondei n'' 3 geannexeerd tarief, in dier voege daarvan de rijd- en monte- rings-gelden terstond bij de uitbetaling uit 'sgouvemeni€nt> kassa zullen worden afgetrokken, akmiede alle geUen worden te goed gebragt wegens deserteurs en gestorvene ofafgcgaue militairen.

Art. 3. De cavallerie en rijdende artillerie te Batavia zal maandelijkscb voor het aanwezige getal paarden ontvangen, als : voor ieder cavallerie-paard rd" 3 : 40 en voor ieder artUleri^ paard rd 4 : 24, uit welke gelden de fourage betaald en kleine reparatien zullen geschieden; doch zal van de gedachte uil- gaven bij een behoorlijk kassa-boek met credit en debet specifique aantekening moeten gehouden worden, uit welk kassa-boek met ultimo van ieder maand een extract aan den commissaris van oorlog zal worden afgegeven; en zal bei surplus dier kas blijven ter dispositie van hetgoavememeDi.

Art. 4. Eenmaal des jaars zal de armee in Indien na- volgens bepaling, hieraan geannexeerd sub n^ 3, op nieu^ gekleed worden en, nadat de eerste kleeding zal zijn geschied, voor de vernieuwing van dezelve een vaste tijd worde» bepaald, waarop zulk voortaan jaarlijks zal geschieden.

Art. 6. Elk regiment of corps zal ten eersten een coin- pleele montering laten aanmaken en dezelve ter approbatie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal aanbieden, ten einde daarna de uniform van elk regiment werde bepaald.

Art. 6. Te Batavia, Samarang en Sourabaya, ak zijode de meest geschikte plaatsen, zullen na publieke aanbesteedio^ met den minst aannemende, mits tot het werk bekwaam geoordeeld wordende, ten spoedigste de nodige contracleo lot aanmaking der monteringstukken voor de arraée oa-

1809. H. W. DAEND£L8. B77

volgens het Toorschreven model gesloteji worden en bij de voorwaarden dezer aanbesteeding onder anderen expressel^k worden bedongen de hoeveelheid der stoffagien, welke Toor ieder monteringstuk zal worden verstrekt, en dat de leverancier oa 't ontvangen der calculative eisch, dewelke door den commissaris van oorlog aan hem zal worden overhandigd, bovenal zal hebben te zorgen, dat alle de aan te makene monteringstakken binnen den bepaalden tijd behoorlijk in de magazijnen werden afgeleverd; en zullen deze conditien van aanbesteding, zoowel als de dien ten gevolge aan te gaane contracten, zoodra dezelve zijn opgemaakt, aan den commissaris- ordonnateur worden ingezonden om voorts, benevens deszelis considoratien, aan den chef van den generalen staf en door dezen aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter nadere approbatie te worden aangeboden.

4rt. 7. De gedachte leverantiers zullen egter geene goederen in de magazynen mogen afleveren, voor en al eer dezelve door eene commissie van twee staf-ofBcieren, zoo mogelijk van belzelfde regiment of corps, waartoe de monteringstukken behoren, zullen zijn geëxamineerd, goedgekeurd en met de modellen conform bevonden.

Art. 8. De rijd*equipagie der cavallerie, alsmede de equi- pagie en trektuigen der rijdende artillerie, zal, wanneer dezelve moet vernieuwd worden, door het gouvernement worden gefourneerd, doch worden dé chefs dier wapen-corpsen ten strengsten gelast om alle mogelijke oplettenheid en attentie te gebruiken, dat deze equipagie-goederen bij tijds door kleine reparatien in een goeden en bruikbaren staat worden onder- houden.

Arl. 9. En zullen ten aanzien van deze equipagie-goederen, evenals tot de aanmaking van monteringstukken, na gedane publieke aanbesteding met den minst aannemende, wanneer dezelve voor de aanneming goed zijn, accoorden worden aangegaan om dezelve tegens vaste prijzen naar een nader te bepalen model te vervaardigen, zullende nochtans deze goederen in de daartoe bestemde magazijnen niet mogen

rUlAAT-MU MB. Xf« 37

B78 1809. H. W. DAENDEL8.

worden afgegeven, dan nadat dezelve behoorlijk door de che&der beide wapen-corpsen geëxamineerd en goed zullen zijn beTondea.

Art. 10. Sourakarta en Djocjocarta de geschiktste plaatsen zijnde Voor de leverantie van rijd-equipagien, treklaigen, sporen, roskammen, stangen, enz. voor de cavallerie en rijdende artillerie, zullen, behoudens de contracten, welke bereeds mei de leverantiers aldaar zijn aangegaan, de aanbesteeding op de voornoemde plaatsen tot de complete benodigdbeid van dezelve worden geêxteudeerd en de voorwaarden dier aanbe- steedingen, zoowel als de dien ten gevolge te maken contracteu. zoodra dezelve zijn opgemaakt, aan den commissaris ordoo- nateur worden ingezonden om voorts, benevens desxelfs consideratien, aan den chef van den generalen staf en door dezen aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter nadere approbatie te worden aangeboden.

Art. li. Het 1^ guamizoens-regiment, als ook de artillerie, gestationeerd te Ambon, Banda en Tomaten, en het guaruizoen van Macasser en Bandjermassing zal uit het Samarangsche magazijn met de monteringstukken voorzie worden ; en worden de chefs gelast om 'sjaarlijks met de eerste scheepsge- legenheden hunne eischen in te zenden aan den chef van den generalen staf; het Cheribonsche, Bantamsche, Palembangsche en Lampongscbe guarnizoen zal uit het Bataviasche magazijn en het Passerouangsche en Banjoewangiesche guarnizoen en dat van Balij-Badong uit het Sourabaljasche voorzien worden; en zullen de commandanten dier guarnizoenen alle jaren, drie maanden voor den bepaalden tijd, dat de kleeding zal geschieden, hunne eischen, geteekend door degeenen, welke de funcüen van commissaris van oorlog waarnemen, aan den chef van den generalen staf inzenden.

Art. 12. De administrative of hoofd-bestieren zullen wijden verpligt zijn een wakend oog te houden, dat alle montering- stukken van deserteurs, overledenen of afgeganenbehooriy kop de monterings-kamer worden bewaard om daarvan by on- voorziene gelegenheden het noodige gebruik te maken tot kleeding van aankomende recrulen of anderzius.

16o6. H. W. DA£N0ËL6.

Ui

Art. 15. De bereeds bij de onderscheidene regimenten en corpsen by reglement of besluit geintroduceerde administratie zal Uijyen continueren op den Torigen voet, zooverre daarin bij dit onderwerpelijk reglement geene alteratie is gemaakt.

Bij dit reglement behooren de navolgende stukken: (Model, n* 1, is niet aangetroffen).

Tarief van betaling der Europeescbe en inlandsche onder* officieren en soldaten, na aftrek der rijd- en monteerings- gelden:

kavallerie :

maandelijks tractement

een opper-wacbtmeester rd' 34 : 25

trompetter-majoor » 20 :

wachtmeester » 16 :

fourier » 14:

trompetter

brigadier

dragonder

zadelmaker

hoefsmit

geweer- of spooremaker

kadet

15

n

25 41 33 1 33

8:29 23:10 24:25 18:42 13:25

infanterie en jagers:

maandell|ks tractement

onder-adjudant rd» 40 : —

sergeant-major » 18 : 32

tamboer- > * 18 : 32

sergeant » 10 : —

bataillons-tamboer » 10 : 32

musikant • 10 : 32

fourier » 10 : —

corporaal » 7 : ï4

580 1809. H. W. OAE^IDÈLd.

ambachtslieden, ieder rd* 10 : —

een ffrenadier • 8 : M

rijdende artillerie:

maandelijks traclement

een opper-wachtmeester rd* 24 : 25

wachtmeester • 16 : 41

fourier » 14 : 33

brigadier.. «• 12 : 25

trompetter • 15 : l

kanonnier » 10 : 34

eerste zadelmaker » ^3 : 10

tweede » ■ 17 : 14

paardensmit • 24 : 25

timmerman of wagenmaker • 18 : 42

smit of spooremaker » 18 : 42

artillerie te voet:

maandelijks tractemeol

een onder-adjudant rd« 40 : —

sergeant-major • 18 : 32

tamboer- »

fourier

18:32 10: 9 10: 9 10:32 8:16 7:24 10:-

bataillons-tamboer

corporaal

kanonnier

werklieden, ieder

inlandsche Christenen:

maandelijks tractemeot

een sergeant of fourier rd' 7

corporaal > 6

» grenadier of fuselier > K

inlandsche troepes: kavallerie :

maandelijks tractemeot een wachtmeester rd* 9 : —

1809. H. W. 0AEN0EL8. 581

een fourier rd* 9 :

» brigadier en trompetter • 5

• hoef-smit » 5 :

» dragonder » 4;

infanterie en jagers:

maandelijks tractement

een sergeant rd« S : 84

» fourier » S : 24

corporaal » 4 : 34

tamboer of pijper » 3 : 24

» fuselier » 5 : 24

rijdende en artillerie te voet:

maandelijks tractement

een wachtmeester, sergeant of kommandeur. . . rd' 6 : 24

» fourier » 6 : 24

• corporaal of brigadier > K : 24

trompetter » 5 : 24

• tamboer » 4

• kanonnier » 4

NB. De grenadier-onder-oflBcieren en grenadiers genieten

dagelijks een halyen stniyer baard-geld ; en blijft de uitbetaling der tractementen in die munt-specien continueeren, gelijk zulks tot nu toe heeft plaats gevonden en volgens differente besluiten bepaald is.

Als ook de verhooging van kostgeld tot rd" 4 aan de Euro- peesche en Amboneesche onder-ofScieren en soldaten te Batavia.

Aantooning van hetgeene bij voorgaand tarief van betaling als rijd- en monteerings-gelden afgetrokken is, als : Europeesen en Amboneesen: bij de infanterie, jagers en artillerie:

van een onder-officier rd' 1 : 16

» » corporaal ■ — : 40

» » soldaat » — : 40

kavallerie en rijdende artillerie: van een opper-wachtmeester rd' 7:17

a 1809. H. W. OAENOEL8.

van een wachtmeester

» » trompetter

1» ■ brisadier

... rd- . . - »

... »

6: 17 7: 17 B: 24

• • draffonder of kanonnier

. . . »

. . rd' ... rd'

5 : -4

inlanders :

bij de infanterie, jagers en artillerie: van ieder onder-oflicier en soldaat

bij de kavallerie: van ieder onder-oflicier en dragonder

— :34 1 : —

N«. 5. ^

Bepaling der monteeriogstukkeu, welke aan de arinée in Indien jaarlijks door het gouvernement zullen gegeven worden. Aan een Ëuropeeschen of Amboneeschen infanterist, jager of artillerist :

NB. Bij de corpsen, daar witte onder-monteerings gedragen worden, zal een witte en een blauwe broek gegeven worden; ook, zoo de rok van hken is, zal dezelve om de S jaren gegeven worden, alle drie jaren : een leeren halsdas,

« kasket of chaco met vederbos en toebehooren,

paar  leeren  slopkouseu. 

Aan een Ëuropeeschen of Amboneeseben kavallerist of ra- denden artillerist:

een rok,

» kamisool, twee lange broeken,

• hembden,

» paar schoenen;

een rok of dolman,

kamisool,

» lange broek, twee hembden, een paar laarzen,

» schoenen, » stalbnis,

• lange broek, » stalmuts;

NB. Zoo rok of dolman en broek van laken zijn, zullen dezelve om de 2 jaren gegeven worden.

1809. H. W. OAENDEL8. K88

om de drie jaren : eeo kaskel of chaco met yederbos ea toebehooreD,

• leeren halsdas,

• chabrak of waltrap.

Aan een inlandschen infanterist, jager of arlUlerist: een rok,

kamisool, 

Iwee lange broeken;

om de drie jaren: een paar leeren slopkousen, » leeren halsdas, » kasket of chaco met yederbos en toebehooren.

Aan een inlandschen kayallerist of rijdenden artillerist: een rok of dolman, » lange broek, » kamisool,

• paar laarzen, » stalbuis,

• lange broek,

• stalmuts;

om de drie jaren : een kasket of chaco met vederbos en toebehooren,

• leeren halsdas,

» chabrak of waltrap.

19 Maart. Voorschrift fiopens de uübeialing van milu taire traclemenien^ enz.

Is besloten het opperhoofd van bet generale tractements- kantoor, den hoofd-administraleur te Samarang, den gesagbebber in Jaya's Oosthoek en voorts de tractements-boekhouders op de respectieve buiten-kantoren te autoriseeren, gelijk dezelven geaaloriseerd worden bij dezen, om, ingevolge besluit van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van heden, in 's Lands kas te ontvangen alle zoodanige gelden, welke navolgens de door hoogstdenzelven geapprobeerde staat- rékeningen der onderscheidene regiments-kassa's uit dezelven

K84 1809 H. W. DAEN0EL8.

in 's Lands kas moeten worden gestort ; met last, zich Toortatn omtrent de uitbetaling^ van militaire tractementen en andere ongelden te gedragen naar hetgeen deswegens bij bet profi- sioneel reglement voor de kleeding en uitbetaling der armi^e in Indien, mitsgaders bij de instructie voor de commissarissen van oorlog van heden, is vastgesteld.

Hiermede houdt verband het navolgende besluit van den- zelfden datum.

Is besloten de chefs van de regimenten of corpsen van 'sKonings armee in Indien te gelasten met den eersten aan den chef van den generalen staf over te leggen eene door den commissaris van oorlog geveriBeerde staatrekening van de zich in de regimentskassen bevindende gelden om, na be- komene approbatie op dezelve, de gedachte gelden in Gou- vemements kas over te brengen.

19 Maart. Instructie voor de commissarissen van oorlog.

Art. 1. Bij ieder der divisien te Batavia, Saroarang en (e Sourabaija zal respectievelijk een commissaris van oorlog worden geplaatst.

Art. 2. De commissarissen van oorlog zullen verplicht zijn. een ieder in hun arrondissement, te houden stamlijsten van alle de individu's, tot de differente wapen-corpsen der ann<^ onder zijne divisie behoorende, zoowel Europeeschen, Ambo* neezen, als inlanders.

Art. 3. Ieder commandeerend officier, van de eene divisie tot de andere overgaande, zal gehouden zijn bij deszelfs over- komst nominative stamlijsten van zijn corps aan den commis' saris van oorlog der divisie, waarbij hij komt te staan, in te leveren; en zal de commissaris van oorlog der divisie, waaniit het corps versterkt wordt, gehouden zijn aan dengenen, onder wien hetzelve geplaatst is, mede een .complete stamlijst nn hetzelve over te zenden ; en zullen de commandeerende offi- cieren voorts verplicht zijn van alle de onder hunne corpieo

1809. H. W. 0AENDEL8. 58K

voorvallende mouveineBten, verplaatsingeo, deeertien, sterfge- vallen en dagelyksche changementen binnen den tijd van tweemaal vier en twintig uren, nadat dezelve zijn voorge- vallen, kennis te geven en specifique opgaven te doen aan den commissaris van oorlog, die van zijne zijde verplicht zal zijn daarna de noodige verandering hij de door hem gehouden wordende stamlijsten te maken.

Art 4. De chefs en cömmandeerende officieren, welke nalatig zullen worden hevonden om de voorschreven opgave binnen den tijd van tweemaal vier en twintig uren te doen, zullende hg het eerste verzuim van dien aard worden gestraft met militair arrest voor den tijd van drie maanden en bij herhab'ng van dezelve nalatigheid door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal arbitrairlijk, naar exigentie van zaken, worden gepunieerd.

Art. 5. Op het einde van iedere maand zuUen bovendien aan den commissaris van oorlog door ieder regiment, corps of detachement, onder zijne divisie behoorende, korte sterktens worden ingediend, benevens de tractement-lijst van de Ëuro- peesen, Amboineezen en inlanders, welke lijsten, door hem geëxamineerd en tegens zijn register nauwkeurig geconfronteerd en daarmede accoord bevonden zijnde, door denzelve voor conform geteekend, aan het tractements-comptoir te Batavia of elders aan den tractements-boekhouder of wien de betaling incumbeert, zullen worden afgegeven, dan wel teruggezonden aan zoodanige corpsen of detachementen, als op de kleine comptoiren hunne betaling erlangen, wanneer daarop de noodige uitbetaling volgens tarief zal worden gedaan.

Art. 6. Voor alle verdere uitbetalingen, als voor geleverde monteeringstukken, voor daggelden of douceurs aan officieren of voor welke andere zaken zulks ook zoude mogen wezen, zallen door den commissaris van oorlog behoorlijke ordon- nantien, gebaseerd op de daarbij gevoegde besluiten of geap- probeerde contracten, op 'sLands kas opgemaakt en als geviseerd geteekend worden om voorts door den directeur-generaal van 'sKonings finantien en domeinen te Batavia of elders door

886 1^0- H. W. OAENOEL8.

wien zulks incuiiibeert, te worden geêxpedieerd ; alle, welke ordoDDantien, voor en aleer dezelve ter expeditie worden aan- geboden, door den commissaris van oorlog zullen moeten geboekt worden in het ordonnantie-boek van de divisie, waartoe ztj bebooren.

Art. 7. De te verstrekken randsoenen zullen navolgens het daaromtrent bepaalde tarief en op den vt^t van bet besluit van den 7" September 1808 (^) worden berekend en tot de ontvangst door den commissaris van oorlog een ordonnantie opgemaakt en met deszelfs visa voorzien worden, welke o^ donnantien bij hem, commissaris, voor de afgave zullen worden geboekt in het ordonnantie-boek op de rekening van het corps óf regiment, waartoe dezelve bebooren, en voorts moeten in- houden eene specificatie der manschappen, waarvoor de rand- soenen worden verstrekt, navolgens de lijsten, bij artikel 1 vermeld.

Art. 8. Wanneer de commissaris van oorlog eiscben van de regimenten of corpsen ontvangt, hetzij van militaire goe- deren, schryf behoeften of andere, zal hij een van zyne, hem ondergeschikten met dezen eisch naar het magazQu of pak- huis zenden, waaruit deze goederen verstrekt worden, ten einde te vernemen, welke artikelen daarvan aan banden zijn. waarop dan, voor die aan handen zijn, de ordonnantien door hem zullen worden opgemaakt, welke ordonnantien, voordat de verstrekking geschied, almede door hem in het ordonnantie- boek zullen worden geboekt; en voorts aan den chef van den generalen staf en aan den commissaris-ordonnateur opgave moeten worden gedaan van de hoeveelheid der verstrekte stofTagien en van het getal der diiïerente monteeringstukken, welke daaruit ingevolge de contracten, met den leverancier aangegaan, zullen moeten worden geleverd.

Art. 9. De commissaris van oorlog ontvangt wijders we- keiyksche rapporten van dé restanten in 's Lands klee- ding-pakhuis, alsmede van alle de door den leverancier der

('] Dit besluit is niet aangetroffen.

1809. H. W. 0AENDEL8. B87

roonleeringstukken afgeleverde goederen, behoorende tot de kieeding Tan een soldaat ; ook zal hij maandelijks eene opgave ontvangen van de gezamentlijke corpsen en regimenten in zijn arrondissement van de voorbanden zijnde monteeringen en de nog marcbeerende, waarop bij alsdan de verdeeling« indien geene genoegzame stoflfogie's in de magazijnen mogten zijn, zal maken in diervoege, dat de corpsen of regimenten volgens hare sterkte gelijkstandig hiermede voorzien worden, ten einde te gelijker tijd te worden gemonteerd.

Art. 10. De commissaris van oorlog zal geene ordonnan- tien, hoegenaamd, mogea opmaken, noch voor zijn visa teekenen, dan navolgens de daar liggende orders, tarieven, besluitenen contracten of op eene uitdrukkelijke qualificatie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, waarvan telkens voor de eerste maal de bewijzen aan de ordonnantien zallen moeten worden geannexeerd, zullende voor alle excessen, abaisen en verzuimen, in deze begaan, bij visitatie der gene- rale rekenkamer persooneel verantwoordelijk worden gehouden.

Art. 11. De stoffagien tot aanmaking der monteeringen Yoor de recruten zullen voortaan aan de leveranciers op or- donnanties worden a%egeven en niet aan de regimenten of corpsen ; en, daar de leverancier van ieder regiment van het model der uniform voorzien is, zoo zal hij verpligt zijn ge- stadig in voorraad te werken en, indien eene quantiteit van zyne te leveren artikelen in gereedheid is, dezelve op eene daartoe door den commissaris van oorlog opgemaakte ordon- nantie afgeven in de daartoe bestemde magazijnen ; en zal de gedachte commissaris verders verpligt zijn met den leverancier een gelijkluidend boek te houden, waarin de in voorschot ontvangen gelden en stoffagien genoteerd staan om bij de af- levering met hem het ontvangene te vereffenen ; ook zal hij, zoo spoedig als mogelijk, van de regimenten en corpsen op- gave vorderen van de monteeringstukken, welke namens het gouvernement bereeds verstrekt zijn, ten einde zulks be- hoorlijk werde verzekerd.

Art. 12. In de arrondissementen, waar nog geen contract

K88 1809. H. W. OAENOEL8.

gesloten is tot levering der monteeringstukken Toor de troupes, zal de commissaris van oorlog zorgen, dat ten eersten bij publieke aanbesteding de leverantie daarvan aan den minst aannemende» mits voor de voldoening aan bet contract be- kwaam geoordeeld wordende, werde opgedragen navolgens zoodanige modellen van monteeringstukken, laarzen, schoenen, chacos, enz., als door hem aan den leverancier zal worden vertoond en ter hand gesteld, zorgende tevens, dat de cou- ditien dezer te doene aanbestedingen, zoowel als de dien len gevolge op te makene contracten vooraf worden ingezonden aan den commissaris-ordonnateur en door dezen aan den chef van den generalen staf om, benevens derzelver consideratien. ter nadere approbatie aan zijne excellentie den Maarschalk eo Gouverneur Generaal te worden aangeboden ; zullende de ge- dachte leverantiers hoegenaamd geene goederen mogen aan- maken, voor en aleer zij daartoe, na bekomene approhaüe van het contract, de noodige order van den commissaris vao oorlog zullen ontvangen hebben.

Art. 13. De commissaris van oorlog zal maandelyks. eene recapitulatie of tezamentrekking opmaken van al, hetgeene aan gelden, stoiïagien, randsoenen of wat dies meer is, ge- durende de maand aan de onderscheidene troupes is verstrelii geworden, en aan den commissaris-ordonnateur inzenden om voorls, benevens deszelfs consideratien, aan den chef van dea generalen slaf en door dezen aan zijne excellentie den Maar- schalk en Gouverneur Generaal te worden aangeboden.

Art. 14. HIJ zal voorts gehouden zijn al datgeene te ver- rigten, wat. tot het departement van een commissaris van oorlog behoort, daaronder niet begrepen hetgeen tot de ^va- pening der corpsen betrekking heeft, en zich wijders zoodanig hebben Ie gedragen, als een trouw en eerlijk commissaris toekomt en betaamt.

Op 20 Mei 1809 is deze instructie gewijzigd, als volgt: dat van alle, door de commissarissen van ooriog geverifieerde

1806. H. W. DACNDELS. )(89

aitbetalmgeo, onder welke benaming zulks ook zoude mogen zijD, door ben zal moeten worden gebonden een registratie- boek, waarvan zij maandelijks kopij zullen moeten zenden aan den commissaris-ordonnateur ter examinatie en confron- tatie;

dat van de uit 'sLands magazijnen ten dienste der armee Terstrekte randsoenen, zoomede militaire goederen, schrijf- behoeftens of andere materialen en eindelijk ook nog van de iD de magazijnen restant zijnde ontvangene en wederom af- gegevene stoffiigien, monteeringstukken, equipements-goederen, enz. door de commissarissen van oorlog zullen worden ge- houden maandelijksche tabellen ;

dat alle gepensioneerde officieren, welke bunne pensioenen door gevolmagtigdens willen laten ontvangen, ten blijke hunner existentie, gehouden zullen zijn daartoe aanvrage in geschrifte aan de gevolmagtigdens te doen, terwijl de onder-officieren en soldaten in verre a%elegene guarnizoenen bunne pensioenen kannen laten toucbeeren op lijsten, door de militaire com- mandanten geteekend en ter registratie en verificatie aan den commissaris van oorlog ingezonden;

dat aan geene leveranciers eenige uitbetaling zal geschieden, voordat hunne rekeningen door den commissaris-ordonnateur goedgekeurd zijn, ten welken einde dezelve ter visie aan hem moeten worden ingezonden;

dat, zoodra de commissarissen van oorlog kennis erlangen, dat er troepes uit bun arrondissement zullen marcheeren, zij volgens ontvangene order de noodige aanschrijvingen aan het plaatselijke gezag der prefectures of districten, waardoor de troepes moeten passeeren, zullen moeten laten afgaan, ten einde voor de noodige vivres, fourage, battoors en paarden worde gezoi^t, gevende tevens daarbij op de rustplaatsen en de hoeveelheid van battoors en paarden, voor bet marcheerende corps benoodigd;

dat alle vertrekkende en anïveerende troepes door ben zallen worden gemonsterd en van de sterkte als anderzins aan den commissaris-ordonnateur rapport worden gedaan:

5d0 IBOd. H. W. OAENDELfi.

dat aan alle troepes, die hun guarnisoen Yerlaten en naar eene andere plaats niarcheeren of Yerplaatsl worden, door den commissaris van oorlog, onder wiens divisie zy behooren, een certificaat zal worden verleend, tot welken tijd hanne tractementen zijn uitbetaald, wordende de conuniasarissen ?ao oorlog geinterdiceerd de tractementslljsten goed te keureu, indien dit certificaat hun bevorens niet is gepresenteerd;

dat, behalve de drie maandelijksche monteeringen, de com- missarissen van oorlog de troepes zullen kunnen monteeren, zoo dikwijls zij zulks na voorgaande kennisgave aan den commaiideerenden officier van de divisie zullen goedvinden, waarin niet zal worden gedifficulteerd, ten ware de troepes oogenblikkelijk tot de eene of andere expeditie waren ge- ordonneerd.

Zie ook 15 October 1808 en 15 Augustus 1809.

21 Maart. Toekenning aan den president en leden van het collegie van Weemneesteren te Batama van een traclement ad 2000 rijksdaalders *sjaars^ betaalbaar elke drie maanden.

Zulks geschiedde »met intrekking van alle leges, mantel- oen commissie-gelden*'. Zie ook S3 FebruariJ 1808.

21 Maart. Gratis afstand aan de Roamsd^'Catholijke gemeente te Batavia van zeker erf tot den bouweener kerk en pastoorS'Woning.

Dit erf heette: »de stad Lubeck", behoorde bij hetbaitea- hospitaal en was gelegen achter de post Noordwi}k.

Het noodige hout kon uit 'sLands voorraad verknies worden tegen 25 pet. benedenden marktprijs » ter fadiitaring •hunner religieuze pogingen".

Zie ook 2 Sprokkelmaand 1810.

IdOd. H. W. OAENOEL8. Sdl

21 Haart. Nadere regeling der werkzaamheden vanden Gauvemeur-Generaalt van den Raad van Indieenvan den Directeur'generaal.

De RegeriDg besloot > conform" bet navolgeade voorstel van den Gouverneur-Generaal.

Daar onder de zaken, welke gewoonlijk ter tafel van deze regeering gebragt wierden, zijne excellentie den heer Maar- schalk en Gouverneur Generaal verscheidene waren voorge- komen, die in detail, zooals zij wierden behandeld, de occupatien dezer vergadering te zeer vermoeielijkten en tevens door dit gebruik aan onnoodige vertragingen en belemmeringen onder- hevig wierden gemaakt; bedoelende zijne excellentie hiermede te verzoeken, welke aan deze regeering plegen te worden ge- adresseerd tot het landen en verkoopen van aangebragte ladingen en koopmanschappen, om over Java naar Ambon, Banda en Arauw ten handel te varen, om geld naar Java uit te voeren, om rijst aldaar in te koopen, om zich naar Java of elders buiten deze koloniën te mogen begeven, om gepermitteerde goederen uit te voeren, om gelden in de groote geldkamer te deponeeren or naar elders buiten de kolonie te vervoeren en andere, derge- lijke zaken, welke gedeeltelijk moeten beschouwd worden als van het ressort te zijn van den Gouverneur Generaal alleen en gedeeltelijk van het departement van den directeur-generaal van 'sKonings finantien en domeinen; terwijl ontrent dezelve aan deze vergadering eenlijk behoorde te verblijven het maken van generale bepalingen, waarnaar men zich in het verleenen van de gedachte concessien zoude reguleeren ; en dat tot het maken van deze bepalingen eene gepaste aanleiding zoude worden gegeven door het maandelijksch verslag, voortaan door den directeur-generaal nopens alle zaken, den handel, de Gnantien en de generale directie betreffende, aan deze regee- ring in te dienen, waarbij niet alleen zoude worden rapport gedaan van alle vergunningen van dien aard, welke in den loop der jongst verweken maand mogten zijn gevraagd, maar ook de cynosare voorgesteld, welke daaromlrend voor liet vervolg

592 1809. H. W. DAÊNpÊLë.

tot liet meeste voordeel van deo handel en der finanüen zoude dienen te voorden gehouden;

en daar volgens deze cynosure niet alleen eene meerdere eenparigheid in de besluiten dezer vergadering ten aanzien van het toeslaan of ontzeggen van soortgelijke verzoeken zoude worden verkregen, maar de decisiên daaromtrend, zonder eenigen invloed van personeele gunst of ongunst, op de be- schouwing alleen van de bclangens van den handel en der finantien zouden rusten en bovendien alle onnoodige trainissc- menten worden afgesneden, die dikwerf van schadeiyke gevolgeo zouden kunnen zijn;

zoo proponecrde zijne excellentie welraeld om uit aanmerking der aangehaalde redenen te besluiten, dat voortaan alle de voorschrevene verzoeken niet meer aan deze regeering zullen worden geadresseerd, maar aan den Gouverneur Generaal alleen of, voor zoover zich deszelfs departement uitstrekt, aan den directeur-generaal, die dezelve zal accordeeren (»f niet accordeeren naar bevinding, submitteerende nochtans in het laatste geval de daartegens bij hem opererende zwarig- heden of difficulteiten aan het oordeel dezer vei^dering en zich wijders daaromtrend aan de vastgestelde orders, ^^^ meuten en instructien gedragende.

21 Maart. Vereenvoudiging der werkzaamheden ter gene- rale seorelarie.

De Regering besloot «conform*' het navolgende Toorstel van den Gouverneur-Generaal.

Zijne Excellentie proponeert de navolgende redactie te

adopteeren, als:

1^ om de verevening van het agterstallige werk te exru-

seeren, behalven de resolutien, welke alsnog ter secretarij

kunnen worden bijgeschreven;

S® om te continueeren met het afschrijven der resolutien

voor Holland, origineel en duplicaat; 3^ om te excuseeren het werk der materien en de beeren

180d. H. W. DAENDEL8. 593

leden dezer Yergadering te ontlasten van hel waarnemen der beschr^yingen;

4® om het beantwoorden der brieven van geheel Indien door deze regeering almede te exGUseeren; dien ten ge- volge een aparten commis te chargeeren, die dit werk onder bet oog van zijne excellentie en het opzicht der secretarissen generaal zal volvoeren, daartoe door zijne excellentie expresselijk te benoemen;

o^ om het honden van notulen bij deze regeering te excu- seeren en directelijk resolutien te laten formeeren, waardoor een secretaris wegvallende, den overblijvende 10/m. rd* 'sjaars toe te staan;

6® om te excüseeren de overzending van de buiten-kantoren van de advisen, resolutien, bijlagen en andere papieren voor Holland en uit de nog aanbanden zijnde het archief ter generale secretarij te laten completeren;

7® om almede te excüseeren het concipieeren van brieven door de regeering aan den minister, ter vermijding van herhaling, die de leclure daarvan nutteloos en onaange- naam voor hoogst denzelven maken;

8^ om door den heere directeur generaal daarentegen maandelijks een pertinent verslag aan de vergadering te laten doen van den flnantieelen en mercantilen staat van zaken van geheel Indien en van de disposilien, verbeteringen, vooruitzichten en verwachtingen, die men omtrent dit gedeelte van publieke administratie heeft, telkens, voor zoover de ingekomene berigten loopen, welk verslag bij belangrijke voorvallen mede tusschentijds kan worden gedaan en den minister, instede van de brieven, aangeboden, indien de gelegenheid daartoe con- venabel is;

9^ om den adjunct eersten gezworen klerk te chargeeren met

het houden der realia; 10^ om den marginalist levens te belasten met het registreeren van alle de van de buiten-kantoren ontvangen wordende papieren ;

UL 1?. 3S

694 180Ó. H. W. DAEfiDÉLS.

11" om het getal collationisten op één te bepalen en deozelTcn

tevens te nomineeren tot archivaris; 12" om twee gezworen klerken aan te honden voor de aciens

en dagelljksche expeditie, en 13" om aan den eersten gezworen klerk te laten behouden de leges, doch de maandelijksche verstrekkingen van schrijfbehoeftens te reduceeren op: 2 riemen, groot formaat papier, iustede van 97i riem 4 ■ klein » • ■ • 147ii •

20 bossen pennen > > 80 bossen

1 ft potiooden en rood aarde > » 2 ie

om de ses maanden: 6 S lak in het halve jaar te laten op den ouden voet en alle meerdere verstrekkingen af te schaflTeo.

Het doel van dezen maatregel was bezuiniging. Zie Daen- delsy Staat enz., blad. 84, noot.

21 MnarL Machtiging op den direcieur der fortificatien en mililaire gebouwen tol hel in dienst nemen van twee koeli's als 'bra{)portganger8'* op het gebruikdtjke dagloon

21 Maart. Bepaling, dat elk collegie zijne eigen uit- gaven moest bekostigen.

Dit besluit is wel aangehaald gevonden, maar niet aan- getroffen.

^ApV" ' Machtiging op den sequcstcr insolvente boedels van Compagnies dienaren aan de crediteuren in Indié te verantwoorden.

De Regering besloot -conform" het navolgende voorstel van den Gouverneur-Generaal. Zijne excellentie de vergadering te kennen gevende, dat de

180d. • H. W. OAENOËLé. |t9K

roornaamsie crediteuren in den boedel ^van wijlen den iioofd- schoot der stad Batavia, Hillegert, zich aan hoogstdenzelven hebbeo geadresseerd met te kennen gave, dat van dezen boedel, welke als insolvent door den seqaester van 'sLaiids insolvente dienaren was aanvaard, niets in voldoening hunner weUige prelensien zoude teregt komep, bij aldien daarmede ingevnige vorige usantien wierd gehandeld en de daaruit te proflaeerene gelden aan de desolate boedelkamer te Amsterdam merden ovei^emaakt, verzoekende mitsdien en mede, omdat k[ na een verblijf van meer dan 25 jaren in deze kolonie liet te presumeeren is, dat wijlen de hoofdschout, Hillegert, ^eDige pretensien ten zijnen lasten in Europa zoude hebben, lat de sequesler Gaulier mogt worden gelast dezen boedel ^n de crediteuren in deze kolonie te verantwoorden en op leo ?oet, waarop insolvente boedels worden behandeld, te iquideeren ;

dat, daar de motieven van dit request volmaakt overeen- 'temden met de klagten, welke sedert jaren herwaarde, zoowel uer, ak in Holland, over de beheering der desolate-boedelkamer ^n uitgebragt, hoogstdezelve het niet alleen billijk vond, dat Q dit speciaal geval aan het verzoek der crediteuren in den ^el van wijlen den hoofdschout, Hillegert, werde voldaan, uaar het tevens noodzakelijk oordeelde, dat in het algemeen tmlreut de bebeering van insolvente boedels van gewezen (juvernements dienaren eene andere cynosure werde aange- toroen, waardoor de gedachte misbruiken werden geweerd;

propooeerende dien ten gevolge om, met intrekking en af- chafSng van alle vorige wetten en usantien, daartegens strijdig, eo griffier vaD den hoogen Raad van justitie als sequester ao de insolvente boedels van gewezen *s Lands dienaren in ^e kolonie te autoriseeren en te gelasten om alle de boedels, ^elke in de gedachte qualiteit onder zijne administratie zijn f zQllen komen, aan de crediteuren dier boedels hier te lande ^ verantwoorden, daarin procedeerende op de wijze, waarop ^ stijl en practyck insolvente boedels tot liquiditeit be- '(><'ren te worden gebragt, en daarbij observeerende, dal geene

K96 IdOQ. H. W DAENOEL8.

gelden uit deseWe werden afgegeven dan onder de cautie de restitaendo.

Bij billet van 4 April 1809 werd bovendien ter kennisse van het publiek gebracht, »dat, vermits de creatie der gene rale rekenkamer en derzelver verplichting om alle de boeken, rekeningen en bewijzen van de kollegien van Weesmeestereo van Boedelmeesteren der Ghineesche en andere onchristeo sterfhuizen, van den curator ad lites en de sequesters U examineeren en te confronteeren, allen en een iegelijk At vrijheid wordt gegeven om, onverminderd den gewonen loo{ der justitie en een ieders verplichting om de pretensien, welk< men vermeenen mogt op eenige der onder de voorscbrevei beheering zijnde boedels te kunnen of te moeten maken. Ui behooriyker tijd en plaatse te doen gelden, dezelve prelensiei tegen den tijd der confrontatie, behoorlijk geverifieerd^ i»<'i> aan de generale rekenkamer welmeld te kunnen opgeven ei inzenden".

»1 MMrt 18 Ipril

üügifle van crediet-brieven^ aan te fnaken difn hel college van Weesmeesleren,

. De Regering besloot «conform" het navolgende voorste van den Grouverneur-Generaal.

Zijne excellentie, onder te kennen gave van het oneifrc aardige, dat het gouvernement was bankhouder van groote er kleine panden, geldschieter op losse obligalien en op vasi goederen, en van het gebrekkige van de geheeleinnglingdi'j bank van leening, waardoor den Lande, zelfs na eeoe ver betering, daarin gemaakt, nog jaarlijks een verlies kwan te lijden aan interessen van meer dan vijftig duixend rd\ ei de benodigtheden van bet gouvernement zelve, wdke vorderen dat eene zoo aanzienlijke somma in deze difficile t^deo aai 'sLands kas wierd terug gegeven, hoogstdenzelven hadden l»^ wogen om in de eerste phiats bet grootste gededle dei uitstaande penningen van de bank te laten incaaseeren ei

180Q. H. W. DAENDEL8. K97

de Terhanden op vaste goederen aan de weeskamer orer te doeo gaan, terwijl hoogstdeszelfs pogingen verder daar heen strekten om de bank van leening in particuliere handen te iloen oveif[aan;

dat ztjne excellentie hierin door de tiJdsH)mstandigheden niet hebbende mogen slagen en het egter voor de smalle en commerceerende ingezetenen noodzakelijk is, dat zoodanig een bank, niet alleen blijft exteren, maar, gezuiverd van hare foaleo, op nieuw wierde geêxtendeerd tot groote panden van roerende goederen, en

dat alverder de weeskamer door te kunnen disponeeren over een aanzienlijker fonds in de gelegenheid gesteld worde de landeigenaren en verdere houders van vastigheden te kunnen gerieven met 'Z, der waarde, indien zulks benodigd ware, op hare goederen;

Zijne excellentie, om deze doeleindens ten voordeele van het publiek en zónder nadeel van 'sLands kas te kunnen daaxstellen, noodzakelijk heelt geoordeeld dezer regeering hel volgende Yoorstel te doen :

l^m de weeskamer te doen creëren zes maal hondert duizend rd* papieren van credit, van stukken van een duizaid rd% met magt om dezelve in circulatie te brengen en last aan de administrateurs-generaal en mindere kas- houders van den Lande dezelve, evenals de credit-brieven van den Lande, in betaling te ontvangen: -^ om tot meerder zekerheid van het publiek de gedagte papieren van credit te doen contrasigneren door eene Gommissie uit deze vergadering; 3' om uit de provenuen van deze meerendeels op hypotheken uitgezet wordende credit-brieven, a zes percent, vier en twintig duizend rd' te laten verstrekken tot het onder- houd van de bank van leening; ^^ om den Lande provisioneel nog te laten fourneeren drie maal hondert en vijftig duizend rds op een interest van Vi percent 'smaands, aan de bank van leening en voorts, navolgens een verbeterd reglement, uit deze penningen

598 IdOQ H. W. DAENOELS

aller hande soorten van roerende goederen te doen b^ leenen, welk reglement tot basis dient te hebben, dal alle panden zullen verrenten tot den dag, dat bel moDiant der verkogte panden in de kas van de bank zal zijn terug gebragt, en dat de verkopingen op de ordinaire wijze en gewone percenten zullen geschieden door vendu meesteren, welke daarvoor zullen genieten een percent terwijl de overige 5 percent mede ten voordeele van dr bank in deszelfs kas zullen worden gestort.

En eindelijk om het gementioneerd reglement door eenf- commissie uit deze regeering te doen concipieeren.

Zie ook 7/14 September 1809.

22 Maart. Verhooging van 3 stuivers, kapergetd, h( 3 stuivers, zilver geld, van het kostgeld, voor eiken gevangene in *sLands boeijen te Samarang aan diu cipier uit te keeren.

Zie ook 11 JullJ 1809.

22 Maart. Machtiging op de officieren van de djajang- sekars als distinctief Ie dragen teen enkelde zilten- 'bzabel dragon\

28 Maart. Bepaling, dal aan inlandsche recruten^ ter- stond bij hun aankomst, zooved dagen soldij verstrekt moest worden, als hun zoude ^competeren tot aan den wrdinairen looning-dag' \

25 Maart. Aanstelling in den Oosthoek van een com- missaris tot adsistentie van den gezaghebber hij all* werken, welke personeel toezicht vereischten.

Het tractement van dezen commissaris bedroeg 8() lijks- daalders, zilver geld, *sroaands.

1809. H. W. OAENOEL8. 599

27 Maart. Adoptie.

Ontvangen een missive van den hoogen Haad van justitie van Hollandsch Indien, geschreven alhier [Buitenzorg] den i^^^ Febraarlj jongstleeden, dienende in beantwoording der resolutie van zijne excellentie in dalo 7 September 1808, waarbij in handen van weimeiden Raad was gesteld de requeste van de vrije vrouw Manies, daarbij, — onder te kennengave, dat zij, sup- phante, buiten wettig huwelijk had ter wereld gebragt een doch ter (je, 't welk door nu wijlenden dispencier te Samarang, Joan Hendrik Gerlach, bij haar zoude zijn verwekt, en dat dit kind, genaamd Paulina, vervolgens door de weduwe van den voornoemden Gerlach was geïnstitueerd geworden tot deszelfs universele erfgename en sedert zonder testament was komen te overlijden, — verzoekende, dat aan haar als vleeselijke moeder van dat kind zoude mogen worden uitgekeerd al, hetgeen door hetzelve was nagelaten, — met injunctie aan meer gedachten Raad om zijne excellentie te dienen van consideratie en advis, of en in hoeverre na gemeene regten of ook inge- volge de plaatselijke wetten en usantien in deze kolonie de suppliante als moeder van hare onwettige dochter, dan wel de naaste erfgenaam van de ouders bij adoptie tol de gedachte nalatenschap geregtigd moesten worden gehouden;

en in aanmerking genomen zijnde, dat het gedachte kind, Paulina, door hare moeder, de vrije vrouw Manis, volgens acte van adoptie, te Samarang voor den gezworen heambt- scbrijver, Hendrik Fredrikze, en getuigen op den 1"^" October 1777 gepasseerd, aan den gezegden J. H. Gerlach en deszelfs huisvrouw, Maria Elias, als adoptanten is overgegeven, onder expresse verklaring van de zijde der gemelde vrije vrouw Manis van, niet alleen afstand te doen van het geboorle-regt, maar ook van het regt van erven van haar dochtertje Paulina, hetzelve zonder eenige reserve overgevende aan Gerlach en zijne huisvrouw;

considerende, dat bij de gemelde acte van adoptie niets bedongen is, hetgeen tegen de wetten of de billijkheid zoude

600 1d09. H. W. OAENOELS.

strijden, maar integendeel, dat de voorschreven actecoDforra is aan een speciale wet van Gouverneur Generaal en Raden, vervat in hoogstderzelver resolutie van den 9° Mei 1769. v«raarbij, uithoofde dat niet zelden bij het adopteren onder den inlander bedenkingen en verschillen in het stuk van erfenisse wierden geboren, tot wegneming van die incon- venienten is gestatueerd, dat, wanneer Chinezen, Mohamedanen of andere onchristenen hunne kinderen aan een ander by wege van adoptie overgeven, bij die overgave zullen moeten verklaren, of zij van het regt van erven van zoodanig over te geven kind of kinderen afzien, dan wel in bet stuk ^-ao erfenisse geconsidereert willen blijven als eigen vader en moeder, ingeval zoodanig kind of kinderen door voor-over- lijden iets mogten komen na te laten, met last voor de notarissen en ook de beambtschrljvers op de buiten-kantoren, tot het opstellen van alle wettige actens en instrumenten gequalificeerd, om, zoowel in het eene, als in hel andere geval bij de actens dan wel contracten van adoptie te doen blijken van hetgeen de contractanten daaromtrent bieren te sti- puleeren, nadat zij door hun behoorlijk onderrigt en onder- vraagt zullen zijn op al het door Gouverneur Generaal en Raden gestipuleerde bij de onderwerpelijke resolutie, alles onder dezen verstande, dat, wanneer de eigene ouders van zulk kind of kinderen gerenuncieerd hebben van het regt van erven op dezelve en zulke geadopteerden geen wettige descendenten nalaten, de adoptant of adoptanten bij het sterven van dergelijk kind of kinderen zullen geconsidereert worden als vleeschelijke oudeis, hetzij zoodanig kind bij uitersten wille gedisponeerd heeft of niet, en zelfs de naastbestaandeu van den adoptant of de adoptanten, bij dezer laatsten voor- overlijden, evenals naastbestaandeu van het geadopteerde kind of kinderen, indien de geadopteerde zonder testament komt te sterven, onverminderd het regt van erven, dat in alle gevallen zulk geadopteerd kind of kinderen dan wel derzeher wettige descendenten behouden op de ouders, welke de over- gave van kind of kinderen gedaan hebbeu, en tevens verbügeo

180Q. H. W. OAENDEL8. 601

op dengene, welke ben adopteerde tenzij het speciaal anders mogt begrepen of roet de adoptie niet verder mogt beoogd worden dan de bezorging van eene goede opvoeding door den adoptant of adoptanien ;

overwegende eindelijk, dat, nademaal de convenientie tus- schen Gerlach en zijne huisvrouw ter eenre en de vrije vrouw Manis ter andere zijde rusl op eene iiildrukkelljke wet van Gouverneur Generaal en Raden en het kind Paulina ab inlestato is overleden, het aan geene verdere twijfel kan onderhevig wezen, dat, in stede van de vleeschelijke moeder of de suppliante in dezen, de naast bestaanden van de adop- lanten, Gerlach en zijne huisvrouw, zooals die door het Indisch versterf-regt daartoe worden geroepen, ten volle tot de erfenis der nalatenschap van het kind Paulina geregligd zijn ;

besluit dienvolgende het bij requeste gedaan verzoek door de vrije vrouw Manis te ontzeggen, zooals het ligt, en daarentegen, conform het uitgebragie advis door den hoogen Raad van justitie, de naaste erfgenamen van den meermeiden J. B. Gerlach en zijne huisvrouw volgens het Indisch ver- sterf-r^t voor geregtigd (e verklaren als erfgenamen ab intestato van de nalatenschap, door het kind Paulina met den dood ontruimd.

27 Maart. Maatregel Ier bevordering van de circulatie van koper gdd te Samarang en te Soerabaija.

Is besloten, dat de winkeliers en Chineezen, zoo te Samarang als te Sourabaija, volgens eene te maken verdeeling zullen moeten fourneeren eene zoodanige somme in Japansch koper geld, als tot betaling der militaire tractementen aldaar, voor zoover die in koper geld genoten worden, maandelijks zal worden bevonden noodig te wezen, en zulks tegen verwisseling van een gelijk bedragen aan papieren van crediet uit 'sLands kas zonder eenige agio, ten einde hierdoor de kopere munt in de circulatie te behouden, 't militaire te gerieven en 't agio- teeren tegen te gaan, in navolging van hetgeen te Batavia is

60S 1d09. H. W. DAENDEL8.

geintroduceert, alwaar de pachters en de potia's der bazaars, ingevolge van een deswegens door de hooge regeering genomen besluit ('), op denzelfden voet voor de militaire tractementen moeten foarneeren dertig duizend rijksdaalders, koper geld. *smaands, in ruiling tegens papieren van crediet.

27 Maart. Aanslelling van opzichters bij houiaapel- plaatsen.

Is besloten, dat op de onder volgende houtstapelplaatsen Europeescbe opzichters zullen worden geplaatst, b\s te:

Sourabalja, waaronder sorteert Banjer of Probolingo;

Grissee, waaronder Sidaijoe en Toeban;

Rembang, waaronder Lassum en Bantjar;

Joana, waaronder de dessa Pepedanghan bij de Wallaban en Taljoe;

Samarang, waaronder Karwelaan en Quala Damak;

Tagal, waaronder Bacoelang in 't Tagabche en Gaogang in het Paccalongansche.

Voorts de tractementen van deze opzichters, zoowel ak die der inlandsche hoofden, welke onder hen gesteld zijn, te b^ palen, zooals dezelve bepaald worden by dezen, als:

de Europeescbe opzichters te Samarang, Remhang en Grissee. ieder 's maands op rd' 75

de zes inlandsche hoofden op de aan hen onder- geschikte stapelplaatsen, ieder 's maands op • IS

de Europeesche opzichters te Sourabaija en Joana, ieder 's maands op . • 60

drie inlandsche, aan hen ondergeschikte hoofden, ieder 's maands op ■ li

de Europeesche opzichter te Tagal, 's maands «50

de aan hem ondergeschikte inlandsche hoofden op de stapelplaatsen in het Paccalongansche, ieder 's maands • 1 ^

en te Bacoelang • 10

alles in zilver geld.

(*) Zie boven bladz. 570.

1809. H. W. DAENDEL8. 603

Eindelijk te bepalen, dat de Europeesche opzichter der ▼ereenigde stapelplaatsen van Tagal en Paccalongang zijne woonplaats op Tagal zal moeten kiezen.

28 Haart. Toekenning aan den baas jager te Batavia van 60 rijksdaalders, papieren geld, *smaands.

Hij moest daarvoor zes (vroeger 12) jaag-paarden onder- houden, nevens de noodige «boeijangers".

28 Maart. Bepaling, dat het tractemenl der leden van hei collegie van Schepenen voor Vs gedeelte in zilver geld uit de stads'kas zoude worden betaald, dan wel met de onder ultimo van elke maand door de Regering te bepalen agio in papieren

Zulks was «aan alle overige ambtenaren ter hoofdplaats •Batavia toegestaan''.

28 Maart. Aanwijzing der standplaatsen van de schouten en onder-schouten in de ommelanden van Batavia.

Is goedgevonden en verstaan:

1® den bij besluit dezer regeering van den 5^° dezer aan- gestelden schout voor het Zuid Wester quartier alsnu te doen verblijf houden op Kouripang, leggende aan den weg van Tangerang naar Buitenzorg, na gissing van Tangerang Zuidelijk 30 paaien, van Jassinga Noord Oostelijk 40 paaien;

2* den schout van het Noordwester quartier op Batoe Tjepper, oithoofde van de groote jurisdictie, welke onder dit schoutambt, vooral aan den zeekant, zal komen en alwaar zig een groot deel slegt volk ophoud en in de regen- mousson ontoeganklijk is, evenals die van het Zuidwester qpartier en op denzelfden voet, toe te voegen eenen onder- schout om verblijf te houden op Katapang.

604 1809. H. W. DAENDEL8.

28 Maart. Ménage in de Bataviasche huishouding.

Is goedgevonden en yerstaan:

Ten eersten: onyerminderd de bij besluit dezer regeering van den 21^ dezer bereeds gemaakte bepaling, het generale secretarie te bepalen op de volgende geêmploijeerdens:

1 1«" gezworen klerk xd* i400

met behoud der leges, doch zonder meer;

1 adjunct 1*" gezworen klerk • 2400

1 marginalist of register-houder • 1440

1. archivaris en collalionist • 1200

S gezworen klerken ad rd' 100 ieder » 2400

4 ordinaire » • > 60 • • 2880

4 tweede « • • 40 • • 1920

4 derde » > > 30 » > 1440

4 vierde • » • 20 » • 960

Ten tweeden: blJ den heere directeur-generaal te plaatsen: 1 klerk van rd" 60 en

1 » » » 40 of 'sjaars rd» 1200

Ten derden : het kantoor van den translateur in de Haleidsche taal te bepalen op: 1 translateur a rd* 2400 's jaara

1 klerk » » 560

2 klerken • • 240

4 assistenten • » 396 >

Ten vierden : het kantoor van den translateur in de Javaansebe taal te stellen op:

1 translateur a rd* 1800 'sjaars

1 Javaanschen schrijver » 118 : 197$ *

Ten vijfden : de generale rekenkamer bepaald te laten volgeiis de jongste organisatie, doch, als daar niet onder begrepen, in te trekken het gevalideerd extra-douceur voor twee klerken a rd' 20 ieder 'smaands.

Ten zesden: het finantie-kantoor, benevens dat van de administrateurs-generaal op den onlangs bepaalden voet Ie laten, behalven twee klerken, welke aan ieder zijn toegestaan

1800. H. W. DAENDEL8. 60K

k rd* 20 ter maand en dezelve mitsdien te laten continu- eeren. Ten zevenden : de wapenkamer te bepalen op :

1 boekhouder è rd' 1200 'sjaars

1 klerk • » 480

1 • • • 240

Ten agtsten: de administratie der suiker-pakhuizen te reduceeren tot op een administrateur en gevolglijk bij vaca- ture deszelTs plaats onvervuld te laten. Ten negenden: het artillerie-kantoor te bepalen op:

1 klerk a rd* 40 of 'sjaars rd« 480

1 » » . 30 • » » 360

Ten tienden: de administratie der pakhuizen van Onrust

bij vacature te supprimeeren en te verdeelen, de helft aan

de Waterpoort en de wederhelft aan de Westzijdsche negotie

pakhuizen.

Ten elfden: bet traclements-kantoor te verminderen met

den visitateur met zijne klerken, welke 's maands genieten

rd* 19» of 'sjaars rd* 2540

den suppoost en twee klerken van het militaire departement, na verevening hunner boeken, a rd' 220

'smaands of 'sjaars • 2640

Ten twaalfden: het tractement van den gezworen klerk bij den hoogen Raad van justitie in te trekken en het getal klerken voor dat coUegie te bepaalen op twaalf.

Ten dertienden: bij de hooge militaire vierschaar, in slede van twee hdmbardiers, een hode te doen fungeeren onder het genot van rd* 45 ter maand of 'sjaars rd* 540.

Ten veertienden: de kerk- en school-dienaren te vermin- deren met 5 schoolmeesters, als ten onrechten opgebragt, tot rd* 510 'sjaars; het voorlecerschap op Onrust rd* 240 'sjaars; instede van 4 doop-boekhouders en 8 inlandsche krank- bezoekers, slegts de helft aan te houden.

Ten vijftienden : de boekbinders te stellen op 4 boekbinders a rd* 15 'smaands ten dienste van het generale secretarie

606 ^SOè. M. W. DAENDÊLè.

en op 4 boekbinders, mede a rd' IS, voor de generale directie.

Ten zestienden: bij vacature het liantoor van den ont- vanger generaal in te trekken en te laten overgaan op dat van den groot kassier.

Ten zeventienden : de bedieningen van ordinaire gecom- mitleerdens bij vacature te doen vervallen.

Ten agtienden: de post der gecommitteerdens over de suiker-culture bij vacature insgelijks te doen vervallen.

Ten negentienden: te bepalen, dat het collegie van hnwe- lijksche en kleine gerechts-zaken voortaan uit hare eigen fondsen deszelfs onkosten moet impendeeren en bestryden.

Ten twintigsten: de domestiken van zijne excellentie deo heere Maarschalk en Gouverneur Generaal en de verdere be- dienden voor deze regeering te bepalen op:

1 castelein voor hel gouvernements gebouw a rd* 100 'smaands rd* 1200 'sjaars

1 kamer-bewaarder » 730 •

8 bodens a rd' 4S 'smaands » 43S0 >

voorts 12 inlandsche ordonnancen, onderhouden op den voet van oppassers, doch jaarlijks een onkostbare montering, zeer gedistingeerd verschillende van die der oppassers, en dezelve te verdeelen, als:

6 ter dispositie van zijne excellentie,

S voor den lieutenant-Gouverneur-Generaal,

2 « • directeur-generaal,

1 • » secretaris-generaal van den Maarschalk en Goo- vemeur Generaal, en

1 » • secretaris der hooge regeering.

Ten een en twintigsten: af te schaffen de afbetaling aan twee brieven-bestelders tot rd' 54 in het jaar.

Ten twee en twintigsten: de geêmploy eerde van het voor- malig ambagts-kwartier alsnu te bepalen op:

1 lands-architect a rd* 7125 'sjaan

1 opziender der werken a • 3600 •

1 meesterknegt a • 600 »

lèOè H. W. DAËNOELè. 607

1 dessinateur, tevens de werken nagaande, a . . . rd* 360 's jaars en voorts te doen vervallen de alhier geêmploljeerd geweest zijode geel-gieler, loodgieler en glazemakers.

Ten drie en twintigsten : de bediening van opziender der equi- page smitswinkel, genietende rd' 1200 in het jaar, in te trekken.

Ten vier en twintigsten : almede in te trekken de opziendcrs- plaats op de equipage kuipers-vnnkel, bedragende 's jaars rd» 1200; en

Ten vijf en twinligsten: insgelijks te vernieligen den post van meesterknegt op den kaartemakers-winkel, genietende 'sjaars rd' 560.

Het totaal bedrag dezer bezuinigingen bedroeg 94, 592 : 47^/, rijksdaalders 'sjaars. Zie ook 19 JuliJ 1811.

28 Maart. ItUrekking van doticeurs^ cm.

Zijne excellentie legd over een korle aantoning van diverse politique en andere ongelden, douceurs, procentos, spillage en andere partiele inkomsten van verschillende dienaren, welke Qa de jongst gemaakte bepalingen nopens de vaste tracte- fflenten en andere ingevoerde bezuinigingen alle dienen te worden ingetrokken, benevens een aantooning van de ver- mindering, welke in de verstrekkingen van verschillende huishoudelijke uitgaven zoude kunnen worden geleden, onder (e kennen gave, dat door de besparing van alle welke uitgaven in het geheel, in vergelijk der uitgaven van het vorige jaar, eene menage voor 'sLands kas zal worden betracht van eenmaal hon- derd en dertien duizend zeven honderd zeven rd" twee en twintig stuivers, gedeeltelijk in zilver, kopere en papiere munt;

met voorstel wijders om, voor zoo ver de een of ander der bij de hiernevens overgelegde lijst vermelde uitgaven eo douceurs niet reeds bij een bijzonder besluit mogt zijn ingetrokken, dezelve alle bij besluit van heden voor den ver. volge te doen cesseeren;

volgende de gedachte lijst hierbij geinsereert :

908

1809. H. W. DAENDEL8.

Gollegie van Schepenen:

tot tractementen van de substituten, oppassers en caflers

voor boei-guastos der gevangenen van den drossaart

tot salaris aan den ijkmeester en bodens

politique ongelden, diverse:

aan den hofmeester tot onderhoud van de helmbardiers-monteerings

aan den sahandhaar voor vergulde wagens

Trains- en oorlogs-ongelden :

aan de kruisprauweu van den kom- mandant der Sumbauwareezen, volgens besluit van den 4<'> October 1808

aan den kommandant der Sumbauwa- reezen voor commissie-gelden, volgens besluit van den 8«» Maart 1804

Inkomsten des koningryks Jacatra:

de 10 pet, uit de pagten aan de in- landsche kommandanten, volgens besluit van den 9«» Januarij 1798

aan 't coUegie van Boedelmeesteren, wegens 't jaarlij ksch toegelegde 7«uitde waijangs-pagt

aan den koorn-molenaar voor tracte- menU volgens besluit van den fh» Sep- tember 1806

. voor 1 pet. uit den verkoop van am- phioen» ten behoeve van 'tpenniste-gestichl

spUlage der administrateurs, zoo van de Westzijde, Waterpoort en Onrust. . .

de Vt rd« aan de administrateurs van de suiker-pakhoizen

aan de administrateurs van het kleeden- pakhuis voor het bergen en gadeslaan van de amphioen

de vermindering in de kody-gelden, Transporteere

200:— 6033:-

3612:-

180:

1521 : ~ -

720:-

72: —

272: —

1800. H. W. OAENOELS

609

Per transport

Tolgens fcoelij-rolle dalo 3 Febniary 1809, vülgens opgave van den welËdelgestrengen beer directeur-generaal, tot

doueear a/d gecoinniitt. o/d rijslmarkt

voor koelijs van de groote geldkamer.

Politique dienaren:

aan douarière Hom tol equivalent, in- slede van randsoen

aan de gecommitteerdens van de groote geldkamer ,

tot een douceur aan den suppoost van ile wapenkamer

aan den gezworen klerk, voor wagen- hnur ter rondbrenging van papieren aan (Ie hooge regeering

voor den inkoop van naamboeken en almanakken ten behoeve van de hooge regeering

tot een premie a/h negotie-comploir..

tot een premie aan het secretarij- comptoir ^

aan het visite-comptoir ad idem

aan den hofmeester, ter weder uitkeering aan den geheimschrijver

tot onderhoud der paarden van helm- bardiers

voor de werkjongens en koelijs in den boekbinders-winkel, item rapportgangers ^an diverse comptoiren en den inkoop van schrijfbehoeftens voor de secrelary zoude een qnart minder, dan opgebragt is, in den vervolge bepaald kunnen worden, dus minder

aan den aannemer van 't uitmodderen der rivieren, en zulks voor de rivier van (Ie werf, agter het provisie-raagaz\jn, en

zoo langs 'tcasteel

Transporteere

PLAljUT-MNUl BSBL XV.

272:-

278: 2160:

260:

480:

50:

325:

246: 1000:

500: 1500:

204:

2160:

1045 : -

1500: —

114:-

11509 : 30

72859:27 39

éió

1800. H. W. OAÊNDËLé.

Zilver munt.

Koper.

Credit pafrier.

rd- 272:--

rd'

rd>

1}509:30|72859:27 — 10318:17

-13^47:44 -

I I

— IlSOOO:— -

272:— 129857:26 83577:44

Per transport

▼oor Va rd* Astn de gecommitteerdens der soiker-cullnre

'teen pet. aan de pagters op het ge- teld koper geld

voor het inhuren van tjunias en pak- huizen moet slegts */• gecalculeent wor- den, zoodat hiermede in dit jaar gewonnen

word

somma

of te zameo:

aan zilver rd« 473 : —

B koper > 29887:46

» crediet papier • 85577 : 44

totaal rd» 113707:42

Is navolgens dit voorstel besloten en mitsdien de afbetaling van de bij voorschreven lijst voorkomende posten, voor zoover niet reeds bij vorige besluiten afgeschaft en ingetrokken, abnu af te schaffen en in te trekken, zooals geschied bij dezen.

28 MaarU Besparing van uitgaven.

Zyne excellentie exhibeerd een kort tableaa van uitgaTeo. welke hoogstdenzelve bij examinatie der boeken dezer hoofd- plaats van het vorige jaar zijn te voren gekomen, welke gedeeltelijk uit zich zelven komen te vervallen en gedeeltelijk door eene strictere oeconomie zullen kunnen worden ailg^ wonnen en waarvan het bedragen te zamen tot een mooUnt van viermaal honderd twee en zestig duizend twee honderd en negen rd* en negen stuivers, zoo aan zUvere, kopere ak papiere munt, in alle gevalle door deze regeering zoude kunnen worden beschouwd als een fonds om daaruit de onvoorzieDe uitgaven voor dit loopende jaar, welke niet zullen zijo ie

180d. H. W. 0AÉNDEL6.

611

Termijden, ruim te konuen goedmaken, blykende dit eeo en auder nader uit de volgende

Aantoning van zoodanige gelden» dewelke geduurende den loop van dit boekjaar apparent niet behoeven uitbetaald te worden en ook gedeeltelijk van zig zelfs komen te vervallen, waardoor voor den Lande word ingewonnen het volgende:

Zilver munt,

Koper.

Credit papier.

aan den kadel Merken voor reis- kosten

aan Sandol Roy dito

• de Jong en Monnereau, dito..

• den lieutenant Quarles

voor transport van den generaal

voor hoisbaur van Galderyen-Burg

toelage  of  reiskosten  aan  het 

opperhoofd van Timor* Stopkeerb. . . .

aan den 1*" lieutenant Filereaux, voor qualificatie

aan Iges en Mak, voor reiskosten en douceur

aan diverse Geilonsche staatsbanne- Hngeo, voor onderhoud

aan van China overgekomen Chi- neese munten

aan mondkost voor de Ceitonsche bannelingen

voor transportgelden, dito

aan diversen, in vergoeding wegens geleden schade hg alarm van hunne huizen

voor het corps gewapende Chineezes, ter goedmaking hunner ongelden.. . .

voor de inlandsche piekeniers, ter bewaking der casernen en batterijen.

aan de koelij's aan 't nieuwe fort

Ie Tangerang

Transporteere

rd»

rd'

323:16

480:

3333:16 -

300:

1356:24 —

rd-

8000:- 800:-

3400: —

300:-

1398 : 18

3269:16

2439:28

2252:28

— 1416: — 12000:— I —

437:24

290: —

1000:

187:

^ 3000:- -

22459: 90 7292 : 52 I 16229 : 28

612

180d. H. W. 0AËNDEL6.

Zilver munt.

Per transport

aan maandgelden van 's Konings officieren» die op geene vaartuigen ge- plaatst zijn

voor schadevergoeding aan de over- heden van het schip, de Tuljmelaar .

aan Gicquel de Touches, voor reis- kosten

aan Pieters, voor tafel-gelden

• Lie Boenko, tot schftvergoeding van zQn genomen vaartuig

aan Tan Djokseeng, dito

• GutzlafT, voor de koekraal tot casernen op Buitenzorg

aan Kang Phoboon, voor 200 Chi- neesche artilleristen om de 6 maanden

voor 18 pet. uit de pagten aan de Chineesche officianten, volgens besluit van den 9» January 1798 en 20«° Maart 1801

schadeloosstelling aan diverse pag- ters

tot een middel van bestaan aan de officianten van de amfioen-directie, volgens besluit van den 15«» Fehruarij 1808

aan den scriba tot salaris na de dis- solutie

aan de tot het maken van bruggen, etc. in de bovenlanden gewerkt heb- bende timmerlieden

voor huishuur aan den directeur der fortificatien

voor gratificatie aan drie suiker- leverantiers

aan den resident van Palembang, wegens aldaar aan den Lande voor- gescholen gelden

Transporteeren

rd- 22459:

90

rd» 7292:52

540:

—

—

1 585:-

1

~

1

' 1075-

6333:

16

1

' _

1333:

16

1

I

—

351:

_

1

—

_

2000:-

—

4000:-

—

4000:-

—

10637: 8

—

—

7236: 6

—

—

17116: 2

_

429:29

760:- 2331:12

300D:

13717:41 I -

43736: 7 18042:621 69138:®

1808. H. W. OAENOELS.

613

Credit papier.

Per transport

aan den scriba van de bovenJand- sche commissie

tot douceur aan de commissie in de bovenlanden

tot douceur aan den stuurman op het schip Hount Vernon

aan inkoop van erven en buizen. .

voor zee-schade aan 't kartelschip de Goede Trouw. . . #

voor legdagen dito

• vragt*penningen dito

aan Macaré, voor maakloon van ko- per geld

voorts het betaalde voor de over- wigten aan de administrateurs voor coffij, eic. tot

aan het visite-comptoir voor 't vinden van valsche balansen

aan Tencij» voor geleverde pady...

voor 'tVt pet. uit den verkoop aan

de generale directie

somma

406088: 9

sommarium totaal:

aan zÜTer rd» 48077 : 44

koper munt • 8043: 4 ■ credit pa- pieren » 406088: 9

Ie zamen ... rd' 462209 : 9

NB. Daarentegen zullen weder vele ontevoorzieDe uitgaven Qioeten gedaan worden, die men alsdan uit deze ingewonnen gelden moet vinden.

(Onder stond) Wbltbyrsd8N, den 2K'° Maart 1809. (w. g.) H. W. MÜNTINGHE. Zoo is verslaan daarvan deze aanteekeuing te houden.

614 1809. H. W. DAENOEL8.

28 Maart. Begrooting van inkomsten en uitgaten ten behoeven van Batavia voor het jaar 1809.

Zijne excellentie geeft te kennen, dat na de reductie van dienaren en de intrekking van verschillende posten van uit- gave, douceura en andere ongelden, waartoe deze regeering heeft besloten, en na de maatregelen, welke reeds te voren omtrent het invorderen der uitstaande gelden van de bank en van het vendu-kantoor door hoogstdenzelve waren genomen, zijne excellentie thans in staat gesteld was deze vergadering een calculative berekening te kunnen overbrengen van de inkomsten en uitgaven, waarop gedurende dit loopende jaar ter dezer hoofdplaats kan worden gerekend;

dat het deze regeering na examinatie der beide daartoe betrekkelijke en hierna geinsereerde niemorien zoude consteren. dat de uitgaven daarbij ruim zijn genomen, zoodat dezelve niet ligt het daarvoor gecalculeerde zullen te boveo gaan, zooals onder anderen blijkt uit het gestelde voor onderhood van 'sLands gebouwen en fortificatien tot rd' 50,000, voor nieuwe werken tot rd* 100,000, voor inkoop van slaven lot rd' 150,000, terwijl daarentegen de berekening der inkomsten gebaseerd is op hetgeen men onderstelt zeker te zullen in- komen en daarbij op den verkoop van de meest renderende producten niet verder is gerekend dan tot een monlant van rd' 153 : 788 : 24 papier en S6 : 699 : 24 zilver voor de aan handen zijnde geringe quantiteit van specerijen en voor den verkoop van koffij, peper, suiker, indigo, cattoene garei» eo houtwerken te zamen niet hooger dan tot een bedragen van rd« 700,000 papier en 100,000 zilver.

En daar het uit de vergelijking dezer beide memorien van uitgaaf en inkomst al verder zoude consteeren, dat, daaronder mede begrepen de thans nog in cassa zijnde gelden, de inkomsten voor dit loopende jaar de uitgaven zullen sarpas- seeren met een aanzienlijk bedragen van rd' 128:737:46 of rd' 968 : 673 : 16 papier en rd' 318 : 704 : 31 zilver, lerw^l slechts op het koper een tekortkomst plaats heeft van

1d09. H. W. DACNDELS.

61K

rd' 100 : 364 : 10, 't welk uit het meerdere der papiere mant Tacil kan worden gesnppleerd, zonder dat daardoor het batig saldo voor het geheel werde verminderd, vertrouwende zijne excellentie, dat deze regeering naar mate der moeilijke om- standigheden, waarin zich deze kolonie ten aanzien van het debiet harer producten bevindt, deze vertooning van den finantieelen staat der hoofdplaats Batavia vrt| voldoende zonde ooi-deelen en daarin eene geruststelling vinden tegens den nadeligen invloed, welke de tljds omstandigheden en de strem- Diing van den vaart en handel bl} voortduring op 's Lands kas mogten hebben, weshalven zijne excellentie al verder pro- poneerde om van deze gegevene communicatie aantekening te doen houden blJ de resolutien van heden.

Memorie van zodanige gelden, als op heden in de respective kassen aan handen zijn en die gerekend worden gedurende den loop van dit jaar 1809 nog te zuUen inkomen, te weeten :

Papier.

Koper.

Zilver.

rd«

rd»

n^

in de groote geldkamer is aan

banden

750000:-

—

304689:15

en aan onbekwame papieren yan

cwdiL

95639^ —

—

—

in de groote geldkassa almede.

123900:-

755:25

6033:41

nog is in de groote geldkamer

van capitein Okimbell geseponeerd

1000:-

—

5600: —

q» de quotisatie staat nog in te

komen, tidc memorie L» A

—

—

44873:16

      «        >  B 

—

—

166017:37

alsmede ook van vier op Paoca-

longang woonagtige Ghineezen, die

▼enoek gedaan hebben om hun

quota's alhier te mogen betalen, en

waarvan de gemagtigdens zich ook

reeds gemeld hebben, bedragende

Ie urnen

10500: —

de generale paglen (de amfioen-

Tïansporteere

970539: —

755:25

262512:13

616

1809. H. W. DAENOEL6,

Papier

Koper.

Ziher.

rd-

rd.

rd-

Per transport

970539

— 755:25

262512:13

pagt daaronder gerekend) zullen

buiten de Bantamsche pagt be-

loopen

972480

^_

—

het 1 percent op de amfioen-pagt

bedraagt rd- 31Ö2

en hel '/« percent voor

de generale direcUe * 1596

^"~ ^"~

voor de pagt van de boom op de

Europeesche goederen, etc. word

alleen gecalculeerd

50000

— —

—

de pagt van de passer op Welte-

vreden bedraagt

18000

— —

—

de agterstalligepagtpenningen be-

dragen rijksdaalders 272:239:12,

doch men rekend, dat daarop

alleen zal inkomen de helft

1

met

136119

30 -

aan onvoldaane vendu-rendemen-

ten wegens verkogle rijst, item

diverse goederen, staal noch in te

komen

244103

:30 ^

zoo ook wegens verkogte pady

op Buitenzorg

25339

:— —

—

voor de Maccassersche pas word

gerekend

100000

— —

—

'sheeren geregtigheid van ver-

kogte huisen en erven word ge-

rekend op •

30000 20000

het klein zegel almede op

^-

» collateraal

30000: 5000:

— —

__^

• last- en ankeragie-geld

—

op de winsten van de bank van

leening en het vendu-kantoor zal

men niet rekenen, wijl die appa-

.

rent niet eerder dan in het aan-

staande jaar in kas geteld zullen

worden, zoo ook niet op deambt-

Transporleere

2606368:

60 755:25

262512:13

1809. H. W. DAENDEL8.

617

Papier.

Koper.

Zilver.

nl- 755

25

rd- 262512 ;

18

149585:22; -

29929:29

rd-

Per transport |2606368 : 60

gelden, wijl het noch niet gede- , cideerd is, of daarvoor in dit jaar

iets zal betaald worden

het saldo, dat de bank van lee- Ding volgens besluit van den 2» Oclober anno passato noch in kas

moet lelJcn, bedraagt

aan uitstaande gelden staat in te komen van den pagter van de am- üoen-pagt voor 15 kisten k 1790 Sp>, dat gerekend word aan papiere geld met de agio van 92 percent, bedragende met hel 17* percent

als voren

aan diverse, noch onvoldaane kas

ordonnanlien

waarby komt het aangemaakt wordend koper geld, gerekend op

SOOOpikols k rd> 92:30 is

welke een en ander te samen

zal bedragen

Nu volgen de producten, die men steld, dat verkogt zullen worden, alles egtercalculatief gerekend ; men rekend, dat tot Junij aanstaande noch per vendutie staan verkogt te worden, waarvan het geld in dit jaar inkomt, 1500 coijangs oude rijst, die na aftrek van de on-

^Iden opbrengen zullen

zoomede dat van hieruit ver- kopt zullen worden om op Java afgehaald te worden 500 coijangs rijst ad rri* 50 met een agio van 80 percent door den anderen, de jongste scheepen daaronder gere- kend __^^'

Transporlcere 3014784 : 21 1 278905 : 14 566643:42

66259 :

42570:35 274:37

277875 : -

2864784:21

278905:14

I 105000 : ~ ! -

566643:42

A18

1809. H.  W.  DAENDEL8. 

Papier.

Koper.

Zilver.

Per transport

de specerijen; yan foelij, nagulen en nooten worden gerekend, dat uithoofde van den gerin{3;en voorraad alle verkogt worden, die dos be- dragen zalleo rd> 106798 contant, doch vermits apparent een groot gedeelte aan de jonken tegens pa- piere geld zal afgestaan worden, zoo zat men alleen rekenen V« voor contant en */« ^oor papiere geld met 92 percent agio, maakt.

voor koffij, houtwerken, peper, suiker, indigo, kattoene garens, etc. (het schip de Isis daaronder ge- rekend, voor zooverre dit nog staat in te komen) zal men in deze on- gunstige tyden alleen stellen een médiocre bedragen van rd* 800000, doch dat ook gerekend word zeker te zullen inkomen met

en het Vi percent op beide deze posten voor de generale directie zal almede beloopen

waarna de gezamentUjke inkom- sten van Batavia in anno 1809 en waarop men meent zeker te zullen kunnen rekenen, zullen bedragen.

rd- 3014784:14

153788:24

rd. 278905:14

506643:42

26699:24

700000: —

4268:45

3872841:42

278905:14

100000:-

633:24

693976:42

(Ooder stond) Batavia, den SO^"" Maart 1809. (w. g.) VAN USSELDUIL

Nota. Men heeft in dezen op toerallige posten geheel niel gerekend, wijl dit onzeker is.

Memorie der uitgaven, welke in dit jaar, voor zooverre men berekenen kan, op deze hoofdplaats noch staan te geschieden, bestaande in:

1809. H. W. DACNOeLe.

619

Papier.

Koper.

Zilver.

I

aan tractementen is in de maand Februarij uitgegeven eene somma van rd> 132000; dan, ver mits er nog veele veranderingen staan te volgen en op de agio op de contanten geene vaste rekening te maken is, zoo zal men daarvoor stellen rd> 120000 per maand, maakt voor 10 maan- den

de inlandsche troupes worden gerekend te zallen koeten rd« 23000 per maand, maakt voor 10 maanden

de leverantie van eoffij word almede voor 1809 gesteld op 64000 pikols van 225 ft ieder, waarvoor de betaling zal be- dragen

de suiker leverantie word ge- steld op 80000 pikols en wel de Mlt eerste, drie agtste tweede en een agtste derde zoort, waar- voor de betaling mede bedragen

zal contant rd« 418750

daarop is reeds be-

uald « 142500

rest nog te betalen rd> 276250 maakt roet 92 pet. agio daarop .

aan de commissarissen over de suiker leverantie voor bet '/, rd» per picol, gerekend roet de agio.

de coeiyioonen met de man- doors in de administratie worden gerekend op

de ordinaire gecommitteerdens worden alleen voor 6 maanden gerekend met

rd*

rd«

nli

1160000:— 110000:-; -

90000:- 140000:-!

192000:- ' 57142:24

327427:24

530400:-! - -

I i

19200:—! - ~

I 2880:- 16120:- i -

4800:- -

Transporteere 1989280:- 1 323262:24

327427:24

620

1800. H. W. OAENOEL8.

Papier.

Koper.

Zflver.

rd-

rd.

nl»

Per transport

1989280:-

323262:24

437427:24

voor aanbesleede werken van

1

anno passaio staat noch aflietaald

1

te worden

16485: 3

, —

—

aan den aanneemer van de

koper munt staat betaald te wor-

1

den voor 3000 pikols koper è

1

1

rd« 8 per pikol

24000:-

—

aan voorschot op het 7a P^i^

cent voor de generale direclie

staat uitbetaald te worden rd>

16000 contant of wel 72 percent

agio

27520:-

"~~

—

aan den super carga Swaabe

slaat uitbetaald te worden inge-

volge besluit van den 3» Maart

1809 Sp- 3583

—

4777:16

als roede aan intrest op de

bij den Lande te goed heb-

bende gelden, gerekend voor 12

maanden, met rd* 12289, doch

men verondersteld, dat dit in

papiere geld zal kunnen vol-

daan worden, maakt met 92

nercenl aorio

23695 : —

aan gevalideerd wordende in-

tressen op de gequotiseerde gelden,

die door den anderen gerekend

worden op rd» 35500 contant of

68160:-

—

met 92 percent agio

aan noch onvoldaaue wissels

staat betaald te worden

9500:-

23666:32

aan diverse rekeningen, egler

na allrek van dat gcene, wat

1

capilein. Wal voor zijn factuur

1

te pretendeeren heeft, dat niet

1 1

uitbetaald word

3128:24 2061668': 27

507:-

8400:35

waarbij komen de volgende

Transporteere

323769:24

474270:98

1809. H.  W.  OAËNOEL8 

691

Papier.

Koper.

Zilver.

Per transport

posten, die alleen gecalculeerd kunnen worden, als:

de onkosten van het departe- ment der marine

de onkosten van de arsenaalen

• der hospitaalen . .

van de justitie-

kamer met de predikanten en

schooien

het onderhoud van inlandsche grooien *.

voor pagt van ingekogt wor- dende goederen 'sLandswegen..

aan te doene uitbetalingen voor het onderhouden van 's Lands gebouwen en fortificatie-werken word gerekend

en voor nieuwe werken word Kecalculeerd

voor hunrloon van tjunias word gerekend

de vragtpenningen worden ge- calculeerd op

voor den inkoop van slaaven word mede gecalculeerd

voor den inkoop van provisien (bniien de arak, die reeds betaald is), item andere behoeftens voor de huishouding word gerekend. .

ad idem voor maleriaalen, het versccordeerde ijzer daaronder gerekend

en voor extra ordinaire en niet Ie Tooniene uitgaven word gesteld

waarna de uitgaven te samen 7nllen monteeren

(Onilöf sloud) Batavia,

(w.

I rd« 1061668:51

20000 5000 8000

nl- 323769 : 24

20000

10000

6000

rd« 474270:

10000:

6000:-

6000:-

—

3600: —

3600:-

1000:-

1

10000: —

"•"

50000:

100000:-

10000:-

10000:-

80000:-

_^

150000:-

—

50000:-

_ •

—

100000: —

~

—

150000: —

—

—

2904168:27 den 20" Mat

g.) VAN IJ

379269:24 irt 1809. ISSËLÜIJK.

375272:11

6SS ^^Oe. H. W. DAÊNOCLS.

Nota. Zijnde hierin egter niet gerekend op deyeneodiog van contanten na de baiten-comptoiren of op van daar te trekkene wissels, noch ook op den inkoop van amfioen en lijwaten, wyi dit meest met producten betaald word, alsniede niet op den inkoop van vaartuigen en verdere Europeesche behoeflens, wanneer die mogten aangebracht woiüen.

Zoo is verstaan van dit een en ander deze aantekening te houden en hooggemelde excellentie voor de gegeven ouvertore van dit een en ander te bedanken.

Bovenstaand stuk is, voor zoo verre bekend, de eerste begrooting van inkomsten en uitgaven, welke voor eenig deel van Nederlandseh Indié is gemaakt.

28 Maart. Megeling der inkamOen van de itUand^ commandanten ie Batavia.

Zijne excellentie herinnert de vergadering, dat buiten de drie inlandsche kommandauten, aan dewelken blJ besluit dezer tafel van den 4"*" JuniJ 1808 voor hun bestaan is to^ewezeo ^/i gedeelte der inkomsten van de voorheen in leen aan hun afgestaane, doch nu onlangs verkochte landerijen, de verdere inlandsche kommandanten omme en bij deze booid- plaats nog genieten 10 percent uit het rendement der pachteo van het slachten van vee, de vischmarkt en den handel aan de schepen en vaartuigen en zulks ingevolge een besluit van heeren Commissarissen-Generaal van den 13'° JanuariJ 1798 provisioneel en tot dat daaromtrent eene nadere schikking zoude zijn gemaakt;

en avanceert tevens, dat het oneigenaartige, dat diergelijke inlandsche campongshoofden participeren in de pobiieke 'sLands inkomsten, zijne excellentie reeds vroeger bewogen zoude hebben om deze regeering een voorstel tot intrekking dezer 10 percent uit sommige pachten te doen, indien daar- tegen niet in consideratie was gekomen, dat deze konunaih danten inderdaad nog van eenigen dienst zyn voor bet

1806. H. W. DAÊNDELd. 6'2S

gooyernement tot bewaring der rust en goede order onder hunne onderhoorige campongs en tot afdoening van kleine geschillen, waarvoor de billykheid vorderde, dat hun eenig dedommagement in plaats der bevorens genotene procento's uit het rendement der voornoemde verpachtingen wierde toe- gdegd;

en dat, ofechoon hoogstdezelve getracht had dit dedomma- gement zonder eenig bezwaar der publieke kas te vinden, zoo was daartoe echter uithoofde van het onvermogen van den gemeenen inlander omme en bij deze hoofdplaats geene moge- lykheid geweest;

weshalven zijne excellentie het volgende voorstel deed om, met intrekking der 10 percent uit het rendement der pachten van het slachten van vee, de vischmarkt en den handel aan schepen en vaartuigen, in die plaats aan ieder der inlandsche kommandanten, welke daarin thans nog participeren, toe te leggen hun leven lang een vast inkomen van 250 rd% papier geld, 'sjaars, betaalbaar uit de stads kas;

met verdere bepaling nochtans, dat het getal dezer kom- mandanten, thans in.bet geheel 15 uitmakende, door uitsterving zal worden gereduceerd op zeven, de kommandanten der Oester en Wester Javanen daarmede onder begrepen, en wel in diervoegen dat: 1® de vijf compagnien Balliérs werden gebragt op twee

compagnien; 2° de drie compagnien der Bouginesen worden gebragt op

een compagnie; 3^ dat de compagnie der Maccassaren, staande onder Daing

Mabela Mabalie, kómmandant van campong Baroe, bij

deszeUs overlijden worde ingetrokken en gevoegd bij de

compagnie Bouginesen; 4^ dat de compagnie Maleijers, staande onder Djaman AbduUa,

kómmandant van campong Malaijo, bij deszelfs overlijden

mede worde ingetrokken en gevoegd bij de compagnie

der pamakans; t>^ dat de drie compagnien Ambonesen en Boetocnders der

624 180Ö. H. W. DAENDELÖ

Mandharesen en der Sumbawaresen bij verelerf werden gebragt tot een compagnie; en 6^ dat de compagnie parnakans, als vrij aanzienlijk, in wezen werde gelaten. Na welke reductie het geheel onderhoud der inlandsche kommandanten niet meer zal belopen dan rd' 1750, papiere munt, 'sjaara, ten laste van de stads kassa;

als zullende de inkomsten der twee kommandanten Tan Je Ooster en Wester Javanen na overlijden der thans fungerende gerekend moeten worden legens rd' 250 'sjaars.

Is conform dit voorstel besloten en mitsdien hetzelve dus- danig te arresteeren.

28 Maart. Tarief voor lioultterkcn^ ten bdioeve van hel Gouvernement in de Vorsten-landen aan te koopen.

Zie Daendels, staat der Ned. O. I. bezitt., bijlagen I. onr. st. houtbosschen, n^ 11.

28 Maart. Voorschriften nopens liospilalen.

Is besloten:

1^ dat voor de verpleging der zieken in de hospitalen nn koopvaardlj-schepen, welke in Holland zijn uitgerust, een rijksdaalder en van koopvaardij-schepen, toebehooremle aan particulieren in deze colonie, een halven rijksdaalder daags, zilver geld, zal worden gedeclareerd;

2^ dat alle onkosten, welke op het begraven, zoo van de ge melde, als van alle andere, vreemde zeevarenden vallen, op hunne rekeningen zullen worden gebragt;

3^ de sabandharen te Batavia en te Samarang, mitsgaders den scriba te Sourabaija, een ieder in den haren, te cbar geeren met de invordering der verpleging- en andere onkost-gelden, welke door gemelde zeevarenden in de hos- pitalen worden gemaakt,

4® dat door de contraroUeurs der hospitalen maandelyks of zoo dikwijls zulks vereischt wordt, extracten uit de od-

ièód. H. W. ÓAÉNOëLè. éw

kost-rekeDingen zullen moeien opgemaakt en, door den commissaris Yan oorlog geriseert, aan de generale reken- kamer ter registratie ingezonden en aan de sabandharen te Batavia en te Samarang, mitsgaders aan den scriba te Soorabaija, moeten worden afgegeven om door den laatste geincasseerd en de penningen in 'sLands kas te worden orergebragt; 5* tot het a^even van billetten aan behoeftige personen, om zonder kosten in de hospitalen te worden opgenomen en verpleegt, te autoriseren, als yoor Batavia: den president van het collegie van Schepenen; voor Samarang den pre- fect aldaar en voor Sourabaija den gezaghebber in Javasch Oosthoek.

28 Haart. Last tot het afbreken mn verscheidene ge- bwwm binnen en buiten de stad Batavia.

De bewuste gebouwen waren :

in het kasteel: het gouvernement met deszelfs bijgebouwen, de voormalige generaals-wagt met hetgeen daaraan annex is; de voormalige hoofd-wagt met de daarbij bevindelijke caseme ; de zoogenaamde stal yoor de ulahnen en reserve;

buiten het kasteel : de zoogenaamde hofmeesters-woniug en het voormalige la- boratorium, met derzelver dependentien; in de stad Batavia: het blokhuis, bekend onder den naam van het Midden-punt ;

op de stads restingwerken : het kruithnis Groningen;

de kruithuizen, bekend onder den naam van groot en klein Overijssel;

de kasemes op en onder de punt, de Klip, en verder alle zoodanige gebouwen aan de stadspoorten als tot logies en wagten van het guamizoens-bataiOon actueel niet meer be- Qoodigd zyn;

686 i^oe. K w. daêNdels.

buiten de stad Batavia : de gebouwen en het muurwerk van het fortje, de Water- plaats genaamd, van het fortje Jaccatra en van hel blokhuL^ Wilgenburg.

De alsnog bruikbare materialen van die gebouwen moesten gebezigd worden tot de oprichting van kasemea, 'Oii de Waterplaats en het daarnaast tnsschen de kmitmolens es bet Moleiivliet gelagen terrein voor een bataülon van 1200 man en voor twee compagnien artillme, te zamen Toor vijftien hondert man» met de pavillions voor de officieren daarby» in diervoegen» dat de easernes in agt bkAken'bestaao en een langwerpig vierkant uitmaken, waarvan deopettingeD tnsschen de blokken met hek en barrières gesloten worden".

Intrekking van hel ambt'^eld voor alle ombU-

18 April

naren.

Onder remarque, dat het de attentie van deae regeering niet ontgaan zoude wezen, dat bij de berekening der in- komsten voor dit jaar niet was gecaleuleerd gewordea op hetgeen de belasting van het ambtgeld der dienaren Ier deier hoofdplaats zoude hebl>en moeten rendeeren;

dat het oneigenaarlige dezer belasting van het begin, dal dezelve in deze kolonie is ingevoerd, eenparig is erkend. daar dezelve, zal hlJ geheven worden van de wettige ia* komsten der dienaren, met de eene hand neemt, *t geen met de andere gegeven wordt, en by de ondersidling, dat er bovendien nog stille winsten en voordeeleo zouden bestaan, dezelve wettigd en liomologeerd en dus doende hel gouver- nement buiten staat wordt gesteld om de mid»raiken en malversatien, waar uit dezelve zouden kunnen spruiten, naar merite te straffen en tegen te gaan;

dat wyders de eenige reden, welke voor het behoad dezer belasting nog konde pleiten» v^ras de zeer onregelmatige wyze, waarop de meeste dienaren in Indien hunne itdionisleo uil

ia09. H. Vy. DAENDELS. 637

bepaalde oTerwiglen, spillagien, winsten op den handel en andere Toordeelen genolen, die dikwerf onzeker zijnde en meer kunnende beloopen, dan tot eene billijke bezoldiging hnnner werkzaamheden toereikend was, daardoor in de meeste gevallen eene vermindering konden lijden; dan daar thans meest alle ambtenaren, zoo wel op Java, als ter dezer hooldplaats en ook op de buiteq-kantoren, voor zooverre de eerste bediendens aangaat, op een vast en wettig inkomen gesteM zijn, evenredig aan het gewigt, de verantwoordelijk- beid en werkzaamheden hunner bedieningen, en daardoor cesserende alle redenen, welke voor het behoud dezer belas- ting zouden kunnen worden aangevoerd en een verdere con- tinuatie van dezelve niet anders dan vanden nadeeligsten invloed zoude kunnen zijn op de moraliteit van alle dienaren en bet Gouvernement zelve beletten om hen te houden tot de stricte pligtsbetrachting, welke zij thans het regt heeft vao hen te vorderen.

Op grond van deze consideratien en te meer, wyl het ambtgeld op gantsch Java, Cheribon en voor een groot ge- deelte mede ter dezer hooldplaats reeds is ingetrokken, pro- poneerd zijne ^ccellentie de belasting van het ambtgeld der dienaren over geheel Indien op te heffen en daarvan bij pu- blicatie aan den volke kennis te geven.

Is overeenkomstig het upgemeld voorstel besloten en om de gemeente hiervan by publicatie kennis te geven.

29 Maart. Afstraffing van een Chinees wegens onwaar^ heden in zeker rekeêL

Ingekomen zijnde een request van den Chinees, Tja Sinko, wonende op Alje, houdende verzoek om, op grond der daarvoor geallegeefde redenen, te worden begunstigd met de pacht van bet zooi, de fuadat-kitten, kramerijen en topbanen op Pakies, benevens de daarop gevorderde consideratien van den prefect der feccatraschtf en Preanger Regentschappen, van Motman, uit welke laatste g^blekiefla is, niet alleen^ dal tot appui van

6Sd I80d. H. W. OAËNDCLS.

dit Torzoek onware middelen by den Toorschreven rapieste zijn geêmpioijeerd, maar ook, dat de denunciatien tegen den prefect van eene eigenbatige en verkeerde handelwijze, waar- door zoude worden belet, dat geen zout naar de atad wordt a%eyoerd, ten uiterste gehazardeert en van allen grond ont- bloot zijn.

Is besloten, dat aan den requestrant tot straflé Toor doe valscbe aanklagte, met zooveel stoutheid, als impudentie tegen een der eerste ambtenaren aangevoerd, in het openbaar eene gevoelige correctie zal worden geappliceert van v^ftig stok- slagen, wordende de boschganger te Pamanoekan gechargeert met de executie van dit besluit.

50 Haart Vergunning tot invoer te Samarang van op BaU gekochte opium.

Zijne excellentie, ontvangen hebbende de requeste van den pachter der amfioen-kitten teSamarang, KoGoan6oei,daarby verzoek doende, dat, vermits uit de schaarsheid van amfioeo en het groot vertier daarvan op Java welligt te voonden was, dat door het ^emis van dat artikel het debiet daarvan gdieel zoude moeien stilstaan lot merkelijke prejudicie der door hem aangeslagene pacht, aan hem, suppliant, mogt worden toege- staan om op BallJ amfioen te mogen inkoopen en dezelre op Samarang in te voeren, onder verbintenis om voor ieder in te voerene kist aan den Lande vijf honderd ronde, zilveren realen van 64 stuivers aan pacht te zullen betalen;

overwegende, dat door het toestaan van evengemdd ver- zoek, niet alleen aan de presente schaarsheid aan datartilLel te Samarang zal worden tegemoet gekomen, maar ook, dat zulks een middel zijn zal, waardoor alle andere reclames tot afslag van pacht-penningen worden afgesneden en tevens aan den Lande daarenboven een billijk voordeel op de aldus in te voeren amfioen wordt verzekerd;

heeft besloten het verzoek van den suppliant te aocordeeren en hem mitsdien de vryheid te verleenen om op hél eilaiid

1809. H. W. OAENOEL8. 6S9

Baltj of elders amfioen in te koopen en dezelre naar Samarang orer te brengen, zaQende de invoer op geene andere plaatsen wezen toegestaan, en zulks {Nroyisioned en tot weder opzeggens toe, onder de conditie, dat voor ieder in te voeren kist vyf honderd ronde, zilveren realen van 64 stuivers aan pacht zullen worden betaald ten behoeve van den Lande en bij eiken aanbreng daarvan behoorlijke aangave zal moeten ge- schieden.

30 Maart. Vergunning voor een op verzoek ontslagen opziener der koffij-cultuur in Gaheh "bzijne pretensien ^op den regent van Galo langsamerhand in te vorderen^ »mfto dezelve vooraf spedficq aan het oog van Zijne jiExcdlentie den Maarschalk en Gouverneur-Generaal

31 Haart. Reglement voor de Cheribonsche Preanger- landen.

Art 1. De préfecture der Gheribonsche Preanger-landen zal bestaan uit drie regentschappen, met name die van Lim- hangang, Soecapoera en het land Galo.

Art 2. De grensscheidingen der Gheribonsche Preanger- laoden zullen om de Oost de concert met den prefect der Jaccatrasehe en Preanger bovenlanden nader worden geregeld.

Art. 3. De regenten der Gheribonsche Preanger-landen zullen alle op nieuw worden aangesteld of bevestigd.

Art. 4. Bij ieder dezer regenten zal verder worden aan- gesteld een pepatty, die in rang naast denzelven zullen volgen.

Art. 5. De prefect der Gheribonsche Preanger-landen zal, evenals alle overige prefecten op Java, de eerste persoon zijn 10 zijn prefecture en als gouverneur civiel van dezelve worden geconsidereerd; deszelfs tractement is bepaald bij besluit van 3 October 1808.

Art 6. HIJ zal tot zijne adsistentie hebben een Euro- peeschen klerk met rd' SO ter maand en voorts een Javaanschen whryver met rd« 10.

BiO 1809. H. W. OA£flOËL8.

Art. 7. In elk der drie regents<^happen, ivelke dete pre- fecture uitmaken, zal yoorls een Europeesche op^lender oTfr de koffij-plantagien worden aangesteld, genietende in de r^ géntschappen van Limbangang en Soecapoera een (raclenient Tan rd' ^000, zilver geld, in het jaar en in dat Tan Galo rd' 1800, tot zoolang zij door de vermenigntldiging der koflij-cultuur in plaats Tan een Tast tractement prefereeren zullen 12 stuiTers, zilTer, te genieten Toor ieder pikol koffij Tan 126 a 128 S, welke haar regentschap zal leTeren.

Art. 8. De préfecture der Cheribonsche Preanger-landen zal ten aanzien Tan het administratieve onmiddelijk onder- geschikt zijn aan de generale directie ter hoofdplaats Batavia en alle ambtenaren in dezeWe comptabel aan de generale rekenkamer aldaar.

Art. 9. Ook zullen zij in alle justitieele zaken, zoowel ciTiele, als crimineele, onmiddelijk sorteeren onder de jorisdictie Tan den hoogen Raad Tan justitie te BataTia.

Art. 10. Insgelijks zullen de boedels Tan insolTente of ab intestato OTerledene dienaren en dia, waarin zich onmon- dige erfgenamen niogten beTinden, ter administratie of Ter- CTcning aan de Weeskamer, den curator ad litesofsequoster ter hoofdplaats BataTia moeten worden OTergebragt, MijTeade het eenlijk aan den prefect gedemandeerd om, in cas van gepleegde misdaad, waarop corporeele apprehensie raoel volgen. de schuldige provisioneel in verzekerde bewaring te nemen en voorts boedels, welke als voorschreTen aan de Weeskamer, deo curator ad lites of sequester ter hoofdplaats BataTia komen (e vervallen, terstond na het overlijden der dienaren, ien over- staan Tan twee getuigen te doen inTentariseeren eo Terzegdeo

Art. 11. De prefect der Cheribonsche Preanger-landen nl. evenals die der overige prefectures op het eiland Java, met de zorg voor de veiligheid, goede orde en policie in de aan hem ondergeschikte landen en districten belast zyn, doch voor- namelijk zijne aandacht hebben te vestigen op de uilbreidfng en verbetering der koiBj-culture en op alle Terdere zaken eo inriglingen, welke daartoe dienstbaar kunnen wezeo.

1809. H. W. DAENOEL8. 631

Art. 19. Tot baodhaTing der goede orde en poUeie cal bij iD zijn dienst hebben een getal van 12 oppassers, die ten iLoste der respectieve regentschappen Toor de eerste maal gekleed en yan eene complete uitrusting van paard, zadel en dies verder toebehooren zullen worden voorzien en voorts tot hun onderhoud genieten IV2 jonk rljstlanden, ieder, met ver- pligting om daaruit voor het vervolg hun eigen kieeding en equipage*goederen te vinden.

Art 13. Ten aanzien der koffij-culture zal hij zich in do eerste plaats hebben te gedragen aan de bepalingen, voor- kofoende bij de instructie van den inspecteur-generaal der koffij-plantagien op het eiland Java, en voorts exactelijk hebben te übserveeren alle de orders, welke hem ten dien opzichte óf door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Oe- neraal 6f door den gedachten inspecteur^generaal zullen worden gegeven.

Art. 14. Ten einde het bdang der respectieve regenten in zijne préfecture zooveel te nauwer aan de uitbreiding dezer culture te verbinden zal aan ieder van dezelve tot hun in- komen vn)rden toegelegd één rd', zilver geld, per pikol van 116 of IM C, welke uit hunne regentschappen zal worden geleverd, met verpHgting om daaruit, evenals zulks in de Bataviasche ommelanden plaats heeft, 12 stuivers per gelijke pikol aan de respectieve inlandsche opzienders der plantagien toe te leggen.

Art. 15. En om de ingezetenen dezer préfecture ter ge- iQker tt)d zoo veel ie meer tot de gedachte culture aan te moedigen zal aan dezelven vooreerst, buiten de leverantie der keffij, geene andere verpligte leverantie worden opgelegd, zullende de prefect eenlijk gehouden zijn om aan zijne excel- lentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal deszdfs con- sideratien in te dienen, in hoe verre in sommige districten, welke voor de culture der kofflj geheel ongeschikt zijn, de leverantie van dit artikel door die der kapas zoude kunnen worden vervangen.

Art. 16. In die districten nochtans, welke voor de aan-

633 180e. H. W. DAENDEL8.

planting van koffij vatbaar zijn, zal aan ieder hnisgezin, zoowel aan de geestelijken en priesters, als anderen, met uitzon- dering alleen van den hoogen priester, een vast getal boomen ter aanplanting worden opgelegd, geévenredigd naar den af- stand der phintagiën van hunne wooningen en van de plaatsen der aflevering, alsmede na de qualiteit der gronden, waar- omtrend eene nadere bepaling door den inspecteur-generaal met concurrentie van den prefect zal worden beraamd en ter approbatie van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal voorgedragen; en zal voortaan voor elke pikol van iM a aan den gemeenen man worden betaald vier ryb* daalders, zilver geld.

Art. 17. Buiten het werk van het planten der boomen, het zuiveren der tuinen en den afvoer der producten zullen geene andere beerendiensten van den inlander mogen worden gevergd, dan alleen tot het maken en verbeteren der publieke wegen, het doen van militaire en andere transporten ?an gouvemementswegen^ het opslaan van lootsen, pakhuizen of andere gebouwen, die ten dienste van den Lande moeten strekken, het opwerpen van redouten, batteryen en andere militaire werken, welke tot hunne eigene defentie moeien dienen, en eindelijk tot het presteeren der noodige battoors- diensten aan publieke ambtenaren, wanneer dezelve in officie reizen, waaromtrent dezelfde bepaling zal worden in acht genomen, welke bij art. 43 van de organisatie van Java*s Noord-Oostkust en art. 12 van de S"" afdeeling van het reglement van bestier voor de Gheribonsche Sulthans-landen, is vastgesteld.

Art. 18. Alle verdere heerendiensten zullen van nn voortaan zijn en blijven afgeschaft, met uitzondering nochtans tan die genen, welke volgens oud gebruik aan de regenten en verdere inlandsche hoofden werden bewezen, doch onder welk voorwendsel het aan den prefect in het byzonder wordt ge- demandeerd te zoi^en, dat de gemeene man aan geeae knevelarijen of onderdrukking onderhevig werde gemaakt

Art. 19. Zullende hy, prefect, daarby hebben te leilen,

1809. H. W. DAENDEL8. 633

dat door de inlaodsehe hoofden en regenten geen meerder getal ingezetenen in hun gevolg werde genomen, dan van ouds gebruikelijk is geweest^ en tot de verrigting hunner huisdijke diensten noodzakelijk kan worden geoordeeld

Art. 20. Dat ook, buiten eenige geringe geschenken van vrogten, plnim-vee of eetbare waren, door dezelve geene giften of gaven van den gemeenen man werden aangenomen, veel min gevorderd en dat in het bijzonder door de regenten zelve geen misbruik werde gemaakt van de aanstelling of afzetting van mindere hoofden om daardoor óf die hoofden zelve óf den gemeenen man op eene ongeoorloofde wijs te knevelen en te onderdrukken.

Art. 1 . Tot vooriLoming van welk laatste misbruik voor- laan geene afzettingen van mindere hoofden zullen geschieden dan onmiddelijk door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, terwijl de aanstellingen der voornamere hoofden en wel, voor zooverre de regenten, pepattljs en groot jaksa's betreft, mede onmiddelijk door hoogstgemelde zijne excellentie zullen geschieden en voor het overige uit hoogst- deszelfs naam door den prefect.

Art. 2S. Ten bewijzen van welke aanstelling aan ieder derzelven dan ook eene behoorlijke acte zal worden ver- leend, geschreven op gestempeld papier, als:

voor een regent op een zegel van rd' 100

• > pepattij van den tommongong op een zegel van > 5

voor een hoogen priester op een zegel van > 3

» • minder » * » • » > 1

» • mantri * • > > > 1

En door welke acten van aanstelling alle de thans aan- wezige, zoowel als de nog aan te stellene hoofden op nieuws in hunne posten zullen worden bevestigd, zoo als de prefect der Cheribonsche Preanger-landen dan ook verpligt zal zijn daartoe, zoo spoedig mogelijk, eene nominative voordragtaan zijne excellentie den Blaarschalk en Gouverneur Generaal in te zenden.

654 1809. H. W. OAENOËLS.

Art. 23. En zal hij, prefect, wijders zorgraldig hebben Ic letten, dat het houden Tan vrije Javanen als verpandelingen en het verhuren van dessa's, zoo hetzelve in de Gheribonsche Preanger-Ianden in zv^ang mocht gaan, voortaan kome Ie cesseren, op alle zoodanige poenen, als daar tegens bij plac- caat van den 14^'' Julij en 20 Augustus 1808 zijn gesta* tueerd.

Art. 24. Aan den prefect nochtans zal het geoorioofd zijn tot zijn particulieren dienst, tot het snijden van gras, bet op- passen van paarden en andere huisselijke verrigiingeD niaar een aantal van 20 man vrijwillig te engageeren, mits aan dezelven, buiten hunne rijstvelden, maandelijks wérde te goed gedaan 48 stuivers, zilver geld, en e^ne verstrekking van 40 ponden rijst per kop.

Art. 25. In zelver voege en tegens een gelijke lielooning zal liet aan den scriba, mitsgaders aan een ieder der op- zienders over de koffij-planiagien, gepermitteerd zijn ooi ia hunnen particulieren dienst te engageeren, de eerstgenoemde een aantal van 2 a 3 en laatstgenoemden van 10 Javanen, ieder.

Art. 26. Tot handhaving der rust en goede orde zullen de ingezetenen der Gheribonsche Preanger-Ianden, even als die der Sullhans-landen, verpligt zijn in de nab^beid der hoofd-negorijen, dessa*s, prefects wooning, zoomede op de passeerbaan der regenten en in de nabijheid van 'sLands pakhuizen en magazijnen eene geregelde nachtwacht te houden, in zelver voege als zulks bij het reglement van bestier voor de Cheribonsche sulthans-landen is bepaald geworden.

Art. 27. Ten zelfden einde zal de prefect dei* Gheribonsche Preanger-Ianden nog hebben te zorgen, dat geen dorp of dessa in zijne prefecture van een behoorlijk opzicht en in- landsch hoofd ontbloot zij, daarbij nochtans lettende, dat in de grootere dessa's, boven de tien huisgezinnen bevattende, niet meer dan twee hoofden, als een koewoe of manlrie en een prenta, petingie of loerah werde aangesteld, en dat daar- entegen in de kleindere dessa's, van zes tot tien huisgennnco

iSOd. M. W. OAENO£L8. e!(B

ftooi, slechts èen prenta of ioerah werde geplaatst, terwijl voortaan alle mindere gehuchten, geen zes huiegesinnen sterk, met de naastbij gelegene grootere dessa of die, waaronder dezelve tot dusverre hebben gesorteerd, zullen moeten worden ingelijfd.

Art. 28. Ten aanzien der administratie van de civiele en criminele justitie onder den inlander zullen in de Cheribonsche Preanger-landen dezelfde inrigtingeD en bepalingen worden ingetoerd en agtervolgd, welke daaromtrend bij besluit van 2ijne excellentie den Maarschalk en Goutemeur Generaal voor de Jaccatrasche en Preanger liovenianden zijn bepaald m welk besluit mitsdien als hierbij geinsereerd zal worden ge- hoaden.

Art. 29. Ter voorkoming der misbruiken, welke van de particuliere blokhuizen der regenten en andere inlandsche boöfden kunnen worden gemaakt, zal de prefect der Gheri* boosciie Preanger-landen wyders hebben te zorgen, dat, met arschaffing van dezelve, in de boofd-^negorlj, waar hy zijne resideniie zal houden, een steenen blokhuis ten dienste der prefecture in het algemeen en voorts in ieder der beide overige regentschappen een minder ten koste der respective regentschappen werde opgericht en dat wijders alle misdadigers, waar dezelve ook binnen zijne préfecture mogen zijn opgeval, binnen den tijd van twee maal vier en twintig uuren na himne apprehensie in het groote blokhuis der prefecture worden overgebragt, met opgave der redenen, waarom de apprehensie gedaan is.

Reserverende zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur (teneraal aan zich om in alle de vorenstaande artikelen zoo- danige ampliatie eu alteratie te maken, als in der tijd zal worden bevonden te behoren, speciaal met opzicht tot de plaatsen, alwaar de leverantie der producten geschied, indien nagedaan onderzoek mogt blijken, dat daartoe een geschikter plaats als Carang Sambong konde worden bepaald en wel aan een der rivieren, welke in de Zuid-zee uiiloopen,

2ie ook 3 October 1809.

6S6 1809. H. W. OAENOEL8.

1 April. Reglement op Ael heffen Ie Soinarang en te

V van oorgeld van paarden^ tod)ehoorende aan per- sonen^ die niet gerekend konden worden onder de Chinezen en inlanders;

2^ van wagen-pachl van Chinezen en inlanders.

Art. 1. De voormalige wagrapagt, ten opzichte der amb teDaren, burgers eo ingezetenen, tot de Ghinesche en Haho- metaansche oï inlandsche natiën niet behorende, word finaal afgeschaft en in dies stede geintrodoceerd een oorgeld van de paarden, H welk voor de eerste maal over dit lopende jaar 1809 en vervolgens jaarlijks van Lands wege zal worden geheven.

Art. S. Dien volgende wordt aan een iegelijk toegestaan een of meer wagens of chaisen en zoveel trek- en rijpaardeo te houden, als hij goedvindt, mits jaariyks onder de benaming van oorgeld aan pagt betalende:

oor een in

)k- c

if rijpa

ard..

n

¥ 10

» twee 1

» rijpaarden

so

» drie

30 

» vier «

. 40

. vijf

50 

» te» 1

60 

» zeven >

. 76

» acht

. 90

• negen

. lOK

0 tien

. ISO

» df

. 13S

» twaalf <

150

dertien <

. 165

veertien        ■ 

180

» vijftien

. SOO

zestien •

. SfO

• zeventien >

S40

achttien <

S60

180d. H. W. DAENDÉLd. 6S?

▼oor negentien trek- of rijpaarden rd* S80

» twintig » » » en daar boven. > 300

Zullende deze belasting voortaan moeten worden opgebragt door allen en een iegeiyk, zonder onderscheid, en niemand eenige vrijdom daarvan mogen genieten, hetzij geheel of ge- deeltelijk, dan voor zoo verre znlks bij dit reglement uit- dmkkdijk is gestataeerd ; doch, voor zooverre deze of geene ambtenaren zich daarby in evenredigheid der inkomsten hunner bedieningen te zeer zonden mogen vinden bezwaard, zal het den zoodanigen vrij staan zich deswegens aan ons te adres- seeren, ten einde daaromtrent zoodanig te disponeeren, als wij na bevinding van zaken zullen oordeelen te bebooren.

Art. 3. De militaire officieren zullen voor hunne rijpaarden Tri| wezen van deze belasting.

Art. 4. Almede zullen de navolgende personen zich vrij ▼an ooigeld mogen houden:

de deurwaarders van de respective IKaden van justitie te Samarang en te Sourabaija, ieder twee rijpaarden;

de geweldigers, mede ieder twee rijpaarden, en de justitie dienaren ieder een paard.

Art. tf. De wagenverhuurder te Samarang wordt ahnede ▼an de voorschreven algemeene bepaling geêximeerd en zal kannen volstaan met de betaling van vijf rijksdaalders voor elk der paarden, welke hij aanhoud, blijvende overigens de orders en reglementen omtrend het stuk der wagenverhuurderij in hun geheel.

Art. 6. Een iegelyk zal verpligt zijn voor ultimo JanuariJ ▼an elk jaar ten kantore van de na te melden collecteurs opgave te doen, onder presentatie van eede, van het getal paarden, waarvan hij de voorschreven behisting moet betalen, op poene eener boete van vijftig rijksdaalders, wanneer zulks wordt verzuimd, en van een boete van drie honderd rijks- daalders, vranneer mogt blijken de voorschreven opgave niet ter goeder trouw te zijn geschiedt, en verder als mijneedig te zullen worden gestraft.

Art. 7. De betaling zal vervolgens moeten geschieden voor

6Sè I^Oè. H. W. DAËNÖELd.

iihijno Februarlj ten kantore vap voornoemde ooHeelean en tegens schiïrtelijke quilantie van dezelven, om ten allen tijde te kunnen dienen tol bewijs, op poene van eene boete van een honderd rijksdaalders, wanneer sulks wordt verzuimd; en zal tegen de nalatigen bij parate execatie woréen gepro- cedeerd.

Art. 8. Voor dit loopende jaar zal de opgave ecbter ge- schieden voor ultimo Mei en de betaling voor ultimo JuniJ naastkomende.

Art. 9. Alle paarden, welke iemand na het doen der voor- schreven opgave aanschaft, zuHen mede aan deze bdastiog sub^t zijn en zal een tegelijk gehouden zijn daarvan direct nadere opgave en betalinge te doen, gerekend naar betgeial maanden, die als dan van bet jaar nog ovmng 'Zljn, aHes in inaniere en op dezelfde poenaltteiten, als bij artikel 6 en 7 zijn vermeldt, terwijl van bet reeds belaaMe, ofsdioon men de opgegeven paarden niet verkoos aan te bonden, geen terugbelaling zal geschieden.

Art. 10. De wagenverbuurderij van eigenaar veranderende, zoo zal de nieuwe eigenaar gehouden zijn deze belasting te betalen, te rekenen van den dag af, dat dezelve aan btm word getransporteerd, en zal in dien gevalle aan den vorigen eigenaar of deszelfs erfgenamen restitutie geschieden van hel meerder betaalde, pro rato gerekend tot den dag van bel voormelde transport.

Art. 11. Om des te beter alle fraudes tegen te gaan, welke omtrend bet opbrengen dezer belasting zonden kwinen worden gepleegd, zoo zollen wijkmeesteren bi| de jaarltjksche beschrijving behoorlijk moeten opnemen het getal der paarden, bij een iegelijk aan handen, en daarvan specifieke en door hun onderteekende lijsten moeten overgeven aan den col- lecteur; en zal het bovendien den coUecteur vrij staan om. zoo dikwijls hij zulks noodig oordeeld, te visiteren destallen van alle de geenen, welke aan deze belasting subject zijn» en op te nemen het getal der paarden, zich aldaar bevin- dende.

IdÖd. H. W. OAÉNOEUS. 6Sd

Art. 13. Het stallen Tan paarden, aan anderen dan den eigenaar der stal orte bij hem inwonende personen toebe- borendey zal niet gepermitteerd zijn, teu ware daar van opgave geschiedt aan den coUecteur, zoo wei door den genen, by wien zoodanige paarden gestalt worden, als door den eigenaar der paarden zelve, op poene van drie honderd rijks- daalders voor de contraventeurs, te incurreren, zoo wel door deu geene, die zoodanige paarden gestalt heeft, als die dezelve in eigendom toebehooren.

Art. 13. By het doen van zoodanige visitatien zai de coUecteor moeten geassisteerd zijn door den deurwaaj*der bij den Raad van justitie; en zal bij van denzelven deurwaarder verder gebruik mogen makea tot het doen vaa aanzeggingen of zoodanige andere eiodeus, als waar toe hij in zijn ambt zoodanig publiek bediende mogl benoodigd zijn, echter Diet anders dan met voorkennisse en toestemming van den president van justitie.

Art. 14. De coUecteur zal gedurende de maanden, dat de opgaven en betalingen respeclivelijk moeten geschieden, verpligt zijn vier dagen in de week, nanielyk des Maandags, Dinsdags, Donderdags en Vrijdags, des voordemiddags van acht tol elf uren, daartoe ten zynen kantore te vaceren.

Art. 15. De coilecteur zal pertinenteUjk boek moeten houden van alles, wat de heffing dezer belasting aangaat, en gehouden zyn voor den 15 Maart van elk jaar een schririeUjk berigt in te dienen aan den gezaghebber in den Oost-hoek of prefecl, waar onder hy sorteert, van het geen wegens deze belasting by hem is gepercipieert, en daar by over te leggen zyne boeken, benevens alle de schrifleUjke opgaven, by hem ontvangen, zoo wel als de lijsten der wykmeesteren, in art. 11 yermeld, al hetwelk vervolgens door voornoemden Oost-hoeks gezaghebber or prefect voor ultimo derzelve maand zal worden gebragl ter kennisse van zyn excellentie, den Maarschalk en Gouverneur Generaal, ten einde daarop zoodanig te disponeren, als hoogst dezelve zal oordeelen te behoren, en inzonderheid te zorgen, dat de gepercipieerde penningen zonder uitstel in

640 Idöè. H. W. ÓAÉNDÉLè.

'sLands kassa worden overgebracht, Toor zoo verre zalksak dan nog niet is geschiedt.

Art. 16. Van alle in deze te ontstane verschillen eo questien zal door de respective Raden van justitie te Samarang en te Soerabalja, een ieder in den bare, kennisse genomen worden om daarinne op korte en peremptoire tennyna regt te doen en te wijzen bij arrest; en zal de fiscaal in alle zoodanige zaken, als waarneemende de belangens van den Lande, zich voegen bij den collecteur en daarvoor, mitsgaders Toor zijne moeite in de waarneming der procedures, genieten de helft der boetens, zullende de wederhelft komen voor twee derde ten voordeele van den collecteur en voor een derde van den deurwaarder tot compensatie der diensten, welke de collecteur van hem zal kunnen vorderen.

Art. 17. Het provenu dezer belasting zal worden geem- ploieerd tot subsidie voor de stads kassen te Samarang eo te Sonrabaija en voorts tot publieke werken en zal hetzelve gevolgelijk als een apart fonds, tot de gemelde eindens speciaal gedestineerd, bij 'sLands boeken moeten worden bekend gesteld.

Art. 18. De Javaansche regenten of hunne onderboorigeo zullen, noch aan de belasting van het oorgeld der paarden, noch aan die der wagenpagt onderhevig zijn, op grond, dat zy ten dienste van den Lande hunne paarden altoos in gereedheid moeten hebben.

Art. 19. Daar en tegen zullen de Chinezen, Arabieren, Mooren, Maleljers, Boeginezen en andere inlandsche natiën, te Samarang en te Sonrabaija woonachtig, verpligt zyn de volgende wagenpagt op te brengen, als:

voor het houden van een wagen of rgtuig 'sjaars 200 rijksdaalders en voor eiken wagen of ry tuig daar boven nog een honderd ryksdaalders, terwyl zy by deze wagens of ry tuigen, zonder eenige verdere belasting, zullen mogen houden drie span paarden, doch meerdere paarden aanhoudende, zullen zij opbrengen voor elk paard nog vyf ryksdaalders.

Art. 20. Geene rytuigen aanhoudende, maar rypaarden, zullen zy het volgende opbrengen, als:

1d09. H. W. DAËNOËL8. 641

voor het eerste, aangehouden wordende paard . . . rd' I! » » tweede, » » »...,» 10

en ▼ervolgens voor elk der meerder aangehouden wordende paarden » 15

Art. 21. Ter Toorkoming yan fraudes, die door de Chi- oeesche of andere der opgemelde inlandsche natiën ter ont- duiking Tan deze impost zouden kunnen gepleegd worden, zullen de hoofden der Chinezen, die der Mooren, Maleljers, Boeginezen en Pamakans voor medio December van ieder jaar aan den Oosthoeks gezaghebber of prefect, item aan den coUecteur van het oorgeM van paarden, een ieder in den hare, overgeven accurate lijsten van het getal wagens en paarden, in hunne campongs zich bevindende en welke de eigenaars voornemens zijn in het volgende jaar aan te houden.

Art ^% De coUecteurs zullen het regt hebben om bij de in- en opgezetenen van de 'gemelde natiën te laten opnemen en onderzoeken, iü hoe verre de bij de omschreven lijsten gedane opgaven met de waarheid overeenkomen, zoo dikwijls zij dit noodzakelijk zullen oordeelen.

Art. 23. De zoodanige onder de voornoemde natiën, welke na het opmaken en overgeven der gemelde lijsten zich van wagens en paarden voorzien, zullen verplicht zijn daarvan immediaat opgave te doen aan den kapitein of hoofd van hunne natie, sub poene van confiscatie van wagens en paarden, wanneer dit wordt verzuimd; en met last aan de gemelde hoofden om, deze opgaven ontvangende, daarvan zonder verwijl kennis te geven aan den oollecteur, ten einde de voldoening der verschuldigde wagen-pacht of belasting op de paarden Yoor de maanden in het jaar, die dan nog zullen overblijven, dadeiyk effect te kunnen doen sorteren.

Art S4. De betaling der voorschreven belasting zal, even als die van het oorgeld der paarden, moeten geschieden voor ultimo Februari van ieder jaar, aan handen van den colleoteur en onder al zulke poenaliteiten, als hier vooren bi) art 7 zijn vermeid.

641 180d. H. W. OA£NDEL6.

Art. SK. De wagens of rijtuigm der inlandsdie naüen luUeii eenmaal "sjaars ten oyerstaan Tan gecommitteerdena uit den raad Tan justitie moeten gebrand worden met 's Konings wapen* alzoo op poene van confiscatie geen ongebrand r^tuig, behorende aan iemand van Yoormelde natiën, zal mogeo gereden worden.

Art. S6. De collecte urs zullen verpligt zyn, alvorens in functie te treden, af te leggen den eed op het formulier, hier na volgende, mitsgaders te stellen eene borgtogt teo bedrage van drie duizend r^ksdaalders, elk; en sulleo lij wyders gehouden zijn maandeiyks de bij hun ontvangen pen- ningen in 'sLands kas over te brengen: zynde althans tol die bediening, om met primo Mei in functie te treden, aan. gesteld te Samarang en te Soerabaya de tijdeiyke gezworen scriba aldaar.

F&rmuUer van den eed voor den collecteur.

Dat belove en zweere ik, dat ik in mijne bedieninge als coUecteur van het middel van het oorgeld van paarden mij getrouwelijk en naarstelijk zal gedragen; datik het reglement, op de heflBng daarvan geemaneerd, mitsgaders de verdere ordres en reglementen, welke daar omtrent verder zouden mogen worden gestdd en ge&rresteerd, na mijn uiterste vermogen zal achter volgen en doen achter volgen, zonder aanzien van personen ; dat ik de penningen, daar af prov^ nierende, getrouwelijk zal incasseren en verantwoorden; en generaiyk, dat ik al dat gene zal doen en verrigten, het wrik een goed en getrouw coUecteur verplicht en gehouden is te doen.

Zoo is het, dat daarvan aan elk en een iegelyk, die bel aangaat, by dezen wordt kennisse gegeven.

En opdat niemand van dies inhoud eenige onwetenbeid zoude kunnen voorwenden, zal deze, zoo te Samarang, ab te Soerabaya worden gepubliceerd en, behalven in de HoUandscbe, ook in de Javaansche, Maleische en Chineesche talen w(»iieD geaffigeert ter plaatse gebruikeUjk.

180d. H. W. OAENDCLd. 643

1 April. Benoeming van den scriba van den prefect der Jakairasctie en Preanger^bovenlanden tot beambte schrijver dier prefectuur.

Zijne excellentie de Maarschalk en GouTenieur-GeneraalJn aanmerking genomen hebbende de noodzakelijkheid, dat na de Terplaatsing van een der schouten Yan den landdrost yan Baitenzorg naar Tjibinong een geschikt persoon werde gequa- lificeerd om de post Yan beambtschrljyer yoor de prefecture der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden waar te nemen en te yerYuUen;

heeft besloten, in conformiteit Yan hetgeen deswegens op de overige prefectures van Java gebruikel^k is, den scriba van den prefect der gedachte bovenlanden te qualificeeren, gelijk dezelve gequalificeert wordt bij dezen, tol bet passeeren van contracten, uiterste willen en alle verdere, notarieele actens en instrumenten, welke ten behoeve der ingezetenen vao de gedachte prefecture van hem zullen worden gevorderd; met last aan hem, scriba, om zich in deze betrekking, zoo ten aanzien van het opmaken en coucheren der actens en de precautien en formaliteiten, welke daarbij behoren te worden ia agt genomen, als ook ten aanzien zijner declai*atien yan kosten en salaris, stiptelijk te gedragen naar hetgeen des. wegens bij de statuten van Batavia onder het hoofddeel van notarissen is gestatueerd.

2 April. Instructie voor den inspecteur der salpeter' fabrieken in den Oosthoek.

Art 1. Hij, inspecteur, zal het opzigt hebben over de Yoor het land oYergenomene salpeter-makerijen te Soetji en Se- dogoero met de daartoe gehoorende gebouwen, gereedschappen eo wat dies meer is.

Art. S. Hij zal zorgen, dat niet alleen alle de Yoorschreve gebouwen en gereedschappen bestendig in goede orde ge- houden, maar dat ook de aarde in de daartoe gehoorende

644 IdOd. H. W. OAeNOELfi.

slooten en schuuren zoo dikwyls worde uitgeloogd, ak mei ▼oordeel geschieden kan en vervolgens al het mogelijke aan- gewend worde om [deze aarde spoedig weder met een nieuwen voorraad van salpeterdeelen te bezwangeeren;enzal zorg worden gedragen, dat deze aarde aan geene nattigheid eu ook evenmin aan zonneschijn bloot gesteld blijve, als ten hoogste nadeelig voor de salpeterstoffen.

Art. 3. Hij zal zorgen, dat de aarde in de gemelde hooien en schuuren zoo veel salpeter oplevere, als mogel^k is, en de nodige middelen in het werk stellen om die quantileit te brengen voor Soetji op ft 3000, voor Sedogoero op yè 700, dan wel te zamen op ft 3700 's maands of 44400 9 in het jaar of zooveel meer als doenlijk zal zijn.

Art. 4. Daar volgens rapporten, buiten de twee boven ge- melde salpeler-makerljen, op Madura, alsmede in de om de Oost van Sourabalja gelegen districten en wel voorna- men tlijk in die van Poeger en Banjoewangie, nog verscheidene andere bergholen zijn, waarin de aarde insgelyks min o\ meer salpeterachtig zoude zijn, zal hij, inspecteur, zoodra mogelijk in persoon na voorschreve districten gaan om de daar zijnde holen te examineeren en, daartoe geschikt be- vonden wordende, dadelijk uit te loogen, ten dien einde mede nemende de daartoe vereischt wordende keetels en andere gereedschappen, terwijl het benodigde volk, zoo tot de uit- looging zelve, als het .kappen van hout, het branden van asch en wat dies meer is, door de regenten of hoofden der dis- tricten, waarin de hooien zijn gelegen, zal moeten worden geleverd.

Art. 5. Met een der hooien gereed zijnde, zal hy de daarvan gekomen salpeter dadelQk overleveren aan het booid der prefecture, waaronder de gemelde districten sorteeren. ter verdere transporteering naar Sourabaija; hij zal vervolgens, zooveel doenlijk, de nodige middelen beraamen en daarstdien, opdat dit zelfde hol tegen het volgende jaar wederom tol de uitlooging bekwaam zij, observeerende dit telkens bij alle de holen, daartoe geschikt bevonden.

1809. H.  W.  OAENOEL8.  64IS 

Art. 6. Van de in art. 4 vermelde reis terug zijnde, zal bij daarran verslag aan den Gouverneur Generaal doen en detailleeren, welke vooruitzichten de bezogte holen opleveren.

Art. 7. Hij zal in het oog houden, dat het oogmerk van den Gouverneur Generaal is, dat de salpeter-makerljen zoodanig worden uitgebreid, dat jaarlijks ten minsten 200000 S sal- peter worde gefourneerd, zonder echter den Lande meer als tien rijksdaalders de pikol te staan te komen.

Art. 8. Ten dien einde zal bij alle mogelijke zuinigheid betrachten, zoi^uldig alle onnutte uitgaven en gebouwen menageeren en de aan salpeter-aarde rijkste plaatsen kiezen.

ArL 9. Met het einde van iedere maand of zoo dikwerf de gelegenheden zullen vereischen en toelaten, zal bij een kort rapport aan den Gouverneur Generaal moeten inzenden van den staat en toestand, zoowel der twee tegenswoordige Tabrieken, als die sedert nieuw mogten zijn aangelegt, met een kort versbg van hel merkwaardige, dat in die maand is Tooi^;evallen of wat verrigt is en een finantieel verslag, waarbij alle uitgaven, verstrekkingen en afleveringen van salpeter moeten zijn gedetailleerd.

Art. 10. Alle maanden zal hij den gezaghebber van Java*s Oosthoek en den hoofd-administrateur te Samarang doen toe- komen een accurate specificatie van alle de aanbanden zijnde gebouwen, gereedschappen, materialen en wat dies meer is, met aanwijzing van het geene in die maand verbruikt, ver- strekt of op andere wijze afgegaan is; item, wat daarentegen is bijgekomen en hoeveel dus nog restant blijft, welke speci- ficatie mede bij zijn finaal verslag aan den Gouverneur Generaal zal moeten worden overgelegt.

ArL 11. Eenige gereedschappen onbruikbaar zijnde, zal daarvan in tijds rapport worden gemaakt om op het atelier van constructie andere te doen aanmaken, doch dagelijksche reparatien aan balijs, tonnen, enz. zullen in de salpeter- fabrieken worden verricht om door het over en weder brengen dier goederen naar het atelier niet al te veel tijd te verliezen.

646 180e. H. W. OAENOEL6.

Art 12. Inkopen Yan materialen als anderszints moeleade gedaan worden of wel capitale reparatien of YeniieuwiiigeD aan gebouwen moetende geschieden, zal daartoe authorisatie verzegt worden aan den Gouverneur Generaal, doch het een of aiider spoedige voorziening vereiscbende, zal zulks slaan ter beslissing van den commandant militair in den Oosthoek.

Art. 13. HIJ, inspecteur, zal, gemerkt den aart zyner werkzaamheden, slaan onder de orders van welgemelden com- mandant en denzelven van alle zaken, zijne administratie be- treffende, rapport doen.

Art. 14. De eischen van geld, producten en andere be- nodigdheden, welke uit 'sLands magazijn kunnen worden verstrekt, zullen met het einde van iedere maand io geschrifte worden gedaan en, nadat dezelve door den conmiandant voor gezien zullen zijn getekend, aan den gezaghebber worden ingeleverd ter nadere verantwoordelijkheid van dengemdden commandant en van den gebruiker, blijvende zlJ daaromtrent onderhevig het onderzoek van de generale rekenkamer.

Art. IS. Zoodra de leverantie van salpeter tot twee hon- derd duizend ponden zal zijn gebragt, zal aan hem, inspecteur, ter zijner adsistentie worden toegevoegd een geschikt persoon, onder de benaming van adjunct opzichter, die in alles nauw* keurig zal moeten worden onderrigt ten einde in der tijd de post van inspecteur (des noods) te kunnen waarnemen, op zoo- danig appointement, als in dat geval nader zal worden bepaald.

Art. 16. Hem, inspecteur, zal wijders nog een klerk worden toegevoegd, genietende vijftig rijksdaalders, zilver geld, Ier maand, ten einde alle boeken en aanteekeningen te houden en rapporten op te maken om vervolgens daaruit een be* hoorlijk administratie-boek te formeeren, dat ter zijner tijd. even gelijk die van andere administratien, ter inzending aan de generale rekenkamer te Batavia, op het finantie comptoir te Sourabaija moet worden afgegeven, benevens de af- schriften van alle quitantien, verleende ordonnanüen, eiscben en wat verder dienen kan om de administratie-boeken van hem, inspecteur, te justificeeren.

1809. H W. OAENOEL8. 647

Art. 17. Voorts zuOen hem nog worden toegevoegd de noodige inlandsche mandadoors^ blJ de potasch-kokerijen en andere werken benodigd, als mede de verdere arbeiders, welke vereiscbt zullen worden, op door hem, inspecteur, daarvan nader m te leveren petitie.

Art. 18. De gages van de gemelde mandadoors en werk- liedm sullen op voordragt van den inspecteur, geappuieerd door den militairen commandant, nader worden bepaald, terwijl daarentegen het volk, dat bij het uitlogen der in andere dis- tricten gelegene bergholen benodigd is en dat in voege voor- meld door de regenten aldaar moet worden geleverd, eenelijk genieten zal vier duiten en een katje rijst daags, ieder, zonder meer en welke rijst door gemelde regenten zal moeten verstrekt worden om naderhand met Sourabaija te worden verrekend.

Art. 19. De lieutenant Gouverneur Generaal in den Oost- boek tegenwoordig zijnde, zullen alle rapporten en aanvragen aan hoogstdenzelve gedaan worden.

Art. 20. Overigens zal hlji inspecteur, alles doen en ver- richten, wat van een goed en getrouw inspecteur gevordert en verwacht kan worden, al ware het ook, dat daarvan in deze order of instructie geene speciale mentie of bepalingen gemaakt waren.

3 April. Veraordeding lot twee jaren ketlingslag van een paslillm, die zich tusschen Samarang en Sourabaija zijn posl'Valies had laten ontstelen.

Volgens Daendels had die postillon tot behoud van het valies, des noods, zijn leven moeten opofferen.

Merkwaardig is ook, dat Daendels gelastte van deze bestraffing •door den Oosthoeks gezaghebber en de respective prefecten kennis te laten geven aan de inlandsche regenten, als mede door voorhouding aan alle de postillons, zich actueel in dienst bevindende, met waarschouwing aan dezelve om betere en goede zorg te dragen voor de post valiezen, die hun worden aanbetrouwd, nademaal het verlies daarvan bij vervolg van lyd door eene zwaardere ab de opgelegde straf zoude moeten

648 1809. H. W. OAENOEL8.

worden geboet, welke alleenlijk met zoo veel connderaüe bepaald is^ omdat buiten de tegenwoordige nog geene klachten van gelijken aart over de postillons zijn ingekomen".

4 April.. Revisie van crimineele vonnissen^ geveld door krijgsraden op en buiten Java.

Gebleken zijnde, dat de bepalingen nopens de herziening der vonnissen van de guarnizoens-krijgsraden, gemaakt bij de 24 en volgende artikelen van de 3* afd., S kap. van bet militaire wetboek van den 26 Juni 1799, zoo duidelijk en klaar zijn, dat ten dien aanzien geen zekerder rigtsnoer aan de hooge militaire vierscbaar kan worden gegeven, terwijl de toepassing dier wet op alle voorkomende zaken, het eiland Java betreffende, en dus ook ten opzichte der vonnissen, door de guamizoens-krijgsraden te Sourabaija, Samarang en ter hoofdplaats Batavia geslagen, aan geene de minste zvrarigheid onderhevig is, zoo dat ook de hooge militaire vierscbaar met de herziening, ap- of improbatie dier vonnissen, ingevolge het besluit, bij hare oprigting genome, naar de wet van den 26 Juni 1799 zoude hebben kunnen te werk gaan, zonder deswege eenige nadere explicatie of voorziening van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal io te roepen;

dan dat er niettemin eene wezenlijke zwarigheid resideert in de toepassing der wet van den 26 Juni 1799 op de crimineele vonnissen, welke door de guarnizoens krijgsraden op de respective bezittingen van Zijne Majesteit den Koning van Holland in Indien buiten het eiland Java worden gewezen, als zijnde bij bet 24 art. van het 2* kap., 3* afd. van bet meermelde wetboek alle criminele vonnissen, bij de guarnisoens- krijgsraden gewezen, die niet appellabel zijn of van welke, schoon appellabel zijnde, niet is geappelleerd, aan de her- ziening der hooge militaire vierschaar onderworpen, door welke herziening dierhalven de expeditie der justitie op de voormelde afgelegene bezittingen buiten het eiland Java op zoodanige wijze zoude worden vertraagd, dat althans io

1809. H. W. OAENOEL8. 649

mindere, lijfstraffelijke zaken Tan de herziening der hooge militaire vierschaar behoord te worden geglicieert;

is besloten de hooge militaire Tierschaar van Hollaudsch Indien nader te autoriseeren om van alle de crimineele Tonnissen, gewezen door de respective guarnizoens-krijgsraden op het eiland Java, kennisse te nemen en herziening te doen navolgens het gestatueerde bij het militaire wetboek van den 26 Jani 1799 en dit, zoo wel op de reeds aanhangige, als verders voorkomende zaken toepasselijk te maken;

voorts van de herziening der hooge militaire vierschaar van Indien te eximeeren alle crimineele vonnissen, door de guarnizoens-krijgsraden op de bezittingen van Zijne Majesteit den Koning van Holland in Indien buiten het eiland Java gewezen, met uitzondering alleen van die geenen, welke inhouden capitale of doodstraf, en onverminderd het regt van appel in zaken, waarin naar reglen termen voor appel zijn te vinden, en met qualificatie op de guarnizoens- krijgs- raden op de voornoemde etablissementen buiten het eiland Java om in alle overige, criminele zaken, hiervoren niet uitgezonderd, te wijzen by arrest, mits voor de uitvoering hunner vonnissen daarop verzoekende het fiat executie van den civielen gouverneur, gezaghebber of resident ter plaatse, die, vermeenende gegronde redenen te hebben om in het vericenen van het zelve te difficulteeren, de bevoegdheid zullen hebben om de executie van het vonnis provisioneel te sorcheren, doch tevens verpligt zijn om, met opgave der redenen van weigering, daarvan bij eerste gelegenheid aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal rapport te doen en onder overzending der vonnissen en de daartoe behoorende stukken hoogst deszelfs decisie in die zaak in te roepen.

Zie ook S8 Oogstmaand 1810.

4 April. Yaorschriflen voor landraden en landgerechten op Java.

Zijne Excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal,

650 1800. H. W. OAENOEL8.

gezien hebbende een adres van den prerect van Samarang en Damak, P. A. Goldbach, houdende, ónder aanbieding ter approbatie aan hoogstgemelde zijne excellentie Tan eenige criminele vonnissen, geslagen bij den landraad te SamaraDg, eene aantooning van verschillende gebreken, welke hem, prefect, in den aart der inlandsche wetten en in de form van regts- pleging waren te voren gekomen;

en overwegende, dat, ofschoon de bij dat adres aangehaalde gebreken in de Javaansche wetten en regtsoefening niet kunnen worden ontkend wezentlijk te bestaan, het niet te min aan even veel en welligt aan meerdere inconvenienten zonde onderhevig zijn, indien, met verzaking der inlandsche wetten en gebruiken, daarvoor in eenmaal een nieuw en aan den Javaan geheel vreemd stelsel van regtsoefening wierd gesub- stitueerd en het dierhalven ook bij de oprichting der land- gerichten in het jongst verweken jaar en bij de verbetering, daardoor in de regtspleging over den inlander daargesteld, op- zettelijk is vermijd, zoowel om de thans vigeerende, Javaansche wetten en gebruiken tot een vast en onverandeiitjk rigtsnoer aan dezelve voor te schrijven, als ook om daarin al terstond eenige uitdrukkelijke verandering te maken en zulks met geen ander inzicht dan om daardoor aan de.gedachte landgerichten en voornamelijk aan de respective prefecten, welke dezelre presideeren, de gelegenheid te laten om, bij ondervinding de gebreken der inlandsche regtsoefening leerende kennen, de noodige voordragten tot derzelver verbetering te kannen doen, daarbij steeds in het oog houdende, dat geene inlandsche gebruiken, formen van procedeeren en slrafoefeningen, ofschoon ook niet uitdrukkelijk afgeschaft, in werking behooren te worden gelaten, wanneer dezelve tegen latere en algemeene bevoelen der hooge overheid of tegen de eerste beginselen van regt en billijkheid indruischen of wanneer daardoor in lijfstraffelijke zaken het groote hut der algemeene veiligheid of ten aanzien der form van procederen de nodige regteriijke overtuiging niet kan worden verkregen;

dat bet intusschen uit het voorschreven advies van den

1809. H.  W.  DAENDEL8.  6B1 

prefect van Samarang en Damak bereeds gebleken zijnde, dat het in dezen van nut zal zijn, dat eene voorziening worde gemaakt tegens de bij den landraad aldaar gebruikelijke slrafoefeuing van het afkappen van handen en voeten, eene straf, die de ondervinding. geleerd heeft, dat niet alleen de aldus geëxecuteerden niet afschrikt om hunne verminkte leden op nieuw wederom tot roof en misdaad te misbruiken, maar hem brengt tot laste der maatschappij en buiten staat stelt om door den arbeid eeii beter bestaan en levenswijs ie zoeken, mitsgaders tegens die vorm van regtspleging, volgens welke een misdadiger, óf dadelijk wordt vrijgesproken óf jaren agler een in den kerker blijft zuchten, in gevalle de beledigde persoon of de naastbeslaanden van een verslagene geenregt' mogten eischen of de jaren nog niet bereikt hebben om zulks naar de wet te kunnen doen ;

heeft besloten te verklaren, gelijk verklaard wordt bij dezen, dat, ofschoon de inlander op Java voor als nog bij zijne eigen wetten en form van regtspleging wordt gelaten en de respective landraden en landgerechten aldaar uit dien hoofde zallen verpligt zijn dezelve mede te agtervolgen, de voor- gescbrevene wetten en gebruiken echter van geene applicatien zallen zijn:

1^ wanneer volgens dezelve een misdadiger aan de hem competerende straf wierd onttrokken en dat gevolgelijk in die gevallen, waarin de beleedigde persoon of de naast- bestaanden van eenen nedergeslagenen zelven geen recht mogten eisschen of de jaren nog niet bereikt hebben om zulks naar de Javaansche wetten te kunnen doen, de fiscaal bij de landraden te Samarang en te Sourabaija en bij de verdere landgerechten op de prefectures van Java zullen gehouden zijn van wegens de hooge overheid regt te vorderen; 2° wanneer de bij die wetten bepaalde straffen naar algemeene regten te ligt, te zwaar of in het algemeen ontoereikende mogten worden bevonden ter bewerking van de algemeene veiligheid of niet evenredig aan de misdaden, welke daarmede

682 1609. H. W. DAENDELS.

worden geboet, met overlating aan de respective landraden en landgeregten om in die gevallen arbitrairlijk zoodanige straf te bepalen, als zij naar exigentie ran zaken eu omstandigheden in goede justitie zullen vermeenen te behooren ; 5^ wanneer de bij die wetten voorgeschrevene manier van procedeeren niet in staat is om een regterlQk bewijs, eene gemoedelijke overtuiging van den regter of eene convictie van den misdadiger te weeg te brengen, met autorisatie op den regter om in die gevallen de gebreken der inlandsche regtspleging naar arbitrium en naar voo^ beeld van algemeene regten en praktijk, voor zoover dezelve toepasselijk zijn, te suppleeren;

en met bepaling verders, dat voortaan bij de landraden en landgeregten op Java geeiie andere capilale en corporede straffen zullen worden geusiteerd dan het branden, krissen, brandmerken, geesselen, kettingslag, confinement encondem- natie tot den arbeid aan de gemeene werken.

4 April. Wijziging in de organimtie van hel beUuur over Java*8 N, O. kust, vastgesteld op 1 Septemher 1808, wal betreft de betaling van kof (ij.

Is besloten, in ampliatie op het 16* artikel der organisatie van Java, waarbij de prijs der kofBj, die aan het Gouvernement geleverd wordt, bepaald is tegen vier rijksdaalders, zUver geld, de pikol van 225 ponden, voor den gemeenen man, nog daar en boven tot encouragement van de inlandsche regenten en hoofden toe te staan een rijksdaalder, zilver geld, van iedere kleine pikol van 12G of 128 ponden, om te komen voor '/i gedeelte ten faveure van de gemelde regenten en 74 gedeelte ten voordeele van de inlandsche hoofden, conform aan «ie inrigting in de Jaccatrasche en Preanger bovenlanden.

4 April. Aanplant van koffijboomen.

Aanleekening werd gehouden, dat aangeplant waren:

1809. H. W. OAENDEL8. 653

in de Jakatrasche en Preanger boveDlanden B313499 boomen

in Tagal 2S43800

in Samarang 103061 1

in den Oosthoek 9S9696

in de Cheribonsche PreaDger-regentschappen 2900000

in de Cheribonsche Saltan's-landen 8041900

te zamen 14,459,506 boomen.

Te weinig badden aangeplant:

Samarang 1756389 boomen

de Oosthoek 126704

de Cheribonsche Preanger-regentschappen . . 1211590 »

te zamen 3094483 boomen.

»üit consideratie, dat het jaar-saisoen thans niet meer per- fflitteerd de aanplanting der koflSjboomen te vervolgen, als van weinig of geen verwachting meer kunnende wezen en dos eenlijk strekkende tot vergeefschen arbeid voor den ge- meeneii man*\ besloot Daendels »den inspecteur-generaal te aotoriseeren om de prefecten, die in de aanplanting achterlijk gebleven zt|n, aan te schrijven daarmede thans te super- cederen en de bereeds ontgonnen gronden voor de nieuwe aanplanting in het aanstaande najaar te laten liggen, in ver- trouwen, dat zij dit gedeelte van hunne verpligtingen als dan met meerdere zêle behartigen en de redenen tot ontevreden- heid, ditmaal gegeven, door eene verdubbelde activiteit zullen uitwisschen".

4 ApriL YrijêteUing mn emige districten op Java van de verjiichte koffij-cuUuur.

Is besloten de districten van Panaroekan en Besoekie, onder ia?asch Oosthoek sorterende, zoomede het regentschap Wie- radessa en het landschap Oeloejamie, behoorende onder Pac- calongang, als bevonden zijnde tot de kofüj-teelt weinig geschikt te zijn, voor eerst van den verderen aanplant van dat product te excQseeren ; met verdere bepaling nogtans, dat de thans in het regentschap Wieradessa gevonden wordende koOij-tuinen

6l$4 180d. H. W. DAENDEL8.

niet zullen worden gedemolieerd, maar, zoo lange dezelve zullen blijven beslaan, de yruchten daarvan door het ^olk van die districten zullen moeten worden ingezameld en geleverd.

5 April. Toekenning van den rang van "^kapUeinmUitan* aan de beide opzichters van den inspecteur-generad der houtbo89chen.

Die van den inspecteur-generaal der kofBj-cultuur hadden reeds dien rang.

7 April. Toekenning van sawah's aan hoofden in de Cheribonsche SuUan^s landen.

Is besloten de navolgende verdeeling der jonken rystlaad in de Cheribonsche Sulthans landen te arresteeren, ak:

ieder Sullhan, zoo voor hem, als tot onderhoud zijner naast* bestaanden die niet uit echten bloede zijnofeenige bedieniog

hebben 300 joDken

den radeen adipattij 100 •

waarvan ieder Sulthan een derde moet opbren- gen» na decortatie nogtans van de 35 jonken, welke hij als tommongong van de Benawang geniet;

iedere buiten bepattlj der Sulthans 60

» binnen « » • 30

 districts  tommongong 33 

» pangerang 80

» cliwong van den rijksbestierder. ... 20

de fiscaal van den landraad 30

» adjunct fiscaal van den landraad 16

ieder groot mantrie of groot demang 14

de hooge priester van den landraad 18

» ketip » » » 6

ieder hooge priester der Sulthans 14

p ketip * » 4

leOd. H. W. DAENDELS. 6Bt(

ieder moedin der SuUbans 2 jonken

klein mantrie of klein demang 8

djaxa der Sullhans 12

^siricts bepatttj 15

manlri of demang 6

djaxa 6

hooge priester 6

ketip 2

moedin 1

koewoe of loerah 3

prenta of petingi 1 '/^

hoofd of loerah der justilie dienaren van den landraad en de Sulthans . . . 4

justitie dienaar van 'als even 1 7i

opper-cipier van als even 6

onder-cipier 3

oppasser van het blok van als even . 1 Vi hoofd of loerah der districls justitie

dienaren 3

justitie dienaar der districten 1

opper-cipier der districten 4

onder- » ■ • 2

oppasser van het blok der districten. 1

eo aan elk man, die aan den prefect, de

Sulthans en andere hoofden voor hun gevolg en

hoisselijke diensten zijn toegestaan en tot andere

laads werken gebezigt worden ^4 >

Voorts, buiten de koewoes, prenta's, kelips, moedin, justitie dienaren, cipiers en die daarmede gelljkstandig zijn, nog aan dezelve een of meer dessas, na maate voldoende wordt ge- oordeeld om daaruit deze, aan hun toegestane manschappen Ie kunnen trekken.

Terwijl overigens alle, daarna overschietende jonken rijstland, zooveel mogeiyk, op eene gelijke wijze onder de overige in- gezetenen zullen moeten worden verdeelt. Wd verstaande, dat van de opgemelde uilgegeveu rijst-

6S6 I80d. H. W. DAËNDEL6.

landen, zoowel als van andere, het gewoon contingent in natura zal moeten worden opgebragt. Zie ook 13 Maart 1809.

8 April. Verbod tegen den uitvoer van rijst uit de Jacalrasche en Preanger bovenlanden.

Zulks geschiedde om gebrek aan dien skorr', hetgeen Yolgens den prefect verwacht werd, voor te komen.

11 ApriL Benoeming van een supernumerair Raad extra- ordinair van Indiê.

Dit lid kreeg hetzelfde tractement en dezelfde prerogati?en

als een Raad extra-ordinair en zoude blJ de eerste vacature

als zoodanig invallen. Als motieven voor deze benoeming golden:

1" »het permanent praesidie van den directeur-generaal'*, waardoor » steeds eene stem bij de Hooge Regeering is •vacerende" (Daendels presideerde bijna nooit de ver- gaderingen) ;

2® de buitengewone verdiensten van den benoemde, zynde de gezaghebber in den Oosthoek, ridder Rothenbühler.

11 April. Regeling der tractementen van de secretarissen generaal van den Gouverneur^Generaal, van den chef van den generalen staf en van de brigadiers, com- manderende de militaire divisién.

Zij kregen alle 15,000 rijksdaalders 'sjaars, maar de wijze van uitbetaling was verschillend.

De secretarissen-generaal zouden betaald worden met die muntspecién, waarmede zij tot dat tijdstip betaald wareo; de militairen >op den voet, zoo als voor de eerste militaire •chefs geusiteerd is ter plaatse, waar zij nu of in der Uj<l «zullen resideeren*'.

i80§. a W. bAENDELë. énl

11 April. Opheffing der belrekking van grooUkassier.

Deze betrekking, welke in Nederland niet bestond, was Tervallen «door de nieuwe wijze van boekhouden".

Zijne werkzaamheden en rang gingen OYer op den ont- vaDger-generaal «zonder eenlge vermeerdering van inkomsten".

13 April. Aanbesteding van het onderhoud van den Oosier weg tmschen Batavia en Builenzorg.

Zijne excellentie, de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat om den Ooster weg van Batavia naar Buitenzorg, welke als nu gemaakt is, in dien staat te houden en van den daaraan besteeden arbeid het genot te vei*zekeren, het absolut noodig zal zijn, dat het onderhoud daar van wordt aanbesteed;

heeft besloten het collegie van Schepenen te autoriseeren om bel onderhoud van dien weg aan te besteden bij zoodanige perceelen, als het gedachte collegie convenabel zal oordeelen.

Op denzelfden datum werd het collegie van Schepenen nog gemachtigd «tot het doen der aanbesteding van vijf stallen en pleisterplaatsen lusschen de hoofdplaats Batavia en Bui- lenzoi^, als:

een bij of omtrend Tjawang, een • » » Tanjong, een « » » Tjimangies, een • » > Tjibinong, een » » » Tjiloar".

13 April. Instructie voor den aannemer der posierij tusschen Batavia en Buitenzorg,

Art. 1. De aanemer zal jaarlijks uit stads kassa genieten rijksdaaMers acht duizend, zilver geld ofte in credit papieren met de lopende agio, te betalen in vier termijnen, in te gaan met primo Mei aanstaande of wanneer de postwagen bet

ruiuT-aon dul i? . 43

6S8 IdOÖ. H. W. DAENOELé.

eente afrijden zal en zoo vervolgeDS van drie tot drie maanden: daar en boven zal aan hem nog ter gemoetkoming geleverd moeten veorden door de differente landheeren en eigenaren, welke bevorens padlj aan het ontbonden coUegie van Heem- raden geleverd hebben, vijf en* vijftig tjain padlj a 20 rd', papieren van credit, ieder tjain, voor welkers prompte leverantie de landdrost de nodige ordres zal geven, terwijl meede aan hem nog vergund werd van zig door campongs ingezetenen gras te laten leveren tegens vier rd", koper geld, ieder paard 's maands, zullende de landdrost verpligt zijn hem. aannemer, des noods te adsisteeren, indien het campongs volk niet gewillig hier aan voldoen wilde.

Art. 2. Hier voor zal hij verpligt zijn te moeten aanleggen en onderhouden twee postwagens, ieder voor zes personen, op leren riemen hangende en, zoo veel doenlijk, gemakkelijk ingerigt; ten anderen 90 trekpaarden of 21 span van vieren, die gezond en sterk moeten zijn en zoodanig gedresseerd, dat de passagiers geen ongelukken door dezelven kunnen bekomen, met 21 stel tuigen van vieren, die steeds in zoo- danigen staat moeten zijn, dat dezelve door ouderdom of verwaarlozing onderwege niet kunnen komen te breken en de reize daardoor vertraagd werde; ten derden, zeven koetsiers, die met vier paarden kunnen rijden en welke nugteren en personen zijn van een goed gedrag, zullende alle ongelukken of ongeregeldheden, welke door derzelrer toedoen gebeuren mogten, voor verantwoording van den aannemer zijn, terwijl hij tevens hierbij verpligt werd, dat dezelve altoos, wanneer zij rijden, zindelijk en ordentelijk roet een broek, een baaijlje, jas of mantel gekleed zyn, en hij zorg drage, dat zij zig tegens de passagiers beleefdelijk gedragen; ten vierden, twintig sterke rij- of postpaarden, met even zoo veel zadels, welke speciaal zullen moeten dienen om de brieven naar en van Buitenzorg te brengen; ten vijfde, veertien personen voor postillons en vyfeiitwintig boejangers tot het oppassen der paarden buiten desielfa stal op Weltevreden.

1809. H. W. OAËNDEL6. 659

Art. 3. De halt- of pleister plaatsen z^n verdeeld in vyf stations, als:

de eerste bij of omtrend Tjawang, de tweede > » • Tanjong, de derde > > » Tjimangies, de Tierde • » » Tjibinong, de Yijfde » > » TjUoar.

De stallingen voor de paarden en wooningen voor bet benodigde volk aldaar zullen voor rekening van den Lande opgericht, dog door den aannemer in behoorlyken staat onderhouden worden, zullende de aannemer bij contrarie bevinding verbeuren een boete van één honderd rijksdaalders zilver voor de eerste, twee honderd voor de tweede en zes honderd rijksdaalders voor de derde keer, dat zulks bevonden werd, ten behoeve van stads kassa, daar, indien een geheele verwaarlozing ontdekt werd, president en Schepenen voor zijQ rekening alles in orde zullen laten brengen en onder- houden.

Art. 4. De aannemer zal in de daartoe opgerigte stallen en huizingen op elk dezer plaatsen stellen een der boven- gemelde koetsiers, twee postillons en vier boejangers, benevens drie span paarden van vieren, met even zooveel tuigen, en drie rij- of postpaarden met derzelver zadels.

Art. 5. De postwagen zal twee maal in de week en getrokken door vier paarden moeten rijden, te weten, Zondags en Woensdags morgens ten vijf uuren, zoo wel van Batavia, als van Buitenzorg; te Batavia van het woonhuis van den aannemer Zimmer op Weltevreden en te Buitenzoi^ van de herberg aldaar, zullende de aannemer moeten zorgen, dat bij elke halteplaats versche paarden gereed staan en geen vertraging veroorzaakt werd door het langzaam verwisselen der paarden.

Art. 6. Bebalven deze twee keeren in de week zal de aannemer in staat moeten zijn om dagelijks naar en van Buitenzorg met extra post personen te kunnen transporteeren.

Art. 7. De postwagen zal uiterlijk in 7 uuren van bier

ëeÖ 1^09. N. W. ÖAENDÉLé.

naar Buitenzorg en vice versa moeten overkomen, op verbeurte van 25 rd' voor rekening van den aannemer en ten behoeye van stads kassa, tenzij de aannemer mogle kunnen aantoneu, dat onvoorziene en buiten zijn toedoen voorgekomene gevalleu daarvan oorzaak zijn.

Art. 8. Elk persoon, die met de postwagen mede rijd, zal ten voordeele van den aannemer, boven hetgeen hij jaarlijks geniet, belalen vijf rijksdaalders, zilver, naar en even zooveel vau Buitenzorg of van die landgoederen, van waar hij inogte komeu of naar toe gaan en in de passagie van de postwagen leggen.

Art. 9. De aannemer zal niet meer dan zes personen te gelijk op de postwagen mogen nemen, tenzij de passagiers onderling mogten goedvinden, dat een of meer kinderen daar op waren, welke, evenals de andere passagiers, rd" 5 zullen moeten belalen.

Art. 10. Van 1 tot 4 personen, met haar eigen rijtuig begerende met extra post te rijden, zullen daarvoor 18, zegge achttien rd", zilver, moeten betalen.

Art. 11. Van 1 tot 4 personen zonder eigen rijtuig eeo extra post begerende, zal de aannemer kunnen volstaan voor een of twee met het leveren van eene goede gedekte chais of zoogenaamde fourgon; en zal voor de huur van 't rijtuig extra betaald worden 9 rd^ zilver geld.

Art. 12. De aannemer zal echter niet kunnen genoodzaakt worden tot het leveren van extra post, wanneer alle de paarden en rijtuigen, welke hij volgens deze instructie verpligt is te houden, dadelijk reeds in gebruik zijn of zonder v^- hindering der gewone posten of postwagens niet afg^eveo kunnen worden.

Art. 13. Reizigers, die verkiezen eenige pakjes, koffen^ of andere goederen mede te nemen, zullen gehouden ztjo voor ieder pond, welke dezelve meer als lOpond wegen, te betalen 1 rd^ zilver geld; eu zullen de gedachte goederen nimmer zwaarder mogen wegen dan 25 pond, nog meerder ruimte beslaan dan 1 voet in de hoogte en breedte en twee voet in de lengte.

1809. H. W. DAENDEL8. 661

Art. 14. Indien de postwagen niet bezet is, zal de aan- nemer daarmede pakjes, geld, enz. naar en van Buitenzorg moeten transporteeren tegens betaling als boYon of 1 percent van zilver of goud; evenwel nimmer zal hij zulks mogen doen, als de passagiers daardoor gehinderd mogten worden. Art. 15. De aannemer zal verpligt zijn om ziehtegensde passagiers beleefdelijk te gedragen en den geenen, die bet eerste komt of zulks laat afhalen, een lootje te geven, gemerkt ï^\ 1, en vervolgens tot n^ 6, zullende de eerste en tweede plaats zijn op de agterste bank, de derde en vierde op de middelbank en de vijfde en zesde op de voorste bank.

Art. 16. De aannemer werd gerecommandeert en hiermede gequaliflceert om op de postwagen geen vuile of gemeene personen te admitteeren, noch de zulken, die dronken zijn en voor bet afrijden met de overige passagiers rusie maken, dan wel dezelve qualijk en brusq behandelen, vooral wanneer fatzoenlijke lieden en vrouwen op de postwagen mede plaats hebben genomen.

Art. 17. De koetzier zal verpligt zijn, sub poene van een strenge correctie, indien een of meer der passagiers en vooral Trouwen, hetzij bij hel afrijden van een hoogte of om andere, billijke redenen zulks kwamen te verlangen, stil te houden en aan de begeerte van de passagiers in diergelijke gevallen te voldoen. .

Art. 18. De aannemer zal verpligt zijn de dagelijksche, zoo wel als de Javasche brieven en depêches van en naar Buitenzorg zonder eenige extra betaling te laten overbrengen en de afgaande brieven van de plaats, waar het post-comptoir zal worden gehouden, ten half elf uuren des voormiddags te laten afhalen en de aankomende brieven ter zelver plaats mede te laten afgaan.

Art. 19. Aan denzelven zal op Buitenzorg van 'sLands- ^egen een geschikt gebouw tot eene herberg in gebruik worden afgestaan.

Art. 20. De posten zullen ten langsten in B'/a uuren moeten over zijn, sub poene van 25 rd' boete voor den

669 1809. H. W. OAEND&LS.

aamiMieir» mede ten behoeve van stads kassa, enzaldagelijb vertrekken van Batavia en Buitenzorg des voormiddags ten 11 uuren.

Art. 21. Om in de voorschreven tijd de overtogt ie kunnen doen zal de aannemer zorg moeten dragen, dat op bepaalde unren de post-paarden gezadeld voor de halte-plaats staan, het valies overgelegd werd en een versche postillon direct met de brieven heen rijd.

Art. 32. De prijzen der brief-porten en relatien met den commissaris der wegen en posterijen zullen in 't generale postreglement voor gansch Java bepaald worden.

Op 6 Mei 1809 is, «bij wege van interpretatie" tast-

dat de blJ art. 1 bepaalde leverantie van gras door de campongs volkeren, instede van tegen vier, geschieden zal tegen drie rijksdaalders, koper geld, voor ieder paard;

dat, zoolang de beide postwagens voor zes personen, hij art. 2 vermeld, niet in gereedheid zullen zijn, het aan den aannemer vergund zal wezen bij het gebruik van viragens van vieren te continueeren;

dat genoegen geiiomen wordt met de verklaring van den aannemer van voor zijne verantwoording te nemen het bij art. 2 geordonneerde fournissement van een en twintig stel tuigen, zeven koetsiers, twintig rij- of postpaarden met even zooveel zadels, veertien postillons en vijf en twintig boeijang? tot oppassing van de paarden, zoomede den geheelen inhoud van art. 4, zonder nogtans ten naauwste op deze bepaliof te worden verhaald;

dat de kleding der koetsiers met een ordentelijke broek en baaijtje voldoende is en door ^ de recommandatie rwx dezelve om zich beleefd tegen de passagiers te gedragen. niet is gederogeert aan het regt, 't welk hun wederkerig alf^ postülons competeert;

dat de stallingen, bij art. 3 vermeld, voor rekening nn

7809. H. W. DAENDCL8. 663

dea Lande zullen worden onderhouden en alleen kleine dagelyksche reperatien en Toorzieningen len lasle zullen komen van den aannemer;

dat de bepaling van zeven uren, binnen welke de post- wagens moeten overkomen, in werking zal worden gebragt, zoodra de wegen en poststations om de Ooster-wc^ in orde zijn, wanneer ook de gestelde boete van rd' vijf en twintig zal wordai verbeurd, indien de postwagens een uur later aan zijn;

dat met vuile en gemeene personen, die volgens art. 16 niet op de postwagens mogen worden geadmitteerd, bedoeld zijn slaven en gemeene inlanders, welke laatste ten minste niet tol de heffe des volks geboren, maar van eenigen staat, qualiteit of goede conditie zullen moeten wezen, zullen zy op de postwagen kunnen worden toegelaten;

dat genoegen genomen wordt met de verklaring van den aannemer, dat hij zorgen zal, dat de posten binnen den tijd Tan vijf en een half uur over zijn, zoodra de wegen en post stations in orde zullen wezen, en hem wijders toe te staan om de post, even als van Buitenzorg, om half elf uren des voormiddags te doen vertrekken van Weltevreden en niet van het postkantoor.

15 April. Wijziging der instrudie voor het collisgie van Scheoenen.

Schepenen werden gemachtigd om »met alteratie in zoo verre van het 29 art. hunner instructie, uit hun middelen of daar buiten een postmeester aan te steUen op een tracte- ment van rd' 100, zilver geld, 's maands^ betaalbaar in papieren van credit met de loopende agio".

13 April. Instructie voor den postmeester en de verdere bedienden der posterij te Batavia.

Art. 1. De postmeester zal ter plaatse, waar het post- Gomptoir zal worden gehouden, verpligt zijn, zoo dikwerf

664 1809. H. W. 0AENDEL6

noodig, present te zijn ten einde aldaar te ontvangen, te stempelen, te registreeren en te depecheeren alle brieven en depêches, welke met de post aangebracht en verzouden worden. en daar voor het brieven-port te ontvangen.

Art. 2. Hij zorgt, dat de brieven voor iedere plaats in een afzonderiyk pacquet werden afgepakt en verzegeld en dat bij elk pacquet tevens werde gevoegd een lijst of aanrekening, houdende het getal der brieven en de port, die daarvoor moet worden betaald.

Art. 3. Hij draagt zorg, dat bij het afgaan der post alle deze pacquetten, nevens eene opene lijst van derzelver getal en destinatie, werden ingepakt in een lederen valies, hetwelk, niet alleen met het post^cachet, maar bovendien met een slot zal moeten voorzien zijn, waarvan op ieder postcomptoir een sleutel zal worden bewaard.

Art. 4. 'sWeekelijks zullen twee posten van Batavia ver- trekken, des Woensdags en Zaturdags voormiddags ten kali 11 uur, de eene na Java en de andere na Bantam.

Art. 5. De brieven voor de Javasche post zullen door ofte van wege den aannemer der posterijen van Buitenzorg naar Batavia en vice versa op den voorschreven tijd van hel post- comptoir moeten worden afgehaald.

Art. 6. Voor de Bantamsche post« zullen vier geschikte inlanders worden ingehuurd, waarvan twee te Batavia en twee op Tangerang verblijf zullen houden, winnende rd* % zilver geld ofte credit papieren met de lopende agio, per maand.

Art. 7. De eerste postillons rijden niet verder als Tan- gerang en geven het valies aan de aldaar gestationeerde postillons over.

Art. 8. Deze rijden tot de passangrahan Tjibolang en geven aldaar het valies over aan de Bantamsche postillonK, welke van wege den prefect van Bantam in gelijk getal aMaar geplaatst moeten worden.

Art. 9. De Tangerangsche postillon vertoefd op Tjibolang. tot dat de Bantamsche aankomt, rijd vervolgens met het van hem overgenomen valies terug naar Tangerang en geeft

1809. H. W. DACN0EL8. 66K

het aldaar weder over aan een der Bataviasche postillons, die ieder op hun station tot deszelfs aankomst wachten.

Art. 10. Het valies zal (tenzij op hooge order) door niemand dan door den postmeester geopend mogen worden; en zal, bij aanbreng van een zoodanig geopend valies, de postmeester verpligt zl)n daarvan oogenblikkelijk aan den president van het collegie van Schepenen kennis te geven.

Art. 11. Bij ontdekking van eenig abuis of bi] gemis van eenige pacquetten of brieven moet daarvan aanteekening ge- houden en direct kennis gegeven worden aan den commis* saris der posterijen, met aanwijzing, op welke posterlj het valies het laatste is verzegeld geworden.

Art. 12. De postmeesier houd behoorlijk aanteekening van alle de ontvangen en ten dienste der posterijen uitgegeven gelden.

Art. 15. De postmeester formeert van de hem van Sa- marang en elders toegezonden wordende rekeningen, zoo mede van de door hem zelven ontvangen gelden eene generale re- kening en legt die, benevens de daartoe gehorende boeken en papieren, twee maal 'sjaars Ier visie van den commissaris der posterijen open, terwijl daarna en nadat die rekening door de generale rekenkamer zal zijn geapprobeerd, dies saldo, voor zoover de post van Buitenzorg tot Batavia en vice versa aangaat, in stads cassa zal worden geteld en de overigen ver- deelt onder de 3 comptoiren Batavia, Samarang en Sourabaija, in gelijke portien.

Art. 14. Ter adsistentie van den postmeester zal hem worden toegevoegd een schrijver, winnende rd» 10, zilver geld ofte in credit papieren met de lopende agio, per maand, en drie brieven-dragers, winnende rd"" 30, zilver geld ofte in credit^ papieren met de lopende agio, per maand, moetende daarvoor op haar kosten ieder 1 paard onderhouden.

Art. IS. Laatstelijk zal hij, postmeester, zoowel aan het oppertoezicht van president en Schepenen der stad Batavia, als aan de 'surveillance van den commissaris der posterijen ondergeschikt zijn, zoo dikwijls dezelve zulks ten dienste

666 1809. H. W. OAENOEL8.

van den Lande nodig oordeelt, die visie, examinatie fan zijne boeken, rekeningen en adoiinistratie zal kunnen Yorderen, alles ingcTolge het nader te arresleeren plan en instructie voor de generale-posterijen op geheel Java.

Op SO April 1809 is artikel 6 dezer instructie aldus gewijzigd :

Uit consideratie, dat de bepaling, dat voor de Bantamscbe post vier geschikte inlanders zullen worden ingehuurd, waarvan twee op Tangerang en twee te Batavia verblijf zullen houden, ontoereikende is om in extra ordinaire tyden, wanneer dikwerf twee en iQcer posten 's daags a^aau, alle de papieren, de- pêches en rapporten te kunnen overbrengen en dat ook niet doenlijk zal zijn om telkens vrije inlanders te kunnen in- huuren, aan wien dezelve met gerustheid zouden kunnen worden toevertrouwd, is goedgevonden den president van hel coUegie van Schepenen te autoriseereu om in diergelyke gevallen, op aanvrage van den postmeester, de nodige man- schappen tot de gedachte extra posten te requireeren uil de oppassers van de respective officieren van justitie, den advocaat- fiscaal van Indien, den water-fiscaal, den bailluw of den drossaart der Bataviasche ommelanden, met last aan alle de voorschre?en ambtenaren om op het gedachte requisit van den president van Schepenen dadelijk aan denzelven, de noodige adsastentie te verleenen.

14 April. Instructie voor den gtads-geneesheer enêtodn' chirurgijn te Batavia.

Art. 1. De geneeskundige practijk ter stede Batavia laL zoo voor de gevangenen der collegien van den iioogen Raad van justitie en Schepenen, als voor de zieken inhetwees^eo armenhuis en het Gbinesche hospitaal, door een stads doctor worden waargenomen.

Art. S. Insgelijks zal de heelkundige pmctijk deer een stads chirurgijn aldaar worden uilgeoefend.

TêO». H. W. OACNDCLB. 667

Dese zal tot zijne adsigtentie hebben een tweeden en een derden chirurgijn, voor wier goede pligtsbetrachting in de uitoefening van den dienst hij alleen verantwoorddt|k is.

Art. 3. Zij zullen alle op voordragt van den chirurgijn eo chef worden aangesteld.

Art. 4. De stads doctor en stads chirurgijn zullen voor tractement jaarlijks genieten ieder drie duizend rijfcsdaahlers.

De tweede chirurgijn zal genieten voor jaarlijks tractement een duizend twee honderd rijksdaalders.

De derde chirurgijn zal genieten zes honderd rijksdaalders ;

zullende deze tractementen maandelijks aan hnn door het opperhoofd over het generale tractements kantoor, op den voet van andere ambtenaren, worden uitbetaald.-

Van het montant dezer betalingen zal uit 'sLands kas voor het aandeel van den hoogen Raad van justitie worden betaald rijksdaalders twee duizend, uit de stads kas rijks* daalders drie duizend, uit de kas van het weeshuis rijksdaalders een duizend, uit de kas van de diakonij mede rijksdaalders een duizend en eindelijk uit de kas van Boedelmeesteren van het Cbinesche hospitaal rijksdaalders acht honderd, be- zwaard met de agio daar en boven, welke betaald zal worden voor dat gedeelte der tractementen, 't welk tegen zilver geM wordt berekend ; zullende hiervan, voor zoo verf e de opgemelde particuliere kassen betreft, om de zes maanden of <nider ultimo Junlj en December verantwoording aan 'sLands kas moeten worden gedaan.

Art. B. De stads doctor en stads chirurgijn zullen den rang hebben gelijkstandig met een chirurgijn-majoor, de tweede diimigtlB dien van aide-chirargtjn en de derde chirurgijn dien van dève chirurgijn bij de armee.

Art. 6. Zij zullen op de vragen, die hun gedaan warden door den chirurgijn en chef en in zijne absentie door den chirurgijn principaal van het arrondissement te BataTia, moeten antwoorden, ten einde den chirurgijn en chef te facilileren in het algemeen toeverzieht, 't welk hij over den genees- en heelkundigen dienst uitoefend, en hem in staal

668 1809. H. W. DAENDEL8

te stellen om het gouTernement van advis te dienen in alle gevallen, waarin het goedvinden zal bet zelve van hem te requireren.

Art. 7. Ook zal de chirurgijn en chef en in zijne absentie de chirurgijn principaal van het arrondissement te Batavia, in epidemique oi' andere algemeene ziektens, dan wel voor- vallen van wat natuur, behorende tot de staatkundige en gerechtelijke geneeskunde, berigten mogen innemen en middelen mogen voorschrijven, die hij bijzonder ter genezing geschikt oordeelt, waarvan zij gehouden zullen zijn proeven te nemen en het effect aan hem, chirurgijn en chef, te rapporteren.

Art. 8. Zij zullen verpligt zijn voor bovengemelde tracte- menten alle practljk, voor zooverre ieder in hun vak aangaat, daaronder ook begrepen de gekwetsten, die ingebracht wordeo, waar te nemen ten dienste van bovengemelde coUegien en godshuizen.

Art. 9. Behalve dezen dienst zullen zij mede voor dezelve inkomsten verpligt zijn alle geregtelijke schouwingen en openingen van lijken te doen voor de beide coUegien vaa justitie, in tegenwoordigheid van eene justitiële commissie, en van hunne bevinding eene gedetailleerde acte van schouwing moeten opmaken, door hun beiden ondertekend, in welke acte behoord uitgedrukt te zijn, in welke deelen de lyder is gekwetst geworden, en in hoeverre de aangebragte oorzaken aan de lijders of lijken als volstrekt doodelljk, door zich zelve doodelijk, dan wel bij toeval doodelijk moeten beschouwd worden.

Art. 10. Voor de behandeling van zioktens van gegijzelde personen zullen zij aan deze of aan hunne crediteuren mogen in rekening brengen per visite twaalf stuivers.

Insgelijks voor de behandeling van ziektens bij slaven, welke door hunne heeren, vrouwen of derzelver zaakgelastigden zijn in de boeijen gesteld, per visite acht stuivers.

Art. 11. De voorschriften der geneesmiddelen zullen ge- schieden in een voor ieder coUegie of godshuis daar(o<.'

idOë. H. W. DACNOELÓ. 669

geschikt boek, dagelijks door den stads doctor of chirurgijn, die dezehe voorschrijft, ondertekend, en door deo stads apotheker worden bereid en geleverd, hetzij bij jaarlijksche aanneming of onder taxatie der ingeleverde rekeningen door den stads doctor en chirurgijn, onder approbatie van den chirurgijn-prin- cipaal van het arrondissement op hunne vei*andwoordeIijkbeid.

Art. 1^. De geneesmiddelen, welke voorgeschreven worden ingevolge art. 10, worden van civiele gevangenen op rekening gesteld van hen of van hunne crediteuren en van slaven op rekening van hunne heeren, vrouwen of derzelver zaak- gelastigden.

Art. 13. Om de drie maanden zal de stads doctor en slads chirurgiju, in bijzijn van den chirurgijn-principaal, de stads apotheek visiteren en aan den chirurgijn en chef rapport doen, in hoe verre dezelve van alle enkelde en zamengesteide geneesmiddelen (welke laatste in het 'vervolg aldaar zullen bereid worden na de voorschriften der Bataafsche apotheek), na behooren is voorzien.

Art. 14. De stads doctor zal, behal ven den geneeskundigen dienst, ook bij vrouwen, in barensnood zijnde en tot de classe der behoeftigen behoorende, in tegennatuurlijke verlossingen verpligt zijn de noodige hulp en bijstand te verleenen, zonder daarvoor boven zijn tractement te mogen declareren.

Art. 15. En, vermits de vroedkunde hier in Indien op eene ongeschikte wijze wordt uitgeoefend door inlandsche doekoens of vrouwen, zonder het minste onderwijs te genieten, zal de stads doctor al mede verpligt zijn eenmaal per week aan de vrouwen, welke voor deze practijk zullen geadmitteerd worden, op een daartoe bepaalden tijd onderwijs te geven in de nodige practikale kennis ter uitoefening der verlos- kunde, gebruikelijk bij natuurlijke verlossingen, als ook in hetgeen vereischt wordt ter bepaling van de ligging en het voorkomen van het kind in deze soort van geboorlens.

Het onderwijs zal geschieden op een fantome en in de Maleidsche taal, op de eenvoudigste en voor haar meest verstaanbaarste wijze.

690 lÓOè. H. W. DAfcNO£L6.

Art. 16. Nadat deze vrouwen een bepaaUen tijd onderwas hebben genoten, zullen zlJ door den stads doctor, in tegen- woordigheid Tan den chirurgijn principaal van het arrondis- sement te Batavia, worden ondervraagt en, na genoegame blijken van hunne practikale bekwaamheid te hebben gegeven op bet fantome, tot hetgeen nodig is bij het doen van de natuurlijke verlossing^ een getui^pschrift ontvangen, door den chirurgijn principaal en den stads doctor ondertekend* om daarna van het coUegie van Schepenen eene acte van ad- missie als vroedvrouw te kunnen bekomen.

Zonder welke admissie na primo October aanstaande geene vroedvrouw of doekoen tot het doen van verlossingen zal mogen asusteeren.

Art. 17. Voor het geven van onderwijs en het afnemen van examen zal ieder doekoen of vroedvrouw, die tol de uitoefening der vroedkundige practijk wordt toegelaten, aan den stads doctor betalen rijksdaalders vijf en twintig ééns.

Art. 18. De stads docter en stads chirurgijn zuUeo in handen van den Gouverneur Generaal, voor het aanvaarden hunner bediening, afleggen den navolgenden eed:

Eed voor den stads docter en stads chirurgijn.

Ik belove en zweere, dat ik zijne Majesteit, deo Koning van Holland als mijnen hoogen en doorluchtigen souverein. mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw zal zijn en dat ik mlJ in het wij toevertrouwde ambt als stads doctor (chirui^Jn) na beste^ weten en vermogen zal kwyten achtervolgens den inhoud der instructie, op dit ambt beraamd ofte nog te beramen.

Op 9 Augustus 1809 is deze instructie aldus gewijzigd:

Is besloten het voorgeschrevene bij de instructie voor de

genees- en heelkundige dienst van den stads doctor en stads

chirurgijn te Batavia ten aanzien van het cureren, visiteren.

schouwen en openen der gevangenen, gekwetsten en lijken

iBtA. H. W. ÖAEflOËLft. tli

Tan den boogen Raad tan jiistiiie, mede van applicatie Ie maken op de gerangenen van den drossaard te Batavia, zoowel ak op de gekwetsten en lijken in zyne jurisdictie, waaneer dezdve ten voormelde einde stedewaarls worden getransporteerd; met last aan genoemde stads doctor en stads chirurgijn om dezelve op de aanvrage van den drossaard behoorlijk te behandelen, zoodanig ab vereiscbt wordt en dit de jostitie zal vorderra. Zie ook 19 November 1809 en 14 Herfstmaand 1810.

14 April. Afstraffing van een Javaan.

Deze bad te Oenarang, tijdens de taptoe, met steenen naar de tamboers en pijpers geworpen.

Bij besluit bepaalde Daendels, dat bij »na bet ondergaan

eener gevoelige correctie voor bet fort te Oenarang", voor onbepaalden tijd in de ketting zoude worden geklonken.

14 April. Bepalingen nopens het stedelijke en Chineesche hospitaal te Batavia, alsmede nopens de ziehen-kamers van Godshuizen.

Art. 1. Ter stede Batavia zal een kcaal zijn ingeruimt, geschikt voor de verpleging der gekwetste en andere zieke gevangenen der coDegién van den boogen Raad van justitie en van Schepenen, voor zoover aan dezelve bet verblijf aldaar ter geneezing zal worden vergund; item een bekwaam apar- tement voor de eommissien van sehouwing, enz.

Art. 2. Het locaal, tegenwoordig in gebruik voor de zieken nn het Chineesche hospitaal, wordt tot verpleging van die zieken voldoende beschouwd, bij bet doen van eenige BModige reparatien.

Art 3. In bet wee^ en armen-buis zullen voor de zieken van die godshuizen vier ziekenkamers worden ingeruimd, als twee voor iedere aexe, de eene voor de meer gevaarlijke en aan- stekende en de andwe voor de min gevaarlijke zieken.

Art. 4. In het sledel^ehospitaalzal een ziekevader, aldaar

672 1809. H. W. OAENOELS.

in hetzelve locaal geémploljeerd len dienste van het guar- nisoens-hospitaal, hel huishoudelijke toeverzicht hebben.

Art. 5. Deze zal voor de zieke gevangenen, voor de voeding en verpleging zorgen en de dieet naar voorschrift uitgeven en daarvoor genielen, voor ieder zieken gevangene van den hoogen Raad van justitie uit 's Lands kas en voor de zieke gevangenen van Schepenen uit de sledelljke kas, daags voor de Europeezen zes stuivers en voor de inlanders vier stuivers, koper geld, benevens de rations vivres, voor ieder man, in df gevangenisse zijnde, bepaald, welke de cipier aan den zieke- vader zal moeten verantv^oorden.

Art. G. Ue Tournilures, kleedingstukken, ustensilia, enz. worden voor de zieken van den hoogen Haad van juslilie voor rekening van den Lande aangekocht; voor de stedelijke gevangenen worden dezelve uit stads kas betaald op aau* vrage van dengeeue, die met het huishoudelijke toezicht be- last is, en op visa van den doctor en chirurgijn.

Art. 7. De ziekevader zal een behoorlijke inventaris van deze goederen formeren en om de drie maanden aan de presidenten van de beide collegieu van justitie inleveren, mitsgaders voor hetgeen ontbreekt, verantwoordelijk zijn.

Art. 8. In het Chineesche hospitaal zal een zieke-opzichter op bovengemelde wijze in functie zijn, komende aldaar de onkosten geheel voor rekening van Boedelmeesteren.

Art. 9. In de ziekenkamers in het weeshuis zal een zieke-moeder en in die van het armenhuis een zieke-vader eo een zieke-moeder het loeverzicht en de bezorging over de behoorlijke oppassiog der zieken hebben en zoi^n, dat alles naar het voorschrift der dieet van den doctor of chinuigijD aan hun worde uitgereikt.

17 April. Uitbarsting van den Goenoeng Goenioer.

Het blykt niet, hoeveel menschen door deze uitbarstiog. welke zeer hevig is geweest, zijn gedood, verwond of om have en goed gekomeu, — waarschijnlijk zijn deze oooit

1Ö0Ö. H. W. DAEN0EL6. 675

geteld, — maar wel blijkt, dat het eenige, waarin de toen- malige Regering belang stelde, was te vernemen, hoeveel koffij-boomen waren vernield, — voorzeker eene schrille tegen- stelling met hetgeen latere Regeringen blJ dergelijke rampen hebben verricht.

.17 April. Aamtelling van een kapitein en luitenant der hpamakkans^s^ 8aïd8, mrifs en andere^ averwaUche tnatiên' te Cheribon.

Tot een middel van bestaan werd hun toegekend »een ducaton van ieder huisgezin van een der voornoemde natiën, welke in de Cheribonsche hoofd-negorij permanent woon- achtig zijn en zich met den handel of iels anders emeren, waai-van ^4 door den kapitein en V4 ^^^^ den luitenant zal worden genoten".

Op 18 April 1809 is het vorenstaande in zoo verre ge- wijzigd, dat aan den kapitein en luitenant bovendien is toe- gestaan »een procent van aHe goederen, welke te Cheribon door saids, sarifs of andere uverwalsche natiën, niet aldaar gezeten, onverschillig van welke plaats komende, worden in- gevoerd en verkocht, om genoten te worden voor drievierde gedeelte door den kapitein en een vierde gedeelte door den laitenant".

18 April. Machtiging op het coUegie van Schepenen aan den secretaris en aan de gezworen klerken bij dat coUegie daggelden ie valideren, tgelijkstandig met de tleden^ als dezelve onkosten liebbende*'.

18 April. Periodieke inspectie der koffij-pakhuizen te Batavia door leden van den Raad van Indiè.

De regeering besloot «conform'' het navolgende voorstel van tien Gouverneur-Generaal.

fUU4T*B0a DRL IT« 43

674 IdOd. H. W. DAENDËLè

Nadien de stremming van onzen nenlralen handel eene groote opeenbooping van produelen in onze magazijDCD veroorzaakt en daaruit weder de noodzakelijkheid geboren wordt om alle mogelijke voorzorgen legen het bederf daanan te gebruiken, mitsgaders zich te overtuigen, dat de geenen, aan wien de bewaring der pi-oduclen is aanbetrouwd, de orders en bepalingen, tot conservatie van dezelve gegeYeoen gesteld, behoorlijk nakomen ter wering van de aanzienlijke schade, die anderzins daaruit zoude te vreezen zijn, voor- namentlijk de koffij specteerende, proponeerde zijne excellenlie mitsdien om de magazijnen alle drie maanden door twee leden dezer regeering te laten visiteeren ten aanzieo van den staat, waarin zich de producten bevinden, en wel inzon- derheid de koffij, als aan groote broeijing onderhevig zynde, zoomede of de nodige voorzorgen tot verhoeding van bederf worden aangewend en welke middelen anders tot meerder zekerheid daartoe zouden dienen te worden beproeft en in het werk gesteld; en om met deze opneem en visitatie (e laten continuêeren vooreerst en tot zoo lange onze producten niet weder worden afgehaald en daarin een geregelt debiet zal wezen ge^^tablisscerd ; stellende hoogstdezelve wijders voor om deze commissie onder de leden te laten rouleren.

Het eerste, naar aanleiding dezer opdracht bij de Regering ingekomen rapport is verhandeld bij de resolutiên van 19 Mei 1809.

18 April. Maatregelen ter verbetering van h^ poHmzen,

Tot interpretatie van het bepaalde op 1 Januari) 1809 is op 18 April 1809 aan den Hoogen Raad van justitie te kennen gegeven :

Uit consideratie, dat de bepaling, dat voor de Bantamsche post vier geschikte inlanders zullen worden ingehuurd, waarvan twee op Tangerang en twee te Batavia verblijf zullen houden, ontoereikende is om in extra-ordinaire tijden, vifaDDeer dikwerf

1èÖ9. H. W. OAENÖELd. 67B

twee eo meer posten 's daags afgaan, alle de papieren, depAches en rapporten te kannen overbrengen en dat het ook niet doeDltjk zal zijn ooi telkens vrije inlanders te kunnen in- huaren, aan wien dezelve met gerustheid zouden kunnen worden loevertrouwd, is goedgevonden den president van het eollegie van Schepenen te antoriseeren om in diergelijke gevallen op a«invrage van den postmeester de nodige manschappen tot de gedachte extra-posten te requireeren uit de oppassers van de respective oiDcieren van justitie, den advocaat fiscaal van. Indreo, den water-fiscaal, den bailluw of den drossaart der Bataviasche ommelanden, met last aan alle de voorschreven ambtenaren om op het gedachte requisit van den pi*esident Yan Schepenen dadelijk aan denzelven de nodige adsistentie te verlenen.

T^- Tüulaluur van president en leden van het college van Schepenen,

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat president en Schepenen in alle, aan hun gediend wordende schrifturen zullen worden getituleerd: WelEdele Gestrenge Heer en WelEdele Heeren ; en om de gemeente hiervan kennis te geven.

't April. Last op marcherende colonnes onder weg itine- raire kaarten te maken.

Zulks moest geschieden op de wijze, «waarvan zich de Romeinen bedienden, aan welke goede en ordinaire land- kaarten ontbraken"'.

Deze curieuse order wordt vermeld in het tweede bulletin over de Bantamsche onlusten, uitgegeven in April 1809.

^1 April. Wijziging van hei bepaalde bij resolutie van 31 Maart 1778, art. % nopens landmeters.

Het edlegte van Schepenen werd gemachtigd, »de werk- zaamheden, bevorens op het landmeters kantoor behoord

676 IdOd. H. W. 0AEN0EL8.

hebbende, als het houden van registers, etc, op het ooUcgie van Schepenen over te brengen en den landmeter eeuUjk belast te laten met voor een ieder, des gevorderd wordende, metingen te doen, waarvan de minuten in een behooriijk register bij hen moeten worden aangehouden".

Schepenen brachten op 19 Mei 1809 bezvraren tegen het vorenstaande in, waarom besloten werd «president en Schq^en van de werkzaamheden van het vernietigd hindmeters kantoor te excuseeren en voorts te ontheffen van de verplichting om geene opdrachten van vaste goederen te mogen doen dan onder exhibitie van een landmeters kennis".

21 April. Yerhooging der Iraclemenlen van de wbsti- luien, de tnandoer^s der oppassers en de kaffers van den ioaler-fiscaal.

De eerste kregen 150, de tweede 10 en de derde 6 r^ks daalders 'smaands, evenals de substituten, enz. van den advocaat-fiscaal, »met deze speciale bepaling nogtans, dal het getal der caffers voor iederen substitut zal moeten worden gereduceerd van 14 lot 8, hetgeen men voor eene prompte surveillance tegen den smokkelhandel en de verdere dienstee, die van deze bediendens kunnen worden gevorderd, voldoende oordeelt".

25 April. Vrijstelling van den Bailluw Ie Batavia van de betaling van ambtgeld.

Hoewel de naam der betrekking dezelfde was gebleven als vroeger, was echter het daaraan verbonden tractement, enz. geheel van aard veranderd.

Op den 21'**° April en ^''^ Mei 1809 is hetzelTde nopens den president van Weesmeesteren en den drossaard der Bataviasche ommelanden bepaald.

1809. H. W. DAENOEL6. 677

"^. Yoorschrifi nopens hei onderhoud van pedati' wegen in de nabijheid van Balavia.

Alzoo op den S5^ der even verweken maand April in Rade van Indiê goedgevonden en verstaan is om, met renovatie van de liekendmaking dezer regering van den -^ Jullj 1799» bet collegie van president en Schepenen van Batavia te quaii- ficeren de buffels-wegen, zoo om de OosI, ^IsWest, lusschen de landgoederen Buitenzorg, Weltevreden en Tanna-abang, in een behoorlijk bruikbaren slaat te doen brengen en onder- houden; zoo is bet, dat de respective op- en ingezetenen langs en tusschen de voorschreven wegen hiervan bij dezen de noodige kennis wordt gegeven, met last om in den geest onzer opgemelde bekendmaking van den 30'^" Jullj 1799 aan de door president en Schepenen voormeld te doene aanvragen en te gevene bevelen met de meest mogelijke promptitude te voldoen en te beantwoorden, sub poene, dat zoodanige der voormelde op- en ingezetenen, als bevonden zullen worden hierin nalatig te zijn, als weerstrevers van 's Lands bevelen aangemerkt en na bevind van zaken gestraft zullen worden.

En opdat hiervan geene onwelenhcid zal kunnen worden voorgewend, zal deze worden gepubliceert en, zoo in de Hollandsche, als Javaansche, Maleidsche en Chineesche talen, 7.00 hier, als alonime in de bovenlanden worden geaffigeert, mitsgaders bij bekkeuslag worden bekend gemaakt.

26 April. Aankoop van slaven ten behoeve van hel leger.

Is besloten, dat alle manslaven, welke op de hoofdplaats Batavia of elders op het eiland Java van buiten ten handel zullen worden ingevoerd en na gedaan onderzoek op de gewone wijze geschikt bevonden worden voor den militairen dienst, voor rekening van het Gouvernement zullen worden ingekocht tegens rd* tachtig, zilvergeld, ieder; met qualificalie ^^ de respectieve ambtenaren op Java om voor het monlant der op dien voet ingekochte slaven wissels af te geven op de hoofdplaats Batavia.

678 1609. H. W. DAENO£L8.

26 ApriL Belooning van een verdiensleUjketi, Chineeschen miker-fabriekant.

De Ghinesche suikerniolenaar te Cadaun en Selapaljang, Lie Tongong, bij requeste vertoond hebbende, dat bij, na gedurende een tijdvak van 18 jaren met alle vlijt en nijver- heid de werkzaamheden op zijne molens te hebben behartigd en zonder immer eenige verzoeken tot remissien ofaiiderzins aan de hooge Regeering te hebben gedaan, terwijlintu^chen de aflevering van suiker van zijne molens naar evenredigheid niet minder dan van andere suikermolenaars was geweest en hij, requestrant, zich langs dien weg door zijne vlijt en oppassendheid eenig vermogen en aanzien had verworveo, verzocht uit dien hoofde met den titul en rang van oud luitenant Chinees te mogen worden vereerd.

Is besloten, uit consideratie van de verdiensteUfke gedra- gingen van den suppliant, hiervoren geallegueerd en mede van elders bevestigd, aan deszelfs verzoek te derereren en hem mitsdien met den titul en rang van oud luitenant der Chineesen te begunstigen.

28 April. Voorschrift nopens mandamenten van cilaiic of civiele sentenlièn van den Raad van juslilie ie Samarang.

Is besloten, dat de mandamenten van citatie of civile sen- tention van den Raad van justitie te Samarang zullen worden geëxploiteerd of ter executie gesteld door of van wegens den Raad van justitie zelven binnen de stad en ban van Semaraog, daaronder Oenarang niet begi'epen, en door of van wegens den prefect buiten den omlrek dezer limiten onder bet ganlschf ressort van zijne prefecture, daarloe behoorlijk verzocht zijnde met inachtneming van den form en stijl, deswegens on reglen wordende gerequireerd.

Terwijl levens, tot wegneming der gemoTeerde scrapulf. in hoe verre aan de kofflj-opzienders of boschgangers bel

1809. H.  W.  DA£NOEL8.  679 

doen van zoodanige geregtelijke exploilen door den prefect zoude kunnen worden gedemandeert, goedgevonden is te verklaren, dat op plaatsen, waar de prefect zich niet in persoon bevindt, de koffij-opzienders en de boschgangers met de sai*veillance van de polilie zijn belast en dus ook ten voorschreven einde hunne diensten niet zullen mogen weigeren.

50 April- 'Instructie voor de kapiteinen, officieren, schrijvers en boolsgezellenf met commissie van retorsie varende.

Art. 1. Alle officieren, bootsgezellen of anderen, van wat conditie of qualiteit zij zouden mogen zijn, zullen haren kapitein of zulken officier, als in absentie van den kapitein hel commando hebben zal, onderdanig en gehoorzaam zijn, op iH>ene van anderzins arbitrairlijk gestraft te worden, anderen ten exempel.

Art. 3. Niemand zal vermogen zijnen kapitein, officieren, of andere, hem voorgcsleldeii eenig geweld, overlast of dreigement te doen, op verbeurte van alle zijne gages en buitgelden en daarenboven aan den lijve gestraft te worden.

Art. 3. Gelijk ook geinlerdiceert wordt het opdringen aan den kapitein, tegen zijnen wil, om schepen aan te lasten of niet aan te tasten, eenige recherche te doen of uiel te doen en generalijk over ielwes, de comn)issievaarl concernerende, zoo mede het weigeren om langer te kruissen; zullende de geenen, die tot zoodanig bediijf aanleiding hebben gegeven dan wel geholpen of gecontribueerl om diergelijke verzoeken en instantien aan den kapitein en zijne officieren, in weerwil van dezelve en tegen haar verbod, bij monde of geschrift te doen, daar over mede met verbeurte van maand- en buit- peelden en na bevinding van zaken arbitrairlijk en zelfs met den dood worden gestraft, zonder dat in consideratie zal komen, of ook lot verschoninge zal kunnen dienen, of iemand daartoe de eerste aanleider en principale oorzaak is geweest

680 IBOe. H. W. DAENOELS.

of niet, en alleen genoeg zijn, dat ieniand zulke yenoeken en instantien bij complolleringe mondeling beeft helpen doeii of schriftelijk onderteekend ; gelijk mede schuldig zullen worden gehouden en gestraft die geenen, dewelke bier van hebben geweten en daarvan aan den kapitein of commandeereoden officier geen ontdekking hebben gedaan.

Art 4. Het zal aan niemand van de equipage geoorlmifd zijn in eenige schepen over ie gaan zonder consent van den kapitein, veel min aan boord van dezelve schepen eenig geweld te plegen van smijten, slaan of andenins, op poene van gestraft te worden na gelegenheid van zaken.

Art. 5. Item zullen officieren en bootsgezellen gehouden zijn haar aangenomen dienst effectivelijk Ie doen en na ie komen, zonder haar daaruit te mogen begeven, anders dan met behoorlijke paspoorten van haren kapitein, op poene, dat de geenen, welke hier tegen handelt, bij achterbaling niili- tairement, anderen ten exempel, zal worden gestraft met deo dood en de confiscatie van alle zijne gages en deelen, dieliij in den buit zoude mogen hebben.

Art. 6. De kapitein zal niet vermogen onder zeil te gaan. voor en al eer dezelve te Batavia door den havenmeesler en op andere plaatsen mede door den havenmeester of ieniand van de marine, op order van den geenen, die aldaar het civiel gezag bekleedt, dan wel, zoo zich daar niemand van de marine bevindt, door een ander, daar toe te nomineren persoon zal zijn gemonsterl, op poene eencr boete van duizend rijks- daalders, waarvoor het schip aansprekelijk en executabel zal zijn; zullende tot dat einde van zijn aanstaand vertrek vooraf behoorlijk kennis moeten geven.

Art. 7. Ieder commissie-vaarder zal moeten voorzien wezen van een bekwaam schrijver, daartoe bij de Raden van justitie of andere bevoegde autoriteit beêcdigl, die gehouden zal wezen goed en pertinent journaal te houden van alles, wat op iedere expeditie en speciaal omtrent het aanhalen, visiteren, nemen en opbrengen van schepen voorvalt, zonder iets achter te houden en specialijk met expressie van de schepen en

1809. H.  W    DAENDEL8  681 

schippers, die aangehaalt, gerisiteerd, genomen of opgebracht zullen zijn, waar die 'thuis horen, waarheen gedestineerd en met welke bescheiden zij voorzien waren.

Art. 8. En zal de kapitein zonder denzelven geen visitatie mogen doen, op poene, dat de schepen, afzonderlijk gevisiteerd zijnde, al waren dezelve wei en regtelijk aangehouden, even- wel kost- en schadeloos zullen worden ontslagen.

Art. 9. En is gemelde schrijver gehouden het voorschreven journaal met schriftelijken eede, onderaan geveriGeert en tekrachtigdy op zijn retour binnen vier en twintig uren aan ODs over te leveren, met summier en mondeling rapport, wat dezen aangaande zal wezen gepasseert, op poene, dat de schrijver, zoo hij bevonden mogt worden hierin niet te handelen ter goeder trouw en met achterhouding van be- scheiden of hel verzwijgen van cenigc excessen, die in het visiteren van schepen mogten zijn gepleegt, gestraft zal worden als meineedig en zelfs aan den litve.

Art. 10. Ingevalle de schrijver op de reise kwam te over- lijden of door ziekte of andere toevallen belet wierde zijne functie waar te nemen, zal de kapitein op den commissie- vaarder gehouden zijn den eersten officier of dien hij daartoe meest bekwaam oordeelt, met die functie te belasten en denzelven af te nemen eene schriftelijke belofte onder eede van zich daarin na den inhoud van deze instructie te zullen reguleren.

Art. 11. De kapitein ^1, indien het hem gelukt eenige prijzen te veroveren, terstond bij zijn retour aan ons over- geven de gevangenen, die hij heeft gemaakt, en in allen gevalle twee of drie van de officieren, die op de prijzen ten tijde van de veroveringe zijn gevonden, ten ware het schip of schepen ledig en zonder volk was gevonden, hetwelk de voormelde kapitein met hel grootste gedeelte zijner officieren ten onzen genoegen zal moeten bevestigen, op verbeurte van alle hare gages en buitgelden, en die van de equipage, mits- gaders een boete van duizend rijksdaalders daar en boven, waar voor het schip aansprekelijk en executabel zal zijn.

682 1809. H. W. DAENDCLS.

Arl. 12. Nieuiaiid zal zich emanciperan om bij het ver- overen van eenige prijs of prijzen, van wal conditie die ook zouden mogen wezen, te openen eenigc kasten, kisten, pakken, vaten of hoe men die zoude mogen bcelen, daar koopman- schappen in geborgen zijn, hetzij goud of zilver, gemunl of ongemunl, of wat dies meer zij, met geweld of anderzins, hetzij die in het ruim of op den overloop gevonden worden, op de verbeurte van al hare gages en buitgelden.

Art. 15. Ook zal niemand van de veroverde goederen iets vermogen te versteeken oi eenige merken uit te doen of veranderen, op verbeurte als boven, zoo van die het gedaan, als die daaraan keunis gehad hebben.

Art. 14. Gelijk mede wel expresselijk verboden wordt om met de veroverde prijzen in eenige vreerade havenen in te loopcn omme die aldaar te verali^ncren, op poene van daar over aan den lijve gestraft te worden; zullende de kapitein en hunne oflicieren gehouden wezen dezelve prijzen op te brengen in een der havenen of etablissementen van Zijne Majesteit den Koning in Oost fndiên, (en ware bij voorval van storm en dringende nood, wanneer daarvan aanstonds aan ons kennis gegeven en, de gelegenheid zulks toelatende, onze orders afgewacht zullen moeten worden.

Art. 15. De kapiteinen zullen voor het beroven der gi^e- deren van gemaakte prijzen moeten instaan of wel de scbalditre bij hun arrivement aan ons moeten overleveren.

Art. 16. Ook zullen de kapiteinen of commanderende officieren geene goederen uit de veroverde prijzen in zee of elders in hunne schepen vermogen over te nemen dan bij boegen nood, ten ware goud, zilver of klelnoodiên, waarvan zij aanstonds door den schrijver, ten overstaan van ten minste drie der eerele officieren of bij mangel van dezelve onder officieren, zullen doen maken een pertinente inventaris, onder presentatie van eede, op poene van als roovers danr- over aan den lijve arbitrairlijk gestraft te worden mol confiscatie van hare gages en buitgelden.

Art. 17. De kapiteinen worden gelast mede te bren^n

1809. H. W. DAENOEL8. 683

eo aanstonds bQ bon retour aan ons oTer te leveren alle de brieven, stakken en bescbeiden, die zij in de prijzen gevonden zullen bebben, op poene van de verbeurte van baar aandeel io de prijzen en arbitraire correctie, blijvende dezelve gehouden zicb met eede te zuiveren, dat geen andere papieren, etc, dan dewelke zij overgeven, bij de prijzen zijn gevonden.

Art. 18. Zij zullen bij bet veroveren van Engelscbe prijzen derzelver kapiteiiien inzonderbeid verpligten tot de overgave van bet papier, bij hun tbe register genaamd, zijnde een authentiek exti*act uit het register, bij de Engelscbe admira- liteit gehouden wordende van alle de schepen, in Engeland (e huis horende, en van derzelver grootte en de namen der schippers en eigenaars.

Art. 19. Aan de kapiteinen, officieren en alle anderen wordt wel scberpelijk verboden schepen or goederen te beschadigen van onderdanen van Zijne Majesteit, den Koning van Holland, en mede niet die van Zijne Majesteits geallieerden of neutralen, geene waren van contrabanden inhebbende; specialijk, dat niemand van dezelve door eenige onbehoorlijke middelen worde geforceert tot het geven van eenige verklaringen of getaigenis, op poene van aan den lijve en, na bevinding Tan zaken, met den dood gestraft te worden en verbeurte van alle hare gages en buitgelden, die zij onder de veroverde prijzen zouden mogen hebben.

Art. 20. En zijn de kapiteinen met de scheeps-officieren l^eantoriseerd, ook gehouden het geroofde of ontvreemde aan den beleedigde aanstonds te doen restitueren en daarenboven de schuldigen te doen straffen binnen scheepsboord, zullende in zwaarder delicten de delinquanten gevangen worden bewaard OR] op het retour van het schip niet de informaiien, ten baren lasten genomen, aan ons overgeleverd en gestraft te worden na exigentie van zaken.

Art. %, De kapiteinen en officieren, hier in nalatig bevonden w-ordende, zullen moeten effectueren, dat het ontvreemde worde geresUtueert en, zulks niet kunnende doen, de waarde van dien voldoen, alles boven de verbeurte van haar buit-

684 1809. H. W. DAENOELS.

en luaandgelden voor de geheele reis, mitsgaders ariiitnire correctie en zelfs straffe aan den lijve, ingevalle sij dm overlast niet hebben geweerl eo verhindert» en veel meer, zoo daartoe geholpen of gecontribueert hadden, direeteiyk of indirectelijk.

Art. 22. Alle welke poenen, muiden en confiscatieD. bier voren gestatueerd, geèppliceerl en verdeeld zullen worden de helft ten vooixieele van den aanbrenger en de andere bdfl ten voordeele van den geenen, welke tegen de contraventeun zal procederen.

Art. 25 Wijders zullen voor het vertrek der commitae- vaardeis aan ons moeten worden overgeleverd de iostructie en orders, door de reederijcn gedrresteert voor den kapitein en oflicieren om zich daarna te reguleren, en door de reeders gegeven moeten woiden een schriftelijke verklaring onder ecde, dat geen andere orders onder de hand gegevea zijn ; welke instructies en ordeis zullen worden geëxamineerd ten einde, daarin iets vindende tegen onze orders of plaeeaten of dat daaraan ietwes deficieert, zulks ie doen veranderen en corrigeren; terwijl eindelijk van de voornoemde ineimclie en ordeis een geleekende wederga aan ons zal moeien worden overgegeven om gescponeert te worden; zullende hel geene daarin begre|)eu zal zijn omtrent hel project en voornemen van de reis worden gesecreteerd.

Art. 24. De reeders zullen voor het ontvangen van hare commissie ton onzen genoegen sulBsante borgen onder be- hoorlijke renunciatie moeten stellen ter somma van 30,000 rijksdaalders voor een schip met 2K0 man en daar boven. 20,000 rijksdaaldei^ voor een schip met 200 man en daar boven 10,000 rijksdaalders voor een schip met 100 man en daar hoven en 5000 rijksdaalders voor een scliip met 60 man en daar boven ; en zulks tot een waarliorg, dat de kapitein, bij bun uit te zenden, geenen onderdanen, vrieoden, geallieerden van Zijne Majesteit den Koning van Holland of neutralen, geenen waren van contrabanden inhebbeade, zal beschadigen, met dien eifecte, dat de sententie, dien

I80d. H. W. OAENOELS. 688

aangaande tot laste van den commissie-vaarder te wijzen, aan de voorscbreveii horgen ter voormelde somma zal ver- mogen Ier execulie gesteld worden; en zal tol dien einde de ToorschreTen cautie zoodanig worden geclausuleert, dat die niet komen te cesseren, voor en aleer de proceduren over bet aanhalen en opbrengen van de schepen en geladen goederen of hel beschadigen van eenige personen bij sentenlie zullen weien aigedaaii en tot appel dan wel revisie incluis getermineerl of dat de fatalien daarvan zullen wezen verloopen.

Art. 95. Omtrent de judicalure over prijzen, die door de commissie-vaarders worden opgebracbl, zal nader een reglement worden gearresteerd.

Art 16. Eindelijk zullen de kapileinen, officieren, schrijvers en bootsgezellen^ zich in dienst van commissie-vaarders bevindende, gehouden zijn deze instructie Ic beêedigen, voor zoo ver een ieder aangaat, en zulks op de plaatsen, van waar zQ uitvaren, aan banden van commissarissen uit de respective Raden van justitie aldaar; doch, bij aldien zich geen collegie van justitie op zoodanige plaats mogt bevinden, aan handen van den geenen, welke in hel civiele mei het hoogste gezag mogl zijn bekleed.

30 April. Maatregelen nopens de ligging en dekking *8 nachts van militairen in kazernes.

Gehoord hebbende de voordragt van den chirurgijn en chef, J. Heppener, om tot tegengang van de dysenterie als de meest algemeene ziekte in de hospitalen, behalven de door henoi, chirurgijn en chef, voorgeschreven verbeterde behan- deling dezer ziekte, de legging en dekking der militairen in de kasemen te verbeteren;

heeft besloten:

1* dat aan elk Europeesch militair in de kasernen voortaan

goavemements wegen tot legging op de krib en brits

zal worden verstrekt een stroo-matras en hoofdkussen,

met goed gedroogde en gekapte alang-alang gevuld, welke

686 I80d. H. W. DAÉNDEUd

leii uiiDste twee maal per week zullen moeien gelogleo gedroogd en om de drie maanden mei versch stroo of diergelijke Voorzien worden.

2® dal aan alle Araboiueesen en inlanders in gelyker voegeu zal worden verstrekt een matje en leder hoofdkussen ; eo

5^ dat in de guarnisoenen of cantonnementen in de hooge landen, waar de nagten koud zijn, en Toorts in hei alge- meen in het ruwe saisoen of kwade mousson orer geheel Indien aan ieder miliiair tol dekking een deken zal worden afgelangd. '

30 April. Reglement voor de landak- ofronggeng-schohi en publieke vermakelijMieden te Cheribon.

Dit reglement, ontworpen naar aanleiding van het besluit van 19 Pebruarij 1809 door den gecommitteerde ter in- troductie van het reglement voor hei beheer van de Cheri- bonsche Sultan's-landen, luidt, als volgt:

Art. 1. Er zullen op Chcribon drie rouging-scboolen en een even gelijk getal publieke ronging-plaaisen zijn.

Art. ^. Ieder Sulthan zal de ongelden van een deezer schooien en plaatsen dragen en daareniegen ook de voor doelen van dezelve genieten.

Art. 3. De zorg en hei opzigi over deeze schooien en tandak zal aan den Sulthan zijn toevertrouwt en onder de onmiddelijke bescherming van den prefect staan, die voor stipte nakoming van dit reglement en het onderhouden der goede orde iu en op dezelve waaken moet, doch geenzinüs de magl hebben zal deeze schooien, om welke redenen zulks ook zoude vermogen te zijn, te veniietigen of in Ie trekken zonder speciaal consent van zijne excellmiie den heere Maar- schalk en Gouverneur Generaal.

Art. 4. Het eerste dezer schooien en iandak-pbals xal zijn in of bij de campong Semoedjiel op een daartoe gesdtiki terrein en loopen op naam en voor reekening van Sulthan Casepoean.

lood. H. W. DAEND£L6. 687

Het tweede in den thain van Soucapora en loopen op naam eo voor reekening van Sullhan Anom.

Het derde zal zijn bij of omtrend Singaragie, mecde op een daartoe geschikte plaats, en loopen op naam en voor reekening yan Sollhan Ketjeribonan.

Art. 5. Het terrein, voor het locaal van deeze schooien bestemd, zal eene voldoende lengte en breedte moeten hebben en, voor zooveel zulks niet bereeds plaats heeft, provisioneel in zijn gcheelen omtrek met bamboesen bepaggert en, zoo mo- gelijk, na verloop van tijd met een steenen ringmuur om- trokken worden; de loots voor de school zal de lengte van 150 en de breedte van 45 voeten hebben, van bamboesen met boute stijlen gemaakt en met adap gedekt moeten weezen.

Art. 6. Naast en ter zijde van die school zullen de bij- gebouwen voor den opzigter, leermeester, muziekanten, leer- lingen en verdere bediendens weezen en teegensover de loots een royaal open plein voor de toeschouwers en de publieke iaodak.

Art. 7. Aan een ter goeder naam en faam bekendstaand inlands hoofd zal, neevcns deszelfs vrouw, het opzigt over dit instituut worden opgedragen en tot derzelver adsistentic vier onder-opzienders met derzelver vrouwen^ neevens tien man- nelijke CD een gelijk getal vrouwelijke huisbediendens werden toegevoegd, welke mede permanent binnen hetzelve zullen luoeten woonen en door de Sul thans van een genoegzaam getal rijstvelden voor hun bestaan worden voorzien, dat be- paald zal Zijn, als:

voor den opziender en zijn vrouw op 1^ jonken

• de onder-opziendors, ieder, op ü »

• • mindere bediendens, ieder, op 3 •

Art. tt. Aan hetzelve zullen ook geattacheerd zijn twee

knappe en kundige docteressen en het nodig getal leermeesters, niuziek-speelders en zangeressen, item een ketip, twee moedins eii vier lebees, om^ dezelve mede het leezen, schrijven en den koran te leeren, mitsgaders de zeedeu en gewoontens der Cheribonsche natie en hunne betrekking tot en verpligting

688 180d. H. W. DAENDEL8.

aan ons, welke meede in rijstvelden zullen worden betaald, die bepaald zullen zijn in volgender voegen, als:

voor iedere doctores 5 jonken

» den eersten leermeester 12

de mindere, ieder 6

» het hoofd der muziekspeelders 8 »

de mindere, ieder 4 ■

» » zangeressen, ieder 4

den   ketip 6      • 

» de moedins 4 •

■ » lebees, ieder 2

Art. 9. Voor ieder der in het instituut zich met er woon bevindende leerlingen zal maandelijks door den Sultban worden verstrekt veertig ponden rijst en twee ponden zout, voorts dagelijks vis of carbouwen vleesch en inlandsche groentens voor toespijs, als meede het nodige drinkwater en brandhout. Art. 10. In dit instituut zullen, zonder onderscheid, gratis werden opgenomen alle meisjes van behoeftige ouders, welke gezond van lijf en leden zijn en den ouderdom van 12 jaren nog niet bereikt hebben.

Art. 1 1 . Dezelve zullen verpligt zijn vier jaren permanent in dit instituut te nioclen blijven, doch daarna vrijheid hebben om zich, des verkiezende, buiten hetzelve te begeven en hun eigen kost te verdienen.

Art. 12. Dan, ingeval dezelve voor dezen bepaalden tyd begeeren mogten daaruit te gaan of wel hun ouders of ver- ilere naastbestaanden hen weder tot zich mogten verkiezen te nemen, zal door dezelve tcu behoeven van het instituut tien rijksdaalders betaald moeten worden.

Art. 1 3. Wanneer zij in het instituut worden opgenomen, zullen dezelven voor rekening der Sulthans, als houders nn dit instituut, moeten worden voorzien van twee lange, zwarte baadjes, twee borstrokken, twee lange kleedjes, tweesarongs en een kain tekambang of borstkleedje, e^ matje en twee kussens om op te slapen en voorts jaarlijks daarby eriangen een gelijke baadje, een lang kleedje, een sarong, een borst-

180d. H. W. DAENDELS. 689

kleedje 60 twee borstrokken; welke kleedingstukken dezeke, wanneer ly hot instituut verlaten, zoowel als diegene, welke zQ zichzeiyen hebbon aangeschaft, mogen medenemen.

Art 14. Indien meer vermogende personen hunne dochters io dit instituut begeeren te plaatsen om het nodige onderwijs te erlangen, zullen dezelve daarin moeten worden opgenomen en evenals de overige kinderen behandeld worden; doch zal daarvoor in een dusdanig geval door dezelve jaarlijks tien rijksdaalders ten behoeve van het instituut, een rijksdaalder Yoor de opzienders, een rijksdaalder voor den priester, een rijksdaalder voor de leermeesters in het ronging-spel en een ryksdaalder voor de muziek-speelders en zangeressen betaald worden.

Art. 15. Dan, zoo wanneer dezelve hunne kinderen daarin geen permanent verblijf willen doen houden, maar slegts tol het eriangen van de nodige onderrigtingen, zoo in het rooging-spel, als lot loeren leezen en schrijven, item bet eriangen van onderwijs in den koran, dagelijks op de bestemde leerlijd derwaarts willen doen gaan, zal daarvoor door dezelve slegts niet meer dan vijf rijksdaalders voor het instituut, doch daarentegen bet zelvde, als bij art. 14 is bepaald, voor de opzieners en leermeesters betaald werden.

ArL 16. Tot het eriangen van onderwijs, zoo in den coran, als het lezen en schrijven, zullen zoowel jongens, als meisjes in dit instituut moeten worden opgenomen, doch aan de eerstgemelden daarin geen vast verblijf worden gegeven, maar slegts gepermitteerd om op het bestemde uur, dat daarin les gegeven word, zich ten voorschreven einde binnen hetzelve te doen vinden en, nadat de leertijd voorbij is, weder na hunne woningen terug moeten keeren, terwijl aan kinderen van behoeftige ouders dit onderwijs voor niet en aan meer ver- mogende tegens de helft der bij artikel 15 bepaalde betalingen gegeven zal moeten worden.

Art. 17. Van alle de zich in dit instituut metterwoon bevin- dende kinderen, zoowel als van diegenen, welke daarin eenelijk onderwas erlangen, zullen registers moeten worden geformeerd,

ruiAAi^^NB mh. xt. Ai

edO 1800- H. W. DA£NDCL8.

waarop loowel de naam en oaderdom derzelve, als de naam, qualiteit en woonplaats hunner ouden, mitsgaders de tijd. wanneer zij in hetzelve zijn binnengekomen, distinct bekend gesteld staat, en van welke registers met hel uiteinde nu iedere maand een aan den Ujdelijken heer prefect zal moeten worden overhandigd, met bekendstelUng der veranderingen, welke gedurende iea loop van die maand onder de leerlingen hebben plaats gehad en welke vorderingen dezelveizooinhel lezen en schrijven, als het loeren van den koran en het ronging, etc. gemaakt hebben.

Art. 18. Des morgens ten zeven uren zal het onderwys der ketips, modins en lebees in het lezen, schrijven en den koran, etc. een aanvang nemen en eerst des middags ten elf uren mogen eindigen, terwijl des na de middags van tweeën tot zessen les in het zingen en rongingspeien gegeven tal moeten worden en zulks dagelijks, excepio op feest- of andere heilige dagen.

Art. 19. De hoogepriesters der Solthans zullen van tyd tot tijd, een ieder voor het zijne, het onderwas, zoo in het lezen en schrijven, als den koran, item zeden en gewoonten van den GherilxHider, als hunne betrekkingen lot en ver- pligtingen aan ons moeten bywonen oi zorgen, dal de leer- meesiers in deze hunne pligt komen Ie betragten, terwQlde hoegepriesler van den landraad met hnl opper op- en to^ zigt daarover belast z^n zaL

Art. ÜM). Geen der, Sulthans of eenige anderen, wie bij ook zoude vermogen te zijn, zal het regt hebben een derio dat insiitmt zich bevindende meisjes, voor af nadat slj volleert zijn, tot zich te nemen ofte andernnts als nel deraelTer volkomeoe vrije wil en toestemming hanner ouders.

Art. SI. Driemaal des weeks zal binnen ieder deier in- stituten publieke rongingspeien gehouden worden, ab des Maandags in dat van Sullhan Kasoepoeaa, des Woensdags in dal van Sullhan Anom en des Vrijdags in dat van Sulthto Ketjeribonaa, en zulks van des avonds ten zes lot desnachts ten drie uren, en daarvoor door de rongiagaieidea, weke

laoe. H. W. OAENDéLS. 091

aldaar komen dansen, iedere rijs een aehelling pitjes ten be- hoeve van bet instituut betaald moeten worden, terwijl alle roDgittgmeiden, welke buitenaf begeeren te tandakken, daartoe een pas zullen moeten hebben van den Sulthan, onder wien dezelve gehorende, zijn, welke alle maanden zal moeten w<»*den verwisseld en waarvoor door dezelven telkens een rept) zal moeten worden betaald.

Art. 22. Ter voorkoming van alle ongeregeldheden zullen bij deze publieke rongingspelen steeds afwisselend de opper- en onder-djaxa van ieder Sulthan, in wiens institupt zulks plaats heeft, nevens vier djagahellas of justitie-dienaren van dezelve, alsmede twee oppassers der politie en justitie en van den prefect moeten present zijn en voor de rust en goede orde waken.

De Gouverneur-Generaal schreef aan den gecommitteerde op 17 Mei 1809 ter zake het navolgende:

Over het door UËdel Gestrenge mij aangeboden reglement Yoor de rongingscbooleo kan ik niet genoegzaam op gronden van kennis oordeelen om hetzelve aan te nemen of te yer- werpen, doch auihoriseer UËdel 'Gestrenge niettemin het- zelve aan den prefect tot een rigtsnoer aan te bevelen, zoodra zich voor deze schooien de nodige sujetten presenteeren en dezelve mitsdien dadelijk opgerigt en in werking gebragt zullen kunnen worden, in verlrouwe, dat de voorschriften, by dat reglement vervat, aan de zeden en godsdienstige ge- woonten van den Cheribonner naauwkeurig zijn getoetst en de Sultbans van hunne zijde vrijwillig genoegen nemen in de lasten, die zij volgens hei gemelde reglement zullen moeten dragen, doch ook weder uit de voordeelen gecompenseerd worden.

2 Mei. Vaargchrifl nopens hel afkondigen te Batavia mn plakalen^ enz.

Is goedgevonden, vermits het sloopen van het^ouvcraements

691 1809. H. W. OAENDELS.

hoifl binnen het kasteel, de tot nu toe yan de paije van helzelTe gedane afkondigingen van placcaten, poblicatieo, elc. door de couimissiên uit den boogen Raad van justitie ïaii HoUandscb Indiö van de puije van het stadhuis te doen gevolg neemeUi onder bepaling tevens, dat by Jiet doen der voor- schreven afkondigingen de stadhuisklok twee malen zal moeten worden geluid, als eens bij het voorkomen der commissie eu eens voor dat de afkondiging geschiedt.

4 Mei. Maatregelen ter besparing van schrijf-papier.

Aangezien de presente schaarsheid van Europeesch schrijf- papier in deze kolonie is goedgevonden te gelasten, dat M de enveloppes van brieven overal Gbineesch papier zal worden geémploijeert, voor pakketten een zoort van papier, voor 't schrijven onbruikbaar, en bet Europeescbe in het generaal, zooveel mogelijk, gemenageert.

En zal hiervan aan alle coUegiên, zoo Wel als aan civiele en militaire ambtenaren worden kennis gegeven tot narigt

Zie ook 23 Junij 1809.

4 Mei. Aanstelling van een tweeden en derden chirurgijn ter adsistentie van den stads-chirurgijn te Batavia.

5 Mei. Regeling der tractementen van inlandsche zee* varenden^ dienst doende op 's Lands vaartuigen.

Is besloten de tractementen van de inlandsche zeevareodeo, geêmploljeerd op 'sLands vaartuigen, te bepalen, als:

voor een mandadoor op rd* 10 'smaands

» > matroos, roerganger zijnde, op • 8 •

  •  >        geen  roei^nger  zijnde, 

op • 6 »

betaalbaar in koperen munt.

1809. H. W. DAENDEL8. 693

6 Mei Bepaling, dat de tractementen der civiele e» militaire ambtenaren in Bantam uitbetaald zouden worden voor "/, met zilver geld en voor */, met Ja» pansch kopergeld (bonken?).

Alleen het tractement Tan den prerect werd uitgezonderd.

7 Mei. Toekenning aan den Lande van de inkomsten, door den Sultan van Bantam van pasar*s genoten, en van het district Lantjar.

Is besloten, uithoofde van de door den Koning van Banlam fi[ehouden condaite, waardoor hij oorzaak is van de jongste onlasten in dat rijk, zoomcde tot dedommagement der kosf en, die het gouvernement tot bedwang van deze onlusten heeft moeten maken, aan den Lande te trekken: 1® de revenuen der bazaars, welke den Koning volgens art.

7 van zijne instructie waren gelaten, en 2® het district Lanijar, door hem onder de nalatenschap van

den laatst vorigen, gefusileerden rijksbestierder verkregen, en mitsdien aan den voornoemden Koning eenlijk te laten het vaste tractement van Sp* 15000 'sjaars, aan hem bij het evengemelde artikel van zijne instructie toegestaan, waarvan echter n(^ zal moeten worden uitgekeerd Sp" 4000 aan des Konings beide voogden, Sp' 2000 aan de beide eliwongs van den rijksbestierder, Sp* 75 ter maand aan den naar Amboina verbannen gewezen Koning en eindelijk het maandelijks onderhoud aan de weduwen van de pangerangs Radja Sanlika en Ardie, mitsgaders aan de maagschap van de twee broeders van den laatstgenoemden pangerang en aan die van Aria Soba.

7 Mei. Regeling der posterij tusschen Batavia en Bantam.

Is besloten, vooreerst en tot zoolange daaromtrent anders zal worden geordonneerd, de post van Batavia naar Bantam

094 IdOO- H. W. OAENDeL8.

en vice Torsa dagelijks te laten vertrekken, Tah BataTia des avonds tftn zeven uren en van Bantam des middags tMi tivaalf uren.

8 Hei. Reorganisatie van het gouvernement Makassar,

Zijne Excellentie de Maarschalk en Gouverneur Genmial. in aanmerking genomen hebbende de meer en meer toene- mende lakten van het gouvernement van Macasser in ver- gelijk der winsten en inkomsten gedurende de laatste jaren en de weinige apparentie, welke er volgens de advisen van den gouverneur en verdere dienaren aldaar bestaat, dat, 't zij door eene meerdere vrijheid van handel, aanmoediging nn cultuur of andere middelen, eene genoegzame vermeerdering van inkomsten zoude kunnen worden bewerkt om tekonnea boopen, dat daardoor voortaan de lasten en voordeelen zouden worden geëgaliseerd;

overwegende wijders» dat het gouvernement van Macasser, als geene producten hoegenaamd voor den algemeenen handel uitleverende, op welkers debiet de meerdere lasten, aldaar vallende, vervolgens zouden kunnen worden gevonden, deze egalisatie van lasten en winsten meer dan andere etablisse- menten komt ie vorderen, terwijl de oogmerken, waarom bet gouvernement haren zetel op Macasser heeft gevestigd, strek- kende om den indrang van vijandelijke en andere, naijverige, Europesche mogenheden van de nabijheid der HoUueeos ie weeren, de daartoe bestaande contracten met de vorsten van Gelebes te handhaven en den morshandel in specerijen, zoo veel mogelijk, tegen te gaan, even zeer door een minder aantal politicque dienaren dan de tegenswoordige kunoeo worden bereikt, wanneer slechts gezorgd wordt, dat aUaar steeds eene genoegzame militaire magt aanbanden zij om de waardigheid van het gouvernement te maintineren en de vorsten van Celebes het ontzach voor het Hollandsch gourer nement nimmer uit het oog te doen verliezen, terwijl boren- dien van de door gedachte vermindering op Macasser buiten emplooi geraakte dienaren in de tegenwoordige conjuocture

1809. H. W. DAENDEL8. 695

?an zaken een yoordeélig gebruik voor deze kolonie zal kunnen worden gemaakt en het voorgestelde but van de egalisatie der Macassersche lasten en winsten daardoor ten vollen zal worden bereikt;

heeft besloten tot vermindering der politieque dienaren en verdere roductie van den *omslag op Maccasser te arresteeren, hetgeen volgt:

Art. 1. Het gouvernement van Maeasser zal worden in- getrokken en gemortificeerd en het bestuur van dat etablis- sement en de daar onder gehorende landen, zoo mede van onze belangens en relatien, zoo civiel, als militair en van bet finantieel departement, voorlaan zijn toevertrouwd aan banden Tan den kommandant militair aldaar, welke in die hoedanig- heid en tot goedmaking der ververschingen, aan inlandsche vorsten naar den gebruike te fourneren, zal genieten een lafelgeld van rd* drie duizend 'sjaars,

Art. 2. De dienaren te Maeasser, onder het politiek departement aldaar begrepen en opgebragt, zullen voortaan ztjn gereduceerd tot en uit geen meerder aantal mogen be- staan dan de volgende ambtenaren, als:

1 sabandhaar, die tevens zal zijn fiscaal, president van de Weeskamer, huwelijks- en kleine geregtszaken, genietende, behalve hetgeen de passen aan hem kunnen opbrengen, van 's Landswege 's jaarlijks een tractemenl van rd* 600

1 administrateur, die tevens zijn zal boekhouder, tractements-boekhottder. dispensier en president van de justitie, mitsgaders parapheerder van 't zegel en coUecteur van het collateraal, genietende een jaar-

lijksch tractement van • 2400

en rang hebbende naast den sabandhaar.

3 klerken blj.denzelven, twee met rd' 40 en een met rd* 20 ter maand, zullende de eerste klerk van den administrateur tevens zijn secretaris van de Weeskamer en van huwelt|ksche zaken, genietende

Ie samen aan jaarlijkscbe tractementen » 1200

Transporteere rd« 4200

696 1809. H. W. DAENDEL8.

Per trangport. . . . . rd* 4100

5 klerken bij den commandant emel en militair, een met rd* 40 en een met rd* SO per maand, waarran die Tan rd* 40 tevens zal zijn secretaris van joatitie, genietende dus te zamen jaarlijks aan tractement. > 720

1 cipier en 1 geweldiger, als dienaren ter justitie genietende, de eerste rd"20 en de tweede rd* 13 ter maand of te zamen aan jaarlljksche tractementen . > 384

1 oppertolk, genietende een Jaarlijksch tracte- ment van • 600

K ondertolken, als: een op Maccasser, 9 9 Haros, 9 9 Boeloecomba, » • Saleijer,

» > Halakerie, genietende ieder rd' IK ter maand of te zamen aan jaarlijksch tractement > 900

3 inlandsche zendelingen, genietende, de eene 10, de andere 8 en de derde B rd' ter maand of te zamen aan jaarlljksche tractementen » 176

1 Haleische schrijver met een jaarlijksch trac- tement van » 191

6 leden der justitie en van de Weeskamer en huwelijksche zaken, te kiezen uit de militairen en burgerij, doch zonder tractement;

1 beambtschrijver zonder tractement van *s Lands- wege en zich omtrent zijn inkomsten regulerende naar de salarislijst;

4 onder-prefecten, als: een te Haros.

» » Bima,

» » Boeloecomba en Bontain,

» » Saleijer, genietende ieder rd* Bü ter maand

of te zamen aan jaarlljksche tractementen , » 1400

of te zamen dertig dienaren, genietende aan jaai^ lijksche tractementen rd' 967i

1809. H. W. DAEN0EL8. 69?

Art 5. BaiteD deze aan ban .toegdegde inkomaten aullen zlJ niets genieten, alzoo alle andere emolnmenten of zooge- naamde stille winsten uitdrukkelijk worden afgeschaft.

Art. 4. Alle politicque ambtenaren, welke niet tot een of ander der Toorschreyene bedieningen zullen worden geêm* ploijeerd, zullen op ontvangst dezes uit hunne posten worden ontslagen; met last aan alle de Europesche dienaren, die op deze wijze buiten emplooi zullen geraken, om, wanneer hun verband nog niet is uitgediend,, zich ter dienstprestatie naar de hoofdplaats te begeyen en Trljbeid aan diegeenen, welker verband reeds is verstreken, zoomede aan de zoogenaamde inlandscbe kinderen, om dit in zeher voege te kunnen doen, met inthimatie aan dezelve, dat, wanneer zij zullen verkiezen in burger-vrijdom op Macasser over te gaan, aan hun geene aanspraak op eenige vergoeding, pensioen of tractement zal worden toegekend.

Art. 5. Het geheele departement der marine op Macasser zal mede worden ingetrokken en geene onkosten onder dat aspect en onder het hoofddeel van barken, chaloupen en vaartuigen in rekening worden geleden.

Art. 6. Alle ambtenaren en bediendens, tot bet departement der marine op Macasser behorende, de scbeepstimmerlieden daarmede onder begrepen, zullen verpligt zijn zich ter dienst- prestatie naar Sourabalja te begeven.

Art. 7. Alle equipage-goederen, aldaar per restant zijnde en den Lande toebeboorende, zullen mede derwaards worden overgevoerd.

Art. 8. Alle gebouwen en opstallen, tot de marine en de werf behoord hebbende, mitsgaders alle schepen en vaartuigen, aldaar nog aan handen en den Lande toebehorende, zullen per publieke vendutie worden verkocht, uitgenomen de zich nog daar bevindende brik, de Jacoba Maria, en de pantjallang, de Vreede, die naar Sourabalja zullen moeten worden gezonden met derzelver equipage.

Art. 9. In het generaal zullen geene onkosten tot reparatie, limmeragie en forliBcatie mogen worden aangewend, nog in

698 1609. H. W. DAENOEL8.

rekening worden ge?alideerd dan op expres daartoe bdcomene qualificatie, met uitzondering alleen tan eenige kleinigheden, welke over een rond jaar voor het geheele etabUsaemenl van Macasser niet zulleo mogen excederen de somma van rd' twee duizend, daar onder begrepen de reparaliên aan het hospitaal, wiens goede inrigtingen, conform aan de gestride orders, ten sterkste aan den civielen en militairen comman- dant worden aanbeyolen.

Art. 10. Onder de voormelde twee duizend rd', in bet voorgaande artikel voor timmeragien en reparatien geassigneert zijn begrepen de tractementen der ondervolgende ambaefate* lieden, als: 1 brandspuitmaker winnende rd' 7 : 4 'smndt.

5 kuipers, samen > » 1 2 : 8

1 meesterknecht v/d wapenkamer » » 13 : 3)

6 wapenkamergasten, samen • » 55 : —

1 baas van de smitsgezellen ... > » 15 : 32

5 smitsgezellen, samen > » 50 : 10

1 meesterkn^t der huislimmerl. » » 15:28

3 huistimmerlieden, samen » > S7 : 44

1 zadelmaker > » 11 : 12

1 Javaansche metzelaar, en

1 • timmerman, ieder » » 5: — >

voor zoover namelijk het gedachte montant daartoe en tot de verder benoodigde uitgaven strekken kan en de com- mandant civiel en militair de aanhouding van deze ambacht- lieden voordeeliger mogt oordeelen als het aanbesteden of werken in daghuur.

Art. 11. De wooningen van den voormaligen hoord-admi- nistrateur, predikant en winkelier, gelegen binnen bel fort te Macasser, zullen tot officierswooningen worden gebruikt ten eïnde daardoor de verstrekking van huishuur te vermijden en het militaire geheel binnen het kasteel te plaatsen.

Art. 18. De commandant civiel en militair Ie MaccasBer zal met de executie van dit besluit wezen gechargeerd en verantwoordelijk zijn voor de non-excecutie ofhetaanhoorai

1B09. H. W. OAENOËLS. 099

Tao redaiDM, welke de uitvoering znaden kunnen enlra- veeren.

Daendels had uitgerekend, dat deze reorganisatie zoude leiden tot eene besparing van 47,494:17:8 rijksdaalders 'sjaars.

8 Mei. Toekenning van vier ^^kaffers^* aan den fiscaal Ie Makasar.

ZIJ kregen ieder vier rijksdaalders, zilver geld, 'smaands.

9 Het. Yrijsielling van den pachter van hel zout te Samarang van de betaling van ankerage-geld voor ztjne^ met zout geladene prauwen.

Is besloten den voormelden pachter van de betaling van het ankerage-geld te libereeren vook* zijne vaartuigen, welke het zout overvoeren, met bepaling, dat deze vaartuigen van 'sLands wege zullen worden gebrand met een zichtbaar merkteeken en, behalven het zout, met geene andere goederen zoUen mogen worden beladen, sub poene van confiscatie van hel vaartuig en een boete van drie honderd zilvere ducatons daarenboven, te verbeuren door den pachter, de eene helft ten profljte van den aanhaalder en de andere helft ten voor- dede van den geenen, die de calange zal doen ; terwijl nogtans de pachter daarentegen gehouden zal zijn, als van ouds, ^ran iedere koijang zout zes stuivers aan lastgeld te betalen, gelijk hij daartoe voor de introductie van het ankerage-geld ▼erpligt was.

9 Mei. Vrijstelling van den opziener van 's Lands equi- page-magazijn en van dien over den smids-winkel te Batavia van de betaling van ambtgeld.

Zulks geschiedde, »wijl dom* de nieuwe bepaliBgen omtrent •banne posten alle voorige stille winsten zijn komen te oesBeren".

700 1809. H. W. DAENDEL8.

9 Mei. Invoering van »de Japangche kopere mufU io&r ^geheel Banlam*\

Zulks had «bevorens altijd zooveel tegenstand ontmoet", maar nu bad de Bantamscbe rijksbestuurder zich hiertoe ?e^ bonden.

Vele uitgaven in zilver geld zouden daardoor worden uitge- wonnen.

-^ Mei. Bepalingen tol handhaving eener goede poliiie in den omtrek van Batavia.

Naardien president en Schepenen van Batavia ons by een adres in dato 27 April jongstleden hebben te kennen gegeveo, boe aan bun was voorgekomen, dat de door deze regering bij placcaat van den " ^ÜH^irw^ gemaakte bepalingen en gestelde orders ter onderhouding en handhaving eener goede politie in den omtrek van Batavia meer en meer builen observantie schoenen te geraken, en mitsdien voordragende, dat tot ver- zekering der publieke rust en goede orde, zoo binnen, als in den ommetrek van Batavia, het voorschreven placcaat met de nodige alteratiën en ampliatiên mogte worde gere- noveerd ;

zoo is het, dat wij, acquiesceerende in de voordragt, van president en Schepenen daartoe gedaan, tot conservatie der rust en de zekerheid der op- en ingezetenen, zoo te Batavia, als dies ressort, goedgevonden hebben, met renovatie, alte- ratie en ampliatie onzer meermelde placcaate van den i'^ Januari 1798, te ordonneren en te statueren, zooals wij ordonneren en statueren bij dezen :

Ten eerste: dat het van nu voorlaan aan alle Ghinexeu, inlanders of lijfeigenen zal zijn geinterdiceerd met het vaOeo van den avond zonder licht en vooral niet van eenig geweer of scherp voorzien, zoo binnen de stad, als dies ressort, 'sHeeren wegen te passeren en dat dezelve zich met bet vallen van den avond gevolglljk alle van licht zullen bebbeo te voorzien, sub poene eener pecuniele amoide van rd* iK,

160d. H. W. DAËNO£Ld. fOl

papiere geld, Toor de Chinezen en inlanders, ten behoeve van den officier van justitie, door wiens ondergeschikte de ap- prehensie geschiedt, of bij onTormogen lot die betaling agt dagen blok arrest en voor de slaven eene gevoelige cor- rectie.

Ten tweede: dat, wanneer na zona-ondergang of bij het vallen van den avond ontdekt wordt een complot van drie, vier of meerder suspecte personen in de nabijheid van eene der kampougs onder bet ressort van Batavia te zijn geformeerd, het hoofd van zodanige kampong, waarin het attroupement geschiedt, dezelve dadelijk zal moeien te keer gaan, opvatten en aanhouden, roet vrijheid aau denzelven om, in cas van restslentie, zulks met geweld legen te gaan en dezelve af te luaken, mits daarvan den volgenden morgen kennis gevende, daar het behoord.

Ten derde: dat bij dezen nader aan allen en een iegelijk de vrijheid wordt gegeven en verzekerd om, zonder beduch- (ing voor vervolging of aanspraak, vrij en onverlet alle on- bekende en suspecle personen, hetzij vrije of lijfeigenen, van binnen de hekken of paggers van hunne thuinen, landerijen of woningen, van 's avonds ten half zeven tot 's morgens ten half zes uren, niet alleen met geweld te weeren, maar zelve daarop los te branden, dan wel dezelve anderzins af te maken, mils daarvan ahnede den volgenden morgen kennis gevende aan den bailluw of, zooveel de ter neder gevelde bekend is, aan den oiBcier, onder wiens jurisdictie hij sorteerd; en

Ten vierde: dat verboden blijft, dat geene inlandscbe be- diendens van de justitie na zons-ondergang zich gewapend in de Chineesche kamp zullen mogen begeven, tenzij behooriyk in hunne monteeringen gekleed of van permissie-briefjes van hunne officieren daartoe expresselijk voorzien zijnde, op poene van in het contrarie-geval opgevat en strengelijk afgestraft te zallen worden.

Gdastende en bevelende den president en leden in den hoogen Raad van justitie van Hollandsch-Indiên, die van den gerechte dezer stad en wel expresselijk de respectieve officieren

lOi IdOè. H. W. DAEi^OËLè.

van justitie den inhoud dezes te agtervolgen en doen agter- volgen, nadien wij zulks ten algemeenen nutte alzoo beTondeo hebben te behooren.

En opdat niemand hienran eenige onwetenheid zoude kunnen prelendeeren, zal deze worden gepubliceerd en in de Hol- landsche, mitsgaders in de Ghineesche en gewone iniandscbe talen worden geaffigeerd ter plaatse, waar men gewoon is publicatien en affixien te doen.

10 Mei. Wijziging van de op i September 1808 ta^- gestelde organisatie van het bestuur op Java^s iV. 0. kustf art. 76.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende de weinige opgang, welke de in het voorleden jaar genomen proeve met hel aanplanten van kappas in eenige prefectures van Java's Noord- Oostkust heeft gemaakt, en dat volgens de consideratien, die boogsldezelve sedert het arresteeren der organisatie van Java's Noord-Oostkust op den 1«" September 1808, wanneer eerst van de vooi*schreven non-reussite gebleken is, zoo van deo ridder en gecommitteerde tot de verdere introductie der op- gemelde organisatie, van Braam, als van den Oosthoeks gezag- hebber en de respectieve prefecten, heeft ingenomen, de opinie vrij eenparig is, dat de leverantie van dit product aan den Lande geen object van groote speculatie worden kan, eensdeels uithoofde dat de quantiteit niet naamwaardig geno^ zoude kunnen wezen om daarvan de voorgestelde partij voor deu Cfaineeschen handel te trekken, aangezien de wisselvalligheid van dit gewas, waarvoor ontijdige droogte, zoowel als sterke regens, schadelijk zijn en dat maar weinige gronden, geschikt vóór de kappasteelt, aan de stranden gevonden worden, en ten anderen, wijl de qualiteit daarenboven voor inferieur aan de Bombaljsche en Bengaalsche kappas gehouden wordt en dos voor den handel op China min geschikt is, z^nde zyoe ex- cellentie geïnformeerd, dat van de menigte pitten, wdkeTan deze soorten van kappas te voren reeds tot dÜlercnte reiieo

180è. H. W. DAÊNOËLft. 90S

op hn zijn geplant, slechts maar weinige te Madara, Damak «1 in de districten van Kandal en Kaliwoengoe zijn 0|)gekomen« die echter kwijnende gebleven zijn, geene Yruehten van belang afgeworpen en nimmer de ordinaire, Javasche, eerste soort in deugd hebben kunnen overtreffen, terwijl eindelijk de ge- zegde leverantie ook nog ondersteld wordt nadeelig te zuUen zijn aan de uitbreiding van onze eigene weverijen, welke iabrieken op Java aanmerkelijk beginnen op te luiken mits de aanmoediging, welke dezelve ontvangen hebben door bet bezorgen aan den Lande van de stoffagie tot kleeding der gansche armee van Zijne Majesteit in Indidn en door het afschaffen der geforceerde leverantie van kattoene garens, welke zij nu tot voortzetting van die weverijen kunnen em*- ploijeeren ;

overwegende, dat dit gevoelen, op de ondervinding en op zeer plaiBible gronden rustende, ten duidelijkste prouveert, dat eene gedwongen heOing van kappas op Java nooit aan de opgevatte verwachting zoude kunnen beantwoorden en milsdien daarvan, zoowel ten nutte van den Lande, als tot legemoedkoming der Javascbe in- en opgezelenen behoort te worden afjgezien, waartegen niet kan opereren, dat de op- brengst van kappas in het Cheribonsche tot tien gezuiverde katjes per huisgezin by het nieuwe reglement van bestuur voor de zoogenaamde Sulthans-landen jongst is ingevoerd en geordonneert, nadien deze prefecture eensdeels door de sterke populatie en ten andere door de menigte geschikte landen ^oor de kappasteelt daartoe meerdere rescources als Java's Noord-Oostknst aanbied en ook geen weverijen heeft, welke door die leverantie zouden kunnen worden geprejudiceert;

overwegende wijders, dat bet voorstel om, instede van eene heffing in kappas, een belasting in geld op de differenlepre- feauren van Java's Noord-Oostkust te introduceren evenmin geraden is, zoowel ter zake van het misbruik, dat daarvan zoude kunnen worden gemaakt, als uit consideratie, dat eene zoodanige belasting alweder weinig voordeel zoude kunnen aaobrengeu* nadien dezelve, vervangende de leverantie van

704 IdOd. H. W. DAEN0ËL8»

kappas, alleen zoude kuonen worden geheyen Tan degeenen, welke niet tot de kofBj-cullare gebezigd worden en tereiia bezitters zijn van rijstlanden;

overwegende eindelijk, dat de ingezetenen, die niet in de koiBj-tninen arbeiden, noglans te zeer boven de koffij-planters zouden worden gefavoriseert, wanneer zij én daanran èn nn de leverantie van kappas wierden vrijgelaten, zonder dat bun ef ne andere verpligting wierd opgelegd, welke de lasten voor beiden eenigzius kan doen egaliseefen, zoodat de eene zich niet boven den andere op eenige uitzondering verheffen of over zwaardere diensten als zijne mede-landgenoolen beklagen kan, H welk eene emigratie zoude kunnen tengevolge hebben en waaraan gevoegelijk kan worden geremedieert door degenen, die geen kodij planten, bij uitsluiting te gebruiken tot het transporteeren van 's gouverneroents goederen en ook van die van ambtenaren, welke in officie reizen langs den grooten weg, bet maken en onderhouden van wegen en tot alle andere heerendiensten, die de Javaan gewoon is aan <len Lande (e presteeren en door de koffij-planters alsdan daarvan geheel te eximeeren, welke verpligting voor de laatste ongetwijreU een goed effect op de behartiging der koffij-culture belooft;

is besloten in te trekken en buiten effect te stellen het 76* artikel der op den ^ September 1808 gearresteerde or- ganisatie van Java's Noord-Oostkust, voor zoover daarbij is bepaald, dat de Javanen, die niet tot de cnlture der koffij worden geëmploijeerd, van elke jonk rijstland, of een pikol schoone en zuivere kappas ter zwaarte van 128 S tegeos betaling van rd** 3 : 36, zilver geld, óf Sp* 2 jaarlijks aan den Lande zullen moeten opbrengen; onder bepaling wyders, dal gemelde ingezetenen, in compensatie van dezen vrijdom van bebsting, waardoor zij anderzins te zeer boven de koffij-planlen zouden wezen gefavoriseert, bij uitsluiting zullen worden ge- bruikt tot het transporteeren van 's gouvemements goederen en ook van die van ambtenaren, welke langs den grooten weg in officie reizen, mits blijvende binnen de bepalinf^ by art. 43 van de voorschreven organisatie vervat, zoomede tot

léOé. H. W. DAENDËLè. 70K

het maken en onderhouden der groote wegen en in één woord lot alle andere heerendiensten, welke de Javaan gewoon is aan den Lande fe presleeren, en dat daarentegen de kofflj- planters van aUe deze diensten znllen wezen geêximeerd en daartoe niet zullen mogen worden in requisitie gesteld, zoo mio door den prefect, regent, opzieuder of wie hij zijn mag, sub poene, dal degenen, die van een moedwillige overtreding dezer wet worden overtuigd, daarover met bet verlies van hanne posten zullen worden gestraft.

Daendels was overtuigd, »dat vele der redenen, welke in mijn besluit van den 10"" Heij 1809 voorkwamen, niet ge- grond waren. Dezelve waren mi) opgegeven door ambtenaren die in het begrip stonden, dat het telen van capas op rijst- velden nadeelig was". Hij was dan ook voornemens kapas te doen teelen op landen, welke noch voor kolBj, noch voor rijgt geschikt waren. Zie Staat der Ned.- 0. I. bezittingen, bladz. 45, noot.

Zie ook 1 JuUj 1809.

10 Mei. Verbod voor Raden van jusliiie kennis te nemen van pretenmn, voorispruüende uil particuliere scliulden van inlandsd^e regenten,

Overwegende, dat het aanzien van de regenten door reg- terlyke vervolgingen ten hoogste wordt gecompromitteerd in het oog van den Javaan, die, aan uiterlijkheden verkleeft, daaruit noodwendig begrippen vormt en indrukselen erlangt, welke zijnen eerbied en ondergeschiktheid voor deszelfs re- genten aanmerkelijk doen verzwakken;

heeft bestoten, dat de parate executie, tegen den regent van Kandal, Prowiro Diningrat, geobtineerd, voor zoo ver dezelve nog niet mogt zijn gedirigeerd, zal worden gestateerd, in afwachting van het voorstel van den prefect van Samarang en Damak om de schulden van dezen regent, zoo wel als van de andere regenten zijner prefecture, verevening te doen vinden op eene voor den Lande onschadelyke wyze;

PUlAAT-BOn KIL XT. ^5

706 1B09. H. vy. OAENOEL6.

met vrglieid van den gemelden prefect om derzelver credi- teuren vooraf openlijk by billetten op te roepen tol bet inleveren hunner pretensien ;

dat wijders, om de achting en liet respect van de regenten bij hunne onderhorigen te bewaren, aan de Raden van justitie zal worden aangeschreven om van nu voortaan geen kennis te nemen van pretensien, spruitende uit particuliere schuldeD ten laste der regenten van Javasch Noord-Oostkust, Cheribon en de Gheribonsche Preanger-Regentschappen ;

dat daarentegen de Oosthoeks gezaghebber en de preferteo van Javasch Noord-Oostkust, Cheribon en de Gheribonfche Preanger-Regentschappen zullen zijn geautoriseerd om bQ billetten allen degeenen op te roepen, die tot dato deies eenige vorderingen hebben ten laste van de regenten onder hun ressort, ten einde met concurrentie van dezelve eene billijke voordragt ter liquidatie van hunne schulden aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Goaeraal te doen ;

en eindelijk, dat door den gemelden Oosthoeks gezaghebber en prefecten, een ieder in den hare, mede bij billetten zal worden bekend gemaakt, dat van den dag dier afkondiging aan op geene schulden zal worden regt gedaan, die de re genten particulier komen te contracteeren en dus daarvan geen verhaal zal wezen, noch op hunne personen, noch op hunne inkomsten, noch op hunne bezittingen.

12 Mei. Todienning aan 12 inlandsohe ordotmansen van 12 rijksdaalders, züver geld, 'smaands, b^trf vrije monteering.

Van deze ordonnansen waren 6 bestemd voor den Gouver- neur-Generaal en de overige voor den Luitenant-Gouverneur- Generaal en den Directeur^eneraal.

13 Mei. Bepaling nopens de uilbettUing van pensioenen aan militairen ter Java*s N. O. kust.

Is heslolen, dat de pensioenen der officieren op Java^s

1809. H. W. OAENOELS. 707

Noord^OosikiisI van nu af aan betaald zullen worden in 7) zilver en ^j papier en dat der ender-officieren en soldaten, zooals bt{ differente bestuiten hierover bepaald is.

Bij besluit van 17 Jtfei 1809 werd dezelfde regeling als Dopens de offipieren toegepast op gepensioneerde, civiele ambtenaren en officieren der marine in bet ressort van Java's N. 0. kust.

13 Hei. Regeling van den aankoop van paarden voor de kavallerie en rijdende artillerie.

h besloten den coramissaris-ordonnaleur kwalificatie te verleenen de paarden, zoowel voor de rijdende artillerie, als kavalerie, op Java te laten inkoopen en dat wel voor de volgende prijsen, als voor rd"" 40, 45, BÓ lot 55, de grootte hebbende van 3 voel 11 duim, 4 voet, 4 voet en % duim en 4 voet 1 duim; zullende deze paarden, tot zoo lange als alle manschappen daarvoor niet aan handen of dezelve nog niet aan de korpsen afgegeven zijn, op Jamboe onder opzicht van een paar geschikte onder-officiers verblijven en onderhouden worden voor rd* 1:12, zilver, 's maands, als waarvoor hel gras en volk tot oppassing door het hoofd aldaar kan geleverd worden.

15 Mei. Vervanging van den titel: gouverneur van Ambon^ door dien van prefect van Ambon en onderhoorigheden.

15 Mei. V^bod tegen gedwongen levering en verkoop van levens-middden in de groote Oost.

In aanmerking genomen zijnde, dat volgens ingekomen informttie op Ajnbon, Banda en elders in de groote Oost een sterk misbruik pleeg te worden gemaakt van de ge- forceerde leverantie van levensmiddelen ten behoeve van ambtenaren aldaar en vau 't militaire, waardoor aan hel

706 I80d. H. W. OAENOÉLfi.

vrye debiel op de openbare markten eene groote stremoiiDir werd toegebragt en de ingezetenen, niet alleen minder ge- noten als de belft van den prijs, waarvoor zy het geYOgelte etc. moeston inkoopen, maar op Ambon de rekeningen nn 1804 venekert worden te zijn onvoldaan;

is besloten alle geforceerde leverantie en verkoop vui levensmiddelen» zoo op Ambon en dies ressorle en mede op Banda en elders in de groote Oost ten scherpste te interdi- ceeren, op poene van de straffe des doods voor den geenea, die zich daaraan schuldig maakt, en cassatie voor den prefect van Ambon, gezaghebber of onder-prefect, onder wiens direct ressort dit verbod wordt overtreden.

En zal hiervan worden kennis gegeven aan den prefect van Ambon ten einde zulks verdef^ door publieke af kondiging en afBxie van billetten op alle plaatsen onder zyn gebied ter kennisse van een ieder te brengen.

17 Mei. Maatregelen tegen misbruik van koeli^$ hij transporten over land.

Is besloten, tot tegengang van het misbmik, 't welk door civiele personen gemaakt wordt van het emplooi van battoon» lot transport van hen en hunne goederen over bind, in cod- t raven tie van het daaromtrent gestatueerde bij art. 43 van de op deu 1^ September 1808 gearresteerde organisatie voor het bestuur van Java*s Noord-Oostkust, te bepalen, dat bij over- treding op nieuw van deze wet door civiele geemploijeerden, — onverschillig of de meerdere battoors en paarden, als de bepaling toestaat of hun bij een speciale pas vergunt is, door hen gereclameert, verzocht dan wel op eigene offerte van prefecten of regenten zijn verkr^en en geaccepteeni geworden, — dezelve voor de eerste maal zullen verbeuren eeo maand tractement en voor de tweede maal gehouden wordeo van hunne posten te hebben geresigneert, gelijk ook de prefecten, wanneer zij voor Zijne Excdlentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal verzwijgen en aan hoogstdenzalveii

1809. H. W. DAENDEL8. 7(^8

geen onmiddelijk rapport doen van de overtredingen, welke cnriele of militaire personen zich ten dien aanzien in het renrolg zouden mogen permitteeren ; met last aan de genoemde prefecten om maandelijks, gerekend van den eersten Juni aanstaande, aan Zijne Excellentie eene gedetailleerde opgave in te zenden van het getal battoors en paarden, 't welk in de afgeloopen maand onder hun ressort is gefourneert, met distinete aanwijzing, op wiens aanvrage en tot welke eindens, alsmede of particuliere reizigers de battoors en paarden betaald hebben, tot welke prQzen en in^welke muntspecien.

17 Mei. AansleUing van een finantie4H)eMiauder met een suppoo^ Ie Samarang.

Zulks geschiedde om den hoofd-administrateur van Java's N. 0. kust in zijne uitgebreide werkzaamheden te verligten.

De bewuste boekhouder moest bijhouden het financie- of domeinen-grootboek, het confrontatieboek en het journaal, onder genot van een tractement van SKO rijksdaalders, zilver geld, 's maands. De suppoost kreeg 100 : W rlJksdaaMers, zilver geld, 's maands.

17 Mei. Regeling der rijsl-catUingenten van de Cheri- boneche SuUan's.

De Gouverneur Generaal schreef ter zake aan den gecom- mitteerde tot de introductie van het reglement van bestuur voor de Gheribonsche Sultan's-Ianden :

Ik approbeer zeer de door U Edel Gestrenge gemaakte bepaling van den tax, welke de Gheribonsche Sultans van de bezitters der rijstlanden zullen mogen heffen, tot drie pikols van de twintig, welke worden ingezameld, ten einde daar oit Ie voldoen de twee duizend koijangs rijst, die gemelde Salthans jaarlijks aan den Lande moeien opbrengen; en, daar bet bij die zelfde verdeeling gebleken is, dat de landmaat te Cheribon, zoo wel als de vruchtbaarheid der gionden in soinnuge distrieten considerabel van den anderen verschilt,

710 1809. H. W. DAÉNOELS

waar dooi* hel (ribul van den gameiden tax Toor den eenen Sulthan ook meer als voor den anderen afvrerpt, adopteer ik uw voorstel om na evenredigheid van hetgeen gedagle Sidlhans van dien lax komen te percipiéren, dezelve in bet cooliogent der twee duizend koijangs te doen deelen, te weetenSoIthan Anora voor vijr lionderd koijangs, Sultbans Snppoe voor acbt . honderd koijangs en Sulthan Gheribon voor zeven honderd koLJangs, indien dit met hunne onderlinge overeenstemminf zoodanig kan worden ingevoerd, waar toe ik u Edel Gestrenge in dat geval qualificeere.

17 Mei. Beptüing nopens de uitbetaling van pemtoemn aan civiele ambtenaren en zèe-ofpaeren ter Java\ N. O. kust.

Is bestolen, dat de gepensioneerde, civiele ambtenaren en oillcieren der marine onder het ressort van Java's Noord- Oostkust voortaan zullen worden betaald, evenals de land- officieren, voor een derde in zilver geld en twee derde in papieren van crediet.

Zie ook 13 Mei 1809.

17 Mei. Voorloopige regeling van de blandong-diensten,

Overwef^'ende, dat de nog onvolkomene kennis, die men van de gedachte blandongs ten aanzien der bevolking, trekbeesten, rijstvelden, enz., zoowel als van de inteneure gesteldheid der bosschcn heeft, als veelal steunende op rapporten van in- landsche regenten en andere geftinploijeerdens, die, of xirh hebhen vergenoegd om de rapporten van vroegere opnemen ar te schrijven, of uit eigen belang den waren staat van nken verduistert hebl)en, hel voor. alsnog ondoenlijk maakt om een volkomen plan van organisatie voor de blandongs te arresteeren, 't welk hoofdzakelijk, immei*8 voor zoover de afzondering van het noodigc getal banden en werkbeesten I>elrert, op nauw- keurige informatien van die twee aangelegenbeden moei gehaseeixl zijn;

overwegende niettemin, dat er nolable gebreken eo mts-

1808. H. W. OAENDEL8. 711

bniiken in de presente inrigting der blandongs resideeren, die in afwachting dor nadere resultaten, welke van eene exacte, ocuiaire inspectie der bossehen en een nauwkeurigen opneem der onderseheidme blandongs kunnen worden tegemoet gezien, een onmidddyk herstel vorderen en daaronder in de eerste plaat8, dat de blandongs worden onttrokken aan het gezag en den invloed van prefecten m regenten, niet alleen ter voorkoming van alle collisie van autoriteit tusschen de pre* fecten en de administratie der houtbosschen, maar ook om de bosch-volkeren los te maken van den invloed, die de regenten op hen behouden, zoo lang deze afscheiding van gezach geen pbats heeft en waarvan vaak op de willekeurigste wijze wordt geabuseert, terwijl door het voorbeeld vanllem- bang, alwaar de blandongs sedert jaren onder hunne eigene hoofden gestaan hebben en, voor zooveel de vorige, eigenbatige directie dit heeft toegelaten, steeds boven de andere blandongs in goede inrigtingen en weivaart hebben uitgemunt, de nut- tigheid van deze mesure als met den vinger wordt aangewezen ;

overwegende wijders, dat iu de tweede plaats de noodza- kelijkheid vordert, dat de verrigtingen van de blandongs- Yolkeren in de bossehen, de aart hunner werkzaamheden, de wijze van betaling, verstrekking van rijst en andere benoodigdheden, mitsgaders de afwisseling van het werk en betgeen daaromtrent verder te observeeren valt, zoo nauw keurig mogelijk, als dit voorloopig geschieden kan, worde TastgesteM en bepaald, aangezien zonder eene zoodanige, regelmatige inrigting het oogmerk om ten aanzien van de bossehen een van de vcnnge gebreken gezuiverde administratie te introduceeren en de bosch-volkeren aan de nieuwe order van zaken te verbinden niet zoude kunnen worden bereikt;

is goedgevonden omtrent de blandongs vast te stellen den volgenden, provisioneelen voet van inrigting:

Algemeetie bepalingen.

Art. 1. De blandongs, die in het jaar 1777 voorde werk- zaamliedeu iu de bossehen afgezouderl en gelegen zijn in de

712 1809. H. W. DAENDEL8.

regenlHchappen Paccalongang, Batang onder de préfecture PaccaloDgang, KandaL Kaliwoengoe, Samaraog, Damak onder de prefecture Saniarang, Japara, Goedoes, Patti, Joaoa onder de prefectare Japara, Rembang, Lassum onder Rembang en Toeban onder de prefecture Grissée tolleD, voor loover dit ten aanzien van Rembang en Lasaum niet reeds geintrodoceerd 18, benoTens de bij de gemelde blandougs gevoegde partieoliere negorijen, als tien bij Rembang, vijf en dertig by Lassmn en twee en twintig bij Toeban, Onaal worden onttrokken aan het gezag der prefecten en regenten en onder hunne eigene hoofden oiimiddeiijk gesubordineert zijn, gcneralijk aan het collegia van hout-administratie en speciaal aan dat lid, in wiens departement de bfaindongs zyn gelegen, xonder van iemand buiten dezelve eenige orders te ontvangen.

Art. 2. Als een sequele van dit geordonneerde zullen alle contrihutien en voordeden cesseren, welke de inlandsche regenten op sommige plaatsen nog gewoon waren van de blandongs te genieten, zooals onder anderen het leveren van pieken-dragers, magangers en kapeles ten behoeve vao den regent vao Patti uit de bhindongs van dat regentschap.

Art 3. Gelijk mede zullen ophouden alle fournissementen van boscbgangers en andere geèmploijeerdens van de hout- administratie, welke, ofschoon door het nieawe systema uit zich zelve geprohibeerd, nogtans schijnen plaats te hebben en met name in bezwaar der bosch-volker^n van de voor- malige particuliere negorijen, die met de blandongs van Lassum vereenigt zijn.

Art. 4. Daarentegen zullen de regenten van Renabang. Lassum en Toeban gelibereert zijn van de bun voor het genot der opgeroeide particuliere negorijen, bevorens dat dezelve aan den Lande getrokken waren, bij art. 81 der organisatie van Java opgelegde jaarlijksche uitkeringen aan den Lande ab:

de regenten van Rembang Sp» 31^0

n » Lassum • SlOü

•> » Toeban • 1600

Te zamen.. .. Sf W50

1809. H.  W.  0AENDEL6.  71 S 

Art. K. De opgemelde, aan den Lande getrokken, particu- liere negorijen zullen voor eent gelaten worden onder het opzicht van de inlandsche hoofden, welke provisioneel over hen benoemd zijn en gezegd worden hun vertrouwen te bezitten.

Art. 6. Omtrent eene als nuttig opgegeven ruiling van sonunige dier negorijen tegen andere, welke minder ver van de boaachen zijn afgelegen, zal nader een bepaald voorstel Yan den inspecteur-generaal, gezamelijk met het coUegie van hoQt-administralie, worden afgewacht.

ArL 7. De inspecteur-generaal der houtbosschen zal, met advies van hel collegia van administratie, een of meer coro- missiêii benoemen van habile'en vertrouwde personen, ten einde eene nauwkeurige opneem te doen van den staat der hlandonga in het generaal en van de ware bevolking der respectieve dessas en het getal van trekbeesten en rijstvehien, daarbi) gehoorende, in het bijzonder.

Art. 8. Het maken van eene nadere en meer gepropor- lioneerde verdeeling der rijstvelden voor de boseb-volkeren zal tot zoo lange blijven uitgesteld.

Art. 9. Insgelijks, zoo lang de gemelde opneem niet volbragt eu gevolgelijk het juist getal menschen voor de gewone en baitoigewone werkzaamheden, zoo met betrekking tot de bevolking der dessa's, als de innerlijke gesteldheid der bosschen, niet nader bepaald zal zijn, de leverantie van kappers, sleepers, drijvers en trekbeesten uit de respective blandong geschieden vol- gens vorige usantie eu de aan de gemelde blaudongs getrokken, |)articoliere negorijen almede met het leveren van hetzelfde getal menschen eu buffels, H welk zij te voren aan de huurders ▼an die negorijen moesten fourneren, kunnen volstaan.

Art. 10. De provisionele afzondering van eeuige dessa's te Tagal voor het werk iu de bosschen, alwaar geen vaste blandong geformeerd was, zal blijven stand houden, tot dat daar omtrent een nadere bepaling zal zijn gemaakt, gegrond op de resources, welke die bosschen kunnen aanltieden. De iazpecieur-generaal zal daarover met den prefect van Tagal

714 1809. H. W OACNOCLS

in correq»oiidentie treden en met denzelren coiMerteren over het getal en de ligging der dessa's, die voor de blandongs van Tagal finaal zouden kunnen worden gekozen, en zyn nader voorstel aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal inzenden.

Art. 11. Desgelijks zal hij, inspecteur-generaal, roet den Oosthoeks gezaghebber corresponderen over het getal en de gelegenheid der dessa's, voor de werkzaamheden in de bossehen aldaar benoodigt, en over den aart en de wijze van deneher afzondering tot een vaste blandong, mitsgaders met overeen- komst van gameiden gezaghebber deswegens een gemotiveerd voorstel doen.

Art. 12. Bevorc»» te amplecteeren de propositie van den inspecteur-generaal tot het formeeren van een vaste UandoDg voor Cheribon zullen daarop worden ingenomen de eonsi- deratien van den ridder en geêligeerd Oosthoeks gesaghebber. van Middelkoop, als gechargeert geweest zyode met de orga- nisatie van het Gheribonsche bestuur, zoomede van den prefect. Waterioo, ten welken einde aan dezelven een extract oithet rapport van den inspecteur-generaal, hiertoe relattf, zal werdeo toegezonden.

Art. 13. Ten aanzien van het voorstel om de beescheD van Crauwaug en Sumadang geheel te laten stil liggen zal de dispositie worden aangehouden, tot dat die bossehen b^ vorens exactelijk zullen zijn opgenomen, en mitsdien ook voor- eerst de afzondering van een blandong voor de gedachte bossehen gesurcheert.

Werksaamheden der hoëch-volkeren.

Art. 14. Nadat bepaald en aangewezen zal zijn, in welke bossehen gekapt zal worden, zal de helft der bosch-volkereo met hunne trekbeesten zich tegen medio Februari int bimne dessa's derwaarts begeven om aldaar hunne pondokken op te slaan.

Art.. 15. Bevorens echter moeten de respecttve bosch- gangers en de boscbhoofden eene nauwkeurige inspectie bourfefl

1809. H. W. OAENDeL8. 7 IK

over het getal en de hoedanigheid der trekbeesten, mitsgaders over de kawpaks of bijlen en verdere iDsimuenien en dé slecht beroDdeae door goede en bruikbare worden gerem- placeerd.

Art 16. De bosch- volkeren sullen aanstonds na het op- daan van hniHie poodokken of uilerkjk met primo Naart met bet kappen, sleyeo en afvoeren der houtwerken beginnen, eerstelijk van hunne contingenten en vervolgens van de hout» werken, die boven dezelve zijn geêischt.

Art. 17. De werkzaamheden in de bosschen zullen met alUmo November eindigen en niet voor primo Februarij van het volgende jaar worden hervat, ten einde de bosch-volkeren inmiddels gelegenheid te geven huone veMen te beplanten.

Art. 18. De bosch-volkeren zullen worden verdeelt in twee troepen, waarvan de eene helft in de bosschen werkzaam en de audere helft in hunne dessa's rustende zal zijn. Het werkzaame gedeelte zal door het rustende regulier worden afgewifisekl om de acht dagen, wanneer de bosschen dicht bij (Ie dessU's, en cm de veertien dagen, bijaldien 2ij van dezelve ver afgelegen z^n. De in de dessa's achtergebleven bosch- hoofden zullen op hunne verantwoordelijkheid sorgen, dat het rustende gedeelte zich altoos op den behoorlijken tijd naar de bosseben begeeft. Bij hunne komst op de werkplaats zafl het werkende gedeelte door geen bedwang of pretext mogen worden teruggehouden om huiswaarts te fceeren.

Art. 10. De hoofden der dessa's, waaruit het volk voo^ de werkzaamheden in de bosschen getrokken wordt, zullen verantwoordelijk gesteld worden voor de door dezelve terug- gelaten eigendommen.

Art. 20 Bij aldien eenige buffels onder den arbeid in de de bosschen komen (e sterven, zal het getal derzelve accuraat aangeleekend en geverifleert aan de administratie opgegeven worden om voor deszelfs rekening té worden gesuppleert; ook moet notitie worden gehouden van de onder den arbeid verloren geraakte of onbruikbaar geworden gereedschappen en uit den voorraad van de administratie andere daarvoor

716 1809. H. W. OAENDEL8.

door den boschganger worden afgegeten; ieder bosehganger in ztjn departement en, onder hem, de inlandsche lioofdeD moeten van de Terstrekte gereedschappen op zijn tijd verant- woording doen en zijn daarvoor aansprekelijk.

Art. 91. De bosch-volkeren zullen gedurende den arbeid op geenerlei wijze mishandeld of gevexeert, maar daarentegen door een zachte en billijke bebandeling tot y ver, ^yi en genegenheid in het werk aangemoedigd worden.

Art. SS. Zoodra de aankap en afvoer der houtwerk^ voleindigt is, zullen de bosch-Tolkeren worden geêmployeert om de wortels en de stam-eindens der door hun a%ekaple boomen met aarde wel te bedekken om dezelve tagea de lucht en de inwatering te beveiligen, zoomede om het Jonge plantsoen gade te slaan, de bosschen te zuiveren, de ledige plaatsen te beplanten en al dat geen Ie doen en te verrigten, H welk aan den welstand der bosschen bevorderlijk kan zijs.

Art. S3. De boschgangers en boschhoofden zullen tol be- spoediging van de werkzaamheden en dus tot gemak van de bosch-volkeren zelve tegen het einde van den kap4ijd, des mogdijk, reeds de boomen aanwijzen, die in het volgende jaar zullen moeten worden geveld en dezelTe van hunne zwaarste takken doen ontbloten, voorts de boomen rondsom den stam tot op een bekwame diepte laten uitkappen, vraar- ▼oor dezelve, ofschoon zich staande houdende op de stammen, gedurende de Weslmousson hunne voornaamste sappen ont- lasten, met minder moeite geveld en schielijker droog en tot bel afvoeren en vlotten geschikt worden.

Art. S4. De benoodigde manschappen en trekbeesten voor de werkzaamheden aan de houlslapelpbalsen zullen uit de blandongs worden gefourneert op aanvrage van de opzicb- ters dier stapelplaatsen aan de boschgangers ; deze manschappea zullen, gedurende dat zij aan de stapelplaatsen, zoowel voor het opstapelen, als den afscheep van houtwerki» worden gebezigt, genieten de hoofden twee stuivers of acht dniten en de sleepers of werklieden een stuiver of vier duiten, be- nevens een katje rijsl ieder daags.

1800. H. W DAËNOCLd. 7l7

Art. 2B. Het waehtrolk, tgeen permanent aan de stapel- plaatsen zal moeten verblijven, zal na mate van de ai (ge strektheid derzdve bestaan, óf in een hoofd en twaalf man, of in een hoofd en acht man. Dezelve zullen almede uit de blandongs getrokken en daartoe speciaal geêmploijeert worden de ingezetenen, die voorheen verpligt vraren de wooningen der boschgangers en hunne houtvirerken te be- waken. Zij zullen om de veertien dagen worden verwisseld en genieten vier stuivers, nog een katje rijst ieder daags, waarvoor zlJ tevens verpligt zullen zijn bij het dagelijksche werk te assisteeren.

Art S6. Het wacht- en werkvolk, nevens de trekbeesten voor de stapelplaatsen, sorterende onder zoodanige prefectures of distrieten, waar nog geene vaste blandongs zijn geöta- biisseerd, zal op aanvrage van de opzienders aan het plaatselijk gezag moeten worden gefoumeert uit de regentschappen, even gelijk ten aanzien van anderen heere-diensten plaats vind, ondor het genot der betalingen, daarvoor blJ art. 24 en 95 geassigneert.

Art 97. De inwooners uit de onder het regentschap Toeban-lor sorterende negorijen Djeties en Kinantie zullen, gelijk voorheen, bij het maken en het transport der vlotten, die hngs de rivier van Solo afgebragt worden, assisteeren en daarvoor genieten dertig stuivers per man eens, mitsgaders een katje rijst daags, zoo lang het gemelde emplooi blijft voortduren.

Prerogativen en wiet van betaling der hesciHHUhfren.

Art. 98. Voor het begin en het einde der werkzaamheden in de bosschen zal aan de bosch-volkeren een nationale vrolijkheid in de nabijheid van hunne pondoks gegeven worden, bestaande uit het slachten van eenige buffels, het uitdeelen van rijst, eoz., waarvan de uitgaven nogtans niet zullen mogen ezcedeeren het montanl in gelde, 't welk daarvoor nader op voordragt van het coUegie der hout-administratie zal worden ge- assigneert.

718

lèOÖ. H. W. DAÈND&L&

^rt. 19. De bosch'vplkeren en 4iiiiiiie buflels zullen, boiieii den lioulkap, van alle andere diensten, gelijk bet wegen makeo, koflij planten, Iransporteeren van *slands goederen en wal dies meer is, zijn geèxcuseerd.

Art. 30. Aan de bosch-vol keren zal van Landswege tot mondspys op de kapplaatsen worden verstrekt een katje ryst daags per kop; en het daartoe benoodigde van dien korl door de regenten, welke bet naaste van de kapplaatsen ge- legen zijn, moeten worden gefoumieert op aanvrage óf vao een lid der hout-administratie ór van den boschganger tegen een behoorlijk reyu, welke rijst in mindering zal kunneo dienen van hunne contingenten.

Art. 31. Aan de gemelde boscb volkeren zal jaarlyks gratis worden verstrekt de oiidervolgende hoeveelheid ^zoat, gerekend de koyang op 35 pikols, als:

Namen der blandongs.

Koyangs.

Ptkob.

Ponden

Japara in liet regentschap v/d 1« Regent Japara ■ - ■ . 2«" •

Coedoes

Palli

Joana

Rembang, de vier districten

Lassum

Toeban

De 67 parliculier verhuurd geweest zijnde

negorijen

Damak

Samarang

Kaliwoengoe

Kandal

Paccalongang

Batang

Wiradessa

Pamalang

Tagal

Brebes

Totaal

23

1 —

38

, 16

4

63

4

94

5

46

30

22

: 96

22

45

18

112

30

88

15

58

25

69

26

106

I

9

21

112

4

97

17

22

17

23

17

22

27

72

1809. H. W. DAEN0EL6. •^19

Ari. 32. Generalijk zullen de Oosthoeks gezaghebber en de respeciive prefecten moeten defereren aan de aanvrage^ die hun ter verzorging van levensmiddelen, enz. voor de bosch- volkeren van wegens de bout-administratie worden gedaan op de verantwoordelijkheid van de gedachte administratie, behalve alleen in zoodanige gevallen, dat de requisilen van te veel consideratie waren en de gemelde Oosthoeks gezaghebber en prefecten, door de enormiteit wederhouden, mogten oordeelen dezelve alvorens aan de decisie van ziyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te moeten submitteei^en.

ArI. 33. De administratie, op eenige plaats of plaatsen gelden benoodigd zijnde tot afbetaling van houtwerken, over inkoop, verdiende sleeplponen, enz., zal daartoe aanvrage doen te Samarang, alwaar aan gemelde administratie zal worden geassigneert, uit welke kassen zij deze gelden ter goeder rekening kan ontvangen.

Art. 34. De oude yoet van betaling d^r blandongs-volkeren zal vooreerst nog worden gevolgt en aan hun hij den aan- vang van het werk de gewpna voofHJI^verflirekl^iog gei^c^or- deert van 16 stuivers per lederen balk, die zy volgens de contingenten verpligt zijn te leveren.

Art. 35. Nadien het oogmerk de^er vooruitverstrekkingen vo<H*iiamelyk is om den gemeenen man in de gelegenheid te stellen daarvoor een inkoop van buffels te doen, in plaats der geenen, welke gestorven of onbekwaam geraakt zyn, en dit oogmerk niet zoude worde bereikt door hem de gelden zelve in handen te geven, zal het montant der gemelde vooruitver- strekking door het coUegie van hout-administratie of liever ooder haar toezicht tot den inkoop van buffels worden geêm- ployeert en e^nlijk hetgeen daarvan mogt overschieten aan de bosch-volkeren worden uitgereikt en wel zoodanig, dat zy, volgens eene (e makene repartitie, ^Uen daarin geUjkelyk deelen.

Art. 36. Zoodra de contingent balken op . de bestemde stapelpfaiatsen zullen zyn afgeleverd, zal aan de bosch-volkeren voldaan worden hetgeen hun meerder als de vooruit genotene

•y^Ö IdÖÖ. M. W. DAËNOËLd.

16 stuivers per balk competeert volgens het oude tarif v&n betaling; deze voldoening zal direct aan de bdanghebbenden geschieden door hel lid der administratie of den boschganger, waaronder zij sorteren, ingevolge behoorlijke en nauwkeurige aantekeningen en op vertooning der quitantien van de ge- executeerde aflevering.

Art. 37. Het contingent voldaan zijnde, zal voor iedere balk of andere houtwerken, die daar boven worden gelevert, deze betaling geschieden als voor de houtwerken van het contingent.

Art. 38. De administratie zal moeten zorgen, dat zQ steeds een genoegzamen voorraad van gereedschappen aanbanden hebbe, waartoe het ijzer van 'sLandswege zal worden verstrekt, om daarvan gratis uitdeeling ten gebruike van de bosch-volkeren te doen, in voege als bij art. 20 is bepaald.

Art. 39. De blandongs-volkeren zullen voor zich mogen behouden den afval der gekapte hoornen en het ondeugende jatljhouty 't welk voor den Lande niet bruikbaar is, mits door de administratie gezorgt wordt, dat van deze concessie op geenerlei wijze misbruik wordt gemaakt.

Art. 40. Aan de blandongs-volkeren zal op denzdfdeD voet, als zulks bereeds voor dit jaar geaccordeert is, jaarlijks, op voordragt van het coUegie van administratie, worden toegestaan een kleine hoeveelheid buskruit ter hunner be- veiliging, voor welkers behoorlijke distributie en goed gebruik de boschgangers en de respective boschhoofden verantwoor- delijk zijn.

Art 41. De ridder en gecommitteerde tot de introductie

der oipinisatie van Java's Noord-Oostkust, van Braam, be-

• nevens de inspecteur-generaal der houtbosschen worden ge

chargeert met de executie van dit besluit, een ieder, voor

zoover hem concerneert.

Zie ook 20 September 1809 en IK Lentemaand 1811.

19 Mei. Machiiging op de Generale Rekenkamer eeu boekbinder Ie i^engageeren'* op eene bezoldiging mn 15 rijksdaalders 'sinaands.

1809. H. W. OAENOEL8. 721

19 Mei. Toekenning aan densjalibandar^enlicentmeester te Batavia eener jaarlijksche toelage wegens gemis van zekere inkomsten ten gevolge der voortdurende stremming in dm handel.

Die toelage zoade geregeld worden «in evenredigheid aan hetgeen hij op den eed, blJ den aanvang zijner bediening aan den Lande gedaan» zal opgeven aan inkomsten genoten te hebben".

Voor het jaar 1808 werd de toelage bepaald op 5000 rijksdaalders» papieren geld.

19 Mei. Vergunning voor den eigenaar van de pasar Lebak'poeloes tweemalen *s weeks^ in plaats van eenmaal^ marktdag ie houden.

Zulks geschiedde met arwijking van het bepaalde op 9 Juli 1801.

19 Mei. Vergunning voor het collegie van diakenen te Batavia viermalen 'sjaars huis-collecle te doen.

Tot dien datnm geschiedde zulks slechts tweemalen 'sjaars.

19 Mei. Bepaling, dat de keltinggangers te Batavia zouden staan i>onder de orders en zorge" van den luitenant'koUmel der genie.

Vroeger behoorden zij tot het departement van de equi- page-werf.

Zij moesten gebruikt worden aan 'sLands werken in het kampement Weltevreden.

Een mandoer met een traclement van 30 rijksdaalders *s maands, «mits gekozen wordende uit de invaliden en in het lezen en schrijven genoegzaam ervaren**» mocht over hen worden aangesteld.

7S2 1809 H. W. OAENDELS.

19 Mei. iMrekking van het op 9 Maart 1809 vaOge- stdde reglement voor de koelies, in tUengt va» den Lande.

De Regering vereenigde zich met het volgende Yoorstel Tan den Gouverneur Generaal.

Zijne Excellentie, na gehoord te hebben de consideratien van administrateurs en andere personen, was te voren ge- komen, dat de betaling eener vaste somme aan de admi- nistrateurs om zich daarvoor steeds te voorzien fan bel benoodigde getal koelies, hetzij er veel of weinig werk om handen is, als nog voor het beste middel moest worden gehouden om het werk in de pakhuizen met spoed te doen verrigten en alle excuses en beroep op gebrek aan weiivoU af te snijden, waarvoor hel alsdan de plicht der administrateurs zoude wezen te moeten zorgen, welke de meerdere uitgaven in drukke tijden zouden vinden gecompenseert doorlietgeen zij konden bezuinigen, wanneer er geen of weinig werk om handen was, en ook' door het aankoopen van slaven, die zij in de pakhuizen latende werken zich alsdan daartoe beter zouden kunnen in slaat stellen, proponeerende zijne Excellentie op de aangegeven gronden om, ingevolge de bepaling van het getal koelies voor de differente administratien, Toor komende bij art. 11 van het op den 9^° Maart jongstleden gearresteerde reglement, aan de administratien de navolgende sonmien 'smaands in gelde toe te staan, als:

aan Onrust rd» 187 : 24

de Waterpoort . 187 :Ï4

• Westzijde . 300:-

• suikerpakhuizen » SOO:-

het provisie-magazijn • 187 : 34

» graan- » » M6 : —

» ijzer- « » 400: —

• kleden-pakhuis » 118:14

of te lamen rd*1700:-

waarvoor zij verpligt zullen wezen te zorgen, dat ten allen

1d09. M. W. 0AENDEL6. 72$

tijde het noodig getal koelies tot eene prompte en vaardige expeditie Tan het werk in de pakhuizen aan handen zQ, berekend het koelieloon tegen twaalf stuivers daags, doch voor de suiker-pakhuizen en het ijzer-magazijn op zestien stuivers, uithoofde van den zwaren arheid in die beide administratiên, ingaande met primo van de aanstaande maand Juni, en om hier mede het voorwaards gemelde reglement in te trekken en te stellen buiten verder effect.

19 Mei. Verlating van Temate, — Inlijving van Menado en Garontdo bij de prefectuur Ambon.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat het occuperen van Ternate aan den Lande niets als kosten veroor- zaakt zonder door eenige voordeden te worden geéquivaleerd ; dal ook het bezit daarvan, in verband beschouwd met de overige etablissementen in de Moluccos en wel speciaal de specerij-eilanden Auibon en Banda, geenszins van dat nut of die noodzakelijkheid kan worden 'geacht om voor de aan- houding te pleiten, als door zijne afgelegenheid van de beide genoemde eilanden niet geschikt om protectie aan dezelve te verleenen; en dat, ofschoon de Engelschen ook bezit namen van Ternate, 't welk niet te vermoeden is, daar hetzelve niet alleen geen producten, maar ook geen levensmiddelen oplevert, de consequentie van geen belang kan zijn, nadien de Engelschen èn door hunne overige possessien in Indien èn door hunne volstrekte overmagt ter zee volkomen in staal zijn van elders die expeditien te doen, welke men zonde meenen van ban van Ternate te wachten te hebben;

overwegende, dal daarentegen Manado en Gorontalo met weinig kosten kunnen worden aangehouden en, behalve de rijst, die tot spijziging van de andere etablissemeulen in de groote Oost van daar kan worden getrokken, recruten aan den Lande kunnen leveren voor de armee, 'twelk in het tegenswoordig tijdsgewricht en vooral bij het groot gebrek aan Soropesche troepen van de uiterste waarde is en waarvan

7S4 1809. H. W. DAENOELS.

men het beste eflect te wachten heeft, wanneer de udander onder een verbeterd bestuur en het genot eener biUyke behandeling aan het Hollandsche gouvernement wordt ged^ Youeert;

heeft besloten het gouvernement van Ternate in te trekkeu en te doen abandonneren, de forliCcatien en het geschuL 't welk niet te transporteeren of slecht mogt wezen, alsmede eenige amunitie over te laten geven aan den Koning van Ternate, als een gelrouw bondgenoot, die men daardoor in staat wil stellen zich tegen zijne njanden te kunnen verdedigen, doch daarentegen het grootste gedeelte van het buskruit, alle de vuursteenen en geweren te doen transporteeren. wijders zorgende, dal alle Europezen zich naar Amboo. Banda, Manado, Gorontalo of Java begeven, tot welke evacuatie hun nogtans den tijd van twee a drie maanden zal worden gelalen;

voorts Manado en Gorontalo te stellen onder Ambon. met autorisatie op den prefect Wieling om daarover onder nadere approbatie op een tractement van rd'een honderd en vijftig, zilver geld, 's maands, aan te stellen een geschikt onder-prefecU die de presumtie voor zich heeft van door eene goede bebdo- deling en affabilileil den inlander weder aan het gouvcmemenl te attacheeren, waarin hij door de vorige, verkeerde directie van den laatsten onderprefect merkelijk was bekoeld, en om wijders de militaire magt op die etablissemenlen na behoren te versterken, daar omtrent innemende de gedachten van den militairen commandant te Ambon.

Reeds negen dagen later had Daendels berouw over zijne beslissing nopens Ternate, waarom hij op 28 Mei 1809 bet navolgende besluit toekende:

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Genenni, in aanmerking nemende, dat nog vele voorname personen van gedachten zijn, dat het systema van monopolie der specerijen in de groote Oost zou kunnen worden volgehouden, komende dezelve gedachten hierop neder, dat door de verlating ^"an

1809. H. W. 0AEN0EL8. 725

Ternate, waartoe het besluit op 19 Mei jongstleden gevallen was, aan den vijand gelegenheid zoude geven om zich van deze bezitting meester te maken en aan onzen specerij-handel nadeel toe te brengen of dat dit nadeel van zelve het gevolg zoude worden van de opbraak eener bezitting, die alleen tot de extirpatie van het specerij-gewas op de daaronder sorterende hinden en tot restrictie dezer culture tot de provinciën van Amboina en Banda is gefourneerd en aange- houden ;

en overwegende, dat ofschoon de voorschrevene bedenkingen in geenen deele toereikende zijn om in hoogst deszelfs over- tuiging de gronden en rootiven van het besluit van den 19^° Mei jongstleden tot opbraak van Ternate te verzwakken, alzoo dezelve eenlijk steunen op het denkbeeld, dat wij, evenals bij den opkomst van onzen Oost-Indischen handel, in staat zouden zijn om op den duur door middel van extirpatie, met uitsluiting van andere Europescbe natiën, den handel in specerijen exclusief voor ous te behouden, daar nochtans de zekerste berichten voor- handen zijn, dat, niet alleen sedert jaren herwaarts de planten der noten en nagelboomen naar de Fransche bezittingen op de kust van Guijana en op Isle de France en Bourbon zijn overgebragt en met succes worden gecultiveerd, maar dat ook de Ëngelschen van hun laatste verblijf in de Molttccos hebben gebruik gemaakt om duizende planten van de specerij-boomen, zoo naar Bengalen, als naar Vencoeloe te doen transporteeren, met gevolg, dat de culture der noten en nagelen op beide deze etablissementen reeds tot die hoogte gebragt is en zoo wel slaagt, dat daardoor van nu af aan ons exclusief bezit van den specerij-handel als vernietigd kan worden beschouwd en er voor het vervolg tegens de competiteuren, die wij in dit artikel van handel zullen ontmoeten, geen ander vooruitzicht van voordeel voor ons overblijft, dan hetgeen wij door eene zuinige en geregelde administratie en door eene betere behandeling der producten op dezelve zullen kunnen behalen;

dat echter de voor de aanhouding van Tomaten op dit

726 1809. H. W. DAENDEL8.

moment nog pleitende opinie aanleiding zoude kannen geren, dat de onmiddelijke opbraak van dat etablissement in bel vervolg beschouwd wierd als de oorzaak van een veranderden staat van zaken, die men buitendien in het zekere vertrouwd, dat zich binnen den tijd van twee a drie jaren aan het oog van allen ten klaarsten zal ontwikkelen en, niet alleen hel genomen besluit ten aanzien van Temate ten vollen zai justificeren, maar ook aantoonen, dat er van Ambon en Banda geene andere voordeelen zullen zijn te trekken, dan die nil eene betere en zuiniger administratie in vergelijk van die van onze mededingers zullen afvloeijen;

overwegende wijders, dat, ofschoon het in zaken van een meer dringend belang eene zwakheid van de zijde van het Gouvernement zoude aanduiden om aan eene in deszelfs oog ongegronde publieke opinie Ie defereren, in dit geval nochtans, waar de nadeelen geene andere zullen zijn, dan dal de koslpn van het Ternataansche gouvernement, welke reeds zoo vele jaren zonder eenig voordeel zijn gedragen, met de daarop te makene vermindering nog twee of drie jaren blijven voort- loopen, aan deze algemeene opinie kan worden to^egeven, ten einde daardoor bet vertrouwen der ingezetenen op dit gouvernement langs hoe meer te bevestigen, in den publieken geest eenen gelijken gang te doen gaan en te doen mede- werken met de maatregelen, welke tot heil en nut dezer koloniën worden daargesteld;

heeft besloten het besluit van den \9^° Mei jongstleden, lot opbraak van Ternate genomen, te stellen buiten effect, gelijk hetzelve buiten effect gesteld wordt bij dezen, met bepaling nochtans, dat ten aanzien der huishouding en omslag op Ternate eene gelijke reductie en vermindering zal worden daarpe- steld, als onlangs ten aanzien van het gouvernement van Macasser is gearresteerd; met autorisatie op den Ambons prefect, C. L. Wieling, om dien ten gevolge, in den geest van het besluit tot reductie van den omslag op Macasser, eene gelijke vermindering op Ternate te maken en provisioneel een daartoe geschikt hoofd-officier ter zijner keuze tot civiel

1809. H. W. OAENDELS. 727

en militair kommandaDt op Ternate aan te steUen onder genot, boven deszelfs Iraclemcnt, van een tarel-geld van rd^ 150 zilver ter maand.

19 Mei. Opheffing van de vestiging te Bandjermasin,

Gehoord zijnde de consideraliên yan den directeur-generaal en de administrateurs-generaal van 'sKonings financiën en domeinen, wellie eenstemmig van gevoelen zijn, dat, niet alleen de residentie Banjermassing eene nod)eloze en voor de fiinanliên nadeelige omslag is, maar ook dat het eenigste artikel H welk van daar gelrokken wordt, namelijk de peper, behalve dat zij weinig getrokken is, voor den Lande een verlies geeft van rd" 4 : 44 per pikol, gerekend op eene leverantie van drie duizend pikols 'sjaars, 't welk eene aanzienlijke somma uitmaakt van rd* 14750, zilver geld;

is besloten de residentie van Banjermassing in te trekken, <le civiele en militaire bediendens en de magazijnen naar Balavia te doen transporteeren, de vesting en het niet te tmnsportecren zijnde geschut* te verkoopen aan den Sulthan aldaar, doch het goede en vervoerbare geschut, geweren, de boste amunitie, alle Tuursteenen, enz. naar Batavia te verzenden ;

wordende met de executie van dit besluit belast den directeur-generaal van 'sKonings flnantiên en domeinen, den chef yan de generale staf en den commissaris-generaal der marine, ieder, voor zooveel hem regardeert, met last om te zorgen, dat deopbrake nog staande dit saizoeb geëffectueerd zij.

Volgens een brief van Daendels . aan de Hooge Regering van 28 October 1809 is » deze opbrake zonder eenige en traves ■geëffectueerd".

19 Mei. Aanstelling van een prefect over de Lampongsche districten.

Zijn inkomen werd bepaald op 3,600 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars, en eenige, nader te bepalen emolumenten.

728 1809. H. W. 0AENOEL8.

19 Mei. Oprichting van een mobiel artiUene'park

b besloten een mobil pare d'ariiUerie te Tormeeren en tot den dienst van hetzelve af te zonderen twee kompagniën Koninklijke rijdende artillerie en twee kompagniën artillerie te voet, zullende de kompagniën, derzelver formatie en iraio nader worden bepaald.

22 Mei. Gdijkstdling van hel trademenl van den onder- majoor te Samarang met dat van de overige onder-majoon op andere plaatsen.

Hij kreeg dientengevolge 1K1:16 rijksdaalders per maand.

23 Mei. PrijS'bepaUng van rijst.

b goedgevonden te bepalen, dat de rijst uit het nieuwe gewas, by aanbreng alhier [Batavia], niet minder dan voor rd' 100, papiere geld, de koijang van regeeringswege zal worden verkogt, tot zoo lange de agio op de zilvere mant* specie biyft op de presente cours.

23 Mei. A/schaffing van het oude gebruik, volgens hei- welk een officier, voor een Raad van justüie of voor eene commissie uit zoodanigen Raad verschijnende, ver- plicht was vooraf zijn zijdgeweer af te leggen.

Zulks mocht alleen blijven geschieden, wanneer een officier als arrestant moest compareren.

23 Mei. Oprichting van pasar*s in de regentschappen Galoeh en Soekapoera.

h besloten, dat in de hoofd-negorljen der regentschappen Galoe en Soekapoera, gehoorende onder de prefecture der Gheribonsche Preanger-regentschappen, bazaars aangelegt eo de voordeelen daarvan door de regenten van die regentschappeo en hunne bepaltie's genoten zullen worden volgens eeo

1809. H. W. 0AEN0EL8. 739

nader r^lement, 't welk niet alleen het aandeel van den regent en zijne bepattie's in die voordeelen, maar tevens hel montant der heffingen van de Ier markt gebragt wordende goederen zal bepalen;

wordende de prefect op het scherpste verboden in de winsten dier bazaars op eenigerlei manier te participeeren, sub poene van cassatie, indien hij van de revenuen eenige oitkeering of aandeel ontvangt, en de doodstraffe, wanneer htj, zooals te Ambon en Banda plaats gehad heeft, zich permitteert eenige geforceerde leverantien aan zich te laten doen van pluim-vee, vruchten, groentens of andere artikelen, die gewoonlyk op de bazaars worden gebragt.

23 Mei. Toekenning aan de regenten in de Cheribansche Preanger-regenlschappen van 7io ^ geoogste padi.

Is besloten, dat in de prefecture der Cheribonsche Preanger- regentschappen voor het inkomen van de regenten, evenals in de Bataviasche Preanger-landen, voortaan zal geheven worden een tjain van iedere tien tjainen padi, welke worden ingezameld onder den naam van tjoekee, instede van een halve tjain, die onder dezelfde benaming bevorens aldaar is ingevorderd.

29 Mei. Prijs'verklaring van een op de Engelschen veroverd schip.

Deze prijs-verklaring geschiedde niet bij rechterlijk vonnis, maar bij een besluit van den Gouverneur-Generaal, evenals prijs-verklaringen van geld, dat men zonder vergunning trachtte uit te voeren, van opium, enz.

29 Mei. Instructie voor de secretarissen-generaal.

De eerste secretaris-generaal stelt de voordraglen en com- luunicatien aan de hooge regeering, zoomedc de brieven aan den directeur-generaal van 's Konings iinantien en domeinen.

Hij concipieert wijders de brieven en poincten van rescriptie

732 1800. H. W. DAENDEL8.

Alle de van de respective buiienkantoren inkomende lirieveii en papieren zullen oogenblikkelijk na derzelver afgave aan hel bureau van ien tweeden secretaris-generaal worden onder- zocht en nagegaan, of bij dezelve ook eenige poincten voor- komen, welke onmiddelijk dispositie vereisschen en tot de generale rescriptie niet kunnen worden uitgesteld.

Alle de voorschreven poincten zullen, zoodra mogelijk, worden samengetrokken, met onderscheiding van die genen, welke tol militaire zaken, die der marine en hooge politie behoren, en van anderen, welke, tot de civiele regeering en directie be- trekking hebbende, bij het ligchaam der hooge regeeriog te huis hooren, om voorts door den secretaris-generaal aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter dis- positie te worden aangeboden.

De aanschrijvingen, gerigt aan den directeur-generaal van 'sKonings flnantien en domeinen, zullen, nadat dezelve op het bureau zijn geregistreerd, terstond aan denzelven worden ter hand gesteld, met bijvoeging van zoodanige bijlagen en ex- tracten, als inet voorkennis van zijne excellentie den Maar- schalk en Gouverneur Generaal zullen worden geoordeeld tot de generale directie te behoren.

De directeur-generaal, op de gedagte papieren zijne eonsi- deralien aan den Gouverneur Generaal hebbende medegedeelt, doet met hoogstdeszelfs voorkennis daaromtrent de noodige voorstellen aan de hooge regeering, riglende na de besluiten, die daaruit voortvloeljen, of na de onmiddelijke dispositien van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal het antwoord in op de bij denzelven ontvangen brieven eo papieren, welk antwoord of rescriptie hij weder overbrengt op het bureau van zijne excellentie den Maarschalk en Gou- verneur Generaal, onder cachet volant, ten einde, beneven^; de overige ter verzending in gereedheid gebragte papi«reo, ten fine van expeditie te worden afgegeven aan het boreau van den eersten secretaris-generaal.

Na het afdoen dier zaken, welke onmiddelijke dispositie vorderen, zal de secretaris-generaal zich occupeeren met bet

1809. H. W. DAEN0EL8. 733

formeeren der poüicten, welke tot de gewoone» jaarlijksche rescriptie naar de buiten-kantoren behooren.

Bij het formeeren dezer poincten van rescriptie zal worden in acht genomen, dat ieder yan dezelve werde gebragl onder dezelMe hoofddeelen en gesteld in dezelfde order, waarin zij door de ministers bij hunne respectieve aanschrijvingen zijn Yoorgedragen of anderzins zullen worden bevonden te behoren ; en zal daarbij ten nauwkeurigste worden gelet, dat ieder dezer poincten uit de vaste en permanente orders omtrent de buiten-kantoren, de besluiten der hooge regeering en de gedane • aanschrijvingen van hier, zooveel mogelijk, worden geillucideert en geprepareerd om aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter decisie te kunnen worden voorgedragen.

De gedachte poincten van rescriptie, invoege voorschreven gecoUigeerd en in gereedheid gebragt, zullen door den secre- taris-generaal aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter dispositie worden aangeboden en de daarop gevallen besluiten in margine van dezelve worden genoteerd, met bij- voeging van alle zoodanige zaken, als hoogstgemelde zijne excel- lentie zal oordeelen, dat ter gelegenheid der rescriptie naar de respectieve buiten-kantoren behooren te worden aangeschreven.

De secretaris-generaal zal zorgen, dat deze poincten met de daarbij gevoegde elucidatien tijdig genoeg aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal worden ovei^egeven om, wanneer bij dezelve eenige mogten voorkomen, die, óf ter decisie aan de hooge regeering voorgedragen, óf ter be- antwoording aan den directeur-generaal worden gerenvoijeerd, deze decisie en beantwoording zonder vertraging der generale rescriptie kunnen worden ingewacht, om voorts bij de overige poincten te worden gevoegd.

Uit de voornoemde marginaale en verdere dispositien van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, met de daarbij gevoegde besluiten der hooge regeering, zullen voorts de generale aanschrijvingen naar ieder buiten-kantoor worden geformeerd en in gereedheid gebragt, die

734 1809. H. W. DACNDÊLS.

voor Ambon, Banda, Ternateu en Timor uiterlijk voor het begin van de maand December;

voor Macasser voor het begin van de maand Januarij:

Palembang    »      >        »        »     »        >       Julij,  en  die 

» China en Japan uiterlijk voor het begin van de maand Junij.

De rescriptien, zoodra dezelve in gereedheid gebragt zijn, zullen door den secretarisgeneraal aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal ter approbatie worden aangeboden.

De behandeling van alle militaire zaken, voor zooverre de buiten-kantoren betreft en het doen van aanschrijvingen nopens dezelve, zal blijven op den tegenwoordigen voet en zijn van het departement van den chef van den generalen staf: met dien verstande nogtans, dat de gedachte aanschrijvingen, voor zooven*e de prefecten, gezaghebbers of residenten aangaat, door zijne excellentie den Maarechalk en Gouverneur Generaa] geteekend en alle depêches van den chef van den genenden staf onder cachet volant op het bureau van den eersten secretaris-generaal ter verdere expeditie zullen moeten worden overgebragt.

Ter verzekering eener prompte expeditie van de papieren, zoo naar Holland, als elders, buiten deze coloniên gedestineerd« zal aan het bureau van den eersten secretaris-generaal door den kolonel en commandant der haven en den sabandhaar tijdige kennis worden gegeven van alle scheepsgelegenheden, welke zich ter verzending opdoen.

De secretarissen-generaal zullen zich niet behoeven te b^ moeijen met het opmaken der actens van aanstellingen voor de civiele ambtenaren, maar zal ingevolge de jongste orga- nisatie de zorg daarvoor blijven gedemandeerd aan den eersten gezworen klerk ter secretarie der hooge regeering, aan wieo ten dien einde van alle aanstellingen, die onmiddelijk door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal g^ schiedcn, tijdig moet worden kennis gegeven.

Gemelde eerste gezworen klerk zal daarentegen zoi^ti,

1800. H. W. DAENDELS. 735

zoowel als de secretaris der hooge regeering, dat alle pa- pieren, die zij te verzenden hebben, in tijds ter expeditie worden o?ergebragt op het bureau van den eersten secretaris-generaal. Zie ook 9 Augustus 1809.

1 Junij. Maatregelen in hel belang van de generale rekenkamer en van liet innen van pretensièn ten be- hoeve van den Lande,

Is goedgevonden :

primo : den ontvanger-generaal der domeinen en den eersten suppoost van het generale direclie-kanloor te gelasten 's maan- delijks aan de generale rekenkamer over te geeven een extract uit hunne kassa- en contra-kassa-boeken, met speci- lique opgave tevens van alle in ieder maand nog onvoldaan en aglerstallig geblevene pachtpenningen en ordonnantiCn, volgens de door hun gehouden confrontatie; en

secundo: den advocaat-fiscaal van Indië te autoriseeren en, voor zooveel des noods, te gelasten om alle zoodanige debiteuren, als hem door de generale rekenkamer welmeld zuilen worden opgegeven in betaling ten agteren te zijn, op grond van zoodanige opgave onmiddelijk tot de voldoening te constringeeren, zonder daartoe met de nadere of speciale bevelen van deze regeering gemunieerd te worden.

1 Junij. Toekenning aan den kerkeraad der hervormde gemeente te Batavia van 5 rijksdaalders *sjaars voor boekbinders-loon.

1 Jonij. Bepaling^ dat de kerk-gerechligkeid op het begraven van lijfeigenen door den koster in koperen muni geheven en veranttvoord zoude worden.

1 Jong. Bepaling, dat de afscheep van specerijen moest geschieden door de administrateurs^ ten overstaan van de odministrateurs-generaaL

Vroeger werden voor dien afscheep speciale gecommitteerden benoemd.

736 1809. H. W. DAENDELS.

1 Junij. Slaking der verstrekking van azijn aan zieke slaven.

Zulks was een gevolg van »de groole veranderingen, die

dit vak [geneeskunde] heeft ondergaan".

1 Junij. Bepaling, dat aan elk kellingganger, boven zijn rantsoen^ maandelijks 10 stuivers voor kost^penningen zouden worden uitbetaald.

Onwettig was zulks reeds gedaan en Daendels oordeelde het »een hardigheid dit Taveur aan deze nienschen te ontnemen".

1 Junij. Staking der uitbetaling van blok- ensluit-gM aan cipiers en hunne substituten.

Vermits zij »door den Lande gesalarieert'^ werden, hadden zij geen recht «voor ordinaire diensten extra-betaling te •vorderen".

1 Junij. Afschaf /ing van hel verstrekken van rantsoenen of geld aan ambtenaren^ die in dienst van Batavia naar eenige andere plaats gezonden werden.

Door de veranderde omstandigheden kwam dit, vnlgens Daendels^ »niet meer te pas".

-ji- Junij. Wijzigifig van hel bepaalde op -^ Augustus 1657 nopens hel aangeven van gekwetste personen.

Is goedgevonden en verstaan, in stede van de by placcaat van den T'^ Augustus 1657 gestelde boete van rd'2B op het verbinden van gekwetsten, zonder dat daarvan dadelQk aan de justitie worde kennis gegeven, dezelve als nu te bepalen op rd* 50 voor de eerste en tweede reise, te verbenren door chirurgijns in dienst van den Lande en ook particuliere, tot dat vak geadmitteerd, doch op rd" S5 voor die geenen, welke

Idóe. H. W. DAENDEL8. 757

niet als chirui^Jns zijn geqoalificeerd, en arbitraire correctie Toor een derde verzuim, hetwelk zal worden aangetoond door een zoodanige, welke een gekwetste verbind en daarvan geen e dadelijke kennis geeft aan den officier, onder wiens jurisdictie hij sorteerd, te zijn begaan; met dien verstande echter, dat zulks zich zal bepalen tot die genen, die binnen de posten der stad of de jurisdictie van den bailluw domicilieeren en dat door die geenen, die in de jurisdictie van den drossaard der Bataviasche ommelanden woonen, op gelijke poenaliteiten dadelijk zal moeten worden kennis gegeven aan de mandadoors der naastblj gelegene campongs, die daarvan ten spoedigsten rapport zullen moeten doen aan den drossaard of den nabij gelegen «chout, op verbeurte van een gelijke straf voor ieder maal, dat zij zullen overtuigd worden hierin nalatig te zijn geweest.

-i^ Janij. Voorsdirift nopens het bevaarbaar maken van rivieren^ sloolen en publieke waterleidingen.

b goedgevonden en verstaan :

Ten eersten: enz.;

Ten tweeden : de gemeente bij billet te waarschouwen, dat allen en een iegelijk, die met zijne landen en tuinen aan rivieren, sloten of gemeene water-leidingen belend, voor zoo- verre zijn terrein zich uitstrekt, dezelven binnen den tijd van vier maanden na de publicatie van alle ruigtens, struiken en booroen zal moeten opruimen en, zooveel doenlijk, bevaarbaar maken, mitsgaders de eigenaren der landen, waarop de boomen zoo na aan de rivieren staan, dat zij gevaar loopen van daar in te storten, dezelve zullen hebben om te hakken en daar ter plaatze, waar nog geen zware boomen geplant zijn, dezelve niet zullen mogen worden aangeplant, als op eene distantie van drie roeden van de rivier af, op poene, dat degene, die daarin nalatig wordt bevonden bij de schouwing van Schepenen, zal verbeuren eene amende van rd* 2B voor de eerste maal en rd" 100 by moedwillige nalatigheid voor ieder, en dat

738 1B09. H. W. DAENOEL8.

daarenboven hel in orde brengen voor rekening vati den nalatige door bel coUegie zal worden aanbesteed.

Ten depden : alsnog de iastructic nopens de bandongass voor wfjkmeeateren, geinsereerd ter resolulie van hei onftoadeo ooUegie van Heemraden van den ^V^ Februari) 171^ en van den navolgenden inhoud:

De ordinaire buurt- of wljkmeesters zullen bij eene éisünete notitie jaarlijks opgeven :

Art. 1. Hoeveel bandongans of waterschullingen in ieder w^k gevx>nden veerden.

ArL 2. Wie daarvan eigenaars zijn.

Art. 3. Of deaelve yan houtwerken, dan alleen van klei en aarde z^a gemaakt.

Art 4. Wanneer en hoedanig de eigenaars dier bandonganc quallflcatie biertoe hebben ontvangen of in het geheel niet.

Art. B. Hoeveel roede zaaljland door ieder bandongang moet besproeid worden.

Art. 6. Wyders, welke en hoedanige bsMidongans na haar gevoelen zouden kunnen worden uitgespaard en door baren werden geholpen;

in de Hollandscbe en Maleitsche talen ie doen amieieeren aan de gedrukte exempkiren van de iostructien voorde wljk- meesters van den 16° Oclober 168S en tZ^ July 1686.

-^ Junij. "k Ménage in den omshg lol ket wigüeerm T^legen den 8mokkelliandel*\

Is goedgevonden en verstaan : 1^ de tot nu toe bij den advocaat-fiscaal aangeboiidefl seboit

als nutteloos af te schafTen en de daaraan geimpeodeerde

ongelden te doen cesseeren: 9^ almede buiten onderhoud te stellen de twee hruisprauwfo

van den Lande, nevens de daarop geêmployeerde perMweo.

welke by den water-fiscaal zijn in dienst geweest: 5® daar en tegen, als meer geschikt lot het waken tegeo

den smokkelhandel» ten behoeven van den water-fiscaal

fieor den Lande te dben aannnfcon afi apprafrieêreD drie {M^iniren kotteks of Meina' pramv nial)aiig, Inr groote van een half lasl, in derztbep •midden geiiWMiteiiid mtl ee» één-ponder draaibas dan wel nieti èwee a vier donder- bassen op stoelen en bemanè mtli ^at kofipen a vé^ 8 ieder, of Toor de dme vaartmgtti dk 96 iev maand ;

4^ te biy^en aanhouden twee sehuiten^ ale- .een hoop den waler-fiscaal om int peraooa (fe fiMda te kunnen niaiÉeeiren en een yoer deszeUe enbsttlttul om^ #Be fiseaah bevelen Ie execnleeraa, de eerste bemand OMt een juragang a rd* 8 en tien- roeije» a 6 ieder oC 60 ter meend en de tweede, zijnde eoi jol yoer des auiütitttet, meè een joeroenwedï a nd* 8 en* lier .gemeene a< cd* 6 q£ 24 ter maand;

o^ het getal kalm h| den watesiefiaal^ uithooMe vaii de not^zakelijkheid, dat derzelver getal in t^?Me pkM^gBn; worden verdedd^ y»B aeelien tot ¥«» e» tarintiy te ver- meerderen ;

6* met renovatie der pbccaiten en* pablicatien dezer regeering uan den -^ April 1796, -^ Juli 1801, -^September 1802, 25^ April en -^Mei 1806 nopens den clandestinen uit- roer van goud ^n zilvi^r, zoo gen^Mpt als opgemunt, geêroaneerd, nader te slatueeren, dat alle sQlinit^n en andere yaartoigen. van welke plaatsen ook, boven, bij of beneden de Bpom afvarooAe, w^f^rin qiet werKeiyk de kolonel en kommandapt der haven, , een fier fiscaals pr de sabandhaar ep licpnUOieester zich bc^vinde, zich zulten moeten sabmuUeerpn aan eepe.nauififkettr^e. visitatie W^ de Boom, 2(oo4at geen ^^ilpstituat of.^nder ofgcieel bediende uit kragte van zijn ambt, :Z00^ bevorens, naar de rhede zal mogen vertrekkep zonder iitvpn^is gevisi- teerd te zyn;

V deu sabandhaar en Liceiitmeesl^r te qp^liSoeerpnomyb^r atdien hy ter mlvoering van epnige ^pmn^issiep: zich naar de fhede moet begaven, gebrpik te maken van de schuit van den waler-fiscaalof zpo dezelve j'n dienst mpgt zi}p,

->

740 180d. H. W. DAENOËLft.

totdal einde eeoe schuit van de werf te vragen» welke aldaar evenals tot andere eindens wordt gereed gehouden ; en 8® voortaan alleen aan te houden:

drie prauwen kolleks,

één zeil- of roeljschuit en

één jol voor den substituut van den water-fiskaal en daarop te laten dienst doen, als op drie prauwen kolleks, ieder 4 koppen of 12 in 't geheel, a rd* 8 per maand rd" 96

de zeil of roeischuit, een juragan a rd* 8 per maand, tien roeijgangers a rd* 6, 60 per maand.. > 68

de jol voor den substituut, een joeroemoedi, a rd^ 8 per maand, vier gemeene a rd* 6 por maand, rd* 24. • 3:

en wijders aan den water-fiscaal voor ongelden toe te le^en als :

aan provisien, 's maandelijks, gecalculeerd op 28 koppen a rd* 4 : 24 ieder • 126

en voor het onderhouden van voornoemde vaar- tuigen, mede calculatief berekend, 'smaands, op... » 60

te zamen, *8 maands rd' 371

of 'sjaars > 4464

-^ Junij. Maalregel tegen heimdïjken uitvoer van con^ tanten.

Nademaal het ons noodzakelijk is te voren gekomen, dat tot tegengang van den clandestienen uitvoer van contanteo eenige nadere bepalingen worden gemaakt;

zoo is het, dat wij op den eersten dezer in Rade vao Indien goedgevonden hebben, met renovatie der bevoreos daartegen geêmaneerde orders, nader te statueeren, zooals gestatueerd wordt bij dezen;

dat alle schuiten en andere vaartuigen, van welke plaatsen ook, boven, bij of beneden de boom afvarende, en vraarin niet dadelijk een justitieele commissie, de kolonel en kom- maudant der haven, een der fiscaals of de sabandhaar eo licentmeester zich bevind, zich zullen moeten submitteereo

1809. H W. DAEN0CL8. 741

aan eene nauwkeurige yisitatie aao de boom; zoo dat het aan geen substituut of ander justitieel bedienden zal zijn geoorloofd om uit kragte van zijn ambt, zooals bevorens beeft plaats gevonden, naar de rhede te vertrekken zonder zicb aan voorschreven visitatie te hebben onderworpen.

2 Junij. Aanicekening, dat volgem Javaansche wetten en gebruiken gecne poesaka*s »o/ cieraden mn het regentschap'^ voor schuld konden warden verbonden.

2 Junij. Voorloopige regeling van het tractement van den prefect te Bantam.

Dit tractement werd be|)aald op 8,000 rijksdaalders, zilver geld, 'sjaars, nevens het genot van zoodanige voordeelen, als nader zouden worden bepaald, »met afschaffing van alle «zoodanige, indirecte winsten, als tegens de inrigtingen, onlangs

cp Java gemaakt, en de daarbij bepaalde behandeling van •den inlander zouden strijden".

3 Junij. Inlijving van het gewezen regentschap Wiradesa bij dat van Pekalongan.

In overweging genomen zijnde de lijsten der dessa's bevol- king en der bewaterde rijst-velden, zoowel van het gemor- lificeerde regentschap Wiradessa, als van dat gedeelte van Paccalongang, hetwelk als een equivalent daarvoor aan het regentschap Balang zoude worden afgestaan, en daarbij ge- bleken zijnde, dat, hoe zeer Batang daarbij bevoordeelt wordt met 68li vermogende huisgezinnen, welke rd' Sp" 660:1:8 meerder betalen dan het getal van Wiradessa in het door dezelve opgebragt wordende hoofdgeld, daartegcns echter opweegt de 221 Vi jonken rijstveld, welke Wiradessa meerder aan Paccalongang aanbrengt, dan door dezelve aan Batang afgestaan werden, welke, tegens de intrinsieque waarde van rd^ Sp* 3 per jonk berekend, uitmaken een montant van rd'Sp* 063^4 en dus ruim de voormelde rd' 660 : 1 : 8 balan- ceireu;

74^ 1809. H. W. OAE^DELS.

én al VMder 4mitw9getde, dal, boeseer Baiaag daafbg eok BUBl êK ifièriiiogénde ImngezkibeB bevoerdeeM wordt iioTeu die Tan WiradMBt, daarbij in aauimerking dient geaomeo te wordes, dat Paecakogaag daarent^en weder 4475 vermo- gende tiui^geQBnni van Wiradetsa ontvangt, terwyl deze daarentegen maar 3842 dusdanige aan Batang afstaat, waarvan de régenft van Ihccalotigang door een goede directie mettertijd een g^ede partl) trekken kan;

ia besieteii, dat het f^nmlige regentschap Wiradessa. alsBU bij dat Tan PaecaloDgang gevoed, voortaan onder bet regentschap van f^accalongang zal begrepen worden, tervrijl daarentegen aan het Oostelijke gedeelte van het regentschap FieealoBgattg loÊidaBige desa's fay het regentschap vao BaUog zuttas wardea gevoagd, als op de hier aanexe lijst (') vernield staan en UQkM te bevallen dé daarb^ opgegevene M5S vermègenda htti^eaiDèen ea liliS jmAen ryst-land en waar- door de ^raaasèhaidiBg van bet regentschap Batang alsau zal geformeerd worden door de Westelykite iinuten van de dessa's:

Dfhasrie Woiio Tfóeno, » Padaharan,

Dikoro No^o,

Soerantakan,

Karaog Halang Makie,

• Proyo,

• Loemie, Wono Salam Garang,

• Djatag,

Djannie, Lekoor Kramoe, Kaboejoettan Singkim,

• Proyo Troeno, Wiro Warie Djonollo, Pagandan Nollo Patti,

O Deze IQst is oiet aaogetroffen.

1809. H. W. OAENDEL8. 743

Poetjang Singo Merto,

Kali Salak,

P^embangan,

Wbno Sarie Noijo Troeno,

Safiibang Poeiro Wongso,

Wiek) Noyo Prano,

Ginding Katentang, .

 Toengo  Kwarang, 

Lekor Tjole Gomo,

DjoemUangan Siogo NoUo, • ProDO Djtwo,

Baloenda Proijo Wongso; gerekefnd vaa d« Noordelijkste dessa, genaamd Dinasrie Wono Troeno, gelegen aan de Oostkant van de rivier Baros, welk riviertje de groole heereweg van Batang na Paccaionga^ circa ^5 a 30 roeden bewesteo paal 61 doorsnijd, of tot aan de Zuidelijkste dessa, genaamd fialoendo Proljo Wongso, gelegen aan de Oostkant van het riviertje Weio.

3 Jnnij. Verhooging van hei Iraclement der inlandsche ófjhieren bij de rijdende artillerie.

Zijtte excèUeïitie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in ooéaideratie genomen hebbende, del. de inlandsche oflSciek^n Tan de rijdende artillerie door het onderhouden van paarden en montering-stukken meerdere depenses dan de inlandsche officieren bij de artillerie te voet en infanterie te doen hebben;

heeft besloten huti tracteraent te verhogen met rd' 15 per maand, zoodat de eerste luitenants zullen genieten, in stede van rd^ 40, rd' 55 en de luitenants, in stede van rd* 30, rd*45 p^ maand.

En, daar de uitbetaling dezer verhooging ook bereeds sedert de maand Juni 1808 Ie Samarang in werking gebragt is zonder echter door een besluit bekragtigd te zijn, heeft hoogst- dezelve mede goedgevonden deze verhooging sedert dien tijd goed te keuren.

744 1809. H. W. OAENDCLS.

3 Junij. Tarief voor de betaling van paarden en kodia, aan reizigers verstrekt.

Is besloten de betaling van de battoors en paarden, ^elke aan ambtenaren, die permissie hebben om over land te reizen, in sommige speciale gevallen boven de bepaling worden toege staan of ook wel aan particuliere personen, de voorscbreveD permissie obtinerende, worden geaccordeert, te regelen, als volgt:

voor een heeren rij-paard of zoogenaamde koeda aloes vQl stuivers, zilver geld, per paard of vijftien stuivers per ieder uur gaans ;

voor een paard voor de bediendens of koeda gladdak een en een halve stuiver, zilver geld, per paal of vier en een halve stuiver per ieder uur gaans;

en eindelijk voor iedere battoor een halve stuiver per paal of zes duiten per elk uur gaans.

En zal hiervan worden kennis gegeven aan den ridder en gecommitteerde tot de verdere introductie der oif[ani8atie van Java's Noord-Oostkust, van Braam, aan den prefect der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden en aan de prefecten van Cheribon en de Cheribonsche Preanger-regentschappen: met last, respective, om een ieder in zijn ressort de voor schreven bepaling door affixie van billetten aan een iegeiyk ter kennisse te brengen.

5 Junij Oprichting te Batavia van een hospitaal voor gouvernements Itjfeigeiien en kdtinggangers.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaat in aanmerking hebbende genomen het gering getal gou- vernenieuls lijreigeneu en ketlinggangers, welke thans ten dienste van hel gouvernement worden geêmploijeerd ;

besluit om de houten loofs, welke tot het verplegen der gouvernemeiils slaven in hel hospitaal op Weltevreden is ingerigl, op de nienageusle wijs met het hout uit ien af- braak van oude, gesloopt wordende gouvernements gebouwen

1809 H. W OACNOELS 745

io tweeën Ie doen afscheiden, te repareeren en te doen ap- proprieeren ter verpleging der zieke gouvernements lijfeigenen en kettin^^ngers.

6 Junij. Opdracht op den drossaard der Balaviaschc ommeUmden mn het opper4oezicht over de tolheffing op de pasar^a in die ommelanden, voor zoo vele deze gelegen waren buiten hel rechtsgebied van het collegie van Sdiepenen.

Zulks geschiedde met wijziging van art. 22 der instructie voor het collegie van Schepenen (13 Maart 1809) ter voor- koming van geschillen over de >judicaturc" lusschen dal collegie en den drossaard.

6 Junij. Publieke verkoop van de gebouwen^ enz., be- hoorende tot de post, de Ku>aL

6 Junij. Gelijkstelling van het opvat-loon voor gedeser- teerde zeevarenden en lands-slaven aan dat voor militaire deserteurs.

Op 5 Oclober 1809 is het vorenstaande »gcêxtendeerd" tot gevluchte kettingangers.

6 Jnnij. Intrekking van de smids- en kuipers-winkel ie Batavia,

Voortaan zoude bij wege van aanbesteding het benoodigde aangeschaft worden.

9 Junij. Reglement voor de administratie der artillerie en wapenkamet* te Batavia.

Art. 1. ^Ërjzarte Batavia zijn een kapitein-commies der artillerie^ magazijnen, welkers toezigt en ^werkzaamheden zich zullen uitstrekken over alle artillerie-, wapenkamer- en amunitie-

746 1809. H. W. OAENDEL8.

goederen Ie fiatavia, in de forten rottdom hetedre en lol Gberibon en bet Baotamsehe indushre.

Art. 2. Zijne werkzaamheden zullen zijn te TeraBtweorieB en te onderbonden alles, wat tot de arlillerie-, wapenkamer- en nmnnitie-goederen behoort; op de farlen en batterijen in en builen Batavia aal bij ag door de aldaar leggende ofiMteren en van de veld-«rtillerie door den commandant der mobile artillerie eene exacte inventaris en maandeiyks een berigt van den staal der arlillerie-, amunitie- en magazyn-goederen laten geven, waarna hy dezelve bij zyne boeken zal inneemeo ; en «Mt welke berigten Mj zig verantwoorden zal.

Art. 3. Tot onderhoud en cotiaervatie der goederen, onder zijne directe adroiniBtratie gesteld, zal by, kapitein-commies, zoi^eu, dat de yzere kanons, mortieran, iNHnben, enz^ leodra dezelve, ingevolge besluit van zyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van den 0^'' dezer, zullen zyn ver- plaatst, van bet roest werden gezuiverd ; dat daartoe de noodige instrumenten, voor zoover dezelve niet aanbanden zyn, werden aangemaakt; dat voorts al bet yzer geschut bebooriyk mei olie werde ingewreven, de affutage met een mengsel van djarak-olie en gebrande rotting aangestreken en dat vervolgeos van drie maanden tot drie maanden alle goederen werden nageiien, gezuiverd en, zoo dikwerf noodig, met olie bestreken.

Art. 4. Zoodra er eenige boeveelheid onbekwaora goederen byeen vergaderd zal zyn, zal de kapitein-commies verplicht zyn by den commandant der divisie te verzoeken om eene commissie van artillerie ofTicieren tot visitatie van detelre, welk verzoek door den commandant der divisie zal worden gesteld in banden van den commandant der artillerie, met last de voorschreven commissie Ie benoemen ouder zijoe surveillance.

Hel scbriftelyk rapport van welke commissie door den commandant der artillerie wederom ovei^ebragt zynde aan den chef der divisie, zal hetzelve door laatslgemebieo aan zyne excelieotie den Maarschalk en Gouverneur fieoeraal worden aangeboden Ier verdere dispositie.

1809. H.  W.  DAEMDEtS.  747 

Art. tt. Alle zes maandeii zal de €0iBiuandai»l4er artillerie eeoe generale iMpeetie deen over alles, wat tot de artillerie behoord* ea van zijne bevinding rapport doen aan bet bureau van geaie, artillerie en militaire mouveiaeateB.

Art. 6. In zijae werkzaaaiheden zal de liapiteia-conimies iodepeadeat zijn van den cooiniaiidaat der artiUarie ea uit diea booTde ook personeel voor zijne administraitie veraiit- woordeUjfc zya; doch zal geoMlde conMHaadaat bel rc^t vaa ioapeelie daarover hebben ea de eoaunies verpligl zya beu den toegang lot alles, zijne admiaietfatia beti'oflfende, en aMe de gevraagde elueidatïêa te geven taa einde aa bevinding van zakea da rapfiorten of voorstellen daarover aaazyaeexceHeatie dea Maarschalk «m Gouverneur Generaal te kuuaea doen.

Art. 7. Het vervaardigen van gevulde of seberpekardoesen, ernst en andere vuurwerken in bet laboratorium moeteade gesebiedaa, zal da oomfaies daarmede niets aaders te doen hebben als dezelve na de aanuiaking in het magazijn by zijae boeken in te nemen en vervolgens de beboorlyfce z»t%e voor derzeiver onderhoud te dragen.

Art. 8. De commies zal de boeken der artillerie zoodaaig imrichtea, als bij besluit van zijne excellentie den Maarschalk en GottVeraeur Gaaeraal van den 21''° December 1808 is bepaÉld, en maandelijks een opgave van zyne restanten inzenden aan U bureau van genie, artillerie en militaire mouvemeaUm.

Art. 9. Uilgeaomen op directe order van zyne excellentie den Maarschalk en Gouveraeur Generaal, den commandant der divisie van Batavia ea dea chef van den generalen siaf, zal de kapiletttHMHamies geene verslrekkiagen of aanmakiagen van goederen mogen doen, van wat natuur dezelve ook mogten wezen.

Art. 10. Boven bet tegenwoordige getal van vier zullen voortaan geene prauwen of zoogenaamde Ijunia's ten dienste der artillerie worden aangehouden, doch in cas vaa beuoodigd- heid van dezelve tot transport van artillerie goederen of anderzias zal daartoe door den kapitein commies de aanvrage aan den

748 1809. H. W. OAENDCLS.

cominandcereDden officier worden gedaan, met specificatie, waartoe en voor hoe lang dezelve worden gerequireerd ; en zal de commies alsdan, na bekomen Gat van den comman- deerenden officier der marine, deze prauwen kunnen reqaireereo van de epuipagewerf legens afgave der gefiatteerde ordon- nantie, welke tot verantwoording der gedane verstrekking aldaar zal blijven geseponeerd ; en van alle welke requisiten. voor en al eer dezelve worden ten uitvoer gebragt, mede zal worden kennis gegeven aan den directeur-generaal van 'sKonings flnantiên en domeinen.

Art. 11. Alle afschepen van artillerie- en administratie- goederen naar Java, de Moluccos, etc. zullen geschieden in presentie van twee, daartoe door den commandant der divisie benoemde officieren, waaronder ten minste een kapitein der artillerie, die aan gemelden commandant een schriftelijk rapport zullen indienen van den staat, in welke deze goederen zijn afgescheept.

Art. 12. Wanneer daarentegen eene quantiteit artillerie- of amunitie-goederen van elders word aangebragtendestaat, waarin zij zich bevinden, niet overeenkomt met die, welke in de geleidebrief, factuur of anderzins vermeld staat, zal de commies dezelve niet mogen ontvangen als na daarvan aan den commandeerenden officier rapport gedaan te hebben, die alsdan twee officieren der artillerie zal coramitteeren om den staat van deze goederen te verifieeren en daarvan schrif- telijk aan hem rapport te doen, van welk rapport mede een afschrift als voren aan den directeur-generaal van 'sKoniDgs finantiên en domeinen zal worden overgelegd.

4rt. IS. Alle tarieven nopens te doene verstrekkingen en gepermitteerde afschrijvingen worden bij dezen verklaard te zijn vervallen, zullende voortaan bij aanraaking of reparatie van goederen geene andere spillagién of afschrijvingen worden gevalideerd, dan voor hetgeen werkelijk verbruikt of verspilt is; en zullen ten dien einde bij aanmakingen of rcparatien van eenig belang de benoodigde malerialen en ijzerwerken daartoe worden verstrekt ten overstaan van twee gecom-

IdOé. H. W. DAENOELd. 749

milteerde officieren der artillerie, door den commandant der divisie daartoe te benoemen, en ten overstaan van dezelfde commissie wederom worden vertoond en ter schale gelegd, nadat dezelve bewerkt en gereed zijn om in elkander te worden gezet, wanneer na de bevinding dezer commissie de afschrijving der geledene spillage en verbruikte 'materialen door den kapitein-commies bij de boeken zal worden gedaan op grond van een rapport der voormelde gecommitteerden, gefiatteerd door den commandant der divisie, waarvan het dubbeld onder den commies tot zijn verantwoording zal blijven berusten en nevens zyoe boeken lot justificatie aan de generale rekenkamer worden overgelegd.

Art. 14. Met intrekking van den post van boekhouder bij de artillerie zal de commies zelve voortaan verpligt zijn zijne boeken volgens de nieuwe wijze te houden ; doch wordt aan denzelven toegestaan voor het noodige schrijfwerk in zijne administratie een klerk op een tractement van rd* tagüg Bmaands.

ArL IK. Het personeel in deze administratie en de trac- tementen, aan hun toegestaan, zullen bepaald zijn, als volgt:

1 kapitein-commies per maand rd' 450

1 schrijver of klerk » » » 80

1 Europeesch bombardier > » » 40

1 » ■ •....» ■ «SO

2 inlandsche christenen, ieder > > » 16

voor het onderhoud der artillerie-goederen :

2 sraits, ieder rd" 30

4 timmerlieden, ieder » 50

het kostende van

25 Chineesche coelies, ieder tegens » 10

en voorts tot bet repareeren van balancen, brand- spuiten, het maken van sloten, welk werk bij aanbesteding aan de Chinezen niet kan worden toevertrouwd :

5 3 4 inlandsche christenen en

3 a 4 lijfeigenen, welke thans op de werf dienst doen. Verders zullen de 2 Europcesche bombardiers en de in-

"780 ^^^' H. W OAÈNDELft.

laRdsdte elH*iRtenen genieten 40 9 rijst, de eerstgemeMeB ^ kan en de laalstgemelden 1 kan ara4i, 5 S zoiH en ) kan klappwolij, ieder, 's maandell)ks.

Art. 1^. De jaarlljksche verstrekkingen aan den kapitein eoniniies worden bepaald afis velgt: 4 riemen klein formaat paf ier, 4 bossen penne-schaften, KO kannen lam|)- of klapperolij voor de smttswerken, 3 vaten Javasche Istlk tot onderhoud der afliitt^asReo. H)00 kannen teer of bij gebrek daaraan djarak-ol| tel smeertng der aflutage, 9 maal 'sjaars. 74 vatharpuis lot bel soldieren der blikken gereedfiehappeo. bet invrendig voonden van bomben, grwaten, elc. S4 verfkwasten, 24 rolling-manden in soort, H bossen bezems voor bet magaz^n. Alle vorige reglementen, tarieven en bepalingen betrek* kelljk de artillerie worden hiermede voor vervallen vef%laani, reserverende zijne excellentie de Mliarschalk en Gonvenieur Generaal aan zich om hierin zoodanige alteratie enampHatie te maken, als zal worden bevonden te behoren.

9 Junij. Reglement voor hei atelier mn reparatie.

Art. 1. Het personeel in bet atelier van reparatie zal voorlaan bepaald zijn, als volgt:

1 baas op een maandelijks traclemenl van rd' 100

1 schrijver dito • 40

2 Europesche geweermakers, ieder a 25 rd* 's maands • ^^

3 inlandscbe christenen a 15 rd^ ieder » 45

16 inlaodsche geweermakers a IS rd* ieder • 192

4 schaflenmakers a 12 rd* ieder ■ ♦*

5 koperslagers » « » » • ^^

5 lederwerkers • » » » _• 36

33 koppen in het geheel, kostende 's maands rd* 537

De twee Europeesche en drie inlandscbe chrisleuea xuUen

lèOÓ. H. W. DAfiNOfiLd %i

daarbii genieleH 40 ü rijst, de eerstgem^Icie drie kaïmeB «n de laatstgemelde een kan ai^ak ea twee kawion oly^ ieder, maandelijks.

Art. % De schrijver zal voortaan, in plaate van een boek- houder, onder toezicht en directie van den baas, de boeken houden; de baas-opzichter van hel atelier doet dagelijks rapport van zijne verrigtingen van den vorigen dag aan den commandant van de artillerie en deze wekelijks aan den chef der divisie, die wederom maandelyks van dezelfde verrig- tingen een rapport indient aan het bureau van genie, artillerie en militaire mouvementen.

Art 3. Het atelier van reparatie zal staan onder de inspectie van den commandant der artillerie, die gehouden zal zijn voor de goede orde en de behoorlijke naarfcoming van dit reglement te zorgen.

Art. 4. De wapenen der corpsen, welke, hier iq.^i>nisoen zijnde, ter reparatie aan het atelier wordeu afg^QV)en, zullen voortaan niet meer bij de hoeken van de wapenkamer worden ingenomen, mciar op een afzonderlijk boel^ bak^ud. gesteld worden, zoodat tusschen deze wapenen en die, welige io de wapenkamer behooren, geene confusie kan ont^lc^n»

Art. 5. Alle wapenen, welke door de corpsen ter reparatie worden gegeven, zullen een briefje op de kolf vastgehecht hebben, op welke hunne defecten bekend gesteU zijn; de baas blijft verantwoordelijk, dat deze briefjes gedurende de reparatie er niet afgenomen worden.

Art. 6. Wanneer zoodanig wapenstuk weder terug ge- haald wordt, zal de geene. die daarmede gechargeert is, de briefjes moeten nazien en zich moeten overtuigen» dat de daarop vermelde defecten waarlijk en geheel en al afgeholpen zijn, terwijl de commies van het artillerie-magazijn op gelijke wijze zal handelen met de wapenen, welke uit het magas^ijn naar het atelier van reparatie zullen worden gezonden.

Art. 7. Op de spillage van het ijzerwerk en koper zal een nader tarief worden bepaald, zullende echter al, hetgeen daar beneden wordt uitgcwonueu, aan deu Lande worden

9^^ IdOd. H. W. OAÊNOÊLê.

verantwoord; en zal de kolonel Wienrich gechargeerd zijn met het ontwerpen van dit tarief.

O Junij. RegleinctU voor de kruilmolens te Balam,

Art. 1. Het pei*soneel in de kruilmolens zal bestaan in: Europezen :

1 baas a 200 rd' 'smaands,

2 meeslerknegls a 50 rd"* 'smaands, ieder 18 kruitmakers » 20 • » »

Gouvernements slaven :

1 baas molenmaker a 2 rd% koper geld, 's inaaods 7 molenmakers-teerlingen » l'/i * * * *

ieder,

2 steenhouders » l^a » » » * ieder,

20 kraitmakers » 12 > » » •

ieder, Huurlingen :

1 kuipers jongen a 15 stuivers daags.

De 18 Europesche kruitmakers zullen daarenboven ge- nieten 40 fS rijst, 3 kan arak en 2 kannen olij.

De gouvernements-slaven zullen 40 S rijst, 3 ft zout en 1 kan arak 's maands, ieder bekomen ; en voor hen alle zal een halve groote vaam brandhout 's maands en jaarlijks aan ieder twee maal een gewone kleding verstrekt worden.

Art. 2. Voor de kruilmolens zullen alle maanden de vol- gende verstrekkingen geschieden, als:

20 kannen lampolij

2 ponden katoen

10 bossen bindrotting voor de emmers, putzen, etc., etc. 15 'S Javasche talk

6 vadem hout van 5 voet hoog en 6 voet lang tot het slooken van de kachel in de kruitstoof. Alle de andere, tot hiertoe gebruikelijke verstrekkingen zullen voortaan cesseren, zullende de reparatiên door den baas

1809. H. W. OAENOCLS. 753

aan het departement der genie aangevraagd en daartoe de boven toegestane 8 molenmakers geêmployeerd worden.

Wanneer de salpeter gerafineerd wordt, zal de order daartoe tevens een autorisatie behelzen om het noodige hout volgens eene vaste proportie, nader te bepalen, daarvoor te eischen; en als het een of ander instrument onbruikbaar is geworden, zal de vei'strekking of aanmaak van nieuwen bij het maan- delyks rapport moeten aangevraagd worden.

Art. 3. Tot het fabriceeren van kruit zal de baas van de kruitmolen de volgende proportien in agt nemen:

voor ieder satz van 50 ponden als:

58 fi salpeter . 47a ■ zwavel 7 Va * houtskolen.

Art. 4. De ondervinding bewezen hebbende, dat bij de verwerking der ingrediënten tot kruit een verlies plaats vind, zoo wordt voor hetzelve zeven percent toegestaan en bepaald, Hwelk de baas voortaan zal mogen in rekening brengen, mits het meerdere ten voordeele van den Lande innemende.

Art. 5. Dan, zoodra zijn kruit de proeve niet houdt of dat de qualiteit daarvan door vermenging van meerdere houtskolen of anderzins verminderd bevonden wordt, zal de baas als aan kwade trouw schuldig ten rigoureuste tot afschrik van anderen gestraft worden.

Art. 6. De kruit-proeve zal geschieden in presentie van den commandant van de artillerie en van den commies en bestaan om met een mortier van 6 duim en een lading van 6 lood kruit met een elevatie van 45 graden een ijzeren kogel van 29 pond te werpen, met het kanon-kruit op eene distantie van ten minsten twintig roeden llhijnlands, met fijn kruit op eene distantie van ten minsten zeven en twintig roeden Rhijnlands.

Art. 7. Het kuipen van het kruit in de vaten en het wegen zal geschieden in presentie van den commies, welke dadelijk na de ontvaqgst voor deszelfs gewigt en voor de qoaliteit zal moeten instaan.

rtAUAT-iOKI MUti IV. 48

?B4 idod. H. W. OAENOELS.

ArI. 8. Wanneer er ruwe salpeter of zwavel wordt aange- bragt, zullen er twee officieren der artillerie door den comman- dant der artillerie, op last van den commandant der dÏYisie, worden benoemd om volgens den gebruike in bnnne presentie een gedeelte van dezelve te laten rafineren, zullende na de proportie der spillage, welke op dit gedeelte is geleden, de gebeele boeveelbeid bij de boeken moeten worden verantwoord.

Art. 9. Tot het rafineren van duizend ponden salpeter wordt toegestaan:

acht vijf en twintigste gedeelte van een pond potasch:

vier en twintig vijf en twintigste gedeelte van een pond aluin :

zes vijf en twintigste gedeelte van een pond Spaanscb groen :

en een kan wijn-azijn.

Tot het rafineren van vijf honderd ponden ruwe zwavel wordt toegestaan:

acht kannen klapper-olij ;

Voorts zal ieder vaam kruithout van 6 voet hoog en 11 voet lang voor 250 ponden kolen gerekend worden, waarvoor zal worden gevalideerd rd" 13 per vaam.

Art. 10. De commandant der artillerie zal inspecteur zijn der werken aan de kruitmolens en maandelijks rapport doen aan dèn commandant van de divisie.

Art. 11. De baas van de kruitmolens zal zijne administratie inrigten naar het hierbij gevoegd model ( ^) en maandelijks een opgave van zijne restanten en van zijne verrigtingen inzenden aan het bureau van genie, artillerie en militaire mouvemeoteu.

Art. 12. Alsmede aan de generale directie en aan de generale rekenkamer, ingevolge het gestatueerde voor alle comptabelen om de drie maanden.

9 Juni}. Reglement voor hel laboratorium te Wdtmfreden.

Art. 1. Het laboratorium staat onmiddelijk ondor de dl- rectie van den commandant der artillerie.

Art. 2. Wanneer er werkzaamheden voor 't laboratorium zijn, zal dagelijks een kundig officier der artillerie gecom*

('j I^iet aangelroffeD.

18Ö9. H. W. bAËNDELè. 7I{H

mandeeri worden om het opzicht over deze werken te hebben.

Art 3. Er zullen aan het laboratorium twee Europeesehe bombardiera en twee kanonniers geattacheerd zijn, die van de overige diensten vrij zullen wezen; wanneer er grootere werkzaamheden te verriglen zijn, zal men daartoe dagelijks manschappen uit de aanwezige artillerie commanderen, welke boven hun ordinaire gage zullen genieten eene toelage:

1 bombardier, 's daags rd* — : 24

1 kanonnier, » • — : 6

Art. 4. De werkzaamheden in het laboratorium bestaan in bet aanmaken van alle amunitie, zoo voor de artillerie, als infanterie, als ook het aanmaken der ernst- en andere vuur- werken; de commies der artillerie-magazijnen zal daarmede niet verder te doen hebben, als bij het reglement nopens de administratie der artillerie bepaald is.

Art 8. De benodigdheden tot aanmaak van het in vorig artikel genoemde zullen door den commandant der artillerie op last of qualificatie van den chef der divisie uit de artil- lerie-magazijnen verstrekt en zoodanig verantwoord worden, als in het bijgevoegd model van maandelljksche specificatie ( ^) is aangewezen; zullende de commandant der artillerie mede verpligt zijn van alle de in deze administratie verwerkte en aangemaakte goederen behoorlijk te doen boekhouden om, evenals van alle andere administratién, aan de visitatie der generale rekenkamer te worden onderworpen.

Art. 6. De commandant der artillerie zal, zoodra er werkzaamheden in het laboratorium zijn, dagelijks van het- geene den vorigen dag verrigt is, rapport maken aan den commandant der divisie en op het einde der maand eene opgave van zijne verrigtingen en restanten aan zijne excel- lentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal inzenden.

Art. 7. Alle uitgeleverde ammunitie uit het laboratorium zal moeten gemerkt worden met het jaargetal, wanneer hetzellde is aangemaakt, en den naam van den bewerker, terwijl

Cl iNiei aaogelroflen.

756 1809, H. W. DAENDELS.

de conmies alle gelaboreerde ammunitie en ernst-Yuarwerken open zal ontvangen en voor het caiiber na den onlVaogst alleen verantwoordelijk zijn.

12 Junij, Verkoop van rijst van Regeringswege te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan president en Scbepeneo Ie. qualificeeren en» voor zooveel des uoods, te gelasten een com- missie uit bun midden te decerneeren om dagelijks, des morgens van agt tot elf uren, de Zon- en feestdagen alleen uitgezonderd, tot den verkoop van rijst in het graan-magazijn te vaceeren en aldaar te verkoopen tot een honderd koijangs 's weeks, waaronder gerekend het gedeelte, dat ingevolge besluit dezer tafel van den o*"^ Maart laatstleden aan de schamele gemeente tegen vastgestelde prqzen wordt verkogt; ouder bepaling, dat de rijst voor een ieder te bekomen zal zijn op persoonlijke aanvrage dan wel een briefje van den kooper of van zijuent- wegen, eu verkogt zal worden van een tot een zestiende koijang inclusive tegen directe betaling van een hondenl rijksdaalders, papieren geld, de koijang, welke door gedachte commissie van Schepenen aan den Lande zullen moeten worden verantwoord} eu ieder koijang bovendien bezwaard met twee en dertig stuivers voor koelie-griden ; met qualificatie voorts op den administrateur in hel graan-magazijn om iemand van zijnentwegen bij dien verkoop te doen vaceeren.

Op 11 Augustus 1809 is goedgevonden, dat «boven de » bepaling van rd" 100 voor iedere koijang, rd' 3 aan koelie- »loon" zoude worden betaald.

12 Junij. Permanent verklaring van de presidenten en leden van de coUegien van Weesmeesteren, commissarissen van hmvelijksche en kleine gerechlszaken en Boedel- meesteren, alsmede van de regenten der godshuizen te Batavia.

Hierdoor verviel o. a. de jaarlijksche voordracht door bet collügie van Schepenen.

1809. K  W.  DAENDELS.  757 

IS Jan ij. Aanstelling van een boekhouder bij het collegie van Schepenen.

Het tractement van dien boekhouder werd bepaald op 130 rijksdaalders 'smaands, te betalen uit de stads-kas.

12 Jan ij. Prijs-bepaling van noten-muskaat en nagelen.

De prijs der noten werd verlaagd tot 2:12 rijksdaalders, zilver geld, hei pond, betaalbaar in papier met de bepaalde agio: die van nagelen bleef op 50 stuivers, zilver geld, het pond, mede betaalbaar met de bepaalde agio in papieren geld.

Vermits de -jonklieden'* geene noten en nagelen voor boven- staande prijzen wilden koopen, moesten die prijzen op 14 Julij 1809 verlaagd worden tot 2:6 rijksdaalders en tot 40 stuivers. Eenigen tijd later zijn de voorwaarden nog een weinig voor de koopers verbeterd.

12 Junij. Bekendmaking, dat de aan de gemeente ver- kocht wordende koffij, peper en specerijen betaald moesten worden met zilver geld, dan wel met papieren geld, volgende daarbij de telken maande door de Regering bepaalde agio.

17 Junij. Vergunning tot het houden eener jaarlijksche collecte ten behoeve van Roomsch-Catholijke kerken en tot het vermaken van legaten aan die kerken.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, gelet hebbende op een adres van de leden, uitmakende den kerkenraad der Roomsche Katholieke gemeente te Samarang, houdende verzoek:

primo: om permissie tot het doen eener jaarlijksche collecte, zoo te Samarang, als te Batavia en elders, ten behoeve der Roomsche kerk; en

secundo: om als eene permanente order te statueeren en aan de respective notarissen, beambtschrijvers en alle andere

7B8 ^d09. H. W. DAENDElS.

tot het passeeren van instrumenten geautoriseerde personen ter observantie aan te beveelen om, bij het passeeren van testamenten of andere aclens van uitersten wille, den testateur af te vragen, of hij genegen is eenige vermakingen te doen ten voordeele, zoowel der Roomsche kerk voornoemd, ak van andere, christelijke gezindheden;

en in aanmerking genomen hebbende, dat volgens een speciaal artikel van hoogstdeszelfs instructie het de wil is van Zijne Majesteit den Koning van Holland, dat alle gods- dienstige genootschappen gelijkelijk zullen worden getollereerd en beschermd;

heeft besloten de gedachte verzoeken te accordeeren, gelijk geschiedt mits dezen, en voorts dit besluit mede te exten- deeren tot alle Roomsch Katholieke kerkgenootschappen, welke in de bezittingen van Zijne Majesteit den Koning in Oost- Indien elders reeds geötablisseerd zijn of in bet vervolg zuilen geêtablisseerd worden.

Op 10 Julij 1809 werd het vorenstaande geamplieerd mei de bepaling: >dat aan alle Christelijke gezindheden de magt werd toegekend om over hunne nalatenschappen, hetzij geheel of ten deele, na een ieders goeddunken, na welgevallen ten voordeele der kerken, godshuizen, armen, enz. van hunne gezindheid vrijelijk te mogen disponeeren, even gelijk bevorens aan de gereformeerde gemeente was toegestaan, en dat alle dispositien, welke bevorens dato dezes ten dezen opzichte mogten zijn gemaakt, bij dezen voor wettig worden verklaard**.

17 Junij. Aanmaak [?) van papieren van crediet.

Is besloten om de rijksdaalders 16000, zilver geld, welke door de Weeskamer te Samarang aan den Lande beleend zijn, te converleeren in papieren van crediet en dat kapitaal zoowel als dat van rijksdaalders 90000, hetwelk mede in papieren van crediet van die kamer door den Lande beleend zijn, dan wel gezamentlijk tot rijksdaalders 166000 aan pa- pieren van crediet over te schrijven op de bank van leeniflf

1809. H. W. OAENDEL8. 759

te Batavia, ten einde door dezelve daarop 'sjaarlyks aan de Weeskamer te Semarang ten goede te doen een balf procento interest 'smaands; en gedacht bedragen te considereeren als een gedeelte der sooime van rijksdaalders 350000 aan papieren van erediet, welke de bank van leening van wegen den Lande is toegelegd geworden en dus ook minder door dezelve ge- fourneerd worden.

Terwijl het overige bedragen der rijksdaalders 133:759:6, zilver geld, dan wel na aftrek der vermelde rijksdaalders 76000 de somme van rijksdaalders 57759:6 bij de boeken der Weeskamer behoorlijk zal geadministreerd worden om daarvan in der tijd bij incassatie der contanten hetzelfde gebruik te maken en tegens papieren van crediet te verwisselen.

Als eene ampliatie hierop is den 23'^'° JuniJ 1809 besloten

de verloopen renten op de aan de bank van leening te Batavia beleende gelden van de Weeskamer te Samarang, tot eene somma van rd* 166000, papiere geld, gerekend van ultimo Febroarij laatstleden tot ultimo Junij aanstaande, dan wel tot rd* 3320 geheel Ie berekenen in papieren geld, alsnu nader te voegen bij het voren vermeld bedragen van rd' 166000, uitmakende te zamen een montanl van rd' 169320 aan papieren van crediet, en daarvan onder primo JuliJ aan- staande eene obligatie door de bank van leening in forma te laten passeeren ten behoeven van de Weeskamer alhier, rentende van dien datum tegens een half procento 'smaands; en als een verder gevolg hiervan het vermeld bedragen van rd' 169320 ook te considereeren als een gedeelte der somma van rd' 350000, door den Lande aan welmelde bank toege- zegd en waarvoor dus ook daarentegen eene quitantie door den Lande aan welmelde bank van leening voor dat bedragen, evenals of dezelve door de bank gerestitueerd ware, moet afgegeven worden".

17 Junij. Regeling van pi'auwloanen Ie Samarang.

h besloten voor de particuliere tambangans, welke uit

760 1609. H. W. DAENDEL8.

hoofde van het momentaneel gebrek aan praaw maijangs te Samarang voor het laden en ontladen der yaartuigea door het gouvernement reeds geêmployeerd zijn of nog geêmployeerd zullen worden, toe te staan een rijksdaalder, koper geld, Yoor iedere koyang^ die door dezelve van of naar boord der vaar- tuigen op de rheede gebragt is of nog gebragt zal worden.

18 Junij. Verstrekking van rijst tegen verminderden prijx aan zekere heerendienstplichtigen in de prefectuur Pekalongan,

'Is besloten de rijst, welke door de regenten van Pacca- lougang en Batang van 't gouvernement reeds ingekogt is of nog staat ingekogt te worden tot spijziging van de werk- lieden, die aan den arbeid aan de wegen in de prefecture van Paccalongang worden geêmploijeerd, aan hun af te staao tegen den prijs vandertigrijksdaalders, zilver geld, de coijang; wordende egter de prefect verantwoordelijk gesteld, dat van deze inschikkelijkheid geen misbruik worde gemaakt.

19 Junij. Oproeping tot het laten nummeren vanprauum.

Alle eigenaars of voerders van prauwen,chiampangs,tjaDia5, biermaats en andere op vragt varende vaartuigen, sorteerende onder het opzigt van het hoofd der praauw-voerders, alsmede de eigenaars van chiampangs, dewelke gepermitteerd zynom de producten van haar landerijen af te halen, werden bij dezen geadverteerd, dat op Zaterdag den 26*** Augustus 18'59 de jaarlijksche monstering over voormelde vaartuigen zal geschieden bij den houtkap; en dat zij zig van heden af kunnen begeven bij den nommeraar der vaartuigen, Johannes Boodts, om hare vaartuigen te laten nommeren of merken: desgelijks worden alle de eigenaars of voerders van 0Dg^ nommerde prauwen, van wat maaksel dezelve ook zijn en zonder onderscheid, oï dezelve hun in eigendom toebehooreo. of dat zij die gehuurd hebben, conform articul 1, 3, eo 3 van de ordonnantie voor het veer en het jongst besluit nu

1B09. M. W OAENDEL8. 761

beeren Schepenen ter dezer stede de dato 28 April des jaars 1785 ('), gelast en geordonneerd, dat zij lieden zig almede van beden af moeten vervoegen bij bovengemelden nommeraar om hare vaartuigen Ie nommeren en mei het gewone merk Ie doen branden; wijders werden de gezamentlijke araks- branders, kaik-branders, steen- en panne-bakkers almede bij deze geadverteerd om, ingevolge besluit van hun boog Edelens de dato 11 Augustus 1786, in de aanstaande maanden JuUj en Augustus hunne chiampangs en joekoeiigs te doen brengen bij gemelden nommeraar, Boodts, dan wel denzelve te ontbieden ter plaatse, waar hunne vaartuigen leggen, ahnede om volgens de order genommerd en gemerkt te worden; op poene, dat, wie daaraan bevonden zal worden nalatig of onwillig te zijn en dezelve zonder nommer of letter emploijeert, zal vervallen in de boetens, bij voormelde ordonnantie geslatueerd.

20 iunij. Embargo op de vaartuigen Ier reede Batavia, bestemd om Oostwaarts te vertrekken.

Tusschen Samarang en Batavia was een vijandelijk schip gezien.

22 Junij. \ oorschriften nopens de betaling van renten aan de Weeskamer te Samarang en van alimentatie- penningen door die Weeskamer.

President en leden der Weeskamer te Samarang zich per requeste geaddresseerd hebbende met te kennen gave de nioeie- lijkheid, welke er thans opgesloolen ligt in de bekoming der inlressen van de aan ministers en prefecten en andere ingezetenen op de buiten-comptoiren beleende capitalen, zoowel als de te doene uitbetalingen der alimentatie-pen- ningen, die eenige pupillen aldaar zijn competerende, daarbij verzoekende, dat als voorheen de intressen uit staats kassa te Samarang mogten worden ontvangen en de alimentatie-

(') Niet langetroffen.

762 1809. H. W. OAENOELS

penningen uit de differente cassen der prefecturen uitbetaald om zulks bij iactuur van aanrekening om de 6 maandeo te laten geschieden;

is besloten in dit verzoek Ie bewilligen en te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen, dat om de 6 maanden te Samarang uit cassa aan Weesmeesteren zal worden uilge keerd het bedragen der intressen, wdke de ministers en prefecten en andere ingezetenen op de buiten-eomptoireo op de van dezelve aan hun beleende capitalen verschuldigt zijn» waarvoor door den zaakwaarnemer van Java in der tijd wissels, in stede van facturen van aanrekening, znlleo moeten getrokken worden op die, waarvan de betaling zulks incumbeerd, terwijl om de 6 maanden ahnéde door Wees- meesteren te Samarang in cassa "ïuUen dienen te worden gestort zoodanige bedragen, als tot alimentatie der differente pupillen in de onderscheidene prefectures moeten uitbetaald worden en waarvoor als dan ook door den genoemden zaak- waarnemer van Java in der tijd wissels zullen verleend worden op de differente prefecten om aan de daartoe ge- rechtigdens uitgekeerd te worden.

22 Junij. Regding der verrekening van gelden tu»schen de prefecturen op Java^s iV. O. kiésL

In consideratie genomen zijnde, dat alle de cassen van de differente prefectures op Java's Noord-Oostkust als eene en dezelfde cassa dienen te worden beschouwd, waarvan die van Samarang de hoofd-cassa uitmaakt, en de bevorens over en weder gedane aanrekeningen van goederen en gelden door de introductie van de nieuwe manier van boekhonden is komen te vervallen, echter het transport van gelden ofer en weder eene ongemaklijkheid bijbrengt, die door dezelve kan worden gemenageert, en het dienstig is, dat hierom- trend, zoowel ter voorkoming van afwijkingen van de nieuwe orde van zaken, als ter verevening van differente posten eene vaste voel daartoe wordt geïntroduceerd;

1609. H. W. OAENOEL8. 763

is besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen, dal voortaan alle posten van gelden, v^elke bevorens van de diiïerente prefectures met de Samarangsche cassa door middel der facturen van aanrekening wierden vereffend, alsnu worden vervangen door de trekking van wissels, welke van Sama- rang op de differente prefeetures zullen verleend worden door den zaakwaarnemer van Java ol die daartoe in der tijd de magt zal toegekend worden, en deze posten bij de cassa- rekeniugen te verhandden onder het hoofddeel van wissels, len einde niet met de lasten of inkomsten de prefectures gemêleerd te worden.

22 Junij. Aanstelling van tvijkmeeslers ter hoofdplaats Cheribm.

Overwegende, dat de gesteldheid van Cheribon eene meer dan gewone oplettendheid vorderd tot het schoonhouden der kampongs en waterleidingen, als een middel waardoor ge- zondheid kan worden bevorderd, en het niet altijd mogelijk is, dat de prefect zulks dagelijks uithoofde van de verre uitgestrektheid kan surveilleren en door het oprichten vain wijkmeesteren den prefect groote hulp zoude worden toege- hragt en zulks beschouwt moet worden als een efficatieus middel lot maintien eener goede politie, voornaraenlijk, wanneer der- zelver opzicht zich exteudeerd tot de Europeesche, Javaansche en Cbineesche kampongs en zij gekozen worden uit de voornaamste Europeesche burgers, de tommongons der Sulthans en de officiers der Chinezen, gesubmitteerd aan eenen opper-wijk- meester, die tevens haar lieden president is, en voorts derzelver werkzaamheden, zoo te zamen, als afzonderlijk in elke wijk, bij eene duidelijke en klare instructie werd be- paald en verdeeld;*

heeft besloten den prefect, Waterloo, te autoriseei*en, zooals denzelven wordt geautoriseerd bij dezen, tot het voordragen van eene instractie en van perzoonen, geschikt om op den boven omschreven voet tot wijkmeesteren te worden verkozen.

Zie ook 3 Julij 1809.

764 1809. H. W. OAENDELS.

25 Junij. Last om bij alle bureaus op Java vchïï omslagen gd)ruik Ie maken van Javaansch papier.

Chtneesch papier mocht alleen voor brieven gebezigd worden.

Merkwaardig is het navolgende extract uit een brief van den gecommitteeiide, van Braam, gedagleekend Saraarang 7 Mei 1809:

•Voorts vinde ik mij verpligt uwe excellentie ter kennisse te brengen, dat er volstrekt geen schi*yfpapier meer vocrr het bureau aan handen is, hebbende ik bereeds twee riein Tan het marine-school geleend en op gisteren een riem moetea koopcn voor rd' 4r», behalven nog een ander, dat ik vm.r eigen rekening gekogt en verbruikt hebbe ; in de voidoeniog van den eisch heb ik gezien, dat er nogal eene groote hoevedheid Chineesch, doch alleen maar een haiï riem HoUandsch schrijf papier toegezonden word, waaromtrend ik eerbiedig verzoeke te mogen reflecleeren, dat het Chineesch papier volstrekt niei lot minuten of leggers kan gebruikt worden, alzoo hetzelte zwak, ligt scheurende en aan spoedige verganklijkheid ooder hevig is, waarom ik uwe excellentie eerbiedig verzoeke, indien mogelijk, eenig meerder HoUandsch papier herwaards gelieve te laten zenden, dan wel tot den inkoop daarvan alhier qualificatie te mogen erlangen".

23 Junij. Opname, enz. van het regentschap Demak,

Ingekomen zijnde een berigt van den prefect van Sunaiaui: en Daniak en daarbij ontviraard zijnde de onzekerheid, waarin men omtrend de grootte van het regentschap van Damak. zoowel als van de recolte der rijst verseerd, en hel van HgroQtste belang is, dat men vanheteenenanderinHzekeir worde geinformeerd ;

is besloten den Saraarang en Damaks prefect te gelasten de middelen op te geven om het Damaksche regentschap op te meelen, hetgeen door dies vlakke gesteldheid gemakkelijk kan geschieden, en de kosten te begrooten. welke deze metiBf zal impendeereu:

1d09 H. W. ÖAENOELd. 7^8

voorts een opgave te doen, hoe gix)ot eene jonk iljstveld zoude dienen te vallen, welke door een span buffels kan be- werkt worden, om volgens deze calculatie bet regentschap daarna in zoodanige jonken rljslland te verdeelen.

Ree<ls op 2B Junij 1809 is ter zake het navolgende besluit genomen.

Ontwaard zijnde de kostbaarheid en moeielljkheid, zoowel aU het tijdsverloop, waarmede deze opmeting zoude gepaard i.'aan, hetwelk dus niet aan het bedoelde oogmerk zoude voldoen ;

is door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur ^ienei-aal besloten de jonk rijstveld te bepalen op 2000 vier- kaute roeden en den prefect van Samarang en Damak te gelasten door den regent van Damak binnen den tijd van drie maanden alle de jonken rljstland daarna te doen indeelen, ieder jonk rljstland te nummereeren en eene gepaste verdeeling 'laarvan aan de hoofden en ingezetenen van dat regentschap Ie projecteeren; verders om eene aanzienlijke vermindering van l)«)ofden voor te dj*agen, aan welke volgens hun rang een liepaald getal jonken rijstveld zal worden gegeven, terwijl buu tevens zal worden voorgeschreven, op welken voeten tegens welke prijzen zij dezelve kunnen laten bewerken;

dat zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal niet deze nieuwe verdeeling en schikking geen ander doelwit beeft dan om, zoowel het lot van den gemeenen Javaan te vtrlichten, als aan den regent en mindere hoofden, na gelang van hunnen rang, een goed beslaan te bezorgen, waarvan lueD thans door de onzekerheid van de uitgestrektheid van hel regentschap Damak, zoowel als de ongelijkheid der jonken rljstland, volstrekt geene calculatie maken kan; verlangende zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, dat aan deze zijne bevelen met de meeste accuratesse en oprech- ü^heid voldaan werde, dewijl, bij ontdekking van contrarie hierin te werk gegaan te zijn, de regent zich daardoor de «uilzetting uit zijne post zoude bewerken.

766 IdOÓ. H. W. OAENDÉLè.

25 Junij. Aamlelling van een onder-pakhuümeeder Ie Cheribon,

Hel tractement werd bepaald op 20 rijksdaalders, ziWer geld, 'sniaauds, terwijl de belrekking van pakhais-knechl werd opgehe?en.

De benoemde was en bleef krankbezoeker.

29 Junij. Publieke verkoop van een 2^*-pa«, gevende het recht om in 1810 met een jonk van Amoy tmr Makasar ten handel te varen.

Die pas werd bij afslag gemijnd voor 150,000 rijksdaalders, natuurlijk dour een Cbinees, te Batavia woonachtig. Deze verkoop geschiedde jaarlijks.

1 Juiy. Openstelling van den handel in poeder-suiker op Java^ behalve te Batavia. -- Heffing van om uitgaand recht op suiker.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal. in aanmerking genomen hebbende het weinige voordeel, 't welk het gouvernement van den exclusiven handel in poeder-suiker en speciaal die der Javasche trekt, vooral in een tijdstip, waarin zoo weinig debiet van dat artikel plaab vind, en volgens algemeen gevoelen bet openstellen der vrijen handel van de Javasche poeder-suiker onder het heffen eener zekere tolgerechtiglieid het gouvemenienl meerder voordeel zal aanbrengen dan bevorens en tevens de Trije dispositie, welke de suikermolenaar door deze mesure ortT zijne gefabriceerde suiker erlangd, volgens daanraningeDomeo gevoelens van deskundige en geinlresseerde personen, die fabricatie meer en meer zal doen toenemen;

heeft besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt by dezen, dal de handel in Javasche suiker langs geheel Java, behalve» onder het ressort van Batavia, zal worden vri}- en opeoge steld om door een ieder zonder eenige restrictie te kaïuieo

1806. H. W. OAËHDCLd. 767

worden gcdreyen, mits bij uilToer aan het gouTernement voor impost belaleude twee rijksdaalders, zilver geld, voor iedere pikol van een honderd en vijr en twintig ponden;

dat deze impost voor het tegenwoordige hiJ wijze van quolisatie zal worden geheven navolgens het rapport, dat in hel gepasseerde jaar 1808 over alle de suikermolens van Java is ingebracht, zoowel als van de agterstallen, welke de suikermolenaars van voorjarige leverantie nog schuldig zijn, Ie berekenen over het vier vijfde gedeelte der in 1808 geschatte recolte, doch in zijn geheel over alle agterstallen van vroegere jaren, welkers import penningen, als hiervoren berekend t^ens twee rijksdaalders, zilver geld, voor iedere pikol, door de differente prefecten, ieder in hunne prefectures, van de onderscheiden suikerniolenaars geincasseerd en aan deo Lande zullen moeten worden verantwoord, terwijl voor alle zoodanige quantiteiten suiker door de prefecten aan de eigenaars bewijzen zullen worden afgegeven, ten einde ge- dachte hoeveelheden daarop, evenals gouvernements eigendom, zonder eenige verdere pagtbetaling kunnen worden uitge- voerd;

en eindelijk, dat deze impost voor den vervolge, zoowel op de Javasche poeder-, als kop-, pot- en kandij-suiker zal worden geheven, in te gaan met primo Januarij 1810; zullende deze impost bij de algemecnc verpagting, evenals alle andere pagten« publiek worden verpagt.

Zie ook 25 Herfstmaand 1810.

1 ialij. VeroorJeeling lol matroos op een van'sKonings schepen van een gezworen kleik {griffiir), levens procureur bij den Raad van jusiüie te Soerabaija,

De bewuste persoon had zich schuldig gemaakt aan >débauche in den drank" en aan handelingen, »in allen deele strijdig teegens zijne pligten*'.

Dergelijke veroordcelingen bij gouvernements besluit hebben omstreeks dien tijd meermalen plaats gehad.

768 1806. H. W. OAENDELê.

1 idij. Openstelling van den handel m kapas. — Heffimj van een uitgaand recht op dal product.

In aanmerking genomen zijnde, dat bij besluit van zyne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van den lO""" Mei laatstleden de leverantie van cappas, bepaald bij het 76^ artikel der op den i'" September 1808 gearresteerde organisatie voor Java's Noord-Oostkust, aan den Lande builen elTecl is gesteld en de aanmoediging van deze culture vorderJ. dat de vrije handel daarin als bevorens worde opeugestelii. echter onder zekere bepaalde tolgerechtigheid;

is besloten den vrijen handel in cappas met aanstaande primo Januari 1810 open te stellen, onder betaling van rd" vier per picol van 125 fi voor zoodanige, welke na den overwal of elders buiten het eiland Java zal worden vervoerd : doch zulks van de eene plaats naar de andere langs hel eiland Java geschiedende, als dan maar de helfle ofte wel rd* twee, zilver geld, per picol; zullende deze pacht onder de generale pachten voor het aanslaande jaar verpacht en de gemeente daarvan bij billet kennis gegeven worden.

1 Julij. Toekenning van pensioen aan een onislagen Regent.

Het pensioen, bedragende 2000 rijksdaalders, zilver geld. 'sjaars, kwam »ten laste van het regentschap, te betalen in • twee termeinen, op de feesten moeloet en poeassa, door •den vervanger".

Voor een ander regentschap weixl op denzelfden datuui hetzelfde bepaald, behalve dat daar het pensioen slechts 100<) lijksdaalders, zilver geld, 'sjaars bedroeg.

1 Julij. Zamensmelling van het eerste regentschap Grisaee met hei tweede.

1 Julij. Verandering van den titel: gezaghebber in den Oosthoek^ in dien van prefect in den Oosthoek.

Hij bleef denzelfden rang behouden.

1800. H. W. 0AENOEL8. 76$

1 Julg. Afscheiding van den Oosthoek van hel voor- malige gouvernement van Java^s N. O. kust.

Dat gedeelte van Java kwam dientengevolge op zich zelven Ie staan, »onder de onmiddelijke orders" van den Gouverneur Generaal.

1 Jnlij. Aanstelling van een secretaris van den prefect in den Oosllioek.

Het Iracteinent van dien secretaris werd bepaald op 200 rijksdaalders, zilver geld, 'smaands, » zullende maandelijks •worden oitbetaald'*.

Id rang werd hij gelijkgesteld aan den secretaris van den iospecteur-generaal over de koflij-cultuur, >na ouderdom van aanstelling*'.

3 Julij. Instructie voor de wijkmeeslers ter hoofdplaats CIteribon.

Algemeene bepalingen.

• Art. 1. Daar de gezondheid voor ieder inwoonder te Ghe- ribon een vrij grooter oplettendheid dan wel op andere plaatsen tan Java is vorderende en een ieder ingezetene, hetzij dienaar of burger, Javaan en Chinees, zonder onderscheid van rang 60 aanzien, onder de zedelijke verpligting ligt zich met alle bereidwilligheid te moeten onderwerpen aan de maatregelen, welken lot conservatie van ieders gezondheid in 't bijzonder en dus immers ook tot een reëel welzijn voor Cheribon in het generaal in het werk worden gesteld, en daarbij al verder moeten gehooi'zamen aan zoodanige personen, ak met de uitvoering van die maalregelen zijn belast, zoo zal, om aan dat heilzaam oogmerk, des mogelijk, naar wensch te beant- woorden, te Cheribon worden opgerigt een wijkmeesterschap, gemeenschappelijk bestaande uit Europeesen, Javanen, Chi- neezen en parnakans.

rLAKAAT-BOBI OBEL XT» 49

770 ^09- H. W. OAENOCL8.

Art. 1. Het coUegie van wiJkmeeBteren zal dus bestaun uil :

een president als opper-wijkmeesier,

zes Europeescbe burgers of dienaren, waarran een scriba lijn zal,

drie tommongons en drie mantrie's der boeren Solthans,

het boofd met nog drie mindere officieren der Chinecieii, en eindelijk

den capitein en luitenant der pranakkens,

dan wel uit een president en achttien leden.

Art. 3. Alle campongs, in Gberibons hoofd-negorij gelegen, zoowel Eiiropeesche, Javaansche, Ghineesche en pranakkans. zullen onder de gemeenschappelijke wijk gebooren, zullende dus een uitgestrektheid bevatten Ier wederzijde van het fori van een uur gaans, dat is van het Zuiden tot bet Noorden 6 palen met bet fort in bet midden, voorts in het Oosten tot de zee en in bet Westen tot op circa een paal builen de hoofd-negorij.

Art 4. De wijken zullen, doorgaande van n^. 1 aTtotzmt veelen er zijn, genommerd worden en zal aan ieder hoek der straat de n^. der wijk met de namen der camponga, onder ieder n^. geboorende, op een bord distinctelijk worden he- schreven en aan een daartoe expresseiyk op te riglene paal aangebonden worden.

Art. 5. De pligt der wljkmeesteren zal zyn toezigi te houden, dat ieder voor z^n erf de straat zindelyk eo in goeden staat boud, de afleidingen van het water niet verwaar- loosd ; dat hij in de drooge mouson voor zijn erf de weg de5 agtermiddags bebooriijk begiet; dat geen kraamljes (warungs op de wegen uitstallen en die vuil maaken; en etndel^dal de rivieren, die door Gheribon loopen, zooveel mogel^k, wordes zindelyk gehouden, zoodat er geen banken van vuilnis, etc aan kunnen spoelen, maar bet water een vrijen loop bebeod* terwijl de wykmeesters tevens, in gevaUeo van hooge nood. zakeUjkheid, ook geautoriseerd zyn om hnnne oplettendheid te vestigen binnen zoodanige erven, ab men zal beviudeo. dat door de bewoonders niet schoon worden geboaden en

td09. H. W. DAENOCLB. 77l

wov de 'biMiren een orerlast Bijn, ian wd op de gezondheid van den bewoonder zeWen eenigen infloed. en nadeel hebben.

Art. 6. Het onderhoud der bruggen» binnen dit wljk-diislrict gelegen, zal aede een voornaam arlicul bunner oplettendheid intmaken.

Art. 7. En niet minder de wagtbuiaen, daarin Tenieeld» ea dat Mj nagt en ontljde goede wagt in de wijk-campongs werd gehouden ee door de wagt ten minsten alle uuren eens de ronde word gedaan.

Art. 8. De wijkmeesteren zuUen ten tedcen van hunne aateriteit voorzien worden van de wijkstok, waarop aan de eene zijde het wapen van Zijne Majesieit den Koning, in koper of zilver gegraveerd, en op de andere zyde de letter van zijn wijk zal bekend staan, zullende deze stok voorts Kgt blauw en geel, door malkander geslingert, geschiUert wotden; zullende een ieder te Gheribon, wie hij odi zijn BHwht, op vertoon van dien aan de order of reqoisiet der wljkmeesters voldoen.

Art. 9. Gezamelijk zullen de wljkmeesters hunne oplet- tendheid vestigen op de zuiverheid van het drnikwater en op de verbetering der viraterleidingen, waardoor hetzelve tot saar Gheribon afvloeit.

Art. 10. Bfbi collegie van wijkmeesteren zal opidergeschikt zijn aan den prefect en met denzelven eene goede correspondentie onderhouden, zullende geen besluit dan ier approbatie worden genomen en dus den prefect worden aangeboden, dewelke daarover zal bepalen, dan wel na bevinding van zaken zulks aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal van Initito zal voordragen; zullende wijkmeesteren ten allen tyden verpligt z^n, zulks gerequireerd wordendOi aan den prefect rekenschap hunner handelwyze te geven; en zullen voorts aijne orders hebben te observeeren.

Afzonderlijke bepalingen.

Art. 1. De president, die tegdijk opper-wljkmeester is, zal zorgen^ dal ten minsten om de 14 dagcu vergadering

779 1809. H. W. QAENOEL8.

van wijkmeesteren word gehouden; hem zal worden toege- To^d een der leden als scriba.

Art. 2. De president houd aanteekening van alle hem in zijne betrekking voorkomende zaken, zoowel door eigen ob- servatie, als bij wijze van rapport, door de leden by hem te doen, bij denzelven bekend geworden, wordende door bem ieder reis in de naastkomende vergadering verhandeld, tenzij ingevalle die eene dadelijke voorziening vorderen, zullende als dan de president mei voorkennis en goedkeuring van den prefect te werk gaan en daarvan bij de eerste ver- gadering aan de leden kennis geven en bij de resdolien aanteekening doen houden.

Art. 3. Als opper-wijkmeester zal de president over het geheele wijk-district, dat is, zoowel in de Enropeesche, Ja- vaansche, Chineesche als de pamakkans campongs hetop|)er- loezigt hebben en, zulks vereischt wordende, aan den onder- wijkmeester, ieder in zijn district, cene dadelijke order kunnen geven, terwijl hij, opper-wijkmeester, ten minste om de 10 dagen alle campongs, in hel gemeenschappelijk wijk dislricl gelegen, zal dienen te bezoeken, ten einde door eigen over- tuiging (e zien, dat de daai^estelde orders door de vrijk- meesters en onder-wijkmeesters behoorlijk in het oog gehouden en door de campongs-volken naar vereiscb worden ten uitvoer gebragt.

Art. 4. Almede is aan den opper-wijkmeester de zorg aan- bevolen, dat het nieuwe Enropeesche kerkhof ten spoedigste worde afgeperkt en de muur van het oude kerkhof geheel digt gemelzeld, ten einde volstrekt niet meer van hel oude. maar wel alleen van bet nieuwe kerkhof bij onverhoopt overlijden van Europeesen wordt gebruikt gemaakt; konnendr de opper-wijkmeester aan den prefect een voordragt doen tot het bekomen van een fonds builen lasten van den Lande om dit een en ander op eene voldoende >vljze Ie kunnen bewerkstelligen.

Art. 5. De opper-wijkmeester zal een cassa van inkomsten en uitgaven houden onder den naam van wtjk-cassa en

1809. H. W. DAENOEL8. 773

daanran om de 6 maanden of onder ultimo December en

altimo Junij, ieder jaar, aan den prefect reekening doen ; de

inkomsten voor die cassa zullen zich bepalen:

l'^ uit de boetens, welke den nalatige naar bevinding van zaken door den prefect zullen opgelegd worden;

i^ uit boelensy welke, almede na bevinding van zaken, de- zulken zullen worden opgelegd, die rusie maken, vegten, eic. en dus de goede rust hunner buuren hinderlijk zijn ;

5^ zal bij verkoop van vaste goederen door den kooper, ten voordeele der wijk-cassa, boven de ordinaire bepalingen, ook nog betaald worden een percento; dit egter maar voor zooverre de Europeesen en Cbineesen betreft, wijl de Javaan daarvan vrij is; eindelijk ten

4*^ zal ieder, die een rijtuig houd, verpligt zijn aan de wijk-cassa ieder jaar te betalen rd** 20 zilver geld. Art. 6. Zoo direct als de president en leden hun ambt

fan wijkmeester aanvaard hebben, zal hun eerste zoi^ zijn

accurate lijsten te formeeren en wel:

a, van alle Europeesche en inlandsche burgers, hunne vrouwen en kinderen, etc. na het model daarvan te geven;

6. van alle Cbineesen, hunne vrouwen en kinderen, als boven;

c. van de wijken in de Europeesche campong, ieder afzon- derlijk, kunnende dat het best bij de dwarsstraten en gragten verdeelt worden en ieder blok dus een n^ geven ;

d. de lijsten der Javaansche campongs moet men na de daardoor loopende hoofdwegen verdeelen, nombereren en daarna registreeren, wei in 'toog houdende, dat men dus onder een n^. niet zelden in dezelfde beperking onderscheidene namen zal aantreffen, die alle accuraat moeten worden genoteerd, met bekendstelling van het hoofd van ieder campong.

Art. 7. De leden van het collegie zullen worden genaamd wijkineesters en zullen in dezer voege hunne ardeeling vinden : 1^ de Europeesche campong zal onder 5 Europeesche wijk- meesters ondergeschikt zijn;

774 ^0Oa H. W. DAENOCL6.

%^ de Ghmeescbe oampong zal oneer drie Chineesche eneeo

Ëuropeeschen wijkmeester omlergesoiiikl zijn.; 3^ de Javaansche wijk zal onder zes Javaanscbe en drie Europeesche wijkmeesters htm opeigt worden gesteld; en 4® de cam|>ong voor de pamakkauB zal onder hetopziglTan den kapitein en loilenant van die natie en een Europees geeteM zijn;

terwtfl in aUe afdeeKiigen bovendien ook nog onder-wijk- nMesters zulten benoemd worden.

Art. 8. De wtjkmeeeter, ieder in zyn wijk, zal dus oiet aUeeii hebben te zorgen, dat de zindelijkheid, zooris by art. & der algemeene afdeding is aanbevolen, in den striksten sin word geobserveerd, maar ook te geli)k, dat de goede rust onder de ingezetenen word gehandhaafd; dat geen ongepermitteerde bijeenkomsten, voornamen tlijk op ontijden, plaats vinden; in H kort, dat ieder ingezeten een veilige woonplaats vind eji geen den andere verontruslen kan. daar het zQn directe phgt zijn zal bij ontdekking van het een of ander, tegens de goede rust strijdende, ouniddelijk den opper^wijknieester daarvan kennis te geven ofte wel, zulks bij hem noodig geoordeeld wt>rdende) hetzelve direct ter kenniase van den prefect te komen brengen.

Art. 9. En daar mets in staat is de zaak heler te bevor- deren dan een gedurig opzigt, zoo zal dan ook ieder wijk- meesier in zijn departement dagelijks de ronde moeten doen en daartoe geen gezette tyden bepalen mogen.

Art. 10. De ondervinding bevestigt, dat alle nieuwe in- rigiingen niet zelden door de wijze, hoedam'g die werden aangevat, zwarigheden in zich bevatten, welke egter door een goede handelwijze veelal konden zijn voorgekomen, zoo werd. om in dezen alle awaiigheden te vermijden, president en kden serieusselijk aanbevolen vooraf altoos bij voorkomende kleine verzuimen of misverstand te beproeven om hetzelve door vrienddijke vermaningen een en andermaal te redreaseeren en, zulkn niet voldoende zijnde, alsdan eerst tol strafleo, docb niet tot de strafste middelen over te gaan, opdat de in{[e-

18pa H. W. DAENDEL8, 77S

zetenen door deze nieuwe iuriglingen, waarvaa voorzeker op verre qa de. meesten geene bevaitiog hebben, niet werden afgesdu'ikt; daarbij toch ook in het oog houdende om zdiTs bel geringste niet ongemerkt te mogen passeeren» wijl zulks de eerste aanleiding tol nalatigheid geeft.

Art. 11. De wijken zullen hunne verdeelingen vinden, dat dezelve zyn genombereerd, waarna die mede onder deleden, ieder onder een aparle letter, worden aangewezen en hem zijn wijkstok, als in art. 8 der algemeene bepaling is om- schreven, worden ter band gesteld.

Art. 13. Daar, zoowel in de Javaanscbe, als Ghineesche campongs, des nagts wagters zijn, zal zulks ter zekerheid in de Europeescbe campong almede plaats vinden en president en leden zullen dus hebben te zorgen, dat er uit de minge- goede burgers een voldoend gelal klapperiieden worden gekoeen tol laste der wijk'cassa en waarvan ieder nagt vier wagters in iwee afdeelingen de wagt zullen houden, dat is : twee aan de Zuidkant en twee aaq de Noordkant van de groote ri- vier, dewelke alle uur met de klap rondgaan, op alle hoeken der straten driemaal de klap slaan en dan het uur van den oagt moeten uilroepen ; moetende in de wagthuisjes worden aangeplakt een order, waarna die wagters zich bij onverhoopt ontstaan van brand or onraad zullen hebben te gedragen.

Art 15. Zoo het mogle gebeuren, dat in den omtrek der dahiis of verbiijf-plaatsen der Sullhans van Cheribon met genoegzaam werd geobserveerd de order, door wijkmeeslers gesleU, zal daarover voor de eerste reis de bepattij van den Sullhan door den Europeeschen wijkmeester en in presentie van den tonunongong de wijkmeester in het vriendeiyke worden onderhouden en, zulks niet voldoende zijnde, zal daarvan on- raiddelyk, hetay door den president of door het Europeesche lid, wiens departemeul dit is, aan den prefécl kennisse worden gegeven.

Arl. 14. De beeren Sullhans zullen een voldoend getal sterke l^randhaken, item lederen brandiemniers doen aanmaken, dewelke in de Javaanscbe campongs zullen ix)ndgedeeld en op

776 1809. H. W. DAENDELS.

daartoe expresselijk bepaalde plaatsen, in de nabijheid fan de onder-wljknieesters woning, in gereedheid worden gehouden, ten einde bij onverhoopt ontstaan yan brand lot een spoedig blussen daarvan gebruik gemaakt te worden.

Art. 15. Ook zal, zoodra de brandspuit alhier in order zijn zal, een der wljkmeesters en wel die de wyk in de campong parnakans zal te beurt vallen, tot brandspuitmeester worden aangesteld en zullen hem uit de parnakans eeo vol* doend getal jonge, sterke manschappen onder den luitenanl van dat volk worden toegevoegd, dewelke ten alle tijden bij de brandspuit zullen moeten dienen en daarop geèxerceerl kunnen worden.

Art. 16. Wordende bij deze aan president en leden wd uitdrukkelijk verboden zich door geen gifle of gaven van boo pligt als opper-wijkraeester of wijkmeester te laten afbrengen, veel min voorkomende zaken onder de hand voor geld of anderzins af te maken, sub poene, dat bij overtreding tan dien de overtreders naar bevinding van zaken zuilen worden gecorrigeert.

Art. 17. President en leden zullen bij de aanvaarding van hun ambt doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer als een getrouw onderdaan en imvger te Gheribon Zijne Majesteit den Koning van Holland als mijn hoogeu, doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouvemear Generaal en de Raden van Indien, gebouw en getrouw te zijn;

dat ik de post van president of lid van bet coUegie van wijk- meesteren te Gheribon zal waarnemen met alle naarstigheid eerlijkheid en goede trouw en daarbij stiptelijk zal nakomen, uitvoeren en doen uitvoeren, zoowel hel mij bij de instructie voor de gezamentlljke wijkmeesteren voorgeschreven, als de nadere order, welke de prefect van Gheribon in der tijd zal komen goed te vinden, hetzij aan het coUegie, dan wd mij in het bijzonder te geven;

en voorts daarbij verders te observeeren al datgeene, wat men van een eerlieveiid burger en ingezeten, die geene andere

1Ö09. H. W. DAENDÊLS. 777

bedoeling heeft dan de welvaart van zijn evennaasten als de zijne te behartigen, kan verwagten. Zoo waai^Ujk helpe mij God Almagtig!

3 Julij. Toepassing op geheel Java van hel bepaalde op -~- Maart 1809 nopens ankerage-geld.

Aangezien het bezwaar, hetwelk de smalle handel langs de kast van Java lijdt door de introductie van het nieuwe ankerage-geld en waardoor dezelve bijna geheel te niet loopt;

is besloten het bepaalde bij publicatie van den -^ Maart 1809 ten aanzien van het ankeragie^eld voor het gansche eiland Java te arresteeren, echter met deze alteratie voor het vijfde articul, dat alle kleine vaartuigen, welke niet meer dan twee coijangs en daar beneden kunnen laden, geheel bevrijd zullen wezen van het betalen van eenigankeragie- of lastgeld;

dat alle vaartuigen, boven de twee lasten groot, tot vijf lasten inclusive, zullen betalen 24 stuivers, zilver geld, per last ;

en dat die vaartuigen boven de vijf tot tien lasten zullen vallen in de termen, als bij het evengemeld articul bepaald, van vijf rd* ankeragie-geld te moeten betalen; ende zulks in te gaan van heden.

5 Julij. Naams-verandering.

Bij een gewoon besluit bepaalde Daendels, » dat de luijtenant collonel, P. A. David, en zijne famillie voortaan den naam zullen voeren van P. A. David von Franquemont*'.

4 Julij. Pensioneering van een in den dienst verminld inlandsch militair.

De djaijang sekar. Sado, bij de opvatting der gedeserteerde Balijsche soldaten het ongeluk gehad hebbende met het springen van zijn carabiju de 4 vingers van zijn linkerhand (e ver- liezen en ^daardoor buiten staat gesteld zijnen dienst verder waar te nemen;

778 ISOe. H. W. OABNDELa

in overweging genomen aynde, dat dit oiigelak bem in het betrachten zijner plichten is overkomen en gevolgelyk (en voorbeeld en aaAQio^diging van anderen fajU^ dient gereconipenseerd te worden;

is beslaten den voormelden Sado als 4)^ijang sekar uil den activeu dienst té aAtsl^an, met permissie om zijn uniform als djaljang sekar te mogen blijven dragen ; hem toe te voegen den rang van groot mantrie onder de inlanders en ais 8eif|;esiit hij de militairen, als mede het gagement, aan een Europees in deze qualiteit verknocht, met last, dat hem 'smaandelyks dit montant uit de Soerabaijasche cassa navolgens het tarief van uitbetaling der militairen aldaar zal uitbetaald wonien.

5 Julij. Regding der werkzaamheden, enz. van den administrateur te Soerahaija,

Zijne excellentie de maarschalk en Gouverneur Generaal, bif besluit van den 1*" dezer, tot vermindering der iotenDe- diaire personen en dus tot vereenvoudiging der werkzitambeden, den Oosthoek geheel op zich zelven en buiten liemoeienisse van Java's Noord-Oostkust gesteld hebbende eu daardoor de betrekking van deszelfs administrateur verandert zijnde;

heeft besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen, dat de administrateur te Soerabaija roet dezelfde werkzaam- heden omtrent den Oosthoek zal belast, wezen als de hoofd- administrateur te Samaiang en op dezelve instructie, met eenige kleine veranderingen, nader te maken, als voor den laatst gemelden bepaald is; dat dezelve speciaal zal gechargeerd wezqn met de administratie der groole geld-cassa ea bel invorderen van alle Lands domeinen uitstaande schulden, quotisatie-penningen en al hetgeene ten voordeele der cassa dient ingenomen te worden;

dat hem in deze %ijne werkzaamheden zuUeu toegevoegil wordeu :

een eerste suppoost onder bet genot van rd**80» zilver ^eld, *smaands,

iQOa H. W. QAEND^ta. 779

een klerk» van rd* 40 en twee klerken ieder yan rd'. SO zilver geld, 'siuaaiids;

dat hem, bebalven de reeds loegevo^de pakhuis-boekJbouder en pakhuis-klerk, als noch zal worden toegevoegd een pakhuïs- opzichler onder bel genot van rd* 6Q, zilver geld, 'smaands^

en dat deze zJQne njLeuwe werkzaamUedeu zuUen gerekend worden ingegaan te wezen met primo dezer piaai^l^

Zie ook 11 Julij 1809.

5 Julij. Vereeniging der belrekkingen van IractemeniS' boekhotider en klein-kassicr Ie Soerabatja mei die van scriba aldaar.

Voor zijne meerdere werkzaamheden kreeg de laatstge- noemde een e verhooging van tractement ad 150 rijksdaalders, zilver geld, 'smaands. Ook werden bem toegevoegd de trac- lemen ts-overdrager, de 1* klerk op de secretarie en vijf klerken.

5 Jullj. Toekenning aan de munimeesters Ie Soerabatja van twee pel. der door hen af Ie leveren duiten.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking hebbende genomen, dat de muntmeester, J. A. Zwekkert, en deszelfs adjunct, van Leeuwen, bevorens bij het munten van goude en zilvere niuntspecien cenige procento's derzdver boven hunne bepaalde tractemeuten hebben genoten;

dat hunne werkzaambeden thans tot de duiten-munterij overgaande en dezelve bereeds op dien voet gebragt zijnde, (lat, behalven dat daarmede 's maandelijks een bedragen van 18 a 20000 aan duiten kan gerekend worden te werden ge- slagen, de directie ook zoodanig ingerigt is, dat een picol Japansch koper, na altrek van smelt-verlies en ongelden, zuiver twee a drie en zeventig rd* aan duiten afwerpt ;

en ter aanmoediging, dat dit, niet alleen zal blijven stand- houden, maar dat door eene goede directie en zèle met grond kaa verwagt worden^ dat die munierij kan vei'meerdert en vorl^tesd wofdeo»;

780 1809. H. W. DAEND£L&.

heeft besloten aan den 1° muntmeester, J. A. ZweklerU boven zijn Tast tractement Tan rd' ISa, zilver geld, 's maands, en deszelfs adjunct, W. J. van Leeuwen, tot rd 60, zflver geld, 'smaands, alsnu nader toe te vo^en twee percento's op alle de door hen gemunt wordende duiten, te verdeelen een en een hair percento voor den l""* muntmeester, J. A. Zwekkert, en een half percento voor deszelfs adjunct, van Leeuwen, mits zorgende, dat de munterij ten minsten op den tegenswoor- digen voet blljve, zoo niet verbeterd worde, en zoi'geode, dat een picol Japansch koper, na aftrek van het smell-verlies en daarop loopende ongelden, zuiver, zoo als thans uiüevert, twee a drie en zeventig rd* aan duiten afwerpt; moetende zelfs tragten dit montant te vermeerderen door het uitbreiden der munt en daarstellen van eene groote oeconomie ea orde in de werkzaamheden.

Vroeger was de munt te Soerabaija eene particuliere onder- derneraing van den luitenant-kolonel Loriaux, van wien op 8 Jüllj 1809 voor een waarde van 3540 rijksdaalders, zilver geld, aan muntmateriaal werd overgenomen.

Zie ook 11 July 1809.

5 Julij. Oprichting te Soerabaija etmer Wees- en Boedd* kamer voor den Oosthoek.

De voor Semarang vastgestelde instructie werd op dit collegie toepasselijk verklaard.

De formatie bestond uit 4 Europeesche, 2 Chineescbe. 1 Moorsch, en 2 Maleische leden, alsmede uit een Europeaan als secretaris, van welke de Europeanen ook andere betrek- kingen vervulden. .

6 Julij. Aanslclling van een vendumeester ie Soerabaija.

Vroeger was deze betrekking een zoogenaamd bybaantje van den scnba te Soerabaija, maar deze had tra gevolge van

iSOd. H. W. 0AËNDËL6. 781

het bepaalde ten zijnen aanzien op 5 JiüiJ 1809 te veel werk gekregen om als Tenduroeester te blijven fungeren.

6 Julij. Regeling der prijzen van benoodigdheden mor hei hospitaal te Soerabaija.

Is besloten aan den commissaris van oorlog toe te staan de volgende i^rtjzen te mogen besleeden voor de benodigde articulen voor bet hospitaal te Soerabaija, als:

voor een pond rundvlees 2'/, stuivers

» » » carbouw-vlees 2 Vj

» » » varkens reusel O'/^

» . * kan versche ckipper-olij 10

groentens voor Europeesen, *s daags, per man ^

idem » inlanders » » » 1/4

versche vis, onder de 100 koppen, » » 2

een kranjang aardappelen 36

een bottel limoensap SO ^^

waschloon der hospilaals goederen, per stuk,

groot of klein 1 »

alles Ie bereekenen in zilver geld, zullende het brandhout vao wccge den Lande verstrekt worden.

7 Julij. Reglement op de brandspuiten binnen en buiten Batama.

Vermits dit «gealtereerde en geamplieerde** reglement hoofd- zakelijk hetzelfde is als dat, medegedeeld onder 17 December 1801, is de opname overbodig voorgekomen. Alleen verdienen, als nieuw, vermeld te worden :

Ari. 35. Alle bewooirers van huisen worden gelast en zijn verpligl om de brandmeesters, bij ontstaane brand, zonder uitzondering, toegang in hunne huisen te moeten verleenen en toeslaan, dat de slangen door dezelve heen geleid werden, als de brandmeesters zulks noodig zuilen oordeelen, op een lK)ete van vyf honderd rljksd. ten voordeele van stads kassa Toor dengeene, die zulks geweigerd heeft.

982 iftÖè. H. W. OAÉNDÊL6.

Art. 34. De goederen, welke bij buurenor andere ineDfrhen van de bewooners, alwaar brand is, bewaard worden, culten binnen 24 uren aan de eigenaars terug bezorgd moeten worden; zullende diegeene, welke in gebreken bltjlt hieraan te Toldoen, na exigentie Tan zaken gestraft worden.

7 iulij. . Regeling van inkoapeèt^ t»zoo voor de hmdumding, tals de marine,**

Zijne excellentie de Maarachiilk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat volgens den tegens- woordigen staat van zaken, aan de eene zijde geene iokoopeo kunnen werden gedaan zonder beheoriyke autorisatie, terwijl aan den anderen kant hel belang vordert, dat er eene be- hoorlijke qnalificatie gegeven wordt tot het inkoopen tan hoogst benoedigde articulen, zoo voor de huisboading, abde marine;

heeft besloten den prefect van den Ooethoek en deo commissaris-generaal der marine, zoo te zamen, ak ieder afaoaderkj kv te behalen met den inkoop van aHe noodwendige articulen en levensmiddelen en te bepalen, gdijk bepaald wordt bij deezen, daarvoor de volgende prijzen en daar be- neden te mogen besteeden, als:

voor een picol droge visch rd' 6, 8 a 10,

versche clappus-olij rd* 12 en S4 stuivers de 45 kannen,

voor een picol dendeng rd' 6 a 8,

azijn, inlandsch, rd' 24 stuivers de 20 kannen,

varkens vet of reusel rd* S5 de picol,

zout spek rd' 12 : 24 de picol, '

zout vleesch rd' 12 : 24 de picol,

tammeriode, versche, rd' 1 : 24 & rd' 1 : 30 de picol,

zuiker, inlandsch, rd' 4 è 5 de picol,

roet of smeer rd' 8 a 10 de picol,

bindrotlings rd' Sp* 15, 16 & 17 van 2 ropijen ider de 100 bossen,

cadjang matten rd' 5 a 6 de 100 pees.

IftO». H. W. 0AE!NDCL6. 983

Bfroozakken, gerride, tot keijlen rd* Sp* 60 a 65 vra S ropijeD ider de 100 pees,

strooakkeo, groote nm eeft piebl, 17 aSOrd'Sp^ahtoren de 1000 pees.

stroosakkeii, kleine vma Vi ^ V4 P^^» ^^ ^ 16tdSpai8 Torea de 1000 pees,

smeericaanaen ^Vs a 3 rd« de 100 pees,

sago Toor bet hospitaal ré* 10 a 12 de picol,

klein fbrmaat fiepier rd* fiS a 30 de riem,

een pond lak rd' 4 a K,

peDBesefaagten rd* 1 a IV4 het bos,

i«kt 30 a 36 stuivers de bottd,

Javaansdi papier 10 a 12 staivers bet oorgies van 40 Tellen,

Macaos papier rd« Sp* S a S'/t de riem,

agttlgaaren rd** 4 a 5 de picol,

bamboesen tot picoUanssen 30 stuivers de 4 a 5 pees,

Chineesche balijs a 15 stniyers het pees,

jarak-' of dompol^ij 13 è 15 dtuivters de kan,

borax 5 a 6 rd> 't %

tü^tw en Yèlleer rd» 1 : 42 't vol ;

alles te berekenen tn EÜver geld.

Terwijl, wanneer de inkoop van eenige noodzakelijke articolen mogt vereischt worden, waarvan de autorisatie hierby niet vermeld staat, zal de qualificatie daartoe by eerst- volgende post moeten gevraagd worden, ten einde ahoo by de generale rekenkamer te kunnen gevalideerl worden.

Zie ook 29 Augustus 1809.

7 Julij. Regeling der wijze van uilbetaling van Irac' temenlen.

Is besloten de betaling aan de onder-officieren en soldaten, zoowel als de civiele dienaren, welke twintig rd' 'smaands verdienen, in steede van de tot au toe plaats gehad hebbende betaling in koper en papieren geld, te doen vervangen iu

784 Ited. H. W. OAENDÈLè.

duiten en aan dezelve voor iedere stuiver te valideeren twee eu een halve duit, terwijl aan de officieren en verdere hoogere ambtenaren, welke meerder dan twintig rd' 's maands ver- dienen, in sleede van de hun bevorens in koper en papieren geld uitbetaalde tractementen, als nu ook zal geschiedeo in duiten, echter maar twee duiten voor eene stuiver; datdeie betaling niet alleen zal gerekend worden een aanvang te hebben genomen met primo dezer, maar dat alle agterslallige tractementen, zoodanig als dezelve aan zijne excdlentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zijn opgegeven, op den- zelven voet zullen uitbetaald worden, voor zooverre diorvoor geen papier en koper voorhanden is of staat in te komen: wordende hiermede dus ingetrokken en buiten effect gesteld het besluit van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, genomen ten aanzien van het verwisselen van koper voor papieren van credit zonder agio voor den Oosthoek.

Deze regeling is door Oaendels te Sourabaija getroffen en heeft mitsdien wellicht alleen op den Oosthoek betrekking: ook omdat bij besluit van 5 September 1809 het vorenstaande is toegepast op het garnizoen te Rembang.

7 Julij. Verstrekking van schrijfbehoeften aan het bureau van oorlog en aan den commissaris van oorlog te Soerabaija,

Deze verstrekking was gelijk aan die voor Samarang.

8 Julij. Bepaling^ dat te Soerabaija voor hel lemgbrcngen van een deserteur betaald zoude worden 5 rijksdaalders, zilver geld.

Te Batavia en te Samarang gold reeds dezelfde bepaling, maar toch is op 20 Zomermaand 1810 nog eens bepaald, da( bel opvatlooD te Samarang 5 rijksdaalders zoude bedragen.

1809. H. W. DAENOEL8. 78K

9 JuUj. Aansiellittg van commis^rissen van den con- siruclie-winkel te Soerabaija.

In aanmerking genomen z^nde, dat de uitgestrektheid der werkzaamheden in den constructie-winkel te Sourabaija vor- derd, dat daarover eene directie wordt aangesteld, welke, niet alleen voor de goede executie der door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal bereeds gegeven of nog te geven orders zorge draagt, maar tevens toeziet, datgeene ferstrekkingen of afbetalingen geschieden, dan die werkelijk benoodigd zijn;

is besloten, dat ondergeschikt aan en, bij afwezigheid van den luitenant Gouverneur Generaal, eene zoodanige directie over den constructie-winkel plaats vinden en bestaan zal uit vier commissarissen, waarvan ieder op zijn tour verpligt zal wezen om gedurende den tijd van agt dagen af en aan aldaar de inspectie te doen, ten einde zorge te dragen, dat alle de te ontvangen orders ter executie gelegd en stiptelijk geobserveerd worden ;

dat alle de door den constructeur te doene aanvragen van benoodigdheden en gelden aan den commissaris der week zullen worden gedaan, welke, met overleg der andere commissarissen daarvan de noodzakelijkheid inziende, dezelve fiatteerd enter voldoening aan den prefect ter hand steld, die alsdan daarvoor ordonnantie verleend;

dat er voorts hoegenaamd geene verstrekkingen uit den constructie-winkel zullen plaats vinden, dan op eene daartoe met de handteekening van den commissaris der week be- kragligde of, in extra-ordinaire gevallen, op eene door den prefect, den commandant mililair of den commissaris-gene- raal der marine direct te verleenen quaUGcatie;

wijders tot commissarissen, welke deze directie zullen uit- maken, te benoemen en aan te stellen, gelijk daartoe benoemd en aangesteld worden bij dezen :

den prefect over Java's Oosthoek,

den commandant militair bij de divisie-troepen te Soerabaija,

nilAAT-Kkll Mn. XT. 50

786 IdOd. H. W. DA£NDEL8.

den commissaris-generaal der marine en den chef der te Soerabaija zynde artillerie: terwijl bovendien nog twee artillerie officieren uiet de dagelijksche inspectie worden belast.

9 Julij. Levering van brandhout aan de garnizoenen in den OoHhoek.

Is besloten het brandhout voor de garnisoenen in den Oosthoek op de plaats te doen leveren door het volk van de regentschappen tegens een Spaaiische mat den vadem van zes voeten vierkant.

9 Julij. Aankoop van een residenlie-huis te Soerabaija

Is besloten den prefect van den Oosthoek te autoriseereo om voor rekening van den Lande Ie koopen het huis Simpaog bij Sourabaija met de meubelen, welke zich in hetzelve be vinden, voor de somma van rd* 18000, zilver geld, en voor deze somma aan den tegenwoordigen eigenaar, den kapilein Chinees te Sourabaija, een obligatie af te geven, rentende tegens zes percent 'sjaars; alsmede permissie te verieenen aan den voornoemden prefect om het huis Simpang te bewonen, mits zorg dragende voor de meubelen voor den tijd, wanneer de Gouverneur Generaal of luitenant Gouverneur Generaal niet present zullen wezen.

Zie ook 32 Junij 1811.

9 Julij. OpdraclU van de adminvitratie en directie der salpeler-makerij te Soerabaija op den prefect aldaar.

Daendels was van oordeel, »dat de salpeter-makerQ te Sourabaija niet tot de militaire directie gehoord, alzoo de salpeter eerst daaruit dient te worden afgeleverd, voonlai dezelve onder de militaire administratie kan worden gebragi"

9 Julij. Traciements-regeling van den cipier te Bantam,

Is besloten aan den cipier der boeyeu te Bantam eea

1800. H. W. DAENOEL8. 787

maandclijksch tractemeot toe te leggen van 10 rd', te bet9len Vs in zilver, en ^s in koper, en daarenboven nog voor ieder gevangene 6 stuivers, koper geld, daags.

9 Julij Bepaling, dal de wallen van de stad Soerabaija moeiten warden gesleclU.

De afbraak zoude slrekken tot opbouw van onder banden zijnde of nog »le extrueeren" gebouwen, — eene wijze van handelen, welke üaendeis meermalen, speciaal Ie Batavia, toepaste.

10 Julij. Macluiging op den prefect van den Oosthoek tot het verkoopen van specerijen.

Is besloten den prefect in den Oosthoek te qualificeeren tot het verkoopen van specerijen, de foelij tot vijf Spaansche (ronde) matten 't pond, de nieuwe nagelen tot vijftig en de oude nagelen tot veertig stuivers 't pond, terwijl hij de goede noten tot één en één halve ronde mat en de aangestokene noten na gelang van baar bederf zal van de hand kunnen zetten.

11 Jnlij. Toekenning aan den cipier te Soerabaija van 3 stuivers, zilver geld, per dag voor eiken gevangene.

Is besloten aan den cipier van 'sLandsboeljen teSourabaija, evenals zulks te Samarang plaats vind, te valideeren drie stuivers, zilver geld, daags voor ieder persoon, welke aldaar in hegtenis is geplaatst, en zulks instede van de tol heden door hem genotene drie stuivers, papiere geld.

Zie ook 32 Maart 1809.

11 Julij. Aanstelling van een schrijver voor de Maleische taal bij den translaleur Ie Soerabaija.

Het tractement van dien schrijver (een Maleier) bedroeg ^5 rijksdaalders 'smaands. Ook kreeg hlJ den rang en titel van luitenant bij de Maleiers.

788 IdOG. H. W. DAENDEL8.

11 Juiij Rang^regding der boschgangers.

Zijne excellenlie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat de boschgangers tot nog toe geen rang onder de dienaren hebben en hunne ambts-rerrichlingen echter Yoor hel gouvernement even van zooveel nut zijn als die van anderen, aan welke dezelve reeds toegekend is;

heeft besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen, dat de boschgangei*s, als verdeeld zijnde in drie classen van betaling, ook in drie onderscheidene rangen zullen verdeeld worden en die, welke een tractement genieten van 100 rd^ in de maand, zullen hebben den rang van kapitein, die van 75 rd''smaands dien van eersten luitenant en die van rd' 50 'smaands dien van luitenant.

11 Jolij. Instructie voor den administrateur te Soerabaija,

Daar de Oosthoek, welke te voren een gedeelte heeft uitgemaakt van het Javn's gouvernement, thans daarvan onaf- hankelijk is verklaard en, de prefect alleen aan hel gouver- nement-generaal verantwoording schuldig zijnde, tevens het administratieve van het generaal toeveizicht van den hoofd- administrateur te Semarang behoord onttrokken te worden, zoo zal er voortaan te Sourabaija mede een administrateur zijn, welke, evenals die van Samarang over de Noord-Oost- kust van Java, het generale toeverzicht over het administratieve van den geheelen oosthoek houden en in die betrekking aan de volgende vooischriften zal zijn gesubmitteerd.

Art. 1. Alle inkoopen, besprekingen of inhuringen van schepen en vaartuigen ter vervoer van 'sLands producten voor rekening van den Lande geschieden door den prefect en, het contract tot den koop of inhuring gesloten zijnde, zal de verdere directie, zoo daarover, als over de belading of andere noodige beschikkingen, met voorkennis van den pre- fect door den administrateur worden uitgeoefend.

Art. 2. De groote geld-kassa te Sourabaija zal slaan onder

180G. H. W. DAENDCLS. 789

het toeTerzicht en de beheering yan den prefect en adnui- Distrateur te zamen en voorzien zijn van twee diflerente sloten, waarvan de eene sleutel door den prefect en de andere door den administrateur zal worden bewaard, opdat zlJ buiten elkanders voorkennis geene toegang kunnen hebben tot de kas; zij zijn beide voor alle tekortkomingen ver- antwoordelijk en gehouden eenmaal *sjaars de kas door ge^ committeerden ten hunnen overstaan te laten opnemen.

Art. 3. De kleine geld-kassa te Sourabaija, gelijk ook de kassen van de onder-prefectures, staan onder het generaal toeverzicht van den administrateur, in zooverre, dat hij na- gaat alle oneigen afschrijvingen en uitgaven, terwijl de speciale Terantwoording alleen de respective kashoudei's incumbeerd, die, zoowel als alle administrateurs, in deze belrekking onder de administratie sorteeren en verpligt zullen zijn uiterlyk Toor den 8^^ van elke maand hunne kassa-rekeningen met dies verificatoire stukken van de vorige maand aan hem in te zenden.

Geen ontvangst in of uitgave uit 'sLands kassa te Sou- rabaija zal geschieden dan op ordonnanlien van den prefect, tenzij dezelve aldaar niet aanwezig is, als wanneer dezelve door den administrateur op deszelfs speciale verantwoording zullen worden verleend.

Art. 5. Op gelijke wijze zal niets in de magazijnen te Sourabaija ontvangen dan wel daaruit verstrekt worden, als op ordonnantien, die onmiddelijk door den prefect verleend of bij deszelfs absentie door den administrateur geteekend zijn.

Art. 6. Alle aanvragen voor ordonnantiên op de groote en kleine kassa geschieden schriftelijk en worden geëxami- neerd door den administrateur, die, bevindende, dat dezelve rusten op eene voet, resolutie of aanschrijving, daarvoor de ordonnantiên opmaakt en voor alle daarin te begane abuizen responsabel is, doch in alle andere gevallen, waarvan geene qnalificatie voorhanden is, niet dan op speciale autorisatie van den Maarschalk en Gouverneur Generaal, tenzij in gevalle, dat eenige extra betalingen onder den titel van voorschol

788 IdOG. H. W. DAENDEL8.

11 Juiij Rang-regding der boschgangen.

Zijne excellentie den Maarschalk eu Gouverneur Generaal in aanmerking genomen hebbende, dat de boschgangers tol nog toe geen rang onder de dienaren hebben en hunne ambts-rerrichlingen echter voor hel gouvernement even nu zooveel nut zijn als die van anderen, aan welke dezelve reeds toegekend is;

heeft besloten te bepalen, gelijk liepaald wordt bij dezen. dat de boschgangers, als verdeeld zijnde in drie classen nu betaling, ook in drie onderscheidene rangen zullen venleeU worden en die, welke een tractement genieten van 100 rd* in de maand, zullen hebben den rang van kapitein, die fan 7B rd'smaands dien van eersten luitenant en die van rd 50 's maands dien vaa luitenant.

11 Jolij. Imiructie voor den administralear ie Soerahaga.

Daar de Oosthoek, welke te voren een gedeelte beefi uitgemaakt van het Java's gouverncraenl, thans daarvan onaf- hankelijk is verklaard en, de prefect alleen aan hel gouver nement-generaal verantwoording schuldig zynde, tevens hei adminisiralieve van het generaal toevei*zicht van den hoofd- administrateur te Semarang behoord onttrokken te worden, zoo zal er voortaan te Sourabaija mede een administrateur zijn, welke, evenals die van Samarang over de Noord-Oost- kust van Java, het generale toeverzichl over het administratieve van den geheelen oosthoek houden en in die betrekking aan de volgende voorschriften zal zijn gesubmitteerd.

Art. 1. Alle inkoopen, besprekingen of inhuringen >au schepen en vaartuigen ter vervoer van 'sLands producten voor rekening van den Lande geschieden door den prefrd en, het contract tot den koop of inhuring gesloten zijnde. zal de verdere directie, zoo daarover, als over de belading of andere noodige beschikkingen, met voorkennis van den pre fect door den administrateur worden uitgeoefend.

Art. 2. De grooie geld-kassa te Sourabaija zal slaan onder

1809. H. W. DAENDCLS. 789

hel toe?erzicht en de beheering yan den prefect en admi- nistrateur te zamen en voorzien zijn van twee differente sloten, waarvan de eene sleutel door den prefect en de andere door den administrateur zal worden bewaard, opdat zij buiten elkanders voorkennis geene toegang kunnen hebben lot de kas; zij zijn beide voor alle tekortkomingen ver- antwoordelijk en gehouden eenmaal 'sjaars de kas door ge^ committeerden ten hunnen overstaan te laten opnemen.

Art. 3. De kleine geld-kassa te Sourabatja, gelijk ook de kassen van de onder-prefectures, staan onder bet generaal toeverzicht van den administrateur, in zooverre, dat hij na- gaat alle oneigen aüschrijvingen en uitgaven, terwijl de speciale verantwoording alleen de respective kashoudei's incumbeerd, die, zoowel als alle administrateurs, in deze betrekking onder de administratie sorteeren en verpligt zullen ztjn uiterlijk Toor den 8^^ van elke maand hunne kassa-rekeningen met dies verificatoire stukken van de vorige maand aan hem in te zenden.

Geen ontvangst in of uitgave uit 'sLands kassa te Sou- rabaifa zal geschieden dan op ordonnantien van den prefect, tenzij dezelve aklaar niet aanwezig is, als wanneer dezelve door den administrateur op deszelfs speciale verantwoording zttUen worden verleend.

Art. 5. Op gelyke wijze zal niets in de magazijnen te Sourabaija ontvangen dan wel daaruil verstrekt worden, als op ordonnantien, die onmiddelijk door den prefect verleend of bij deszelfs absentie door den administrateur geteekend zijn.

Art. 6. Alle aanvragen voor ordonnantien op de groote en kleine kassa geschieden schriftelijk en worden geëxami- neerd door den administrateur, die, bevindende, dat dezelve rusten op eene voet, resolutie of aanschrijving, daarvoor de ordonnantien opmaakt en voor alle daarin te begane abuizen respoasabel is, doch in alle andere gevallen, waarvan geene qualificatie voorhanden is, niet dan op speciale autorisatie van den Maarschalk en Gouverneur Generaal, tenzij in gevalle, dal eenige extra betalingen onder den titel van voorschot

790 IdOe. H. W. DAENDELS.

als anderziots noodzakelijk inogten wezen en geen aitstel konden lijden, zullende dezelve als dan door den pretect of door diegeene, welke bij deszelfs absentie met het geag mogte zijn bekleed, op derzelvcr verantwoordelijkheid Terleend worden.

Art. 7. Wanneer de kas van een der onder-prefectures grooter bevonden wordt, als na calculatie de uitgave in de eerste drie maanden wezen kan, zal het surplus in de groote geU- kassa te Sourabalja worden overgebragt, dan wel in zoodanige andere kassen, welke gelden benoodigd hebben, waanran de administrateur telken reize aan den prerect zal kennis geren, die als dan de faculteit bezit om hetzelve op te ontbieden dan wel naar de eene of andere kassa Ie doen overbrengen.

Art. 8. Alle Landsmagazljnen en pakhuizen, excepto de zulke, welke tot de marine gebooren, zullen builen en behalveo den prefect, die over alles het generale 0])zicht heeft, staan onder het oppertoezicht van hem, administrateur, en gevolgdijk de administrateur te Sourabalja, zoo wel als de prefecten in de andere prefectures van Java's Oosthoek, deswegens aao hem verantwoording schuldig en, gelijk reeds onder art. 4 ten aanzien der kassa bepaald is, verpligl zijn uiterlyk voor den 10'" van iedere maand aan hem in duplo in te zenden distincte en accurate memgriên of specificatiên van den ont- vangst en van de verstrekkingen der producten en goederen io de vorige maand, met aantooning, van waar en met wdke gelegenheden dezelve zijn aangebragt, de hoeveelheid en aan wien afgegeven, op wiens order en met welke occasie die verzendingen zijn geschied en hoe groot het restant nog is gebleven, de eene om te dienen voor den prefect en de andere voor hem, administrateur, en den negotie-boekboader.

Art. 9. Hij zal, buiten den generalen opneem onder ultimo December, de kassen en magazijnen zoo dikwerf mogelijk opnemen en doen opnemen, als hij zal noodig oordeden. en welk regt ook in het bijzonder aan den prefect wordt toe- gekend.

Art. 10. Alle rekeningen, specificatiên, facturen, enz. worden

180G. H. W. OAENDEL8. 791

door den administrateur geëxamineerd en de finantie-, tracte- ments- en andere boekhouders, die, zoowel als hunue suppoosten, aan den administrateur ondergeschikt zijn, zullen deseWe niet vermogen te hoeken, voordat zij door hem goedgekeurd eu voor de approbatie onderteekend zijn.

Art. ]]. Hij zal mede examineeren de finantie boeken ?an Sourabaija en van alle andere administratiön in Java's Oosthoek, dienende van zijne bevinding aan den prefect telken reize van rapport in scriptis; hij zal personeel ver- antwoordelijk worden gehouden voor de erreui*en, die na het indienen van zijne berigten in de gemelde boeken mogten worden ontdekt en niet door hem waren aangegeven.

Art. 12. Hij zal van de erreuren, die hij in de boeken aanwijst, hetzij ten voor- of ten nadeele van d<tn Lande, genieten ', gedeelte in zilvere speciën ten laste van de geenen, welke deze erreuren hebben b^;aan.

Art. 13. Alle de eischen van het gouvernement-generaal, voor zoo verre den Oosthoek betreft, worden aan bem inge- zonden en door denzelven ter voldoening over de verschillende onder-prefectures met concurrentie van den prefect verdeeld.

Art. 14. Hij formeerd daarentegen jaarlijks eene generale eisch van bet benoodigde voor Sourabaija, dezelve aan den prefect overgevende ter approbatie en inzending aan den Maarschalk en Gouverneur Generaal.

Art. 15. Hij zal mede onder ultimo December van ieder jaar een verslag zijner verrigtingen en gehoudene directie aan den prefect inleveren ter inzending aan het gouvernement.

Art. 16. Daarenboven zal hij verplicht zijn zich stiptelijk ter observanlie te laten strekken al, het geene in de instructie voor de generale rekenkamer op zijne bediening kan worden toegepast, zoo in het zenden van papieren aan hetzelve, als anderzins, en het welke voor zijne speciale verantwoording wordt gelaten.

Art 17. Hij zal provisioneel tot vast tractement genieten zes duizend rd*, zilver geld, 'sjaars, en in zijne werkzaam- heden geassisteerd worden door:

792 I80e. H. W. DAENDEL8.

een 1«" suppoost rd* 80

» klerk • 40

twee klerken, ieder • 20

een pakhuis-opzichter « GO

• » Uerk • . .

Art. 18. Bij de aanvaarding van zijne bediening zal hij doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zv^eer Zijne Majesteit den Koning van HoUand als mijne hooge en doorluchtige souverain, aiitsgaders deo Gouvemear Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zijn;

dat ik mij met alle vlijt en naarstigheid zal kwijten van de verplichtingen, die mij bij mijne instructie zijn voorgescbreren of nog voorgeschreven zullen worden, en inzonderheid iohet examineeren der boeken, specificatiên en rekeningen de stiple trouw en een pligtmatige behartiging van 'sLands behngen altijd zal laten prevaleeren boven eenige andere inrichling of consideratien, van welke natuur die ook zouden mogen wezen:

dat ik mede soigneuselijk zal waken tegen alle afwijkingen en inkruipselen, welke ten aanzien van het nieuwe plan van organisatie voor Java, voor zoover het mercantiel en finantieel departement betreft, zouden mogen worden onder- nomen en getenteerd en bij ontdekking van de minste inbreuk, die daarop wordt gemaakt, daarvan zonder verzuim keonisse zal geven aan het gouvernement;

en dat ik mij generalijk zoodanig zal gedragen, ais een vroom en getrouw ambtenaar toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig.

Zie ook 5 Julij 1809.

11 Julij. Instructie voor hel personeel b^ de duilen-muni te Soerabaija.

EERSTE AFDEELING.

Voor den muntmeester.

Art. 1. De muntmeester zal verpligt zijn 's morgens ten

1809. H. W. OAENDELS. 793

zes uren, dan wel Troeger, als het rereischt wordt, de muDt te hten openen, opdat het arbeidsvolk vroegtijdig hun werk- zaamheden kunne beginnen, en zorge dragen, dat niet alleen voor half zeven uren des noorgens de vuren der smeltovens Toor het kooper in brand zijn en met het smelten een begin gemaakt wordt, maar ook dat het werk met den noodigen spoed wordt voortgezet, ten welken einde hij of de aan hem toe te voegen adjunct steeds altoos in de munt moeten present zijn om op alles een goed toezigt te houden.

Art. S. Ten dien einde zal hem, buiten den voormelden adjunct, tot adsistentie worden toegevoegd een boekhouder, twee Europeesche opzienders en vier oppassers, alsmede zoo- Teel inlandsche mandadoors, als benoodigd zijn, allen onder hem staande en van hem dependeerende.

Art. 3. Ook zal hem worden toegevoegd een inlandsch hoofd met vier oppassers tot de ontvangst, berging, gadeslaan en verstrekking van houtskoolen, welkers pligt zijn zal die bij aanbreng directelljk onder zijne verantwoording te nemen en daarvan zooveel te verstrekken, als benoodigt is, teffens zorg dragende, dat daar niet mede roekeloos gehandeld wordt.

Art. 4. Alle materialen en gereedschappen, tol de munterij gehoorende, zullen staan ter zijner verantwoording en hem alle van 's Lands wege worden verstrekt.

Art. B. De benoodigde muntknegten en ander werkvolk, dat bij benodigd komt te weezen, zal hem mede 's Lands wege worden verstrekt.

Art. 6. Hij zal hebben ie zorgen, dat de munt, niet alleen in denzelfden staat en op dienzelfden voet, als thans is ingerigt, onderhouden werd, maar ook alle mogelijke vlijt en ijver ter verbetering daarvan aanwenden en dienvolgens, niet alleen verpligt zijn om van een picol Japans koper, na aftrek van alle arbeidsloonen en smelt-verlies, rd' 73 a 73 zuiver aan duiten aan den Lande te verantwoorden, maar ook maan- delijks 18 & 20 duizend rijksdaalders daarvan aan te maken.

Art. 7. Ter goedmaking van het smelt-verlies op het koper zal hem tot IS percent gevalideerd worden, terwijl hij

794 1d09. H. W. DAÊNOELS.

daarentegen voor het te ontvangene koper verantwoordelijk zal worden gehouden, op den voet van dit en het vorige articul bepaald.

Art. 8. En voor zijne moeite en werkzaamheden, alsmede die van de overige muut-bediendcns, zullen dezen genieten 's maands :

de muntmeesler rd* 125

» adjunct • 60

» boekhouder • 40

2 Ëuropeesche opzienders, ieder • 50

2 inlandsche mandadoors, » • 5

1 hoofd over de houtskoolen > 10

4 mandadoors, ieder • 5

terwHjl buitendien aan hem, muntmeester, noch 3 percent daarenboven zal worden afgegeven, te verdeelen iVs percent voor den muntmeester en Vs percent voor deszelfs adjancl. Art. 9. Hij zal slaan onder de onmiddelijke orders van den prefect over Java's Oosthoek en dien volgens in allen deele stipt moeten nakomen de orders, die hem door of vao wegens deuzelven zullen gegeven worden, en voorts verpligt zijn weekelijks een gedetailleerd berigt van het voorgevallene in de munt ten opzigte van de werkzaamheden in duplo aan denzelven in te dienen, waarvan een zal dienen ter spe- culatie van hem, prefect, zelve en het andere om zyne eicel- lentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal te werden aangeboden.

Art. 10. Alle nieuw aangemaakte duiten moeten, behoorlijk gewoogen eii getelt, in 'sLands geld-cassa worden afgegeven ter voorkoming van alle fraudes en om te kunnen nagaan, hoeveel een picol koper zuiver aan duiten komt af te werpen, ten welken einde ook, zoowel van het netto gewigt derzelve, als de juiste som aanteekening, zoowel door den muntmeester, als groot-cassier gehouden worden moet, ten einde zulks tegens elkander kan werden geconfronteerd.

Art. 11. Alle duiten zullen behoorlijk in daartoe expres te vervaardigen, gesloten kisten in 'sLands groote geklkamer

180G H. W. DAENOEL8. 798

moeten werden a^elererd en ook het uit 's Lands magazijnen te ontvangene koper in gelijker voege van daar na de munterij of smelthuis werden overgebragt, terwijl ook liet gesmolte en bereeds geplette koper mede in dier voege van (Ie smelterij en pietmolens na de munt zal moeten werden getransporteerd, ten einde, niel alleen alle verlies voor te komen, maar ook den Javaan of anderen te beletten van zich daarmede door diefstal te kunnen verrijken.

Art. 112. Het te ontvangene koper en tin, zoowel als het geene, dat gesmollen en geplet is, zal, nadat daarvan buiten den muntmeester door den boekhouder en adjunct^behoorlijk aanteekening is gehouilen, in een expres daartoe af Ie zonderen pakhuis worden geborgen, waarvan zoowel de muntmeester als dies adjunct een sleulel zullen moeien hebben en waaruil niets vermag te worden verstrekt of ingeborgen dan met beider kennis en ten bijwezen van den boekhouder.

Art. 13. Dagelijks, en wel des middags ten vier ure, zal door den boekhouder aan den prefect moeten worden inge- zonden een lijst van de manschappen, welke gedurende dien dag in de munt gearbeid hebhen, met bekendstelling tevens van de verdiende dagloonen derzelven, terwijl des Zaterdags eene gelijke generale opgave van dezelven zal moeten worden gedaan om daarna de afbetaling te kunnen doen gevolg nemen en welke lijsten door den muntmeester en deszelfs adjunct voor accoord geteekend zullen moeten zijn.

Art. 14. Hij zal zich volstrekt met geene uitbetalingen der werklieden mogen inlaten, maar zulks geheel moeten over- laaten aan dengene, welke daarmede van wegens den prefect zal worden gechargeerd, eenclijk toeziende of door deszelfs adjunct latende toezien, dat zulks richtig komt plaats te vinden, ten welken einde ook de belalings-lijst door hem of zijn adjunct na gedane uitbetaling voor conform zal moeten worden geteekend.

Art. 15. Hij zal verpligt en gehouden zijn de munl-knegten en andere arbeidslieden, zoo dikwijls de prefect zal goedvinden die in persoon te komen inspecteeren of door eeue commissie

796 1809. H. W. OAENDEL8.

yan zLJnentwege te doen inspecteeren, Ier monstering en natelling te laten optreden en, bij bevinding, dat aan het opgegevene getal komt te mankeeren, daaromtrent aan denzdye verantwoording schuldig zijn.

Art. 16. Eindelijk zal hij, muntmeester, verpligt en ge^ houden wezen van alles dislinct oanteekeningen te houden en zich wijders punctivelijk te gedragen aan deze zijn instmctie.

TWEEDE AFDEELING. Voer dm adjunct.

Art. 1. Deze zal, zoowel als de muntmeester, gehouden zijn 's morgens vroegtijdig in de munt present te zyn om te zien, dat het werk met den vereiscbten spoed wordt voort- gezet.

Art. ± Voorts zal hij den muntmeester in alles, wat aldaar te verrigten is, na bebooren moeten adsisteeren en ten dienste staan.

Art. 3. Hij zal, zoo bij het ontvangen van koper, item gereedschappen en andere materialen, als bij afgave der ge- munte duiten, altoos moeten present zijn en ook van alles, hetgeen verder in de munt omgaat, moeten kennis dragen, opdat, zulks van hem gerequireerd wordende, hij in staat zij daarvan een behoorlijk verslag te doen.

DERDE AFDEELIN6. Voor den boekhouder.

Art. 1. Hij zal altoos moeten gereed zijn om, wanneer kooper, item houtskolen, gereedschappen of iets anders werd ingebragt, daarvan exacte aanteekening te houden, zoo als inzelver voege door hem bij de aflevering van duiten gedaan zal moeten worden.

Art. 2. Hij zal ook inventaris moeten houden van de g^ reedschappen en wat er dagelijks ter reparatie afgegeven en weder gerepareerd of geheel nieuw aangebragt werd, alsmede wat afgeschreven of nieuw aangemaakt is.

1809. H. W. OAENDEL8. 797

Art. 3. Hij zal tevens ook een dagelljksch journaal moeten honden van de quanliteit koper, die ter smelting afgegeven eu weder, verwerkt, ingekomen is en daarvan dagelijks een extract aan den prefect en muntmeester ter hand stellen.

Art 4. Hij zal dagelijks en wel des namiddags ten 4 uure aan den prefect moeten inzenden eene specificque lijst van het getal der op dien dag in de umnterij dienst gedaan behbende manschappen, met bekendstelling, tot welke werk- zaamheden dezelve gebruikt zijn en hoeveel ieder hunner ver- diend heeft, welke lijst door den muntmeester en deszelfs adjunct voor accoord zullen moeien worden geleekend, en welke lijsten des Zaturdags in een generale nomina live lijst zullen moeten worden overgebragt, ten einde daarop de uitbetaling aan de werklieden kunne geschieden.

Art. 5. Hij zal de wekelljksche rapporten van den munt- meester van al het voorgevallene en de gedane werkzaamheden in triplo moeten afcopieeren.

Art. 6. Hij zal mede een tractements-rol moeten houden van het werkvolk, waarbij derzelver dagloonen distinct zijn bekend gesteld, waarvan om de drie maanden twee afschriften aan deu prefect moeten worden afgegeven.

VIERDE AFDEELING.

Voor de Europeesche opzienders en hel hoofd over het kolenmagazijn.

Art. 1. De Europeesche opzienders zullen het generaal toeverzigt over de rounterlj hebben, als: de eene over de munt- en pletmolen, die zich bij de munt zelve bevinden, eu de andere over de koper-smelterij met de dahrblj zijnde plelmolens, mitsgaders voor het goed gedrag en handelingen der daarin zich bevindende muntknegten en andere werklieden moeten waken en zorgen, dat dezelve tot hun pligl gehouden werden, terwijl een derzelve daarenboven, na goedvinden van den muntmeester, met het bijzonder opzigt over het kolen- magazyn belast zal zijn en dienvolgens eene distiucte aan-

798 ^dOd. H W DAENOELS.

teekening houden, zoowel van de hoeveelheid cranjangs, die werden aangebragt, als de quantiteit, welke dagdijks verbruikt werd, en daarvan vervolgens alle avonden een schrif- telijk rapporl aan den prefect, een dito aan den boekhouder moeten indienen, ten welken einde het hoofd over dit pakhuis met deszelfs handlangers aan hem ondergeschikt is en van'aUes verantwoording zal moeten doen.

Art. 2. Tot berging dèr houtskolen zal een aparte loods, met goede bamboese paggers voorzien, worden opgerigt. waarbij des nachts een wagt van campongs-volkeren lal worden geplaatst, terwijl de verstrekking van houtskolen uit de gemelde loods niet na willekeur zal mogen geschieden, maar aan iedere smelt-oven dagelijks zooveel werden verstrekt als men na eene vooraf genomen proef berekend, dat voor het continueel aan de gang houden der ovens voor een geheelen dag benodigd is, en vervolgens des avonds het overschietende weder behoorlijk moeten werden bijeen ge- zameld en in de loods ter berging overgebragt.

Art 5. Zij worden voorts met bun beiden of wel een ieder derzelve in zijn departement voor alle disorders en tekortkomingen verantwoordelijk gesteld en zullen inzonder- heid voor het aan hun toevertrouwd wordende koper respon- sabel zijn.

Laatstelijk zal de muntmeester en dies adjunct, nereos den boekhouder, op den inhoud van deze instructie moeten afleggen de volgende eeden:

Eed voor den mtmimeester.

Ik beloove en zweere, dat ik geen andere speciën, aUo^ of stempel in deze mij aanbevolen munte admitteeren, tollereren of conniveeren zal, als degeene, waartoe ik bij specialeerder van zijne excellentie den heere Maarschalk en Gouverneur Generaal, nevens de Hoog Edele heeren Raden van deHoUandsche bezittingen in Oosl-Indiên, gequaliGceerd en geordonneerd zal zijn en dat ik dienvolgens ook in allen deele punctueel agtervolgen en prompt zonder de minste afwijking observeeren

1809 H. W. 0AEN0EL6. 799

zal, hetgeen mij door zijne excellende bij de deswegens vast- gestelde iDStractie aanbevolen is, mitsgaders allezints doen en handelen zal, zooals een vertrouwd mantmeester toestaat eo betaamt. Zoo waarlyk helpe mij God Almagtig.

Eed voor den adjunct.

Ik bdoove en zweere, dat ik den muntmeester, onder den- welke ik als adjunct gesleld ben, met alle trouw en vigi- lantie adsisteeren zal, 'sLands intrest en belangens in allen deele even als het mijne behartigen, hem in alles, wat regt en billijk is, behulpzaam zijn, den inhoud der instructie, zoo voor den muntmeester, als mij en verdere bediendens, door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal beraamt, zoowel als alle andere orders, ten dien sujette be- reeds beraamd ofte noch te beramen, in allen deele na te komen en mij voorts in alles zoodanig te gedragen en te handelen, als een vroom en opregt munt-bediende toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig.

Eed voor den boekhouder.

Ik bdoove en zweere de partijen koper en thin, welke ter verkrijging in de munt werden gebragt, getrouwelijk bij de door mij te hoadene boeken te zullen innemen en ook na de vermunting zulks te zullen doen van de duiten, welke er van gemunt of geslagen zijn, en voorts toe te zien, dat die vervolgens, behoorlijk en volgens dies wezentlijke waarde in 'sUmds cassa getelt en gewogen, werden over- gebragt; de boeken, lijsten en rapporten, welke ik verpligt ben te houden, dagelijks effen te stellen en in goede order te formeeren overeenkomstig het dientwege bij de voor de muntrbediendens bepaalde instructie voorgeschreven, en van deze door mij te houdene aanteekeningen aan niemand, wie hij ook zy, buiten deugeeue, aan wien ik verantwoording

800 1809. H. W. OAENOEL8.

mijDcr daaden en handeÜDgen schuldig ben, eenige kennis of opening te geven, mitsgaders mij in allen deele uMidanig te gedragen, gelijk een vroom en opregl munt-boekhouder toestaat en betaamt. Zoo waarlijk helpe mij God Almaglig.

11 Julij. Vereeniging der betrekking van bode bg hel collegie van justitie te Soerabaija met die van tfendu^ afslager van den vendu-meester aldaar.

De positie van dezen bode-afslager werd geregeld op de- zelfde wijze als die van zijnen Samarangschen collega.

12 Julij Voorschriften omtrent hel melen van balken.

Ten einde de meting der balken op eene gelijke wijze op het eiland Java geschiede en op de aangave derzelve een vaste calculatie kan gemaakt wórden, hetwelk tol nu (oe, zoo wel door de onderscheidene maatstokken, als de differeote wijze van metingen, aan vele variatien is onderhevig geweest, heeft zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen: 1^ dat alle houtwerken voortaan met Rijnlandsche voetmaten

van twaalf duimen zullen moeten gemeten worden; 2® dat alle boschgangers, opzichters van de stapelplaatsen en vlotle-makers zich van dergelijke maatstokken zallen moeten bedienen, ieder van zes voeten lengte en waarvan een voet in twaalf duimen verdeeld is, welke maatstokken alle behoorlijk met hel merk der hout-administratie jaarlijks zullen moeten worden geijkt; 5^ de commissaris*generaal der marine en het collegie van administratie over de houtbosschen zullen daarvan een genoegzaam getal laten vervaardigen om door den eerst- gemelde aan de opzichters dèr stapelplaatsen en de vlotte- makers en door de laatstgenoemde aan de boschgangers te worden afgegeven.

tè09. n. w. OAeNocLS. BOl

4^ de meting der lengte van de balken en zwalpen zal ge- schieden Tan agter den kop tot aan hét einde, en

5^ de meting der dikte van de balken, waar de meeste proportie is om een egalen, vierkanten balk uit een sink boot te kunnen bekomen, betgeen omtrent de dikte en breedte der zwalpen pok zal dienen in acht genomen te worden.

l!2 JuUj. Voorziening in het beheer over den Oosthoek bij tijdelijke afwezigheid van den prefect.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat alle redenen, welke hoogstdenzelve in bet vorige jaar bewogen hebben te bepalen, dat bij absentie van den Oosthoeks gezaghebber uit den Oosthoek de roaneance van zaken op den prefect van Grisseé zoude overgaan, alsnu zijn komen te cesseeren qu het niei dan vele inconvenienten kan veroorzaken om den GrisSèe's prefect telken reize zijne prefecture te doen verlaten om die van een ander, met welkers werkzaamheden hij niet genoegzaam bekend kan zijn, te administreeren en daardoor zgne eigene prefecture onbeheerd te moeten laten;

en wijders in aanmerking genomen zijnde, dat met meer geschiktheid in zoodanige gevallen het gezag voor dien tijd aan den administrateur te Sourabaija zoude kunnen worden gedefereerd, als door zijne ambtsbetrekkmg met de zaken van Java's Oosthoek en inzonderheid met het administratieve eo huishoudelijke door de dagelijksche behandeling meer bekend zQnde;

is besloten den Grissee's prefect, van Ligten, voor de iïi deze door hem aan den Lande beween diensten te bedanken en voorts te bepalen, gdijk bepaald wordt bij dezen, dat van na voortaan, by afwezigheid van den prefect over Java's- Ooslboek uit den Oosthoek, het gezag daarover op denadmi- lustrateur té Sourabaija zal overgaan, excepto, wanneer hij, prefect, zich op eene der onder zijn ressort gehoorende onder-

VLillAT-BOlI DUL !▼. 51

802 1806. H. W. DAENOÊL8.

geschikte prefectures of r^entschappen mogt be?iiideD, als wanneer de administrateur slegts niet het plaatselijk gezag te Sourabaija zal zijn bekleed ; met last aan de onder den Oosthoek gehoorende prefecten en onder-prefecten, r^gralen, andere inlandsche hoofden om in het eerste geval alle betelen en orders, welke bun door denzelyen in deze rijne betrekkiof^ mogten worden gegeven, te respecteeren en ter executie te leggen, even of die door den prefect zelve gegeven waren, terwijl hij, administrateur, voor de goede beheering en al het geene gedurende zijn gezag mogle voorvallen, verant- woordelijk wordt gesteld.

12 Julij. Betaling van Lands schulden ie Soeraba^a met rente-bevende obligalièn.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbede het hoogst noodzakelijk Ce zijn, dat )iet finantie-wezen te Sourabaija op een effen Toet worde gebragt;

heeft besloten om voor alle de gelden, 'welke de regenten en andere, personen in den Oosthoek nog van den lande komen te competeeren en spruiten uit de door bun aan den Lande verkogte huizen, tuinen, voorgeschoten pemiingen en geleverde producten, obligalièn te verleenen, welke zullen renten tegens een half percent ieder maand, in te gaan mei primo dezer, voor zoover aangaat zoodanige capitalen, waarop tol heden nog geen renten ingevolge vorige besluiten is gevalideerd, en zulks te doen continueeren tot de compleete voldoening toe, welke zal geschieden in gelde, zoodra de finantieele staat zulks zal kunnen toelaten, dan wd na ver- kiezing der geintresseerdens in producten, tegens de gefixeerde prijzen uit 's Lands magazijnen te Batevia te ontvangen, op gelijke voet en wyzen, als bij secreet besluit van den S' October 1808 ten opzichte der gequotiseerden staat uitgedrukt.

Voorts den prefect over Java's Oosthoek te cbargeeren en qualificeeren tot de opmaking, teekening en uitreiking der gemelde obligatiên.

tdÓd. H. W. OAENOCLS. 80S

Hel totaal dier schalden bedroeg 167,796 : 36 rijksdaalders aan zilver geld en 2,875 rijksdaalders aan koper geld.

14 Julij. üügifte van brieven van credit.

Nademaal wij in Rade yan Indie besloten hebben om tot gerief der ingezetenen voor een bedragen van drie maal hondert duizend rijksdaalders aan kleine brieven van credit van 10» 5, 3, 2 en 1 rd' te doen aanmaken om tegen een gelijke hoeveelheid van door ouderdom onhandelbaar ge- wordene credit-brieven verwisseld te worden, ten einde de massa van papiere geld niet worde vermeerderd; zoo is het, dat hiervan, zoowel aan een iegelijk wordt kennis gegeven, als dat de voorschreven nieuwe credit-brieven alle gedagtekend 13 Maart t809 en in volgender voege getekend zijn, als : enz.

Wordende de voorscheven papieren vau credit bij dezen gangbaar verklaard tot de daarop gestelde waarde, zoo ter dezer hoofdplaats en dies ressort, als op Java, Cheribon en Bantam, en een iegelijk op de evengenoemde plaatsen gelast dezelve in betaling te accepteren, zonder aan derzelver cours en circulatie eenige verhindering of stremming te veroorzaken.

Terwijl een iegelijk bij dezen tevens wordt geïnformeerd van. tegens verwisseling van de opgemelde, nieuw aangemaakte en gangbaar verklaarde credit-brieven, hunne oude papieren van credit van rd' 10, rd* 5, rd" 3, rd* i, rd* 1 te kunnen in- leveren ten kantore van den ontvanger-generaal, welke daartoe, aanvang nemende met medio Augustus aanstaande, ten zijnen kantore vaceren zal van 8 tot 11 uren, de Zon- en feestdagen alleen uitgezonderd, tot den 2K*" van iedere maand inclusive.

En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerd en, behalven in de Hollandsche, ook in de Chinesche en Maleidsche talen worden geaiBgeerd, ter plaatse gebruikelijk.

Hoe slordig en onverschillig toenmaals in Indiê gewerkt werd en hoe slecht somwijlen de bevelen van Daendels werden opgevolgd, blijkt uit het navolgende» ontleend aan

804 ^B09. H. W. DAENOEL8.

een scfariJYeD van Daendels aan de Hooge Regering van 19 September 1809:

U Hoog Edelheden hebben op mijn voorstel ter sessie fan den 13^° Maart 1809 besloten om ter verwisseling en ver nietiging van een gelijk montant credit-brieven, welke door ouderdom onbruikbaar waren geworden, te laten aanmaken:

10000 credit-brieven van rd» 3. . rd' SOuOO

80000 . . . . 2 . 100000

70000 » » » . 1 » 70000

of te zamen rd« 200ÖOO

benevens nog voor rd' 100000 aan credit-brieveu van rd* 10 en K, van ieder de helft, om te worden aangehouden, tol dat alle de overige credit-brieven volgens de nieuwe bepaling zouden we%en aangemaakt om dan gelijktijdig te worden verwisselt tegen de thans in circulatie zijnde credit-papieren, welke nog luiden op den naam der gewezen Oost-Indische compagnie.

Het sprak dus van zelve, dat deze nieuwe credit-brieTeo van rd' 1, 2, 3» 5 en 10 niet in de circulatie vermoglen te worden gebragt, als door inruiling tegen oude van gelijke waarde, gelijk U Hoog Edelheden dien overeenkomstig daarvan bij publicatie van den 14'" Jullj jongstleden annonce hebben gedaan aan de gemeente en bij de publicatie tevens hebben geguarandeert, dat de massa van papiere geld door de opge- melde gedane aanmaking niet zoude worden vermeerdert.

Dan tegenstrijdig deze solemnele toezegging heb ikondekt dat van het gedachte nieuwe papiere geld, zonder dat daarvoor nog andere waren in kas terug gekomen en zonder dat hetzelve gevolgelijk in de termen viel van te kunnen worden uitgegeven, de volgende verzendingen door de generale directie zijn gedaan, als:

rd' KOOOO naar Sourabaija,

» 24000 aan den prefect der Jaccatrasche Preanger boven- landen,

10000 aan den prefect te Bantam, en

• 4000 naar Tjikauw, of rd" 88000 te zamen.

1809. H. W. DAENOEL8. 80tf

Het is waar, dat ik den directearf[eneraal bij . missive van den 2''" Jullj jongstleden heb geautoriseerd rd' 40000 aan kleine credil-brieven van die nieuv^ aangemaakte naar den Oosthoek te verzenden, doch ik vertrouw, dat hieruit geen gevolg of bewijs zal wordon getrokken, dat ik oorzaak ben, dat zijn Edele tegen die wet gehandelt heeft, nademaal ik destijds ignorant was, in hoeverre met de opgemeide ver- wisseling reeds was gevorderd; en dezelve zijn beslag niet erlangd hebbende, gelijk a posteriori gebleken is, de directeur- generaal verpligt ware geweest mij zijne bedenkingen tegen de opgemeide, geordonneerde verzending voor te dragen, daar men immers van mij niet kan vergen, dat bij de vele gouver- nements zaken, die mij gestadig bezig houden, ik ook tevens die van de generale directie in het geheugen hebben zal; zijnde mijn oogmerk met gemelden last geweest om te be- proeven, in hoeverre men door het in circulatie brengen van kleine credit-brieven in den Oosthoek het papiere gekt aldaar algemeen in omwandeling zoude kunnen brengen en waartoe ik geen oude kon eischen, denkende, dat dezelve reeds ter vernietiging waren ingewisseld en afgezonderd.

Op 21 September 1809 werd de fout, voor zooveel nog doenlyk was, zoo goed mogelijk hersteld.

14 Julij. Insiruclie voor de bank van leening te Batavia.

Art. 1. Tot de directie der bank van leening zullen voortaan van wegen het gouvernement-generaal worden benoemd:

twee commissarissen,

een secretaris, die tegelijk zal zijn kassier, lioekhouder en pandbewaarder,

een taxateur,

vier klerken, en

een rapport-ganger.

Art. % In de voorschreven bank van leening zullen ter beleening mogen worden ingebragl goud, zilver, juwelen.

806 1809. H. W. DAENOEL8.

koopmanschappen, lywaten, huisraad iran weinig omslag en andere soortgelijke goederen, die (en minslen het leggen ^an een jaar en zes weken kunnen verduren.

Art. 3. Weshalven tot het doen van beleeningen 'smoigens van agt tot elf uren, excepto Zaturdag en Zondag, eeu eom- missaris met en benevens den secretaris, kassier en taxateur zal vaceren om alle 4)anden te boek te stellen, het good of fijne steenen bij gewicht of gecalculeerde waarde naar het gewicht in realen en caraten te noteren en, nadat zQ alles wel gewaardeerd en beleend hebben, den pandbewaarder ter berging en opsluiting ter hand te stellen.

Art. 4. Tot meerder zekerheid zal de waardeerder (en behoeve van commissarissen stellen een borgtogt van rd* 30(K) en, evenals commissarissen, onder den eed van secretesse be- grepen worden.

Art. 5. Van alle beleeningen zullen recepissoi worden verleend; en om alle vervalschingen voor te komen zullen alle dezelve worden gedrukt met het zegel van de bank van leening in rood lak, mitsgaders door de beide com* missarissen en secretaris geteekend, daarenboven met een expres Batavia's wapenzegel gedrukt en daarin dooi^gesneden worden als de Turksche passen.

Art. 6. Deze beleening-recepissen zullen gedrukt worden van duizend rijksdaalders en daar boven op een zegel van 12 stuivers en beneden de duizend tot vijftig rijksdaalders op een zegel van 6 stuivers.

Art. 7. De inbrenger, het beleend recepis komende te verliezen, zal dezelve ten eersten zulks hebben bekend (e maken aan den vacerenden commissaris, die daarop na bevinding een billet zal laten aanslaan, dat de geene, die op het verlooren bank-bewijs eenig recht of pretentie denkt te hebben, zich binnen 14 dagen zal hebben aan te geven om zijn recht te verifiëren, na welken tijd aan den zich aange- geven hebbenden eigenaar een nieuwe recepis in slede van het verloren zal worden verleend.

Art. 8. Voormelde beleeuingen zullen gedaan worden in

1809. H. W. DAENDEL8. 807

papieren vaD credit van rijksdaalders 10 tot 1000 en daar lx>ven, en zulks voor den tijd van drie tot zes maanden inclusive.

Art. 9. Van de panden, beneden de 1000 rd' bedragende, zal drie quart percent en boven de 1000 vijf achtste ten hooderd 's maands betaald worden ; en, zoo iemand het beleende goed binnen den bepaalden tijd afhaald, zal hij des niet te min voor den bij inbreng gestipuleerden tyd de volle intrest moeten betalen.

Art 10. Indien het verpande goed binnen den gestipu- leerden tijd niet gelost, nog op nieuws daarover geaccordeert word, zal het zelve na een en een balve maand over dien tijd publiek worden verkogt.

Art. 11. Dog bij het betalen der renten, na hernieuwde taxatie door den taxateur, wederom op nieuws geaccordeert zijnde tot continuatie der beleening, zoo zal de risico van bet mindere rendement, zoo wel als van de beleening, ter eerster instantie komen ten bezwaare van den taxateur, behoudens zijn guarant op den inbrenger.

Art. 1&. Qm dierbalven alle mogelijke risico in dezen voor te komen zullen de beide commissarissen, nevens den secretaris, gehouden en verpligl wezen om jaarlijks, voor het open gaan der bank, door den taxateur alle de panden op nieuw te laten taxeeren en op verklaring van denzelven, dat de goederen een mindere waarde verkregen hebben, dan waarvoor dezelve zijn beleend, daarvan notitie te bonden om, bij vernieuwing van de beleening, die goederen te Uiten lossen, dan wel in mindering daarop te laten betalen, zullende in contrarie geval de nadeelen, door verzuim in dezen profluerende. komen ten laste van commissarissen en den secretaris: en ten dien einde de bank van primo Januari tol medio Februari blijven gesloten, in welken tijd dan ook de balans der op het sluiten staande boeken getrokken, met den anderen geconfronteerd en daarna afgesloten zullen worden.

Art. 13. De verkoopingen zullen gehouden worden in de bank door vendumeestèren dezer stede, ten overstaan van

Sm 1B0Q. M. W. OAENOEL8.

den fungereoden commissaris en defl secretaris, onder bel gewoon salaris van zes percent en een per mille voor de armen, waarvan vijf percent voor het Tonds der bank en een voor vendumeesteren, met dien verstande, dat de iniressen van de geligte geldsommen zullen blijven continueren, tot dat dezelve na gewoonte door vendumeesteren aan de bank zullen zijn verantwoord; tenzij de eigenaars verkozen tot zes maanden na den dag der verkooping der verbonde goederen de renten dadelijk te voldoen.

Art. 14. De secretaris zal staande vendu van deverkogte goederen behoorlijke notitie houden en na het afloopcD derzelve met den vendumeester confronteren en daarna ten spoedigsten een notitie ter hand stellen aan den beere directeur-generaal van 'sKonings finantien en domeinen.

Art. 15. De meerdere rendementen van de alzoo bij publieke vendu verkogte goederen zullen, na aftrek van capitaal, intressen et expensis, binnen een jaar en zes weken na den verkoopdag door de eigenaren of door geêndosseerde recepissen moeten worden afgehaald, op poene van verval derzelve ten profijtè van de armen voor een derde en twee derde voor het fonds der bank, zullende daarvan worden gehouden een appart boek om, na expiratie van den gefixeerdeo tijd, het bepaalde een derde in de kassa der gereformeerde diaconie en de overige twee derde gedeeltens in het fonds van de bank te worden overgebragl.

Art. 16. Op goud, zilver en juweelen zal van tweederde tot drie quart der getaxeerde waarde, op koopmanscliappen van 50 tot 60 ten honderd en op de overige goederen niel boven de 50 ten honderd na het oordeel van den vacerenden commissaris, den secretaris en taxateur beleend mogen worden ; egter niet boven de 1000 rd«, zullende hetgeen die somma surpasseerd, moeten geschieden met voorkennis van den tweeden commissaris.

Art. 17. Dan daarentegen zullen geene goederen voor minder dan een derde van de getaxeerde waarde mogen worden beleend.

I80e. M. W. OAENOEL8. 809

Art. 18. De boekhouder, secretaris en kussief zal in dé lombard wonen, doch zullen de beide commissarissen met' hen pandbewaarders zijn en gezamenlijk borg Mijven voor alle de panden, die haar Ier bewaring gegleven zijn; en de restitutie daarvan zal geschieden aan den inbrenger oï houder der recepissen, zoo dezelve behoorlijk zijn geëndosseerd^ ten ware bij blijke van valsheid.

Art. 19. De vacerende commissaris en de secretaris zullen zorgen, dat bij goed weder de lombard worde gelugt door bet open zetten der vensiers, wordende bovendien aan de beleeners van lijwaten, stoffen, enz. de vrijheid gelaten oDi gedurende den tijd, dat de bank open is, lelkens hare goederen te komen visiteeren en te doen lugten, lopende dus ook het bederf door verzuim ten haren risico.

Art. 20. Daarentegen zullen de commissarissen en de secretaris en kassier verpligt zijn te vergoeden al het vermist wordende goed, doch bij brand of diergelijke ongelukken de schade niet alleen bij den eigenaar gedragen, maar boven des de opgenomene penningen door hem moeten gerestitueerd worden.

Art. Si. Goederen ingebragt wordende, die gestoolen zijn en waarvan den boekhouder kennis gegeven is, moeten aan- gehouden en den eigenaar terug gegeven worden; maar zoo zulks na den inbreng ontdekt wordt, moet de ware eigenaar het beleende daarop restitueren.

Art. 29. Tot het doen der voren omschreven beleeningen zal gouvernements*wege aan de bank worden afgegeven een capitaal van drie maal honderd en vijftig duizend rijksdaalders in papieren van crediel, waarvoor de officianten onder ultimo December van elk jaar zullen verpligt zijn te betalen zes- percent aan den ontvanger-generaal.

Art. 23. Bij aldien het echter mogl gebeuren, dat de door hel gouvernement bepaalde 350,000 rd* niet toereikende waren om aan de aangebodene beleen ingen te kunnen vol- doen, zal bet de officianten vrijstaan nadere aanvrage van penningen ie doen aan den becre directeur-generaal van-

810 100Q. H. W OAeNOCLS.

'sKonings finantieD en domeinen, die als dan lal zyn geqnali- ficeerd op aanstaande ordonnantie uit kassa te laten a%e¥eD zoo veel noodig zijn zal; inet dien verstande uogtan8,dat van de alzoo nader gevraagde penningen, even als van het bepaalde capitaal, een half procent 'smaands zal virorden voldaan, tot de volle restitutie zal zijn geschied.

Art. 24. En ten einde de banks kassa niet onnoodig te bezwaren zullen de oflScianten verpligt zijn de temporair gevraagde gelden zoo spoedig mogelijk met de 'daarop ver- loopen renten in 's gouvernements-kassa terug te brei^eo en daarvan een aparte rekening houden, ten einde de nat- teloos verspilde rente, in cas van verzaim, op de commis- sarissen en den secretaris te kunnen verbalen.

Art. W. De beide commissarissen, kassier en secretaris zullen genomen worden uit de dienaren of buiigers, na wd- gevallen der hooge Regeering; en, zoo zi) uithoofde fsn tegenswoordige of voormalige betrekkingen geen boogerrang bekleeden of gehad hebben, gelijk aan die van vendumeesteroi dezer stede bepaald! worden.

Art. 26. Onder den secretaris en kassier zal niet boven de 20000 rijksdaalders mogen gelaten worden, zullende dus alle overige gelden worden overgebragt in de groote kas, die, buiten het groote slot, waarvan de fungerende commis- saris de sleutel zal hebben, nog voorzien zal wezen van drie suOi^anle hangsloten, waarvan de twee commiaaarissen eo de secretaris ieder een sleutel zulleu hebben en dus gezameiyk zifn groot-kassiers met egale verantwoording en geen acces hebben tot de groote kassa, als wanneer zij alle drie bij den anderen zijn, ten ware door ziekte de een of ander der officianten wierde belet in persoon te compareren, als vranneer aan den zoodanige vrijheid zal worden gelaten iemand anders voor hem en ter zijner verantwoording te zenden.

Art. 27. Van de groote kas zal door de beide conuois- sarissen en den secretaris en kassier worden gehouden een apart boek, dat alle maanden door hen zal worden geteekend, \ejfk einde daaruit het restant spoedig te kunnen nagaan.

laOO. H. W. OAENOEL8. 811

wesbalTen zij ook verpligt zullen zijn, telkens bij de aanvrage ▼an meerder als de bepaalde penningeo, zoo ook bij het einde van elke maand, daarvan visie te geven aan denheere directeur-generaal

Art. 28. De secretaris en kassier zal, zoowel als de beide commissarissen, hij de intrede in hunne functien suiB^ante cautie moeten stellen, te weeten, de eei*ste, als meer speciaal met de bewaring der beleende goederen gechargeerd, voor een bedragen van twintig duizend, en de beide commissarissen ieder van tien duizend rijksdaalders en zulks ten genoegen van het gouvernement; en van ieder borgtogt een gros den heere direcleur-generaal aangeboden om ter approbatie der hooge Regeering gebragt en daarna in 's gouvemements groote kassa te worden geseponeerd; doch, bij aldien de commissarissen en de secretaris en kassier de gedagte borg- togten niet mogten kunnen stellen, zullen zij mogen volstaan met in dies plaats een tiende gedeelte van hunne appoincte- meuten te laten inhouden, tot tijd en wijle zij zich daartoe in staat zullen bevinden, als wanneer hun ook dadelijk daar van restitutie zal geschieden ; gelijk ook, wanneer bij verwis- seling van dienst of overlijden door de rekenkamer zal worden verklaard niets ten hunnen lasten te loopen.

Art. 29. De commissarissen en secretaris zullen ten min- sten eenmaal in ieder week moeten houden één comparitie, zoo om het kassa-boek te examineren, als om het restant der contanten na te tellen en tevens het noodige omtrent de dage- lijksche zaken van de bank te besluiten, —zullende pertinente aantekening bij resolutiön moeten gehouden en telkens den heere directeur-generaal daarvan een afschrift gegeven wbrden.

Art. 30. Dan, bijaldien 'er in de bank iets buitengewoons mogt voorvallen of zij, officianten, vermeenden eenige nieuwe besluiten te moeten neemen, zullen zij, alvorens daaraan eenige executie te geven, dezelve ter approbatie aan zijne excellentie, den heere Maarschalk en Gouverneur Generaal aanbieden, ten einde hoogst deszetvs goedvinden daarop te veraeemen.

812 1809. H. W. OAENDELS.

Art. 31. Tot een bepaald middel van bestaan zal jaarlijks uit hel fonds der bank aan de officianten worden uitbe- taald, als:

aan de twee commissarissen, ieder, rd' 3600 of te zamen vA* 7200

aan den secretaris en kassier ■ 5600

» » taxateur rd* 192 ter maand of in het jaar » 2304 met den andere uitmakende. ... ■ 15104

Art. 32. Voorts worden aan de officianten, zoo ter harer adsistentie, als van den secretaris, en kassier, toegestaan het in dienst nemen van vier klerken en een rapportganger, welke *s maandelijks aan gage zullen genieten, als:

de eerste rd* 60

■ tweede » 50

» derde ■ 30

» vierde » W

en de rapportganger » 15

maakende rd' 175

of in het jaar rd* 2100

Art. 33. En eindelijk zal aan den secretaris en kassier nog worden te goed gedaan een somma van vijf honderd rijksdaalders, zoo voor schrijfbehoeflens, als anderzints, zonder hoegenaamd iets meer ten bez>vaare van het fonds in rekening te mogen brengen.

Art. 34. Dan, daar het niet wel mogelijk is, zoo het onderhoud aan hel gebouw zelve, als de voorvallende repara- liën vooruit te bepaalen, zal jaarlijks hel gewoon onderhoud der bank publiek aanbesteed moeten worden en in cas vao hoogst noodzaakelljke reparatien alvoorens door den archilekt der stads gebouwen eene calculatie van het kostende moeteo geformeerd en den heere Gouverneur Generaal aangeboden worden om, na het verneemen van hoogst deszelvs favorabde dispositie, als dan almede bij publieke aanbesteeding geëffec- tueerd te worden.

Art. 3l>. Voorschreven uitgaven, als bij art. 31 et seq. zijn aangewezen, zullen jaarlijks bij de boeken op een aparte

1$09. H. W. OACNDELS. Sl^

rekeniog van banks-ongelden gesteld en met het sliulen (lerzelve ten bezware van het fonds der bank worden gebragt.

Art. 36. En terwijl voortaan de bank meer dan bevorens kan worden verstaan een administratie op zich zelven te zijn, zoo zal eenlijk voor de voorgescboténe capilalen cura intressen de bank bij het gouvernement worden gedebiteerd en door den secretaris en kassier gehouden worden behoor- lijke beieen- en intrestboeken, welke, onder ultimo December gesloten, onder balans zullen worden gebragt en den heere directeur-generaal aangeboden en vervolgens de generale rekenkamer worden inhandigd, die als dan door een com- missie uit hun midden het saldo der kassa zullen opnoemen en de boeken visiteren, zonder daarvoor iets te genieten, dan een zesde van alle erreuren, bet zij dezelve ten nadeele van de bank of particulieren bevonden zijn, Ie betalen door dengeene, dié de abuizen begaan heeft.

Art. 37. Bij introductie ' van een nieuwen commissaris, secretaris en kassier of taxateur zal hem van de uitgezette gelden in een comparitie aanwijzing moeten gedaan en afge- vraagd worden, of hij alle dezelve voor zijn aandeel over- neemdt; en, bij aldien hij zich daarbij bezwaard mogt vinden, zal daarvan notitie moeten gehouden eu door den afgaanden of bij overlijden door deszelvs boedel-redderaars sufBcienle cautie gesteld worden, ten genoegen der officianten, doch zal binnen den tijd van een jaar en zes weken de zaak van den afgegane of overledene moeten worden getermineerd en jia verloop van dien tijd alle verantwoording worden beschouwd overgegaan te zijn op den vervanger.

Art. 38. Daar hel zeer dikwijls gebeurd, dat veele be- leenders in gebreken blijven de vQrloopen intrest op zijn tijd te voldoen, zoo wordt ter voorkoming van langwijlige procedures aan de bank van leening de vrijheid vergund hij parate executie, dezelve te innen; zullende ter voorkoming, van verliezen de secretaris en kassier in elke comparitie gehouden zijn de nalatige te annpnceeren en bij verzuim de nadet^Ien komen alleen voor zijn rekening.

814 IdOè. H. W. OACNDeLé.

Art. 39. Eindelijk zullen door de commissarissen, secretaris en kassier en den taxateur bij aanvaarding hunner ambten worden gedaan de volgende eeden:

Eed voor de commüsannen.

Ik beloove en zweere Zijne Majesteit, den Koning vao Holland, als onzen hoogen en doorluchtigen souverain, den heere Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zullen wezen ; dat ik mijn ambt van commissaris der bank van leening naar de ordonnantien, ten dien opzichte gemaakt en nog te maken, met trouw, ijver en opletleoheid naar mijn uiterste vermogen waarnemen, mitsgaders de welvaart van de gemelde bank zal bevorderen; een ieder, die beleeningen doet, faeuscb behandelen; geene meerdere intressen van hem laten vorderen, dan hij^verpligt is ie voldoen; en mij voorts in alles zal gedragen, gelyk een trouw ambtenaar toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk helpe mij God Almachtig.

Eed voor den kassier, secretaris en pandbewaarder.

Ik beloove en zweere Zijne Majesteit, den Koning vso Holland, als onzen hoogen en doorluchtigen souverain, den heere Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw eo getrouw te zullen zijn; dat ik de vereenigde ambten van secretaris, kassier en pandbewaarder met alle naarstigheid zal waameemen, de welvaart van de bank van leening na mijn uiterste vermogen bevorderen, haare schade afweereo, die geenen, die béleeningen komen doen, heusch behandeieo en daarvan aan niemand, dan die daartoe gerechtigd is, zal openbaren; dat ik in het bereekenen der intrest zal zoi^en, dat niemand meer wordt afgevergd, dan by wezenlijk schuldig is;

dat ik in het byzonder in het houden mijner boeken eo aantekeningen, item in de administratie der goederen en penningen en zoo mede in het bewaaren van helgeen in

lèOÖ. H. W. bAENOÊLS. 81t(

de bank in onderpand mogt worden gebragt en mij toe- Tertronwd, mij vromelijk en alleszins in diervoege zal ge- dragen, als een getrouw kassier, secretaris en pandbewaarder scholdig is na de orders en reglementen, bereeds gemaakt of nog te maaken. Zoo waarlijk heipe mij God Almacbtig.

Eed voor den taxateur.

Ik belooTe en zweere Zijne Majesteit den Koning ?an HoUand. als onzen hoogen en doorlucbtigen souverain, den beere GoaTemeiir Generaal en de Kaden van Indien gebouw en getrouw te zullen zijn;

dat ik het ambt van taxateur getrouwelijk en met alle naarstigheid waarneemen, de secreten dezer bank, nevens alle verrichtingen, aan niemand openbaren, de ingebracht wordende goederen na mijn beste kennis waarderen, de welvaart der bank na mijn uiterste vermogen bevorderen, bare schade afweeren en mij voorts in alles zoodanig zal gedragen, als een getrouw taxateur toestaat en betaamt, overeenkomstig de orders, reeds gemaakt of nog te maaken.

Zoo waarlijk belpe mij God Almacbtig,

Op ultimo Julij 1809 bedroeg bet kapitaal dezer bank 416,147 : 44 : 8 rijksdaalders.

14 Julij. Verliooging van hel tractcment van den secretaris van de bank van leening met lUOO rijksdaalders *sjaars.

Voortaan zoude die secretaris tevens kassier zijn.

14 Julij. Opheffing der belrekkingen van afslager, taxa- teur van vaste goederen en geldleUer bij de bank van hening.

fil« t8O0. H.'^W. OAËNOELft;

li JuKj. AansldHng bg de bank van Uxning van tier klerken en een rapporlganger.

Door de drie laatstbedoelde maatregelen werden aan Irac- tementen jaarlijks 22,746 rijksdaalders bezuinigd.

14 Jalij. Voorziening in rijstgdMrek Ie Batavia.

Is besloten den prefect der Jaccatrascbe Preanger boTen- landen aan te schrijven en te gelasten om in deszelfs prefectore zooveel jagon, pbi, tallas m andere aard- en peul-vrugten, alsmede in de regentschappen Tjianjoer en Buitenzorg aard- appelen en kool aan te laten planten, als mogelijk zijn zal ten einde bij de schaarsheid van rijst, vooral teBalavia,voor een groot gedeelte deze te kunden vervangen;

met verderen last om binnen den tijd van twee maandeu honderd pedattijs met breede wielen of zooveel meerder, ais hem mogelijk zal zijn, in de regentschappen te laten ver- vaardigen, om mede te dienen voor den afvoer van deze producten;

•eti oindelijk om voor rekening van den Lande in het regent- schap Buitenzorg op te koopen vijf duizend kleine tjain padie, met speciale last om op 't zorgvuldigste te waken tegen alk verderen uitvoer van rijst uit de regentschappen en speciaal Uit Buitenzorg, zelfs Daar Batavia, waarvoor hQ, prefect wordl verantwoordelijk gesteld en waaix>mlrent hij, zoowel deo adipattij, als de opzienders, op verbeurte van bare posten, wederom verantwoordelijk stellen moet; met last om van den voortgang van deze differente werkzaamheden elke week een gedetailleerd rapport in te zenden aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.

In verband hiermede besloot Daendels op denzelfden datum :

t^ den prefect van Gberibon aan te schrijven en te gehsteo

•* zooveel aardvrugten, als mogdijk is, in zijoe prefecture

te laten aanplanten, als: obi, tallas, etc., alsmede jagon, ten

1ÓO0. H. W. DAENDËL6. 817

einde eene groote quantiteit rijst te Cheribon te kunnen inkoopen, indien de omstandigheden het mogten vorderen» aboo de ingezetenen zich als dan voor eenigen tijd met bovengenoemde vrugten zouden kunnen voeden ; met last om suGcessiveliJk den voortgang van deze v?erkzaamheden aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Ge- neraal te bedeelen;

t^ president en Schepenen, alsmede den bailluv^ van Bataviat den drossaard der Bataviasche ommelanden en commis- sarissen tot de suikerculture, Teisseire en Goedbloed, ieder in hare betrekking, aan te schrijven en te gelasten om op ontvangst dezes te zorgen, dat zooveel landen, als mogelijkheid zal zijn, in de nabijheid van de stad en in de ommelanden van Batavia, het gewezen regentschap Tan- gerang en het geconquesteerde gedeelte van Bantam daar- onder begrepen, beplant worden met jagon, peulvrugten, obi, tallas en andere aardvrugten, (en einde in tijds, zooveel mogeiyk, bij de schaarsheid van rijst, de gemeente van andere levensmiddelen te voorzien.

De drossaard zal hiertoe niet alleen gebruik maken van deszelfs schouten, onderschouten, mandoers en w^k- meesters, maar wordt bij dezen geauthoriseerd om te requireeren de hulp en adsistentie van alle zoodanige landeigenaren, als hij tot uitvoering van deze order zal noodig hebben, welke aan hem wekelijks van hunne werk- zaamheden zullen rapport moeten doen.

Even zooab aan bovengemelde collegie en ambtenaren gelast word aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal wekelijks gedetailleerd rapport te doen van de werkzaamheden in de differente gedeelten van bovengenoemde landen;

3^ den prefect van Bantam aan te schrijven en te gelasten zooveel landen, als mogelyk zal zijn, te doen beplanten met jagon, peulvrugten, obi, tallas en andere aardvrugten, ten einde, zooveel mogelijk, in het gebrek van rijst te voorzien ; met verdere last om alle weeken een gedetailleerd

HL IT. 52

818 180Ö. H. W. OAENDÉLé.

rapport van den voortgang van deze werkzaamheden aan

zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal

in te zenden; 4® dat door Schepenen van Batavia 's v^eekeiyks niet meerder.

maar wel minder, uit 's Lands pakhuizen zal mogen verkogt

worden als dertig coijangs rijst, tot gerief der ingezetenen:

dat aan de gezamentlijke Chineesche suikermolenaars

f insgelijks niet meerder uit 's Lands pakhuizen zal worden

afgegeven als vier coijangs elke week;

en zulks, totdat door ren nieuwen aanvoer de {Kik-

huizen beter voorzien zullen zijn en hieromtrent eenr

nadere dispositie zal worden genomen.

16 Julij. Doadêiraf voor roovers.

Op een brief van den prefect van Gheribon van bovenge- noemden datum, waarbij deze kennis gaf van bet arresteren en voor den landraad trekken eener bende rovers, schreef Daendels in margine als dispositie: «zaken, de polieie be trefrende» zijn niet van de competentie van het laud-gerigt. maar van den prefect met 2 a 4 assessoren. Alle personen, bij rovers-benden zich hebbende bevonden, moeten, wanneer zij in onze handen vallen, met den dood worden gestraft".

18 Julij. Bepalingen nopens hei hospitaal Ie Samarang.

Is besloten, tot oppassing en andere adsislentle in het hos- pitaal te Samarang, in dienst aan te nemen en in te boren:

tot oppassing in de ziekezaleu 14 batfoors.

» adsistentie in de combuis 6 •

» het schoonhouden van het hospitaal en

verdere diensten 8 »

of te zamen 28 battoors.

en aan eik derzelven voor rekening van het gouvernement te lalen betalen drie rijksdaahlers, zilver geld, en veertig v rijst maandelijks.

180d. H. W. DAENOËLd. 819

19 /ulij. Verpleging van zieke kettinggangers te Batavia.

Is besloten de verpleging der zieke ketting-jongens van het ambacbts-kwartier te Batavia, welke tot beden aldaar zijn (opgenomen, tegen betaling van een stuiver daags en veertig ponden rijst in de maand, voortaan te laten geschieden op denzelfden voet, als zulks voor gouvernements slaven en in- landers in de hospitalen gebruikelijk is.

21 Jolij. Straf voor een demang-gladak.

Wegens nalatigheid in zijn werk, knevelarij en wegloopen naar de Vorsten-landen, van waar bij was uitgeleverd, besloot Daendels dezen demang te veroordeelen »om met een ketting aan een boom of paal geklonken en onder behoorlijke .be- waking van campongs-volk gedurende den tijd van vier weken, nacht en dag, op het plein voor het fort te Salatiga aan elk een te werden tentoongesteld, met een bord boven het hoofd, op welke in de HoUandsche, Javaansche en Chineesche talen geschreven staat:

De straf van een misdadig hoofd strekke ten exempel.

Voorts om na dien tijd in de ketting geklonken, voor zijn levenlang gedurende, naar Banda te worden gebannen om aldaar in de specerij-perken voor de kost zonder loon té arbeiden".

Een mandoor in de duiten-munterij te Soerabaija, die voor eene waarde van 54 stuivers aan duiten gestolen had, werd bij besluit van 31 Julij 1809 veroordeeld «om voor den tijd van drie eei'stkomende maanden met een ketting aan een paal geklonken binnen in de duiten-munterij te worden ten toon gesteld met een bord boven het hoofd, op welke in de HoUandsche, Javaansche en Chineesche talen geschreven staat, koper dief^ en wijders om gedurende denzelfden tijd alle dagen in presentie van het arbeids-volk in de munterij met vijf en twintig rottingslagen te worden gestraft.

62Ó idOé. H. W. bAÉNDELS.

Voorts om na expiratie van de voarschreven drie maanden voor den tijd van vijf en twintig jaren in de ketting ge- klonken naar Banda gebannen te worden, ten einde aldaar in de specerij-perken voor de kost zonder loon te arbeiden en inmiddels, dat zich eene gelegenheid tot zijne verzending zal opdoen, naar Banjoewangie te worden gerelegeerd**.

28 Julij. Verbad tegen den verkoop van de stads-drukkerij te Batama,

De eigenaar had wegens aanhoudende ongesteldheid ver- zocht die drukkerij met de daaraan verknochte previlegifii te mogen verkoopen, maar de Regering wees dit verzoek van de hand, >als kunnende in den vervolge hel gouvernement «generen".

28 Julij. Toelagen aan den koster en den organist der hervormde gemeente te Batavia.

's Jaarlijks aan den koster der hervormde gemeente boveu zijn tractement uit de kerkmiddelen te vaiideeren:

voor 2 pi-auwen wit zand rd* 20

» 2 draagbalies • 10

» 4 emmers • ^

» bezems • 4

te rekenen, wanneer de godsdienstoeffening in de buitenkerk werd gehouden;

voor 2 bamboeze ladders > k

» 1 touw voor de klokken » 6

• het luiden der klokken » 4^

gerekend van primo Januarij dezes jaars;

of in het geheel 7*100

Voorts den organist in tractement te verhi^en tot rd' 1& ter maand en hem wijders wederom, als Iievorens, van rd 25 ter maand voor onderhoud van het orgel te laten jouisseeren, zoodra de eeredienst in de buitenkerk zal worden verricht.

1809. H.  W.  OAENOEL8.  8Sl 

31 lulij. Bepaling van hel tractemenl der vhUen'fnakers langs Java^s N. O. kmt op 25 rijksdaalders^ züver geld^ 'sfnaands.

Alle, vroeger door hen genoten inkomsten vervielen hiermede.

1 Augastos. Machiiging op de Ministers aan de hoven van Soerakarta en Djokjokarta uil te betalen aan den Soesoehoenan en den Sidlhan de jaarlijksche strandgdden, bedragende voor ieder hunner 10,000 Spaansche matten of 12,500 rijksdaalders^ züver gdd.

1 Augustus. Regding betreffende de prefeclures van Java's N. O. kust.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking genomen hebbende, dat de organisatie van het voormalig Java's gouvernement reeds zooverre is geïntro- duceerd, dat daartoe van wegens hoogst denzelven geen gecommitteerde meer benoodigd is, en verlangende, dat de prefecten in hunne prefectures navolgens de bepaalde orders en bevelen, ieder in den hare, zullen werkzaam zijn en daardoor voldoen aan de hun opgelegde verplichtingen, zoo btj de organisatie van Java's Noord-Oostkust, voorkomende hij besluit van den 1*" September anno passato, als bij de instructie voor hunne bediening beraamd;

heeft besloten den thans gecommitteerde tot de verdere introductie der organisatie van Java*s Noord-Oostkust, den ridder Jacob Andries van Braam, met medio Augustus aan- staande op het honorabelste van deze zijne werkzaamheden Ie ontslaan, gelijk dezelve wordt ontslagen bij dezen, en dat van dat tijdstip af ieder der prefecten in hunne prefec- tures navolgens de daar leggende orders, bepalingen en in- struclien zullen werkzaam wezen en hunne brieven, rapporten, berichten en rekeningen direct inzenden aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal;

822 1809. H. W. OAENDEL8.

wijders te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen, dat, ofschoon de prefectures langs Java's Noord-Ooslkost en de ho?en van Soerakarta en Djokjokarta in het dviel bestuur van elkander afgescheiden en onafhankelijk zijn en de respectieve prefecten en ministers van ban bestuur alleen aan het gouvernement-generaal verantwoordelijk worden, echter het administratieve onder een generaal toeverzichl blijven en zulks de ambtsverplichtingen uitmaken zal vao den hoofd-administrateur te Samarang; — en verder als een gevolg van dien te arresteeren, gelyk geschied bij dezen: V dat de verpachting van 'sLands domeinen van Java*s Noord-Oostkust jaarlijks te Samarang door den hoofd- administrateur zal geschieden navolgens hel bij zijne instructie bepaalde; 2^ dat alle inkoopen voor rekening van den Lande, zoomede alle besprekingen en inhuringen van scheepen en vaar- tuigen tot vervoer van 's Lands producten, zal geschieden door de prefecten, op advies van den hoofd-administrateor. met dit onderscheid voor den prefect van Samarang en Damak van daarin alleen communicatief met den hoofd- administrateur te werk te gaan ; en het contract tot den koop of inhuuring geslooten zijnde, zal de verdere directie daarover aan den hoofd-administrateur verUiJven, zoodanig als bij de instructie voor dien ambtenaar bepaald is; 3^ dat alle de kassen, zoowel als 's Lands magaz^nen en pakhuizen, niet tot de departementen van oorlog, marine of houtwerken behoorende, van de differente prefectaren zullen staan onder het generaal bestuur van den hoofd- administrateur, in zooverre dat hij zal nagaan alle oneigeo alscbrijvingen en uitgaven, terwijl de speciale verant- woording alleen de respectieve kashouders en admini- strateurs zal incumbeeren, die verpligt zullen wezen, uiterlijk voor den 8«" of W^ van iedere maand, hunne kassa-reekeningen en memoriên van restanten naarde reeds bepaalde orders aan den hoofd-administrateor te Samarang in duplo in te zenden, terv^i in dit poincl

1809. H. W. DAENDEL8. 823

de prefect van SaniaraD^ en Damak zich zal hebben te gedragen aan de instroctie voor den hoord-administraieur ; dat de kassen van eene der prefecturen grooter zijnde als de calculatie der uitgaven, den prefect van Samarang en Damak en den hoofd-administrateur te Samarang ge- zamentlijk de faculteit wordt toegekend om ten allen tijden het surplus daarvan over te brengen in de groote geldkassa te Samarang, dan wel zoodanige andere kassen, welke gelden noodig hebben, dezelven, uit de eene kas te ligten en de andere daarmede te stijven, zooals mede aan hun de macht verleend wordt om, evenals bevorens aan den zaakwaarnemer van Java was toegestaan, wissels tot dezelfde en soortgelijke eindens te verleenen op de kassen van de differente prefectures; dat den hoofd-administrateur wijders de macht wordt verleend om, buiten den jaarlijkschen en generalen opneem, onder ultimo December de kassen en magazijnen van de andere prefectures, buiten Samarang en Damak, zoo dikwijls te mogen opneemen of doen opneemen, als hij noodig zal oordeelen, in welk geval.de prefecten zulks onder geene pretexten hoegenaamd zullen mogen weigeren ; doch zal de hoofd-administrateur, voor en aleer hij hiertoe overgaat, daarover confereeren met den prefect van Sama- rang en Damak en hunne deliberatiën hierover aan den Gouverneur Generaal moeten inzenden; dat alle eischen van benoodigdheden voor de differente prefectures door de prefecten aan den hoofd-administrateur zullen worden ingezonden, die dezelve examineeren en, met zijne consideratien gemotiveerd, aan hel gouvernement- generaal aanbieden zal ter bekoming van permissie tot de voldoening van dien; terwijl, ingevalle de voldoening van sommige artikelen geen uitstel kan veelen en de hoofd-administrateur daarin geene zwarigheid vindt, dezelve zal mogen verstrekken, doch daarop direct de approbatie van het gouvernement moet verzoeken, zooals in gelijker voege de eischen van hel gouvernement-generaal, voor

824 1B09. H. W. DAENOEL8.

zooverre Java's Noord-Oostkust betreft, aan den boord- administrateur zullen worden ingezonden, die dezelTe ver- volgens over de diflerente prefectures verdeeld. Blijvende overigens alle poincten der instructie voor deu hoofd-administrateur, die bij dezen niet zijn gealtereerd, in hunne volle kragt en waarde en dezelve, voor zooverre de respective prefecten aangaat, ter strikste observantie aanbevden. Zie ook SS Januari 1809.

1 Augustos. Instructie voor den pakhuümeesler te In^

Dit stuk is wel vermeld gevonden, maar niet aangetrolTen.

5 Augustus. Voorschrift nopens de betaling van koeli's en paarden, gebruikt wordende door particuliere rei- zigers of tot transport van goederen.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouvemeor Generaal in aanmerking genomen hebbende, dat, hoezeer de betaling der battoors en paarden door reizende personen over den landweg ook bepaald is, er echter eene ongelijkheid wegens de uitdeeling van dat geld existeerd, wanneer door de reizende personen, op iedere verwisseling van battoors en paarden, de betaling daarvan op diezelfde plaats geschiedt, waardoor som- mige battoors alleen geld ontvangen, wanneer zij goederen van particulieren transporteeren, terwijl andere weder, zolb van den Lande, dan wel van personen, welke in officie reizen, moetende doen, daarvoor geene betaling erlangen; en zyne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, verlangende, dat alles op eene gelijke en eenvormige voet geschiede en een ieder zijne regtmatige betaling erlange;

heeft besloten te bepalen, gelijk bepaald wordt by dezao, dat voortaan alle de battoors en paarden, welke tot transport van particulier reizende personen of goederen gebruikt worden, navolgens de bepaling en uitgestrektheid van iedere prefectore, op de hoofdplaats derzelver, behalve te Japara, alwaar zulks

1809. H.  W.  DAENDELS.  SW 

te C!oedoc8 of Joana kan geschieden, aan den maas pattij, onder annotatie* door den prefect of den scriba, zullen moeten uitbetaald worden ; en dat dit bedragen, hetzij maandelijks, dan wel zooveel langer, ter gelegener tijd, aan de differente draag- Yolkeren, na gelang der uitgestrektheid van hun territoir, proportioneel zal moeten uitgedeeld worden, het welke de respeetive prefecten op hunne verantwoordelijkheid zullen moeten surveilleeren, terwijl van zoodanige uitdeelingen be- hooriijke opgave en kennis aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zal moeten gegeven worden.

3 Augustus. Bepalingen nopens de leverantie van koffij aan de Regering.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, ontwaard hebbende, dat in de prefecture van Samarang de koffij, welke door den gemeen en man aan 's Lands pakhuizen te Boejolalie, Salatiga, Jamboe en Oenarang geleverd wordt, nog voor hunne rekening naar die van Samarang moet ge- transporteerd worden én zij daardoor eene merkelijke ver- mindering in hunne betaling ondergaan, en wel te Boejolalie met 40 stuivers, te Salatiga met 27^/2 stuivers, te Jamboe met SO stuivers en te Oenarang met 12Vs stuivers perpicol van 226 S, hetgeen geheel strijdig is met de intentie van hoogstdenzelven, welke de betaling der koffij tegens rd' 4, zilver geld, de picol van 22B fi bepaald heeft te moeten zijn vrij van eenig bezwaar voor den gemeenen man;

en nagegaan hebbende de wijze, waarop zulks in de overige prefectures van Java's Noord-Oostkust en in den Oosthoek plaats heeft, en verlangende, dat overal een gelijke wijze van leverantie en transport der koffij plaats heeft buiten bezwaar van den gemeenen man;

heeft bedoten te bepalen, gelijk bepaald wordt bij dezen:

dat de koffij, welke in de prefectures van Samarang door den gemeenen man aan 'sLands pakhuizen, zoo te Boejolalie, Sabtiga, Jamboe, ab Oenarang geleverd wordt, aan hem tegen de bepaalde prijzen van rd' 4, zilver geld, per picol van 225

826 1B09. H. W. OAENDELS

S zonder eenige korting zal voldaan worden en dat de regent van Samarang tevens gelast veordt te zorgen, dat de koffij door de Javanen zelve wordt gestampt en ontbolsterd en niet met de bast bij maten geleverd, zooals thans nog plaats heeft, terwijl het transport van de evengenoeiude pakhuizen en dat naar Samarang mede aan genoemden regent zal wezen ge- demandeert, welke zal hebben te zorgen, dat bij daartoe de noodige pedatltjs na het opgegeven modd aan handen beeft, ten einde daarmede de ingezamelde koffij van de voormelde vier plaatsen naar Samarang in het pakhuis te bezorgen, waarvoor hem door eikanderen te goed zal worden gedaan 8 stuivers, zilver geld, per pico] van 225 8;

dat in de overige prefectures en onder-prerectures door de respective prefecten zal moeten worden nagegaan, of de leverantie der kofüj door den gemeenen man op den tegen- woordigen voet ook van te verre distantie geschiedt en daardoor tot bezwaar van denzclvcn strekt, in welk geval zij aaa den Maarschalk en Gouverneur Generaal het voorstel zollen moeten doen om de noodige pakhuizen op zoodanig gelegens plaatsen, zoowd tot gerief van den koffij-lcverancier, ab tot gemak van hei transport der kpffij met pedatiijs naar bet pakhuis van iedere préfecture, op te rigten, als xy zullea vermeenen tot het bereik van dit doelwit het geschiktste te wezen en volgens welkers distantie dan ook proporiioned het hoven vermelde transport-geld aan ieder regent zal worden gevalideerd.

Terwijl de respective prefecten gehouden zullm wezen voortaan, na het afloopen van iedere kofBj-leverantie» aan het gouvernement generaal in te dienen een specifiek rapport van de hoeveelheden koffij, in ieder district iiigezamehl, de wijze, hoedanig de betaling daarvan is geschiedt, nevens een vergelijk tegen de leverantie van het vorige jaar.

3 Augustus. Vcreeniging der betrekkingen van Iraclemeni- boekhotuier en ktetn-kassier te Samarang,

Te Batavia en te Soerabaija had die vereeniging reeds phats

1809 H. W. OAENDEL8. 827

gehad, waardoor de administratie der financiën vereenvoudigd was. Het tractement werd bepaald op 5000 rijksdaalders, zilver geld, *sjaars.

3 Augustus. Aanstdling van een postmeester te Samarang.

Die benoeming geschiedde «onder het genot van zodanige •percento's, als bij het generaale reglement over het post-

wezen nader zullen worden bepaald**.

De eerslbenoemde voor deze betrekking was tevens scriba der prefectuur en secretaris van den prefect van Samarang en Demak.

3 Augastus. Opdragt op den hoofd-admnistraleur te Samarang van hel invorderen en ontvangen van *s Lands domeinen aldaar.

Zulks geschiedde, «vermits door de afzondering van den Oost- hoek van het voormalig gouvernement van Java en dezelve geheel te stellen op zich zelfs de werkzaamheden van den hoofd- administrateur te Samarang aanmerkelijk zijn verminderd, zoodat zonder bezwaar voor dien ambtenaar bij deszelfs tegens- woordige functie kan gevoegd worden de invordering van 's Lands domeinen, hetwelk reeds provisioneel aan denzelven is opgedragen bij besluit vanden 31^ Julij jongstleden, terwijl daardoor de administratie der finantién gebragt wordt op een meer eenvoudige voet".

9 Augustus. Verbod tegen het opmaken van rekesten voor zekeren Abrahams.

Is besloten, uithoofde van de irreverente uitdrukkingen omtrent den heer Raad ordinair van Indien, P. F. Ghassé, voor- komende in een aan zijne excellentie gepresenteerd request door de Moorscbe vrouw, Phatima Bonte Fakir Moharoad,de dato 14 Juli jongstleden, den steller daarvan, F. Abrahams, voor den lijd van agt dagen te^doen plaatsen in arrest op de Waterplaats en hem voorts voor altoos het opmaken van requesten en andere soortgelijke schrifturen te verbieden.

828 1809. H. W. DAENOELS.

9 Augustus. Vergunning lot het aanleggen tnm zoiU- pannen in de prefectuur Tegal,

Op de requeste van den zout-pachter te Samarang en na iugenonien berigt van den waarnemend prefect te Tegal is besloten aan denzelve het aanleggen van zout-pannen in die préfecture toe te staan en te permilteeren tot dat einde in huur te mogen houden de dessa's Kedong Kasaiubie, Soera Dadie en Bodjong Kellor.

9 AogQstus. Rang-regeling van den president derhooge militaire vierschaar.

Is besloten den president van de hooge militaire vierschaar, wanneer hij niet reeds uithoofde van zijne radicale post eeo hoogeren of gelijken rang bekleed, den rang toe te voegen ge- lijkstandig met den president van het coUcgie van Schepenen te Batavia, na ouderdom van aanstelling.

9 Aogustus. Aanstelling van een griffier bij de gene- rale secretarie.

Het tractement van dien griiBer bedroeg 10,00() rijksdaal- ders 'sjaars, >te betalen op den voet, zoo als de secreta- •rissen-generaal hunne appointementen" genoten.

9 Augustus. Instructie voor den griffier bif de gene- rale secretarie.

Art. 1. De werkzaamheden blijven onder de secreUrisseih generaal verdeeld volgens het op den 29*° Mei 1809 ge- arresteerde reglement, met deze verandering alleen, dat de secretaris-generaal, die met de algemeene expeditie belast was, daarvan voortaan zal zijn geêxcusoerd.

Art. 2. De algemeene expeditie wordt opgedragen aan den griffier, daartoe aan het hoofd geplaatst van het secre- tary van zijne excellentie den Naarschalk en Goovemenr

180d. H. W. OAENOELS. 829

Generaal en de zoi^ hebbende over het bewaren, registreeren, inbinden, enz. van alle inkomende en afgaande brieven en papieren.

Arl. 3. Op de afzonderlijke bureaux der secretarissen- generaal zullen derhalve geene papieren voorden gedeponeerd, maar de generale secrelarij daarvan de eenige en algemeene bewaarplaats zijn.

Art. 4. Van de generale secretarij zal, niet alleen de expeditie geschieden van de besluiten en aanschrijvingen van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, maar ook van de resolutien der hooge regeering, behalve alleen op Batavia zelve, alwaar dit tot bespoediging aan den eersten gezworen klerk van het secretarij blijft gedeman- deerd ; ook zal de directeur-generaal, de generale rekenkamer en de chef van dengeneralenstaf hare aanschrijvingen naarde kantoren, buiten Java gelegen, ter verdere verzending op de generale secretarij welmeld moeten overbrengen.

Art. 5. De expeditie van alle militaire besluiten en or- ders aan de commandeerende oflicieren en andere militaire personen zal voortaan geschieden van de generale secretarij en de chef van den generalen staf daarvan altijd doorafgave van extracten of kopijen worden geïnformeerd, ten einde de uitvoering te surveilleeren en daaromtrent de noodige corre^ndentie te onderhouden met de personen, die het concerneert, onder dezen verstande nogtans, dat hij alle aan- schrijvingen, deswegens naar de kantoren buiten bet eiland Java te doen, onder cachet volant moet overbrengen op de generale secretarij ter verdere verzending.

Art. 6. Voor de prompte uitvoering van al, hetgeen de expeditie concerneert, is de griffier alleen verantwoordelijk.

Arl. 7. De griffier houd korte notulen op alle de in- komende stukken en stelt daarvan een volledige kopij ter hand aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, zoomede aan de secretarissen-generaal, voor zooveel een ieders werkzaamheden aangaat.

Art. 8. De secretarissen-generaal, eenige aanschrijvingen,

630 IdOÖ. H. W. OAEND£L6.

besluiten of andere stukken geconcipieerd hebbende en die door zijne excellentie den Maarschalk en Gouyemeur Gene- raal zijnde goedgekeurd, geven dezelve af aan den griffier toi flne van expeditie.

Art. 9. De kolonel en commandant der haven en de sa- bandhar en licentmeester zullen aan den griffier altijd in tijd kennis geven van het aanstaande vertrek van eenige schepen of vaartuigen, onverschillig welke destinatie.

Art. 10. De secretarissen generaal zullen tot hunne ad- sislentie hebbeu ieder twee of drie Europeesche klerken.

Art. 11. Aan den griffier zal worden to^evo^ voorde generale secretarij en onmiddelijk aan zijne orders gesub- mitteerd :

een commies,

twee gezworen klerken, en

zes Portugeésche schryvers.

11 Augustus. Voorschrifl nopens min- en over-wiglen.

De heer waarnemend president [der Hooge Regering] heefl van wegen zijne excellentie, den Maarschalk en Gouveroeur Generaal, ter tafel geproduceerd, als:

een schriftelijk voorstel van hooggemelde zijne excellentie om de administrateurs voortaan niet alleen volgens desubns- terende bepaling verantwoordelijk te houden voor de minwich- ten, maar ook voor de overwichten, die op de goeder» onder hunne administratie bevonden worden, in dienroegen, dat, buiten het vervallen van de laatsten aan den Lande, nog door hen zal moeten worden aangetoond, van waar zoodanige overwichten herkomstig en oorspronkelijk zyn, en dat, bij- aldien die overwichten aanzienlijk mogten zijn, zonder dat bewezen kan worden, dat dezelve langs een regtvaardigen weg zijn verkregen, de administrateurs, bij wie dezelve ge- vonden worden, zullen worden gesteld in handen van bet officie fiscaal om tegen beu te procederen over by de afleveriiig gepleegt bedrog en als berovers van het credit van het gouver- nement ;

180Ö. H. W ÖAÉNOELÖ. . 8$t

ZOO is goedgeyonden en yeretaan zich met de motiven, in het opgemeU Toorslel geallegeerd, te conformeren en het zelve dienvolgens te converteren in een decreet, zooals ge- schiedt bij dezen.

11 Augustas. Lasi op de ^gevaceerd" hebbende vendu- meesters de vendihrMen ie anderteekenen.

Zulks werd bepaald »ten einde daardoor Jn conformité aan het 6"" artikel hunner instructie, een ieders verantwoorde- lijkheid te kunnen onderscheiden bij alle mogelijke te pro- flneeren nadeelen."

11 Augustus. Regding der prijzen van specerijen^ enz. en van de verhouding, imarm deze aan vreemdelingen gdeverd zouden worden.

De aankomst ter reede Batavia van eenige Anierikaansche schepen gaf aanleiding :

Ten eersten : de prijzen der noten te bepalen op rd' 2 : 24

de foelie op » 5 : 16

en de nagelen op • 1:12

of, wanneer over de noten gestort zijn geweest, > 1 : 2 alles zilver geld;

voorts de indigo, campfer en catoene garens op detegens- woordige prijs te laten verblijven; en

Ten tweeden: de proportien, waarin deze producten door alle vreemdelingen zullen moeten genomen worden, te stellen als volgt:

van de noten ft 100

» nagelen . . . . : » 75

■ fodie » 20

» indigo » 20

» catoene garens • 50

• campher • 40

doch met qualificatie om de inlandsche handehren met de drie eerste artikelen na de opgemelde verdeeling te adsisteren

832 1809. H. W. OAÉNOELd.

zonder tot het accepteren van indigo, catoene garens en campher verplicht te zyn.

14 Augustus. Amplialie van de instructie voor de gene- rale rekenkamer.

Ingevolge de reserve, voorkomende by het S7* artikel van de instructie der generale rekenkamer en in ampliatie van dezelve, is besloten:

1" dat de verantwoording der verschillende adniinistratiea, liegrepen onder het voormalige gouvernement van Java's Noord-Oostkust, aan de generale rekenkamer van Indien voortaan op geene andere wijze zal geschieden, ab thans en sedert de oprigting der gedachte kamer gebruikdyk is geweest; met dien verstande namelijk, dat van drie maanden tot drie maanden de reekeningen en ordonnantiên van elke administratie, zoowel onder de Samarangsche. als Sourabaijasche districten begrepen, aan de generale rekenkamer zullen worden ingezonden; en dat voorts na het uiteinde van ieder jaar de administratie-boeken zelve in originali aan dezelve zullen moeten worden ovei^gegeven en wel uiterlijk voor den 1''" Maart van het volgende jaar. op zoodanige poene voor degeenen, die daarin nalatig zullen blijven, als bij het !25^ art. der instructie van de meermelde kamer ten aanzien van de dienaren op de buiten kantoren is bepaald; %^ te bepalen, dat voortaan de administratie-boeken der ver- schillende weeskamers, zoo te Samarang, als elde» ap Java of op de overige etablissementen van den staat in Indien, mede jaarlijks ter visitatie en examinatie aan de generale rekenkamer zullen worden ingezonden. En zal hiervan extract worden afgegeven aan den directeur generaal van 'sKonings finantien en domeinen, de generale rekenkamer, de prefecten op Java en wijders aan alle prefecten, gezaghebbers en commandanten, wien zulks mag aangaan, om te strekken tot derzelver informatie en narigt Zie ook 19 December 1808, 17 JanuariJ en 3 Febniarij 1809.

1809. H. W. OAENOEL8. 8SS

15 Augustus. Verkoop van landerijen in het voormalige regenlsdMp Tangerang.

Op 15 November 1809 zouden door vendumeesteren in het heeren-kigement te Jakatra publiek verkocht wonlen:

N^ 1. De bazaar van Tangerang met de daarbij gehoorende grond, benevens een gedeelte van het land Grinding, van de zuidelijke scheiding van het land van den heer brigadier, von Lutzow, genaamd Wilgenburg of passer Baroe, tot aan de Noordelijke grenzen van het verhuurde land Tjunie, aan den suiker-molenaar Tan Lien verhuurt, uitmakende circum circa een uitgestrektheid gronds ter breedte van 2400 en ter diepte van ruim 600 roeden, gerekend van de rivier Tsjiedauie tot de spruit Sabie.

N®. 2. Een gedeelte van het land Grin^ing, strekkende van de Noordelijke grenzen van het opgemeld land Tjunie tot aan de uitmonding van de spruit Tjie-gronson in de rivier Tsjiedanie, breed circum circa 2400 en diep ruim 600 roeden, gerekend van de rivier Tsjiedanie tot aan de rivier Mentjerie.

N^ 5. Een gedeelte van het land Grinding, breed circum circa 3000 en diep ruim 600 roeden, waarvan de breedte zich bepaald van de uitmonding van de spruit Tjie-gronson tot aan de uitmonding van de rivier Tjilampoang en de diepte van de rivier Tsjiedanie tot aan de rivier Mentjerie.

N**. 4. Een gedeelte van het land Grinding, strekkende van de uitmonding van de rivier Tjiclampoan tot aan de Noordwestelijke scheiding van het land Sading aan den voet van den bergPenankan, boven het gehugtCrauwang, bepalende zich de diepte van de uitmonding van de spruit Tjietras in de rivier Tjiekeniekie tot langs gemelde spruit, dewelke uit bet gebergte ontspringt en thans de scheiding maakt tusscheu het district Gobang en het land Sading, zijnde te zamen een uitgestrektheid lands van ruim 3000 roeden breed en 600 roeden diep.

N^. 5. Dat gedeelte van het land Sading, hetwelk tot dusverre onder het regentschap Tangerang heeft behoord.

»U1AAT-I0n DUL !▼. 53

854 180d. H. W. OAENDELS.

N®. 6. De om de Oost leggende vijf kleine districten, Medan, Krangan, KademaDgan, Jelletran en Linkoog, te zamen breed, ten Zuiden en ten Noorden, 1690 roeden en bepaald tosschen de rivier Tsjiedanie en Anfcé.

N^ 7. De mede om de Oost leggende drie peroeeieo. iampan-ilir, SaUbanlar en Galoerahan, geiamelijk breed 1875 roeden en insgelijks tosschen de ririer Tjiedanie en Anke Jmsloten.

N^. 8. De om de Oost leggende landen, Penja-brahau, Janpan-oediek en het vruchtbare perceel Coripan, te zamen breed) ten Zuiden en ten Noorden, 4081S roeden en mede tusschen de rivier Tjiedanie en Anke besloten.

En zulks op de navolgende conditien, als: 1^ dat de kooper van de bazaar Tangerang verdacht zal hebben te tljo, dat eenlijk de grond der bazaar met de daaraan geaccrocbeerde privilegiën verkocht wordt, waar- onder dus niet begrepen zijn de daarop staande, steene pedakken, als het eigendom van particulieren en niet van den Lande zijnde, en welker inwoonders dierhalveo in het gerust en ongemolesteerd bezit van de woningen zullen moeten verblijven, onder deze conditie nochtans, dat de eigenaars van de pedakken dezelve grondhmir aan den kooper van de bazaar zoUen moeten Uijveo betalen, die daarvoor in dit jaar betaald is, legea rd'. 5: 18, koper, voor ieder pedak, alsmede dat de inkoinsleD van de overvaart en tol zullen geheven worden op deo tegen woordigen voet ten behoeve van den kooper: V dat de bijzondere verpachtingen op de bazaar, ab daar zijn de topbanen, madat-kitten, overvaart, de tol, arat eo het slachten van vee, voor dit jaar tot ultimo December zullen blyven almede op den tegenwoordigen voet teo behoeven van den kooper; S** het gouvernement staat toe en guarandeert de basaar, ingevolge de prerogativen, bepalingen en oi-ders» voor de bazaars in het algemeen gearresteerd, akmede dat in dies nabijheid gcene andere previlegieu tot het

1800. H. W. DAENOeLG. 8SK

fao eeo of meer bazaars, zoo lange daze beslaat, zal geconcedeert worden, terwijl deze bazaar ook niet zal mogen worden verlegt;

4° dal de koopers der perceeleo om de Oost, hiervoren onder n^. 6 vermeld, zuUen hebben in bet oog te houden, dat daaronder niet begrepen is het district Babakan, hetwelke door hun hoog Ëdelhedeos bevorens aan den depatlij van Tjie-anjor is afgestaan ter plaatsing van koffie-pakhuizen, alsmede niet dat gedeelte van bet by per- ceel 8 voorkomende land Coripan, waarop de schout verblijf houdt en in het vierkant bepaald wordt op 100 roeden;

5*^ dat onder de koop der voorschreven landerijen mede niet bedoelt wordt de onder het land Grinding om de West en onder het land Linkong om de Oost gehoorende landen, waarop olij- en suiker-molens geêlablisseerd zijn, dewelke nader distinct bij den verkoop zullen worden opgegeven ;

6^ dat de koopers der perceelen van het land Grindin^ gehouden en verplicht zullen zijn de publieke wegen te onderhouden in een rijbaren staat ; dal de koopers zullen bezwaard zijn met de servituten, waaronder gemelde perceelen lands van oudsher mochten hebben gelegen, bij voorbeeld van wegen en passages over gemelde landen ten dienste van het algemeen of aangrenzende landen, het geven van water aan de naburige landen en wat dies meer is;

7^ zullen de koopers gehouden z^n, boven de kooppenningien, te belalen de gewoone ongelden, bij den verkoop en opdracht van het door hun gemijnde land vallende. Eindelijk wordt hierbij genoteerd, dat de koopers zich

zullen moeten houden aan de bekende scheidingen, zonder

dat men zich verbind aan de diepte of lengte, die hier

eenlyk calculatief is opgegeven.

Gezamelijk brachten deze landen op eeiie som van 419,800 rijksdaalders, papieren geld.

856 1d09 H. W. DAENDELS.

18 Augustus. Afschaffing mn de -^begrafenis-ongdden'* poor lijken van in een hospitaal geslarven Lands- dienaren.

Deze bedroegen 1 : 36 rijksdaalder voor elk lijk, waanran de doodgraver kreeg 56 stuivers en het overige als »kerk regt" werd geheven.

De afschaffing geschiedde op grond, dat «alle Lands-dienareo actueel gratis in hel hospitaal worden verpleegd'*.

Voor de lijken van vreemde zeevarende bleven de «begra- fenis-ongelden" stand houden.

15 Augustus. SpiUage voor den baas van het reparalie- atelier van wapenen.

Is besloten aan den baas van het atelier van reparatie der wapenen toe te slaandehiernagespecificeerde toera orspilbire op het bewerken der onderscheidene metalen, als:

dertig percent op het nieuwe ijzer,

veertig » > > oude •

vijf en twintig percent op het staal, » > • » » » rood plaat-koper,

dertig percent op het geel plaat-koper, met dien verstande noch thans, dat hij gehouden zal zyn alle de metalen, welke hij ingevolge deze schikking mogte over- winnen, eerlijk aan het gouvernement te verantwoorden en niet strekken tot deszelfs particulier voordeel.

15 Augustus. Organisatie van den Hoogen Raad van jmtilie^ enz.

Is goedgevonden en verstaan: 1® het ligchaam van den hoogen Raad van justitie alsnu ie doen bestaan uit: een president, een vice-president,

1800. H.  W.  DAENDEL8.  837 

Y^f ordiDaires raden en twee extra-ordinaires raden; en hun aan tractementen toe te leggen, als:

aan den president rd' 15000

» > vice-president » 10000

• de ordinaires raden » 6000

» • extra-ordinaires raden » 4000

betaalbaar de helft in zilver en de helft in papiere geld ;

1^ provisioneel en tot zoo lang door Zijne Majesteit den Koning daaromtrent anders zal zijn beschikt, het costuum van weimeiden hoogen Rade en deszelfs ministers te bepalen tot een zwart kleed, driekanten hoed en degen;

5" het getal en de inkomsten van den griffier, advocaat-fiseaal en verdere ministers en suppoosten van gedachten Rade te laten op den tegenwoordigen voet, doch de post van water-fiscaal geheel in te trekken en de werkzaamheden van dezelve over te brengen op den advocaat-fiscaal met behoud der suppoosten van den water fiscaal en hetgeen hem tot dedommagenient zijner onkosten is toegestaan;

4^ de veranderingen, welke overigens in de manier van proce- deeren en de insiructiên der suppoosten van den Raad of in eenig ander gedeelte der inrigtingen noodzakelijk mogten zijn, of er te laten aan den nieuw te benoemen Raad van justitie en denzelven te demandeeren om daaromtrent na bevinding van zaken de noodige voorstellen te doen ; en

S^ ter bevordering der justitie, in het tegenswoordig gebrek aan bekwame practizijus te voorzien door het benoemen van twee gesalarieerde procureurs, op dien voet, dat het hun toegelegde salaris eenlijk strekke tot goedmaking der kosten en voorschotten, die zij in de eerste twee a drie jaren van hun practijk .verplicht zijn te dragen en om inmiddels ook ^iet geheel van een middel van beslaan te zijn ontbloot; voorts dit salaris te bepalen voor den eenen op rd' 3000 en voor den andere op rd* 2400. 's jaars, om 's jaarlijks met een derde te worden verminderd en met het uiteinde van het derde jaar geheel (e cessceren

858 1800. H. W. OAENDELS.

15 Aoguslas. Instructie voor den Boogen Raad tan justitie van Hollandsch Indië, residerende te Batavia.

Art. 1. De Raad Tan justitie zal bestaan ait één presi- dent, één vice-president, vijf ordinaris en twee extra-onii- naris Raden, als ook gesterkt en voorzien wezen mei een advocaat-fiscaal, alsmede een secretaris of griffier en Iwee gezworen klerken, alle bekwame en wel geqiialificeerde |)er- sonen ; en zullen voortaan genoemd en gequalifireerd worden . de president en raden van den boogen Raad van joslitie van Hollandsch Indien.

Art. 3. Het zegel van den Raad zal zijn het gouverD^ ments zegel met het opschrift : hooge Raad van joslitie van Hollandsch Indien, en zal door den president in bewaring gehouden worden, ten einde daarmede alle brieven en pa- pieren van justitie te zegelen.

Art. 3. En zullen in voorschreven Raad niet te gelijL mogen fungeren vader en zoon, schoon-vader en schoen-zoon of broeders en zwagers, mits nochtans dat zoodanige opki»- mende affiniteit geen verhindering zal geven.

Art. 4. Vervolgens zullen de raden ook niet mogen ju- geren in zaken der geenen, die hen lieden bestaan tot in den zesden graad, inclusive, zoo in consanguinileil, als in affinileil

Art. B. Geene vau de raden zullen pagters, noch mede- standers, nochte ook borgen ofle contra borgen derzelver, direct of indirect mogen wezen.

Art. 6. Zij zullen medd geene giften, gaven of geschenken aannemen van iemand, die voor den Raad eenig proces ol andere zaak heeft of zal krijgen, sub poene van de wel. bij placcaat van den -4~ Februarij des voorleden jaars op bt i accepteren van geschenken bepaald.

Art. 7. Item zullen die van den Raad partijen, die voor haar eenig pi*oces hebben of apparent staan te krijgen, in hunne zaken geen advies of raad geven ; en, bij aldien een icr leden iemand onwetend mogte eenig advies of raad gegeven hebben en dal die zaak naderhand voor den Raad geven-

1809. H. W. DAENDELS. 839

tileerd wierd, zoo zal de zoodanige gehouden zijn zich zehreo daarvan Ie excuseren, op poene van voor de eerste reis van hunlieder ambt en dienst voor den lyd van een jaar gesus- pendeerd en voor de tweede reis van staat en digniteit ge- priveerd te zullen worden.

Art 8. Niemand uit den Raad zal de geheimen, gehouden besoignes, raisonnemenlen en deliberalien over de zaken, al- daar litis pendent of verhandeld wordende, mogeif releveren, op gelijke poene, als in het even voorgaande artikel.

Art. 9. Alle jaren, dien eersten regtdag na nieuw jaar, zal ieder lid des Raads in handen van den president en die wederom van den vice-president of volgenden raad den eed van purge moeten afleggen, in maniere als volgt:

Wij verklaren en zweren het voorleden jaar van niemand, die voor dezen Raad te doen heeft gehad of apparent stond te doen te krijgen, eenige geschenken, klein of groot, ont- vangen of genolen te hebben, noch wij zelven, noch onzes wetens onze huisvrouwen, kinderen, famillieu of wie het ook mogte wezen, die ons mogen aangaan, direclelijk noch indireclelyk, gelijk wij ook voorlaan beloven ons daarvoor heiligUjk en religieus te wagten; tot bekrachtiging van dien zeggende :

Zoo waariyk helpe ons God Almachtig.

Art. 10. Ook zal ieder lid gehouden zijn op de minste suspicie zich tegen den anderen invoege voorschreven te zuiveren.

Art. 11. Insgeiyks zullen de partyen of een derzelven, op welke suspicie valt, by eede gehouden wezen te verklaren, dat zy aan niemand van den Raad, direcleUjk of indireclelyk, ielwes hebben beloofd ofte ook zullen beloven te geven.

Art. 12. De voorschreven president en raden zullen justitie administreren en regl doen in den naam en van wegens Zyne Majesteit Louis Napoleon, Koning van Holland.

Art. 13. Des dal zylieden alle de geenen, die des requireren, zonder aanzien van personen, helzy ryk of arm, groot of klein, van wat staat of conditie hy zoude mogen wezen,

840 1609. H. W. DAENOEL8.

zonder gunst, vreze, simulatie of dissimulatie, regt en justitie doen, vervolgens hare gewijsdens, zoo sententien, decreten, ordonnantien als appoinctementen, doen executeren en ten effecte brengen.

Art. 14. Tot welken einde dan ook alle de respective officieren in Hollandsch-Indiên, niemand uitgezonderd, verorden gelast en geordonneerd, gelijk zij uit krachte dezer gdast en geordonneerd worden, dat zij, op vermaning en autorisatie van voorschreven president en raden, haarlieder fiscaal, ministers, deurwaarders en substituten tot het executeren van de gewezene sententien, decreten, ordonnantien en ap- poinctementen behoorlijke assistentie zuUcn doen, op ver- beurte van hunlieder ambten en geëvenredigde correctie, naar exigentie van zaken.

Art. IK. De ordinaire vergaderingen, regtdagen en roHe van ^voorschreven Raad zullen op Woensdag, des morgens ten half acht uren, gehouden en verders aldaar, na hel afloopen van de rolle, gedepecheerd worden de gepresenteerde re- questen, dewelke aan den president zullen worden overgegeven ten fine daarop door den griffier of secretaris te doen appoin- teren, zoo en in diervoegen, als bij den Raad zal wezen ge- concludeerd, waarna dezelve ten spoedigsten door den griffier of secretaris getekend en aan de supplianten uitgegeven zullen worden.

Art. 16. En zullen de ordinaris vacantien voor gemelden Rade wezen van den eersten Woensdag in October tot den eersten Woensdag in November en van den tweeden Woensdag in Maart tot dén eersten Woensdag in April.

Art. 17. Rij het examineren, visiteren en afBoen van pro- cessen zullen omtrent het criminele geen minder als zeven en aangaande het civile niet minder als vijf raden moeten present zijn, van het begin tot het einde toe.

Art. 18. Item zullen de voorschreven president en raden in de raadkamer, zoo ojT ordinaire, als extra ordinaire ver- gaderingen, verschijnen en van 's morgens ten half acht tot elf uren aldaar moeten blijven of wel zooveel langer, als de

1809. H. W. OAENDCLS. 841

zaken naar het oordeel van den president zullen vereischen, zonder eerder te mogen scheiden, tenzij om gewiglige en gefundeerde redenen.

Art. 19. Vervolgens zullen de leden van den Raad haar op de voorschreven vergaderdagcn niet mogen absenteren dan met voorkenntsse van den president ofte van dengeenen, die in zijne plaats presideren zal.

Art. 20. De Raad voorschreven zal kennis nemen van alle zaken van appel en reformatie, die van den geregle van Batavia en de verdere, respective, judiciêle coUegién op alle buiten-kantoren, voor zooverre dezelve niet zijn van het ressort van de hooge militaire vierschaar, item van alle andere lagere regtbanken aan haar moeten devolveren, alsmede van zaken in materie van reductie, van uitspraken van arbiters ofte goede mannen.

Art. 21. In voege dat van nu voortaan alle verzoeken van reduclien, reformatien en appellen, niet alleen zonder, maar ook met de clausule van relief jegens de indebite interjectie, verheffing en prosecutie der appellation, aan den meei^emelden Raad van justitie direct zullen virorden gedaan en dat ook aan haar de stukken, in de vorige instantten gediend hebbende en overgelegd zijnde, onder eenen ordentlijken inventaris, behoorlijk geëvangeliseerd, per missive zullen worden

Art. 29. Item zal bij den voorschreven Raad ter eerster instantie kennis voorden genomen van zaken, in welke bij voorschreve en andere regteren regt geweigerd ofte onbe- hoorlijk gedilaijeerd wordt, bij wege van evocatie.

Art. 23. Voorts zal dezelve Raad exactelijk doen infor- meren en inquireren op de abuizen en deliclen van alle de fiscaals, bailluwen, landdrosten en andere officieren, fungerende in Hollandsch Indien, en, die gehoord zijnde, dezelve naar gelegenheid van zaken corrigeren ; en, indien bevonden wordt, dat zij bij merkelijke redenen schuld hebben, hen bij provisie mogen suspendeeren van hare diensten en officiën, waarvan door den president immediaat aan de hooge regering kennis

842 1800. H. W. DAENDEL8.

zal gegeven wordoD omme die bedieuingen intasscheD te kunnen suppleren.

Arl. 24. Ook zullen de voorschreven president en raden in de eerste instaulie tot maintien van het regt, de waar- digheid en souvereinitcil van Zijne Majesteit den Koningvan Holland, mitsgaders de publieke finantien en domeinen, joslilie expediëren, doch, voor zooverre de Iwee laatslgemelde objeclen aangaat, daarin niet termineren, nog sluiten, zonder dal de president en raden de hooge Indische regering desw^ens alvorens hebben geadieerd.

Art. 25. Alle zaken, zoo civiele, als criminele, concer- nerende ^s gouvernenrents dienaren, uitgezonderd d^eeneo, welke tot de jurisdictie van de hooge militaire vierschaar behoren, ook zoodanige personen, die ten genoegen der hooge regering uit 's Lands dienst worden ontslagen, behoudens bare rang en qualiteit, die zij in den dienst hebben gehad, item aUe, die uit 's Lands kassa eenig koslgeld en gage genieteo« bekomen en behouden, zullen ter eei'ster instantie voor deo Raad van justitie worden geventileerd.

Art. 26. En wanneer tusschen bui^ers of andere in- of opgezetenen en Lands dienaren gedelinqueerd wordt, zal de officier, dewelke bij. preferentie de delinquanten eerst in arrest of hechtenis heeft gesteld ofte op het delict begonnen is in- formatiên in te winnen, dezelven, zoowel 's Lands dienaren, als de burgers, in- of opgezetenen voornoemd, en zoo vice versa calangeren en te regt stellen voor gemelden Raad nü justitie.

Art. 27. Item zal voorschreven Raad in den eersten kennis nemen van zaken, rakende vreemde kooplieden, geene vaste woonstede ofte residentie onder 's Konings gebied hebbende, hetzij dat dezelve op Batavia kwamen te delinqueren ofte tegens den andere eenige actiën wilden institueren, dan wel door wie het zij, in regten betrokken moglen worden, zolks. dat alle arresten en provisiën van justitie, concemereode voorschreven, vreemde kooplieden^ bij deuzelven Raad zoUeo moeten verzocht en verleend worden.

1809. H.  W.  DAEN0EL8.  843 

Art. 28. Item van zaken van admiraal- en piraatschap of die concernerende de zeevaart, wanneer namelijk vreemde natiën haar volk of schepen buiten 'sLands in het ressort van HoUandsch Indien ofte in de zeeén van dien beschadigd hadden die van het gouvernement, alsmede de burgers en inwoonders van Batavia, dan wel de op- en ingezetenen van deszelffl koloniën en wat des meer zij.

Art. 29. Zullen ook voor den Raad komen in rauactie alle de zaken, concernerende tollen, pagten en licenten, waar- onder ook begrepen zijn alle openbare tappei*s en herbergiers, dewelke maandelijks de pagten moeten opbrengen.

Art. 30. Mitsgaders alle zaken in materie possessoir, met hetgeene daaraan dependeerd, als van maintenue, spolie en complaincten, zoowel tnsschen op- en ingezetenen der kolonie, als Treemdelingen en naburen.

Art. 31. Weduwen, weezen en andefe miserabele per- sonen zuilen ook ter eerster instantie hare zaken voor den Raad mogen brengen, doch niet wanneer dezelve bij cessie of transport zijn gekomen aan de actiën van alle zulke per- sonen, welke niet ter eerster instantie onder de judicature van den Raad behoren.

Art. 32. Item zal de Raad kennis nemen van zaken, rakende de munten, dat is te verstaan, bij aldien iemand, van wat conditie of staat hij mogte wezen, de munten van Zijne Majesteit den Koning, hetzij dat die zijn van de gewezene generaliteii of van de voormalige zeven provintien, dan wel andere, die in HoUandsch Indien gangbaar zijn, had gemaakt, vervalscht of besnoeid.

Art. 35. Die geene, die onder eenen dagelijkschen regier in Indien zijn gezeten, zullen, gelijk tot nog toe is gebruikelijk geweest, de een den anderen niet mogen verbieden elders te regt te slaan bij prorogatie of onderwerpingen van juris- dictie in zaken, niet excederende de somma, tot welke hunnen dagelijkschen regier is toegeslaan bij arrest te wijzen, tot hoeverre mede zal cessereu de vergunning, gegeven aan we- duwen, weezen en andere miserabele pei'soueu.

844 1809. H. W. DAENDELS.

Art 34. Doch partijen wonende onder venwheidene regters, zullen de debiteurs bij prorogatie van jurisdictie niet betrek- baar wezen voor den Raad van justitie, ten ware zij baar zelven uitdrukkelijk en specifiek de jurisdictie van den voor- schreven Raad hadden onderworpen en de actiën waren surpasserende de somma van 50 rijksdaalders.

Art. 35. Vervolgens zal gemelde Raad ook kennis hebben en nemen van alle criminele zaken en excessen, die verjaard en ongecorrigeerd gebleven zijn,

Art. 36. De Raad van justitie zal de autoriteit en de magt hebben om te examineren de stukken en proceduren waarop bij de lage regtbanken in Hollandsch Indien extra ordinaris geprocedeerd en de straffe des doods niet geinfli- geerd is geworden, ten fine Ie onderzoeken, of het delict naar zijne qualiteit is geêstimeerd en gestraft geworden: en zullen dan ook de lage regtbanken gehouden zijn de vooi*schreven processlukken in voege, als die mogten zijn ge- sloten, behoorlijk geëvangeliseerd, aan gemelden Rade op de eerste aanmaning over te geven of te zenden.

Art. 37. Item zal dezelve Raad alle personen, uitgezonderd in zaken, behoorende tot de jurisdictie van de mililaire vier- schaar, bij preferentie mogen ontvangen ter purge.

Art. 38. De Raad zal ook kennis hebben en neemen van zaken, alwaar van ondeugdelijkheid gecalangeerd worden cos- tumen, gewoontens, keureu of herkomen; ook dezelven mogen declareren corruplele en die als ondeugdelijk aboleren en te niet doen, bij aldien zal bevonden worden, dat het alxoo behoorde te geschieden.

Art. 39. Daartegen zal de Raad van justitie haar niet bemoeijen en bekreunen met het verleenen ofte depecheren van bcneficien van inventaris, requesten civile tot rdeve- meuten van contracten, substantiële en extra judiciele be- zwaarnissen, nochte van niandamenten van cessie, respijt en in- ductie, nochte van brieven van gratie en pardon, maar zullen alle dezelven verzocht en geêxpedieerd worden by den Gou- verneur Generaal en de Raden van Indifin^ doch met com*

I80e. H. W. DAENDEL8. 845

miltimus aan den Raad ten fine Tan interinementen, waaronder nochtans niet worden begrepen brieven Tan abolitie en pardon, gewezen naar sententie, die de soaverein zonder interinement ex infinito gratiae potestate zoude kunnen ver- leenen.

Art. 40. Echter zal de Raad mogen decerneren en ver- leenen reqaesten civiel om gereleveerd te worden van fouten, omissien en vei*zuimenissen« in judiciele aclens geschied, te welen van verloop of verstek van peremptoire dilaijen, fa- tale lijden en andere diergelijken.

Art 41. Ook zal de Raad bevoegd wezen aan een iegelijk te verleenen mandamenten en interdictien poenaal van ar- resten, item om ex lege ditfamari actie to institueren, waaromtrent voor denzelven Raad zal worden geprocedeerd, zooals tol nog toe aldaar gebruikelijk is.

Art. 42. Voorts zal de Raad verpligt zijn, wanneer eenige van hare mandamenten, provisien van justitie, sententien, appointementen, en wat des meer zij, zouden moeten worden geêxploicteerd ofte geëxecuteerd aan personen, in bet vader- land of op de buiten kantoren in Indien gedomicilieerd en bescheiden, alle zulke mandamenten, etc, benevens een notul, in Rade van Indien over te geven, met verzoek, dat dezelve mogen worden vei*zonden ter plaatse, alwaar de gedaagdens en gerequireerdens zich onthouden, ten einde aan die naar hnnne forme en inhoude te kunnen worden geêxploicteerd.

Art. 43. Gouverneur Generaal en Raden van Indien op eenige voorkomende zaken, de justitie betreffende, of ander- zints verlangende in te nemen hel berigt, consideratien of advies van den hoogen Raad van justitie of dezelven Raad aan hunlieden iets voor te dragen hebbende, zal voortaan al zulks geschieden schriftelijk bij besloten missive, behoorlijk en met observantie van de noodige egards gecoucbeerd.

Art. 44. Gouverneur Generaal en Raden vermenende te moeten verleenen provisionele of onbepaalde surcheance van de bij den hoogen Raad aanhangige procedures of wel te moeten overgaan tot eene dadelyke opheffing en vernietiging

646 1809. H. W. OAENOELS.

van dezelve, zullen president en raden, nadat hun het extract der resolutie dien aangaande zal zijn ter hand gesteld, daarin berusten, behoudens echter de faculteit, welke hun bQ dezen wordt gelaten, om zich, door zoodanige resolutie bezwaard achtende, hunne belangen daartegen bij Gouverneur Generaal en Raden in te brengen, met vrijheid om, wanneer Gouverneur Generaal en Raden des niettemin bij hun genomen bedait mogten blijven persisteren, ouder obedientie aan bet voor- noemde besluit, van deze zaak met overzending der stukken, daartoe betrekkelijk, aan den Minister van Zijne Majesteit tot de zaken van koophandel en koloniën kennis te geven.

Art. 45. Daarenboven zullen de president en raden van justitiei zoo dikmaals zulks op eene verzekerde wQze ge- schieden kan, gehouden zijn, buiten en behalven de justitiële rollen, direct aan voormelden Minister tot de zaken van koop- handel en koloniën een summier berigt of rapport, bij forme van eene missive, toe te zenden en het duplicaat daarvan alvorens bij de hooge regering over te brengen, inhoudende een succint relaas van de voornaamste voorvallen en behande- lingen van zaken In voorschreven Rade.

Art. 46. Laastelijk zullen de president én raden van justitie bij de aanvaarding hunner bedieningen in handen van Gouver- neur Generaal en Raden afleggen den navolgenden eed:

Eed voor den Prmdent en Raden van juslitie.

Ik bclove en zwere Zijne Majesteit, den Koning, als mijnen hoogen en doorluchtigen souverain, mitsgaders don Gouverneur Generaal en de Kaden van Indien gebouw en gelrouw te wezen; de secreten der kamer aan niemand te openbaren: van niemand, die voor den Raad processen heeft ofte apparent hebben zal, eenige giften ofte geschenken te ontvangen, di- rectelijk of indirectelljk ; mitsgaders goed, kort regt ende justitie aan ieder te administreren, zonder oogluiking, simulatie of dissimulatie, aanzien van personen, haat ofte gunst, gelijk als een vroom en opregt regter toestaat en betaamd, alles

teOd. H. W. OAENOELS. 847

agtenrolgens de ordres, instructien en placcaten, daar omtren t geftmaneerd of nog te emaneren.

Zoo waarlijk belpe mij God Almachüg.

Art. 47. Alle vorige ordonnantien en instructien, Toor den hoogen Raad van justitie te Batavia vastgesteld, voor zoover dezelve met den inhoud dezes mogten strijden, worden bij dezen gehouden voor geaboleerd.

Zoo is het, dat wij ontbieden en bevelen den hoogen Raad van justtlie van Hollandsch Indien, het collegie van Schepenen dezer stad, nevens alle officieren en justitieren, en generaal elk en een iegelijk, die het zoude mogen aangaan, om zich dien overeenkomstig te gedragen.

En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze, zoo op Batavia als de verdere bezittingen van Zijne Majesteit in Oosl-Indiên, worden ge- publiceerd en geaffigeerd ter plaatse, waar men gewoon is publicatiên en afficliën te doen, mitsgaders worden afgekondigd ter audiëntie van de roUe van voornoemden Raad.

15 Augustus. Verwisseling van kleine, onbruikbaar ge- warden credil'brieven.

Is goedgevonden, met alteratie van bet besluit dezer re- geering van den 14^° Juli jongstleden, president en Schepenen van Eatavia te chargeeren met de inwisseling van de oude en onhandelbaar geworden kleine credit-brieven van rd" 10, 5, 5, t en \ tegen afgave van de ingevolge besluit van den 13^ Maart jongstleden aangemaakte en bij publicatie van den 14"° Juli daaraan volgende gangbaar verklaarde credit- brieven van rd* 10, 6, 3, 2 en 1 en den tijd dier in- en verwisseling te bepalen tot ultimo November aanstaande.

Op 34/30 November 1809 is de termijn voor de verwis- seling verlengd tot ultimo Jamiarij 1810. -^ Zie ook 2 Sprok- kdmaand 1810.

848 I60e. H. W. DAENDEL6.

4^ Aagtistus. Vet bod legen den uüvoer van kaper geld naar de groole Oost. — Yoorschrifim nopens wUseU en crediel'brieven uit dal gedeelte van Indië.

Is goedgevonden:

1° de in kas getelde gelden aan de houders der wissels en crediet-brieven alsnu te doen restitueeren met de bij deze regeering bepaalde agio van 100 percent:

%^ de Ooslersche gouvernementen aan te schrijven om deze regeering in den aanstaande, ter voorkoming van alle ver- keerde praktijken, bij tijds te informeeren, ofdeop wissels geschoten gelden of de verleende crediet-brieveu werkelijk geen anderen oorsprong hebben dan uit aangebragle eo verkogte koopmanschappen dan wel uit in kas getelde gelden;

3^ aangezien het koper geld op Ambon en Banda pari aan het zilver geld wordt geaccepteerd en hiervan door particu- liere handelaars, in prejudicie van het gouvernement, grelig wordt geprofiteerd, den uitvoer van koper geld, zoo van Batavia, als Java, naar de groole Oost en den invoer \an hetzelve aldaar bij een publicatie te verbieden, sub poene, dat de overtreders aan lijf en leven worden gestraft.

17 Augustus. Vermeerdering van hei aani€U leden p<ni de hooge militaire vierschaar van aclU tot tien.

Zulks geschiedde »ter voorkoming van alle vertraging, die door de absenlie van sommige leden, welkei*s diensten dikwerf elders worden gerequireert, aan een prompte afdoening zoude kunnen worden toegebracht".

Zie ook 22 April 1808.

24 Augustus. Bepalingen nopens Jiel pennislen-gesticht te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan: 1^ dat, zoodra het oude gesticht zal wezen ontruimd eo de

léoè. H. W. bAÉNOÉLè. 84^

pennisten in hel gouvenieiiieDtshois zuUeo zijn overgegaan, alle bevorens, Landswegen gedane verstrekkingen en toe- lagen cesseeren en de pennislen eenlijk zullen jouisseeren van het genot eener vrije woning, het een en ander in te gaan met ultimo dezer;

2® dat de roerende omslag van het gesticht van slaven, meubelen, kombuis-goederen, etc. bij publieke vendutie ten behoeve van het fonds door de administrateurs- generaal zullen worden verkocht;

3^ dat het rendement dezer vendutie, nevens het fonds van het gesticht, actueel groot rd9287: 18:8, daaronder ge- rekend rd 96 : 18 : 8 zilver geld, zal blijven geaffecteerd tot een fonds om daarviin aan ieder uitkomende en een der verlrekken van het gouvernementshuis in te trekken pennist door directeuren te doen uitkeeren, rd^ 100, papiere geld, ten einde daarmede in zijne eerste en dringende behoeften te kunnen voorzien;

4^ om het besluit dezer regeering van den ^G^^ Augustus 1788, volgens welke de verdubbeling van het zegel en expeditie-geld van sommige actens ten behoeve van het gesticht der pennisten pleegt te worden geheven, zoomede te doen cesseeren de voordeelen, welke het gesticht uit de van Landswege verkocht of verpacht wordende amfloen was genietende; en

5^ de ontvangerfieneraal, Barends, als kassier en den finantie- boekhouder, Bachman, als consumtie-boekhouder van het gesticht te dechargeeren en de voormelde kas voortaan te stellen onder administratie en verantwoording van den S*^ directeur, mitsgaders de overgelegde concept-bepalingen nopens het toeverzicht over en het verblijf der pennisten en de daartoe gereed gemaakt wordende kamers in het gouvernementshuis te arresteeren.

24 Augustus. Bepalingen ten aanzien van "kde gecon- "hquesireerde^ BaniafMche landen^* beooêten de Tjikandi.

Is goedgevonden en verstaan : ruMAT-wm ouL 1?. 94

«|0 1W>^ H W. OtA^UDfi-a

1^0 a^ x^^n te xevldareih 9tfe MBmg«o, die i<4 9u (oo g^^fK ?fyp. ^a de zoogenaamde OosterlL^^a ee \n de ^i^ei^a of i^ykaitoYeii, aangezien na be; gedaiMi coB^uest dw(9 dUttHClie, m 4/^ QaiipUwveiia in gebntik, van leire u^ Tenrallen en alle opgezeten^ op eaee gelijke w^ze be- h^r^ belvm4ie|d ie worden;

%^ oajL hetgew in deze landw tot bet iwtterïeele behoort aJI(B^ qyu owte^ ^hepe^en te ^tell^n e% hel personeel» aan den drost gedetnandeei^ te l^ten.

u

Augustus. Verbod tegen den uilmer van rijü.

fe goadgexondea Oin» nadesMal de verzorging van onze eisiM» ingezeteaen nafruurlqk iwoarder behoort te wegeo, ata kat voordnel, andBrsinte uil het debiet van riftt aas de overwaUers voos den Lande te behalen, den uitivoervBAryst naar aite pbiatflea, buüeo hei eibud Java gelegen, behalve noch thans onze eigene bezitüagen iH.de grooto0o8l,gedwende 49. imaante schaaashoid y^ dien korl en tol nader order te iiecbMon 0|» poene van, confiscatie b^ agierhaltng van de r^lat, dje tegen dit verbod mogt worden geteporteetd, eeo deadfi voor daa aaabaenger ea twea denta voor deageaen. dje do calange doel» daarvan echter aitgeaonderd de eoo- simMe veoi; de equipagea der vertaahkeada adupen ea faar tuigen, gerekend op 40 ponden per hoofd, 'smaaada, nits voor iede» vaartuig, de hoeveelheid van een hoyaag aiet excodeoBende; en om wijdoffa de gemeente hiervaa hy bület te iofpnaeeren.

Oqgpnatige becicbtan nopens den aanataanden ryal-oogst i0| ^fx^ Oost^l( gaven aanleiding tot dit verbod.

14 AIVU.IQ. Verpachting van eenige Bantamsche diëtriclen.

fi Oetober

Op den 1^° November 1809 zouden in het steds-beeren- logement te Batavia, ten overstaan van de administniteuiv generaal en in tegenwoordigheid van den drossaard der Bataviasche ommelanden, publifiK ii^/^papbt^ WA^rdea de oa

nigmée, tot de «goconqnesteer^^* Bwtamscbé landeÉ be- bommide m tof Ab^ tijdstip anterhtturd gebleten dt«trieleff:

•H". I. Pasilkni, HoeiKjoeii^, Passar-koeatoe en Bjmggvlf; alk 4 t« gameo.

N*. ». Tjw^tti, Tjtkmi, Pïitrahsaiia en Tjecande; méit alle vier te samen.

N®. S. BoHan, Fetjwen, Tjeiaban, Tjfeadoe, Vjelejet, Jan- lappa, Majack, Tjihepo en Tjarenem; aile 9 te aaMieii^'.

fteze landen stonden terpaclit wbrdien op de ondéMaaiid'é voorwaarden :

Art. 1. Dè voornoemde drie perceelen zullen wordëtlvéi^ pagt voor drie agtereen vófgende jaren of van priiüo Jannarlj 1810 tot den laatsten Aecember I8t2, terwijl nogtanir ge- melde landen dbor de huurders dadélijl: na de verpagtfng zuDen kunnen worden aanraard, zonder dat de kefiainng der pagtacbat eerder zél ingaan ate met den dag van Het bepaafde termijn.

ArL % Onder de districten Pariliati en Djënggot, ge- hoorende tot het t* perceel, onder het' district Pafra-saba, sorterende tot bet 1^ perceel, en onder de districten Tjelejët' en Janlappa, zijtade gededténs van het 3^ perceel, zijn riiet begreepen de boutbosscbën en districten van denzdven naatn, welke, bereeds in administratie aan anderen zijnde afgestaan, in deze contrijen gevonderi worden; aangezieri dezelve af- zonderlijk zijn verhuurd, waaromme de pagters der thans verpagt wordende percelen in de voormelde, reeds verhuurde' bosscben en districten niet zullen mogen kappen, lafen K'appen of iets verrigten, hetgeen ten nadeele van deszelfs huurders zoadb kuimeR' strekken.

Art 3. De pagters zullen de voormeldr landen beboierltjk moeten beheeren en cultiveren, alle mogelijke verbeteringen op dezelve infMtteereki^, de op^ en ii^eaelfenen btlHjk Ue- handelen en de^lve niet- vexeren en trachten d(9 intoomrsten' en dHs^ è& WMrde* van^' de lafitlen' zelve otvder' een ge^egekl< bestier* steeriv» t^ èbm v^i^meêrè^reir.

852 1809. H. W. DAENOEL8.

Art. 4. Zij, pagters, zullen niel Termogen in fe forderen eenige heffingen, die bevorens door of van w^en het Ban- tamecbe hof zijn gedaan van de zoogenaamde OoetertiDgen en Yan de abdiers of rijksslaven, aangezien, deze heffingen ver- ▼allen zijnde, alle de in- en opgezetenen gelyk moeten liehan- ddd worden.

Art. ü. Voor zooverre op de voormelde landen houtbos- schen gevonden worden, welke niet afzonderlek verhoord zijn, zullen de pagters zorge moeten draagen, dat dezelveo niet bedorven, maar behoorlijk gekapt en geconserveert worden.

Art. 6. Aan de onder perceel 2 leggende overvaart van Tjikande zal de pagter van dat perceel voor zijne rekeoinj? eene behoorlijke sassak moeien onderhouden en de passage ran alle transporten over dezelve ten allen tijde gemakkelijk maken.

Art. 7. Voor zooverre over deze verpagte landen publieke wegen lopen, zullen dezelve door de pagters in een behoorlyken staat moeten worden onderhouden en de daar zijnde bruggen en sassaks altijd in een goeden staat van passage moeten zyn.

Art. 8. De opgemelde percelen zullen overigens bezwaard blijven met die servituten, aan welke de daarby voorkomeode districten tot dus verre zyn subject geweest.

Art. 9. In gevalle wordt bevonden, dat aan de voormelde conditien niet wordt voldaan, zal de pagt geannuUeerd worden en de pagter gehouden zyn te betaleii de schade, door zijn verzuim of slegte directie geleden.

Art. 10. By de verpagting, en voorts ieder jaar, zal de pagt voor het komende jaar vooruit moeten worden betaald in brieven van crediet en geteld aan handen van den ontvanger-graeraal.

26 Augustus. Intrekking dei' verürdMng van wgn aan hoipUalen.

Dit stuk is niet aangetroffen, maar vermeld gevonden in hel werk van Daendels, staat der Ned. 0. I. bezittingca, bladz. 84, noot, waar ak redenen voor de intrekking worden opgegeven, dat arak met water, citroen en suiker voor de

1809 H. W, OAENOCLS. 8KS

•genieeoen*' eren dienstig was ak wt|n, terwijl de tracte- menten der offiecieren en civiele ambtenaren hen in staat stelden zich de noodige verTerschingen te ferschaffen.

27 Augustus. Geneet^kundige behandeling van zieke^ tot ketting-slag veroordeelde vrouwen.

Is besloten de zieke ketting-meiden in het Ghineesch hos- pitaal te Batavia te laten verplegen en zulks tegen betaling van twee stuivers, daags voor iedere zieke of op zoodanige andere voorwaarden, als het collegie van Boedehneesteren zal kunnen voordragen.

29 Augustus. Tarief voor het inkoopen te Samarang en te Soerabaija van tnarine-benoodigdheden.

Ter approbatie voorgedragen zijnde het volgende tarief: te Sourabaija:

voor een pikol werk rd" 15 è 20

» » » oud werk voor lijnen

enz > IS »S0 '

aardolie >     '^Vs*  ^     *    ' 

• kan jarak dompel-olie >

kameerie-olie 16  » SO     st" 

» pond inlandsche harpnis. . — » 6 >

100 p* stroolappen, gerolde voor

zeilen, lang t*j^ k i r'^ » 10 » —

een stroolap, fijne gerolde voor

zeilen, lang 47) a 5 v*"

een p* bamboes voor pangillings. .

^ » » , groote voor panne bouwen

» » kleine

• • bamboes voor zetstukken of wattangs

• » bamboes in soorten

• tt zwartsel •

14

• IK »

30

40 •

30

.40 .

10

.IS •

3 ■

. 4 .

4

■ — »

1

»

Mi

1809. H. W. DAENO&LS.

YOOF

voor

zeüiratteiiofbaniboetaiigs, groole rd^

9 klMoe »

een p^ karboawhuid

» vel inlaadsch pompleer . . .

» * boeileer

rauwe huiden, bat atnk

een koijang kalk

duizend p* adappen

» p* groote mat

» > kleine houten anker voor

kannonneerprauwen

» p' groote dito voor padu- akans en brikken

» stuk Grissees zesdraads lin- nen van 10 ellen lang. .^ .

stuk 4ito vierdraads

» > vadem brandhout, lang

18 en boog 6 voeten

en te Samarang: ^an pikol w^rk rd'

» • Manilla's dammer . . .

» » inlandsche barpuis. . .

» p' zeilvai, kleine of pandans

» > > groote of pandans.

groote bamboes tot pangilings

100 p' kleine, dito

100 p* stroolappen, ^jqe tot zeilen een cranjang schulp kalk tot

10 bossen agul-gareo ^t bet

naaien der ze^en

100 p' dubbelde, groote cadjang-

matten ,

1 groote vadem brandhout, lang 18 ?n hoog 6 V" rd* koper .. .

s

i-

1

11

35

• 40 st'

8'A

. 3V,

*.«•/»

» 3

30

«40 •

1,4 2,1

• n

a

• 2V,

10, IS

• IS

5,8

2 10,11

25

» •—

11

• —

1

. 15

2

*24

1

.52

20

» —

10

s

20

15

14

10 3

12

alles io zilvere muntspecie, uitgezonderd \9i baislü artikel.

1809. H. W. OAEflDELB. M5

b IwéloteB gameid tarfef fto èit%Bl6emv gd!^ hetzelve geaiTBBteerd wordt hy de^o, ttogtatas met last aan deil «om- mksaris-geDenial d«r naiine om^ eoo téng tiet ynkk nlA oud touw op Semarang tegra geen ikiindere prijzen eal te bekmneb zijn, als bij dat taricr vermeld is, daarvan verzending van Soimbaya éervraarls ie énen, terwijl de iükoDp of aanbe- steding van bonoodigdhedeU Voor de mande op Batavia voor- eerst bbI blijven op ^n tegenvroerdigen votei^ mits gesebiedende door de personen, die daartoe bij de aanstaatade reglementen op de administratie van de taiarine zullen worden geautoriseerd.

Zie ook 7 Julij 1809

29 Augustus. Splitsing van hel regentschap Krawang, enz.

Is goedgevonden en verstaan:

Ten eerste: enz.

Ten tweede: bet regentschap KraWang te splitsen én al, hetgeen aan de linkerhand van dë Hvief Tjitsirum ligt, té voegen bij de Bataviasche ommelAhdeii onder de juHsdictie van president en Sfchépenen van Batavia voor het materieele en onder den drossaart oVer dë gédagte ommelanden voor het persooneele.

En dat gedeelte 't welk aan de regterhand vali btebge- inelde rivier gelegen is, ie vereenigén met het re^entseha)) Sumadang.

Ten derde: de post van huurder en opziender der Crau- wangsche houtbossehen te vernietigen.

Ten vierde: aan den regent van Sumadang de tolgëndë voordeelen te doen behouden:

l** de 36 stuivers, die hij van de kleine pikói koffie geniel: 2® het privilegie lot het houden van amfioen-kitten, mits de

amfioen nemende van den prefect; 3^ de tjoekee of de tiende van bet ri|si-g0wasch ; en 4° de vr^ aankap van hef weeke bont voor brand, mits daarvan aan de koopers, die hetzelve in eenige massa vrillen inslaan, aflevering doende aan de oevers der stranden tegen vastgestelde pri}zen.

8S6 I80e. H. W. OAENOEL8.

Ten rijfde: den prefect der Jaccatrasehe en Preanger- Regentschappen te gelasten om, de concert met den regent van Saniadang, een plan voor te dragen, zoo van depr^xen, als van den voet, waarop dit hout aan de koopers zal worden geleverd; en

Ten zesde: den drossaart over de Bataviaache omme- landen en den baillaw van Batavia insgeiyks te antori- seeren en te gelasten een project te formeeren en over te brengen, hoe de houtkap tot consumtie voor Batavia «it de aan deze zijde van de rivier Tjitaram zynde boschen in het vervolg ten meeste gerief der ingezetenen en tot minste schade der bosschen zal behooren plaats te hebben.

Als motieven voor deze maatregelen gaf Oaendels aan, dal

in de eerste plaats hel brandhout goedkooper als te voren zal kunnen worden verkregen en de gemeente ontslagen zal zijn van de moeielijke transporten, terwijl de concurrentie, daarbij voor een ieder open gelaten om in dezen afhaal van hel houl te deden, voor verschillende personen de bron kon opleveren tot een nieuw middel van bestaan; en verder door de conjunctie van het eene gedeelte van het r^entscbap Crauwang met de Bataviasche ommelanden weder aanzienlijke domeinen zullen kunneu worden ten gelde gemaakt, buiten eene dadelijke vermeerdering van 'sLands inkomsten door de verpagtiug der amfioenkitten in het even gedachte gedeelte en de zoutpacht op Pakis, waarvan den Lande geene voor- deden trok en welke men te zamen stelt te kunnen afwerpen rd« 25000 'sjaars".

Op 19 Bloeimaand 1810 werd in publieke veiling 791,000 rd, papieren geld, geboden voor 6 perceelen, behoorende lot dat gedeelte van Kiawaug, hetgeen aan de Bataviasche omme- landen was toegevoegd.

Zie ook 12 October 1809.

1809. H.  W.  DAENDEL8.  8K7 

29 Augustus. Doodvonnis^ "^zonder form van proces*' geveld bij een gouvememenis besluit.

Dit Tonnis gddt een posthouder te Oender-andir (Bantam), die zich aan allerlei willekeurigheden jegens de inheemsche berolking had schuldig gemaakt.

7 8.r«»ter' Voorschriften nopens het rijden met pedalVs langs Heeren^wegen.

Naardien President en Schepenen van Batavia ons hij een adres de noodzakelijkheid vertoond hehben, dat, zoo tot con- senratie der Heeren-wegen, als ter voorkoming van ongelukken, de hij puhlicatie dezer regeering van den 2t Maart 1753 (') gemaakte hepalingen tegens het rijden met hufTel-karren langs *s Heeren-wegen met de noodige alteratien en ampiiatten werden gerenoveerd, zoo is hel, dat wij ter wegneming dezer inconvenienten op den 2&der jongst verweken maand Augustus in Rade van Indien goedgevonden hebhen, met renovatie, alteratie en ampliatie van voorschreven publicatie, te ordon- neren en Ie statueren hetgeen hierna volgt:

Ten eerste: dat de van Buitenzorg en die contrijen ar- komende huflel-karren, welke verder stedewaards als de bazaar Weltevreden vragt brengen of halen moeten, verplicht zullen wezen om van de bazaar Mr. Cornelis te rijden de onlangs in order gehragte oude karre-weg, lopende langs de lauden, met name Selemha, Quitang, Tjampakka poetie, agter Goenong Saharie tot agter het gebouw La Vertueuse, en ter voor- koming van alle ongelukken met rijdt uigen, welke bij het passeren dezer buffel-karren kunnen ontstaan, aldaar tot midder- nagt te vertoeven, wanneer dezelve langs de Sonthar verder tot aan de stad hun weg zullen mogen vervorderen, mits deze weg niet retournerende als na elf uren 's nachts en voor vyf uren des morgens.

Ten tweede: dat de op- en afgaande buffel-karren van de

(') WaanchQiimkJs bedoeld hK btpuddfi op 9^Febniar« 1753.

858 1809. H« W. DAENDËt.6.

laiideri|en bewesten de groote rivier, boVBD Grogol, den weg naar de post Ankee zaUen moeten neemen en van daar. insgelijks niel voor middeniachl, over de brug, langs den weg bij kampong Boegies en de Amannsgragt, doch niet door de Chinesche kamp, verder stadwaards mogen gaan en in den voormelden tijd des nachts zullen mogen terog keeren.

Ten derde: dat de eigenaars van buffel-karren, wdke in contraventie van dit verbod en elders op den fieeren-weg worden aangetroffen, zullen verbeuren, voor de eerste maal twee rijksdaalders, koper geld, voor de tweede reize tien rijksdaalders, gelijke munt, en voor de derde maal confiscatie van de karren roet de daarvoor gespannen buffels, eenderde voor den aanbrenger en Iv^ee derde voor dengeene, die de calange zal doen; doch

Ten vierde : dat van deze bepalingen, voor zooverre het gebruik van den Heeren-weg betreft, zullen zijn geêximeerd alle buffel-karren met breede wielen, aan v^elke het geoorloofd zal wezen van den Heeren-weg gebruik te maken, mits denzelven beneden de zoogenaamde buiten-pbsten niet dan van 's nachts elf tot des morgens voor vijf uren passerende.

Lastende en bevoelende den president en Raden van den hoogen Raad van justitie van Hollandsch Indien, die vanden gerechte dezer stad, nevens alle verdere officieren en justicieren en generalljk een ieder, die het aangaat, toe te zien en te waken, dat aan den inhoud dezes stiptelijk en zondereenige afwijking worde voldaan.

En opdat niemand hiervan ignorantie zoude kunnen preten- deren, zal dezen worden gepubliceert en in de Hollandsche, inlandsche en Chinesche talen worden aangeplakt, waar dit behoord, mitsgaders bij bekken slag op de respective bazaars worden bekend gemaakt.

30 Augustus. Aanmaak van pluksel voor hospitalen.

In aanmerking zijnde genomen, dat de leverantie van pluksel voor de hospitalen door particulieren niet aao de verwachting beantwoerd, is bedoteo» dat het baaoedigde

1809. H. W. OAENDELS. 8S9

pluksel Toor de onderscheidene hospitalen voortaan zal worden aangemaakt in het wees- en armenhuis te Batavia en aan den Lande zal worden geleverd tegen een rijksdaalder het pond, aan papieren van crediet.

1 September. BepaUngen fiapens luU collegie van Uuwe- Ujksche» en kleine zaken.

Is goedgevonden en verstaan: 1^ het collegie van huwelljksche- en kleine gerechtszaken te gelasten om alle nilgaven, die oonoodig zijn en ontbeerd kunnen worden, af te schaffen; %^ de boele, welke tol dusverre ten behoeve van de stads- werken geheven is, doch waarvan bet provenu tot een geheel ander einde heeft gediend, als oneigen te doen vervallen; 3^ ipsiede van dien, voortaan ten behoeve van dit collegie te doen beffen de volgende kamer-gelden, te weten:

bij het doen van ondertrouw aan buis, wanneer zulks geschied door het collegie en corps, rd* 100 en door eene commissie geschiedende rd' 80;

bij bet doen van ondertrouw ten stadshuize door per- sonen, sorteerende:

onder de eerste klasse rd' 40

» » tweede » » 30

» • derde » » 20

» » vierde » » 16

» • vijfde • , » 10

met last nochtans aan commissarissen om dezulken, welke uithoofde van onvermogen daarom verzoeken, zooals tot hiertoe ook ten aanzien van de boete voor. de kerk heeft phats gehad, pro Deo de ondertrouw te laten doen.

1 September. Bepaling nopens aannemers van publieke werken.

Is goedgevonden te verklaren, dat de aannepiers van puhti^ke

860 1d09. H. W. DAEND£L&

werken niet gehouden zijn het bij den Lande Terkocht wordend hout bij kavelingen te moeten accepteeren, zooals zulks voor particulieren bij billet dezer regeering tan den -^ Maart jongstleden is bepaald, maar dat aan dezeWea altijd precies kan worden afgeleverd, hetgeen zij volgens de opgemaakte begrootingen bij de conditi6n van aanbesteding noodig hebben.

1 September. Verstrekking van lampethoUj en kaarden aan wachten en militaire posten,

In aanmerking nemende, dat bij het besluit van den S4* JanuariJ de verstrekking van lampolie en kaarsen aan bepaalde wagten en posten is toegekend, terwijl andere zijn geomitteerd of aan dagelijksche veranderingen onderhevig, zoodat er eenf algemeene bepaling dient plaats te vinden, welke deze ver- strekkingen op alle plaatsen egaal en op eenen gd^keo voet doet zijn, is diensvolgens besloten deze verstrekkingen te bepalen, als volgt: maandelijks :

voor ieder hoofdwacht drie lampen of negen kannen lamp- olie en zestig smeerkaarsen van vijf in een pond tot bet doen van twee ronden;

voor ieder oiBcierswacht twee lampen of zes kannen lamp- olie en dertig smeerkaarsen tot het doen van eene ronde:

voor ieder onderofficierswacht eene lamp of drie kanoen lampolie.

En verder een derde ons katoen voor iedere drie kannen lampolie.

Zie ook 7 JuliJ 1808.

5 September. Vrijstelling van de kof fij-cuUuur vaneetdge ijoetaWs in Soekapoera.

Is besloten in het regentschap Soekapoera de om de Zuid gelegene tjoetak*s, Tjidammer, Nagara, Karang Purong en Mandale, als uit hoofde van de schrale gronden voor de koflij-

1609. H. W. OACNOCLS. S61

culture ongeschikt zijnde, van gemelde culture te excuseeren en daarent^en de ingezetenen van die districten te belasten met heerendiensten aan den berg Hecbamedong en elders, in den geest van het besluit van zijne excellentie van den 10"'' Mei a. c. omtrent de heerendiensten voor degeenen, die niet tot het planten van kolBj worden geêuiploijeerd.

5 September. Inwisseling in den Oosthoek van zilver geld tegen duiten,

b besloten, in na?olging van hetgeen te Batavia en Seroa- rang is ingevoerd, alwaar maandelyks een zeker tantum koper geld tegen papieren van crediet door de pachters, potia*s, winkeliers en andere Chineezen aan den Lande gerouroeerd wordt, den prefect van Java's Oosthoek te gelasten om tot conservatie van de duiten-munt onder de gemeente en tot gerief in de betaling der militairen en ambachtslieden aldaar op gelyke wijze door de winkeliers en Chineezen de tot de gmnelde eindra benoodigde duiten, in verwisseUng tegen zilver geld, maandelijks aan 'sLands kas te laten opbrengen, ten einde nieuw aangeslagen duiten naar Batavia en elders kunnen wordeu gezonden.

Naar aanleiding hiervan gelastte de prefect in den Oosthoek de pachters, winkeliers en Chinezen aldaar maandelijks aan 'sLands kas te verstrekken eene som van 16,500 rijksdaalders aan duiten tegen inwisseling van zilver geld.

7 September. Kennisgave^ dat Java^ de Molukken en de Fransche eilanden door de Engelschen in slaat van bloccade waren verklaard.

-^ September. Vernieuwde machtiging op hei coUege van Weesmeesteren tot het aanmaken van credit-brieven.

Weesmeesteren werden gemachtigd op dezelfde voorwaarden

del tdO^. H. W. DAENDELfi.

als die van JJ^^ 1809 voor eenc waarde van 600,000 rijks- daalders credit-brieven van 1000 rijksdaalders aan te maken. De vroegere waren meerendeels «op vastigheden*' voorge- schoten.

-^ September. Tarief voor goupemements tramporten.

Nadien het ons noodzakelyk is voorgekomea, dat vaste bepalingen worden gemaakt en daargesteld, volgens wdke de hetaüncp geschiede voor het doen van gouvenieoients traasporten, zoo Ie water, als te lande, in de enriroos m Batavia, zoo is het, dal wt| deswegen op den 7*" deier in Rade van Ivdièn besloten hebben t« statoéeren, hetgeen hienia voigd:

dat de bemodigié biiflbl-kamn, paarden, vaartuigen, volk. enz. voor het dom van alle soort van transporten len dienste van het gouvemenent door de daartoe bevoegde adniiaistratiëfl of ambtenarw' schrift«hjk, distfnctive en, zoo ved niogdijk, in ttjds en op hoone veraotwoordelijkheid van den baillow van Balavia' aallMi moeten worden gevraagd ;

dat de bailluw aan die van gouvememenlawega gotoin wordende requisiten zal voldoen en, des noodig, daarin op zijne aanvrage door den drossaard over de Bataviasche ommelanden zal worden geassisteerd;

dat bij de transporten voor het gouvernement, ingevalle van benoodigdheid, tot dekking zullen worden gevoegd eenifT piekeniers en oppassers, — waaromtrend de bepaBng, 200 ten aanzien der noodzakelijkheid, als van het getal, aao de prudentie en discretie van gemelde drossaart en baiRuw wordt overgelaten en dat de piekeniers hiervoor zullen gemeten de helft van hetgeen aan de battoors wordt gevalMeerd, doch daarentegen de oppassers, als Landsdienaren, de voorschreven transpoilen zonder eenige extra betaling moeten vergezeHen:

dat de baillnw vervolgens de bepaalde en hieronder uitge- drukte salarissen voor de transporten direct in koper geU zal belalen en van die voorschotten bij het einde van iedere

ItQft M. W. lUeMOttft.

maand restitttti* •fbogeii, oader aierleggind^ Yan de voor- melde schriftelijke aaDYragen;

dat voorders de salarissea zullen worden gereguleerd, als ▼o^gt:

voor hei gebruik van een* span buffels met of Monder pedaiie:

Yan Batavia: V dasse naar Bantam rd'

Tjicauw

TanjoBg Poera

Pondok-Gedee

Jasinga

Tanara

Buitenzoi^

Tjampea

Koeripang

Katapang

Lenkong

Tjikandee

Baccassie

Tjibinong

Pondok Terron

TfiaiaBgies

Depok

Tangerang

Tjüingtjing

Tïinjong

8^ * » M'. Comelis

Gregol

24 34

24 24 24 12 12

24 24

en wederkeerig van deze plaatsen naar Batavia even zooveel; zullende van zoodanige plaatsen, a]9 hier niet zyq^uitgpdrukt, zMveel, als vooc de bepaalde» die op een gelijken afstaad liggen, worden gevalideert; en voor het stil zijn voor iederen dag worden betaald eeu Tijksdaaldbr.

ZuBende wijders navolgens de oude bepaling ieder pedatie nipeten laden 800 1| gewiekt.

864

lÓOd. H. W. OAENOELÖ.

voor de prauw papangt of djoekongs:

Ui

a

&)

6C

B

f

&

in de rivier dienstdoende of in de

stad iets overbrengende

om de Oost: van de esrste dwarsbnig van Antjol

tot Pacapoeran, 3 bruggen

en verder op de lolbrug van Antjol

daarenboven tol cauipoug Baroe.

Tanjong Priok en daaromtrent

Rangliaw, Troesan en Tjilingtjing. Itanlanan, Soengie Kendal, Soengie

Alap en Bekasie

Tanjong Poera

Krauwang

Tjicauw •

van de Krone gragt en daarenboven van de brug van Pisang Batoe tot

aan de gewesen post Dwars in

deu weg, op Sonthar

de rivier langs den iaccatraschen

w^, verder tot den grooten tuin

met de valbrug

van Sentiong, Goenoeng Sabarie tot

Weltevreden

de rivier agter de fcrnitmolena tot

Manga Besaar en daaromtrent . . na Rijswijk tot aan de brug van

Tan na Abang, en daaromtrent..

Tanna Abang en daaromtrent

na N'. Comeiis en daaromtrent . . .

om de West: tot aan de 2 bruggen op den weg

naar de Fluit

van de campong Baroe of Amanus-

gragt tot de 3 bruggen buiten

de Utrecbtse poort

verder op aan bet einde van de

Amanuagragt

Rd<

1: —

1:12

1:24 1:36 2:-

2:24

4:24

7:-

10:-

1:12

Rd* 1:12

Rd* 1:24

1:24 1:36

1:36 2:- 2:12

:12 :24

2:36

3

,_

3:

6:-

5

24

6:

7:24

8

—

8:

1:-

12:

—

13:

1:24

1:

36

2;

Rd« 1:36

2:-

2:12 2:24 2:36

:24

24 9: -

Jl4: - -I 2:12

1:24

1:36

2:-

2:12

1:12

1:24

1:36

1 2:-

1:24

1:36

2: —

2:12

1:-

1:12

1:24

1:36

1:24

1:36

2:-

2:12

2:-

2:12

2:24

2:36

2:12

2:24

3:12

3:24

1:24

1:36

2:-

2:12

1:12

1:24

1:36

2:-

1:12

1:24

1:36

2:J

2:21

2:12

180d. H. W. OAËNOCLd.

86»

tol aan de pewezen post Vijfhoek venier op lot de 2 bruggen van Ankee «...

van Zoeteodaal lot op de post de Zevenhoek, Tanjong Grogol en verder tot de post Ketting

tol Tjenkaring en daaromtrent

Baloe Tjepper

Tangerang

ile kalk-branderijen langs de rivier Krokot en daar Loven

Patoio of agter de tuin van den heer Caulier, en daaromtrent

Item voor het leeg of stil liggen, op iecier dag

Rd- 1:24

1:36 2:

2:24 3:-

1:12

'1:24

I

I — :12

Rd- 1:36

2:- 2:12 3:- 3:24

1:24

1:36

I -:12

R<l« 2:-

2:121 2:24 3:24 4:-

1:36

2: -

~:12

Rd> 2:121

2:24

2:

2:36

3:

4: —

4:

4:24

5:

2:~

2:12

-:J2

Rd- 2:24

36 24

2:12 2:36 -:12

aan de inlandsche camptmgs-ingezelenen, welke bij

het transporteeren van *s Lands goederen

en effecten worden geêmploijceri :

«

V

1

9i

'11

i

CL

II

l

O.

l|

e

,^^

^

^i

O

ïS-

^

van Batavia:

naar Wellevreiien ... per kop rd« —

M'. Conielis...

Tanjong Oost. .

Tjimangies. . . .

Tjihinong

Tjilooar

Kedong Üadak. Builenzorg. . . . Tanjong Priok. Tjilingljing.... Poelo Gadong.. Kakasie

'LAtAAT*MfI l»UL St.

I I

I

1-40

1-40 '

1-40

1-401

l-40l

1-40 1

1-40

1-40

1 40

1-40

1-40

1-40

1 40-70

1 40-70'

2 40-70 ' 2 40-70 4' 4(>~70 ,

4! 40-70 6 40 70 6 40-70

40-70 40 70 40-70 40-70

2 70-100 2 70-100 4| 70-100 4| 70-100 e! 70- 100 6' 70-100 8 70-100 8; 70-100 2 70-100 2 70-100 4 70-100 4' 70-100 50

4 4 6 O 8 8 12 12 4 4 6 •

866 1Ö0Ö.

H. W. OAÉNÖÉLé.

■ ,■■'-'-

^ 11

= "is =

1

ê^^

;2, fS. i

van Batavia:

naar Tjikarang per

kop

ra--: 36 1-40 4 40-70

8 70-100 12

• Tai\jong Poera. •

•

. 1:- 1-^40 4 40-70

8 70-100 12

» Tjikauw •

.

. 1:24 1-40 4 40-70

8 70-100 )2

• Tangerang •

a

. _ : 18 1-40 2 40-70

4 70-100 6

• Lenkong •

. — :24 1—40 4 40-70

8 70-100 12

tot de scheiding van

1

^ Bantam of Tjikandi -

. 1: - 1-40 4 40-70

8 70-100 12

voor monlkost bg hel

ovemagten/s daags •

1

. — :6

mitsgaders voor hel

trekken der prau-

wen naar voorz.

1

plaatsen, daags. . . •

«

. -:12

Terwijl voorts, naar aanleiding van het besluit dezer regering van den 18'" September 1807, aan de wagen-verhuurders zal worden Ie goed gedaan voor ieder span paarden met hun Tourage, koetsiers en staljongens, rd« drie, papierc geld. per dag.

En opdat een iegelijk hiervan de noodige kennis erlange. zal deze worden gepubliceert en in de Hollandsche, inlandsche en Chineesche talen worden geaffigeert, ter plaatse gebruikelijk.

H September Nadere regeling der vertrck-urcH van de brieven-posl Insscken Balavia en Buitenzorg.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal in aanmerking genomen hebbende, dat de stukken, welke dagelijks mei de post van Batavia naar Buitenzoi^ des morgens ten half eir ure argezonden worden, niet dan in den avond op Buitenzorg aankomen, waardoor de ontvangene stukken niet met die Taciliteit, als zulks wel voegelijk gevorderd kan worden, afgedaan en den volgenden morgen weder geëxpe- dieerd kunnen worden;

1Ö09. M. W. DAËNOÊLd. 867

dat dienvolgende, zoo tot voorkoming van alle incon- veniénten, welke daaruit resulteeren, als tot het daarsleilen van eene betere, geregelde en gemakkelijke inrichting Toor de werkzaamheden te Buitenzorg eene verandering in de bepaalde uren van het vertrek der posten van Batavia naar Bui- tenzorg en van Buitenzorg naar Batavia hoogstnoodzakelijk is ;

heeft besloten, dat voortaan de post, welke dagelijks van Batavia naar Buitenzorg afgezonden wordt, in plaats van des morgens ten half elf ure, des morgens ten negen ure precies door den postmeester te Batavia zal moeten geêxpedieerd zijn en dat de post, van Buitenzoi*g naar Batavia gewoonlijk ten half elf ure des morgens mede afrijdende, niet meer op dat bepaalde uur, maar precies te klokke twaalf uren in staat gebracht zal moeten worden om naar Batavia te kunnen vertrekken.

12 September. Indcmnileit voor wagen- en paarden-huur ten behoeve van genie-officieren te Batavia.

Is besloten aan den luitenant-kolonel en directeur der genie te accordeeren vier honderd en vijftig rijksdaalders, papieren van crediet, *8 maands voor huur van drie rijtuigen, gerekend tegen 150 rijksdaalders ieder, en zulks lot weder opzeggings toe, om daaruit te defroijeeren de kosten, welke de vijf oiBcieren der genie te Batavia verpligt zijn in den dienst voor wagen- en paarden-huur te maken, zullende dit besluit gereekend worden met primo Junij jongstleden te bebben een aanvang genomen.

Deze officieren waren werkzaam van Meester-Cornelis tot Angkee.

12 September. Voorziening in de behoefte aan rijst van koelt 8, werkzaam bij de genie te Batavia.

Is besloten den luitenant-colonel-directeur te authoriseeren

868 1^06. H. W DAeMOELd.

om té mogen aanvragen voor de aangekomen arbeiders ^n Cheribon en Semarang de 50 t£ per hoofd *8 niaands be- noodigde rijst uit het graan-uiagazijn legen 100 rijksdaalders de coijang, welke som van deraelver verdiende werklootien moet worden argelrokken.

De luitenant-colonel-directeur zal zorg dragen, dal deze rijsi om de 10 dagen door de arl)eidslieden zelve op eene Ie he- palen plaats worde afgehaald, zonder tussdienkomsl der Chineesche bazen.

13 September. Ampliatie van hei reglen%eni wor (/rn geneeskundigen dicnsL

Is besloten te bepalen, tot voorkoming van hel misbruiL Hwelk zou kunnen worden gemaakt van hel lerugkonien aan den magazijnmeesler van de gequileerde cxpeJitie-lij^ieo der geneesmiddelen, die naar de builen kantoren worden aLv- zonden, dal bij dergelijke verzendingen de wedergades tti duplicaten van die lijsten, door den chirurgijn en chef ge- teekend, aan de generale rekenkamer zullen moeten worden bezorgd door gemelden chirurgijn en chef om vervolgens- bij het inleveren der drie raaandelijksehe rollen van hel magazijo van geneesmiddelen aan gemelde kamer, waarbij de origii]t*ele expedilie-lijslen moeten zijn geannexeerd, legen de wedergade? te worden vergeleken ; en hiermede het vijftiende artikel van de tweede afdceling van het vijfde hoofdstuk van het regleoient voor den geneeskundigen dienst te ampliéeren.

Blijkens een besluit van 11 October 1809 heerschte loen- maals «groot gebrek aan geneeskundigen in deze kolonie**. Zie ook 4 Julij 1808.

14 September. Lasi op gevolmachtigden van uiilandigcn op te geven, hoeveel geld zij aUnog admimstreerden.

Aangezien de bij de publicatiên dezer regeering van den

1809. H W. OAENDELS. 869

25^ Juni en 26" Juli 1808 gegeyen last aan de gevolmach- ligden rau uidandige personen tot hel in kas tellen van alle ledig leggende gelden en liet doen eener opgave van de uit- gezette capitalen, die zij van gemelde pei-sonen onder hunne bewaring en administratie hadden, zich eenlijk restringeerden lot gouden en zilveren speciën, terwijl nogtans, indien de Ëngelseben voortgaan alle neutrale commercie op dit eiland te beletten, 't geen luidens de jongst gedane annonce, waaihij Java de Molukkos en de Fransche eilanden in staat van binkkade zijn verklaard, het oogmerk schijnt te wezen, het gouvernement door den tijd even zoo zeer om papieren van crediet, als bevorens om contanten, veriegen zoude kunnen geraken; dat casu quo deze verlegenheid op geen voegzamer wijze, immei's voor een gedeelte, konde worden verholpen, dan door het overbrengen in 'sLands kas op billijke con- ditiên van de sommen in papieren geld, welke zich alhier onder de opgemelde gevolmachtigden bevinden, even gelijk dit ten aanzien van de contanten reeds gedeeltelijk plaats go/onden heeft, waardoor in de eerste plaats de eigenaars van die capitalen, welke toch in de tegenwoordige omstan- digheden daarvan geen remises bekomen kunnen, wegens hunne achtergeblevene fondsen eene volkomene securiteit erlangen en in de tweede plaats wordt voorgekpmen, dat het gouvernement niet weder lot eene nieuwe aanmaking van crediet papieren verpligt wordt, die de waarde van ge- dachte munt ongetwijfeld meer en meer zou deprecieeren ; dat deze telling in papieren geld, ingeval van benoodig- heid, ook nog zoude kunnen worden geéxtendecrd tot de contante spccién, waarvan volgens ingekomene informatien weder nieuwe fondsen sedert de vorige telling bij sommige l^evolmachligdens waren ingekomen, doch die daaraan geen aanbieding aan den Lande hebben kunnen doen, als zich daartoe niet gequalificcerd achtende, doch daartoe op de eerste order bereidvaardig zijn; en dat, ofschoon het gou- vernement voor het tegenwoordige deze assistentie, zoo min in papiere geld, als in contanten, in den striksten zin noodig

870 1Ö09. H. W. DAEN0EL8.

heeft, het echter noodzakelijk is, dat zlJ togen het tijd- stip, waarop zij in het geval zou kunnen geraken zich van gedachte assistentie te moeten bedienen derescourceskeniic. waarover zij zou kunnen beschikken, zo is mitsdien goctl^'e vonden en verstaan de gcvolmagtigdens van uitlandige personen. zoo op Batavia, als op Ja^'a's Noord-Oostkust, Cheribon en Bantam, te gelasten om te Batavia aan eene commissie uit twee leden der Hooge Regering, geassisteerd met den secretaris. en op Java*s Noord-Oostkust, Cheribon en Bantam aan de prefecten, mitsgaders te Souracarta en Djocjocarta aan de uii- nisters aldaar, binnen den tijd van veertien dagen na ile afkondiging van gemelde publicatie, in geschrifte en ouder presentatie van eede op te geven:

1® het beloop van het {lapiere geld, 't welk zij van hunne principalen onder zich ledig hebl)en liggen of hetgeen niet uilgezet is van het monlant, dat gedachte huunr principalen hij hun te voren staan; *1^ het beloop van de contante specie, die bij de gevol- roagtigdens sedert de jongste telling is ingekomen: en 3^ bet beloop der sommen, welke zij, zoo in papiere geld. als in zilvere munt, hebben belegt of uitgezet, met om- minatie, dat bij de minste reden tot verdenking, dat in het doen van deze opgaven niet is gehandeld ter goeder trouw, de boeken of aanteekeningen van zoodanige |!^ volmagtigdens, als zich onder dat vermoeden rooglen hebben gebracht, zullen worden geëxamineerd en tegen hen met de uiterste gestrengheid zal wordnn geprore- decrd, indien van kwade trouw kwam te coosteereo. Zie ook 14 October 1809.

14 September. Vcriiooging van hel crcdiet voor reis- kosten, toegestaan aan den drossaard over de //'^ taviasche ommelanden.

Uaar de somme van vier duizend rijksdaalders, aan dtn drossaart boven zijn tractemeut voor reis-kosten toegestaan.

1809. H.  W.  DAENDELS.  871 

ongetwijfeld niet meer evenredig is aan de meerdere uit- gestrektheid, welke de ommelanden door het coiiquesteeren der Bautamsche landen ea de yemietiging van het r^ent- scbap Tangerang en hel voegen van een gedeelte van Crau- wang bij meermclde ommelanden verkregen hebben, en de buitengewone werkzaambeden en reizen, welke deze nieuwe landen door dorzelver opneem en 't daarstellen van nieuwe inrigtingen nog langen tijd zullen verschaffen, daar het aan inconveniênten onderhevig zoude wezen om hieraan door het bepalen van daggelden tegemoet te komen, en daar eindelijk het ambl van drossaart thans met alle regt voor een der gewigtigsle in deze kolonie kan worden gerekend, zoo is mitsdien goedgevonden de voorschrevene somme van rd' 4000 voor reis-kosten te verboogen tot 8000 rd in bet jaar.

17 September. Lasl om de koffij met pedalVs in plaats van met draagbeesten af te voeren.

Is besloten, tot tegemoetkoming van den inlander en de moeielijkhcid, waarmede de presente wijze van afvoer der koflij uit de regentschappen Limbangaog, Soekapoera en Galoe in de préfecture der Glieribonsche Preanger landen verbonden is, de koffij uit gedachte regentschappen, instede van met draagbeesten, met pedati's of karren te doen afvoeren, uit het regentschap Soekapoera over de Bataviasche regentschappen, Pracamoentjang en Soemedang, en uit de regentschappen Galoe en Limbangang over Limbangang en Sunmdang naar Karangsambong.

17 September. Last tol het onderhouden van 1000 koffij'boomen aan elk huisgezin in de Cheribonsche Preanger^regentschappen.

Is besloten aan ieder huisgezin van de prefecture der Che- ribonsche Preangcr-regentschappen op te leggen het onderhoud van een duizend vruchtdragende koflij-boomen en dienvolgens

872 1809. H. W. DAENOELS.

in dit najaar door dezelve eeae nieuwe aanplanting te laten doen van twee honderd en vijftig booiuen en daarmede jaarlijks in een gelijk getal te laten continueeren, lot dat de volle 1000 vruchtdragende boomen zullen wezen aange- plant, welke vervolgens voltallig zullen moeten worden ge- houden.

17 September. Aanleg van een txercitieplein {hei latere Kmingg'plein) te Batavia.

Ter voldoening van de door zijne excellentie gegeveoe last door den luitenant-kolonel en directeur der genie, J. C. Schultze, ingezonden zijnde een kaart van het stuk laad, achter het buiten-hdbpitaal gelegen en gedespicieerd tot een excercitie-veld, benevens eene lijst van de gezworen taxateui-s der vaste goederen wegens gedane taxatie van zoodanige gedeeltens der op het gemelde geprojecteerde terrein gelegen erven, welke in eigendom behoren aan de daarbij vermelde particulieren en door den Lande dienen te worden aangekcKrht. breder blijkende uit het op gedagte kaart met rood arue- schetste gedeelte;

is besloten het op de voorschreven kaart aangewezen terrein te despiciêren en te doen applaneren tot een excercitie-veld en ter voltrekking van dit oogmerk voor rekening van den Lande tegen de getaxeerde waarde van rd* lOOlO over te nemen de negentien erven of stukken grond, gelegen op bet meernielde terrein of wel omtrent één uur gaans westwaanls buiten de stad Batavia of in hel zoogenaamde Weslerveltl. het 3* deel van hel blok M sub. n". 61 tot 80, inclusive, en een gedeelte van n®. 29, als: naamen der eigenaren: getaxeerde waarde:

van Ck)ebiel rd* 150

den  kapitein  Moehamat  Djoebida »       250 

» Jambon » 280

• DaLjma » 60

Transporteere rd* 4910

1809. H.  W.  DAENOEL8. 

873

naamen der eigenaren: getaxeerde waarde:

Per transport rd» 4910

van den heere J. P. F. Filz . 400

koiuinandanl AbduI llauop Gedeé.. <• 250 de Chinesche vrouw J. 0. Sieuwnio... • 250

» Moorinne Patima Assan Bibie » 250

njonja Aisa ; • 250

den kapitein Mochamat » 100

» konimandant Mochaniad Djidar.. . . » 1500

. heere W. H van Rienasdljk • 5000

» commandant Pridan » 1000

Akier • 100

njoij Tiepa, c. s » 50

H. Nicolaas » 50

Adriaans • 50

G. Nicolhas » 25

Groenewald » 25

Te zanien . riFlOOlO

en zal hiervan bij extract dezes worden 'kennis gegeven aan den directeur-generaal, de generale rekenkamer, president en Schepenen van Batavia, de cher van den generalen star, den luitenant-kolonel en directeur der genie voornoemd, niitsgadei's, voor zooverre een ieder aangaat, aan de eigenaren van de meergemelde door den Lande overgenomen erven, respect! ve om te strekken tot derzelver narigt en inrormatie.

Een inlander nam aan voor 14,406 rijksdaalders het ter- rein, waarop zich o. a. Ghincesche(eIdei*sMaleische genaamd) graven bevonden, te aplaneren, maar schoot in zijne ver- plichtingen te kort, waarom Daendels den IS'^^" Sprokkelmaand 1810 besloot zulks tegen het gewone dagloon te laten doen door soldaten, die zich daartoe vrijwilh'g aanboden. Op den ^4ste(i Blocimaand 1810 was het veld nog niet gereed, waarom Daendels gelastte zulks om te ploegen, van wortels en boom- stammen te zuiveren en de laagte in het midden, zooveel mogelyk, op te vuUen.

e74 1800. H. W. DAENDELS.

In een brief van 13 Mei 1811, gericht aan zijn opvolger, Janssens, noemt Daendels zijn exercilie-veld >lc nouveau eliamp de Mars'', uit weilce benaming geredelijls valt af te leiden, wellL voorbeeld hem voor oogen lieeft gestaan. Hij beefi echter dal voorbeeld, wat omvang betreft, verre o^-ertrolfen.

17 September. Wijziging van hei op 2 Februarij 1809 vaHlgcsleldc reglemenl op luU helieer der Cheribonsche landen.

Geremarqueert zijnde het verschil, HwellL lusscben het 45^ artikel van de organisatie voor Java*s Noord-Oostkm^t en artikel 12 van het reglement van bestuur voor de Cbe- ribonsche Sullans-landen abusive is ingeslopen ten aanzien van de bepaling der battoors en paarden voor *s Lands ambte- naren, die in ofBcio over den landweg reizen;

is besloten het gemelde verschil te rectiGceren en vast te stellen, dat de omtrent bet voorschreven emplooi van battoors en paarden voorkomende bepaling bij artikel 43 van de organisatie voor Java's Noord-Oostkust mede in de Che- ribonsche Sullans-landen en in de prefeclures der Jaccati3sclie en Preanger regentschappen en der Cherilionsche Preanger landen sliptclijk zal moeten worden gevolgl;

wordende hiermede het 12® artikel van het riemen! van bestuur voor de Clieribonsche Sultans-landen in zooverre geallereert.

19 September. Verbod legen agio op koper geld.

Nademaal, — ongeacht de middelen, die het gouvernement heeft beproefd om hel Japansche koper geld pari te houden mei de papieren van credit, zoo door van de eerste munt maandelijks zekrre somme, in ruiling tegen een gelijk moutant aan ps- pieren van credit, tot betaling van de militaire tractementen zonder agio aan den Lande te doen fourneren door de Chinesrlie paglers en polias, waarvan men zich, als gemeenlijk de werkluigen zijnde, die tol het agioteeren gebruikt worden.

1809. H.  W.  DAENDELS.  87» 

een goed effect mogt voorstellen, als door eene iiieawe aan- making van koper geld te bevelen, welke als nog wordt gecontinueert, — ons is te voren gekomen, dat de agio op gemelde munt sedert eenige dagen aanmerkelijk, aan het rijzen en dit nergens anders voor te liouden is, als voor een uitwerksel van den invloed, dien de Engelsclien in deze kolonie weten te conserveren en ten oogmerk schijnt te hebben om heimelijk confusie te veroorzaken door hel koper geld aan de circulatie te onttrekken, waaraan alleen de stijging der agio kan worden gealtribueert, nadien van die munt, tenminste niet met openbaar verlof, niets wordt uit- gevoerd en ook op dien uilvoer geene voordeden zilten en dus geen schaarschheid daarvan de redenen kan uitmaken, alzoo de massa door de nieuwe aanmaking dagelijks ver* meerdert en door de betaling aan een menigte arbeiders als anderzins de omloop ten sterkste bevordert wordt;

en aangezien de belangens van Zijne Mnjcsteils possessien in Indiê gebiedend vorderen, dat de meest klemmende mesures tot tegengang van deze misdadige minées, welke niet anders strekken dan om de marche van hel gouvernement te en tra- veren, worden bij de hand genomen;

zoo is het, dat wij op heden in Kade van Indiê besloten hebben voor den wil van hel gouvernement te verklaren, zooals geschied bij dezen, dat hel papiere geld met de Ja- pansche kopermunt door een ieder zal moeten worden geac- cepteerd en geen agio op de laatsfgemcide munt zal mogen worden genomen, op stralTe lies doods voor de genen, die zich schuldig maken aan de overtreding van dit verbod, zoo in de stad Batavia, als in de gehecle uitgestrektheid der Bala- viasche ommelanden.

En ten einde hetgeen zich van deze munt onder de gemeente bevindt, niet in de particuliere kassen worde opge- sloten en aan de omwandeling onttrokken, worden alle inge- zetenen van Batavia en dies ommelanden gelast om hetgeen zij aan kopere munt onder zich hebhen, boven hetgeen zij voor den tijd van een maand in hunne huishoudingen en

876 1809. H. W. DAENOELS.

neringen noodig hebben, Ie fourneren en op te brengen aan hel gouvernement in verwisseling voor papieren van credit zonder cenige agio, waartoe de ontvanger-generaal terstond na de publicatie dezes alle dagen, behalve des Zondags, van acht tot elf uren des voor de middags zal vaceren ; sub poene, dal de geenen, die hierin nalatig blijven, behalve de confis* catie van hetgeen boven de benoodigdheid van een maand bij hun mogt worden bevonden, een derde ten voordeele van den aanbrenger en twee derde ten profijte van den oIBcier van justitie, die de calange zal doen, met kettingslag voor zes jaren of wel na exigentie van zaken zullen worden gestraft.

Gelastende en bevelende over zulks den hoogen Raad van justitie van Hollandsch-Indiê, die van den geregte dezer stad en wel expresselijk den advocaat-fiscaal, drossaart en bailluw in het bijzonder op de nakoming dezer wet met rigeur te surveilleren.

En opdat niemand hiervan onwetendheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerl en, bebalven in de HoUandsche, ook in de inlandsche en Ghineesche talen worden geafligeert ter plaatse gebruikelijk.

Zie ook 12 October 1809, 12 Oogstmaand en 3 Winter- maand 1810.

19 Seplember. Lasl tol licl vernietigen van eenc zekere lioeveelheid papieren geld.

• Op ^9 September 1809 werd aan dien last gevolg gegeven

door de »plegtige^' verbranding van 217,100 rijksdaalders aan papieren geld, » spruitende uit het rendement der in het •verweken jaar 1808 verkogte domeinen".

19 September. Vermifidcring van den pnjs van een pikol koffij, bij verkoop door de Regering^ van 18 tot 15 Spaansche mallen.

In America kostte een pond koflij 21 centen; de assurantie

IdÖd H W. OAENOËLd. 877

bedroeg IS pel. en do inkomende regten waren 6 centen per pond. Op lie de Frauce kreeg men 100 ft koiBj netto voor 13 piasters en op Bourbon voor 10 piasters.

Daendels begreep, dal «men zich na de afwisselende om-

8landigheden in den handel schikken moet".

20 Sopteniber. Regeling der blandotig-diensten in de pre- feduur Tagal.

De ridder en inspecteur-generaal der houtbosschen, F. von Winckelman, in voldoening aan het 10® arlikel van het be- sluit van den IV Mei jongstleden, houdende de provisioneele organisatie der blandong, bij missive van den 30^° passaio voorgedragen hebbende een door hem met concurrentie vau den prefect van Tegal geformeerd ontwerp tot een vaste blandong voor de prefecture Tagal;

is besloten tol een vaste blandong voor de boschwerkzaam- heden in de prefecture Tagal de ondervolgende dessa's, huisge- zinnen en jonken rijstland af te scheiden, als: in het regentschap Tagal: de dessa Slawie 74 huisgezinnen 56 jonken rijstveld

» » Doekoesalam 46 » 'Vs " •

» B Pamajegang 8 » 5 » »

» » ^ahiembang 21 » 3 > »

» » Babakkang 16 » 8 » »

165 69^

zullende echter bij dezelve nog gevoegd worden de navolgende rijstvelden, alzoo de vorenstaande in evenredigheid van het getal huisgezinnen niet voldoende zijn, als:

van de dessa Kasesie ^Vs jonken rijstveld

» » » Jamblang 5 » »

» » » Pasirpaja 8^/, > »

» " » Pandawa 2Va ■ »

waarna de vijf voornoemde dessa's zullen bestaan uit 165 huisgezinnen en 80 jonken rijstveld;

678 IdOd. H. W. DAêNOELd.

in het regentschap Painalang:

do dessa Moga 155 huisgezinnen en 20 jonken rijslTeld

» » Smiinkeer 71 » » 30 ■ •

» » Soelang 2 • ■ — • ■

i08 BÓ

waarbij, invoegen als boven, nog tol vermeerdering der rijst- velden gevoegd zullen worden, als: van (Ie dessa Kaliejarong 10 jonkon rijstveld

• » " Wajeneen 10 » •

» » • Kalicmaas 10 » •

zullende dus de voormelde drie dessa*s bestaan uit i£08 huisgezinnen en 80 jonken rijstveld;

onder bepaling noglans, dat het onderhoud van de in de dessa Moga gelegene kodij-plantagien van 5000 vrugtdragende boomen na het voorstel door den prefect zal moeten worden verdeeld en opgedragen, als:

aan de dessa Montjol 2000 boomen

» Wanarala 1000

» » • Pagieringhan 600 >

in het regentschap Brebes:

de dessa Djedoek 50 huisgezinnen en 6 jonken rijstv.

» » Songong 15 » » 3

» • VValahan 1 huisgezin » —

 Carengassem  100  huisgezinnen    »    7 

» » Djembaijat 48 » > IS

» » Kadamandala 12 » » _4

226 31

waarbij almede tot vermeerdering der rijstvelden loUen ge- voegd, worden:

van de dessa Singa 15 jonken rijstveld

» » » Tjaroeban 5 ■ •

• » » Mangasarie 10 » •

• » » Labaksiouw 14 > »

en welke zes dessa's gevolglijk zullen bestaan uit 226 buiige- zinnen en 80 jonken rijstveld;

I60d H. W. DAENOCLè ^7^

en de vasle hlandong der préfecture Tegal in het geheel uit 599 huisgezinnen en ^40 jonken rijstveld. Zie ook 17 Mei 1809.

21 September. Uachliging op hel collegie van Schepenen ^landerijen, welke tcoesl gelaten en tvaarvan geene T^eigenaars bekend mogten wezen, na voor afgaande T^publicade, bij ediciie en indaging van belang hebbenden i^len voovdcelc van den Lande publiek te laten ver- "^koopen**.

21 September. Machtiging op een burger te Japara lot het passeren van testamenten en andere, notariële aden Uer prefecture Japara*\

Zulks geschiedde »uil aanmerking, dat de scriba van de préfecture Japara op Joana zijn verblijf houdt en de afge- legenheid van Japara aan inconveniênlen onderhevig is bij hel passeeren van testamenten en andere notariêele acten aldaar".

21 Seplember. Toekenning van 500 pikols kof/ij aan den Luitenant-Gouverneur-Generaal, A. A. Duijskes, i»tot cene schadeloosstelling voor de onkosten van ZEd. terugreize naar Europa,*' enz.

21 September. Zamensmclting van de stads- met de Landsdrukkerij te Batavia.

De Regering vereenigde zich met het navolgende voorstel van den Gouverneur-Generaal:

dat wegens het groot gebrek aan letters op 's Landsdrukkerij het dnikken der publieke actens van het gouvernement niet dan met veel moeite en vertraging konde worden gaande gehouden; dal ditzelfde gebrek mede op de stadsdrukkerij wordt ondervonden en het eenige middel, nadat de reeds

g80 IdOd. H. W. OAENOËLd.

door hel vorige gouvernemeDt aangewende en verder door zijne excellenlie beproefde pogingen om tellers Ie bekomen lol hiertoe builen effecl gebleven zijn, om de daaruil voorl- spruilende inconveniénteii weg Ie nemen, na hoogsldeszetfs inzien, in eene vereeniging van de beide drukkerijen was gelegen, waartegen niel konde opereeren hel privilegie, aau den legenwoordigen stads drukker, Dominicus, verleend, wijl hetzelve niel anders kondc worden geconsidereerd als te zijn uitgegeven lol wederopzeggens loe, 1^ omdal de licenlievan deze parliculiere drukkerij maar lijdelijk en lol den persoon gerestringeerd is, die daarvan hel beneficie bekomen heeri, en ^"^ onulal de voortduring van het gedachte privilegie ten nauwsie verbonden is aan de voortduring van het metier waarom hetzelve is uitgegeven, welk motief blijkens de resolutie dezer tafel van den Sr» Juli 1733 (') gelegen was in hel begrip, dal deze parliculiere drukkerij ten dienste vau hel algemeen niel scheen gemist te kunnen worden, op grond waarvan de conünualie daarvan destijds geaccordeerd is en sedert moet gecenseerd worden te zijn toegestaan;

dat deze redenen echler nu vervallen zijnde en de beide drukkerijen ieder op zichzelve niel kunnende voldoen zonder ongerief te verooizaken èn aan het gouvernement èn aan de gemeente, en aangezien het builen contradictie is, dat, de aanradende oorzaak, waarop een privilegie rust, cesserende, zoodanig privilegie zijn kracht verliest en als het ware per se vervalt, — mitsdien tevens aan deze regeering voor- stellende om hel aan den stadsdrukker, Dominicus, verleende privilegie in te trekken en buiten effect te stellen, waarover hij zich, behalve de aangevoerde grondige redenen, te minder konde bezwaard gevoelen, als zelf reeds aanzoek gedaan hebbende om dit privilegie aan een ander over te dragen: met voorstel verder om den architect. Jongkind, benevens den baas van 's Landsdrukkerij, Niemai:dsverdriet, te com milleeren om den ganschen omslag van de stadsdrukkery,

(') Bfj deze resolutie is aaa J. J. Loderos toegestaen aan «Om noeder «io de pos^^essie der stadls-druckerQe te sacdederea**.

1809. H. W. OAENOÈL8. 881

zoo aan materialen, gereedschappen als slaven, te taxeeren en volgens die taxatie, indien dezelve wordt goedgekeurd, door den Lande over te nemen; mitsgaders vervolgens een gecombineerde inventaris op te maken van de materialen, gereedschappen en slaven van 's Landsdrukkerij, nadat de particuliere drukkerij met dezelve zal zijn vercenigd; voorts om den eersteu gezv^oren klerk ter generale secretarlj vooreerst te chargeercu om onder zijn opzicht het vendu nieuws en alle inkomende advertentiën te doen drukken tegen de gewone hetaling en de daarvan proflueerende gelden ter Dadere verantwoording onder zich te houden, mits geen advertentiën plaatsende, dan die hevorens door den advocaat- fiscaal zijn goedgekeurd.

Behalve eene plaat-drukpers werd het materieel der stads- drukkerij overgenomen voor 16 : 041 : S4 rijksdaalders, pa- pieren geld.

21 September. Wijziging van het bepaalde op iZ Sep- tember 1808 nopens inlandsche commandanten ('].

Is goedgevonden en verstaan, met alteratie voor zoover van het besluit dezer tafol van den ï22'" Maart 1808, het provenu der ingevolge dat besluit verkochte domeinen alsnu in zijn geheel te doeu verbranden en wijders de dedommage- menten, bij resolutie dezer regeering van den 13*" September a^ p" aan de inlandsche commandanten wegens het gemis der inkomsten van deze domeinen toegelegd, in stede van uit het voorschreven rendement, te vinden uit de voordeden der verpachtingen van de amfioen-kitten en de zoutpacht te Pakkies, beide behoorende onder het gedeelte van het gewezen regentschap Crauwang, Hwelk aan de Bataviasche ommelanden is gevoegd.

('] Zie de noot bQ 3 Maart 1S09.

KAKAAT-eon Don. IV. 56

89% 1(0^ Hl \M. QABMDCklL

4^ September. Ganf^war, verMkuing. van, kopcrm. iwee- sliuimrs'Stukken bonken).

lüiaardieo. op den %V^^ dezer in Rade van bidië bedoleu i$. om tot meerder gerief der ingezetenen van bet Japans staafrl^per wedei«oi|i twee-sluivers-siukken. ie doen aaouaken, zm. i$ het, dat de gemeenlB hiervan zoowel wordt kenaL^ gegeveq, als dat de opg^melde twee-sbuivers-slukken op de eene zyde gemerkt zqllen zijn S: S: en op de ommezijde met bet jaargetal 1809.

Yerklar^nde wijdei-s de opgemeMe twee-stuivere^tukkeo by. dezen gangbaar, met last aan elk en een iegelyk dezelve voor die waarde te ontvangen en geen binder of stremming aan derzelver omloop toe te brengen of te veroorzaken.

En opdat niemand hiervan onwetenbeid zoude kaonen vQ0I^weI|denl zal dezen W4)nlen gapubliceert en in. de il(*l- landsc^be, inlandsche en Chineesche talen worden, geaffigeert ter plaatse gebniikelyk.

Deze bonken waren gemaakt «van bet koper, te zwaar

•voor één-Btuiver-stukken". Op den 28*^" September tS09 liet Daendela door den

Uiridcteur-geaeraal aan de Hooge Regering in overweging

geven;

1^ bet gewicht der ingevolge besluit dezer tafel van deu 21''" dezer aangemaakt wordende nieuwe twee^tnivers- stukken alsnu te stellen op een en een balf lood of 40', stuivers, zljade de halve zwaarte der in 1796 aange- maakte kopere een- en twee-filuiversrslukkeo, en de in dat jaar aangemaakte eernstuiver-stukken tot stukken van twee stuivers en, door het doorkappen der twee-stuivers- stukken twee. stukken van 1 stuivers te doen slempeleiu by welke operatie den Lande een kopitaalzalprofiteereo:

2^ van de in 1803 geslagen twee-8tuivers<«tukkra alsnu te doen vervaardigen een stuk van. 2 stuivers en een stiA

1800. H. W. OAENOELS. S^i

y^t 1 stüiVer, wanneer dezelve de ónder art. Ivehneldé eeil- en twee-stuiyers-stukken ruim in zwaarte zullen egaliseéren en den Lande hierdoor bevoordeeld worden met een half kapitaal;

5^ de in omwandeling zijnde acht-stuiver-stukken tot zes iwee-stuiver-stukken te doen verstempelén, waarbij mede wordt geprofiteerd Vi kapitaal; en

4^ de in 1803 aangemaakte een-stuiver-slükken te brengen op de zwaarte van 24 stuivers en het meerdere gewicht derzelve tot O'/^ stuivers d^at^v^n té doeri afkajipén; waardoor den Lande bevoordeelt wordt met 40 percent.

Met dit voorstel vereenigde zich de Hooge Regering gere- delijk, evenals met alle andere voorstellen van den Gouverneur- Generaal. — Gemakkelijker werken dan dat ten tijde van DaendeLs heeft de Raad van Indiê nooit gekend.

Op den 17^° Bloeimaand 1810 bleek, dat de Regering van 1 October 1809 tot ulLiroo Lentemaand 1810 op de ver- kapping bad geprofiteerd 45,142 : Sl^/^ rijksdaalders en boven- dien 10,344 '^Vaoo ponden aan koper-gruis had verkregen.

23 September. Verbod tegen hei gebruiken van de uit- drukking: T^hoofden van de Chineesche natie^\

Bij circulaire gaf Daendels het navolgende aan zljiïe aififibte- naren te kennen.

Reeds verscheidene malen opgemerkt hebbende^ dat de kapiteins en luitenants der Chinezen zich in hunne requeslen en andere schrifturen aan liet gouvernement qualificeren als hoofden van de Ghinesche natie en dat deze expressie ook bij de brieven en adressen van vele ambtenaren gebruikt wordt in ntaterien» waarvan de Chinezen bet onderwerp zijn, schoon het oneigenaartige hiervan zeer evident is, alzoo de Chinezen, die hier vreemdelingen zijn en door hun lang gevestigd verblijf in' deze koloiiiêh ' Wèl als inwoners kunnen en moéten worden gefebnsidereert, niet vöbr' een natie kunnen worden gehouden,'

884 1809. H. W. 0AENDEL6.

waaryan hel denkbeeld zelfe de wettige autoritei l krenkt van het gouTernement ; zoo heb ik noodig geoordeelt u aan te schrijven en te gelasten, gelijk ik doe bij dezen, om van nu voorlaat! bij uwe brieven en adressen, sprekende van de iu deze kolonie geadmitteerde Chinezen, nooit weder het woord nalie loepasselijk te maken of te gebruiken en insgelijks gccne requesten of schrifluren van Chinezen aan Ie noemen, waarin deze term iu den opgemelden zin gebczigt is, mits- gaders ook aan de Chinezen te insinueren, dat zy zich van dezelve 1n hel vervolg meuageren.

23 September. Middel Ier bevordering van het in *s Lands dienst treden van inlandsclie zeevarenden.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende de moeielijkheid om zonder het ar^cordeeren van eenige premie in hel aanwerven van inlandsche zeevarenden te reusseeren:

heeft besloten, dat aan ieder te engageeren inlandscb zee* varende uit s Lands kas zal verstrekt worden een maand gagie, naar evenredigheid der qualiteit, waarin hij zal aan genomen worden, tot eene gratificatie, zonder dat hem zulks naderhand van zijne te goed makende gagiên zal worden in- gehouden.

27 September. Verhootjing van het loon van Chineesche koelies.

Is besloten de Chineesche sjouwers, welke op de equipage- werf en op de schepen ter reede van Batavia dienst doen. in gage te verboogen, de eerste tot vijftien rijksdaalders en de laatstgemelde tot zestien rijksdaalders 's maands.

28 September. Instructie voor den Commissaris-Generaal der marine^ der houltverken en van *s Lands werven op Java.

De directie en admmistratie van het materiele en personde der marine in Indiö word opgedragen aan den Gommissari»-

180e. H. W. OAENOEL8. 88B

Generaal, welke den rang zal hebben gelijkstandig met den inspecteur-generaal over de houtbosschen en koflBj-cullure en een tractcuient genieten van rd" 15000, zilver geld, 'sjaars.

De Commissaris Generaal zal provisioneel zijn verblijf houden Ie Sourabaija en tot zijne adsistentie op deszelvs bureau hebben een secretaris met den rang van kapitein en tractement van rd' 200, zilver geld, 's uiaands, een klerk a rd' 40 en drie klerken a rd' 20, zilver geld, 'smaands.

Hij zal, zo te Batavia, als te Sourabaija en te Samarang, onder zich hebben een haven- en equipagemeester met den rang van colonel, een onder-equipagemeester met den rang van luitenant-colonel en een tweeden havenmeester met rang van capitein; dewelke alle in dé aan dezelven bij hunne respectieve instructien opgedrageue werkzaamheden aan de orders en surveillance van den Commissaris Generaal der marine zullen zijn ondervvorpen.

Onder den Commissaris Generaal zal zijn gesteld 'sLanda timmerwerv te Rembang, Grissee dan wel te Sourabaija, waar men goedvinden zal een werf aan te leggen ; de daarop bescheiden basen en al, hetgeen tot dezelve behoort, staan onder zijne directe hevelen, voor welkers executie hij verant- woordelijk is aan zijne excellentie den Maarschalk en Gou- verneur Generaal ; hij vervoegd zich naar voormelde werven, zoo dikwijls hij zulks goedvind en zijne presentie vereischt word, waartoe hem van *s Lands wege de nodige hattoors en paarden zullen worden toegestaan volgens hetzelfde tarief, als voor de inspecteurs-generaal der houtbosschen en koffij- culture bepaald is.

De dienaren der werf zullen ingevolge besluit van zijne excellentie den Naai*schalk en Gouverneur Generaal van den 8**" December 1808 beslaan, behalven in den constructeur, in :

2 opper-timmerlieden,

t onder- » ,

1 haas smit,

1 » blokkemaker,

1 l)oekhouder en

a/jji 1809. H. W- OAeNOEL8.

? scbrljTers, waarvoor hij Commissaris Geoeraal ie nodige iusljructien zal ontwerpen en aan zijne excellentie ter approbatie aanbieden.

0ij, Commissaris Generaal, zal zorge dragen, dat door de haven- en equipagemeesters aan hem ingezonden wordeu n^amlijsien der Ëuropesche zeevarenden, en daaruit doen for- nQren een va^t stamboek, waarbij ieder aanzienlijk vaartuig op zig zelve zal moeten worden verhandeld en waarin dis- Uqcte zal moeten worden genoteerd en overgeschrevoi de vepranderingen, die bij de equipage plaats hebben, de verhoging hunner traQtemenlen, derzelver overiyden« of dezelve iets hebben nagelaten, . onder wien hetzelve is berastende en wat dies meer zij en geobserveerd diend te woi*den.

De Commissaris Generaal zal van den prefect van Bembang, in presentie van dep baas constructeur en den boekboader van de werf, tegen quitantie oveniepoien alle de in deszelvs ad- ^liQislratie zich bevindende IJzere spijkers en verdere materialen, tpt den scheepsbouw behoorende, de balancen en gewigteo en al, hetgeen dezelve verondersteld voor de werf %an 'sLands goederen nodig te hebben, alsmede 'sLands pakhuizen van ijzer, spijkers, oliën, theer, enz. het welke bij daarna onder verantwoording van den baas, constructeur en boekhouder van de werf zal stellen.

Hij zal mede eene naauwkeurige opneem laten doen van de scheepstimmerwerf en smits winkel v^n alle de zich aMaar bevindende goederen, gereedschappen en houtwerken, den Lande toebehorende, en dezelve, indien ter verantwoording van den prefect lopen, tegen behoorlijke quitantie van denzeiven overnemen om door hem ter verantwoording aan den baa> constructeur en boekhouder van de werf te worden over- gegeven.

Hij zal insgelijks opnemen de gereed zijnde en nog op stapel staande vaartuigen, boeverre dezelve gevorderd zyn. e» van den prefect afvragen eene accurate en juiste opgavtr van al, belgeen door hem sedert het vertrek van zijn prr- decesseur 's Lands wege besteed is, ten einde i\iet alleen nirl

1809. H. W. OAEtlDELS. mi

deniehran te kmmeD liquideeren, nM(»r ook het ware fcosleinde éer TaaitoigeB te kanoen benekeHW.

OiA zal bij, GommuHstris Generaal, onder ^uitantie van het iHireau Tan den prereet opeiaehen alle aldaar aanhanden z9Kide originele specificatieii en andere documeirten, de werf rakende, van de zedert jaren aldaar aangebouwde vaartuigen, om <êp bet bureau van hem, Oomnrissaris Generari, dan wel van den boofdadninistraienr Ie Saasarang te blijven berusten ; en word dezelve tevens gequalificeerd aan den prefect tegen quiiantie voor de werfkaasa op te vragen sovele gelden, als er kunnen worden gemist en de kassa der prefecturen zal toelaten, dat aan de vrerf vooi^geschoten werden, zo node rijst en arak voor randsoenen als andendnts.

De foneem compleet gedaan zijnde, zal de Gommissaris Croneraal door den boekhouder laten formeeren : 1^ een administratie-boek van alle oveifpenomen goederen; ^^ • kassa-boek der aanbanden z^nde gdden; 3^ » werf-bqek, waarin ieder vaartuig op zig zelv volgens bet nommer moet worden ingenomen^ onder bekmidslelling, wanneer hetzelve is opgezet, en waarin dagelijks moet worden aangeteekend de daaraan gearbeid hebbende werk- lieden en bun verbruikte materialen en welk werf-bo^ zal moeten accoi-deeren met het betaalboek, waarin bij rubrieken moet worden aangeteekend, welke werklieden ieder dag in het algemeen gewerkt hebben en wat zij winnen ; 4" een dagregister van alle gedenkwaardige zaken, als ont- vangen eischen, afgezonden plan's,' ontvangen goederen, bet op- en afzetten van vaartuigen en wat dies meer zij. Op den dag van den gedanen overneem zal bij. Commissaris Generaal, zorge dragen, dat de timmerlieden hunne betaling erlangen voor hetgeen zij nog te goed moglen hebben, ten einde met den volgemlen dag direct met de nieuwe inrichting kan begonnen worden; en zal hij tevens laten aanmaken een goed aantal plankje», met zijn cachet gezegelde omiedef dag aau de werklieden voor betaBng ie worflen aljgegeven.

g88 1809. H. W. OAENDEL8.

Teo einde nauwkeurig te kunnen nagaan, hoeved voor- schreven werven den Lande zullen komen Ie koslen, lal deze administratie haar bijzondere kassa hebben en bestierd warden door den baas constructeur en boekhouder der werf, welke beiden voor dezelve verantwoordelijk zullen zijn; uit deze kassa zullen alle timmer- en smeekolen inkoopen ten behoeve der vaartuigen, tractementen der dienaren van de werf en al, hetgeen voor dezelve vereischt word, betaald worden; en zuUen door den baas en boekhouder aan den commissaris maandelijks worden ingeleverd een kassa-, pakhuis- en bout- rekening in duplo, waarin distinct moet worden genoteerd, waaraan en waarvoor de verstrekkingen en uitbetalingen gedaan zijn, van welke boeken de Commissaris Generaal jaarlyks een stel aan de generale rekenkamer te Batavia zal moeten overzenden.

Hij zal, buiten den generalen opneem onder ultimo December van ieder jaar, de marine-magazijnen zo dikwijls kunnen op- nemen, als bij zulks noodig oordeelen zal.

Hij zal maandelijks aan zijne excellentie den heer Maarschalk en Gouverneur Generaal aanbieden en inzenden een generaal rapport, samengetrokken uit de diverscbe rapporten der 8che|>en en vaartuigen, voor zoo verre daarvan narigt kan ontvangen worden, de overige volgens hun laatste rapport, zoowel aan- gaande de manschappen, armatura, als waar dezelve gesta- tioneerd zijn en zich bevinden.

Goederen, gelden of materialen, voor de werven gezonden wordende, worden aan den commissaris bij de cognossementen geconsigneerd; de commissaris niet present zijnde, laat de baas constructeur de2elve door den boekhouder ontvangen en 4s de prefect verpligt ter afhaal derzelve de noodige prauwen te verleenen en het noodig getal battoors te leveren voor het inweken in de pakhuizen, zooals dezelve ten allen tijde ge- houden is de noodige hulp te verleenen en bij transport Tan goederen, alsmede ontstane brand, als anderzinis, bij nagt of ontijden, wanneer de timmerlieden niet present zijn en hem daarom, hetzij door den commissaris zelven, den haas con- structeur of boekhouder verzogt worde.

180d. H. W. DAENDEL8. 889

Onder den Cammissaris Generaal der marine zullen mede gesteld zijn de houlstapelplaatsen op Java en de houtwerken aldaar. Hij zal Yoor de goede directie derzelve de noodige zorge dragen, ten welken einde hij zich zoo dikwijls derwaards zal kunnen begeven, als zijne presentie zal worden vereischt.

Hij zal mede zorgen, dat aan hem rapport worde gedaan van de door de opzienders van de kapplaatsen aangebragte en ontvangene, zoowel als van de afgezondene en nog resteerende houtwerken.

Hij laat door de onder hem dienstdoende opzichters betalen de sleeploonen, trekloonen en koelieloonen, welke op de stapel- plaatsen en verder tot den afscheep der houtwerken worden verdiend; bij betaalt mede de tractementen der opzichters over de stapelplaatsen, alles na volgens het daarom Irend be- paald tarief en op ordonnantie navolgens eene door hem gemaakte calculatieve berekening, van drie tot drie maanden aan hem door het gouvernement te verleenen.

Hij zorgt en doet toezien, dat in de afbetalingen aan de sleepers, enz., enz. geen roalversatien of knevelarijen plaats hebben, maar dat een ieder het zijne erlangd.

Hij doet door deopzichtersderhoutslapelplaatsen behoorlijk quitantie geven van de door bun ontvangen houtwerken in rescontre van de geleide-briefjes, die dezelven van de bosch- gangers of bet lid der administratie vergezellen, waarbij behoorlijk bekend moet worden gesteld bet getal. lengte, breedte en dikte der houtwerken.

Hij zal geene houtwerken ontvangen of door de opzichters laten ontvangen, waarop het merk van het land en het contra-merk der plaatsen, waar die gekapt zijn, niet uitge- drukt staat.

Hij zorgt, dat aan hem rapport worde gedaan van de door de opzienders onbekwaam gekeurd wordende houtwerken, en zal tevens toezien, dat die apart worden opgestapeld.

En eindelijk zal hij maandelijks ontvangen de rapporten van de stapelplaatsen en daaruit formeeren een generaal rap- port, zoo van de ontvangene, verstrekte, verdebiteerde, als

«80 1809. H. W. OACNOCUe.

iiaAban4 «jfude houtwwken, voor sL^ne exceUen&ie don Maar^ sckftlk on GouYonieiir Generaal.

28 September. Insiruciie voor de luLven- en egmépage- meesters te Batavia, Samarang en Soerabaija.

Er zutlen, zo te Batavia, als te Sourabaija en Samarang, zijn drie haven- en equipage-meesters met rang van cokHnl en tractement, als te Batavia van rd' 7000, te^Sooraliaija rd* 6000 en te Samarang rd'5000, zilver geld, jaars en zullen hiermede komen te cesseren alle tractementen, toelagen en douceurs, welke zij tot hiertoe hebben genoten.

De magazijnen der marine staan onder hunne zorg en directie, weshalven zij voor al, heigene zich daarin bevindt, verantwoordelijk zijn zullen.

Aan hen zullen ingediend worden alle aanvragen van scheepsbehoertens voor 'sLands schepen en vaartuigen en al, hetgeen de marine aangaat, welke aanvragen zij zuBeo moeten examineren en, bij bevinding, dat die verzoeken con- form de wet zijn ingericht, de nodige ordonnanties ter ver- strekking uit de marine magazijnen verleenen dan wd, zo die vei^trekkingen uit andere administratien moeten geschieden, de aanvragen daartoe, zo wel als van de benodigde randsoene n voor de equipagien aan het politiek gezag indienen.

Aan hen zullen mede ingediend worden alle declaratien van tractementen, tafelgelden en wat dies meer is, bij welke declaratien tevens zal moeten worden overgelegd een bewijs, waar bij komt te blijken, wanneer en waar de equi|)age bet laatst is betaald geworden; en zullen zij, bij bevinding, dal voorschreeven declaratien met de bewijzen accorderen, de nodige ordonnantien ter uitbetaling verleenen op degewoone tractenients comptoiren, welke zodanig bedragen aan den tweeden oflicier van de daartoe aanvrage gedaan hebbenden xiillen uitbetalen en welke tweede officier hetzelve vervolgens aan de equipage zal moeten uitdeelen, ter presentie van den commandeerenden officier dier bodem en den ouder- equipage-

1«09. H. W. DACNQ&L8. S9t

meester, welke beide voor de rigtige uUdeeliqg og> de JbetaIiW||gs- lijslen zullen moeten tekenen, en die lijsten daarna aan den haven- en equipage-meester inleveren.

Insgelijks zullen aan ben worden ingezonden alle orders tot het vicluali^ren en de aanvragen ten dien einde met overlegging van eeue behoorlijk getekende consumptie-lijst, waai'bij de dagelljksche verstrekkii^en aan de equipage, de ontvangst en hetgeen nog restant blijft, komt te blijken volgens daarvan geformeerde tabellen, alsmede eene opgave der laatst ontvangen victualie, en wa^irop zij de noodige or- donnantie voor de victualie voor den bepaalden tyd en het getal manschappen, die in de scheep^rol worden gevo^rd, naar de tarief van randsoenep en decortatie van de nog aan handen zijnde provisien zullen moeten vervaardigen en aan het politiek gezag ter verstrekking inzenden, welke rand- soenen in presentie van een vertrouwd persoon van de schppen of vaartuigen ontvapgen en aan hem toegewogen en toege- meten moeten worden, en waarvoor deze dan ook verant- WQordelyk zal worden gehouden.

Zij zullen de noodige zorge dragen, dat, zo wel uit, als in de magazijnen der marine niets wordt ontvapgep of verstrekt zonder dat de ordonnantien daartoe door hun ))ehoorlijk zijn getekend; alsmede dat bij verzending daarvqp de factures in triplo worden opgemaakt, als een ter ver- zending met de land|M)st, een met het vaartuig zelve en een om als slaper te worden as^ngebouden.

i^y zullen gehouden en verpligt zijn vaste equipage- of adpiinistralie-boeken te honden, waaruit ten allen tijde mqet kunnen worden gezien het restant, de ontvangst, waaraan en wf^arvoor de verstrekkingen hebheu plaats getiad.

Zij zullen mede gehouden zijn wekelijks eepe distincte oipgave te doen aan den Commissaris Generaal der marine Yf^n al, hetgeej^e door hun verrjgt, aangevraagd of verstrekt is.

Qe inkopen vap diverscbe benodigtbeden aan den Coiu- ml^ris Gfu^er^al b} besluit van z^ue e;^pellentie d^n Maarschalk en Qouverncur Generaal van den . . Jullj laatstleedeu gede-

8951 1809. H. W. DACNDCL8.

mandeerd zijnde, zullen de differente haven- en equipage- meesters op grond van dat licsluit ook de benodigde inkopen op dien voet gaan doen, bij aldien van de daarbij vermelde benodigdheden geenc bij de magazijnen per restant zijn: doch eenige artikelen benodigt zijnde, welke op die lijst niel bekend raoglen staan of boven de daarbij bepaalde prijseo lopen, zullen zij daarvan direct aan den Commissaris Generaal kennis geven en approbatie tot die inkopen vragen, vrelke, dezelve goedkeurende, als dan daarop de goedkeuring van zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal zal verzoeken.

Van de door den haven- en equipage-meester te houden administratieböeken, alsmede van de ordonnantien, waarop de verstrekkingen zijn geschied, zullen jaarlijks aan de gene- rale rekenkamer authentieke copijen worden gezonden, gelijk mede om de drie maanden een succint rapport.

De haven- en equipage-meesters zullen aan den Commissaris Generaal van de schepen, welke tol hare divisie behoren, de nominative lijsten inzenden van alle Europesche zeevarende, met de namen en toenamen van alle diegenen, welke zig. zowel aan boord der schepen en vaartuigen, als aan den wal bevinden, hunne qualileiten, winnende gage, gelworle-plaafs en met welke bodems in deze colonien gekomen, alsmede de lijsten der inlandsche zeevarende, mede onder bijvoeging harer geboorte plaatsen en winnende gages.

Zij zullen de nodige zorge dragen, dat bij aankomst van schepen en vaartuigen aan hun direct in gesehririe worde kennis gegeven van de op die bodems plaats gehad hebbende veranderingen onder de equipage zedert derzelver vertrek uit de havens en don dag, waarop het laatst rapport is ingediend.

Zij zullen mede opletten, dat aan hun door diegenen, welke de directie over de hospitalen hebben, werden opg^ geven, zowel de uitmonstering, het inkomen en overlijden der zieken in de hospitalen en of dezelve iets nagelaten hebben, van welke schepen en vaartuigen dezelve zijn en op welke bodem zij na hunne genezing overgaan, ten einde daardoor

18Öd. H. W. OAËNDÊLè. S93

iD staat te worden gesteld om zulks ter kennisse van den Ck)inini$saris Generaal te brengen ter overdraging van hetzelve bij de stamboeken en daardoor ten allen tijden te kannen ont- waren, welke zeevarende nog in leven of dood zijn.

Zij zullen mede, ondergeschikt aan de orders van den Commissaris Generaal der marine, ieder in hun district, de directie voeren over de stapelplaatsen aldaar, ingevolge de bepalingen, gemaakt bij de instructien van den commissaris- generaal der marine, welke zij zich in zo verre mede tot naricht zullen laten strekken.

Tot wegneming van alle difficulteiten over de relatien •der havenmeesters te Batavia, Sourabaija en Samarang tot •de commandanten der uit Europa in Indien arriverende •Keizerlijke schepen en vaartuigen" is op 14 Grasmaand 1811 besloten >aan welmelde commandanten, dadelijk na • hunne aankomst in een der havens of op een der reeden •van dit eiland, te doen ter hand stellen een extract [in de Fransche taal] uit de instructie voor de gemelde haven •meesters, als ook een [dito] extract uit de instructie voor •de onder-equipage-meesters*'.

Zie ook 23 November 1809.

28 September. Imiruclie voor de onder-havenmeesters.

Er zal, zoo te Batavia, als te Sourabaija en Samarang, zijn een tweede havenmeester met rang van kapitein en tracte- ment, als te Batavia van rd" 2000, te Sourabaija rd* 1000 en te Samarang rd' 1500, zilver geld, 'sjaars, zullende hiermede komen op te houden alle tractemen ten, toelagen en douceurs, bevorens door hen genoten.

De tweede havenmeesters zullen den dienst op de rheede en tevens dien van sabandbaar waarnemen en dus van de aankomst en vertrek van schepen, laden en lossen der vaar- taigen rapport moeten doen aan de prefecten van Sourabaija en Samarang en hun tevens moeten toezenden de cognosse-

8d4 180d. H. W. ÖAEMOÉLfi.

ntenteti, facluren en andere scheeps-papieren, alsmede bij rerlrek van vaartuigen haar van de beiioodigde scheeps-papiereo en passen moeten voorzien eu tevens, zooveel in bun vermogen is, de noodtge zorge dragen, dat de successive geêmaneerde orders ten aanzien van den clandestinen uitvoer van contanten als andi^ren, ongepermitteerden Itandelniet worden overtreden. Te Batavia echter z^l db sabandbaar en licentmeester zijne functie dik van onds blijven waarnemen en de tweede haven- meester aldaar düs alleen gesubmitteerd zyn aan den colone) en eersten havenmeester, welke vati'zijne zijde, zooal^ bevorens:, rapport doet van dagelijks voorvallende zaken.

28 September. liisirudie voor de onder-equipage-mee^Ur^f,

Er zal, zoo te Batavia, als te Sourabaija en Samarang, zijn een onder-equipage-meester met den rang van luitenant-colonel en op een tractement, te Batavia van rd' 4000, te Sourabtga rd^ 3500 en te Samarang rd* 2500, zilver geld, 'sjaars, eu waarmede dan ook voor vervallen worden gehouden alle tractementen, toelagen en douceurs, welke zij tot hiert(»e hebben genoten.

Zij zullen speciaal en gezamentlljk met den equipage- meester, waaronder zij staan, gechargeerd zijn met de ad- ministratie der magazijnen, de in dienst stelling der schepen, de aanwerving, victualiering en betaling der eqaipagien.

Bij uitdeeling der tractementen aan de equipages zullen zij vefpligt zijn preserft te zijn en voor de rigtige uitbetaling, benevens den comraandeerenden oiBbier van dien bodem, o\ beialrngslijsten leekenen, welke zij daarna aan den haven- en eqmpagémeester overleveren.

Zij zulfen verpltgt zijn vaste equipage- of stamboekeo (e houden, waaruit ten allen tijde kan gezien worden het res- tant' der ontvangst, waaraan eA waarvoor de verstrekking is ge^efafed, van welke boeken, benevens de ordotinantien, waarop de verstrekkingen zijn gesclned, jaarlijks authentieke copijen aaiv Ae' generale rekenkamer zo8én worden g'etondén, abnkede 001* dé' drie maanden een succint rapport.

\6ü6fi H: W. GMEMOeUSi 89»

Z^ aauHen mede hebben de speciele directie o^er de bout- stapelplaatsett, ouder derzelver ressort of arrondïesemeDt ge- legen, en* tevens bonden alle boeken, tabellen en wes meer tot dezelve relatief*

Zie ook 23 November 18Q9.

28 September. AansleUing van geconmiUeerden^ bij de onlüongsi en afsehceip van producten m 's Land» pak- huizen.

Deze gecommitteerden moesten telkens afwisselen* en ge- kozen worden uit «ambtenaren van- eeue gedistingueerde «classe, op wier rapporten men zich veilig kan verlaten".-

28 September, yergunning lol hel houden van pasar des Woensdags op hei landgoed^. Pondok Perron.

De voorwaarden waren dezelfde als die voor >de overige, •geprevilegeerde hazaars".

Het lid in den Raad van Indie, Wardenaar, verklaarde zich tegen het verleenen der »prerogativen tot het houden •van dobbel- en amfloen-kilten, baane-veglerijen en pandjes- abuizen", — een zeldzaam verzet in die dagen.

30 September. Javasche verpachlingen.

Van wegen den Gouverneur Generaal en* Raden van Indien wordt een iegelijk bij desen geadverteerd, dal bet gouvememeitt- generaal van meening is op Woensdag, den 1'° November aanstaande, des moi^ens om 8 uren, Ie Samarang, in l»et stadhuis, door den boofd-admiivistrateur, Pieter Pranoiscus Over- boek, ten overstaan van eene commissie uit den RiAd van justitie aldaar en op Woensdag, den 6^ Ddcember daaraan- volgende, des morgens ten 8 uren, in het residenlie-huis te Sourabaija, door den boofd-adminislralevr^ H. il van Gatten- burch, almede ten overstaan van cmm owiJUWbsie uit <tei> flftad • van justitie aldaar, bij den opslag publiek^ t^'lftteir opi^eilen'

g96 180d. H. W. DAEND£LS.

en aan den lioogsl biedende voor den tijd van een jaar, ingaande mei primo Januarij 18 iO en eindigende metultinno December deszeirden jaars, te verpagien de volgende Lands domeinen, pagten en tollen op en langs Java 's Noord-Oostkust en in den Oosthoek, te weeten: te Samarang:

1. De inkomende en uitgaande regten of sabandharijen te Samarang, Goemoelak, Kaligawe en Torbaija, in een ge- trokken met de dessa Toemoenga, en veerlig koppen soraas bij de eerstgenoemde sabandharijen.

2. De uitgevoerd wordende rijst en padij te Samarang, Goemoelak, Kaligavee, Torbaija, Kaliwoengoe en Kandal.

3. Het hoofdgeld van de Chinezen, te heffen op den voet, zooals de conditien van het hoofdgeld te Batavia mede- brengen.

4. De topbaaneu en hane-vegterijen, mede te heffen als boven.

5 Het slagten van buffels en ander hoornvee, insgelijks op den voet, zooals te Batavia plaats vind, te heffen.

6. Het slagten van varkens, schapen en geiten, ook ab boven.

7. De taphuizen of kroegen buiten de stad of het priviligie om in de Chinesche en andere kampongs rondom de stad arak, tjieuw en andere sterke dranken te mogen tappen en verkoopen in het klein, te weten bij kelders, kalbassen. potten, flessen, bottels, enz. tot de kleinste maat inclusive.

8. De bazaai^s te en onder Samarang, als: de bazaar Anjer of groote l)azaar,

» avond bazaar in de Moorsclie kamp,

• morgen of groote bazaar in de Chinesche kamp, » bazaar Krangang,

» Pagandingang,

• » Karang-tenga,

• > Karang-widara,

beide bazaars te Torbaya,

• bazaar Ambengang,

iè09. H. W. 0AÈN0EL6.

de bazaar P^tji-rongang,

in de Haleidsche kamp,

• Tawang in de Boeginesche kamp,

• Baroe in de stad,

 ie  Oenarang, 

• te Salatiga,

• te Boejoelaiie.

9.' De tol w^ens bet passeren van paarden, koebeeslen en draag-ossen, etc, etc. onder Oenarang, Salaiiga, Boejoelaiie en de Gladak Samboe onder Barawa.

10. De sabandharljen te Kaliewoengoe, gelijk met bet hoordgeld der Chinezen, topbaanen, hane-yegterijen, bet slagten Tan buflels en ander vee, nevens zestien koppen somas, mitsgaders vier djongs rijstvelden en de bazaars te Karang- anjer en Toegoe.

11. De sabandbarijen te Kandal, mede annex bet boord- geld der Cbinezen, bane-vegterijen, topbaanen en bet slagten van vee en dan nog vijf djongs rijstvelden, benevens de bazaars aldaar.

1% De zes en twintig gepriviligeerde amfioen- of madat- kitten onder Saroarang, Kandal, Kaliewoengoe en Damak.

13. De sabandbarijen te Batang met de van ouds daarbij geboord hebbende kanipongs, Roban, Kali-orang, Kali-tjetong, Magboguor en Manatoea, nevens twaalf somas uit ieder van de vijf kampongs of in bet geheel zestig koppen; en voorts als boven bet hoofdgeld der Chinezen, enz.

14. De sabandbarijen te Paccalongang, Bumie en Kali- bebal met veertig koppen somas en de overvaart over de rivier bij de Chiucsche kampong; en voorts het hoofdgeld der Chinezen, etc,

15. De uitgevoerd wordende rijst en padlj te Paccalongang, Batang, Bumie en Kali-bebal.

16. De een en twintig gepriviligeerde amfioen- en madat- kitten onder Paccalongang, Oeloedjaniie en Batang.

17. De sabandbarijen te Pamalang en Soember met zestig tjatjas en zeventien djongs rijstvelden, item vier prauw

rLAlAAT-llOU DBBL XV. 57

898 1B00. H. W. OAENOEL8.

maijang, nevens de bazaars te Paroalang, Bakoelang en Palawang en bet boofdgeld der Chinezen, etc.

18. De sabandbarLjeu te Tagal nuct de bazaars aldaar en de zes dorpen, Serkangang, Karlang, Sennoet P^ngang. Bandongang, Bontong en Rantaka-Kalimatie. nevens eeo hondo-d vier en veertig tjatjas en dertig djongs rystvdden; en voorts als boven het hoofdgeld der Chinezen, etc.

19. De uitgevoerd wordende rijst en padij Ie Pamalaog* Tagal en Brebes.

20. De sabandharljen te Brebes, Karang Assam, Kanakany en Loessarie met Soerie Jodjeth, doch zonder tjatjas of rijst- velden, maar wel met het boordgeld der Chinezen, etc

21. De zeven gepriviligeerde amfioen* of madat-kitlen onder de prefecture Tagal.

22. De sabandharljen te Damak, zonder somas. tjatjas of rijstvelden, maar met het bazaartjevandenegory Gabang: en voorts het hoofdgeld der Chinezen^ etc.

23. De uitgevoerd wordende rijst en pady aldaar.

24. De sabandharyen te Japara, item aan de Tadoenang en te Tayoe met 50 koppen somas en het boofdgeld der Chinezen, etc.

25. De uitgevoerd wordende rijst en pady op die plaatsen.

26. De sabandharyen onder Joana met de dessa Japara en dies bazaar; voorts het hoofdgeld der Chinezen, etc.

27. De uitgevoerd wordende ryst en pady aldaar.

28. De negentien gepriviligeerde arofioen- of madat-killeo onder Japara, zoomede nog agt geUjke kitten onder Joana. welke in den voorleden jare onder Rembangverpagtzyn,ab:

twee te Joana,

» Japara, een » Morgoyoso,

» Djipat,

» > Djitak, en

» > Kadilangoe,

of te samen onder Joana en Japara zeven en twintig kitten.

ièÓ6. H. W. DAENOELÓ.

S9. De sabandbarijen te Rembang, mit8gaders Padjang Koeangang en Poelo, docb zonder ^somaa of tjatjas, maar wel met het hoofdgeld der Chinezen en wat dies meer is.

30. De uitgevoerd wordende r^t en padij te Rembang en Lassum.

31. De sabandbarijen te Lassum en dies ressort, zonder sooias of tjatjas, maar met de negorij Tegal Dowo, nevens den inzaam der Togelnestjes uit de daarbij gelegene drie klippen of holen, 6oa Jero genaamd ; en voorts het hoofdgeld der Chinezen, etc.

32. De negen gepriviligeerde amfioen- of madat-kitten onder Rembang, als:

een in het kleine regentschap Tjinkal-sewoe,

te Rembang,

Padjang Koeangang,

» Paradessie,

» Lassum, » > Bonang,

Tanjongang,

Sarang, en • • Bantjar.

33. De in- en uitgevoerd wordende poeder-, pot- en kandij-suiker van Brebes af tot Rembang toe.

w En te Sourabalja :

1. De sabandbarijen alomme in dat regentschap en bij allen dezelve zeven en veertig koppen somas.

2. De uitgevoerd wordende rijst en padij te Sourabaija, Passourouang» Banger en Bangel.

3. Het hoofdgeld der Chinezen, item de lopbanen en hanevegterijen en het slagteu van varkens.

4. Het slagten van buffels, rundvee, schapen en geiten.

5. De taphuizen en kroegen buiten de stad of het priviligie om in de Chinesche of andere kampongs arak, tjieuw en andere sterke dranken te mogen tappen en verkoopen in het klein, te weten bij kelders, kalbassen, potten, flessen, bottels, en wal dies meer is.

900 1809. H. W. OAENOCLS.

6. De zes gepriviUgeerde amfloen* of roadat-kitten onder het district van Sourabaija.

7. De sabandbarljen te Passourooang en daaronder ook de rivier Hassangan met tien koppen somas; en voorts hel hoofdgeld der Chinezen, clc.

8. De sahandharljen te Banjer en Proholingo met zestien koppen somas en het hoofdgeld der Chinezen, etc.

9. De sabandharijen te Bangel en Kalianjer met vier koppen somas en het hoofdgeld der Chinezen, enz.

10. De sabandhapijen van Doekoen en Kepoh, leggende opwaards aan de rivier van Solo, op den voet, zooals die tegenwoordig zijn.

tl. De agt gepriviligeerde amfioen- of madat-kitten onder de districten van Passourouang, Banger, Bangel en Poeger.

IS. De sabandharijen te Grissée en op Poelo Menare en bij alle dezelve agt en zeventig koppen somas en ook de heffing van 10 percent voor recognitie van al het klein geschat, dat aldaar gegoten veordt; en voorts als boven hel hoofdgeld der Chinezen, etc.

13. De sabandharijen te Sidaijo en dies ressort roei dertig koppen somas en de bazaar te Banjer Anjer, nevens het hoofdgeld der Chinezen, etc.

14. De sabandharijen te Toeban en dies ressort, zonder somas of tjatjas, maar met de nogorij Troes en den inzaam der vogelnestjes uit de daarbij gelegen drie klippen of holen, Goa Troes genaamd, en de heffing van het hoofdgeld der Chinezen, etc.

15. De uitgevoei^ wordende rijst en padij te Grisée, Sidaijoe en Toeban.

16. De vijf gepriviligeerde anifiocn of madat-kitten onder Grissée, Sidaijo en Lamongang, mitsgaders de vijf gelijke kitten onder Toeban, in den voorleden jare by Rembaog verpagt geweest, als:

een te Toeban, » > Pranban, V » Jenoe,

180e. H. W. DAENDEL8. 901

een te Karang Dowo» en • • Tambaijo, of te samen onder Grissée, Sidaijo, Laniongang en Toeban tien kitten.

17. De in- en verkoop en vervoer van aarde potten of zoogenaamde boeijongs.

18. De sabandharijen te Snmanap en op de eilanden Dalangoe, Kangiang, Sapoedie, Ra&as» Giliang, Giliginting en GUiradja en ))ij allen dezelven een honderd en drie huis- gezinnen en veertien antjengs padijvelden^ nevens de heffing van het hoofdgeld der Chinezen, etc.

19. De negen gepriviligeerde amfioen of madit-kitten onder het district van Sumanap en de daaronder gehoorende eilanden.

20. De sabandharijen te Pamakassan en dies ressort met de van ouds daarbij behoord hebbende negorij Kappong, item de bazaar te Tjitjeree en Waranta, zoomede een derde van het zout, dat in de negorijen Boender en Tjandie wordt gemaakt, nevens het hoofdgeld der Chinezen, enz. en dan nog zes en dertig somas of koppen, doch waartegen hij, pachter, gehouden en verpligt zal zijn aan den regent van dat district, tot tegemoetkoming voor de leverantie van de benoodigde vaartuigen tot den overbreng van producten voor den Lande naar het kantoor Grissée, jaarlijks te moeten uitkeeren eene somma van een honderd en vijftig Spaansche realen.

21. De vier gepriviligeerde amfioen- of madat-kitten in de districten van Madura en Pamakassan.

22. De sabandharijen te Banjoewangie en dies ressort op den ouden voet, met de uitgevoerd wordende rijst en padij, item het hoofdgeld der Chinezen en wat dies meer is.

23. De gepriviligeerde amfioen- of madat-kit in het district van Banjoewangie.

24. De drie gepriviligeerde amfioen- of madat-kitten in de districten van Bezoekie en Panaroekan.

25. De sabandharijen en de in- en uitgevoerd wordende

90S 1809. H. W. DAENDEL6.

lijst en padij ten eilande Baviaan mcf het hoofdgeld der Chinezen en wat dies meer is.

26. De gepriviligeerde amfioen- of madat-kit len eilande Baviaan.

27. De in- en uitgevoerd virordende poeder-, pot* eo kandij-suiker onder het ressort van den Oosthoek.

En zulks op zoodanige, generale en speciale conditien en voorwaarden, als in den voorleden jare 1808 op de boven- genoemde domeinen, paglen en tollen van j}en Lande z^n geêmaneerd en gearresteerd, respective bij pablicatieo van 18 Junij en 19 October, mitsgaders bij billetten van 23 Julij, 30 November en 16 December, welke alhier worden gehouden voor geinsereerd en dagelijks ten kantore van de respective prefecten en onder-prefecten voor ieder een te zien zyn; voorts met de volgende daarin nu nader gemaakte alleratien en ampliatien.

Eerstelijk: dat de verpagting, evenals in den gepasseerden jare, zal geschieden in zilver geld, doch dat de betaling daarvan in de volgende proportiên en muntspetiên zal moeten plaats hebben, als:

te Samarang de helfte in de bepaalde zilvere muntq^tie en de andere helfte in koper geld met den agio van 110 percent op het zilver geld;

te Tegal en te Paccalongang drie quart gedeelte in de bepaalde zilvere muntspetie en een quart in duiten, gelijk» standig met het zilver geld te berekenen;

te Japara drie quart in de bepaalde zilvere muntspetie en een quart in Japans koper geld met den agio van 110 percent op het zilver geld;

te Rembang de helfte in de bepaalde zilvere muntspetie en de andere helfte in duiten, gelijkstandig met het zilver geld te berekenen;

te Sourabaija de helfte in de bepaalde zilvere muntspetie. een quart in duiten, gelijkstandig met het zilver geld, en een quart in Japans koper geld met deu agio van 1 10 pocent;

en op de overige plaatsen in deu Oosthoek drie quart io

1800. H. W. OAENOEL8. 903

de bepaalde zilrere muntspetie en een quart aan duiten, gdykslandi;^ met het zilver geld.

Ten tweede: dat alle vaartuigen, welke met lading van den overwal komen en volgens de wet alleen Samarang, Sourabaija en Grissée mogen aandoen, gehouden zullen wezen om, waimeer zij niel geneegen zijn hunne aangebragle ladingen op eene dezer plaatsen te ontlossen en verkoopen en, alleen van pas verwisselende, daarmede naar de andere, kleindere plaalsen vertrekken, evenwel genoodzaakt zullen wezen van linnne aangebragte waren de verschuldigde tolgeregtigheid te voldoen, zooals zoodanige vaartuigen, welke, naar eene der voormelde drie plaatsen gedestineerd, door zee-schade als anderzins genoodzaakt zijn andere, kleindere plaatsen aan te doen; en van de hooge overigheid permissie erlangd hebbende om aldaar hunne aan^^ebragte lading te mogen verkoopen, zullen zij echter genoodzaakt wezen de bepaalde tolgeregtigheid aan den pagter van Samarang, voor zooverre Java's Noordoostkust, en aan die van Sourabaija, voor zoo- verre den Oosthoek betreft, te moeten voldoen boven de pagt, die zij bij invoer op zoodanig een plaats aan den pachter aldaar zullen moeten belalen.

Ten derde: dat gelijkêrwijs alle vaartuigen, welke van de hooge overigheid permissie mogten erlangen om van eene andere plaats als Samarang, Sourabaija en Grissée naar den overwal of elders builen het eiland Java te varen, genoodzaakt zullen zijn den tol van uitvoer aan de pagters als bovengemeld te voldoen boven de pagt, die zij genoodzaakt zijn aan de pagters van de plaatsen, vanwaar zij vertrekken, te betalen.

Ten vierde: dat daarentegen alle vaartuigen, welke door zee-nood gedwongen zijn de eene of andere plaats aan te doen en ter reparatie hunner bodems de ingeladene goederen aan den wal moeten brengen, niet genoodzaakt zullen zijn, bij weder inscheping, wanneer geene goederen verkocht zijn, daarvan eenige tolgeregtigheid te betalen, maar zullen zoo- danige goederen, na -reparatie van zoodanig een bodem, weder

904 1B09. H. W. DAENOEL8.

YiiJ en frank naar boord mogen afgescheept worden; doch daarvan eenige goederen verkocht wordende, zullen dezeWe aan de bepaalde tolgeregtigheid onderhevig zijn.

Ten vijfde: dat alle goederen, welke eens ingevoerd geweest en waarvan de tolgeregligheid voldaan is, bij weder uilvoering aan geene tolheffing zullen onderworpen wezen, mits zulks geschiedende naar de plaatsen, op dit eiland gelegen, dan wel na die, onder de possessie van het gouvernement alhier sorterende, doch zulks na vreemde plaatsen holten deze bezittingen plaats hebbende, zal daarvan de bepaalde toige- rechtigheid geheven worden.

Ten zesde: dat onder de bij de 8'' afdeeling van het 21' artikel der generale pagt-conditiën vermelde Chinasche, Ja- pansche of andere, in dezelve ongenoemde goederen niet begrepen zijn de van den overwal aangebragt wordende gambir, was, bindrottings en andere goederen, waanran alleen de enkelde tol tot 8 percent mag geheven worden, maar dat artikel eigenlijk doeleude is op alle goederen, welke door de Chinasche jonken en andere vaartuigen direct van China, Japan, Siam en andere plaatsen alleen te Batavia mogen worden aangebracht.

Ten zevende: dat de bepaalde tolgeregtigheid voortaan alleen op de uitgevoerd wordende rijst tot rd* 5 perkoyang zal geheven worden, zonder dat daarvan bij invoer ergens eenige pagt zal mogen worden gevorderd; en dat voortaan ook onder deze pagt zal worden begrepen depadij, waarvan de pagt mede alleen bij uitvoer tol twee en een halve rd*, zilver geld. ter zwaarte van een koljang zal worden geheven en dus twee koijangs aan padtj gelijk zullen staan met een koljang rijst ; doch zal de recognitie, welke daarvan aan hel gouvernement moet betaald worden, wanneer dezelve niet van den Lande is ingekogt, zich uitstrekken tot vyf en dertig rijksdaalders, zilver geld, per koljang, namelijk wanneer dezelve naar den overwal, de eilanden der Baviaan daar alleen speciaal onder begrepen, wordt uitgevoerd; doch zulks vao de eene plaats van het eiland Java naar deandere geschiedende,

180e. H. W. DAENDEL8. 90S

zal daarvan in het geheel geene recognitie aan het gouver- nement betaald worden.

Ten achtste: blijven de conditiên omlrend de amfioen- en madat-kitten evenals in den gepasseerden jare bepaald, doch zullen de pagters daarvan geene reclame van tegemoetkoming bij het gouvernement mogen doen, bijaldien hetzelve niet in de gelegenheid mogte gesteld wezen hun de benoodigde hoeveelheid amfioen te kunnen bezorgen, maar zal aan hun de vrijheid worden vergund om, evenals in dezen jare aan den pagter van Samarang is toegestaan, zich zelven van dat heulsap te voorzien, onder zoodanige restrictiên, als daartoe reeds de bepalingen gemaakt zijn.

Ten negende: dat de handel in de op Java gefabriceerd wordende suiker opengesteld zijnde, bij uilvoer van iedere pikol, hetzij poeder-, pot-, kandij- of andere suiker, twee rijksdaalders aan tolgeregtigheid zal betaald worden; doch zal daaronder niet begrepen zijn zoodanige qantitciten, als de differente suiker-molenaars van de leverantie van het jaar 1808 nog aan den Lande verschuldigd waren en waarvan zij den tol volgens in handen hebbende bewijzen reeds aan den Lande betaald hebben; en welke quantiteilen zij dus daarop zonder betaling van eenige impost vrijelijk zuUen mogen uitvoeren.

Ten tiende: dat voor de kappas, waarin de handel almede geltjk bevorens is opengesteld, bij uitvoer naar den overwal of elders buiten het eiland Java rd' 4 per pikol, doch zulks van de eene plaats naar de andere op het eiland Java geschiedende, slechts de helft of rd* 2 per pikol aan tolge- regtigheid zal geheven worden.

Ton elfde: dat van de betaling van alle in- en uitgaande regien bevrijd zullen wezen de tien pangloepoets-prauwen van hunne hoogheden, den Keizer en den Sullhan op Java, respective, welke volgens ouder gewoonte van Sourakarta en Djokjokarla naar den Oosthoek en van daar terug varen.

Ten twaalfde en laatstelijk: zullen van alle in- en uitgaande rcglen wezen geêximeerd alle soorten van levendig vee, als

906 1809. H. W. DAENO&L8.

paarden, koebeesten, bnffels, schapen, bokken, goilBn, Tarkens en alle soorten van pluimgediertens, waarvan nug bij in- of uilvoer eenige tol zal mogen worden geheven.

Zullende een ieder, die tot het aanslaan van voorschreveD pagten mogte genegen wezen, indachtig zijn om volgens bet 5"^ artikel der generale pagt-eonditiën de vereischte borgen ten genoegen der daarbij vermelde personen te stelleD.

En opdat niemand hiervan eenige ignoranlie zoude kunnen pretenderen, zal deze allomnie worden gepubliceerd en inde Hollandsche, Ghinesche en gewoone inlandscbe lalen geaffigeerd ter plaatsen, waar men gewoon is publicatiên en ailictiéo te doen.

Voor het jaar 1810 brachten deze verpachtingen 107,130 rijksdaalders meer op dan voor 1809, hoewel het met den Oosthoek vereenigde Toeban daaronder niet begrepen was.

In de voorwaarden waren vergeten de sjahbandaryen van Besoeki en Panaroekan, alsmede 6 in plaats van 64 opium- kitten vermeld, welke fouten door den prefect van den Oosthoek hersteld en wiens handeling op 30 November 1809 door de Regering geapprobeerd werden.

De verpachtingen in het vroegere gouvernement van Java's N. O. kust brachten op:

voor het jaar 1808 (Gouverneur Engelhard) 2 12,957 : 24 rd* zilver geld,

voor het jaar 1809 (Gouv. Gen. Daendels) 560,715:— > zilver geld,

voor het jaar 1810 (Gouv. Gen. Daendels) 724,380:— • zilver geld.

De Oosthoek alleen bracht voor 1810 op 288,975 rl|ks- daalders of 61,035 rijksdaalders meer dan voor 1809: de verpachtingen van Losari tot Rembang, eveneens voor 1810. 435,405 rijksdaalders.

30 Sep tem ber. Vei^plaaisinq van begraafplaatsen ie liatam. Is goedgevonden en verstaan:

1809. H. W. DAENDEL6. 907

Ten eersten : het Europeesche kerkhof, boven de post Rijswijk gelegen, van daar te verleggen en te verplaatsen tol even boven Tana-abang, daartoe employeerende zeker stukje land, gelegen tegenover Daalzigl aan den Heerenweg^en toebehoorende aan vijf inlanders;

voorts, conform bel verzoek dezer eigenaren, het gedachte stakje grond van hun in ruiling te accepteeren tegen zeker, den Lande toebeb(H)rend stukje grond, Passir Poetie genaamd, nadat beide zullen wezen getaxeerd, ten einde het gouver- nement zooveel toegeeft of ontvangt, als een van beide dezer stukjes land meer of minder zullen worden gepriseerd;

onder bepaling voerders, dat voortaan op dit kerkhof in geen kelders zal mogen worden begraven, anders dan onder verplichting om de kelders bij begraving telken reize geheel met aarde aan te vullen ;

en dat overigens, de lijken in kuilen begraven wordende, de graven vervolgens met eigen zerken zullen kunnen worden

Ten Iweede: de presente begraafplaatsen der Chineezen in^elijks Ie verleggen naar de post de Ketting, met quali- ficatie daartoe voor rekening van den Lande in te koopen een aldaar gelegen stuk grond, loehehoorende aan den gewezen bionen-regent van het hospitaal. Dekker, onder bepaling wijders, dat het gouvernement in dezen zal moeten worden geïn- demneerd door den afstand tegen betaling voor ieder graf, in evenredigheid van hetgeen deze grond heeft gekost, doch dat daarentegen aan zoodanige Chineezen, welke kunnen aan- toonen binnen weinige jaren voor hunne familiën een graf op de oude begraafplaats aangekocht en met vele kosten aan- gelegd te hebben, op het nieuwe terrein gratis een plaats zal worden afgestaan lot het aanleggen van een nieuw graf.

Ten derden : de begraafplaats voor de Moor^n en Arabieren Ie bepalen aan de Zuidzijde van de Groningergracht, buiten de Utrechtsche poort, aan de Westzijde van de aldaar gelegen leder-bereiderij ; en daartoe te doen emploijeeren een door den majoor der Mooreu en Arabieren, bappa Sach Secli Ala-

908 1809. H. W. DAENOetS.

bieding, tot dat einde aangeboden, hem in eigendom toebe- hoorend, aldaar gelegen stukje grond ter breedte ym circa 50 en ter lengte van 60 roeden ;

met qualificatie wijders om, conform zijn verzoek, het voorschreven erf uit de krijgskas der Mooren tot een bekwame begraafplaats Ie doen approprieeren ;

terwijl de onde begraafplaats der Mooren en Arabieren, als laag bij den grond en in ongemelzelde kuilen zQnde, niet zal behoeven te worden geapplaneerd ; doch

Ten vierde : met het verleggen van de begraafpiaatsen der inlanders of Javanen nog vooreerst te supercederen en hao daartoe door het voorbeeld omtrent de andere begraafiriaatseo voor te bereiden, niet last aan Schepenen en speciaal aan deo president van dat kollegie, de inlandsche kommandanten en hooge priesters op dit voorbeeld wijzende, niets onbeproefd te laten om den inlander door middel van dezelve eene impulsie te geven van het nul en de noodzakelijkheid, welke in deze ver- plaatsing gelegen is, en hun Ie insinueeren om, tegen dat het verleggen der begraafplaatsen van de Europeêrs, Chineezen en Mooren zal zijn voltrokken, als het ware uit eigen be weging mede tot eene verplaatsing van de inlandsche graven verzoek te doen; en eindelijk.

Ten vijfden : president en Schepenen van Batavia de executie van dit een en ander te demandeeren, met vrijheid om zoodanige nadere, bepaalde voordragten te doen, als zij tot de uitvoering dezer bepalingen zullen noodig oordeeleo.

Op 26 Oclober 1809 werd ter zake nader besloten: Ten eersten : het land Passer-Poetie alsnu tegen het stuk grond, hetwelk voor het Euro])eesche kerkhof geprojecteerd is, te verruilen, land ora land, ter gemoedkoming van de eigenaren van gemelde stuk grond.

Ten tweede: te accordeeren het voorgedrage verzoek van de Chineezen om het land van den gewezen binnen-regeot van het binnen-hospitaal, Dekker, buiten bemoeienisse van den

IdOd. H. W. DAËNDELd. dOd

lande, voor eigen rekening in te koopen tot een vaste' be- graafplaats voor de lijken der Ghineezen.

Ten derden: te bepalen, dat de daartoe henoodigde som tol 70000 rijksdaalders bun door de weeskamer albier zal worden ter leen gegeven legen den intrest van 6 percent 's jaars, onder generaal verband der personen van den presenten capitein en officieren, den oud kapitein Tan Japlong en den oud luitenant Lie Tongong, benevens bet lid van Boedel- meesleren Gouw Tjouw Sieuw, in solidum.

Ten vierden : te approbeeren de door dezelve kapitein en officieren der Cbineezen voorgeslelde scbikking om den kapitein Tang Peengko en de luitenants Lim Tian Seng en Souw Kongko en den oud luitenant Lie Tongong uit bun midden Ie commileeren om bel land en de daarop te maken begraaf- plaatsen volgens de van oudsber daaromtrent leggende orders en gebruiken te administreeren, met speciale benoeming van den luitenant Lim Tian Seng tol kassier.

Ten vijfden: almede te agreêren de bepalingen, door ge- dacbten kapitein Gbinees c. s. voorgesteld, dat de geringe en onbemiddelde Cbineezen een stukje grond van 8 voeten breedte en 12 voelen lengle voor een begraafplaats gratis zullen blijven genieten, docb dat degeene, die verkiezen bun graf te laten verbreeden of verlengen, «icb onderwerpen zullen aan de ondcrvolgende betaling voor bet fonds ter verevening van het geleend capitaal, te welen:

voor een graf breed 12 en lang 24 voelen rd" 200

» » > 16 » » 32 » » 650

» » 20 » » 40 > » 1600 en > bet grootste graf » 24 » » 48 » » 3600 terwijl ter voorkoming van fraudes en ongeregeldbeden bet strikt zal zijn geinterdiceerd om twee of meer, naast mal- kanderen leggende, kleine graven Ie zamen tot een groot graf Ic vereenigen, zooals soms wel is gepractiseerd.

Ten zesden: te bepalen, dat op bet capitaal van bet ge- projecteerde land 'sjaars 5000 rijksdaalders in mindering zal moeten worden afbetaald, volgens aanneming van den kapitein

610 idOè. H. W. DAENDËLd.

en ''ofliciercn der Chineezen, en dat na Terpteniiig van het gansche capitaal hetzelve land als een particulier eigendom ▼an alle de alhier remoreerende Chineezen zal worden ge- considereerd, om te blijven een permanente begraafplaats voor Imn en derzelver landgenooten ; en

Ten zevenden : alsnu op het instantig verzoek der Chi- neezen, met alteratie voor zoover van het besluit dezer regeering van den 30'° September jongstleden, roet hel ver- plaatsen der graven van hunne naastbestaanden naar het ge- projecteerde land en met het applaneeren dier graven, voor zoovele door het uitsterven der familien niet reeds veriaten zijn, nog vooreerst te supei'cedeeren, uit aanschouw van de groote somma geld» aan een groot aantal derzelve bekosligi en de moeielijkheid van de meeste eigenaren om actaeel zulke begraafplaatsen op het nieuwe land ten eerst» wederom op te bouwen, waartoe zij eershalven wel verpligt loudeo wezen ;

doch onder deze bepaling nogtans, dat, om bet heilzaani but, met het verleggen der begraafplaatsen in het generaal bedoeld, te bereiken, zij gehouden zullen wenn om de presente begraafplaatsen steeds te doen zuiver houden van alle ruigtens, vuiligheid of krengen en van het stilstaaDd, stinkend water door het wederom in een behoorlijken staat brengen van de afleidingen volgens besluit dezer regeering van den 6*** JuliJ 1798: item ten eersten zullen moeten doen vernieuwen de twee bruggen, leggende over de groote rivier bij den Cliineeschen tempel op Goenoeng-Saharie, zooraede bij continuatie in een bruikbaren staat te onderhouden denw^ aldaar, benevens het zoogenaamde Drossers-pad, terwyl ook de boetens op het lang boven aarde houden der Cbineeschc lijken, bepaald bij besluit dezer tafel van den IS*"" September 1805, in volle kragt worden gelaten.

3 October. Wijziging van hel op 51 Maart 1809 vadge- stelde reglement voor de Cheribonnche Preanger^landen.

Op eene missive van de regenten van Limbaogang, Soe-

180d. H. W. OAENDCLS. dU

kapoera cd Galoe, sorteerende onder de prefecture der Ghe- riboDsche Preanger-regentschappen, daarbij aantoonende de moeielijkheid om aan de oppassers van den prefect het bepaalde getal njslvelden uit te geven, nadien de inrichtingen daaromtrent geheel alieen ware van die van Java's Noord-Oost- kust en de ingezetenen, die in het bezit van rljstlanden waren, daarop een zeker eigendom verkregen hadden;

is besloten, ingevolge hel verzoek van de gemelde regenten en het appui van den prefect, het twaalfde artikel van het reglement van bestuur voor de Cheribonsche Preanger-regent- scbappen in zooverre te altereercn, dat, instede van de af- asondering van iVi jonk rijstland tot susteotatie van eiken oppasser van den prefect, gemelde oppassers door de regenten van Limbangang en Soekapoera in geld en door den regent van Galoe in padie zullen worden onderhouden, gerekend tegen zes rijksdaalders, zilver geld, 'smaands per hoofd; en deze bepaling te doen ingaan sedert de maand November 1808 voor de oppassers, welke van dien tijd af aan reeds dienst gedaan hebben, en voor de overigen van den dag, dat zij zijn aangenomen.

5 October. Voorschrift nopens hel uiitnodderen der grachten Ie Batavia.

Is goed gevonden en verstaan de uilmoddering of zuivering der gragten in de stad, Zuider voorstad en de Chineesche campong, als ook de wegvoering der daarvan komende slof of spijze, te laten doen door de bewoners of, zoo de erven ledig slaan, door de eigenaars der huizen en erven, die langs de gemelde gragten gelegen zijn, op eigen kosten, ter lengte van een ieders erf en ter breedte van de halve gragt, onder toezicht en directie van de respective wijkmeesters en onder de nauwste surveillance van president en Schepenen, onder bepaling verder, dat de uitmoddering op dien voet zal moeten zijn geëffec- tueerd onder ultimo van de aanstaande maand November, wanneer door president en Schepenen en corps, zoomede jaarlijks eens en overigens alle maanden door commissarissen van de

dl2 lêOd. H. W. OAENDÉLd.

maand, daarvan een accurate schouwing zal moeten worden ge- daan en bij bevinding, dat cenige bewoners of eigenaren nalatig zijn in het volbrengen van deze nitdieping» dezelve daartoe een en twee maal zullen worden aangemaand, doch daarvan geen effecte ondervonden wordende, de uitdieping ter order van president en Schepenen voor rekening van de nalatigen zal worden gedaan; gelijker wijs deze uitdieping mede aan Schepenen zal incumbeeren, voor zoover betreft de mondingen der gragten in de openingen onder de wallen of sluizen, mitsgaders plaatsen, waar geen particuliere erven langs de gragten gelegen zijn, gelijk ter zijde van 'sLands bocijen, het stadhuisplein, enz.

5 October. Voorziening in rijsigebrek in de Bataviatche ommelanden.

Zijne excellentie, in aanmerking geuomeii hebbende, dat door de ongewoone droogte van het saisoen, niet alleen in verre de meeste streken van de ommelanden van Batavia een volstrekt misgewasch van rijst phats heeft, maar ook de aanplauting van aardvruchten, welke was aanbevolen oiu aan dat gemis te subintreeren, om die zelfde reden niet is geslaagd, waardoor de bewoners van sommige districten zich geheel van voedsel ontbloot vinden;

en overwegende, dat het gouvernement na de opgemeUe, te vergeefs beproefde middelen om dit gebrek af te keeren, daarin door eene assistentie uit hare eigene pakhuizen, voor zover dit met de voorzichtigheid bestaanbaar is, behoort te voorzien tot tegemoetkoming van de goede ingezetenen en ter weering van alle ontevoorziene gevolgen, die uit hongers- nood en daaruit te ontstane vertwijfeling zouden kunnen resulteeren ;

is besloten provisioneel en tot weder opzeggens toe, wekelijks, daar onder deze loopende week begrepen, ter dispositie van den drossaard der Bataviasche ommelanden te doen stellen twaalf koijang rijst om door hem onder de eigenaren der dilTerente landerijen in gemelde ommelanden, alwaar bet

1Ó09. H. W. DAENDÈL8. dlS

voorachre?eii gebrek heeracht, volgens eene billt|ke repartitie, op de populatie der yerschilleDde distrieten gegrond en pro rato der grootte van het misgewas, te worden verdeeld, zullende deze rijst in het graan-magazijn op een bewijs van hem, drossaard, aan de landeigenaren volgens de daarin uitge- drukte hoeveelheid moeten worden a%eleverd tegen dezelfde betaling in koper geld, als aan andere particulieren, die uit den bepaalden verkoop van rijst door president en Schepenen worden gerieft; met last wijders aan hem, drossaard, om te zorgen en ten strikste te sorveilleeren, dat van de gedachte rijst lot geen ander einde als tot voeding van de ingezetenen in de bedoelde districten wordt gebruik gemaakt en daarvan nauwkeurige registers worden gehouden, mitsgaders weekelijks een pertinent rapport aan zQne excellentie wordt ingezonden. '

12 October. Yerpachting van hel kappen en leveren van brandhout uil de Krawangsche bosschen.

Is goedgevonden en verstaan;

1® om het kappen en leveren van bet brandhout uit de Grauwangsche bosschen, voor zooverre die onder de Bataviasche ommelanden gehooren, onder ultimo December naastkomende voor drie jaren publiek te verpachten, onder zoodanige conditiên en voorwaarden, als noodzakelijk zuUen zijn om de bosschen zelve in een behoorlijken staat te onderhouden en die met het kappen niet te roïneeren ;

2® om bij die verpachting den pachter te verplichten het vadem brandhout van 24 voeten lang, 6 voeten hoog en 2 voeten diep ter plaatse, waar hetzelve zal zijn gekapt, aan de boorden der rivier Tjitarum of aan het zeestrand te verknopen voor 8 rd*, loopende munt, en te zorgen, dat daarvan altijd een genoegzame voorraad aan banden zij;

3® om verder een ieder vrijheid te laten bet aldus gekapte brandhout voor eigen rekening af te halen, hetzij tot

I?. 58

914 W)é. H. W. OASNOELd.

c<Hisumtie of om hetselve te Batavia te ?erkoopeD, doch de prys daarvan te Batavia aiteiiijk te bepalen op rd* li, loopende muot, de vadem van 18 voeten bug, 6 voeten boog en 9 voeten diep; en 4° om voorts tot bet onderbonden eener geregelde politie en justitie in bet gewesen Grauwangsche distriet, op Tjawang Boengien, als het meest gescbiktste locaal» leggende boven alle de onderscbeide mondingen* van de rivier TjitaraiD. te plaatsen eenen onderschoui, welke tevens en speciaal zal zijn gecbargeerd met bet opzicht over den boolkap aldaar, alles onder de directe bevelen van den drossaard en mede ondergeschikt aan den naastbyzynden scboat

De voon^aarden der verpachting zijn den 19^ October 1809 vastgesteld, luidende:

Art. 1. De verpagting zal geschieden voor drie jaren. gei*ekend van 1 Januari 1810 tot ultimo December 1812, en zal zich extenderen tot de houtbosschen, welke bevorens door den gewezen depattie van Crauwang aan den legen- woordigen huurder zijn verhuurd geweest.

Art. 2. De pagter zal de bosschen perceels-gewijze moeten kappen en daartoe die plaatsen uitkiezen en bezigen, die bet meest volwasschen zijn of hem aangewezen zullen worden

Art. 3. Bij het kappen zal moeten worden geobserveert. dat de oude en groote boomen het eerste worden geveld; dat de boom, die geveld zal worden, bevorens van zijne takken zal moeten worden ontbloot; dat voorts de staronien van boomen, die weder kunnen uitlopen, twee en een bire voeten boven den grond worden gekapt en dat de kap derzdve schuins worde gedaan, zullende van die lioomen, weikers stammen niet meer geschikt zijn om uit te scbietea, de gebeele stam en de wortels moeten worden uitgeroeid.

Art. 4. Na bet kappen van het hout zullen de stammen der gekapte boomen met aarde moeten worden bedekt, bet gekapte hout klein gemaakt en naar de oevers der zee of rivieren worden gevoerd, opgestapeld en gedroogd.

160é. H. W. OAENDELè. 91 ti

Art. 6. Voorts zullen de bosschen ter plaatse, waar gekajit IS, moeten worden gezuivert en schoon gemaakt van de ruigte, heestergewasch en afval en hetzelve ter plaatse, alwaar bet gevonden wordt, moeten worden vorbrand.

Art. 6. De uitgekapte en andere ledige of open plaatsen in de bosschen zullen met jong plantsoen, jonge en goede stekken of bekwame pitten, na den aart der gronden, moeten worden aangevuld en beplant, het jonge plantsoen behoorlijk worden gadegedagen en in het generaal alles worden bewerk- stelligd, wat tot bloei en welstand van de bosschen kan strekken.

Art. 7. Wordende wel ezpresselijk geinterdiceert om op of in de uitgekapte plaatsen of bestekken padijvelden aan te , leggen of andere gewasschen te planten, maar integendeel aan- bevolen om de houlbosschen, zooveel mogelifk, uit te breiden en door het daaraan trekken van nieuwe gronden te extenderen.

Art. 8. Deze houtbosschen gesteld zijnde onder de sur- veillance van den drossaard over de Bataviasche ommelanden, zal de pagter in alles moeten nakomen de orders en bevelen, hem door gemelden drossaard of in z^nen naam door de schouten te .geven.

Art. 9. De onderschout te Tjawang-boengin, belast zijnde met het onmiddelijk opzigt over de gemelde bosschen, zal ten minsten vier maaien in het jaar en zoo dikwijls dit hem zal worden gelast of hij dit noodig oordeelt, de gemelde bosschen met den pagter of een door hem daartoe gequalificeerd persoon naauwkeurig inspecteren en toezien, of de pagter in alles aan zijne verplichtingen nopens het kappen; zuiveren, aanplanten, enz. beantwoord en geëxecuteerd heeft de orders, hem bevorens gegeven, hiervan na volbragte opneem, telken reize, gedetailleerd rapport aan den drossaard inzendende.

Art. 10. Gemelde onderschout zal den pagter van tt|d tot tijd aanwijzen, welke perceelen moeten worden uitgeluipt en op welke wijze dit moet geschieden, zullende de pagter deze aanwijzing moeten volgen en bij het vellen van zware hoornen dezelve in tijds van hunne zwaarste takken ont-

916 IBOO. H. W. DAÉNDËLd.

blooten en beneden aan den stam rondom inkappingen Ami om hunne sappen te onüastcn en daardoor het TeUeo. bewerken en droogen te lacUileren.

Art. 11. De uitgekapte en nieuw aangeplante bestekken of perceelen zullen den vereisehten lijd moeten worden gegeven om tot behoorlijken wasdom te geraken en het kappen van jong hout ten ernstigste worden tegengegaan, sullende alle de perceelen geregeld en hij arwisseling worden gekapt.

Art. 12. In gevalle de bosschen te digt bewassehen zijn, zal de pagter ter dier plaatse de jonge hoornen, die de gn»ei van andere belemmeren, moeten uitkappeu en daarvan o|i andere ledige plaatsen op nieuw aanplant doen.

Art. 13. De afhaal van brandhout op een permissie brieije van den drossaard voor een ieder opengesteld zijnde, zal de pagter zorgen, dat aan de oevers der zee of van de rivier Tjitarum altijd een genoegzame voorraad van brandhont aan handen is, hetwelk aldaar door den pagter zal moeten worden verkogt en afgeleverd voor agt rijksdaalders, lopende munl de vadem, lang 24 voeten, hoog 6 voeten en diep 2 voeten.

Art. 1 4. Wanneer hel mogt gebeuren, dat er geen voorraad van brandhout ter afhaal aan handen is, zal hierin, ten koele van den pagter, worden voorzien en voor zijne rekening het hout gekapt en aan de oevers afgeleverd worden.

Art. 1B. Degeenen, welke brandhout afhalen om hetzelve te verkoopen, zullen daarvoor te Batavia niet meerder mogen eisschen of neemen dan twaalf rijksdaalders, lopende munt. de vadem, lang 18 voeten, hoog 6 voelen en diep 2 voeten

Art. 16. Niemand zal buiten voorkennis of permissie in de bosschen hout mogen kappen of in dezelven rondloopen, zullende hel den pagter vrijstaan, indien hij in de bosschen inlanders of Chineezen, die daartoe geene bevoegdheid hebben, aantreft, die te apprebenderen en aan den schout over ie leveren, wanneer dezelve na bevind van zaken zullen worden gestraft.

Art. 17. In de bosschen zal geen vee mogen weiden op vc^^«^rie van confiscatie.

180e H. W. DAENOEL8. 917

Art. 18. Het in deze bosschcn gevonden wordende jatie- hout zal buiten de pagt zijn en de pagler zich daarmede niet mogen bemoeien, veel min hetzelve kappen; zullende deswegen nadere schikkingen worden gemaakt.

Art. 19. Hiertegen zal de pagter met ander werkhout en bamboesen na welgevallen mogen handelen, zuUende echter de groei en welstand daarvan, en vooral der bamboese stoelen, in allen deele moeten in het oog houden en door alle gepaste middelen bevorderen.

Art. 30. Den pagter zal vergund zijn houtskolen te mogen branden en te verknopen.

Art. 21. Deze pagt alleen betrekking hebbende tot het kappen en leveren van brandhout, met hetgeen wat daartoe behoort, zal de pachter zich hiertoe alleen moeten bepalen, zonder zich met andere zaken, geen betrekking tot zijne pacht hebbende, te mogen bemoeien.

Art. 22. Hij zal zijne boeijangers billijk en navolgens het met hun getroffen accoord behandelen en betalen, om dezelven door een tegenovergesteld gedrag niet van zich te verwijderen en daardoor aan zijne verplichtingen in gebreke te blijven.

Art. 23.. De pagt zal alle maanden voor de aankomende maand bij den ontvanger-generaal te Batavia vooruit moeten worden betaald in brieven van credit.

Art. 24. Voor zooverre het onder deze pagt gehoorende land en de aldaar wonende inlanders met eenige servituten zijn bezwaard geweest, zullen dezelve in hun geheel blijven.

Art. 25. Wanneer bevonden wordt, dat aan eenige dezer conditii^n niet na behooren wordt voldaan, zal de pagter deswegen gemulcteerd of van zijne pacht ontzet worden en bovendien gehouden zijn te betalen de schade, door zijn verzuim of slechte directie geleden.

Zullende de pachter wijders bij het aanslaan der pacht ten genoege van het gouvernement twee borgen moeten stellen, die zich voor de nakoming dezer conditi^n voor den pagter verbinden.

918 1B09. H. W. DAENOEL8.

Op den 36^° October 1809 is goedgevonden »de scheiding van het gedeelte van het gewezen regentsehap Cravrang, hetwelk aan de Bataviasche ommelanden, en van het gedeelte, hetwelk aan het regentschap Sumadang is gevoegd, te bepalen door den weg, loopende van het Noorder zeestrand omtrent regt Zuiden, beoosten de kampongs Piesang, TjiboaQa, Bobng en Sawa tot aan de rivier Tjitarum".

12 October. Bedr^ng met de straffe des doods van alwie agio zoude nemen bij inwisseling van koper geld tegen credit-brieven.

In den Oosthoek stelden de inlanders prQs op het bezit van duiten, ten gevolge waarvan deze muntsoort IB pet. agio haalde bij inwisseling tegen zilver geld.

Zie ook 19 September 1809.

14 October. Nadere todichling tol den last^ gegeven op 14 September 1809, tol het opgeven van gdd vau uitlandigen.

Nademaal ons is te voren gekomen, dat by eenige execu- teuren, curatoren en andere last hebbende personen, welke boedels or gelden, behorende aan uitlandige personen, behereo. twijffelingen ontstaan zijn, in hoeverre zlJ gehouden m<^teD wezen tot en begrepen - kunnen worden onder de bij onze publicatie van den 14^' September jongstleden en de vroegere van den 25° Junij en 26° Julij 1808 gerequireerde opgaven vau gevolmagttgdens ; en hieruit vermoedende, dat doorsonh migen van dezelve hieraan niet zal zijn voldaan, zoo is bei. dat wij op heden in Rade van Indiê besloten hebben allf executeuren, curatoren en verdere last hebbende personeo, die zich in het boven aangehaalde geval bevinden, als uog op te roepen om in den geest onzer opgemelde publicatie van den 14*<^ September laatstleden opgave te doen van de contante speciën en het papiere geld, *t welk zij qualitate qua onder hunne administratie hebben, en wat daarvan ledig ligt eo belegt of uitgezet is;

180e H. W. OAENDELS. 919

aynde len zelveu dage almede in Rade vaa Indien besloten de gedagle executeuren, curatoren en verdere last hebbende personen, zoomede de gevolmagtigdens, executeuren en cura- toren, die reeds aan de jongst gerequireerde opgaven hebben voldaan, te gelasten, zooals geschiedt bij dezen, nader in scriptis op te geven, hoeveel zij vaa de door hun uitgezette capltalen op hypotheek dan wel op simpele obligatie hebben beleend, onder verzekering teffens aan de gemeente tot der- zelver geruststelling, dat, bij aldien den Lande in het geval mogt komen om over die gelden te willen disponeren» zij zich daarin bepalen zal tot de op hypotheek uitgezette capitalen en zal doen zorgen, dat de eigenaren van zoodanige hypotheeken dezelfde sommen, welke zij daarop in leening mogten hebben opgenomen, van het collegie van Weesmeesteren te Batavia zullen kunnen obtineren, daar het te onderstellen is, dat de fondsen van de op hypotheek uitgezette capitalen naam waardig genoeg zijn zuUen om de opeisching der beleende gelden op simpele obligatien te kunnen menageren;

terwijl wij wijders nog goedgevonden hebben de gevol- roagtigdens, executeuren en andere personen, die boedels of gelden van uitlandige personen beheren, te gelasten, zooals dezelve daartoe worden gelast bij dezen, om over de gelden, die zij als onuitgezet of ledig liggende hebben opgegeven of nog mochten opgeven, tot weder opzeggens toe niet te be- schikken, voor zooverre het zilver geld reguardeerd en ten aanzien van het papiere geld niet anders dan onder zoodanige precaulien, dat het gouvernement, in gevalle van benoodigt- heid, daarover binnen een a twee maanden, na voorafgaande aanzegging, zal kunnen disponeren;

wordende tot het indienen der voorschreven opgaven een nieuw termijn gesteld van veertien dagen, gerekend van de afkondiging dezes, onder informatie, dat hiertoe ten huize van den heere Raad-ordinair van Indie, mr. W. van Hoesen, des Maandags, Dinsdags, Woensdags, Vrijdags en Zaterdags, des morgens van 8 tot 10 uren, door onze, bij gedagte publicatie van den 14*'" September jongstleden en nu nader

920 ^^^' H. W. DAENDELS.

benoemde commissie zal worden gevaceerd en dat deze o(^?en in bel bier voren bepaald termijn zullen worden ontvangen op Java's Noord-Oostkust, Gberibon en Bantam door de pre- fecten en te Souracarta en Djocjoearta door de ministers aldaar.

En opdat niemand biervan onwetenheid zonde kunnen Toor- wenden, zal dezen, zoo te Batavia, als op Java's Noord-Oostknst, Gberibon en Bantam, worden gepubliceert en geaffigeert ter plaatse gebruikelijk.

Zie ook 5/9 Louwmaand en 24 Hooimaand 1810.

14 October. Regding der tradementen van de officieren, enz. der koninklijke en koloniale marine.

Zijne excellentie de Maarscbalk en Gouverneur Generaal, gezien bebbende de irreguliere wijze van betaling der Iracte- menten aan de koninklijke en koloniale zee-oiTicieren, alsmede aan de verdere equipage in dienst van deze kolonie, heeft besloten :

1^ dat de koninklijke zee-officieren, dewelke op koloniale scbepen of vaartuigen bunnen dienst presteeren dan wel in eenige commissie in deze kolonie geêmploijeerd worden en niet tot de rolle van eenig Ëuropeesch scbip bebooren, genieten zullen betzelfde tractement als de officieren van de armee, waarmede zij in rang gelijk staan; dan daar bij de marine de benaming van kapitein niet gevonden wordt, maar de opper-luitenant dadelijk op den luit^ uant-kolonel is volgende, de officier, met dezen rang be- kleed, het tractement zal genieten van kapitein by de infanterie en eindelijk de extra-ordiuair-luitenants ter zee, zoomede de kadets van de eerste klasse volgens de oade verdeeling en de kadets, die bereeds bun examen als lui- tenant hebben afgelegd, dewelke zich thans nog in deze kolonie bevinden en als luitenants dienst doen, bel trac- tement als luitenant-effectief zullen ontvangen;

dal bet tractement Toor de kadets van de tweede en derde klasse op 20 rd' 'smaands zal zijn bepaald;

1809. H. W. DAENDEL8.

9S1

en dat van de chirurgtfns, aan boord dienst doende, ge- lijkstandig met de chirurgijns bij de armee, geêvenredigd na de Inlassen, waarin zij geplaatst zyn; dat, bet corps Icoloniale seeoHicieren alsnog niet georga- niseerd en dus onder hunne vorige benamingefi van ka-* pitein, kapitein-luitenant, luitenant en sous-luitenant steeds bekend zijnde, hunne tractementen proTisioneel zullen ge- nieten, evenredig aan den rang, dien zij ten ppzichtevan de armee bekleeden, als:

een kapitein van de 1*^ klasse dat van luitenant-kolonel,

» » » S« » • » kapitein,

kapitein-luitenant » • V^ luitenant, • luitenant > » »

terwijl een sous-luitenant, hoewel rang hebbende naast den jongstcn luitenant by de armee, zal genieten 45 rd' en de kadets, evenals die van de koninklyke marine, 20 rd' 'smaands;

dat de tafelgelden zullen blijven^ zooals die by besluit van den 9* April 1808 zyn bepaald, met deze uitzon- dering, dat de commandeerende oflicier van gewapende vaartuigen, dewelke langs de kusten van Java kruizen of op de , onderscheiden reeden gestationeerd zyn, niet meer zullen genieten dan drieryksdaalders daags, zullende het volle tarelgeld alleen gevalideerd worden voor de reizen naar de groote Oost ofte eenige andere reizen dan wel kruisposten buiten het eiland Java; dat de maand-gagien voor de verdere qualiteiten zullen bepaaM zyn, als volgt:

schippers a rd'

konstapel-majors

konstapels

opper-stuurUeden. . tweede stuuriieden. derde >

vierde >

stuurmans-leerling . .

40, zilver, 's maands,

28,

18,

40,

50,

28,

20,

to.

9SS

1809. H. W. DAENDEL8.

rd* SS, zihrer, 's unands,

16, «O, 18. 1». 40,

as,

1«, 1»,

IS, 18, IS, 28,

so, so,

10,

20,

10,

15,

9,

7,

8,

8* M dat d« Iractemenlen van de officiereD, kadets en chirurgijos zidlea betaald wordenin dezelfde iniurt'specien, als aan de officieren van de armée geschied in dedivirie, waaronder zy beiiooren, zonder onderscheid, of zij dev traclementen onder een andere divisie ontvallen.

bootsman

bootsmans^maat

schieman

schiemansHUaat

provoosten

opper-timmerman

tweede timmermaB

derde »

eerste kuiper

iWvOCIq * •«••••■•.•

eerste smit

tweede »

opper-zeilmaker

tweede zeilmaker

scheepfr-koks

koke-maat

bottelier

botteliers-maat .........

kwaiüermeester

matrozeD der 1*^ klasse.

» 9« • .

» » 3* «» .

Op 19 November 1809 is hierin deze yeniBderiiig gebracht, dat de traclementen van de opper-luitenants hij de konink- lijke marine en van de kapiteins 2^ klasse bt| de koloniale marine bepaald werden op 250 rijksdaaMers 'smaands; eo op 16 Wijnraaand 1810, dat de blokmakers 20 rijksdaalders, zilver geld, 's maands zouden genieten.

2ie ook 1 Oogstmaand en 25 Wintermaand 1810.

1809. H. W. OAENOEL8. 925

15 October. Ref^ement voor ie generak ^ecrelarie.

Art. 1. De werkzaamheden zidlen wezen verdeeld tusschen een commies en drie gezwore klerken.

Art. 2. De commies zal, onder de surveillance van den griffier, speciaal gechaiigeerd zt}n met de generale expeditie, zoowel voor bet eiland Java, als voor alle de bniten-kantoren in Indien.

. Art. 5. Hij ontvangt uit banden van den griffier alle minunt-besluiten, aanschrijvingen, orders, enz. en geeft daaraan een prompte expeditie. HQ boudt daarin zoodanige directie, dat zaken, die het meest presseeren, voor andere, die mindw spoed véreischen, worden geöxpedieerd en vraagt in geval van twijfeling daarover het gevoelen van den griffier.

Art 4. Hij zorgt, dat de aanschrijvingen en besloiten, zoo circulaire, als andere, voor de prefectures en kantoren, buiten het eiland Java gelegen, werwaards niet akijd direct gelegenheid ter verzending is, dien onverminderd, zoo kort mogelijk, nadat bij dezelve beeft ontvangen, in duplo of triplo worden vervaardigd, geieekend en weggelegd of naar den Oosthoek of andere plaatsen ter verdere expedtie a%ezonden ten einde bij eerst opkomende occasie altijd ten eersten geêxpedieerd te kunnen worden.

Art. S. Hij houdt van alle brieven én papieren, zonder uitzondering, die verzonden en geêxpedieerd worden, een ac- curaat register.

Art. 6. Hij let ten nauwsten op het coUationeeren der papieren, daartoe gebruikende zoodanige der suppoosten, als voor de collatie de meeste geschiktheid hebben. Hij excuseert echter daarvan, zooveel mogelijk, den gezworen klerk, welke hier onder met het houden van den index zal worden gechargeerd.

Art. 7. Hif beeft wijders het generaal toezicht over al het werk van de secretarie en doet van den voortgang van het vaste werk elke week schriftelijk rapport aan den griffier, met aantooning van de vorderingen, daarmede in de afge- loopeii week gemaakt,

924 1809. H. W. DAENDELS.

Art. 8. Aan den eersten gezworen klerk zal zyo opgedragen het formeeren van den index of het alphabetisch-register op de werkzaamheden van zijne excdlentie en zorgt, dat dezelve met den dag wordt effen gebonden.

Art. 9. Dezdve brengt en houdt de archieven van de griffier onder een accuraat generaal register en beantwoord alle requisilen van papieren, welke door zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal, de secretarissen gene- raal, den griffier of andere daartoe gequalificeerde personen gedaan worden.

Art. 10. Hij zal trachten het achterstallige aan den index, zoo spoedig mogelijk, effen te maken en zal gedurende deo tijd, dat hij hieraan werkzaam is, zooveel mogelijk, geèxcuseerd zijn van alle andere werkzaamheden.

Art. 11. De tweede gezworen klerk zal wezen gechai^eerd met het inbinden en, zooveel noodig, registreeren van alle afgaande papieren.

Art. 12. De derde gezworen klerk is gechargeerd mei het inbinden on registreeren van alle aankomende papieren.

Art. 13. De tweede en derde gezworen klerken presteeren zich tot de coUalie of andere, spoed vereischende werkzaam- heden, waartoe de commies hen zal requireeren.

18 Oclober. Kmnisgave^ dal voor tvacJit-pramcen geene gelden meer zouden worden toegestaan.

Bij circulaire werd aan de hoofden van gewestelijk bestour op Java (behalve Bantam) medegedeeld^ dat hel aanhouden van dergelijke prauwen in strijd was met de op 1*" September 1808 vastgestelde oi^nisatie van Java's N. O. kust en met die van Gheribon.

19 Oclober. Voorschrift nopens verstrekkingen Ier ken uit 's Lands magazijn.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat voortaan geeo ammunitie o( andere goederen, aan wie het ook zoude i

180d. H. W. OAeNOCLS. g JK

wezen, uit 's Lands magazijn ter leen znllen worden afgestaan, lenzlj om bondige redenen en in dat geval niet anders dan onder behoorlijke cautie de restiluendo ten einde daardoor te efilceren de verliezen, welke den Lande daarbij anders Teel malen koml te lijden.

19 Oclober. Verpachiing van den %inzaam" en den uilvoer van zoul ie Pakis en van de ojnum-kil aldaar.

CONDITIËN, navolgens welke door de adminisfraieurs-generaal, ten overstaan van den drossaard over de Baiaviasche ommelanden, op den 16^^ November 1609, des mor^ gens ten 9 uren, in hel stads heeren logement publiek zal worden verpagt de fiagt op de inzaam en uilvoer van het zout te Pakkies, nevens het houden van een amfioen-kit aldaar, sorterende onder de ommelanden van Batavia.

Art. 1. De yerpagting zal geschieden Toor drie jaren, ge- rekend yan 1 Januarij 1810 tol uUimo December 1812.

Art. 2. De handel in zout en de afhaal van dien van Pakkies voor ieder opengesteld zijnde op een permissie-briefje van den drossaard, zal de pagler dit in geenen deele mogen belemmeren, maar de in- en opgezetenen aldaar volkomen vrijheid laten om hun zoul te verkoopen aan diegeenen, welke zij zullen verkiezen, zonder hun te verplichten dit aan hem, pagler, of de z^nen te moeien leveren.

Art. 5. De pagler zal verantwoordelijk zijn, dal geen zout, noch eene meerdere quantiteit van hetzelve worde uitge* voerd, dan door den drossaard schriftelijk is gepermitteerd, om hierdoor allen ongeoorloofden handel tegen te gaan.

Art. 4. Bij den inzaam van het zout zal de pagler van de in- en opgezetenen mogen heffen een vijftiende van het ingezamelde zout in natura of van iedere koijang zout van 240 gantings voor pagt zestien gantings.

Art. K. Hier boven zal de pagler bij den uitvoer van de koojiers nog mogen heifen een tiende van het uitgevoerd

Me Y^Öé. H. W. DAÉNOÊLé.

wordende zout, mede in natura, of van iedere koijang zout van 340 gantings voor uitgaande rechten vier en twinlig gantings.

Art. 6. Het zout zal moeten worden in- en nitgemeten met gewoone gantings, die op Batavia gebikt zullen z^n, en zal het zout niet in de ganting mogen worden gestampt of gedrukt, noch die maat opgehoogt, maar in de ganting worden geworpen en gelijk met den rand moeten worden afgestreekeo.

Art. 7. De pagter zal voorts, onder wat benaming ook, niets meer van de in- en opgezetenen mogen vorderen, dan hem bij art. 4 is geaccordeert.

Art. 8. De pagter, noch iemand anders, zal de inlanders eenige voorschieting in gelde op het aanstaande gewa^s^ onder wat benaming of pretext ook, mogen doen, sub poene van nulliteit.

Art. 9. Hij zal na den regentijd de inlanders aanmoedigen om hunne zout-pannen, zoo spoedig doenlijk, te bewerken om in lijds met het prepareren van zout een aanvang te kunnen maken, en by onwilligheid hiervan kennis geven aan den drossaard.

Art. 10. De pagter zal de in- en opgezetenen moeten aanmoedigen om op daartoe geschikte plaatsen nieawe zout- pannen aan te l^gen en de leverantie van zout hierdoor en door andere gepaste middelen moeten bevoordeelen en doen vermeerderen.

Art. 11. De pagter zal nopens.de bij hem in pagt zynde amfiocn-kit zich gedragen na de Bataviascbe pagt-conditién en de bepalingen, deswegen gemaakt, en omtrent dezelve van die prerogativen jouisseren, als aan de bazaars zyn ver- gund, zonder iets meer te mogen vorderen ot eisehen.

Art. 13. Het terrein voor den pagter, zQne wooning, op- stallen, am6oen-kit, enz. zal blijven, zooals betsdve thans is, en niet mogen worden uitgebreid.

Art. 13. De pagt zal alle maanden voor de aankoraeode maand by den ontvanger^;eneraal te Batavia vooruit moeten worden betaald in brieven van crediat.

I60fr. H. W. OACNDELè. 9ft1

Art. 14. Voor zooverre de onder Pakkies gehooreode en aldaar woonende inlanders met eenige servUuten aljn be- zwaard geweest, zullen dezelve in hun geheel blijven.

Ari. 15. Wanneer bevonden wordl, dai aan eenige dezer conditiên niet na behooren wordt voldaan, zal de pagler deswegen gemulcteerd of van zijne pagt ontzet woiden.

Art. 16. Zullende de pagter wijders bij het aanslaan der pagt ten genoegen van het gouvernement twee borgen moeten strilen, die zich voor de naarkooming dezer conditiên voor den pagter verbinden.

19 October. VerpaclUing van zes opium'killen langs de Tji4aroem.

CONDITIÊN, navotgens welke door de adminisfraieurs-geneiaal^ ten overslaan van den drossaard over de Baiaviasche ommelanden^ op den l}i^ November 1809 tdee mor- gens ten 9 t/ren, in hef stads heeren logement, publiek zal worden verpagt het houden van zes amfioen'' kUten, gelegen aan de rivim* Tji-larum, welke be- vorens onder het regentschap Crauwang hebben gehoort en thans tot de ommelanden van Batavia zijn gevoegd.

Art. 1. De genoemde amfioen-kittcn zijn: Sinkel, Kadaun, Moara-Blatjang, de Troessan, Moara-Gembong en Batoe-Jaija, alle welke in eens verpagt worden voor een jaar of van 1 Januarij tot ultimo December 1810.

Art. S. De pagler dezer amfioen-kitten zal zich moeten gedragen na de Bataviasche pagt-condiliên en de bepalingen, deswegen gemaakt; zullende hij nopens deze amfioen-kitten van dezelve prerogativen jouisseren, als aan de bazaars zijn vergund, zonder iels meer te mogen vorderen of eisclien.

Art 3. Het terrein bij iedere amfioen-kit zal blijven, zooals hetzelve thans is, en niet mogen worden uitgein^id.

Art. 4. De pagter zal de onderscheiden amfioen-kitteii wel in het bijiönder mogen verhuuren, doch alleen voor de

dS8 idOè. H. W. 0AÈNOÉL6.

pagl aanspreekelijk zyn en in alle gevallen voor de huurders moeten cavei'en.

Art. K. De pagt zal alle maanden voor de aankomeode maand hij den ontvanger-generaal te Batavia vooruit moeten worden betaald in brieven van crediet.

Art. 6. Zullende deze pagt subject blijven met die ser- vituten, als met welke dezelve tot dusverre mogte zijn bezwaard geweest.

Art. 7. Wanneer bevonden wordt, dat aan eenige dezo* conditién niet na behooren wordt voldaan, zal de pagter deswegens gemulcleerd or van zijne pagt ontzet worden.

Art. 8. Zullende de pagter wijders bij bet aanslaan der pagt, ten genoden van het gouvernement, twee borgen moeten stellen, die zich voor de nakoming dezer conditiën voor den pagter verbinden.

19 October. Regeling der werkzaamheden van den onder- schout te Tjahang^boengin.

Is goedgevonden en verstaan hem, bovm zyne gewone werkzaamheden, op te dragen het speciaal opzicht over hel kappen en leveren van brandhout, item alles, wal tot den bloei en welstand van de boutbosschen kan strekken, zoo- mede hel speciaal opzicht over het prepareeren en afleveren van het zout Ie Pakkies volgeus de daarvan gemaakte be- |)alingen, de pachters stiptelijk houdende aan de couditien, op welke die beide domeinen zullen worden verpacht; en hem, uithoofde van die meerdere werkzaamheden, toe (e leggen een maandgeld van rd« 75.

19 October. Intrekking van het tractement^ enz. van den Directeur-generaal.

Is goedgevonden in te trekken het t^nwoordige trac- tement, 't welk de heer directeur-generaal nog geniet ah Raad van Indien, daar, niet aUeen het tractement van den directeur-generaal bij de nieuwe instructie is bepaald, maar

1809. H. W. OAENOEL8. 9!Kd

dat Tan Raad van ludiên behoord te vervallen als een nood- zakelijk gevolg der instructie voor Goaverneur Generaal en Raden, volgens welke de directeur-generaal geen Raad van Indiê is.

19 October. Vermindering der vendtHmkosten mei ^^ fct*

Yermits de afschafiing bij de nieuwe instructie van de generale directie van het Vi percent van het verkoops be- dragen der verkocht wordende koopmanstchappen en producten, 't welk de ambtenaren van de generale directie tot hiertoe plegen te genieten tot augmentatie van hunne vaste inkom- sten, is goedgevonden en verstaan hel gemelde 7» percent voor- taan niet meer tot laste van de koopers te doen declareeren.

19 October. Eed^formulieren voor dm Aivocaat' fiscaal van Indiê en voor den griffier van den Hoogen Raad van justitie. Deze formulieren zijn wel vermeld gevonden, maar niet aangetroffen.

19 October. Regeling der sommen, te voldoen aan het Chineesche-hospilaal te Batavia door Chineesche offi* deren aldaar bij hunne benoeming als zoodanig.

Is besloten tot ondersleuning en onderhoud van het Chi- nees hospitaal alhier te bepalen, gelijk bij dezen bepaald word, dat voortaan, bij de aanstelling van Chineesche officieren, aan het voornoemd hospitaal in eens zal worden betaald in pa- pieren van crediet de navolgende bepaalde, sommen gelds, als :

door een kapitein der Chineezen ... 10000 rd*.

• » oud-kapilein der Chfneezen 6000 »

• * luitenant » > 3000 •

» • oud-luitenanl > » SiOOO »

Volgens Oaendels, Staat enz., bladz. ü6, betaalden vroeger de

HAftAAT*«OII DHL XT. 59

930

leoe. H. W OAENOEL6.

kapileiBs^hinees aan Gouverneurs-Generaal, gouremews en residenten tot 100,000 r^ksdaalders, in den Yonn van ge- slenken, Zie ook 6/10 Lentemaand 1810 en 15 Julij 1811.

19 October. Reglement op de afsdirijving van onder' wichten en minderheden of spillage.

Art. 1. Alle minwigten zullen, als hieronder bij art. 11 aangewezen is, worden vei^oed door den incumberende,

terwijl de overwigten en de mindere dan de hiernavolgende

bepaalde te vallen spillagien ten bale van den Lande moeten

komen; wordende op dien voet aan de scheeps-overheden voor den vervolge tot spillagie gepermitteerd:

aluin S zegge drie percent,

boter 5 • vijf »

cadjang 100 tt van ieder cotjang,

camphur Japans 3 zegge drie percent,

caneel, zie specerijen,

cardemon 2 » twee »

cafoen 2 » • »

cayer 3 • drie »

coiBjboonen 2 - twee •

» üheribonsche 2 'a* van ieder picol van 1 30 S,

dranken in bottels of flessen 2 zegge twee percent,

» » vaatwerk 6 » zes •

foelij, zie specerijen gariofiel nagelen, zie spece- rijen,

gommen 3 » drie percent,

harpuis, inlandsch, los ont- vangen wordende 10 » tien »

idem in zakken 6 » zes »

harpuis, Europisch 6 » zes »

koper, bij aanbreng uit Japan, tiet kistje van 121 V5 «te

1809. H. W. OAEMDEL8.

951

verantwoorden tegen ISO

S, du8 1^5 ^ van ieder kistje, waarvan

1 ft voor de scbeeps-over- beden en ^/^ ft voor de ad* ministrateurs te rekenen.

nagelen, zie specerijen,

noten niuscaaten, zie spece- rijen,

ollj 8

peper • S

van  Palembang  en  Ban- 

jermassing 4

pik 4

poetjoek ; S

radix china S

ryst. 100

salpeter 6

sappanhout 2

slootplaaten 1 V<

zegge acht percent,

twee >

» vier •

» vier »

drie » » twee ■

ft van ieder coijang, zegge zes percent. » twee ■ 2 » eai en een half per-

cent,

specerijen in zoorl, namelijk nagelen, nooten en foellj, hiervan

mag bij tekort bevinding maar een percent afgeschreven

ien het overige moet, op de buiten-kantoren voorvallende,

de scheeps-overheden op reekening gesteld worden, tot

nader dispositie van deze regering.

spek

spijkers

staal

suiker, poeder of candtj..

tammerinde

theer

tin

vleesch

was

ijzer

5 zegge vijf percent, 1 > een 1 «een

3 » drie

4 » vier 8 » agt

Vb * een agste percent, tt zegge vijf percent, 3 » drie » 1 V) » era en een half per cent.

959 1d09. H. W. OAENDÊLS.

zoat 10 ZQgge tim pereent,

zwavel B » Yljf »

Art. a. Bij overbreng van het eene kantoor naar het andere onder dezelve prefecture of commandement dan wel naar een nabij gelegen kantoor of wel van deze boofdplaatse tot Sourabaija zal maar een derde van de vorenstaande onderwigten of spillagie worden gevalideerd.

Art. 3. De bediendens op de buiten-kantoren zullen deze bepaling niet mogen te boven gaan, schoon de meerdere spillagie door ongewone toevallen zonder schold en plicht- verzuim der overheden mogte veroorzaakt wezen, maar dezeWe. mei hetgeen zij tot hun verschooning kunnen inbrengen, aan deze Regering overwijzen en intosschen hun rekening met zoodanig meerder minwigt of spillagie belasten.

Art. 4. In de verantwoording der ladingen zullen de ka- piteins of gezagvoerders voor twee derde en de op huu volgende of eerste otBcier voor een derde aanspreekelijk ziju.

Art. 5. Bij te min bevinding van equipage-goedereii of houtwerken zullen deze artikelen met twee kapitalen advans en de anderen met 50 percento boven het uitkoops kostende vergoed worden.

Art. 6. Onbekwame of versletene gereedschappen, hoe ook genaamd, moeten zonder de minste spillagie verantwoord of vergoed worden, ten ware met voldoende bewezen aangetoond wordt, dat daarvan buiten des incumberendes toedoen of door zijn nalatigheid iels is te zoek geraakt.

Art. 7. Wanneer eenig bederf door gebrek aan voorzoi^e of toezicht veroorzaakt wordt, zal de des incunilierende bet bedragen dier goederen met een kapitaal advans of tSO perceoto boven de uitkoops waarde moeten vergoeden.

Art. 8. Bedorven provisien zullen niet dan op speciale last dezer Regering afgeschreven worden.

Art. 9. Voorts zullen aan de administrateui*s en pakhuis- meesters, zoo hier, als op de buiten-kanlorcn, de volgende 8|Mila- gien en onderwigten, invoege bij arlikel 1 bepaald is, worden gevalideerd, als:

1809. H. W. DAENDEL8.

935

Op parthijen, bioDen hel

jaar uitgeleverd of

aigescheepl.

Op parthQen, over het jaar gelegen hebbende.

aluin

boter

cadjang

ramphor Japans. . .

cardeinom .

ca pok

caloen

caijcr

coOljboonen

dranken, ohj en ver- dere oalte waaren, die in bottels of flessen ontvangen worden,, enz

idem, welke op fus- ten ontvangen wor-

dinding

gommen en gomlak

harpais

koper Japans.

pe|)er, ongebarpte . • geharpte . . . .

pik en dammer Ma-

nilhas

poetjoek

radix China

ry.sl

2 5 3

1

1 4 1 2

1

zegge twee percent, vijf drie

4

5 2

4

4 2 2

een

vier een

Iwee ■ een op 125 ft'.

twee percent

vier

vyr

twee vier een vijfde . op 125 ft. een half op 125 «,

zegge vier percent, twee •

100 % op ieder coyang.

3 zegge drie percent.

5 3

IV.

2 5 2 3 2

V.

vijf drie

een en een half percent, twee percent, vyf twee

drie • twee op 125 ft

percent

vyf

■

drie

zes

eenvyfde twee een

salpeter

sappanhoat... siootplaaten . . . spek, gezoute. spijkers

2 zegge twee percent.

1 «een

2 twee 5 • vijf

1 • een

3 |2

|3

5

'IV

vijf

drie •

■ a •

• twee ■ boven de gevalideerde 100 ft op ieder coijang, zegge drie percent,

twee drie

• vijf

een en een half percent.

934

1809. H. W. DAENDEL8.

Op parthyeo, binnen hel

jaar uitgeleverd of

afgescheept

Op parthijen, over hel jaar gelegen hebbende.

staal

suiker, poeder en

candy

tammerinde

theer

tin

verwstoffen

vleesch, gezouten . .

was

zeep

zout

zout spek

zout vleesch

zwavel

1 zegge een percent,

IVs zegge een en een bair percent.

2 3 4

1 1

5 2 2 5 5 5 3

twee drie vier

eenagste een

^jf twee

»

drie

V.

twee percent

vier

vyf

een agsle

een

vijf

drie

twee

vijf

Art. 10. Alle deze spillagien en onderwigten KoUen niei eerder mogen worden afgeschreven^ dan wanneer de geheele hoeveelheid^ die op eenmaal is aangebragt, zal afgeleverd zijn of wel dat de boeken gesloten worden; en zal, wanneer de bevonden spillagie de bepaling te boven gaat, daarvan geen afschrijving geschieden buiten qualificalie van deze Re- gering, zonder welke ook geen bij dit reglement niet ge- permitteerde minderheden zullen kunnen afgeschreven, nog hoegenaamd eenige verandering of overschrijvinge in de ad- ministratie-boeken gedaan worden.

Art. 11. In gevalle er meer dan de gepermitteerde spillagie te min bevonden is, zullen de incumberende administrateurs of pakhuismeesters boven de bepaling of vergoeding, bij art 5 en 7 vastgesteld, na exigentie van zaken gestraft worden.

Terwijl bij tekortkomst van graanen de vei^oeding met 50 percento boven de marktprijs zal moeten geschieden.

Art. 1% Bij het openen der kisten, sockels, baaien of zakken met specerijen zuUen door den directeur-generaal te benoemen, afwisselende gecommilteerdens tegenwoordig

1809. H. W. OAENDEL8. 93»

zf)n, welke het wegens hunne yerrichting uit te brengen bericht, des gevergd, met eede moeten staven.

Art, 15. Inzelver vo^e zal bij het garbuleren der noten- muscaaten worden gehandeld.

Art. 14. In den aanslaande zullen de administrateurs en pakbuismeesters alle kasten, baaien, sockels, balijs, enz., welkers inhouden zij niet zuiver kunnen ontvangen, zeer nauwkeurig bruto moeten wegen, zoodanig opslaan en daarvan nette weeg-lijsten houden om bij de aflevering of afscheping voor rekening van den Lande, wanneer alles weder eerst bruto zal moeten worden gewoogen en insgelljk opgeschreven, te kunnen dienen Ier hunner verantwoording, terwijl zy bij ontvangst van kasten, baaien, etc, welke niet wel zijn ge- conditioneerd of daar het bruto gewigt eenigzins aanmerkelijk verschild, verpligt zijn dadelijk, zonder dezelve alvorens te bergen, rapport te maken aan den hoofd-administrateur van het departement van Batavia.

Art. 15. De administrateurs en pakhuismeesters zullen in den vervolge de manufacturen en andere goederen, welke voor rekening van den Lande in kasten of anders afgepakt en alzoo verzonden worden, ten nauwkeurigste ter hunner verantwoording bruto doen weegen en die kasten, pakken of anders, behoorlijk genommeerd zijnde, met dit gewigt beschrijven.

Art. 16. Ook zullen de administrateurs en pakhuismeesters van het geboi^ene in en afscheep uit ieder pakhuis, lombong of andere bergplaats afzonderlijk aantekening moeten houden en bij ledig vallen derzelve den hoofd-administrateur voor- noemd kennis geven.

Art. 17. Ook zuUen de administrateurs en pakhuismeesters moeten verantwoorden alle fusten, kasten, kisten, baaien, sockeis, zakken en alles, wat tot afpakking en emballage, gelijk tot berging van dranken, enz. gediend heeft en alzoo in de pakhuisen gekomen is.

Art 18. Eindelijk worden de respective administrateurs en pakbuismeesters verantwoordelijk gesteld voor alle ver-

9S6 1809. H. W. OAENDEL8.

richtingen in de bun aanbetrouwde administratien en Yoorts in kragt gelaten de eerder daaromtrent en successive ge- stelde orders op de huishouding derzelve, als of die by dit reglement waren bepaald, Yoor zooverre deze daartegen niet aanloopende zQn. Zie ook 2 Lentemaand 1811.

19 October. Instructie poor den Directeur-generaal van 'sKonings finantièn en domeinen in Azië.

Art. 1. De directeur^generaal is belast met de generale directie over alle zaken, zijn vak betreflende, en moet speciaal het opper-toezicht houden over de finanlien en de administratien onder het ressort yan Zijne Majesteits bezittingen in Indiéu.

Zijn rang is bepaald bij de instructie van Zijne Majesteit den Koning voor den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien en deszelfs tractement op rd* 25000, haU zilver en half papier, met intrekking van het half percent op den generalen verkoop.

Art. 2. De directeur-generaal zal onder zich hebben een administrateur-generaal, een hoofd-administrateur voor Batavia, waaronder Bantam en Gheribon gerekend, een hoofd-administra- teur voor de kantoren, buiten het eiland Java gelegen, een voor de administratie van Saniarang en een voor die van Sourabalja.

Art. 3. De werkzaamheden van ieder dezer ambtenaren zijn bepaald bij afzonderlijke instructien.

Art. 4. De directeur-generaal zal zelve alle ordonnanlien voor gelden tekenen en de wissels accepteren en doen uitbe- talen, welke gebaseerd zijn op besluiten der hooge redering en voor dewelke hij, directeur-generaal, dan ook verantwoor- delijk wordt gehouden.

Art. B. Aan den directeur-generaal wordt de magt toege- kend om alle verkoopen te mogen doen na de daar leg^^ende en door de hooge regering gemaakte bepalingen, prijzen en proportien, zonder daartoe eenige verdere qualificatie benoodigt

1809. H. W. OAENOELS. 937

te hebben ; doch omtrend de inkoopen zal hij, directeur-generaal, daartoe die( mogeD overgaan zonder vooraf het consent van den Gouverneur Generaal te vragen, die als dan beoordeeld, of het poinct in deliberatie bij de hooge regering dient ge* bragt te worden of niet; wordende de directeur-generaal speciaal verantwoordelijk gehouden voor de opvolgingen in dezen.

Art. 6. De directeur-generaal zal bij verkoop van producten daarvan eene schriftelijke ordonnantie aan den administrateur- generaal geven, met bekendstelling van de quantiteit en pro- portie der verkogte producten, tegen welke prijzen, in welke specie de betaling, aan welke persoon de aflevering cu in welk vaartuig de aflading moet geschieden, latende de verdere expeditie daarvan over aan den administrateur-generaal en hoofd-administrateur, die zulks aangaat.

Art. 7. In gelijker voegen zal bij groote inkoopen van amfioen, lijwalen, provisien en andere artikelen daarvan op gelijke wijze de inkoop aan den administrateur-generaal bekend gemaakt worden, die vervolgens daaromtrent de verdere orders moet stellen.

Art. 8. De directeur-generaal zal voor de invordering van 's Lands prelensien zorgen en om geene consideratien hoege- naamd eenig uitstel van betaling verlenen, zullende geene ordonnantien van betaling langer dan drie maanden uitstel oiogen velen, na welken tijd hij verplicht zal wezen dezelve aan den Gouverneur Generaal op te geven, ten einde daarmede na gelang der zake gehandeld worde.

Art. 9. Aan den directeur-generaal wordt de magt toege- kend om ter inzameling der producten van het eiland Java zoodanige middelen te beramen, als hij ten meesten nutte zal vermenen te bebooren, zonder daartoe vooraf het consent van den Gouverneur Generaal benoodigt te hebben, mits de vragtlonen echter niet surpasserende, welke daartoe volgens de wet bepaald zijn.

Art. 10. In zelver voegen zal de directeur-generaal de magt hebben om alle zaken en betalingen, het huishoudelijke be-

938 1809. H. W. OAENOEL8.

treflfende, zonder eenige verdere qualificatie af te doen, echtor altoos in het oog houdende, dat alle zijne handdingen ge- baseerd zijn op anlhorisatien van het gouvernement; eenige zaken daar buiten lopende, zal hij dezelve vooraf aan de decisie van den Gouverneur Generaal voordragen.

Art. 11. De directeur-generaal zal zijne attentie speciaal gevestigd hebben, dat alle de builen-kantoren, zoovirel als de prefectures op Java eu de adminislratien alhier, van het be- noodigde voorzien en daartoe in tijds zich de aanvragen door den administrateur-generaal laten opgeven, ten einde de belangens van den Lande door ontijdige voorzieningen niet verwaarloosd worden.

Art. 12. Ten dien einde zal hij door den administrateur- generaal eene gereguleerde corres|K>ndentie laten onderhouden met de vier hoofd-administrateurs, ten einde zich van alles, hetgeen tot zijn post eenige betrekking heeft, behoorlyk te laten informeren.

Art. 13. De administrateur-generaal volgens zijne instructie verplicht wezende om op de rapport-, dan wel andere, daartoe te bepalene dagen eene nota aan den directeur-generaal voor te leggen van alle af te doeiie en reed$ afgedane zaken, zal hij, directeur-generaal, in margine van ieder zijne decisie en annotatie moeten bekend stellen en met de éérste letter zijner naam tekenen en aan het einde der afgehandeMe poincten met zijne gewoone handtekening bekrachtigen, ten blljke, dat alle de daarin vermelde zaken ter kennisse van hem, directeur-generaal, gebragt zijn, houdende de directeur- generaal het duplicaat van zoodanige nota's onder zich ter zijner informatie en narigt.

Art. 14. De daarbij voorkomende poincten decideert de directeur-generaal navolgens de bepaalde wetten en bekomene authorisatien, doch zaken, waarin geene dispositien genomen zijn, draagt bij voor aan den Gouverneur Generaal, welke beoordeelt, of de decisie daarvan aan de hooge regering dient voorgedragen te worden of niet, hetzelve daarna deciderende.

Art. 15. Op alle de berichten van den administrateur-

1809. H. W. OAENDELS. 939

generaal wegens uitgeleverde ladingen, over en te min be- vondene goederen, zoo In de vaartuigen, als administratien, beantwoorde requisiten, als anderzins stelt de directeur-generaal de noodige voordragten aan den Gouverneur Generaal in, daarbij in het oog houdende dezelven kort en duidelyk voor te stellen, ten einde daarop eene directe decisie kunne Tallen; met dezen verstande, dat alle zaken, waarvan de Torgoedingen klaar en duidelijk aangetoond zijn, dezelve zonder eenige verdere aothorisatie, door die zulks incumbeerl, laat geschieden, doch die, waarin eenige twijfelingen voorkomen, zal hij, directeur-generaal, als dan aan den Gouverneur Generaal ter verdere decisie aan de hooge Indische regering moeten Toordragen.

Art 16. Het benoemen van commissien, zoo tot den opneem, als examinatie en afleveren van goederen, als anderzins, is op voordragt van den administrateur-generaal aan den directeur- generaal gedemandeert.

Art. 17.' Den directeur-generaal is de magt toegekend om ten allen tijde, zoowel in de grootegeldkanier, 's Lands kassa, als de verdere administratien Van gelden, goederen en papieren, opnemen te doen of te lalen doen, zonder daartoe vooraf eenige authorisatie te vragen.

Volgens het 1^ artikel der instructie, door Zijne Majesteit den Koning aan den Gouverneur Generaal en Raden van Indien gegeven, het uitvoerend gezag aan den Gouverneur Generaal zijnde toegekend, volgt hieruit, dat ondergeschikt aan den Gouverneur Generaal de administratie van de domeinen en finantien den directeur^eneraal competeert, zonder dat dezelve in zaken, welke op vigerende wetten, besluiten, in- structien en reglementen steunen, noodig heeft telkens het welbehagen der hooge regering in te nemen ; dan om de hooge regering au fait te stellen van alle handelingen en verrigtingen van de generale directie zal de directeur-generaal maandelijks verplicht wezen aan de hooge regering aan te bieden een ver- slag van het onder zijne directie in die tijd verhandelde en daarbij moeten voegen de restanten der ditferente kassen en

940 1809. H. W. DAENDEL8.

der producten, zoowel alhier te Batavia, als op de Terdere prefeclures yan het eiland Java en verdere plaatsen, voor zooverre die mogten ingekomen zijn.

Arl. 18. Om de drie maanden, en wel onder ultimo Biaari, ultimo Junij, ultimo September en ultimo December van ieder jaar, zal de directeur-generaal aan den Gouverneur Generaal moeten, overleggen een finantielen slaat van het gouvernement- generaal, nevens de vooruitzichten voor hetzelve in de aan- staande drie maanden, daarbij de voordragten doende van voorzieningen bij mankement aan een emplooij, ingeval van overhebbende fondsen, alsmede jaariljks een staat en de voor- uitzichten omtrent alle de possessien van Zijne Majesteit in Indien.

Arl. 19. De directeur-generaal zal zijne attentie steeds laten gaan op alle vakken van administratie en by ontdekking van eenige afwijkingen hetzelve doen redresseren; en eenige poinclen van redressen of verbeteringen voorkomende, zal hy daarvan den voorslag aan den Gouverneur Generaal moeten doen.

By aldien in deze instructie eenige poincten, de generale directie betreffende, mogten geëmitteerd wezen, dan wel an- dere, waar omtrend de directeur-generaal eenige ophelderingen verlangt, zal by zich ten dien einde schrifteiyk aan den Gouverneur Generaal addresseren.

19 October. Instructie voor den administrateur-geiieraaL

Art. 1. Hy is direct onder den directeur-generaal belast met het op- en toeverzicht over het finantiele en admini- strative.

Art. 2. Hy zal den rang hebben boven de inspecteurs-gene- raal en een jaarUjks tractement genieten van vyftien duizend ryksdaalders, half zilver en half papiere geld, zonder eenig verder genot van het bevorens toegelegde van het half per cento op den generalen verkoop.

Art. 3. Hy is, nevens de hoofd-administrateur voor Ba-

1d06. H. W. OAÊNOELS. 941

tavia, verantwoordeiyk yoor de groote geldkamer en dient daarvan gezamelljk een weekelijks rapport, zoo aan den Goaverneur Generaal, als directeur-generaal, doende daaruit geene betalingen, dan op ordonnanlien van den directeur* generaal.

Art. 4. De administrateur-generaal laat zich in tydsdoor de differente hoofd-administraleurs opgeven de benoodigheden, zoo van gelden, als goederen, welke (ot de differente depar- tementen en administratien vereischt worden, ten einde de voordragten Ier voldoening daarvan aan den directeur-gene- raal te kunnen doen, welke voordragten gebaseerd moeten zijn op volstrekte noodzaakelijkheid of bepaalde reglementen, onder aantooning, ten welken einde die aanvragen gedaan zijn en hoeveel daarvan in het laatste jaar verbruikt is ge- worden.

Art. K. Ten dien einde zal hij eene gereguleerde corres- pondentie moeten onderhouden met de vier hoofd-administra- teurs, van dezelve alle informatien requirerende, als in zijn vak benoodigdt zijn.

Art. 6. De voorstellen tot inkoopen of aanbestedingen, op deze opgaven gebaseerd, aan den directeur-generaal gedaan en van dezelve daartoe de veréischte qualificatie ontvangen hebbende, draagt de administrateur-generaal de executie daarvan op aan den hoofd-administrateur, wien zulks in zijn departement incumbeert.

Art. 7. De voldoening der generale eisschen voor de hoofd- admini8trateui*s van Java en de buit en-kan toren, door den directeur-generaal volgens de wet geapprobeerd en tot de voldoening de veréischte autorisatie erlangd hebbende, ver- deelt de administrateur-generaal dezelve onder de differente administrateurs, zoowel hier, als op het eiland Java, en char- geert, een ieder in zijne betrekking, tot de voldoening en overzending derzelve, surveillerende, dat daaraan met alle mogelijke expeditie voldaan worde.

Art. 8. Ten dezen aanzien is de administrateur-generaal indachtig om alle artikelen, welke van de hoofdplaats Batavia

942 1609. H. W. DAENDELS.

naar de buiten-kantoren moeten yerzonden worden, af ie scheiden yan die, welke van Java moeten voldaan worden, en de verzending der eerstgemelde aan den boofd-administra- teor van Balavia op te dragen en de overige aan die der administralien van Samarang of Sonrabaija, voor zoo verre zulks hun departement betreft, indachtig zijnde, dat de admi- nistratie in den Oosthoek mede den prefect aldaar regardeert.

Art. 9. Bij verzendingen van goederen, enz. van hier naar de bui ten-kan toren informeert de administrateur-generaal den hoofd-adrainislraleur van dit departement, ten einde door dezelve de afpakking der goederen, derwaards te zenden, worde gesurveilleert en alle noodige maatregelen genomeo worden, dat er geen minderheid in de kasten, balen &ï fusten kan plaats hebben.

Art. 10. De administrateur-generaal recommandeert de differente hoofd-administrateurs van bij de afpakking en afzending van goederen de vereischte precantien te nemen, ten einde de minderheden in de kasten, balen en fusten voor te komen, voor dewelke zij, zoo daarmede niet na de be- paling gehandeld is, verantwoordelijk zullen worden gehouden.

Art. 11. De administrateur-generaal is, behalve dal, belast met de zorge voor de differente inkoopen, aanbestedingen, publieke verkoopingen en inhuringen van schepen, het gou- vernement-generaal betreffende en niet speciaal de differente hoofd-administrateurs regarderende, en waarvan hij dan nok in tijds de noodige voordraglen aan den directeur-generaal moet doen.

Art. 12. Bij groote inkoopen voor het gouvemeineot- generaal, hetzij van amfioen, lijwaten, enz., adsisteert de administrateur-generaal bij de examinatie en proponeert de commissie van de hoofd-administrateurs en andere personen tot den ontvangst derzelve aan den directeur-generaal, daarbij in 't oog houdende bij zoodanige voordragten de meest ge- schikte personen voor te stellen en hierin te volgen het besluit der hooge regering van den 28^° September 1809.

Art. 13. Bijaldien bij de ontvangst van zoodanige inge-

1d09. H. W. DAENDELS. 943

l^ogte goederen een commissie, heizij van den administrateur* genei^ of de hoofd-administraleurs, dan wel andere personen, zal moeten gevoegd worden, zal de administrateur-generaal hetzelve op de ordonnantie moeten bekend stellen, ten einde zulks door den hoord-administrateur geobserveerd worde.

Art. 14. Ten einde de administrateur-generaal van den staat, zoowel van de adminislralien alhier, als op de prefec- tures van Java en verdere plaatsen buiten hetzelve, behoorlijk geiuformeerd zij, zal hij ten zijnen kantoren doen houden een generaal restanl-boek, waarin onder ultimo van iedere maand zal moeten in- en afgeschreven worden alle zoodanige altcralien, als er gedurende den loop dier maand in de differente kassen en adminislratien hebben plaats gehad, daarbij enkel korteling verhandelende het in de maand daarby gekomcue of afgegane en zich refererende aan de bijlagen^ die daartoe afzonderlijk in banden zullen moeten gebonden en genummereert worden, ten einde uit zoodanig restantboek altoos blijken kan, hoedanig de reslanlcn der kassen, zoowel als der producten en andere goederen op ieder der onder- scheidene plaatsen geweest zijn.

Art. J 5. De commissaris der marine, de chefs der artillerie, de commissaris der houtwerken en de magazijnmeester der hospitalen zullen aan den administrateur-generaal maande- lijks moeten inzenden de restanten, welke zij onder ultimo van iedere maand van equipagie-goederen,ammunilie-goederen, houtwerken en medicijnen onder hunne administratie hebben, ten einde bij bet vermeld restant-boek ook te kunnen ver- handeld worden de voornaamste artikelen derzelve en het restant der voornaamste dezer artikelen daarbij ook zal kunnen blijken, terwijl omtrent de overige artikelen de restanten bij de restant-lijsten zullen kunnen nagegaan worden.

Art. 16. In zoodanig boek zal dus ook, terstond na de afzending van eenige gelden of goederen naar eene der buiten-kantoren of plaatsen op het eiland Java, hetzelve daarbij moeten verhandelt worden, ten einde bij ontvanjpsi der restant-lijsten onder ultimo van iedere maand te ont-*.

$44 1d09. H. W. DAENOELS.

waaren, of de derwaards gezondene goedereu aldaar behooriijk ontvangen en ingenomen zijn, ten einde bij ontdekking vau eenige omissie daarvan direct aan den directear-generaal kennis te geven.

Art. 17. Alle kas-ordonnantiên, bevorens ten kantore der generale directie verhandelt en opgemaakt, worden voortaan op het kantoor van den administrateur-generaal opgeinaakl om door den directeur-generaal geteekend te worden; terwijl de eerste suppoost der génerale-directie, evenals voorheeu onder den directeur generaal, voortaan onder den admini- strateur-generaal zijne werkzaamheden zal moeten verriditen en ondergeschikt zijn.

Art. 18. De administrateur-generaal, van den directeur- generaal eene schriftelijke ordonnantie bekomen hebbende van eene plaats gehad hebbende verkoop van producten ol andere goederen, laat daarvan direct de kasK)rdonnantie ter betaling in kas formeren om door den directeur^eneraal geteekend te worden, en expedieert vervolgens een order aan den hoofd-administrateur, met bekendstelling, uit welke pakhuizen de koopwaren moeten afgeleverd worden, die daarop de verdere ordonnantiön van afscheep laat expediëren.

Art 19. In gelijker voegen zal er met den inkoop Tan goederen in het groot, alsdaaris, amfioen, lijwaten, provisien, equipagie-goederen of anderzins, gehandeld worden, waarna de hoofd-adnnnistrateur van Batavia voor de distributie der goederen aan de differente administraliên, zoowel als Yoor de ontvangst, de verdere zorge zal moeten dragen ; wordende echter geene kas-ordonnantiên van betaling voor de geleverde goederen opgemaakt dan op de berichten van de admini- strateurs, dat dezelve behoorlijk in hunne administratiên ontvangen zijn.

Art. ^0. De bevinding der uitgeleverde ladingen, zoowel als het over en te kort, worden door de hoofd-administrateurs, ieder in hun departement, aan den administrateur-generaal ingediend en door denzelven geëxamineerd en de voorsteUen ter verevening aan den directeur-generaal ingediend.

IdOÓ. H. W. DAENDÉL8. 945

Art. 91. De beantwoordiDg van alle requisiten, door den Gouverneur Generaal, de booge regering en den directeur- generaal te doen» moeten door den administrateur-generaal geschieden en zal hij zich ten dien aanzien behoorlijke elucidatien en inlichtingen laten geven door de hoofd-admini- strateurs en verdere ondergeschikte ambtenaren en bediendens.

Art. 22. Van alle zaken, waarop de decisie van den directeur-generaal moet gevraagd, dan wel andere, waarvan dezelve dienl geinformeerd te worden, formeert de admini- straleur-generaal nota's, op halver blad in duplo geschreven, om op de rapport- of andere dagen aan den directeur-generaal aan te bieden en noteert in margine de dispositien, welke dezelve daarop neemt; latende iedere dispositie door den directeur-generaal met de eerste letter zijns 's naams en aan het einde met zljue gewoone handtekening bekrachtigen ter zijner verantwoording; moetende de administrateur-generaal op zoodanige nota altoos het eerst die posten brengen, welke op de vorige nota onafgehandelt zijn gebleven.

Art. 33. Gelijker wijze zal de administrateur-generaal zijne handelingen met de hoofd-administrateurs alhier, zoowel als zijne correspondentie met de administratien van Java, moeten houden en alle hunne voorstellen, aanvragen en rapporten schriftelijk moeten behandelen, zijne dispositien in margine stellende, en roet de eerste letter van zijn naam teekenen en aan het einde met zijne gewoone handtekening bekragtigen, houdende het duplicaat dezer nota's onder zich ter zijner informatie en naricht.

Art. 24. Alle charter partijen, contracten en aanbeste- dingen, voor zooverre het gouvernement-generaal aangaat en niet sorteert onder het ressort van de respective hoofd- adminbtrateurs, worden door den administrateur-generaal inge- stehl en aan den directeur-generaal ter approbatie aange- boden.

Art SB. De administrateur-generaal is alleen belast met de bewaring van alle secrete papieren en borgtochten en ten aanzien dezer laatste speciaal gechargeerd, dat dezelve

milAT-M>BI DIKL XT. 60

d46

180d. H. W. DAENDÊL8.

behoorlijk gepasseerd en bij overlijden of vertrek van den eenen of anderen gesuppleerd worden.

Art. 26. HIJ is bij transport van de differente administra- tien, hetzij door sterfgeval of plaatsverwisseling, indachtig om 'daarbij de vereischte cominissien aan den directeur-generaal voor te stellen, zoowel als onder ultimo December tot den gene- ralen opneem; zullende de actens van commissien in deze gevallen ten zijnen kantore moeten worden opgemaakt.

Art. 27. Hij surveilleert alle de administratien, behalvcn die der artillerie, marine, houtwerken en medicynen, en zorgt, dal in dezelve alles na de bepalingen en reglementen behandelt worde.

Art. 28. Hij surveilleert het effen houden der finantie- en domein-boeken onder den hoofd-administrateur van BaUvia, zoowel als de pakhuisboeken onder de differente administra- teurs, zorgende, dat dezelve steeds effen zijn.

Art. 29. Hij surveilleert de executie van alle gegcvene orders en doet alle huishoudelijke zaken af, die in lijn departement behoren, houdende een ieder met ferraiteit lol

zijne plichten.

Art. 50. Alle generale aanvragen van Europische, Chinasche en Japansche goederen, vice-versa, worden door den administra- teur-generaal opgemaakt en aan den directeur-generaal inge- diend, latende zich daartoe door den hoofd-administrateur en anderen de vereischte opgaven doen.

Art. 31. De facturen of cognossementen van ladingen na Europa, China of Japan en de west van Indien worden alleen ten kantore van den administrateur^eneraal opgemaakt en getekend, doch alle overige worden door de differcnle hoofd-administrateurs, ieder in hunne betrekking, opgemaakt, getekend en gedepecheerd.

Art. 52. Hij houd verder een wakend oog op alle de belangens van het gouvernement onder zijn ressort en duld geenzins, dat van de orders en reglementen, door de wet bepaald, door iemand eenige afwijking geschiede.

Art. 55. Alle misbruiken, die hem mogten voorkomen.

1809. H. W. DACNDCLé. 947

zal hij, administrateur-generaal, verplicht wezen terstond te redresseren en daarvan vervolgens aan den directeur-generaal opgave te doen, gelijker wijze hij ook alle middelen van redres en verbeteringen, des voorkomende, in zelver voegen zal moeten aanwijzen en voordragen.

Art. 34. In deze instructie eenige poincten zijnde geëmit- teerd dan wel andere voorkomende, waaromtrend bij eenige opheldering verlangd, zal bij daartoe schriftelijke aanvrage aan den directeur-generaal moeten doen.

Art. 35. Hij zal bureau moeten houden in het gouverne- menls-buis en, bij aldien het locaalvoor het directeur-generaals- kantoor daartoe niet voldoende mogte zijn, zal hij daartoe de aanvrage aan den directeur-generaal moeten doen.

Art. 36. Hij zal omtrent de suppoosten en bediendens, zoowel op zijn bureau, als op die van de hoofd-administrateurs, de noodige voorstellen van veranderingen, vermeerderingen of verminderingen aan den direcleur-generaal in geschrifte moeten voorstellen, daarbij de meeste zuinigheid zonder ver- waarlozing van het werk betrachtende.

Art. 37. Hij zal bij de aanvaarding van ziyne bediening doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland als mijnen hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en Raden van Indien gebouw en getrouw te zijn;

dat ik mij met alle vlijt en naarstigheid zal kwijten van de verplichtingen, die mij bij mijne instructie zijn voorge- schreven of nog voorgeschreven zullen worden;

dat ik de belangens van de finantiön en domeinen, die aan mij foebetrouwd zijn, zal voorstaan en behartigen met alle zéle en trouw: geen geschenken, giften of gaven van iemand zal aannemen of gedogen, dat door mijne huisgenooten of andere aanhorigen aangenomen worden; omtrent de in- en verkoopen steeds met de strikste eerlijkheid zal te werk gaan, mitsgaders waken tegen alle afwijkingen van de nieuwe organisatie der generale directie, dan wel legen de misbruiken,

950 180e. H. W. DAENOEL8.

Art. 10. Hij sleld alle berichten omtrent de uUgde?erile ladingen van de buiten-kantoren in, dezelve aan den admini- strateur-generaal ter approbatie aanbiedende.

Art. 11. Hij is direct aan den administrateur-generaal ondergeschikt en komt, evenals de hoofd-administrateur van hel departement van Batavia, op het rapport bij denzehen. zijne voorstellen en rapporten op eene nota schriftelijk balver blad in duplo aan denzelven aanbiedende, om daarop de dispositien in margine te stellen en door den eersten letler zijner naam getekend en aan het einde met zijne gewoone handtekening bekragtigd te worden, latende het doplicaal aan den administrateur-generaal ter informatie en narigt.

Art. 12. Hij onderhoud eene gereguleerde correspoodentir met de onderscheidene administratien van de buiten-kantoren en laat zich van al, hetgeen eenige betrekking tot zijn pr><t heeft, informeren ten einde in staat te wezen alle elucida- tien te suppedileren> welke in zijne belrekking van heiu mogten gevorderd worden.

Art. 13. Hij geeft de noodige orders aan de pakhuismee» Iers of die het administrative in zijn departement incum- beerd, hoedanig zij hun rapport moeten instellen, ten eind* daarbij na te gaan, of de door hun gedane verstrekkiogen en afgaven op orders en reglementen gebaseerd zijn, hoevee' de restanten daarna bedragen en of de door hun getlaiK aanvragen op deze gronden gebaseerd zijn.

Art. 14. Alle poincten der instructie voor den h<K)fd administrateur van Batavia, voor zooverre die op den boM- administrateur der buiten-kantoren kan worden applicab^l gemaakt, worden begrepen als hierin voor denzeWen s^'- insereerd en hem de achtervolging daarvan aanbevolen.

Art. 15. De hoofd-administrateur voornoemd in deze in- structie eenige poincten, zijne werkzaamheden belreffeodt. vindende te zijn geomitteerd, zoowel als omtrent andere eenige opheldering verlangende, zal hij daartoe schrinelijkt' aanvrage aan den administrateur-generaal doen.

Art. 16. Bij aldien hij eenige veranderingen onder di

180e. H. W. DAENDEL8. 951

bediendens van zijn bureau zoude moeten makeu, zal hij daartoe de uoodige voordragten schriftelijk aan den administra- teur-generaal moeten doen.

Art 17. Hij zal bij de aanvaarding zijner bediening moeten doen den navolgenden eed:

ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Hol- land als mynen hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en Raden van Indien gebouw en getrouw te zifn;

dat ik mij met alle vlijt en naarstigheid zal kwijten van de verpligtingen, die mij bij mijne instructie zijn voorge- schreven of nog vooi^eschreven zullen worden ; dezelve voor- staan en behartigen met alle zéle en trouw ; geen geschenken, giften of gaven van iemand zal aannemen of gedogen, dat die door mijne huisgenoten of andere aanhorigen aangenomen worden; en inzonderheid in het examineren der eischen, boeken, specificatien en rekeningen, die bij mij vandegroote Oost en verdere bui ten-kan toren zullen worden ontvangen, een pligtmatige behartiging van 'sLands belangens zal aan den dag leggen, als ook de misbruiken aantoonen en aangeven, die mij blijken mogten tegen de nieuwe organisatie of in eenige andere deelen van de generale directie op voorschreven bjiten-kantoren te zijn begaan, zonder mij daarvan^te'^laten tirug houden door eenige inzichten of consideratien, van inelke natuur die ook zouden mogen wezen; en dat ik mij overigens in deze mijne belrekking zoodanig zal gedragen, as een vroom en getrouw ambtenaar toestaat en betaamd.

Zoo waarlijk helpe mij GodJAlmaglig.

19 October. ImtnACtie voor den hoofdrodminisiraleur over het departement Batavia.

Art. 1. De hoofd-administrateur van Batavia [is belast met let toeverzicht over aUe administratien, zoowel hier, als^te lantam, Gheribon, de Gheribonscbe en Jaccatrasche Preanger knden.

9S2 1809. H. W. OAENOELS.

Art. 2. Deszelfs rang is boven den hoofd-administnitear voor het departement der groote Oost en zal genieten een jaarlijks tractement van 12000 rijksdaalders, balf siiver eu half papiere geld, zonder eenig verder genot van het bevorens toegelegde uit het een half percent op den generalen verkoop.

Art. 5. Oe hoofd-adniinistrateur over het departement van Batavia zal, nevens de administrateur-generaal, verantwoordelijk zijn voor *sLands groote geldkamer, dienende daarvan wee- kelijks een gezamelijk rapport aan den Gonvemeur Generaal, zoowel als aan den directeur-generaal.

Art. 4. De finantie- en domein-boeken, zoowel als de coitra cassa-boeken van Batavia, worden onder zijn toeverzïcht ge- houden, zoowel als de pakhuis- of administratie-boeken, zor- gende, dat dezelve naar den regel gehouden en niet van de wet afgeweken worde.

Art. B. De administratien, zoowel alhier, ais onder zijo ressort, onder zijne directe zorge staande, zal bij zicb bij tijds van alle noodwendigheden voor dezelve opgave laten doen, ten einde daarvan een algemeene nota aan den admi- nistrateur-generaal in te dienen, zullende de aanvrage van stroozakken, hout- en vaatwerken, kisten en emballage voor een rond jaar gedaan moeten worden.

Art. 6. Hij zorgt, zoowel voor den afhaal van producten zoo die in de differente administratien onder zijn ressort tei afscheep gereed leggen, als den afscheep van de te verzendent goederen, daartoe naar middelen omziende om in tijds aai den administrateur-generaal ter executie te kunnen voorge- dragen worden.

De hoofd-administrateur voornoemd, op zijne gedane voor stellen, dan wel van den administrateurgeneraal direc orders tot inkoop, aanbestedingen en inhuringen van vaar- tuigen, af- en inscheep, als anderzints bekomen hebbende procedeert zonder eenig verder dilai tot de executie van dezelve en zorgt, dal alles met de meeste activital en order geëxecuteerd worde.

Ari< 7* Mh ordonnantien tot den ontvangst, afscheep en

1809. H. W. OAENOCLS 9K3

Terstrekkingen Tan alle goederen uit de adroinistratien, zoowel als die aan den commandeur en de officieren yan justitie, worden door den hoofd-administrateur Toornoemd van zijn bureau gedepecheerd; de ordonnantien der ordinaire en dagelijksche Terstrekkingen worden door denzeWen almede zonder eenige Terdere qualificatie opgemaakt, doch in gCTalle Tan in- en Terkoopen, zoowel als extra-ordinaire Terstrek- kingen en ontTangsten door aanbreng Tan goederen, geschiedt zulks op speciale order Tan den administrateur-generaal door toezending of communicatie eener order, dan wel Tan het factaur of cognossement der aangehragte lading.

Art. 8. In gelijker Toegen zal bij Terzending Tan con- tanten of papieren Tan crediet, zoodra dezeWe uit de groote geldkamer of 'sLands cassa ontTangen zijn, de Terdere expeditie aan den zorg Tan den hoofd-administrateur wezen aanbetrouwd, die dan ook daaromtrent zoodanige maatregelen zal moeten nemen, als hij Termenen zal te behoren.

Art. 9. Bij goTal Tan Torkoop Tan producten of andere goederen formeert de hoofd-administrateur alleen de ordon- nantien ter afscheep aan de differente, daartoe betrekking hebbende personen op eene daartoe Tan den administrateur- generaal te ontTangen order, met bekendstelling echter, dat de afgaTe niet geschiedt als op Tertooning der Toldane cas- ordonnantie, welke cas-ordonnantie op het kantoor Tan den administrateur-generaal opgemaakt wordt.

Art. 10. Hij zal moeten Terdacht wezen om, bijaldien bij den ontTangst of afscheep Tan goederen eene commissie mogte benoodigt wezen, dezeWe Tan den administrateur- generaal te Tragen.

Art. 11. Bij Terzending en afpakking Tan kisten, kasten, balen of fusten naar plaatsen, op bet eiland JaTa gelegen, zal hij, des nooda zelTO dan wei door eene daartoe gevraagde commissie, de stukken behoorlijk laten tellen, meeten, exami- neren en in ieder kast, baal of pak door de daarbij gecom- mitte^e" personen een afpak briefje, behoorlijk geteekend, laten leggen, met Termelding der qualiteit, quantiteit, lengte

9S2

^^ ^4 ^^^^pêUiB goederen en,ingefallp

"^^^ -.^^ ^^ ^^J^^ ^^^ waren, dan ook het gewicht:

^^ '^J^^^y/^^»' behoorlijk hlen digt maken.

^%fJ^'^ j^^roUi^m^^ «n alsdan, bralo op de schaal

fffiiff^^^ ^gitdre daarop laten merken en yenrdgeos een

é^^^xj^ /vpport daarYan in duplo indienen, ten einde een

^ /i ^^^ verzending der goederen aan de geeonsigneer-

^fg iuflnen toegezonden worden.

^^. 12. In gelijker vo^en zal bij onlyangst Tan dusdanige

goederen alhier ook eene commissie bij de bruto weging yan

^anige kast, kist, pak of baal present moeten zijn en, bij

inankement aan het bruto gewicht, daarvan terstond aan

den administrateur-generaal kennis gegeven worden teneinde

door denzelve aan den directeur-generaal om eene commissie

van Schepenen verzocht worde ter opening van de kist.

pak or baal in quaeslie, zullende, bij aldien bij examinalie

van hetzelve uiterlijk geene teekenen van open geweest te

ztjn bevonden worden en aan de inwendige artikelen eenige

zaken mankeren, de vergoeding aan de afpakkers incam-

beren.

Zooals de administrateurs in de differente administratien almede aansprakelijk zullen worden gehouden, bij aldien er eenige minderheid mogte worden gevonden en zij de voreu bepaalde inrichtingen niet zullen hebben achtervolgd.

Art. 13. De bevindingen van alle uitgeleverde ladingen onder zijn ressort, zoowel als het over en te kort, worden door den hoofd-administrateur voornoemd opgemaakt en aan den administrateur-generaal ingediend.

Art. 14. Alle documenten voor de contracten, charter partijen en conditifin van aanbestedingen onder het ressort van Batavia en het eiland Java worden almede door den hoofd-administrateur voornoemd opgemaakt en ter approbatie aan den administrateur-generaal aangeboden.

Art. 15. Alle facturen en cognossementen van af te zendene goederen worden door den hoofd-administrateur voornoemd, voor zooverre zijn departement betreft, opgemaakt en geleakend

1809. H.  W.  OAENOELS.  9B5 

en de Taartuigen daarna door hem geêxpedieert, doende yooraf rapport aan den administrateur-generaal, wanneer zoodanige ▼aar tuigen op bun vertrek staan.

Art 16. Alle eisschen voor de administratien onder zijn ressort worden door den hoofd-administrateur voornoemd opgemaakt, hetzij van goederen uit Europa, dan wel van andere plaatsen, en aan den administrateur-generaal inge- diend.

Att. 17. De hoofd-administrateur voornoemd zal aan alle requisiten, door den administrateur-generaal te doen, behoorlijk beantwoorden en gereed moeten staan tot alle commissien, waarin hij door den administrateur-generaal benoemd wordt.

Art. 18. Hij doet verder alle huishoudelijke zaken in de differente administratien af zonder tusschenkomst van den administrateur-generaal, doch eenige zaken van belang voor- vallende, geeft hij daarvan direct kennis aan den administra- teur-generaal.

Art. 19. Ht| houd een wakend oog op alle de admini- stratien en zorgt, dat daarin alles navolgens de wet behandelt worde, redresserende bij ontdekking van eenige malversatien dezelve terstond en gevende daarvan vervolgens kennis aan den administrateur-generaal.

Art. 20. De hoofd-administrateur voornoemd zal aan den administrateur-generaal ondergeschikt wezen en alle zijne orders pligtschuldig obediftren en voorts van zijne werk- zaamheden en voorvallende zaken, ter zijner kennisse behorende, behoorlijk rapport doen.

Ten dien einde verschijnt de hoofd-administrateur voornoemd op de daartoe bepaalde dagen en tijden op het rapport bij den administrateur-generaal, formerende van alle te verhan- delene zaken eene nota, op halver blad in duplo geschreven, om op ieder poinct door den administrateur-generaal zijne dispositien in margine te laten stellen en door de eerste letter van zijnen naam te laten teekenen en op het einde met zijne gewoone handteekening te laten bekrachtigen, in- dachtig zijnde om alle posten, welke bij de laatste nota niet

9K6 1B09. H. W. OAENOEL8.

waren afgeloopen, weder het eerst op de volgende te brengen, latende het duplicaat derzelve in handen van den administratear- generaal tot zijne informatie en narigt.

Art. SI. De hoofd-administrateur voornoemd in deze in- structie eenige poincten, zijne werkzaamheden betrefleude, vindende te zijn geomitteerd, zoowel als omtrent andere eenige opheldering verlangende, zal hij daartoe schriftelijke aanvrage aan den administrateur-generaal moeten doen.

Art. 33. Hij zal zijn hureau moeten houden in het gou- vemements-huis en omtrent de veranderingen onder de bediendens van hetzelve aan den administrateur-generaal de noodige voordragten moeten doen.

HIJ zal hij de aanvaarding van zijne bediening doen den navolgende eed:

ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Holland als mijnen hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en Raden van Indien gebouw en getrouw te zijn;

dat ik mij met alle vlijt en naarstigheid zal kwijten van de verplichtingen, die mij bij mijne instructie zijn voorge- schreven of nog voorgeschreven zullen worden;

dat ik de belangens van het departement der finantien en domeinen, hetwelk mij is aanbetrouwd, zal voorslaan en behartigen met alle zéle en trouw; geen geschenken, giften of gaven van iemand zal aannemen of gedogen, dat die door mijne huisgenoten of andere aanhorigen aangenomen worden ; en ten strikste zal waken tegen alle afwijkingen van de nieuwe organisatie der generale directie, mijn departement betreffende, en bij ontdekking van misbruiken, die mij in eenige deelen van dezelve niogten te voren komen, dezelve zal aangeven, zonder mij daarvan door eenige inzichten of consideralien, van wat natuur die ook zouden mogen zijn, te lalen terughouden; en dat ik mij overigens in deze mijne betrekking zal gedragen, zoo als een vroom en ge- trouw ambtenaar toestaat en betaamd.

Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig.

1809 H. W. OAENDELS 957

19 October. Wijziging van de instructie voor de hoofd* administrateurs te Samarang en te Soerabaija.

De instructien voor de boofd-adminislraleurs van Saooarang en Soarabaja blijven op denzelfden voet, als zij daarvoor in het gepasseerde en dit lopende jaar gearresteert zijn» met deze alteratie, dat zij voortaan ten aanzien hunner admini* stratie altoos met den administrateur-generaal alhier zullen moeten correspondeeren en aan hem de noodige aanvragen voor hunne departementon moeten doen, in stede van be- vorens aan den directeur-generaal, en alle de aanschrijvingen en orders van den administrateur-generaal behoorlijk achter- volgen en obediéren; zullende zij over het administrative en finantiêle voortaan met niemand anders als den administrateur- generaal correspondeeren en aan den Gouverneur Generaal alleen moeten bedelen de belading, aankomst en vertrek van schepen en dat geene, hetwelk over zijne administratie be- vorens door den gouverneur van Java aan den Gouverneur Generaal gecommuniceerd wierd.

19 October. Bepaling^ dat de eerste suppoost van den directeur^generaal als zoodanig kwam onder de bevelen van den administrateur-generaai

19 October. Last tot het bekend stellen op alle ordonnan- tien van den datum, waarop de voldoening** was ge schied.

Zulks werd bevolen »ter voorkoming van de abuizen of •misbruiken, die anderzins ten dien aanzien zouden kunnen •worden gemaakt''.

-^ October. Verhooging van het prauwAoon.

Nademaal wij op den 19^ dezer, op de daartoe gedane Toordragt van president en Schepenen van Batavia, in Rade van Indien besloten hebben om geduurende de presente

W6

idOd. H. W. OAÉMOÉLé.

duurte van alle scheepsboaw-roalerialeu, lot in stand bon- ding en aanmoediging van het prauw of tjunias Teer, hel tot nu toe bepaalde salaris te verhogen, als yoor praawen of tjunias van 1 en 2 koijangs met 50 en Toor die fan 3 koijangs en daarboven met 2K percent, mitsgaders een billijk salaris te bepalen voor de vaart van hier naar de Marak of Geertruida-baai, item voor het stil of ledig liggen, zoodat alsnu voortaan zal moeten worden betaald, als voor een tjunia:

I

Vin 1

koitang.

Yaa 2 |Vib3A4 koijangs. | koyangs.

Vin 5 tot 7

koijangs.

naar de rheede

om de West, als naar de Fluit Onrust en de eilanden daarom-

trend

Tangerang of de Qua!

Gatapan Soengiteij of Tanjong

Kalt

Bantam

naar de Narak-baai

om de Oost, als Ansjol

Tanjong Priok en de kleine

Maronde

Ëdam en de groote Maronde..

Baccassie

Crawang

in de rivieren dienst doende en

in de stad iets over brengende,

hetzij eens of meer

voor het ledig of stil liggen

voor iederen dag

Rd- ' Rd* :45 1:197, :45 ' 1:197,

Rd- Rd«

1:457, 3: 6 1:457, i 3: 6

1:197. 1:42 I

3: 3

5:30

7:36

-:45

2: 6 3:137.

4; 107. 8:437. 8:36 1:197.

1:197, 2: 6 2:167. 3:24 2:39 . 3:36 3: 3 , 4:107.

:36

1: —

3: 6 4:33

5:227. 10:45 10:12

1:467.

3: 6 4:33 4:367. 5:227.

4:33 6:12

7:39 14: 3 15:12

3: 6

4:33 6:12 7: 1' 7:39

I

1:22

-:24 -:30 |-:36

2: IV. 1:-

Alles te voldoen in lopende munt, met dien verstande egter, dat geduurende de kv^ade moussou of van primo De- cember tot uUimo Maart de voorschreven vragt gelden dub- belt voldaan moeten worden, en met in standhouding voorts

I60d. H. W. OAENOCLd. dM

Tan de successiye nopens dit veer gemaakte bepalingen; zoo is bet, dat een iegelijk, die dit zoude mogen incumberen, bienran tot zijn observatie en naricht wordt kennis gegeven. En opdat niemand biervan onwetenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceert en in de Hol< landsche en inlandscbe talen worden geafiigeert ter gewoone plaatse.

20 October. Toekenning van j>reede*rant8oenen'' aan Eu' rapeesche^ uit hospüalen ontslagen zeevarenden.

Is besloten aan de Europeesche zeevarenden, welke uit de bospitalen gemonsteerd worden en inmiddels, dat er geene vaartuigen zijn om hun aan boord van dezelve te bescheiden, op de equipage-werven dienst doen, instede van het kostgeld, geli|k thans nog in gebruik is, te accordeeren de gewoone reede-randzoenen.

25 October. Toekenning van een vast tractement c^an de cadetten bij de genie.

Is besloten de kadets bij het korps der genie een vast tractement van rijksdaalders twintig per maand in garnisoen zijnde en bij de werkzaamheden geêmploijeerd van rijksdaalders dertig 's maandelijks te doen genieten.

-^ October. Benoeming van den president der Hooge Regering^ J. A. van Braam, tol Gouverneur-Generaal ad interim bij overlijden vanden Gouverneur-Generaal.

Zyne excellentie, de Maarschalk en Gouverneur Generaal, in aanmerking nemende den toestand dezer kolonie, door Zijne Majesteit aan hoogst deszelfs bestuur toebetrouwd, den onzekeren staat van zijne gezondheid en de verplichting, welke daaruit voor hem geboren wordt om eeneu provisioneelen opvolger te designeeren, op wien na het vertrek van hier van den schout-bij-nacht en aide de camp van Zijne Majesteit,

960 1dÖ9 M. W. DAËNDCLS.

A. A. Buijskes, indien zijne excellentie als dan kwam te overlijden, voor dat een opvolger uit Holland, iogeTolge het daartoe gedaan verzoek, alhier was aangekomen, het bestuar ovei* deze belangrijke kolonie inmiddels met gerustheid zou kunnen overgaan, tot dat Zijne Majesteit daarin nader definitievelijk zal hebben gedisponeert; en tevens conside* reerende, zoowel de aan hoogst denzelven geblekene trouw en attachemeut voor den dienst van Zijne Majesteit, als de finantieele en administratieve kundigheden van den heer, J. A. van Braam, thans geftligeerd president der hooge Indische regeering, en dat eene benoeming van denzelve tot opvolger in den post van Gouverneur Generaal, in cas voorschreven, is conform aan den geest der instructie voor GouTemeur Generaal en Raden, volgens welke bij aflijvigbeid van den Gouverneur Generaal de waarneming van die hooge charge ad interim moet worden bekleed door deii eersten persoon in de regeering, waartoe, wel is waar, de directeur-generaal in die instructie is genoemd, docb welke benoeming na de aanstelling van eenen president niet meer op eerstgemeldea kan worden toegepast, behalven nog dat door de overgang van den post van Gouverneur Generaal ad interim op deo president de belangen van Zijne Majesteit moeten worden geacht het meeste bevorderd te worden, nadien de president door zijne kennisse en continueele inzage van zaken de pre- sumtie voor zich heeft de aangenomen systhemas beter als iemand anders te zullen volgen;

heeft besloten tot hoogst deszelfs provisioneelen opvolger en Gouverneur Generaal ad interim bij hoogst deszelb over- lijden vóór het aanwezen alhier van eenen opvolger, door Zyne Majesteit aangesteld en gekozen, te benoemen, zoo als benoemd werd bij dezen, den president der hooge Indische regeering, J. A. van Braam, met last aan de leden der hooge regeering en alle verdere ambtenaren, zoo civiele, als militaire, op het eiland Java, den rang boven en gelijk aan die van luitenant kolonel bekleedende, om zich binnen twee maanden bij de- claratoir te verbinden dit besluit van zijne excellentie, den

tdoè. H. w. DAÊNOELè. déi

Maarschalk en Gouverneiir Generaal, na hoogst deszelfs oyer- lijden alhier, te zullen nakomen .en doen achtervolgen, indien als dan de finale benoeming van eenen nieuwen Gouverneur Generaal door Zijne Majesteit, den Koning van Holland, nog niet geschied of op geene legale wijze alhier bekend mogt zijn eo gedachte nieuwe Gouverneur Generaal hier niet aan- wezig wezen mogt.

26 October. Verhooging van het stoeler^geld in de Balavioiche kerken.

Zulks werd van 4:42 rijksdaalders op 7 rijksdaalders, papieren geld, gebracht, — een merkwaardig staaltje van de alles omvattende bemoeijingen der toenmalige Indische Re- gering.

26 October. Organisatie der pakhuis^bedienden voorden Oosihotk,

Vermits Sourabaija niet met Semarang in drukte van dagelijksche ontvangst en afscheep kan worden gelijk gesteld, behahrMi alleen in het tijdstip, dat de expeditiën uit den Ckwthoek naar de groote Oost geschieden, hetgeen hoogstens een è twee maanden duurt;

is goedgevonden en verstaan de pakhuis-bediendens voor den Oosthoek te bepalen op den volgenden voet, als:

een Europeesche mandadoor a dertig rijksdaalders, zilver geld, 'smaands, en daartoe te benoemen den burger, Gabriel Abek; en

voorts nog een inlandsche weger en vier mandadoors, de eerste a vijftien en de laatste a vijf rijksdaalders ieder, mede zilver geld, *smaands; met qualificatie voorts om in den tijd, dat de verzendingen naar de groote Oost plaats hebben, indien het noodig is, voor zoo lang extra pakhuis-bediendens in te huren, hetgeen den Lande voordeeliger zal uitkomen als het gansehe jaar door den omslag buiten noodzake al te geéx- tendeerd te maken.

if. 6i

948 1d09. H. W. DAENDELS.

die ik ia eenige deelen van dezelve mogt ontdekken, zonder mlJ daarvan door eenige consideratien, van wat natuar ook, te laten terug houden; en dat ik my overigens in deze mijDe betrekking gedragen zal^ zooals een vroom en getrouw ambtenaar toestaat en betaamt. Zoo waarlijk heipe mij God Almachtig.

19 October. Instructie voor den Iwofd-adminislrateur van het departement der Groote-Oosl en btaten-kan- toren.

Art. 1. De hoofd-administrateur voor de groote Oost e» buiteu-kantoren is belast met het toeverzicht over de ad- ministratien van ieder derzelve.

Art. 2. Zijn rang is bepaald boven den hoofd-adfflinistra- teur van Samarang en geniet een jaarlijks tractement v:in rijksdaalders 9000, haiï zilver en half papiere geld, zooder eenig verder genot in het bevorens toegelegde een half percent op den generalen verkoop.

Art. 5. Zijne residentie is te Batavia en houd ajn bureau in het gouvernements huis.

Art. 4. Alle de finantie- en domein-boeken, zoowel als <^i' der administratien of pakhuisen van de respective buiteo-kaD toren, worden door hem nagegaan, bevorens die aan de geoenl' rekenkamer worden afgegeven, ten einde bij ontdekkioger' van afwijkingen van de orders daaromtrent terstont de voor- stellen ter redressering aan den administrateur-generaal ir< te dienen.

Art. 5. Hij doet in tljds de noodige aanvragen der te ver- zendene goederen naar de differente buiten-kantoren, dezeht* baserende op de bepaalde reglementen en werkeiyke beooo- digdheden, zonder oppervlakkig de eischen te volgen, ^ell van daar gezonden worden, en diend dezelve aan den adiui nistrateur-generaal in.

Art. 6. By zoodanige aanvragen zal hy de artikelen moeten onderscheiden, welke van hier en Java moeten venouden

1809. H.  W   OAENDELS.  949 

worden, bereekenende de scheepsruimte, die daartoe, zoowel van hier, als van daar, Ier transportering der gevraagde ar- tikelen benoodigd is, doende de voorstellen ter executie van het een en ander aan den administrateur-generaal.

Art 7. Ten einde de eischen, van de differente buiten- kantoren gedaan wordende, te kunnen nagaan, of dezelve op wezenlijke benoodigdbeid en de aan dezelve toegestaane bij bepaalde re^ementen gebaseerd zijn, zal hij op zijn bureau doen houden:

een boek, waarbij de bepalingen van gelden en goederen voor de onderscheidene buiten-kantoren vermeld zijn ;

een van de restanten, welke zich aldaar bevonden hebben, waarbij de artikelen gevoegd, welke op de aanvrage derwaards gezonden zijn, daarentegen afgeschreven wordende, hetgeen gedurende den loop van een rond jaar navolgens de be- paalde orders daarvan verbruikt mag of kan worden ; en

een derde, waarop de benoodigdheden voor een rond jaar daarna worden geregeld, op welke basis de hoofd-administra- teur voormeld dan ook aUe zijne aanvragen voor de buiten- kantoren zal moeten baseren.

Art. 8. De voldoening der aanvragen door den admini- strateur-generaal geordonneerd zijnde, surveilleerd de hoofd- administrateur voormeld alle afpakkingen en verzendingen naar de buiten-kantoren, zoodanig als dezelve in de instructie voor den hoofd-administrateur van Batavia bepaald zijn, en zorgt, dat alle kasten, kisten, balen, pakken of fusten in eene behoorlijke order afgescheept worden en dat de quali- teiten van de lijwaten, lakens, enz. aan den eisch voldoen, ten welken einde hij dezelve voor de inpakking en verzen- ding examineert en met zijn cachet verzegelt of merkt.

Art. 9. In gelijker voege surveilleerd de hoofd-administra- teur voormeld de ontvangst van alle goederen van de buiten- kantoren, daarmede insgelijks volgens de bepaling voormeld te werk gaande, ten einde bij ontdekkende tekortkomsten de noodige elucidatien, aan die zulks incumbeerd, te kunnen geven.

gSO 1B09. H. W. DAENOELS.

Art. 10. Hij steld alle berichten omtrent de uitgeleverde ladingen van de buiten-kantoren in, dezeWe aan den admini- strateur-generaal ter approbatie aanbiedende.

Art. 11. HIJ is direct aan den administrateur-generaal ondergeschikt en komt, evenals de hoofd-administrateur ^-an het departement van Batavia, op het rapport bij denzelTen. zijne voorstellen en rapporten op eene nota schriftelijk balTer blad in duplo aan denzelven aanbiedende, om daarop de dispositien in margine te stellen en door den eersten letter zijner naam getekend en aan het einde met zt|ne gewoone handtekening bekragtigd te worden, hitende het duplicaat aan den administrateur-generaal ter informatie en narigl.

Art. 12. Hy onderhoud eene gereguleerde correspondeDÜt met de onderscheidene administratien van de buiten-kantoren en laat zich van al, hetgeen eenige betrekking tot zijn pos! heeft, informeren ten einde in slaat te wezen alle eluciila- tien te suppediteren, welke in zijne betrekking vao hm mogten gevorderd worden.

Art. 13. Hij geeft de noodige orders aan de pakhuisme^ ters of die het administrative in zijn departement inruni- beerd, hoedanig zij hun rapport moeten instellen, leo eind' daarbij na te gaan, of de door hun gedane verstrekkiogen en afgaven op orders en reglementen gebaseerd zijn, boevee' de restanten daarna bedragen en of de door hun ge<lani aanvragen op deze gronden gebaseerd zijn.

Art. 14. Alle poincten der instructie voor den boofd administrateur van Batavia, voor zooverre die op den l)0(>[(i administrateur der buiten-kantoren kan worden applicaUl gemaakt, worden begrepen als hierin voor denzelveo 2^'- insereerd en hem de achtervolging daarvan aanbevolen.

Art. 15. De hoofd-administrateur voornoemd in deze in- structie eenige poincten, zijne werkzaamheden betreffeod^ vindende te zijn geomitteerd, zoowel als omtrent aodere eenige opheldering verlangende, zal hij daartoe schriftelijke aanvrage aan den administrateur-generaal doen.

Art. 16. Bij aldien hij eenige veranderingen onder de

1809. H. W. DAENDELS. 951

bediendeos van zijn bureau zoude moeten maken, zal hij daartoe de noodige voordragten schriftelijk aan den administra- teur-generaal moeten doen.

Art 17. Hij zal bij de aanvaarding zijner bediening moeten doen den navolgenden eed:

ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning van Hol- land als mijnen boogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en Raden van Indien gebouw en getrouw te zijn;

dat ik mij met alle vlijt en naarstigheid zal kwijten van de verpligtingen, die mij bij mijne instructie zijn voorge- schreven of nog voorgeschreven zullen worden ; dezelve voor- staan en behartigen met alle zéle en trouw ; geen geschenken, giften of gaven van iemand zal aannemen of gedogen, dat die door mijne huisgenoten of andere aanhorigen aangenomen worden; en inzonderheid in het examineren der eischen, boeken, specificatien en rekeningen, die bij mij vandegroote Oost en verdere buiten-kantoren zullen worden ontvangen, eeo pligtmalige behartiging van 'sLands belangens zal aan den dag leggen, als ook de misbruiken aantoonen en aangeven, die mij blijken mogten tegen de nieuwe organisatie of in eenige andere deelen van de generale directie op voorschreven biiiten-kantoren te zijn begaan, zonder mij daarvan^te^laten tirug houden door eenige inzichten of consideratien, van welke natuur die ook zouden mogen wezen; en dat ik mij overigens in deze mijne betrekking zoodanig zal gedragen, as een vroom en getrouw ambtenaar toestaat en betaamd.

Zoo waarlijk helpe mij GodJAhnagtig.

19 October. Instructie voor den hoofd-administrateur over het departement Batavia.

Art. 1. De hoofd-administrateur van Batavia [is belast met iet toeverzicbt over alle administratien, zoowel hier, als Je hntam, Gheribon, de Gheribonsche en Jaccatrasche Preanger knden.

966 1009. H. W. DAENDEL8.

gebrek heeft en w^e op de Fransche eilanden tegen rede- lijke prijzen te bekomen mogten zijn, te voorzien, belzy door ruiling Toor producten, die uit 's gouTemements Toor- raad gemist en aldaar met winst kunnen worden gedeien, dan wel tegen betaling in speeie, na mate ten meesten Toor^ deele Tan den Lande zal kunnen worden bedongen ; heeft besloten, enz.

15 November. Publieke verkoop van landen, behoord hebbende tot het vroegere regentschap Tangerang.

De verkoop-voorwaarden van deze, in acht perceelea ver- deelde landen waren de volgende :

1^ dat de kooper van de bazaar Tangerang verdagt zal hebben te 2i|n, dat eeniyk de grond der bazaar met de daaraan geaccrocbeerde privilegiën verkogt wordt, waaronder 4w niet begrepen zijn de daarop staande steenen pedakke», als het eigendom van parlieolieren en niet van den Lande zijnde en welker inwoonders dierhalven in het gwoat en ongemolesleerd bezit van die woningen zullen raMtea verblyven, onder deze conditie nochtans, dat de eigenaars van de pedakken denzelven grond-huur aan den kooper van de bazaar zuQen moeten blijren betalen, die daarvoor in dit jaar betaalt is, tegen rijksdaalders 5—18, koper, voor ieder pedak, alsmede dat de inkomsten van de overvaart en tol zullen geheven worden op den tegenwoordigen voet ten behoeve van den kooper: 2^ dat de bijzondere verpagtingen op de bazaar, als daar zijn de topbanen, madat-kitten, overvaart, de tol, arak en het slagten van vee voor dit jaar tot ultimo December zullen blijven almede op den tegenwoordigen voet ten behoeve van den kooper; 3^ het gouvernement staat* toe en guarandeert de bazaar ingevolge de prerogativen, bepalingen en orders, voor de bazaars in het algemeen gearresteerd, alsmede dat in dies nabijheid geene andere privilegiën lol het aanleggen van een of meer bazaars, zoo lange deze bestaat, zal gecon-

ia09. H. W. DAENOELS. 907

cedeert worden, terwijl deze bazaar ook niet zal mogen worden verlegt;

4^ dat de koopers der perceelen om de Oost (de kleine districten Meden, Kranggan, Rademangan, Djeletran en Lenkong) zullen hebben in het oog te houden, dat daaronder niet begrepen is het district Babakan, het welke door hun hoog Edelhedens bevorens aan den depattij van Tjie-anjor is afgestaan ter plaatsing van koffij-pakhuizen, alsmede niet dat gedeelte van het bij perceel 8 voorkomende land Coripan, waarop de schout verblijf houdt en in het vierkant bepaald wordt op 100 roeden; ^ dat onder de koop der voorschreven landerijen mede niet bedoelt wordt de onder het land Grinding om de West en onder het land Linkong om de Oost gehorende landen, waarop olij en zuiker-moolens geetablisseerd zijn, dewelke nader distinct bij den verkoop zullen worden opgegeven;

6^ dat de koopers der percelen van het land Grinding ge- houden en verpligt zullen zijn de publieke wegen te onderhouden in een rijbaren staat ; dat de koopers zullen bezwaard zijn met de servituten, waaronder gemelde per- celen lands van oudsher mogten hebben gelegen, bij voorbeeld van wegen en passages over gemelde landen ten dienste van het algemeen of aangrenzende landen, het geven van water aan de naburige landen en wat dies meer is ;

7* zullende de koopers gehouden zijn, boven de kooppenningen, te betalen de gewoone ongelden, bij den verkoop en opdragt van het door hun gemijnde land vallende. Eindelijk wordt hier bij genoteerd, dat de koopers zich

zullen moeten houden aan de bekende scheidingen, zonder

dat men zich verbind aan de diepte oi lengte, die eenlijk

calculatief is opgegeven.

Behalve de boven reeds genoemde landen werden verkocht het farad Sading (voor zoo verre het tot Tangerang behoorde), Djampang-ilir, Salabantar, Kaloerahas, Penjabrahan e» Djam- pang-oedik.

968 1809. H. W. OAENOEL8.

18 November. Aanmaak van papieren van credit^ gang- baar op Ambon, Banda en Temaie.

Deze zouden «gelijke waarde hebben met het zilver geld, •mitsgaders als zoodanig in 'sLands kas op gemelde etablis- •sementen worden aangenomen".

Het bedrag van het aan te maken papieren geld werd bepaald op 300,000 rijksdaalders en de vorm geiyk aan die, waarvan de aanmaak gelast was op 10 Mei 1805, met wijziging alleen van de O. I. Compagnie in het goavemement- generaal der bezittingen van Zijne Majesteit in Oost-Indiê.

De coupures waren van 1000, 500, 200, 100, 50, %6, 15, 10, 5, 3, 2 en 1 rijksdaalders.

18 November. Toekenning van den rang van kajniein' militair aan den constructeur bij de scheeps4immer' werf te Rembang.

18 November. Bepalingen nopens de kofpj-cuUuur in Cheribon.

Is besloten de regentschappen Lossarie en Gabang, mits- gaders die van de Benauwang Oost, Benauwang West en Kandang-Auwer, uithoofde der ongeschiktheid van den grond aldaar tot de kotBj-culture, van het verder aanplanten der koiBj te excuseeren en daarentegen in de regentschappen Panjaloe, Talaga, Koeningan, Tjigasong, Aadja Gaioe, Matang Hadjie en Tjicasso, alwaar de streken vruchtbaar en con- venabel tot den aanleg van kofBj-tuinen zijn, de inwoonders met een onderhoud van een duizend vruchtdragende hoornen per huisgezin Ie belasten en hun van jaar tot jaar twee honderd koffijboomen te laten aanplanten tot het voorschreven getal van 1000 vruchtdragende boomen toe om als dan door hun voltallig te worden gehouden.

18 November. Dalingen nopens hei werkwAk der aan^

nemers van Itjmvaden voor de armee te Samarang. Is besloten aan de aannemers en leveranciers van Igu waden voor de armee te Samarang permissie te verleenen om het

s 1809. H. W. DAENOEL8. 969

noodige werkTolk voor deze hunne fobrieken te mogen enga- geren Toor een rond jaar en aan dezdve voorsehietingen te mogen doen tot aanmoediging, zonder dat zij nogthans hier-, door tot eenige andere verpligting zutten gehouden zijn als bonne meesters gedurende den tijd van het engagement tegen een biUyk dagloon te dienra ; moetende van de manschappen, die in dezer voege bij gemelde aannemers en leveranciers worden geénrolleerd, accurate lijsten, zoo van hunne namen, als den voet van het engagement, -worden ingediend aan den prefect van Samarang en Damak en het volk zelve aan gedachten prefect voorden gepresenteerd en gehoord, of zij vrijwillig in dienst zijn getreden . met last aan hem, prefect, om gedachte manschappen eenszijds te mainteneeren bij hun engagement, maar van den anderen kant ook niet toe te staan, dat zij hetzelve breken door zich voor de expiratie yan het huur-termijn aan hunne verbindtenis te onttrekken, en, zoo hierover klagten bij hem gedaan worden, de onwillige of we^geloopen manschappen tot hun pligt te houden en des noods het middel van contrainte te gebruiken om hun bet uitgaan zonder expres verlof van hunne meesters te intèrdiceeren.

19 Noveml>er. Wijziging van de op iA April 1809 vaslgeslelde instructie voor den stads-geneesheer en stadS' chirurgijn te Batavia.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende^ dat de rations vivres, welke ingevolge van het voorkomende bij het op den 14®" April 1809 gearresteerde reglement voor den stads docter of stads chirurgijn onder art. 5 der huis- houdelijke bepalingen voor het stedelijke hospitaal, door den cipier aan den ziekenvader van dat hospitaal voor de gevan- genen moeten worden verstrekt, niet worden ontvangen voor gekwetsten, welke geen gevangenen zijn en nogthans in het ge- melde stedelijke hospitaal worden ingebragt, waardoor de zie^ kenvader deze gekwetsten tegen den daarvoor bij het gedachte artikel bepaalden prijs niet zonder zijne schade kan verzorgen ;

970

1809. H. W. OACNOfiLS.

iMeft bwbtea het lueÉlttieMa i<)fde trtiliet d<r tokhqoidtfw bepalmgvn tvor bel rteMijk» lMMpil»d in zoorerre Ie aMe- reertd^ dat T«or het spt^ngen der gehwetolen m rmÊmmtmi iMNqiitaal, wethe geen g^mmgenen zijn, aan den ziekeHYader een derde meer in rdmiiog zal worden geleden, dim anden bi| hel Toetacbreven artikel eitreat de gevafenefc bqwyJd m

Zie otk 14 HerfümaaMl 1810.

19 November. Regditig van de blandong^s in den (hahoek.

Is besloten tot een vaste blandong voor de bosch-werkzaam- heden in den Oosthoek de ondervolgende dessa's, boisgezinnen, trekbeesten en r^stvelden af te scheiden, als:

m de fêgenUeht^jpen Mn 9miralmj9:

Ntmea d«f dena's.

Hu»- geziimen.

Spannen treiibeesten.

Jonken rijstvelden.

Kasamben

Waringin Anom

Sanen

Brayte

Ralangan

Pangaiig|Mmg-kidool

Nabaar

Barabak

Baaglie

Segangon

Balong Karete

Gasoe

Pide

Tja^

DemiMK4

Pandan

Taloong

Kandawer

Ngarok

Jal^ïrti

Te imaen 29 deam'a

21 20 20 28 14 19 13 20 8 8 19 II 10 15 12 17 17 13 2» 29

13

237. 25 25

8 10 25 18

9

5 15 10

15

8

9 17

8

l»V. 15

IV.

2 8

4

IV.

8

3

3

3

IV.

5

6%

7

332

W/.

1809. K. W. DAEMDELS.

971

m de regttêiêchoppm tm PasB^wmumg, Bmfer ên Bmufil;

Namen der dessa's.

Him- gezinnen.

Spannen trekbeesten.

ionken

rgslvelden.

Kalipang

Dandang Gendis

Sadwoom

Soembemn

Nembakoor

Tomhak koeion

wetang

Te zamen 7 dessa's

80 35 35 70 80 20 30

I

50 28 22 20 30 5 15

10

49. 20

-7. 107.

350 I 170 f» de re^enttekappen wm Sidai/e en Grisiee

n

Namen der dessa's.

Uuis- gezinnen.

Spai trekbeesten.

Jonken rystTelden.

Drengkok

Djaboon

Dttang

Gellap

Rapodang — Wetan.

Raloong Pangang . . .

DeDeek

Karangal Gamool. . . .

Djombang Kidool

Tanjoengan

SekMttGermo.

Tjampoeroeog Kidoel.

Toormoo Ridjoo

Soemanding

Landian

Doempie

Toegoe

Kalimans

Mandogo

Oempool

WÊragas lor

• kidoel

Te samen 23 dessa's.

59

32

15

12

19

9

48

11

42

9

40

22

19

14

11

9

16

5

4

7

3

10

2

8 8 5 4 5 3 5 3

10 3

10 4 4 4 3 4 4 2 2 3 1 4 1

3 22

3

2

O

8

4

4 10 15

17. 11

7 10

8

9

-7.

-7. -7. -7. -'/. -7.

100

1»/,

97a

1809. H. W. DAENOEL8.

Zullende de blaodongs voor den Oosthoek gevd^^ijk be> staan uit:

Dessa's.

Uu», gezinnen

Spannen trekbeesten.

JoBken rijstreMen.

50

1000

563V.

278V.

19 November. Ratig^ en iractementS'regeling der ckirur^ gijns 1' klasse bij de marine.

b besloten de chimrgyns der marine van de eerste in rang gelijk te stellen met den chirargyn majoor der tweede klasse bij de armee en hun tractementen te bepalen opeeo honderd en vijftig rijksdaalders» 's maands.

21 November. Regeling van den geneeskundigen dienst in de groote Oost.

Is besloten :

1® dat de geneeskundige dienst in de groote Oost of met name te Ambon» Banda en Tomaten in zyn geheel zal worden waargenomen door het getal officieren van ge- zondheid, welke bij de aldaar gecantonneerde troepes volgens de bepaling gehooren;

2^ dat dit voorschreven getal oificieren van gezondheid zoo- danig zal moeten verdeeld worden op de onderscheidene eilanden en posten, alwaar troepes in bezetting liggen, dat dezelve tevens, bij den dienst der troepes, die der hos- pitalen zullen kunnen waarnemen, zullende voor gemelde hospitalen geene officieren van gezondheid afzonderiyk worden toegestaan; '

3^ dat de hospitalen op de verschillende eilanden moeten worden ingerigt op den voet der zoogenaamde guamizoens-hospi- pitalen, voorgeschreven bij artikel B van de 2'^* afdeeling van het 2^^ hoofdstuk der regeling van den geneeskundigen dienst;

1606. H. W. OAËNOELd.

975

4^ dat Toor de verpleging der zeevarenden van 'sKonings schepen in deze guarnisoens-hospitalen zal worden geheven als voor de Europesen hetzelfde menage-geld als voor de Europeewhe militairen en voor de inlanders twee stuivers daags, behalven de rations suhsistentie ; en

B® dat voor het verplegen der zieken van de Hollandsche koopvaardij-schepen en van vreemde schepen zal worden gedeclareerty hetgeen daarvoor bij de besluiten van zijne excellentie van 4 Juli 1808 en 28 Kaart 1809 is bepaald.

SI November. Bepaling, dai tweemalen 'sjaars stam- lysien van de iroupen in de groote Oosl moesten worden ingediend.

Te weten bij het be^in en het eindigen van de mouson. Ingevolge orders van 8 en 31 Juli 1808 moesten die stukken vroeger elk kwartaal worden ingediend.

S2 November. Tarief voor vracht-gelden Mj den tegen' ^waordigen tijd van oorlog'*.

Van Batavia naar Bantam de coijang, zilv. rd' 9

» » » 9

Samarang

de Marak Baai. Macasser langs

Java

Palembang

Ambon..

Banda

Tomaten

Manado

Japan en terug China -» »

Timor

Batavia

AmbonlangsJava Banda » »

35 28 60 60 62 62 100 80 35 15 5tf 55

974

180e. H. W. DACNOeLê.

Van Samarang naar

Java

» • ftmor langs Ja^a

» • Palembang

Sourabalja en Griaee naar Batavia . . » » Ambon . . .

• • Banda.. .

• » Tematen . » » Macaaaer.. 9 • Tünor • . .

naar Batavia

Tematen langs

Java de cotjang, zUv. rd*

Maecaaser

Indramaijo

Gheribon

Tagal

Paoealongang

Japara

Joana

Rembang

Ambon

Ternalen en terug

Menado * •

Gorontalo • »

Banda

kl. Timoren terug

57

50 50 28 24 50 60 52 50 25 10 11 12 15 14 18 18 25 25 25 16 50

Banda

Wordende de tueschenplaatsen op Java, als by voorbeeld van Sourabalja naar Rembang, na gelang der afstand door de prefecten of hoofden berekend.

Voor vracht bij de lerugreiie van al zulke plaatsen, ak waarvoor de vracht voor de heen- en terugreize niet is bepakld, zal KO percent of de helfte van de vastgestelde vracht mogen worden gevalideerd.

Terwijl bij tijden van vreede de bovenstaande prijzen met 20 percent moeten worden vermiaderd.

Doeh daarentegen met 20 percent ten allen tyden ver- meerderd voor al zulke vaartidgm, als onder de 50 oo^angs hiden.

IBM. H. W. OACNCMUJfe.

«78

3400

SMO

2MH)

ZoUende de berekening van eeiyaige op de velgende wijze geechieden : zuirer : bruto :

ryst « — « 3400

eMybwwk > — P 9B00

tin

salpeter

suiker

peper

garioCU nagelen, gestorte

indigo in kasten

eaUatottr*hoiit

thee

canneel

iQwaten

eatoene garens in kleine fwlegiAi .. .

sappanhout

cttittoaia

loat

koper in soort

yzer in soort

spijkers

Vervolgens zullen op een coyang gerekend worden: a leggers,

SO bali's clappu8-o|y,

stroozakken of matten 8ü cubicq voeten, en hout, touwwerken, enz. 100 cubicq veeten.

1700

3400 5400

3400 3100 SKOO

2800

1700 1700 1700 1700

1700 3400

3000

De prefecten buiten Java werden geroacbtigd, naar tijds- omstandigheden, van dit tarief af te wyken en «zoo wel •schepen als vaartuigen in te huuren of in requisitie te stellen''.

IS November. Toekennuig aan dmmoUaofinlamUeken prieHer hij hei coUegie van Schepenen eener maan* deiijhsche toelage van 15 rijksdoMers.

Vroeger had deze priester eene geiyke toelage uit «Ie stad»-kas genoten.

9tÖ 180Ö. H. W. OAENOELÖ.

S2 November. Voorschrift voor de coUecimirs van het collateraaL

Ten einde alle vertraging voor den vervolge voor te komen en alle erreuren ten spoedigslen te kunnen ontdekken is goedgevonden en verstaan de coUecteurs te gelasten bi| het einde van elke Iwec maanden aan de generale directie en rekenkamer een accuraat rapport in te zenden van aOe de sommatien, die zlJ hebben gedaan, zoomede van alle boedels, waarvan binnen den loop dier tijd betaling van het oollateraal is gepresteerd, als ook van alle dezulken, waarvan de tijd van opgave en betaling is geöxpireerd; met recommandatie verder, dat alle nadeelen, die door onattentie of verzuim in dezen mogten vervallen, zonder form van proces op hunne rekening zullen worden gesteld.

22 November. Toekenmng aan den munltnêesier te Batavia van 7 rijksdaalders voor dke 100 rgks- daalders^ door hem aan bonken van 1 en 2 sluif9er$ geleverd^ en l' pet. op liet afvallende gruis.

22 November. Reorganisatie van de Molukken.

De Regering vereenigde zich met het navolgende voorstel van den Gouverneur-Generaal:

U Hoog Edelheden bij besluit van den 7*" September jongstleden op mijn daartoe gedane voorstel geconcurreerd hebbende tot de benoeming eener commissie tot het ontwer- pen van een plan van reoi^nisatie onzer bezittingen in de groote Oost, zoo zoude ik op dien grond ook mogen veron- derstellen, dat U Hoog Edelheden ten vollen met my hebben geperpetreerd de noodzakelijkheid om eene hervorming en ver- betering in het bestier van dit gedeelte van Zyner Majesteits bezittingen in Indien daar te stellen.

Dan het rapport van deze conmiissie vervolgens aan mij zijnde ingediend, acht ik mij niettemin verpligt om, voor en

1809. H. W. OAENOEL8. 977

aleer ik U Hoog Edelheden dientengevolge eenige bepaalde maatregelen roorstelle, de gronden en motiven van dezeWe eenigszins nader te ontvouwen.

Het is niet alleen de regtvaardigheid en billijkheid, die vorderen, dat het gouvernement zich in alle deelen van bestier en administratie gelijk blyve en dat de verpligting tot eene meer getrouwe en zuivere behartiging van 's Lands belangen, welke nader door U Hoog Edelheden op mijne voorstellen, ingevoerde redressen en verbeteringen aan alle de ambtenaren, zoo ter dezer hoofdplaats, als verders op het eiland Java, is opgelegd, zich ook gelijkelijk tot alle dienaren van Zijne Majesteit in Indien extendeeren, maar de toestand van onze bezittingen in de Molluccos en de vooruitzichten, welke men zich van den exclüsieven handel in de specerijen voor hel vervolg mag vormen, vorderen in het bijzonder, dat de geest van spaarzaamheid en van eene oplettende en nauwgezette admini- stratie, zoo ergens, allhans in die gewesten worde ingevoerd.

Het is dientengevolge in de eerste plaats noodzakelijk, dat alle dienaren op onze Oosterscho bezittingen door eene billijke en wettige bepaling van inkomsten lol eene getrouwe plichtsbetrachting worden verbonden en afgetrokken van alle slinksche wegen, langs welke men te voren ongepermit- teerde voordeden mogt hebben bejaagt; dat aan de eersten van dezelve alle particuliere handel en aan de minderen die takken van handel, welke in competitie met 'sgouver- nements belangen zouden komen, geheel en al werden ontzegd ; dat voorts alle particuliere heerendienslen, verpligte leverantién van levensmiddelen of andere zaken en alle overwigten op te leveren producten, als aanleiding kunnende geven tot mis- bruiken, ten eenemale werden afgeschaft.

Langs dien weg de pligtmatige handeling van alle de aan Ie stellene dienaren verzekerd hebbende, wordt een tweede middel tot bezuiniging, dat derzelver getal niet boven de wezenlijke benoodigdheid werde geëxtendeerd en dat die deelen van administratie, welke of te missen of aan bijzondere misbruiken onderhevig waren, geheel worden ingetrokken of

PUtAAT-IOtt DHL X?. 62

vervMgen 4o9r vt»le «n fevpaaM^ uil^ea t>p die ite|ieet€m oiii idoor ide tiMMgeMeAevs Mfiir tBreMtshfo van criran ffrac- cordeert en onder derzelver IfmMdeëim speeiief 1» werAen

W«g kei, Ast de x)iidcilr¥lDditig mogl «entaelioii, dei ^eai- oriative ireiiBlièmig iep iÜb vespKieti 4er 'eeFBAwif iDSleMie <>( ie nifn af te eng was geneMiéb, reo «il de jmifioaUe der te doem ukga^n U HoÉig fideHtclden in «laat stelen dur oniliiMit m *der tyd de MiM)i|gvi t^ressen te 4nakeii« terwfjl de kfrm ^der «aak Imniddéhi <geaoi^2aafÉ «^lalimidewrigc miAhrnken te ^FVteerdÉ en het iiwvBfiienieiit eifideli|k in 4e imgelykheid tal breiigw om 4ièt looslenèe van tük oate iieaitlülgeB om de tgrooCe Oost «p cMen vantcni Yoet te kiÉiDen beréboRfin-.

BehriTen (tee alguneeiie <redfWiiUB> die valalTekc veveisdii werden trm het iiealiflt der lfelhK«es op «enM MBpangen voet 4e brèDgen met de verheterde buiaboiiikig ter deKs- hoofdpltets WH op 4iel eiland Java, aoe a^tt er Mg in de eomtitHtie ^an die provincMÉ UJzeiMtere gebrrinm, wdie eenre reorganisatiB iioegst noodaakritjk niÉfca.

Hiertoie heliemt in de «enrte plaats de al te groelewMiftg eli koeten van x)nze 4)eiiitiDg op Tematen, demeerdoevoM- deeten, welke daalreutegen van Memide «n €k»rontato k^nm\ snorden .gettoblmi, 'en de finale tpopèiKiig 'der oMiergeÉefciktlMM van dease prereotalnesy mowd ak tali ^e vau fiaoda en Tïm<of aan ^den J^feot Man AMèelba.

Baar dè kerftting van TematM eeriMfk tneet alrakkea tot exUi^tie 'der epeceriJ-Gullare in die ge^vMKen en kepalk^ van dezdve tot de ^provimito van AmbM im ^nda tan er bij U Hoog EdelhedM igvM ivrtjM tijtt^ ^ de tfogttMüPken van kei igowernmietit auHen tem ^t^ yipaiokle oMt e«ne vènniiidering vm oaialag op 'ftnikMi 'eiM ^gecfd alafe'Teren kiinmn bel^erikt ^twdeii; en nedcMiaal VotmImi op^ciMiven g0ene produdten, nooh voorttaeien tipt0vei^ -aal de ttdaetiev welre daiiFdeolr in de uitgiiven vmrdt beweffkt, eene zntvere winst ^ voor 'sijands kae.

De kugteii van Manaiéo -en Ooroivtalo daarentegen in Maat fli^rie on^ zooivrel éoor bet product Tan i^, «ds doer )het leveren van fiiaHoha{>pen tet reeruleering der amée in Indtén, aan iwee voemiaaie hohaoften .van 4iet gonvtemement Ie limmn viddoenf zeo verdienen deae voorcleeien niet alleen doer eene Étefkere èeaelinig van die plaatsen te worden veraelcerd, aaar de meerdere aangelegeaiieid van dit etaUie- sement vovdei4 tevens oek, dat hetzelve^ instede van als vaovheen onder Teraaten, oimiddeiyk onder de iiooM-'prefec- tare der Jiohiooes ge|daatBt werde.

Deidrde redenen, welke U Hoog «BdeUraden reeds voorheen hahben doen berioiten om dedrieOoelereoliegoavennenienten pffovisioneel onder ket gezag van den koefd geliieder van Aasboina te vereenigen, z^n wijders nog dezetfde geUeven en vandwen, dat aè»a dit geoag op eenen permanenten voet aan ^n prefect van Amboina en dies opderhoorigteden werde opgadragan^; terw^ bet nut, H welk voarnomentil^ de paefec- tnre van fianda van het^ilaadgreetTHueraalkalinentreklBen lat «nppletiie der nog ontbrekende peDkriaven<en de èestendige oeinmnaioatie, weHce taasoban dat e^and ea Amboina ffodarende baide de aaeaasons kim aDdel>beadeB worden, m^ alsnog ten boogaten «ratirig*doeBbesohottw>en,dataok4iteiaMi8sement ab aene oDder-fyrefeetnre onder don beofdtpfdect^erMoliiecos ^oiieM wonie»

Bjadri^fk is aog eene der voomaaaiste beweegredenen tot none reorganisatie van «bat bestier 'onzerOoaterscbebesgittingeD gaiageB in de «egenswoordige gesteldheid der perk«n, perkanievs en perkoaken «op Banda. «Zonder he wiüea besKsaen, in hoe- verre ook andere oorzaken tot de buitelqfewoon eleckle bae- daaigheid dor •Bandasche speeei<ijen in de beide laalale jaren bmnea >hebben «mdege^vwkt, sebynt ecbter de voorname reden biervan Ie meetea gezoobt worden in den bekkgens- vinardigen toeataad van den perkenier oelven^ in zijn gebrek aan abrvaq, in»bet verval atfner pericigebouwan, in al|ne armoede ^ in de ^a^iriooshaid, weHce dianteagavélgamdeiasameUng, berging en behandeling der producten heeft plaats 'gehad.

980 1809. H. W. OAÊNOEL&

Ofschoon ook deze gebreken reeds voorheen de ernstige aandacht van deze regeering tot zich getrokken en aanleiding gegeven hebben, dat in den jare 1795 aan den toenmaligen gezaghebber van Banda, Fran^ois van Boekholtz, de qualificatie is verleend om verschillende, door hem voorgestelde redressen in het bestier der Bandasche perken in te voeren, zijn echter deze gebreken onhersteld en de voorgenoemde redressen onvol- tooid gebleven, nadat door do overgave van Banda aan eene Engelsche magt op den 8^ Maart 1796 de werkzaamheden van den gezaghebber van Boekholtz geheel waren algebroken.

Het regt van eigendom alleen, Hwelk destijds aan de perkeniers wierd toegekend, doch waarop sommigen derzelven zich al te veel lieten voorstaan, was door hem bij een publicatie van den 1^" FebruarlJ van dat zelve jaar ii^e- trokken en de schulden daarentegen, waarmede het meer^ideel der perkeniers hunne bezittingen, zoo bij den Lande, als bij de coUegiên van de weeskamer en diaconie hadden bezwaard, waren door hem overgenomen voor rekening van het gouver- nement en geliquideerd op eene wijze, welke ik geheel eu al overlaat voor rekening en verantwoording van hen, die den gezaghebber, van Boekholiz, daartoe hadden gequalificeerd of zijne handelwijze vervolgens hebben gehomologeerd.

Dan, welke verligting ook deze vernietiging van schulden aan den bezwarenden toestand der perkeniers moge hebben loegebragt, de vermindering van hunne regten schijnt echter het zwaarste te hebben gewogen en zulks te meer, wyl aan de voorwaarden, waarop deze bezittingen, volgens het plan van den gezaghebber, van Boekholtz, op nieuw aan de ge- bruikers zouden worden uitgegeven, nimmer is voldaan : zijnde door den gezaghebber, van Boekholtz, de eigendommen wel ingetrokken, doch de leen-brieven, waardoor de perkeniers op nieuw in hun bezit zouden worden bevestigd, nimmer uitgegeven, terwijl bovendien zijne beloften tot vernieuwing der perk-gebouwen, tot het voltallig maken der perkslavon en tot eene verstrekking van rijst om niet geheel onvervuld zijn gebleven.

1809. H. W. OAENOEL8. 981

Gommissarissen lot den overneem der Oostersche gouver- uemenlen in 1805 wierden vervolgens wel geautoriseerd om het door den gezaghebber, van Boekholtz, ontworpen phn nader ter executie te leggen, dan het schijnt dczelven, zoowel als het gouvernement, te dier tijd aan de middelen en het vermogen te hebben ontbroken om aan de verbindtenissen, welke de gedachte van Boekholtz had op zich genomen, te kunnen voldoen ; althans de onzekerheid van den toestand der [lerkeniers en perkzaken is ook sedert dien tijd blijven voort- duren; de toezeggingen van den gezaghebber, van Boekholtz, zijn onvoldaan; de perkenier is verstoken gebleven van de middelen, die hem uit zijn vervallen staat konden opbeuren, en de perken, perk-gebouwen en producten zijn niet minder veronachtzaamd dan voorheen.

Het is op grond van deze motiven, dat ik U Hoog Edel- beden voorstel tot organisatie van het bestier dier Moluccos te decreteren :

1. dat met afschaffing van den voormaligen titul van gouvernementen de prefecture van Banda en de commandant van Ternaten voortaan zullen zijn en blijven ondergeschikt aan den prefect van Amrboioa en dies onderhoorigheden als hoofd prefect der Moluccos en zulks op dien voet en wijze, als bij de instructie van den prefect van Amboina en dien van Banda nader zal worden bepaald;

% dat inzelver voegen het eiland van groot Timor mede onder de prefecture van Amboina begrepen en aan dezelve ondergeschikt zijn zal;

3. dat de bezittingen van Gorontalo en Manado, in stede van onder den commandant van Ternaten, voortaan onmid- delijk zullen sorteeren onder den prefect van Amboina en eene ondergeschikte prefecture onder denzelven uitmaken;

4. dat het getal der politique ambtenaren voor de Moluccos voortaan zal zijn bepaald, als:

voor Amboina en dies onderhoorigheden:

1 prefect met een jaarlijks traktement van rd« SOOOO : — , zilver

9M

laoei H. VM. EMBMOCLSw

ma* ontzagying tan alles paHiouIieren haadek e», géA^- ail»a¥erif0 anblenamr, zoilder eaii% aader geiiel, haagentMM^

1 adninisiratettry welke ta gelyk zal zijn pterièMH wn jualilie, koakèonder, dispasciar en parapheerdev van bat sagel, met eea tracteraant van 's jaatfa rd^

t finaiilie*baakhouder op urn ttacta- ment van *8 jaairs •

1 flMaal, Ie gel^k tractaroaots^'boek* houder en presidenl van de weeakasoer, niet 'ajaars »

1 oader-prefeet op Saparoua nMt 's joats •

1 » » te Hila met 'sjaars... •

1 > » » Havoeke mel'sjaars •

1 » » » Larieque • » >

1 » • van Boero « > •

1 » > » Dfanipa » > *

1 saei^atarisbijdanpirefeclmet'sjaors •

1 gezworen klerk bij evengemelden se- cretaris mat 'sjaars » KOO: — , •

1 secretarie van justitie^ weeakamer en Iknéraad, mitagaders kMn-kanieran collecteur van het collateraal, mat 's jaars » 9M : — , »

l raadaoen-verslrekker m de dispms met 's jaars » 380 : — , •

1 gezworen translateur en opzichter ovw het neten kalken mal 's jaars » 560 : — , •

1 «otenkatker roei *s jaars « IM : — , ■

8 klerkan, waarvaa : 4 bijiiton prefsct, als 2 a rd' 16 's niaands en 2 é rd* 13 'smaamis of Ie zamen 's jaars » 696: — , »

4 klerken bij den administrateur en boekhouder, ab: % klerken a rd* 16 's maands en 2 klerken h rd* 13 's maaods of ïe zamen 's jaars • 696 : — , •

4W0:

— . Miver

600:—, .

2500

180».

— , »

IMO:

— , •

900

' — , •

— , •

400

; — , •

300

• — , »

aOOO:

— «

1009^ H. W. i:)«ENOEk.it.

IttS

1%:

zUtw

18i6:

9

»

laa:

»

186:

»

l»:

»

U4:

"^^

»

a4<M|:

9

»

Ï22:

44,

»

M:

•

1 gerechtsbode a r(i' 16 'smiiaiKis^ of >j|aars rd«

1 geweldiger a rd* 13 'sLOia^od^ of 's jaars •

1 inlandsche bode a ird' lQ'si9)aMd;s of 's jaars , »

1 cipier a rd' 13'sw^i|j« of'sjfVirs ^

1 scberpE4Msh|er a rd' 11 'smaands of 's jaars ».

1 kwarli^cweester a rd* 12 's maands of 's jaars .... »

kerkek^e dieoaren:

1 predikant met >

1 krankbezoeker met »

1 oi^nist, tegelijk sdiMlmdestev, mM »

Voor schoolmeesters en krankbezoti^^rs door de Moluceos zal 'smaMidB 10^ pd^ zonder meer worden betaat^,

1 beambtsellrijver » — : — »

1 Tendumeester .., » — : — »

voor de marine:

1 havenmeester en opzichter der ge- bouwen, onder het genot van een jaarlijks traktement, aan deszelfs rang geaccor- deerd ;

voor Banda en dies onderhoorigheden :

1 prefect met het tracteaifiit va«,

's jaars rd» 10800 : — , ziWer

met intrekking van alle verdeve ioliCMaii^ sten» hoegenaafiid, en verbod om pwtv culier te neg«tiêeren,

1 administrateur, welke te gelijk moet wezen president van justitie, boejchouder, dispencier en parapheerder im hel zegel, voof een jaarwedde van » 4800 : — , »

984

1809. H. W. DAENOEL8.

1 finantie-boekhouder op eea tracte- aïent van *s jaars rd'

1 generale opzichter over de specerij- perken met een tractement van 'sjaars »

1 fiscaal, zullende te gelijk tractements- boekhottder en president van de wees- kamer zijn, met een tractement van 's jaars

1 secretaris Toor den prefect met 's jaars

1 onder-prefect van de Zuidwester- eilanden met 's jaars

1 onder-prefect van Poulo Ai) met 's jaars

1 opziender der pakhuizen en rand- soenen-verstrekker met 's jaars

1 secretaris van justitie, weeskamer en diaconie, klein-cassier, mitsgaders coUecteur van het collateraal, met *s jaars

1 aixhitect, opzichter over 'sLands gebouwen en slavenkwartier, het noten- kalken, met 's jaars

1 adjunct-generaal perkopzichter met 's jaars

1 notenkalker met 's jaars

5 klerken, waarvan 2 bij den pre- fect, als:

1 é rd* 1 6 's maands of 's jaars

1 » » 13 • » » .. . .

3 bij den administrateur, als:

1 è rd* 16 's maands of 's jaars ....

2 » • 13 ■ ■ ■ . . . .

kerkelijke dienaren:

1 krankbezoeker a rd* 16 's maands of 's jaars >

780 : — , zÜTer 3600 : — , •

4000:—, 1400 : — ,

600:—, 1500 : — .

7*0 : — ,

900:—.

1500 : — ,

480 : — , 440 : — .

194 : — , 186:—,

194 : — , 384 : — ,

194;

1809. H. W. OAeNOEUS.

98»

13 boschwachters, waanraD 4 van de eerste klasse met rd« 30 per maand of 's jaars rd*

4 Yan de tweede klasse met rd' S5 per maand of 's jaars »

4 Yan dé derde klasse met rd' 20 per maand of 's jaars, »

justitie bediendens: 1 gerechtsbode a rd' 16 'smaandsof

's jaars ■

1 geweldiger a rd' 13 's maands of

's jaars »

1 cipier en slavenmandoor a rdMS

's maands of 's jaars * »

1 beambtschrijver »

1 vendumeester »

Uitgezonderd de los- en laad- vaartuigen werd bier de equipage-werf ingetrokken, zoo ook bet aldaar aanhouden van kruis- vaartuigen, wordende alleen een boots- man met het daartoe bepaald tractement, sorteerende onder den architect, daarge- laten ter bewaring derzelve.

Voor Ternaten:

1 civiel- en militair commandant, welke boven het tractement van luitenant- colonel rd" 1500 tafelgeld 's jaars zal genieten zonder meer •

1 administrateur, welke te gelijk pre- sident van justitie, boekhouder, tracte- ments-boekhottder, dispencier en para- pheerder van het zegel zal zijn, met een tractement van 's jaars >

1 fiscaal, te gelijk president van de weeskamer, met 's jaars »

1440: — , zilver 1200 : — , • 960 : — , »

192:—, » 186:—, • 156:—, »

1500

2400: ISOO;

988 180a N. W. DAENDBLSi

1 translateur in d» ShkiJds^lM tairi met een jaarwedde vaa id*

1 secretara van den commandant, de justitie en weeskamer, te gelijk etMeelear \an het colkiteraal, met 's jaars. •

3 klerken, waarvan:

1 bij dM commandant a rd' 16

's maands of 's jaars ... »

2 bij den administrateur, als:

1 met rd* 16 's maands of 'sjaars » 1 B » 15 * * ■ »

justitie bediendens: 1 gerechtsbode met rd* 16 's maands

of 'sjaars ■

1 geweldiger met rd* 13 's maands

of 's jaars »

1 cipier met rd" 13 's maands of

's jaars »

1 bootsman voor de surveillance •

1 beambtschrijver »

1 vendumeester »

Uitgezonderd de laad- of los.vaartuigen, werd de equipagewerf met dies a|i- en dependentien ingetrokken, gelijk het al- daar aanhouden van kruisvaarluigen, alleen een bootsman iMid» gag» itlptflB tarief daar blijvende om gnBiUe vaar- tuigen te adminislreere».

voor Manado:

1 prefect met 's jaars »

1 onder-prefect van ftw^ntalo 'sjmmts »

1 scriba met 'sjaars »

1 klerk mei rd' W 's maands of

'sjaars. •. .. . »

1 tolk rael rd' 20 's maands of 's jaact •

360:

IBOe : —

198:-,

192:—, 156:—,

192 156 156

«800 WA 360

&40: S40;

Y60F gro^t Tinw:

1 onder-prefeet met 's jaars rd* — : — , zilver

1 scriba en boekhouder met 's jaars » — : — , »

5. dat buiten de hiervoren bepaaMe tracteroenten door de aan te siellene ambtenaren geene emolumenten, stille winsten of andere Toordeelen, hoe ook genaamd, zuilen mogen genoten worden;

6. dat in het bijzonder aan de eerste ambtenaren, met narae aan de prefecten van Ambohia en Bandïi, den comman- dant van Tematen, de administrateurs, fiscaal en sabanddaars op de gedachte plaatsen, den generaaten adjunct^perkopztehter te Banda en de onder-prefecten van de specertf gevende comptoiren iti het algemeen het drijven van particulieren hanèel ten eenemale zal zijn verboden;

7. dat bovendien ook aan atte mindere dienaren en vrt^ ingezetenen over de geheele Bfohiccos het drijven van parti- cuKeren handel zal zijn verboden in alle die artikelen, welke met 's gouvernements privatieven handel iti competitie zouden kunnen komen;

8. dat overzulks, niet alleen de particuliere handel in specerijen zal zijn geinterdiceerd op de daartegen reeds gestelde of nog (e steltene straiTen, maar dat ook aan een ieder zal zijn verboden de handel in slaven op de kusten van Manado en Gorontah), groot Timor en Coupang, de handel in Itjwaten op die kusten en met die volken, waaraan dezelve van gouvernementswege plegen te worden gedebiteerd, en de handel in vee op de kusten van MenadoenGorontalo;

9. dat de overige takken van handel nochtans aan de mindere dienaren, liurgers en ingezetenen in de Moluccos vrij en onbelemmerd ztjn zutlen;

10. dat het aan alte dienaren, ambachtslieden of anderen, welke door deze organisatie buiten emplooi mochten geraken, vrij zal staan om zich ter plaatse, waar zij thans gezeten zijn of op eenige andere in de Moluccos, buiten dienst te bl^en erneren of wel zich meterwoon naar deze hoofd- plaats, Semarang of Sourabatja te begeven ;

dge t809. H. W. OAENOEL8«

11. dat de onkosten van timmeragien en reparatien, de wapenkamer daar mede onder begrepen» bij provisie zullen zijn bepaald:

voor Amboina op eene somma van rd* 4000

• Banda » • » > • 4000

» Ternaten » » » » • 1000

» Manado » ■ » » • 500

met vrijheid nochtans aan de respective prefecten om, de nood zulks vereischende en mits doende speciGque verant- woording, zich eene afwijking van deze bepalingen te mogen veroorloven en eene voordracht tot vermindering of finale bepaling der uitgaven in dit respect te moeten doen;

VI, dat voorts de respective prefecten zich in bet for- meeren der eischen voor hunne prefectures en in het doen van uitgaven zoo na mogelyk zullen gedragen aan de calcu- lative berekening van het kostende der Moluccos, daarran te formeeren, en dat zij, zoowel als alle overige dienaren, onder hun gesteld, zich in alles zullen houden aan de instructien. voor dezelve beraamd en vastgesteld.

En welke instructien ik U Hoog Edelheden mede proponeer ter dezer gelegenheid te arresleeren en als een gedeelte der reorganisatie van de Molucco's aan te merken, met name: eene instructie voor den prefect van Amboina en onder*

hoorigheden, » » • » administrateur van 's Lands ma-

gazijnen te Amboina, » » » • fiscaal en tractements boek-

houder te Amboina, B 1» » « noten-kalker.

» • » de onder-prefecten van Saparoua*

Hila, Haroeko, Larieke, Boeroe en Manipa, « » «den prefect van Banda,

» > • > administrateur,

» » » » fiscaal en tractements boek-

houder.

IdÖd. H. W. DAENDÈLd. 9^9

eene instructie voor den generaal perk-opzicbter, » » » » adjunct-generaal perk-opzichter,

» » B » architect en opzichter over

's Lands gebouwen vau het sla* ven-kwartier en over bet noten- kalken,

» B » noten-kalker,

» » de boschwachters, » » • » perkeniers,

» » » den onder-prefect van Poulo ALJ, voor

zooverre de specerijen met dies aankleeven aangaat,

» » militair en civiel commandant

te Tematen, • • > » administrateur,

» » ■ » fiscaal,

» » » * prefect van Menado.

Resultaten mocht Daendels van deze reorganisatie niet zien, doordien Ambon op den 17'*''° Februarij 1810 aan de Engelschen werd overgegeven.

22 November. Verbod legen den uitvoer van zilveren, koperen en papieren geld uit de groole Oost naar westelijk daarvan gelegen plaatsen.

Ter voorkoming, dat geene gelden uit de groote Oost worden uitgevoerd, waardoor het gouvernement telkens tot nieuwe aanzendingen met veel risico verplicht wordt, en aan de andere kant ingezetenen en handelaren gelegenheid te geven tot het doen van remises is goedgevonden - en verslaan allen uitvoer van zilver, koper en papiere geld uit de groote Oost naar plaatsen, om de West gelegen, finaal te verbieden, onder dezelfde poenaliteiten, als op Java tegen den uitvoer van zilveren en gouden muntspecien zijn geslatueerd, doch daarentegen den prefect vau Ambon te autoriseeren om alle

tMK) 10- H. W DAÊNDELft.

gelden, die de ïKgezelenen in de groefe 0o8l dttn wel de op ^d^erive nayigeerenriè hamdelaren disponibel hebben en megten willen remitteera», in 's Lands kas te accepteeren en te ^oen aceepteeren, zoo op Anibou, Banda, als TernateD. on daarvoor wissels te vorleenen ten lasle van de hoofd- plaats Batavia, welke aMsar zullen worden uitbetaald, <>f in zilver geld, óf in paipleren van crediet met de bij hel gouvernement bepaalde agio; voofts den voorschreven uitvoer tot gerief van den smaUen handel vrij te laten van het eeiie e4i»hlis8en)eiit vmi de gToot<ie Oost op het andere of voor dr zoogenaamde hiniienviaart> onder dezelfde of soortgelijke pre- caulien, als hy placoaat tan 1 Augustus 1808 ten aanzien van den uitvoer van geM VM de eeue plaats van Java naar de andere zijn vastgesteld.

22 November. Aanmaak van bonken op Ambon.

Is goedgevonden en verstaan den Ambons prefect te quali- ficeeren om van de kopwe munt, welke thans in de grooie Oost circuleert en zwaarder is als de muntstukken, die aetueel worden aangemaakt, zooveel in te wisselen, als h|J zal kunnen bemachtigen, en gemelde oude kopere munt, zoowel als hetgeen daaiv{m successive nog nader mogt Akomen, in ^den sniCswiiikel te doen vtrkappen, te weten : de een en twee staiverotukken van den stempel sedert 1796 midden door of tot de dribbelde waarde en de twee stuiverstukken van den stempel sedert 1€0S IM drie siniveiiB of in sinkken van twee stuivers en een stuiver ieder; en om «alle de gendde, Wfitapte smkkes vwvolgeixs te doenetenipelen t S.^n 1 «S. respeeüv^ mitsgaders tet dat einde eenige aocdanige stenp^ nan '4en profeet van Anihon tol model mede te geven; voorts om de oude een- 8t«i verstokken van den stempel sedert 1803 -zonder verandem: in circulatie te laten> indien bet afkappen van dies meerdere 2(waa^te, als de later oangesoiaAkle, te meeifeiyk mogt vatleo ; m 'laalsteli^k aan éengeenen, die met dezen veiÉapping zal worden geehavgeefd, daarvoor toe ie leggen «even r^ioMlmiders

IfiM. -H. W. OAfiND£L6. Mi

▼oor «elke hoDderd rijksdaalders, welkB hij aan verJcapte munt- sioiBben zal afleveren, waardoor, bnHen het daardoor aan den Lande toe Ie brengen voordeel, eene nuttige eoHparigfaeid in 4% zwaarte der kopere munt zal worden verkregen.

32 November. Handhaving van hel verbod tegen de toelating van vreemde keepen in de Molukken.

Is goedgevonden en verstaan den prefect van Arobon te gelasten om de suhsis toerende orders tegen de admissie van vreemde schepen in de Molukkos met alle ernst Ie maintineren en te doen maintineren in dier voegen, dat alleen oorlogsebepen of gewapende vaartuigen van de Franschen dan wel van andere bondgenoten van Z^ne Majesteit den Koning van Holland worden toegelaten en daarentegen alle koopvaarders, van wat natie ook, |;eweerd.

22 November. Lilgifte van een officieel tveekblad.

be Gouverneur Generaal acttlte tuttig, instede van het zoo reinig intere^erende venöu-nieüws, te doen tiitgeven een weekblad iA conVant, door tniddel van het welke de pAlitieke hanAetfngen van liet gouvernenfreinl, als öök de cönsé- cutive itilkoménde nreuws-lijdinged, vóór zoover dit )net een goede stai^tkunde was overeen té 'bfètagèm, tel* kenni^e zouden kunnen worden gebfagt vaïi de gemeeiite, hetgeen vooral in een kolonie zoo voordeelig 'en nuttig, als aange- naam voor de ingezetenen was.

22 November. Reglement voor de Lands-drukkerij,

Art. 1. Het getal en de jaarw^Mdan étr geömptoijfaorden Hp ^ dMMMtf "Ziftten wonften bejpoald op don navólgmirfen vew', als*!

een (Me rt« l'MO

t^ tu«lM^r4tnW((ht > IKK)

ddt ito^. H. W. bAËNDÊLÖ.

drie zetters a rd» 560 rd« 1080

900 240 900 720 180 S40

» B • B 500

een zetter

drie drukkers a rd» 500

n • > > 440

een drukker

twee loopers of rondbrengers a rd' 180

Art. 2. De drukkerij zal als Toorheen sorteren onder de directie van den secretaris der hooge regecring.

Art. 5. Er zal gereekend Tan primo JanuariJ aanslaande, in stede yan bet vendu-nieuws, op gemelde drukkerij werden gedrukt en uitgegeven een weekblad in groot quarto formaat, bestaande in vier bladzijden, onder den naam van Bafaviasciie Koloniale Courant, aan bet boofd voorzien met 'sKonings wapen en afgedrukt in twee colommen.

Art. 4. De actens van het gouvernement, welke in deze courant zullen worden geplaatst, zullen wezen officieel.

Art. 5. De redacteur van deze courant zal de publieke stukken, welko in dezelve moeten worden geplaatst, van het gouvernement ontvangen, zoowel als de nieuwstijdingen, die consecutive inkomen^ waarbij hij zijnerzijds voegen zal zoodanige aankondigingen en berigten, als waartoe hij stolle mogt vinden, voor zoover de overblijvende ruimte van de courant dit zal permitteren.

Art. 6. In bet plaatsen der stukken zal de redacteur de navolgende orde moeten observeren: 1" alle inkomende advertentien ;

S^ de actens en andere publieke stukken van het gouver- nement; en 5° de annonces, die de redacteur daarenboven nog aan het

publiek mogt willen doen; waardoor niet verstaan wordt, dal de advertentien boven aan moeten worden geplaatst, maar dat bij gebrek aan ruimte de preferentie aan dezelve zal moeten worden gegeven.

Art. 7. In bet voorschreven geval van gebrek aan ruimte zal, óf een vervolg op de nommers van de courant werden

léóè. H. W. bAË^DËLS. 995

uitgegeven, of de stukken^ die het mioste prcsseren, blijven over leggen tot de volgende week; zullende ter viregneeming van alle tvfrijfeling in dezen voor den redacteur de actens en andere publieke stukken van het gouvernement aan hem geoommereert gezonden worden en aan het eerste nommer altijd de vooiTang moeten worden gegeven.

Art. 8. De advertentien en andere annoncen van Goliegien, ambtenaren en particuliere personen regarderen den redacteur niet verder, als dat hem de vrijheid wordt gelaten dezelve in spelling te verbeteren, als ook in stijl, wanneer dezelve sluitende of zonder samenhang mogt zijn, ten einde door de publieke sanctie, welke aan de courant gegeven wordt, ook daaromtrend meer eenparigheid in te voeren.

Art. 9. De courant zal Vrijdags worden uitgegeven en altijd daags bevorens ter goedkeuring worden aangeboden aan dengeenen, die zijne excellentie de Maarschalk en Gou- verneur Generaal daartoe zal committeren.

Art. 10. Gemelde courant zal voor een ieder verkrijgbaar wezen en aan elk een worden rondgebragt tegen twintig rijksdaalders 'sjaars en met het intreden van ieder jaar voorait moeten worden betaald, zullende aan degeenen, die intnsschen overlijden of vertrekken, dan wel de bezorging van de courant opzeggen, geen restitutie hoegenaamd van het opgemelde betaalde geschieden.

Art. 11. Degeenen, die zich tusschentijds aanmelden om de courant te hebben, zullen voor primo Julij voor het jaar voluit en na primo Julij slechts voor zes maanden of het halve jaar betalen.

Art. 12. De redacteur, ofschoon hiertoe geen aanzoek gedaan hebbende, zal uit de revenuen van deze courant ge- nieten veertig percent.

Art. 13. De censure van advertentien en andere stukken, die door particulieren ter drukpers worden gegeven, zal worden uitgevoerd door den secretaris van de regering, aan wien de tot dat einde van particulieren inkomende papieren door den baas drukker zullen moeten worden gepresenteerd.

994 1d09. H. W. OA£NOCLS.

om daarop in dorao te teekenen voor Bat drukken, danwd, daarin iets vindende, hetgeen aanstoot zou kunnen geven, daarvan aan zijne excellentie den], Maarschalk en Gouvemeor Generaal rapport te doen.

Art. 14. De censor zal bij het examineren der catalogussen van te verkoopene boeken vvrel letten, o( daarop ook virerken gevonden worden, waarvan de uitgave verboden is of het verdere debiet uit hoofde van dies ergerlijken inhoud behoord te worden tegen gegaan; en, zoodanige werken aan hem voorkomende, daarop het goedvinden innemen van z^ne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.

Art. 1$. De advertentiên en andere annonces voor de cou- rant zullen Diogsdag avond op de drukkerij moeten worden bezorgt en na dien tijd inkomende niet worden aangenomen als ter plaatsing in de courant van de volgende week.

Art. 16. De advertentiên, die door de collegiên en amb- tenaren ex of&cio gedaan worden, zullen gratis word^ ge- plaatst.

Art. 17. Mede zullen ter drukperse gratis gedrukt worden de verhandelingen en andere geschriften, die het Bataviascbe genoodschap van lijd tot tijd in hel licht mogt geven, mits de materialen., die daartoe door den Lande verstrekt worden, betalende.

Art. 18. Daarentegen zullen alle advertentiên en annonces van particulieren niet alleen geschreven moeten zijn op een zegel van twaalf stuivers, maar ook voor ieder regel moeten worden betaald één rijksdaalder, papiere geld, zullende dezelve vier achtereen volgende weken geplaatst worden* doch, eerder vervallen of overbodig geworden zijnde, ook vroeger kunnen worden uitgelaten.

Art. 19. Voor de advertentiên van vaste goederen zal gedeclareerd worden veertig rijksdaalders, papiere geld, per perceel ter waarde van rijksdaalders ^0,000 en daar boven, vijf en twintig rijksdaalders per perceel ter waarde van rijksdaalders 10,000 en daarboven, twintig rijksdaalders per perceel ter waarde van rijksdaalders 6000 en daarbeven.

1606 H. W. DAENDÉL6. ^i

▼ijftién rijksdaalders per perceel tér waarde van rijksdaalders 1000 en daar boven en voor de percelen van minder waarde vijf rijksdaalders ieder, terwijl de advertentiên dezer ver- koopingen zullen zijn geschreven, als van een perceel van rijksdaalders 20,000 en daarboven op een zegel van twee rijksdaalders, van een perceel van rijksdaalders 10,000 en daarboven op een zegel van één rijksdaalder en van een aiinder perceel op een zegel van vier en twintig stuivers. De waarde der percelen zal geêstinieerd worden volgens den laatsten verkoopprijs, dien dezelve gerendeert Hebben.

Art. 20. De betaling van advertentiên en andere stukken, die tusschentljds of buiten de courant gedrukt worden, dan wel voor de courant geschikt en niet expresselijk genoemd zijn, zal zich reguleren na de decisie, die de secretaris der hooge regering daaromtrent geven zal, daarbij in het oog houdende om de declaratien niet te bezwarend te maken.

Art. 21. Gemelde secretaris zal, na hierin zes maanden weritzaam te ztjn geweest, een salaris-lijst voordragen, volgens wdke deze betaling op een vasten voet zoude kunnen v^ol*den gereguleert.

Art. 22. Bij aldien zich particulieren aanmelden om éenig werkje of brochure gedrukt te hebben, zal, na verkregen goedkeuring hiertoe, de prijs door den secretaris van de regering worden bepaald, ingeval de auteur het drukken daarvan tot eigen voordeel mogt verlangen; dan, zoo de auteur de voordeelen aan den baas drukker niogt overlaten, door gemelden baasj in compensatie van het gebruik van 'sLands gereedschappen, uit de zuivere winsten eenige per- een to*s moeten worden uitgekeerd ten behoeve van het een of ander, openbaar institut, invoege dit nader door het gouvernement, in cas voorschreven, zal worden bepaald:

Art. 25. De eerste gezwore klerk ter generale siacrelarij zal wezen kassier van de drukkerij en alle velrschuldigde gelden, waarvan henti de uitgetrokken rekeningen wekelijks door den boekhouder zullen worden bezorgt, moeten incasseren, houdende daarvan een behoorlijk ka^a-bbek, terwijl 'htj om

996 1809. H. W. DAENDCL8.

de drie maanden daarvan eene kassa-rekening zal moeien inleveren aan den Gouverneur Generaal en aan den direclear- generaal.

Art. 24. De boekhouder van de drukkerij zal aantekening houden van al, hetgeen zoo voor particulieren gedrukt, als de betaling, die daarvoor gedeclareerd wordt. Hy zal mede boek houden van de materialen en slaven, bij de drukkerij behorende, zonder bekendstelling van geldswaarde, doch spe<^i- fiek onder hoofddeelen, volgens de jongst daarvan geformeerde inventaris. By deze boeken zal hetgeen onbruikbaar wordt als anderzins worden afgeschreeven, echter niet zonder qualiti- catie, en daarentegen worden ingenomen de objecten, waarmede de drukkery in der tyd mogt worden vermeerdert.

Art. 25. JaarUJks zal van de drukkerij een opneem ge- schieden en de baas voor het tekortkomende aansprekeUjk zijn. Art. 26. De baas zal van hetgeen op de drukkerij gedrukt wordt, niets ten zyne voordeele mogen verkopen, op {loene van destitutie van zyn post, maar de kopers moeten overwyzen tot den boekhouder, die de contante verkoop dirigeren en de daarvan provenierende penningen weekeUjks aan den kassier verantwoorden zal.

Art. 27. En ten einde hier omtrent geen fraudes kunnen plaats hebben, zal het getal exemplaren, hetwelk zal worden afgedrukt, altyd met voorkennis van den kassier worden be- paald en hetzelve aan hem óf in gelde óf in natura op zyne requisitie moeten worden verantwoord.

Art. 28. Uit de zuivere revenuen van de drukkerij zal twintig percent genoten worden ten voordeele van de vol- genden, als:

voor den secretaris der regering 10 percent,

voor den eersten gezworen' klerk S •

voor den baas 27i •

en voor den boekhouder 27i *

Art. 29. De kassa-rekeningen van den kassier en de boeken van den boekhouder zullen aan de ezaminatie der gen«»^le rekenkamer onderworpen zyn.

1809. H. W. OAENOEL8. 997

22 November. Bepalingen nopens cipiers, gevangenen, enz.

De Regering vereenigde zich met het navolgende voorstel van den Gouverneur Generaal.

Nagegaan hebbende de inrigtingen wegens het spijzigen en onderhouden der gevangenen, zoo bij den hoogen Raad van justitie van HoUandsch Indien en het coUegie van Scheepenen Ie Batavia, als bij den drossaaad der Bataviasche ommelanden» en de inkomsten der beide cipiers van 'de 'sLands en stads boeijen, was het aan zijne excellentie gebleken, dat de inrigtingen daaromtrent bij de beide coUegien van justitie verschilden en de drossaard alleen, in navolging van hetgeen bij het collegie van Schepenen plaats had, zes stuivers daags voor het onderhoud van lederen gevangene aan den Lande deed declareeren; dat deze ongelijke manier van verzorging der gevangenen vermoedelijk voortgevloeit was uit de ver- schillende bepalingen, die na mate van de tijdsomstandigheden of van de differente opinien, dan eens ten aanzien van de gevangenen van den Raad van justitie, dan weder met be- trekking tot die van Schepenen consecutive waren gemaakt, zonder dat men bedacht scheen geweest te zijn dezelve te brengen op een eenparigen voet, niettegenstaande deze eenparig- heid overtuigend rust op de billijkheid, dat de gevangenen eene gelijke behandeling genieten; dat de inrigtingen nopens de verzorging der gevangenen van den hoogen Raad van justitie zijne excellentie hierbij waren voorgekomen boven die van Schepenen de voorkeur te verdienen en ook meerendeels te rusten op de besluiten dezer regeering, weshalven zijne excellentie aan deze vergadering proponeerde om, in bekrach- tiging gedeeltelijk van gerepte, vroegere besluiten, bet onder- houd der gevangenen van den hoogen Raad van justitie van 's Lands wege en der gevangenen van het collegie van Schepenen van stads wege te be|)alen op den volgenden voet:

Ten eersten: dal de cipiers der beide boeijen genieten zullen een vast tractement van een honderd vijftig rijksdaalders 's maands, betaalbaar voor ^^ gedeelte in papieren van credit

a9/8 1909. H. W. OAENOELS.

en voor 7s gedeelte in zilvere munt dan wel in papieren van credit met de bij het gouvernement bepaalde agio, mei intrekking daarentegen van hunne tegenwoordige, vaste in- komsten en van hetgeen zij voor het onderhoud van de boeyen, de vergaderkamera, enz. genieten, bedragende voor den cipier van 'sLands boeijen, ingevolge memorie van menage van den S8^° Augustus 1796, rd' 632 : 40 ten laste van den Lande en voor den cipier van de stads boeyen rd* 500 ten bezware van Sohepen-kas 'sjaars.

Ten tweede : dat de cipiers verpligt zullen wezen uit dit tractement te di-agen alle ongelden, welke noodig zyn om de vertrekken van de coUegiên van justitie en de boeyeo en de hokken der gevangenen schoon en zindelijk te onder- houden, waartoe zij zich de noodige koelies en gereedschappen zelve moeten aanschaffen.

Ten derden : dat de cipiers ten behoeve der gedetineerdens van 's Heeren wege de rijst maandelijks in natura van den Lande zullen erlangen a veertig ponden per hoofd tegen dezelfde betaling als andere particulieren ingevolge de daanran door de cipiers maandelijks in te leveren rollen aan den hoofd-administrateur voor het departement van Batavia, nadat die rollen door de presidenten van de coUegiën van justitie en door den fiscaal of bailluw, een ieder in den hare,voonf met derzelver handteekening zullen wezen geverifieert; welke verstrekking mede zal worden geaccordeert voor de gevan* genen, die gedurende den loop der maand worden ingebragt. voor zooveel dagen, als zij zich in custodie zuUen bevinden.

Ten vierden: dat, met afschaffing der distinctie in bet besluit dezer regeering van den 17^ November 1773 gemaakt tusschen het kostgeU voor een Europees en Chinees, voor een christen inlander en voor een Mohamedaan of ander onchristen generalijk aan de cipiers voor kostgeld zal worden gevalideerd zes stuivers daags per hoofd, papiere of kopere munt, voor alle 's Heeren gevangenen ; in aanmerking nemende de dure tijden en dat deze distinctie bij Schepenen geen plaats viadl, waardoor dan ook aan de cipiers alle redenen worden afge-

1809. H. W. OAEtfOetB. 999

sneden om zich wegens eene gebrekkige verzorging der gevangenen te kunnen verschoonen, nadi^maal het niet wel- doenl^k is een gevangene, ofsdioon een inlander z|jude, voor drie stuivers daags, zooals bij het eveogedachte besluit bqfmald was, van goede spijze te voorzien.

Ten vyfde: dat de cipiers voor dit kostgeld aan de gevan- genen zuHen moeten geven rijst, visch, zout, groentens dan wel andere, goede, gekookte spijze, na gelegenheid van tijd, en schoon, zuiver drinkwater:

Ten zesde: dat wijders de cipiers voor degeeneu, die ter dood zijn gecondemneerd, voor extra ordinair spijs en guastos genieten zullen vijf rijksdaalders per hoofd, eens.

Ten zevende : dat zoo aan de substituten van im drossaard der Bataviasche ommelanden insgelijks zal zijn gepermitteerd om voor de gevangenen, die van 's floeren wege onder hunne bewaring worden geplaatst, dagelijks aan den Lande te decla- roeren zes stuivers per hoofd, waarvoor zij hun onderhoud zullen moeten bekostigen, zonder eenige verstrekking van rijst in natura te ontvangen; en eindelijk

Ten achtsten : dat,' wanneer staats-gevangenen in de boeijen logeeren, voor de kosten van hun defroijement niet meer als voor andere gevangenen zal mogen worden in rekening gebragt, ten ware dit na mate van hunne conditie door den Gouverneur Generaal anders wierd bepaald, doch dat zij daarentegen Landswege van kleederen in natura zullen worden voorzien, na voorgaande behoorlijke aanvragen aan den hoofd-administrateur voor het departement van Batavia.

Proponeerende zijne excellentie wijders om, aangezien deze bepalingen alle de gevangenen van 's Landswege en de ver- strekkingen voor hun toegestaan regardeerden, gemelde bepa- lingen nog met de volgende particuliere voorschriften te amplieeren, als:

a. dat criminele gevangenen, die boven het vorenstaande op hare eigene kosten willen teeren, door de cipiers van een betere tafel zullen moeten worden voorzien, tegen betaling, de gemeene personen van twaalf stuivers en

1000 1S09. H. W. DAENDEL8

de gequalificeerde personen van vier en twintig stubers daags of zooveel meerder of minder, als door het coUegie van justie, waaronder de cipier behoort, zal worden geordonneerd na gelegenheid des tijds of de qualiteit der personen ;

fr. dat voor personen, welke in des cipiers woning in simpele gijzeling zijn geplaatst, een ordentelijke tafel zal moeten worden gehouden, na het fatsoen en de qualiteit der gegijzeldens, ter taxatie van het coUegie van justitie, waaronder de cipier behoort;

r. dat de cipiers voor gegijzelden, die om particuliere schulden gearresteerd, zijn, voor derzelver dagelij ksch onderhoud zal mogen declareeren, als: voor Ëuropeeschen twaalf stuivers en voor inlanders en Ghineezen zes stuivers daags;

d, dat de cipiers voor het onderhoud van lijfeigenen, die bij executie ingebragt of door hunne heeren en vrouwen, dan wel hare gevolmagtigdens of executeuren den cipiers ter bewaring worden aanbevolen, dagelijks zullen mogen declareeren zes stuivers;

e. en eindelijk, dat hoezeer volgens besluit dezer tafel van den 1^" Juni 1809 de betaling van blok- en sluitgeld van de cipiers of substituten van 'sLandswege is komen te cesseeren, echter voor sluit- en ontsluitgeld van een ieder, die zich onder hunne custodie bevinden, particulier zal mogen worden in rekening gebracht achttien stuivers.

22 November. Toekenning van klerken^ maia-nuüd'H^ schrijf behoeften^ enz. aan de havemneesiers te Sama' rang en Ie Soerabaija^ cUstnede aan de onder-equipagC' en otider-havenmeesiers.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebliende, dat volgens de jongst door de hooge regeering gearresteerde in- structien voor de marine, de havenmeesters van Samarang en Soeral)aja, mitsgaders de onder-equipage- en onder-haven- meestei-s aldaar, tot de uitvoering van het hun by die in-

1809. H.  W.  OAENO£LS.  lOOt 

slmctien gedemaodeerde assistentie van eenige klerkeo en niaita-niatta's noodig hebben, als ook van schrijfbehoeftens behooren te worden voorzien;

en overwegende, dat de revenuen van de passen, welke bij de instructie voor den sabandhaar van Samai*ang van den ^"^ September 1808 bepaald zijn, een geschikt fonds kunnen opleveren voor de opgelden, welke hiervoor anderzins zouden moeten worden geinipendeerd, terwijl deze revenuen, uit hoofde de onder-havenmeesters op een vast inkomen met afschaffing van alle verdere emolumenten zijn gesteld, niet door dezelve kunnen worden genoten;

besluit den commissaris-generaal der marine, Sack, te ge- lasten om de revenuen der passen, zoo te Sourabaija, als Ie Samarang, in voege dezelve zijn gefixeerd bij art. 8 en 10 der voorschreven instructie voor den sabandhaar van Samaraug, te doen coUigeeren en te effectueren tot een fonds, waaruit alle onkosten van klerken, matta*matla's, schrijfgereedschappen, enz., voor de havenmeesters van Samarang en Sourabaija en de onder-eqoipage- en onder-havenmeesters zullen moeten worden gevonden.

22 November. Voorziening in de geneeskundige hulp^ te vcriecnen aan gekwetsten en gevangenen te Soerabaija.

Door den chirurgijn en chef berigt zijnde, dat hij sedert het begin van dit jaar aan den chirurgijn-principaal van het arrondissement van Sourabaija order had gegeven om door een der officieren van gezondheid van het gamisoen den genees- en heelkundigen dienst bij de justitie aldaar te laten waarnemen en de medicamenten in de apotheek van hel hospitaal te laten bereiden en fourneeren, ten einde bij het einde van het jaar het beloop der onkosten daarvan uit de stads kassa te laten voldoen volgens de prijscourant, uithoofde dat aldaar geen stads apotheek geêtablisseerd was;

is besloten de door den chirurgijn en chef provisioneel ge- geven order ten aanzien van de uitvoering der genees- en

1009 1800. H. W. DAENOEL6.

heelkundige dienst en het leveren van medicamenten vocu^de gekwetsten en zieke gevangenen bij de justitie teSouraba^a te approbeeren en daarmede op diezelfde wQze te laten een- tinueereo ; en wijders aan den officier van gezondheid der armee, welke in der tijd met deze diensten zal zijn belast, een toelage te accordeeren van vijftien rijksdaaklers, zilver geld, *s maands.

-~- November. Openstelling Uoi weder opzeggens toe' van de vaart en handel van Java op Ambon, Banda^ Temate en de Aroe-eUanden voor de ingezelCÊêen van Nederlandsch Indiè en voor alle verdere onderdamen van Zijne Majesteit den Koning in Indië.

25 November. Voorschrift nopens ordotmantién mm rant- soenen voor müitairen.

Is berioten, dat in navolging van het bepaalde by art 7 der instructie voor de havenmeesters te Batavia, Sourabaija en Samarang, volgens welke de ordonnantien voor de vivres van de schepen door gemelde havenmeesters worden ge- ordonneerd en in de provisie-magazijnen ontvangen zonder de signature van de generale rekenkamer, alzoo de verantwoor- ding daarvan van drie tot drie maanden aan gedachte kamer geschiedt door overlegging van de ordonnantien, bij de ad- ministrateurs berustende, en de lijsten, welke van dezelve door de havenmeesters worden gehouden, vergeleken tegen het stamboek van den commissaris-generaal der marine en het vastgestelde tarief van randzoenen, van nu voortaan de ordonnantien van randzoeneu voor de militairen van de divisie te Batavia en in de mobile divisie mede niet door de reken- kamer zullen worden gecontrasigneerd, maar de verstrekkingen geschieden zullen op ordonnantien van den commissaris van oorlog, waarbij zullen moeten zijn geannexeerd de korte sterkten der detachementen, compagnieu, battaillons of re- gimenten, door den commissaris 'van oorlog, een ieder in zijn arrondissement, voor conform met de door hem gehoudeo

1809. H. W. OAENOEL8. 1005

wordende regUlers geteekend, Tan wdke yerstr^kiDgeii de commissarissen yan oorlog ingevolge art. 13 van hunne in- stroctie maandelijks een recapitulatie aan den commissaris ordonnateur en om de drie maanden behoorlijke lijsten aan de generale rekenkamer nioefen inzenden om door gemelde kamer tegen de ordonnantien, die by de administrateurs be- rusten, en de staml^sten van de wapen-corpsen der armee, zoomede het tarief van randzoenen, te worden geconfronteerd.

23 November. Hang-regeling mn havethmeesiers en (mder' harnn^meesters.

Is besloten tot amplificatie van het 1* art. der instrnctien voor de havenmeesters en onder-equipagemeesters van Batavia, Sourabalja en Samarang, waarby aan hun is toegekend de rang van kolonel en luitenant-kolonel, respective te bepalen, dat zij gelijkstandig zullen worden geconsidereerd, de haven- meesters met een kolonel en kapitein ter zee en de onder-equi- pagemeesters met een luitenant-kolonel ter zee van 's Konings marine, na anciënniteit van aanstelling, en ook de uniform van dezelve zullen dragen; en voorts, dat de onder-havenmeesters alleen den rang zullen hebben van kapitein en dus gelijk- standig zullen wezen met een ordinair luitenant ter zee van 's Konings marine en insgelijks de uniform van denzelve zullen dragen.

24 November. Verpachting van hei regi tot visschen in de Krawangsche rivieren, spruiten en poelen.

Sedert 24 September 1745 was dat regt bij admodiatie afgestaan.

De voorwaarden der verpachting waren ditmaal de volgende :

Ëerstelljk: bestaan de rivieren, spruiten en poelen, die ver- pacht worden, in 10 stuks, bekend onder de benaming:

de rivier Graoang, Pabatoekan, Padij d'Jonang, Pedadij d'Jinkol, Singkil, Biangbong, Packies, Jonatij, Commandian^

1004 1000. M. W. DAENDÈL6.

Telaga Heran, Bandara, Moeara Kolet, Tagal Serang, MooijaDg, CallJ-Assin, Singereng, Tapak Badak, Wadoeij Jaija.

Twecdens : nog drie stuks, met namen Sarakan, Sadarij en CalijDawa, door de hooge Indische regeering aan den regent van Grawang tot eigen behoef vergunt en daarom van de pagt uitgezonderd geweest.

Derdens : de verpachting zal geschieden voor vijfjaren, gere- kend van den eersten Januari 1810 tot ultimo December 1814.

Ten vierden: de pagter zal gehouden wezen de voormelde rawas ofte visscherijen ten zijnen kosten, zoowel te zuiveren van alle ruiglens en vuilnis, waarmede dezelve zijn bewassen en bezet, als dezelve op het einde van den gemelden paehttijd na behooren gezuivert aan degeene^ die dezelve alsdan zullen komen te pagten, over te geven.

Ten vijfden: zal hij niemand mogen hinderlijk zijn in het bevisschen van de strand en vrije zee van Craoaiig.

Ten zesden: nogte zal hij ook niet vermogen door het sluiten der spruiten den afvoer van brandhout hinderiijk te zijn.

Ten zevenden: gelijk ook hij niet vermogen zal de mon- dingen der meermelde rivier en poelen aan de zeekant door het zetten van seroos als andersints te belemmeren.

Ten achtsten: zal de pagter gehouden wezen, zoowel als ieder particulier visschor, die de vrije zee komt te bevisschen, te betalen de bazaars gerechtigheden aan den pagter van de vischmarkt .van alle zoodanige visch, als hij in dikwerf ge- melde rivieren, spruiten en poelen ofte elders kome te vangen en ter markt te brengen.

Ten negenden; die de pagt mijnt, zal op stond twee sufBrante borgen moeten stellen ter naarkoming van deze conditiên, mitsgaders op de hand ofte uiterlijk binnen drie dagen afleggen de eerste paye, voldoende alle de pagtpen- ningen van vier tot vier maanden, zulks de {lagter voor den laatsten September jaarlyks in handen van den secretaris van Schepenen betaling van de geheele somma zal hebbeo te doen.

ISOd H. W. OAËNO£Lê. lOOlt

24 November. Last op de pachters van* s Landsdorneif urn poor het jaar 1810 hun pachlschat voor een vierde gedeelte in kaper geld op te brengen.

Op die wijze trachtte men te voorzien in de behoefte der Regering aan koperen munt.

Om de pachters in staat te stellen aan het voorschrift te voldoen werd hun op lü Wintermaand 1809 vergund «de »tol-gerechtigheid in dezelfde proportie in koper geld te heffen, • voor zoo ver dit zonder bezwaar geschieden kan, waar omtrent •men de noodige omzichtigheid lal gebruiken*'.

24 November. Last op den prefect van Ambon )>150 ^knappe en uilgelezen" militaire Ambonezen naar Ba- tavia te zenden.

Wegens het groote gebrek aan officieren en onder-officieren wilde Daendeis Ambonezen tot die betrekkingen aanstellen.

28 November. Maatregel in het belang der cartographie van Java.

De 1'' luitenant der genie, E. 6. Vodegel, werd gelast met twee leerlingen van de marine-school op te melen de wegen van Bojolali tot Solo, van Solo tot Klaten, van Klaten tot Djokjokarla en van daar tot Djamboe, •dienende tot het

formeeren van een nieuwe, Javasche kaart*'.

30 November. Toekenning aan den koster der hervormde gemeente te Batavia van 4 rijksdaalders per flesch voor de 40 flesschen Madera-wijn, benoodigd voor de viering van het heilig avondmaal.

30 November. Bepaling, dat het iractement van den president van Weesmeesteren te Batavia ad 150 rijks- daalders *smaand8 betaald zoude worden uit de kas van Weesmeesteren.

Sedert April 1808 was zulks uit 'sLands kas betaald.

10Ö6 IdÖd. H. W. 0AEMDEL6.

Het inkomen van de leden van dat collegie ten bedrage van SOOO rd'. 'sjaars, toegekend ter vervanging van de vroegere ieges, zoude eveneens ten laste der kamer-gelden komen, betaalbaar voor V5 iQ zilver of in papier met de bepaalde agio.

Op den S9^<" Wintermaand 1809 is dit laatste ook op den president toepasselijk verklaard.

30 Movember. Bepalingen nopens de assessoren van den ^Drossaard der Balaviasche ommelanden.

[ 'S

Deze drossaard werd gemachtigd >om, bij ziekte of absentie van een zijner assessoren, deszelfs secretaris dan wel een der landeigenaren als assessor te assumeeren en om wijders aan de gedagte assessoren tot defroijement hunner reiskosten, zoowel als voor het verzuim van de waarneming hunner particuliere belangens, een maandelijksclie toelage te accor- deeren van rd' 100, gerekend voor Vb gedeelte in zilver en betaalbaar in papiere geld met de agio, by het gouvernement bepaald, en voor het overige in papieren van crediet".

30 November. Regelingen nopens de rechlspraak van den Drossaard der Balavia^he ommelanden.

Is goedgevonden en verstaan :

1^ dat aUe civiele twistgedingen, relatief zaken of personeo, onder de jurisdictie van den drossaard over de Bataviasche ommelanden sorteei*ende« in de eerste plaats voor gemelden drossaard zuilen moeten worden gebracht:

S^ dat de drossaart van alle die zaken kennisse zal moeten nemen en als vrederechter, bemiddelaar of scheidsman trachten dezelven ten genoegen van partijen te schikken ;

3^ dat de drossaart, na mislukte poging om partyen te be- vredigen, geene verdere, rechterlijke kennisse van die zaak nemen, maar alsdan partyen renvoyeren zal aan den rechtbank van President en Schepenen van Batavia, voor welke alle procedures in civiele zaken, in de ommehinden te huis hooreiide, zullen worden ingesteld, vervolgd en door die rechtbank beslist, ten ware eene andere recht-

IdOd. H. W. OAËNOEL6. 1007

buk competent zoude mogen zijn, waaraan alsdan de zaak zal moeten worden overgewezen. Met last wijders aan den drossaard om, bij aidien hij in het oyereenbrengen van partijen in der minne niet mogt slagen, daarvan alsdan te verleenen acte of bewijs, dat hy partijen na den ordinaris rechter heeft gerenvoijeerd, en aan Presi- dent en Schepenen van Batavia, dan wel zoodanige andere rechtbank, als in dezen competent zoude mogen wezen, om in geene dezer twistgedingen kennis te nemen, bij- aldien niet bij de introductie derzelve door een bewijs of acte van den drossaart, aan het request geannexeerd, komt te blijken, dat de drossaart de zaak heeft onderzocht, partyen niet heeft kunnen bevredigen en als een gevolg van dien dezdve na den ordinaris rechter renvoyeert.

30 November. Bepalingen tiopensgamizpens' of canlonne- ien.

Zyne excellentie, in overweging genomen hebbende, dat de generale order van den 26'° Augustus 1808 tot het oprichten van zoogenaamde guarnizoens- of cantonnements-hospitalen op plaatsen, alwaar troepes cantonneeren, destyds betrekkeUjk is gemaakt tot ordinaire cantonnementen, doch dat, zoo min de bediening, als de verstrekkingen, voor de hospitalen bepaald, toereikende zgn voor meer aanzienUjke cantonnementen, welke uithoofde van momentaneele redenen eene tijdelijke verster- king vereischen, geUjk Buitenzorg, Geram, Anjer en de Marak-baai, en dat derhalve subsisteeren, deze bediening en verstrekkingen in evenredigheid van de meerdere zieken welke zoodanige geéxtendeerde cantonnementen hebben, be hoort te worden vermeerderd:

heeft besloten omtrent de guarnizoens- of cantonnements hospitalen te Buitenzorg, Cerani, Anjer en in de Marak-baai in ampiiatie der generale order van den 26^" Augustus 1808. vast te stellen, geUjk geschied bij dezen: 1^ dat in ieder der gedachte guarnizoens-hospitalen zal wor- den geplaatst een Europeesch ziekeuvader of menage

lOÖd 1606. H. W. OAEMDCLd.

meester, onder het genot van het tractement, voor deze bediening bepaald bij bet reglement van den genees- en heelkundigen dienst in Indien, welke ziekenvader belasl met het spijzigen der zieken en verantwoordelijk zal zijn voor de fournitures. kleedingstukken en andere goederen ten dienste dezer hospitalen en wijders gerekend worden te bebooren tot de hospitalen van het arrondissement, waaronder hij zich bevindt, ten einde, wanneer de gede< tacheerde troepes in hunne garnizoenen retoumeeren, zich weder naar dezelve te begeven;

2^ dat in de gemelde hospitalen, zoo tol oppassing der zieken, als het schoonhouden der hospitalen, zullen worden geêm- ploijeerd zoodanig getal batoors of boeijangers, als na mate der hoeveelheid zieken door den commissaris-ordonnateur zal worden noodig geoordeeld, tegen de minste gages, waarvoor dezelve zullen te bekomen wezen;

5^ dat de commissaris-ordonnateur zal wezen gequalificeerd tot het laten inkoopen en verstrekken van zoodanige artikelen, als tot soulagement der zieken door den chirurgijD van hem zullen worden gevraagd;

4^ dat de commissaris-ordonnateur insgelijks zal zijn gequa- lificeerd lot het doen leveren bij publieke aanbesteding voor de minst verkrijgbare prijzen en het verstrekken van zoodanige diflerente benoodlgdheden, als in de gedachte hospilalen zullen vereischt worden tot de behoorlijke verpleging der lijders en niet toereikende uit de arron- dissemenls-hospitalen zullen wezen verstrekt of in maga- zijnen van het Land in voorraad zijn, als: matrassen, dekens, lakens, matjes, emmers, balies, kommen, enz. ; eo

5^ dat voor ieder honderd kleine of groote stokken vuil linnen aan waschloon zal worden gevalideerd drie rijks- daalders, belaalbaar in koper geld; met overlaling wijders aan den commissaris-oitlonnateur om, by aldien het in den tijd noodig mogt wezen deze bepaling mede tol andere guarnizoens-hospitalen te extendeeren, daartoe nadere voordracht te doen.

td09. H. W. OAENDÉLÓ. lÖOÖ

Op 19 Sprokkelmaand 1810 zijn deze bepalingen ook toe- gepast op de hospitalen te Samarang en in den Oosthoek en den 30*^ Wintermaand 1809 op het hospitaal te Cheribon.

Invoering van de HoUandsche benamingen

der maanden.

Aboo op den 30*" der even verweken Slagtmaand in Rade van Indie besloten is om, acbtervoigens het decreet van Z^ne Majesteit den Koning, waarbij gelast wordt voortaan in alle rapporten, adressen en andere geschriften gebruik te maken van de HoUandsche benamingen der maanden van het jaar, als: Louwmaand, Sprokkelmaand, Lentemaand, Grasmaand^ Bloeimaand, Zomermaand, Hooimaand, Oogstmaand, Herfst- maand, Wijnmaand, Slagtmaand en Wintermaand, alle col- legiên en ambtenaren, zoo civiele, als militaire, hiervan kennis te geven en hun de observantie daarvan aan te beveelen; zoo is het, dat wlJ, ten einde een ieder hiervan kennis eriange, tevens besloten hebben deze op alle Zijne Majesteits possessien in Indito te doen aiBgeren, waar dit behoord en te geschieden gebruikdyk is.

Bovenbedoelde last was gegeven bij missive van den Minister van Z. M. tot de zaken van marine en koloniën dd. 24 Sprok* keimaand 1809, ontvangen te Batavia 28 Slachtmaand 1809.

30 Slachtmaand. Verpachting van den invoer en ver' koop van opium te Batavia voor het jaar 1810.

Art. 1. De verpagting zal geschieden door den directeur- generaal, geadsisteerd door den administrateur-generaal, den advocaat-fiscaal, den ontvaugei'-generaal en den sabandhaar, en dat voor een jaar, in te gaan met den eersten van Louw- maand en eindigende met den laatsten van Wintermaand 1810.

Art. 2. De gemelde pagt zal zich bepalen tot den invoer^ en verkoop van amfioen in de districten van Batavia, dies

rLAIAAT*iOCI DCKL IV. . 64

1010 1800. H. W. OAËNOELS.

oDderhorighedeo en ommelanden, Buitenzorg, hetCraoinraiigsche. helgeen aan de bovenlanden gevoegt is» hel Tangerangsche en de geconquestreerde Bantamsche landen hieronder begrepen* item het rijk van Bantam in deszelfs geheele nitgestrditbeid.

Art. 3. Met de gemelde pagt zullen ook te gritjkwordrn verpagt de madat-kitten (excepto de zes madal-kitten langs de rivier Tjilarom, die reeds op den IB*^" van Slagtmaand jongstleden zijn v^arpagt geworden), onder dezeUde conditieo. voorwaarden en restrictien, als bij het honden der laatste g«nende vorpagting daaromtrent sijn vastgesteld, wordende dezelve gehouden, ak in deze woordelyk geinsoreert

Art. 4. De pagter zal gehouden zijn tetkens een maand vooruit te betalen, inzdver voegen en onder dezelfde poeoali- teiten, als by artikel 3 van de pagt-eonditien der gehoodene generale verpagting is bepaald.

Art. S. De verpagting zal geschieden voor een derde 'm keper geld en voor twee derde in papieren van credit

Art. 6. De pagter zal verj^igt zyn aanstonds tweesuili- eiente bergen te stellen, ten genoegen van den directeur generaal, den administrateur^generaai en den ontvaJllger-geD^ raal; en zullen gemelde borgen zich moeien verbindeo «f dezelfde wyze, verplichtingen en voorwaarden, als by arliLel 5 van de algemeene pagt-conditien zyn bepaald.

Art 7. By aMten de pagter in gebredte Mijfl. in voegen véomtëld, behoorlijk boi^ Ie stellen of de pagt-pranmgeo op de geconditioneerde termijnen op te brengen, liettij voorden . aanvang of in het begin van de pagt, dan wel daarna, zal die pagt weder opgeveUd en andermaal verpagt worden ten lasten van de» voorschreven eersten pagter, roer sooverre dezelve minder zal komen te gelden; zonder dat by echter. indien de gemelde pagt hooget konit te lopen, daarvan iets zal vei'DiDgen te eischen of pretenderen.

Art. 8. En zal tegen zoodanige pagter, mitsgaders ook tegen deszelfs borgen, voort geprocedeert worden met parate executie, zoo op hunne goederen, als personen, zonder eenige verdere sommatie of regtspleging dien aangaande te houden.

IdOft. M. fH. DAEMDKUI. |0tt

Biet tegaiMiteaBde oeDige «pfkdlatie of pr^vocsliè m OBver* mindert d^elve, térwyi den Lande tea alleo tyde, in cm fan insolventie van den pagter eo zyne borgeo, preferent zal wezen boTen alle andere crediteoren x)mtrend.hare pretensien ten hunne lasten.

Art 9. Indien de pagter geduurende de pagt iuunt te oYerli)deB of anderzints absent te geraken, zal diegeene^^die zynen boedel aanfaard of adninistreenl, gehouden wezen dezelve pagt navolgens de conditien te presteren en daarin te continueren, tot dat het pagt4erniJ!|n geexpireert irfte anders daaromtrend gedisponeert zal wezen.

ArL 10. De pagter zal de vrgheid hebben om deamfioooi, die hij tot het debiet noodig beeft, met kleine vaartuigen te laten afhalen, van waar hij die krygen kan, waartoe hem echter niet vrij zal slaan geld uit te voeren zonder daartoe Tooraf permissie verzegt en verkregen te hebben.

Art. 11. Er zal geene publieke verkooping van am6oen gehouden worden, zoo lang deze pagt zal duuren; echter zal het gouvernement aan zich voorbehouden om al de amfioen aan te sbian, die buit^ de bemoeyenis van den pagter wordt aangebragt, dewelke alleen op Java, Cheribon en in de re- gentschappen van Batavia zal worden verdebiteerd.

Art 12. De pagter zal de vryheid hebben de anifloen, die door Bo^nezen en andere inlanders ofte Chinezen van de overwal buiten hem mogt worden aangebragt, aan te slaan, mits daarvan alvorens kennis gevende aan het gouvernement, hetwelk als dan na biliykheid zal beoordeelen, in hoeverre hetzelve vermeenen zal die amfioen aan den pagter te kannen oTorlaten.

Art. 13. Indien de voorraad van amfioen in 'sLands pak* huizen zulks gedoogd en de pagter kan door toevallige omstandigheden daarvan niet genoeg bekomen tot het debiet, zal hy de vryheid hebben zich by het gouvernement te addresseren, wanneer hem de benoodigde kisten zullen worden a%estaan voor denzelfden prys, als waarvoor die op Javaxioor de prefecten wordt verdebiteerd.

1019 IdOO. H. W. OACNDELS.

Art. 14. Voorts zal de pagtèr het regt hebben om alle amfioen, die door anderen als door hem met kleine ?aarluigra wordt ingevoert or verkogt en waarvan geen kennis zal ge- geven ztjn aan den sabandhaar en licentmeester» Ie mogen aanhalen, mits daarvan dadelijk kennis gevende aan den ad- vocaat-ttecaal ; en zal de pagter daarvan genieten hel Tolle bedragen, na aftrek van 10 percent voor den officier van justitie, die tol confiscatie procedeerd; zullende *de officieren van justilie verpligl zijn in deze, niet alleen aan hem alle adsistenlie te bewijzen, maar ook, ongeacht deze afslaodder amfioeu-handel, inzelver voegen tegen den clandestinen invoer van amfioen te wslken, als bij de wetten bepaald is, terwijl daarentegen alle amfioen, die door ofte vau wegen hem buiten de hem voorgeschreven districten verkogt of vervoerl wordl. zal worden geconfisqucert onder zoodanige poenaliteil, als de wetten op den smokkel-handel dicteren.

Op een onbekenden datum is nader bekend gemaakt, >dal de verpachting der amphioen, navolgens de daarvan bereetls bekend gemaakte condilien, zal voortgang hebben op Zaturdag den 30"'' dezer lopende maand, onder de navolgende, nadere bepalingen :

dat die verpachting zal geschieden bij den meestbiedeade en dus bij den opslag, even zo als zulks in het voorleeden jaar heeft plaats gehad;

dat de nieuwe pachter tegen den 10° of 15° van de aanslaande maand zal kunnen ontvangen vier kisten Ben- gaalsche amphioen, ditmaal voor den prijs van ^1000 Spaanscbe matten per kist;

dat de oude pachter verpligt zal zijn om de amphioeo, die noch bij hem ontvangen staat te worden, aan den nieuwen pachter af te slaan voor den inkoops-prijs :

dat hij de vrijheid hebben zal om zijne benodigde amphioen even zowel van plaatsen, die beoosten het eiland Java gelegen zijn, te laten komen, als van andere, om de West en overwal gelegene*'.

1809. H. W. DAENOEL8. 1013

2 Wintermaand. AansleUing van em kommies bij het te Batavia ^opterigten*' müiiaire kleedifig- en equipe^' meni^magazijn.

Hel tractement van dien kommies bedroeg 100 rijksdaalders, zilver geld, 'smaands.

Zie ook 6 Wintermaand 1809.

2 Wintermaand. Vereeniging van de kuipers- en blok' makers-winkel te Soerabaija met de equipage-werf aldaar.

Is besloten de kaipers- en blokkemakers-winkel in het atelier van constructie te Soerabaija te stellen onder de orders van de marine en uit hel gemelde atelier naar de equipage-werf te laten overbrengen, met last aan den com- missaris-generaal der marine om de weinige benoodigdheden van vaatwerk en blokken voor andere departementen enden Oosthoek op gedachte winkels te doen vervaardigen.

2 Wintermaand. Voorschrift nopens de uitbetaling van maandgelden aan militairen.

Zijne excellentie, in aanmerking nemende, dat de door hoogst denzelve gemaakte bepaling, volgens welke in de uit- betaling der tractementen aan de trocpps gevolgd wordt den voet, die vastgesteld en bepaald is voor de plaats, alwaar de militairen guamizoen houden of cantonneeren, veroorzaakt, dat op de leeningslijslen van een maand dikwijls differente wijze van uitbetalingen moeten geschieden, na mate de troepes meer of minder in mouvement geweest zijn, hetwelk niet alleen diOiciel is in het opmaken van die lijsten, maar tcrens aanleiding geeft tot het begaan van erreuren en fouten;

heeft besloten, met alteratie van de voorschreven gemaakte bepaling, voortaan de maandgelden der troepes te doen uit- betalen op den voel, zooals geusiteerd is ter plaatse, waar zij zich den eersten van iedere maand bevinden of voor dewelke zij, nog op marscli zijnde, gedestineerd zijn.

t9f 4 1000- H. W. OACNOELS.

6 Wintormmm^. Apia$d mh dè ttai^'wMen te Sama^ rêng aem die stad.

Dè stads-kas was door de toeroeging Tan hel oorgeid en de wagen-pacht genoeg yersterkt om in hei ooderhood dier wallen te Toorzien.

6 Wintermaand. Instructie voor den kommies by hel militair kleeding- en équipement-magazijn te Batavia,

Art. 1. Hy zal onmiddelijk ondergeschikt zi|n aan den commissaris-ordonnateur en, by deszelfs absentie, aan dea Gommissaris tan oorlog van het arrondissement Batayia, aan welken hlJ alleen verantwoordelijk is wegens de directie eo administratie van dit magazt|n.

KtL 3. Hg zal van de goederen in zyne administratie beadeR een pakhuis^N^ek op den voet, zooals in dedtffereate civiele admtnisiratieu geintrodaceerd en nader uil bet hierbij geannexeerde model letter A te zien is.

Art. 3. Hy zal maandelQks aan den commissaria-ordon- nateuf in duplo inzenden eene tabelle volgens hel model letter B, aanloouende hetgeen onder primo van ieder maand in- reslaERt geweest en gedurende den loop dezer maand weder is ontvangen en verstrekt, van welke tabeUe een, door dea Gommiasaris-evdonnaleiir geverifieerd^ syne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal aangeboden en de andere op het bnraau van gemèkkB oommisaaris-ordonnateur bewaard zal nroeten worden.

Art. 4. Hy. zal geene veratrekkingen doen» dan op daartoe verieende ordonnantie door den commissaris van ooriog vao het) amondissenienU

Art. ». Alle drie maanden aal hy gehouden syn aan de gedende^rebenkamer in te dienen eene rolle volgens model letter G en daapby annoxeeren, waarop gedurende dezen tt)d de verstrekkitig oF ontvangst gesehiedt.

Art. 6. Hy aal geene goederen, van Samarang ot elders herwaarls gezonden^ ontvangen* dan» ten overslaan eeoer

1609. H. W, OAENDtLS. lOlB

miKtaire cominissie, welke htj van den Gommandeerenden oflScier moet Teraoeken; desgelijks zullen alle goederen, die door de lereranciers afgeleverd worden, voor de ontvangst door eene dergelijke commissie worden geëxamineerd en door gemelde commissiên schriftelijk opgave van hunne bevin- ding aan hem, commies, worden gedaan.

Art. 7. Indien gedachte commissiên de van elders aange* brachte of ter aflevering gepresenteerde goederen goed en deugdtaam hebben verklaard, voor welke verklaring zy res- ponsabel zullen zijn, zal de commies met de ontvangst voortgaan, doch daaraan eenige defecten en gebreken opge- geven zi]nde, deswegens vooraf de orders vragen van den commissaris-ordonnateur of, zoo hij niet in loco is, van den commissaris van oorlog, sub poene van verantwoordelijk te zullen zijn voor alle schadeos, die uit een contrarie handel- wyze zouden kunnen resulteeren.

Art. 8. Indien eenige artikelen van lijnwaden, lakens, casiemieran, enz., in 't magazijn voorhanden, voor den civielen dienst van het gouvernement mogten worden gerequireerd, moet de aanvrage schriftelijk geschieden door den directeur- generaal en voor de afgave door den commissaris-ordonnateur of commissaris van oorlog worden geteekend,

Art. 9. Hij, commies, zal eiken Maandag aan den commis- saris van oorlog opgeven, welke goederen gedurende de verloopen week uit het magazijn zijn ontvangen, hetzij van de leveranciers of van elders^ en daarenti^geo op de daartoe verleende ordonnantiSn verstrekt, met bekendstelling deif regimenten of corpsen, aau wie de aflevering geschil i^.

Art. 10. Bij de verzending van goederen naar plaatsen, buiten Batavia gelegen, zal hij, immediaat na de ordonnantiën daartoe van den commissaris van oorlog te hebben ontvangen, opgave van gemelde goederen doen aan het finantie-kantoor ten einde de cognossementen kunnen worden opgemaakt en verzonden, zullende alle erreuren of nadeelen, die uit eenig verzuim in dezen mogten ontstaan, voor rekening blijven van hem, commies.

1016 1809. H. W. OAENOEL8.

. Art 11. Hij zal zorgen, dat alie de onder z^ne admini- stratie geatelde goederen met oplettendheid worden gadege^ slagen, van tijd tot tyd gelucht en door het aanwenden van alle verdere, daartoe dienstige middelen van bederf bevryd, 't geen inzonderheid moet worden geobserveerd omtrent goe- deren, die nieuwelings worden aangebracht en, uit vaartuigeo komende, dikwijls nat of vochtig zijn, sub poene van verant- woordelijk te zullen worden gehouden voor alle nadeeleo, welke door nalatigheid of negligentie in dezen moglen ontstaan.

Art. 12. Hij zal mede zorgen, dat de onder zyne admini- stratie gesteUe monleringsstukken, équipementen, 'rijd-equi- pages, enz. voor ieder regiment of corps afzonderlijk gesort^rd worden en dat bij de verstrekkingen or verzending geene vei^issingen plaats vinden, maar ieder regiment of corps de voor hem gedeslineerde kleedingstukken en equipemraleo behoorlijk entvangt.

Art. 13. Hem zal maandelijks worden gevalideerd eene somma van zestig rd% papiere geld, tot het inhuren van de noodige koelies, welke altijd in een genoegzaam getal in bet magazijn present zullen moeten zijn om de werkzaamheden met den vereischlen spoed te verrichten.

Art. 14. Hij zal een jaarlijks Iractement genieten vao rd* 5200, zilver geld, en tot assistentie hebben een klerk op een jaarwedde van rd' 240, gelijke munt.

De talrijke, bij deze instructie behoorende modellc^n zijn Ie vinden in Daendels, staat der Ned. O. I. bezilt., bijlagen Hl, militaire zaken, armee te lande, n^ 58.

Zie ook 3 Louwmaand 1810.

7 Wintermaand. Voorziening in de recruteering ie Sa- marang.

Als een type van een echf Daendek-besluit wordt bet volgende overgenomen: Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dal

IdOO. H. W. OAEMOEL8. 1017

onaangezien de reeds voor achttien maanden gegeven orders om bet ^ regiment, het guarnizoens-regiment Tan Semarang en de compagnie rljdende-artilieri& aldaar met Javanen te compleleeren volgens eene daarvan goedgekeurde reparlitie over de prefectures van Samarang, Tegal, Paccalongang en Japara, benevens bet onder de hout-adnilnistralie sorteerende district Rembang, de prefecten en regeulen van evengemelde plaatsen zeer acblerlljk blijven in hel voldoen van hunne quota's; want, dat niet alleen twee ballaillons van het i"" regiment naar Batavia zijn vertrokken» zonder dat aan dezelve een man was gefourneerd, maar zelfs van de recruten, die consecutive voor bel guarnizoens-regiment zijn geleverd, be- reeds een groot gedeelte is gedeserteerd, hetwelk liewijst, dat daartoe het uilschol van volk gekozen wordt en dat, hoewel de gedeserteerde manschappen door anderen moeten worden gesuppleerd, noglans de opgemelde onvei-schilligbeid in de keuze der sujetten en de tmaghcid in de executie van de recrutcering over het geheel voor de oorzaak moet worden gehouden, dal op dit oogeublik nog ongeveer zes honderd mau aan het guarnizoens-regiment ontbreken;

overwegende, dat door den brigadier en chef der divisie van Samarang, de Koek, geene genoegzame aandrang schijnt te worden gebruikt om te voorzien tegen dit euvel; althans dat daarover geen de minste pressante klagten door hem, brigadier en chef, aan zijne excellentie zijn ingezonden en wel niettegenstaande in dezen eene blijkbare inactiviteit van de zijde der bovengedachte prefecten en regenten doorstraalt, zichtbaar conlrasleerende met de spoed en faciliteit, waarmede de benoodigde recruten uit den Oosthoek aan den Lande geleverd worden, zoo voor Batavia, de groote Oost, als voor Sourabaija, alwaar het guarnizoens-regiment zelfs sterker is als te Samarang, ofschoon later geformeerd;

en considereerende de noodzakelijkheid, dat de voormelde prefecten en regenten van Semarang, Tegal, Paccalongang en Japara, zooraede het lid van de hout-administratie te Rembang en de regenten aldaar, door meer slringeercnde

IQia 1809. H. W. OAEMDELS.

middeleii tot eene plichtmaiige acUviteit vmr *8Kooi]i|p dienst worden opgewekt:

heeft, besloten vast te stellen, gelyk geachied bij dezen» dat het gnarnizoena-regiment te Saniarang den 1*° vao Lentenuiand aanstaande yoltallig moet zi|n en dat de prefecten en regenten, die in hunne quota's mankeeren, zuUen worden gestraft, de eerste met een boete van een maand traclement en de laatate met een maand arrest.

9 Wintermaand* Opdratét der fun^im tmi audkeuf' mUitair bij de gamizoms-krijgsraden ie Somoraii^, Sourabaija, AmboUj Banda en Temalen op de fkkaaU aldaar.

11 Wintermaand. Voorziening van Batavia mei vleesdi en visch.

Zijne excellentie, sints lange onvoldaan over de slechte inrichtingen, welke hier plaats hebben ten aanzien van de verzorging van versche vis en van versch rund- en kalfsvleesch voor de gemeente; waardoor die artikelen zoo min goed in qualiteit als in eene noodzakelijke abondantie te bekomen zijn, en wenschende bet vitiense in die inrichtingen te ver- beteren ;

heeft besloten President en Schepenen van Batavia, deo drossaard der Bataviasche ommdanden en den baiHuw van deze stad te gelasten, gelijk zij gelast worden bij dezen, om met onderling overleg te zorgen, dat zoowel de versche visch, als het versche rand* en kalfsvleesch in een genoegzame hoeveelheid en van een goede qualiteit voor de gemeente verkrijgbaar wordt gemaakt, met last ten dien einde om het dorp de groote Marende weder te herstellen, de aldaar volgens besluit der hooge regeering van het jaar 1800 geplaatste galg wegens de door eenige ingezetenen van de Maronde destijds gehoudene verstandhouding met de Engelschen van daar ie laten wegnemen en de visschers te bevrijdaa van

ie09« a W. OAENOEL8. lots

alle vexatien, welke tegenwoordig de uitbreidiiigvaiideviecli- ▼angst en niBflcberijeQ oog sMiudeii mogen beleiiimereB;Toorte bet rand- en kalftvleeach door de eigenaren der particuliere landerijen in de ommelanden van Batavia in een genoegzame hoeveelheid voor de consumtie en volgens een daarvan te maken repartitie aan de alachteryen alhier te doen leveren; en wel te waken, dat deze beesten goed wordtti gevoed en gemest, ais met oehie en oebierkruid, jagong en jagong-bladen en wat dies meer zQ; dat deze beesten, indien zij niet vet en docM^oed ztjn, niet worden aangenomen, maar die het incombeert tot de leverantie vaq anderen verpligt en dak 4e verdeeling over de landeigenaren zoodanig wordt gemaakt, dat die van de lage landen in het drooge en die van de hooge landen in het natte seizoen in de leverantie dezer lieesten participeeren : met speciale aanbeveling voor den drossaard ier Bataviasche ommelanden om de landeigenaren hieraan tan atiptste te houden; en onder te kennon gave w^ders, zoo aan President en Schepenen van Batavia, als aan hem« drossaard, en den bailluw, dat het de intentie is om, zoodra het voordelige effect der voorschreven maatregelen zal her ginnen Ie werken, tot meerder gerief van de gemeente een viscbmarkl en vleeschhal te doen aanleggen tusschen Moleiivliet en. Jaccalra en de noodige wegen van communicatie tot dezelve te doen openen, ten einde zich daarop in hunne te makene schikkingen te prepareeren; zullende verders de noodige voerdrachten tot de uitvoering van dit bestuit alsmede in den tyd tol den aanleg van een viscbmarkl en vleeschhal tuiMhen Molenvliel en Jacoatra van hun worden afgewacht.

12 Wintermaand. Reglement voor de posterijen en voor de inspectie der wegen en herbergen op Java.

Algemeene talingen.

Art. 1. Er zal een ^generaal post wezen worden aaugelegt voor bet eiland Java en relaisen gesteld vau Batavia tot

lOSO 1800. H. W. DAENDEL8.

' Sourabatja, zoo tot transporteering der post-brieven, als tol voorspanningen voor reizenden en publieke postwagens.

Art. S. De generale posterijen zijn in Tier districten ver- deelt, te weten: Bantam, Batavia, Samarang en Sourabatja, van de volgende uitgestrektheid, als: het district Bantam tot Batavia, » • Batavia van de hoofdplaats totKarrangSambong, •» » Samarang van Karrang Sambong tot Samarang en » » Sourabatja van Samarang tot Sourabaya.

Art. o. Over ieder dezer districten zal de surveillance van het postwezen worden gedemandeert aan een apart per- soon onder de benaming van commissaris der wegen en posterijen, wiens werkzaamheden nader zuUen worden bepaald.

Art 4. In elk dezer districten zal een generaal postkan- toor zijn ge^tablisscerd onder de directie, te Bantam van den prefect, te Batavia van het coll^^ie van President en Schepenen, te Samarang van den prefect van Samarang en Damak en te Sourabatja van den prefect van Java's Oosthoek.

Art. 5. Op iedere préfecture, die zich in de postroate bevindt, zal de scriba of een ander intelligent persoon tot post-commies worden benoemd en speciaal als zoodanig fungeren de opzienders in de Bataviasche bovenlanden.

Art. 6. Omtrent de wisselplaatsen voor de rijdende brievoi- post, voor de rijpaarden der reizigers, voor de particoliere relaisen en voor de postwagens zal in de districten van Batavia, Samarang en Sourahaija gevolgt worden de aan- wijzing en verdeeling, voorkomende bij de tabeDen L'. A, B en C, welke aan dit reglement zijn geamiexeert, terwijl de wisselplaatsen voor de rijdende brieven-post van Batavia tot Tjicandee en verder van daar tot Bantam en vice versa vooreerst bepaald blijven op den tegenwoordigen voet of nader zullen worden gereguleert.

Art. 7. Op gemelde wisselplaatsen zullen de noodige stal- lingen voor de paarden, pondokken voor het volk, enz. moeten worden opgericht, gereguleert na het getal paarden, hetgeen na mate der afstanden van de eene wisselplaats (ot de andere

laOÖ. H. W. DAËNDELd. 1021

en de locale gesteldheid der weg nader zal worden bepaald; doch niel .minder als acht en niet meerder als zestien wagen- paarden zullen mogen zijn voor ieder wisselplaats.

Art. 8. De postmeester te Batavia en de prefecten der prefectures, in de postroute gelegen, zijn verantwoordelijk Yoor de behoorlyke verzorging der postillons en paarden in hunne respective districten.

Art. 9. Het rid van Bantam tot Batavia zal bij provisie Toor Lands rekening worden aanbesteed, tegelijk met het rid en de postwagen en relaisen van Batavia naar Buitenzorg ; aan deze aanbesteding zal geaccrochcerd zijn de bediening van postmeester te Batavia met een tractement van rdMOO, zilver, 'smaands, zqomedc gratis het gebruik van stallingen voor 52 paarden, huizinge en lombong op Weltevreden en bet regt om vier wagens te houden, welke reeds door de hooge regering voor de extra relaisen naar Buitenzorg zijn toegestaan. Indien de aannemer van deze aanbesteding een wagen-verhuurderij mogl hebben in de stad, zal hQ dezelve naar het evengemeldc locaal op Weltevreden mogen over* brengen.

Art. 10. Tot gerief en nachtverblijf der reizigers zullen van Buitenzorg tot Sourabaija toe herbergen worden, opge- richt, als: een te Buitenzorg,

» Tjieceroa,

» Beabang,

« Sumadang,

» Cheribon,

. Tagal,

• Paccalongang,

» Samarang,

» Joana,

» Banjer,

I» Sidaljoe en

» Sourabaija. rt. 11. Dezelve zullen ten minste van zes of acht goede

lOtl 1«0d. H. W. OAENDÊl.^.

•hapYertrékkeii met een koets- of wagen-hoiB, potfdefttel en yerdere bt)geboawen Toor de bedièodens, alsmede van een aparte intrek voer den herbergier vooriieii wesen.

Art. 18. Zij zuUen op de minst kostbare wyze worden geêxlnieerd en op pbalsen, alwaar reeds geschikte kcalen aanbanden zijn, daartoe bij preferentie van dezelve emplooi worden gemaakt

Art. IS. Behalve deze herbeiigen znHen mede nog, halver weegs van dezelve, passangrahans worden opgeslagen om de reizigers tot rastplaatsen te dienen, zoodanig verdeelt, ak by de onder art. 6 gementioneerde tabeUen tevens is aan- gewezen.

Art. 14. De ongMen tot het oprigten en onderbonden der herbergen en het bezorgen der postwagens worden gedragen:

in het distriet Batavia door het gonvemement,

en in de districten Samarang enSourabaiJadoordeSidtaBS van Ghertbon en de inlandsche regenten, respectivrifjk, terwyl de houtwerken, ijzer en spt^ers, die voor dezèlven benoodigt zijn, uit 'sLands vooiTaad t^n de inkoops-prijzen znllen worten gerourneert.

Art. IK. Be inkomsten der p08teri|en zullen komen tra voordeele, als:

die van het brieven-port in het district Batavia len voor- deele der stadskas en in de districten Bantam, Samaraog en Sourabaija ten profijtc van het gouvernement ;

de vragt-gelden der postwagens, van Buitenzorg argerekend» ten voordeele van degeenen, door wien dezelve onderhouden worden.

De brieven-fosten, postmeesters ais.

Art. 16. Op ieder der post-stations, gerekend vanBuiten- zorg tot Sourabaija toe, zoomede van Batavia naar Bantam en vice versa, zullen geplaatst en onderhouden worden twee postillons en twee goede paarden, welke postillons by beurten moeten ryden en tot geen andere diensten zuDen mogen

1S00. H. W. DAENOfit». lOSS

gebruikt worden iAb die der pogterijen; ook niet in hunne rente gebindert or aangehoisden, maar ter eontrarie alle faeilileit moeten bewezen worden.

Art. 17. De postiilons zullen tot eigen gemak en bespoedi- ging in de expeditie zich overal, waar de wegen dit niet verhimderen, bcMdienen Tan een postkarrelje, in stede van rQpaarden^ van welk artikel speciaal aan de prefecten, een ieder in den hare, de exeontie, met overeenstemming van de commissarissen over ile wegen en posteryen, wordt gedemandeert.

Art. 18. Gemelde postillons zullra gekleed zijn met een Mnuwe jakket of frak met roode opslagen en dito broek, met een witten posthoorn op de linker arm.

Au. 10. Ieder slatiM zal daarenboven nog moeten voor- zien zijn van twee personen met goede paarden, dienende tot wegwijzers en begeleiders van de postillons, vooral des na[ehts, wanneer zlJ met trandende toortsen vo4)ruit moeten rijden em het vrfM gedierte af te schrikten.

0eze wegwijzers zuHcn maandelt|ks worden verwisseld en bij onveiligheid der wegen de postillons met nog een öf twee gev^apende mannen of wel djaljangs sekars van de ettie Wi8sel|daat8 tot de andera worden geassisteerd, terwijl in bergachtige streken de paarden der wegwijzers tils een tweede paard voor hel postkarretje kunnen worden gespannen om het transport te fedliteren.

Art. 20. De wegwijzers zullen, evenals de poslïttons, b^ benrten hunne dienst nioeten waarnemen en iedere posttUon sleehts van één wegwijzer mogen vergezeld zijn.

Art. 11. 'IngevaÜe er buiten de ordinaire postdagen op de postkantoren gonvernements-brieven ter verdere voort- sdrikking worden afgegeven, welkers bezorging spoed vereischt, en op dat moment geen postillon aanwezig was, zal de regent of hoofd van het district, waarin de post-^tation gelegen is, verplicht zijn tot het overbrengen dezer brieven extra-ordinaire personen te emffioijeeren en hij verantwoor- de!^ warden geftouden voor Me vertraging.

1ÖS4 idOd. H. W. DACNOELd.

Art. 22. Op ieder station sal bet inlandscbe hoofd, hel- welke zich daar bevindt, de executie van dit reglement moeten surveilleren, voor zoover de postillons, wegw^zers en paarden beUeft^ terwijl bij ook nog gehouden zal wezen de postillons bij hunne pligten te homeren en, in geval van nalatigheid of veizuim, daarvan kennis te geven aan den regent, waaronder hij sorteert, en deze weder aan den prefect.

Art. 25. De postillons zuU^ zich, zoo min in de herbergen, als op de wisselplaatsen of elders, mogen ophouden, maar nacht en dag door rijden, in de goede mousson acht ea in de kwade mousson vijf kwartier-uren gaans per uur, en tegen den tijd, dal gewoonlijk de post op hunne stations aankomt, gereed staan en hunne paarden gezadelt bebhen om zonder het minste verwijl de brieven-zak over te nemen en verder te brengen.

Art. 24. De postillons zullen de grootste zoi^ moeten dragen voor de veiligheid van de verzegelde brieven-zak, die aan hun zal worden aanbetrouwd, exponerende des noods hun leven voor deszelfs behoud, en denzelve in den besten slaat de een aan den anderen overgevende.

Degenen, by welke de brieven-zak in een slechte^ of defecte staat mogt bevonden worden, zal daarvoor aansprekd^k en strafbaar zijn.

Art. 25. De posimeesters eu postcommiezcn zullen ont- vangen, stempelen, registreren en depecheren alle brieven en depêches, welke met de post aangebragt en aan hun ter verzending afgegeven worden, en een ieder in den bare het brievenport incasseren. Het stempelen zal geschieden met 'sKonings cijfer, omschreven met de namen der plaatsen, van waar de brieven worden afgezonden.

Art. 26. Zij zullen ten dien einde houden een postboek, ingericht navolgens het aan dit reglement geannexeerde model sub bijlage L". D en hetzelve dagelijks effen moeten stellen.

Art. 27. Zij zullen zorgen, dat de brieven voor iedere plaats afzonderlijk in een paket geënveloppeert en verzegeld

1800. H. W. 0AENDEL8. lOSK

worden, roet bijvoeging van een lijst, aanwijzende derzelver getal en het portgeld, dat daarvoor moet worden betaald.

Art. 28. Bij het afgaan der post zullen alle deze paketten, nevens een opene lijst van derzelver getal en destinatie, in een ledere zak of valies worden afgepakt, welk valies, behalve met het post-cachet verzegeld, nog met een slot zal zijn voorzien, waarvan op ieder postkantoor een sleutel zal worden bewaard.

Art. 99. Op ieder postkantoor zal dit valies door den postmeester of postcommies worden opengedaan en daaruit gelicht het paket of de paketten, welke daar ter plaatse zijn geadresseert, mitsgaders er weder worden ingedaan zoodanige brieven, welke van daar verder gedestineerd zijn, waarna het valies weder met het cachet van de plaats verzegeld en illico zal moeten doorgezonden worden.

Art. 50. Het valies zal, tenzij op hooge order, door niemand mogen worden geopend als door de postmeesters eÜ post-commiezra, respectieve, en indien hetzelve bij hun geopend wierd aangebragt, zullen zij daarvan terstond kennis geven aan den prefect en den commissaris der posterijen, onder welke zij sorteren.

Art. 31. Desgelijks zullen ook de postmeesters en post- commiezen geene paketten mogen openen, die naar andere plaatsen bestemd zijn, zelfs niet onder het pretext van andere brieven daar bij te voegen, die in dat geval in een tweede enveloppe in de algemeene brieven-zak moeten worden gedaan.

Art. 52. Buiten de brieven-zak zullen, op verantwoorde- lijkheid der post-bediendens, hoegenaamd geene brieven mogen worden medegegeven en de genen, welke na het sluiten der brieven-zak op de postkantoren worden gebragt, tot de vol- gende post moeten blijven liggen; officiële brieven zijn van deze bepaling uitgezonderd.

Art. 33. Telkens bij de verzending van het brieven-valies van Bantam, Batavia, Samarang of Sourabaija zal aan den postillon een door den postmeester getekende open pas of postcednl worden medegegeven en in het valies gelegt, waarop

PLAIIAT-BOBI DEC !▼. ^

1016 1Ö0Ö. H. W. OAENOËLS.

het uur vaa deszelCs afrijden bekend staat en waarop aaa ieder ander post-huis almede door den post-commiea het oor der aankomst en het vertrek van het brieven-valies moet worden aangeteekend.

Art. 34. De onder- posUneesters or post-commiezen doen aan den postmeesters vau het district, waaronder zlJ sorte- ren, maandelijks schriflelljk rapport van het door hun ont- vangen hrievenport en om de drie maanden daarvan rekening en verantwoording, met overzending aan denzdven van hel zuiver saldo.

Art. 35. De postmeesters van de respeetivo districten doeo mede om de drie maanden rekening van hetgeen in hunne districten is ingezameld, onder overlegging der boeken en papieren, daartoe specterende, waarvan de saldo's io 's Laods kas zullen worden geteld en wyders gemelde papieren ter examinatie en confrontatie aan de generale rekenkamer aTge- geven.

Art. 36. Aan de postmeesters te Samarang enSoorahaifa zal ter hunner assistentie worden toegevoegd elk een schr^ver. winnende tien rijksdaalders, en een hrievenbestelder, win- nende vijftien rijksdaalders ter maand, alles zilver geld.

Art. 37. De ordinaire brievenpost ri}d af:

van Bantam des Maandags en Vrijdags middags omtwaaii uren,

van Batavia naar Bantam des Woensdags en Zatnrdags des avonds te zeven uren of wel een uur na de aankomst van het brieven-valies van Buitenzorg,

van Batavia naar Samarang des Woensdags en Zatordags voormiddags om half elf uren,

van Samarang naar Batavia een uur na de aankomst der post van Sourabaija,

van Samarang naar Sourabaija en de hoven een uur na het arrivement van de Bataviasche post,

van Sourabaija naar Samarang zes uren na de komst der post van laatstgemelde plaats.

Art. 38. De prefecten van Sourabaya, Samarang en Bantam

lèoè. H. w. OAÉNDÊLè. loa-J

zullen de post niet langer mogen ophouden, als in het yoor- gaande artikel is bepaald; en de prefecten der overige pre- fect ures gehouden wezen dezelve onmiddelijk door te zenden, sub poene van arbitraire correctie, ten ware in zaken van groot gewicht, wanneer, buiten de bij art. 33 geordonneerde aanteekening van den tijd van de aankomst en het vertrek der post op de postcedui, de redenen der aanhouding nog afzonderlijk aan den Gouverneur Generaal ter beoordeeling zullen moeten worden gesubmitteerd.

Art. 39. De extra brievenposlen hebben geen bepaalden tijd van vertrek, maar rijden vice versa, zoo dikwijls de dienst van het gouvernement zulks vereischt.

Art. 40. Voor brievenport zal moeten worden betaald, hetzij dezelve worden gefranqueerd of niet, als: voor brieven, wegende beneden een lood :

van Batavia naar Bantam en Cheribon en vice versa rd» — : 7 Vj

van Batavia naar alle plaatsen onder hel district van Samarang en vice versa, zoomede van Samarang naar Sourabaija en vice versa.. * — : 10

van Batavia naar alle plaatsen onder het dis- trict van Sourabaija en vice versa • — : 15

voor brieven, wegende een lood, het dubbelde en wegende boven een lood tot een once het dubbelde van dien,

voor brieven, wegende meer dan een once, zal per once in rekening worden gebragt,

naar Bantam en Cheribon en vice versa b i : —

Samarang  en  van  daar  naar  Sourabaija, 

mitsgaders vice versa » 2: —

naar Sourabaija en vice versa » 3 : —

voor gefranqueerde brieven een vierde meer.

Art. 41. Van brieven, welke van buitenlandsche etablis- sementen worden aangebragt, ofschoon dit ook met particuliere schepen geschiede, zal tot suslentatie van het postwezen worden geheven, als:

10S8 1B09. H. W. OAENOEL8.

▼oor een brier uit Europa of Amerika rd' S^/,

• • • van de Kaap de Goede Hoop of Isle de France » 1 : —

voor een brief van de West van Indien » 1 : 12

  >       »     uit  de  Oost  van  Indien,  dan  wel 

van China, Japan, enz » 1: —

en voor alle brieven van eene meer als gewoone dikte het dubbelde van dien.

Art. 42. Ten einde hieromtrent alle fraudes voor te komen zullen bij aankomst van eigen en particuliere, HoUandscbe schepen door den. komandant der haven en van vreemde schepen door den sabandhaar en licentmeester van de kapi- teins of gezagvoerders, officieren, passagiers en anderen van de equipage worden opgeêischt de particuliere brieven, die zij onder zich hebben, en dezelve ter bestelling worden afge- geven op het post-kantoor, 't welk mede te Saroarang, Sou- ra baija, Cheribon en alle andere plaatsen op Java bij aankomst van schepen of vaartuigen zal moeten worden io 't oog gehouden.

Art. 43. Niemand, van wat qualiteit ook, zal van de be- taling van brieven port verschoond zijn, uitgenomen voor brieven, welke in officie geschreven worden, mits daarvan uit de superscriptie op de enveloppe of de cachetten be^ hoorlijk consteert.

Art. 44. De inrigtingen der posterijen en post-vrageos van Buitenzorg naar Batavia en vice versa zijn blJ een apart reglement bepaald.

Art. 48. Zoomede de orders op den ontvangst en de expeditie der post-brieven te Buitenzorg.

Herbergen en post^wagens.

Art. 46. Elke herberg zal moeten voorzien zijn van twee goede post-wagens, ieder voor zes personen, dan wel voor eerst van zoodanige andere rijtuigen, als te verkrijgen zoUen wezen, benevens zoovele spannen wagenpaarden, als benoo-

1809. H. W. OAENOEL8. JOSg

digd zijn om de volgende herberg om de Oost of West te bereiken, alle gerekend op dubbelde spannen of spannen van vieren, ieder span voor een traject van twee uren gaans of daar omstreeks, en voorls nog van twee goede rijpaarden ten dienste van reizigers, welke niet verkiezen of aan vrien het niei convenieert zich van post-wagens te bedienen, zoo- mede van de noodige meubelen, ais ledikanten, stoeleut tafels, enz.

Art. 47. De bezorging van deze rijtuigen, paarden, meu- beien en verdere benoodigtheden zal^ ter betrachting van een behoorlijke oecononiie en ter voorkoming van alle ver- keerde directie, geschieden onder de surveillance en door middel van de respeclive prefecten, een ieder in den hare, die van nu af aan verplicht zullen zijn te zorgen, dat, zoodra de herbergen zullen wezen voltooid, dezelve van al hetopge- melde tevens voorzien zijn, op hunne personele verantwoor- delijkheid.

Art. 48. Zoodra de voorschreven herbergen zullen wezen geabsolveerd en de daartoe gehorende wagens, paarden, meu- belen en andere benoodigde goederen aangekocht, zal het onderhoud van deze objecten en van de bediendens, by de herbergen gehorende, gevonden worden, als:

in de districten van Samarang en Sourabaija: uit de door zijne excellentie, den Maarschalk en Gouver- neur Generaal, daarvoor bij besluit van den l'' van Herfst- maand 1808 bepaalde negentig jonken rijstland, waarover de opzichters der herbergen wijders de vrije beschikking zullen hebben, zonder eenige andere lasten daarvan op te brengen als hel gewoone tjoekée:

in de prefecture Cheribon: uit de vijf-en-zeventig jonken rijstland, daarvoor bij het r^lement van bestuur voor Cheribon geassigneert ;

in het district Batavia, gerekend van Buitenzorg tot Karrang Sambong; uit de betaling aan de regenten van rd* 38 'sjaars voor

1030 IdOe. H. W. DAENDEL8.

ieder wagenpaard, 't wrik volgens de bepaling wordt aan* gehouden, in zUvere munt of in koper geld met de lopende agio ; terwijl de postpaarden op den tegenwoordigen voet door de regenten blijven gefoumeert.

Art. 49. De Oosthoek zal aan Rmhang foomeren de noodige paarden en hetgeen verder voor het onderhoud der herbergen, post-wagens en relaisen in dat gansche district wordt vereischt, volgens de bepaling, daaromtrent oader door het gouvernement te maken.

Art. 50. Het opzicht over de herbergen zal door de onder- scheidene prefecten, een ieder in den hare, onder goedkeuring van zijne excellentie, den Maarschalk en Gouverneur Gene- raal, bij voorkeur worden opgedragen aan een der zoons of andere naastbestaanden der regenten, indien daartoe onder dezelve een actief en geschikt voorwerp gevonden wordt, doich anders aan een Europees of zoodanig ander, inlandsch persoon, als zij, prefecten, daartoe bekwaam zulleo oor- doelen.

Art. 51. De herbergiers zullen voor elke herberg in dienst honden de noodige bediendens.

Art. 52. Ook zullen de prefecten, onder nadere appro- batie, schikkingen moeten maken, dat bij de stations, welke gebrek hebben aan het noodige gras, daaraan door de leve- rantie van rijst en padi van de nabij gelegen velden wordt gesuppleert, en nimmer toestaan, dat voor voedsel gdd ge geven, maar altoos zorgen, dat hetzelve in natura verstrekt wordt.

Art. 63. De herbergiers zullen de verteringen der reiagers geheel voor zich behouden en daarvan aan niemand rekening of verantwoording behoeven te doen, doch daarentegen onder behoorlijke recepisse aan den scriba der prefecture, waar- onder zij geboren, wekelijks moeten verantwoorden het gansche montant der vrachtloonen, die zij voor het gebruik der post- wagens en rijpaarden ontvangen, zonder daarvan iets achter te houden, sub poene van over een zoodanige ontrouwe behandeling ten rigoureusten te zullen worden gestraft

1809. H.  W.  DAENDELS.  1051 

ArI. 54. Deze inkomsten zullen bet fonds uitmaken en geaffecteerd blljren tot het onderhoud der herbergen, wagens» paarden» meubelen en andere goederen, tot de gemelde ber- bei^n gehorende» waarvan door de respective scribas, een ieder in den bare, een naauwkeurige inventaris zal worden geformeerd; en hetgeen daarop te kort mogt worden bevon- den» zal door de herbergiers moeten worden veigoed.

Art 5B. Wanneer eenige reparatiên aan de herbergen noodzakelijk zijn» dan wel de wagens, paarden en andere goederen defect en onbekwaam geraken en dus eene ver- nieuwing, voorziening of suppletie behoeven» zal daarvan door de herbergiers respectivelijk worden kennis gegeven aan den prefect» waaronder zij geboren» die» hunne opgaven bij exact onderzoek conform aan de noodzakelijkheid bevindende» terstond de noodige voorziening» vernieuwing of aankoop uit het gemelde fonds op de minst kostbare wijze zal doen ge- volg nemen» geverifieerd door behoorlijke rekeningen» waarbij de gedane uitgaven in detail zuUen moeten wezen gespeci- ficeerd.

Art S6. De scribas van de respective prefectures zullen» een ieder in den hare» distinct boekhouden van hetgeen ten voordeele van het fonds ontfangen en ten laste van hetzelve uitgegeven wordt» met vermelding van de juiste dagleekening der voorschreven ontvangst en uitgave» geverifieerd met de noodige bewyzen» en wyders de inventarissen der herbergen mede effen moeten houden» daarbij afschrijvende hetgeen als onbruikbaar wordt a^ekeurd en weder innemende hetgeen nieuwlings wordt aangekocht, gelijk zij eindelijk ook nog gehouden zullen zijn onder ultimo van Wintermaand van ieder jaar een nauwkeurige opneem van de herbergen en daartoe gehorende omslag te doen en dezelve met de inven- tarissen te confronteren» doende van hunne bevinding rapport in scriptis aan den prefect, onder welke zij sorteren.

Art 57. Evengemelde scribas zullen insgelijks verpligt zijn met ultimo van iedere maand hun boek van ontvangst en uitgave ter examinatie aan te bieden aan den prefect der

103S 1809. H. W. OAENDEL8.

préfecture, in dewelke zij zijn geêmploijeerd, en daamn mede visie te geven aan de commissarissen der wegen en posterijen, zoo dikwijls de laatste dit requireren.

Art. 88. De herbergiers zullen moeten wonen in cif by de herbei^en, occuperende zoodanig apartement, als voor hun expresselijk zal worden argezonderd, zonder zich van de her- bergen te mogen verwydcren builen permissie van de prefecten, respective, or in dringende gevallen steeds zorg dragende, dat gedurende hunne absentie de directie op een ander actief persoon worde ovei^edragen en niets in hun afwezen worde verzuimd of veronachtzaamd.

Art. 59. Alle reizigers, welke zich van de postwagens of rijpaarden der herbergen bedienen, zullen gehouden wezen in de voorschreven herbergen derzelver intrek te nemen en alleen onder betaling aan den herbergier van de hdft van hetgeen zij anders zouden moeten betalen, elders mogen logeren.

Art. 60. Voor iedere vier en twintig uren, welke de reizigers in de herbergen verblijven, zullen de herbergiers mogen declareren een zilvere piaster per persoon en daarvoor aan dezelve moeten bezorgen goede eu zindelijke slaapplaats, voorts 's morgens thee or koffij, nevens eenig ontbyt, en des middags en 's avonds goed warm eeten, alsmede des achter- middags thee of kofBj na verkiezing, terwijl bier, vrijn «i andere dranken door de reizigers afzonderlijk zullen moeien worden betaald volgens den prijs, die daarvoor door de her- bergiers na billijkheid zal kunnen worden ge^scht

Art. 61. Mede zullen de herbergiers voor de bediendens der reizigers lederen dag mogen declareren zeven en een faahe stuiver, zilver geld, per hoofd en dezelve daarvoor een slaap- plaats en twee malen des daags goede mondkost moeten geven.

Art. 62. Zij zullen nog verpligt zijn te zoi^en, dat ten dage, dat de postwagen van hunne herberg afryd, op de passangrahan halver wege van het traject, 't welk gedachte postwagen moet afleggen, koffij en thee gereed is om aan

1809 H. W. DAENDEL8. 1033

de passerende reizigers tot rafraichissement te worden ge- presenteerd.

Art. 63. Wanneer de reizigers tot hun vertrek gereed zijn, zullen de herbergiers hun de reekening moeten maken ▼an hetgeen zij aldaar gedurende hun verblijf hebben verteerd, zoo mede van het bedragen der vragtloonen van de postwagens, rijpaarden of gladdakkers, waarvan zij zich staan te bedienen^ en dit vervolgens door de reizigers dadelijk moeten worden betaald, met eene scherpe interdiclie aan de herbergiers om meerder te eischen, als hier boven aan hun is vergund, sub poene van, niet alleen van het hun aanbetrouwde opzicht ipso facto te zullen worden ontzet, maar daarenboven zoodanig te zullen worden gepunieerd, als na exigentie van zaken zal worden bevonden te behoren.

Art. 64. Aan de gemelde herbergiers wordt mede ten sterkste gerecommandeert de reizigers met alle bescheidenheid te ontvangen en te behandelen en alles aan te wenden om aan dezelve het verblijf in de herbergen gemakkelijk eo aange- naam te maken, ten dien einde zorgende, dat hunne onderge- schikte bediendens zich geschikt en zedig gedragen, de her- bergen, meubelen en andere goederen zindelijk en zuiver worden gehouden, de paarden goed worden opgepast en eindelijk de spijze met de vereischte zindelijkheid wordt toebereid en voorgediend.

Art. 65. De postwagens zullen twee malen 's weeks rijden, hetüj dezelve vragt hebben of nieU vi^elk artikel met den eersten van Bloeimaand in werking zal worden gebragt

Art. 66. Het vertrek en de terugkomst der postwagens zal bepaald zijn, als volgt:

in het departement Batavia: ^

om de Oost:

des Zondags en Woensdags van de hoofdplaats naar Tjieceroa, » Maandags > Donderdags » Tjieceroa > Beabang, w Dingsdags» Vrijdags » Beabang > Sumadang;

1034 1800. H. W. OAENOELS.

om de West:

des Maandags en Vrijdags van Samadang naar Beabang, » Dingsdags » Zaturdags • Beabang • Tjieceroa, » Woensdags • Zondags > Tjieceroa • Buitenzorg;

in het departement Samarang: om de West: des Donderdags en Maandags van Samarang naar Pacealongang, » Vrijdags » Dingsdags • Paccalöngang * Tagal, » Zaturdags • Woensdags ■ Tagal • CSieriboD,

« Zondags • Donderdags • Glieribon • Swnadang;

om de Oost : des Woensdags en Zaturdags van Sumadang naar Cheribon, » Donderdags • Zondags » Gheribon • Tagal. » Vrijdags » Maandags » Tagal • Paccalöngang,

• Zaturdags » Dingsdags » Paccalöngang- Samarang;

in het departement Sourabaija:

om de West: des Zondags en Donderdags van Sourabaija naar Sidago,

Maandags » Vrijdags • Sidaijo » Bantjer, » Dingsdags • Zaturdags • Bantjer » Joana,

• Woensdags • Zondags » Joana • Samarang;

om de Oost: des Zondags en Woensdags van Samarang naar Joana, » Maandags » Donderdags » Joana » Bantjer»

• Dingsdags » Vrijdags » Bantjer • Sida^,

» Woensdags » Zondags » Sidaijo •. Soaraba^a.

Art. 67. Voor het afryden der rijpaarden zal gem be- paalde dag of dagen worden gehouden.

Art. 68. De postwagens zullen nooit minder als met vier paarden bespanneff wezen en ellce wagen vergezeld zQn van twee voorloopers om bij bet verspannen te assisteeren en onder weg, in geval van avari} aan paarden of rytuig, assistentie te kunnen bewijzen.

Art 69. Voor elke zitplaats in de postviragens zal vi}l

1809. H. W. DAENDEL8. 1038

stoiTers per paal, zilver geld, worden betaald of per extra poet met eigen rijtuig voor ieder span postpaarden van vieren zestien stuivers, mede zilver geld, per paal.

Art. 70. De herbergiers zullen echter niet kunnen ge- noodzaakt worden tol het leveren van extra post, wanneer alle de paarden en rijtuigen, welke zij volgens deze instructie verpligt ztjn te houden, dadelijk reeds in gebruik zijn of zonder verhindering der gewoone posten of postwagens niet afgegeven kunnen worden.

Art. 71. De herbei^ers zullen niet meer dan zes personen te gelijk op de postwagens mogen nemen, tenzij de passagiers onderling mogten convenieren om aan een of meer kinderen een plaats te vergunnen, waarvoor in dat geval hetzelfde, als voor andere passagiers, zal moeten worden betaald.

Art. 72. Geen bediendens zullen op de postwagens worden toegehten, maar de reizigers gehouden wezen *zich voor dezelve van gladdaks-paarden te voorzien, ten ware eenige plaatsen op de postwagens nog onbesproken mogten zijn, welke in dit geval voor vrouwelijke bediendens zullen kunnen worden afgehuurd tegen betaling van de vragt, in het voor- gaande artikel gestipuleerd.

Art. 73. Reizigers, die verkiezen eenige pakjes, koffers of andere goederen mede te nemen, zullen gehouden zijn voor ieder pond, welke dezelve meer dan tien ponden wegen, te betalen een rijksdaalder, zilver geld ; en zullen de gedachte goederen nimmer zwaarder mogen wegen dan 35 ft, nog meerder ruimte beslaan dan een voet in de hoogte en breedte en twee voeten in de lengte.

Art. 74. De herbergiers zullen verpligt zijn zich tegen de passagiers beleefdelijk te gedragen en dengeenen, die een plaats beq[)reeken, daarvoor afgeven lootjes, welke gemerkt zullen z^ van N^. 1 tot N^. 6, zullende ^e eerste en tweede plaats zijn op de achterste bank, de derde en vierde op de middelste bank en de vijfde en zesde op de voorste bank, ter keuze van diegeenen, die zich het eerste aanmelden.

Art 7B. De herbwgiers of houders der postwagens worden

1036 ^809. H. W. DAENDEL8.

gerecommandeert en hiermede gequalificeerd om op de post- wagens geen TÜeorgemeene personen te admiUeren, waarmede verslaan worden slaven of gemeene inlanders, welke laatste ten minste niet tot de heffe des volks gehoren, maar van eenige staat, qualiteit, oï goede conditie zullen moeten wezen, zullen zlJ op de postwagen kunnen worden toegelaten; nog dezulken, die dronken zijn, of voor het afryden met de overige passagiers rusie maken, dan wel dezdve kwalijk en brusq behandelen, vooral wanneer fatzoenlyke lieden en vrouwen op de postwagens mede plaats hebben genomen.

Art. 76. De koetsiers zullen verpligt zyn, sub poene Yan eén strenge correctie, indien een of meer der passagiers en vooral vrouwen, hetzy by het afryden van een hoogte of om andere, bilUjke redenen, zulks kwamen te verlangen, stil te houden en aan de begeerte van de passagiers in diergelyke gevallen te voldoen.

Art. 77. Op de passangrahans en wisselplaatsen voor de postwagens zullen altoos in gereedheid en in goede order moeten worden onderhouden drie spannen paarden van vieren met twee stellen tuigen en de bediendens, die daarby geboren.

Art. 78. De passagiers zullen op de vrisselplaatsen niet langer mogen vertoeven, als ter verspanning noodig is.

Art. 79. De postwagens ryden af van de herbergen en komen voor dezelve aan ; geen passagier kan vorderen om daarmede te huis te worden gebragt, ten ware zyne woning in den weg lag, in welk geval hy kan afstappen.

Art. 80. Wannen de viragen-, ry- en gladdaks-paarden van de laatste wisselplaats der herberg, van waar zy zyn a%e- reden, aan de volgende herberg aankomen, zal voor detelTe goede zorge moeten worden gedragen door dengenen, wdke met het opzicht der laatstgemelde herberg is gechai^eenl, tot zoolange de gedachte paarden kunnen worden a%ehaald van de herberg, waartoe zy geboren.

Art. 81. Voor een goed rij-paard of koeda aloes zal een halve ropy, zilver geld, en voor een paard voor de bediendens of koeda gladdak vier en een halve stuiver, mede zilver geld.

1809. H. W. OAENOELÖ. 1057

per ieder uur gaans or drie palen moeten worden betaald, met yrijbeid voor de berijders om zonder betaling op bunne paarden een klein pakje oï kempek mede te nemen, niet te bovengaande de zwaarte van tien ponden gewicht.

Commissarissen over de posten^ posfenjen en wegen.

Art. 8S. De commissarissen over de posterijen bebben, een ieder in bun district, de surveillance, zoo over de pos- terijen, inspectie der wegen, als over de berbergen.

Art. 83. Speciaal moeten zij informatie nemen, oï de wisselplaatsen voor de paarden op de. bepaalde distantien zijn geplaatst : of het noodige gelal paarden, wagens en man- schappen, zoo koelsiers, als postillons, op de stations en in de herbergen altoos gereed en voltallig zijn ; of de herbergen goed en zindelijk onderhouden worden; en in het generaal letten op de uitvoering van alle de orders, in dit reglement vervat.

Art. 84. ZIJ zullen de wegen van tijd tot tijd inspecteren, doch zoo min daarin, als in de zaken van hel postwezen directe bevelen geven, maar aan de prefecten, postmeesiers of poslconimiescn observeren de afwijkingen of verwaar- lozingen, dan wel slechte directie, die huu mogl voorkomen, en de verbeteringen, die naar hun gevoelen, in den geest van dit reglement, zouden behoren te worden ingevoerd.

Indien de prefecten zich deze hunne reflectien ten nutte maken, doen zij daarvan geen rapport, doch wanneer dezelve daarentegen blijven buiten gevolg, geven zij van hunne be- vinding en bedenkingen kennis aan het gouvernement.

Art. 88. Ten einde in staat te zijn om dit behoorlijk te kunnen nagaan doen zij vier malen 'sjaars een generale visitatie en inspectie van de wegen, postkantoren, herbergen, passangrabans en wisselplaatsen in hunne districten en verder zoo dikwijls, als zij dit noodig oordeelen of voor den dienst van bet Land mogl worden gevordert.

Art. 86. Zij visiteren en examineren op gemelde bunne inspectien tevens de kassen, boeken en papieren van de

1058 1800. H. W. 0AÉNDEL6.

postmeesters, postcommiesen cd Yan de herbergiers, reiatif hunne gehoudene administratie, ten einde met te meer grond te kunnen beoordeelen, or alles naar de order behandelt is.

Art. 87. Indien het bij de Tisilatie aan hun UQkt, dat de behandeling is conform aan het reglement, geven zij daarvan aan de postmeesters, postcommiesen en herbeigiere een declaratoir tot decharge van dezelve, doch vermeenende hierin uilhoorde van gebreken en abnisen te moeten difficul- teren, daarvan kennis aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.

ArL 88. Zoodra zij van eenig prefect, postmeester of postcommies narigt erlangen, dat zich vertragingen in den regulieren voortgang der posterijen, enz. voordoen, zuDen zij zich, des noodig, in persoon dcrwaards begeven en terstond den prefecten zoodanige maatregelen aan de hand doen, waardoor die gebreken kunnen worden verholpen, gevende in zaken van eenig belang daarvan tevens kennis aan lijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal.

Art. 89. Zij doen alle drie maanden, na het Tolbrengen der generale visitatie en inspectie, van hunne bevinding rapport aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal en jaarlyks een generaal verslag, waarbij zg voor- dragen de verbeteringen, die zij zouden meenen, dat, zoo ten aanzien der wegen, als van het postwezen, nog zonden kunnen worden ingevoerd, doch, voor zoolang het tegen- woordige reglement nog niet compleet zal wezen geintrodu- ceert en in allen opzichten geconsolideerd, maandelijks rapport van de vorderingen, die daarmede gemaakt zyn.

Slot.

Art. 90. Wordende met de executie van dit reglement belast bet coUegie van President en Schepenen te Batavia en de respective prefecten van Javasch Noord-Oostkust, de Jaccatrasche- en Preanger bovenlanden, Gheribon en Bantam en met de surveillance van dien de commissarissen over de wegen en posterijen, een ieder, voor zooveel hem coneemeert.

IdOd. H. W. OAENOËLd.

10S9

MoDKL LmiR A.

Düirict Batavia. VERDEELING der stations voor de postwagens, de rijdende brieyen- post en de rijpaarden der reizigers, met aanwijzing der lierbergen, passangralians en bamboese stallingen ▼oor de wisselpaarden in de route, gelegen van Buiten- zorg tot Karrang Sambong.

RegentschappeiL

MerkfialeD.

Iloofil-negoruco ea otinpoags.

Statimu

Herbalen, paamDgnlians en

18

U 47

80 83 86

80

60 63 64 67 71 78 79 O 86 89 9S 97 101 104 107 110 114

119 fiS 197 153

Buitemorg

Wangoog

Aan 4e OftnQde tui de rivier

Xjiliwoog by de campong

Btfoe.

De waroog Tan Levie Malaag.

Tjiceroa

Toegoe aaa den Toet tbd éeo

l>erg MecheouukNi .... Beneden de rifier T|leliwoag,

aan de4« ovtnraart der rivier De aanboogte Tiadat. . . . De rivier TüeboMloeng. . .

Tjiepanaa

Tjieberang.

De waiong Xjoejiediel . . .

Tjieai}oer

De beovd Moeqjoel ....

Tjierojong.

Tuin Tjidammer

Boabang Tjianjoer

TNando

TllelaBUp.

Xjietapot

TJiarangrang

Tjiapadie

Hek gpbuRt fiojong Tjoeroi-g agong . .

I^jiemabie. . .

Tjieieppai. . . .

Tjlabi^ïimg . . .

Oejong brom. . .

10

Een herberg en ttalliog. • atalliog voor wiaaelpoaideB.

herberg on nacliivorblur. stalling voor wisselpaarden.

berbeig en nacblverbl^fl otalling voor wisaelpaaiden.

plaats.

stalling votr wissolpaarden.

1040

1806. H. W. OAENDELS.

Regen iscbappeo.

MfrkpaleiL

Hoofd-ofgorQco en campongs.

StstioDs

a

il

en stallingen.

156 140 lU

148

IKO i»6 161 164 167 170 1173 177 181

Tjienoenoek

Pttser TJieiooo bQ Aodawadak.

Tjiepelles . ,

Tjielingoar (oude passaogn-

han)

Op da berg PoUa

By Sumadang

Tjiabram

Do aanhoogte Pagruuiasao. . Ifeove) Taogkonuk' .... Bu bet gehngt Tjatjaban . . Aanhoogte Tjombong. . . .

HcaTcl Tjieboor

De heafel Astapa

11

» 30 SI

33

35

34 IS

35 — 36 37 13 38 39 40 41

Ben Mailing Toorwimelpacrü- <

berbeng en nacfacv«rfcl4}{. sulling WO

Model Lbttbr B.

District Samarang, VERDEELING der stations voor de postwagens, de rijdende briereD- post en de rijpaarden der reizigers, met aanwijziiij der herbergen, passangrahans en iMiniboeze stalUnjren voor de wisselpaarden in de route, gelegen van Sama- rang tot Karang Sambong.

Prefóotures.

Samarang

PaccaUmgang ,

Markpalen.

1 6 10 14 19 95 30

34

38

NegortJen of dessa's.

Samarang

Toegoe

la 'tboscb van Hankang Hoofd negory Caliwoengoe Gaodal. .

Troeko

Bq de negoru WiUerie .

Stations

I

Herbefgen, paasaagTabaa» en atallJngwL

Een hcrbeig en ataOi^.

•talling ToorwiaMlpainl'fl

•tailing morwiavIpaaTrfA.

léOd. M. W. ÖAENOÈLê.

i<)4i

Statioot

PreTc^turet.

Morkpaleo.

NrgorQan of dMsa's.

il

Is

Herberifeo,

en stallingeo.

Pdccaloogang .

Tmï.

Itmbon

M

48 BS

88 64 70 76

M 86 eo87 Men 93

99 106 iH 114 118

m

1i8 13S 188 lU

149 60 160

153

160 163 en 164

167

176

180

187

Kadawo«B8

Oe4jong goenong, aan de west-

ittde

Nabo de n^gor^ fiarang. . . Het fort Paecalongang . . .

• ■ ■ ... By de riTier Tjoemal aao de

Oostkant Babakan ....

Tjapang

Pamalaog

Randoe I^owang en be westen

Randoe Lawang

Beweslen MoeiabaUa. . . . Beoosten de herberg van Tagal.

Bai^ar Ai^ar

Brebes

Bangsrie

Sragaloewat

Bewesten Kamoeraog . . . Beweaten de brug kali Tagjong. BO de Passangrahan Losarie .

• ■ • Gabang . ■ Pang-aring-ao

kfoeniloe

Het fort Cheribon

Ploeinbong

Passangrahan Polimanang . . Paijyaga-ang assem .... Pasaangrahan Pongas. . . .

BO Tjikro

Batoe Novo

Passangrahan Karang-sambong bo de rivier Tjinianok . .

Een

10

13

18

14

15

16

stalling voor wisaelfMarden.

herberg en stalling, stalling voor wisselpaarden.

passangrahan.

stalling voor wisselpaarden.

pasaangrahan.

stalling voor wisselpaarden,

a >

herberg.

stalling voor wisselpaarden.

passangrahan.

stalling voor wisselpaarden.

herberg.

stalling voor wisselpaarden.

passangrahan.

stalling voor wisselpaarden.

passangrahan.

stalling voor wisselpaarden.

passangrahan. *

Aanmerkingen. Ue ardeeling der stations (lusschen de 1 en 30 paal) an 4 paal is geschied om de stalling in de hoord-negorij van Caliewoengoe in Candal ie plaatsen, kunnende het traject van 30 paal na de verbetering Ier wegen als nu zeer wel met 5 bespanningen gereden worden.

De stations van paal 30 tot 42 zijn om de menigvuldige boogtens lil laagtens en de zware weg bij de minste regenbui op 4 paal ifgedeell, kunnende, zoodra die weg naar behoren is opgemaakt, liet 2 bespanningen worden, gereden.

rLAEAilT-BOEK OBEL XV.

06

104S 1809. H. W. OABNOElJt.

MoDiL LnriR €.

IHsiriet Saumbaija.

VERDËELING der stations yoor de postwagens, de rijdende brieveu post en de rypaarden der reizigers, met aanwi|xini: der herbergen, passangrahans en bamtioese sldltiigeii Yoor de wisselpaarden in de route, gdegen Tan Sawa rang tot Sourabaija.

MerkinOea.

SiaikNitl

PreTectum.

Negonjen of dflMt*!.

i

il

Heriieigen, paiwiigrilua>

.i

M

tenanog . . .

1 &

mÊnag

1

1 K

fahmÊ^m^MÊhn^

» B|

tt de apniii Meoangui . . .

i

1

» ataBiag toot wwwlj^n,-

U W

egoru Poelak ',....

3

— '

• > •

f6 U

oofd-negoru Dtinak ....

4

3

• • •

10 a

5

—

.

ü

• • > Aloewm . . .

6

4

• • .

*•

• . KaxangaAJer

7

—

• • •

u ' u

uord.ii«goru Koedui. . . .

8

5

39 |B

i) de dessa Tjikolo ....

9

—

sialUag voer wil wdpiné^

U

» ■ > AUDg.aliiiK wiar .

10

6

» ■ • •

49

• • Langiuui. . . .

11

• . .

54

• • . Kabi<üang . . .

1i

7

• . .

59

• Dodoi van Joaoa.

13

—

•

Juana

04 , H

m run Joana

14

8

hfldieig ett >ulluis

60 D

e Degoru Maogouan . . .

19

—

•tattiBg twr wiameii^i *•

KtimlNiiig ....

74 1

Tjandie. ....

16

—

• •

78 '

L«^

i"

9

.

8S 1

Godo

16

—

1 • • •

88 '

• Eodeo

19

—

• • •

93 1

Seloekie ....

90

10

. ptitiingraliaa ol rmtfi^

.

96 1

Tatang

il

—

1 ttalling veorwiaaripai:^

105

Kiagan

tt

11

• • • •

108

SaiMg

93

—

.

115

Boelre . . . , .

14

—

1 • • .

117

Bamjar

95

11

. iMriwig « «tallu^.

li3

• Cajang uwaag . .

«6

—

flttUnig foecwwidiatrir

147

Galagan ....

«7

13

■ • •

13i

. Lepen geiMOg . .

16

—

.

137

I Genappie. . . .

19

—

1 • • .

ToelMin

Ui Q

Boipong KamerUD ....

80

14

.

146 B

Q de negoitJ Giaaik ....

31

—

» • •

150 N

egoru Uswig

n

15

» paaaaagralflui uT ru>(|iAti >

155 11

i'tba

«cli ?an oud SidaUo .

83

16

•talling foarwiiMnlmiiri. .

MÓft. H. W. OAENOCL6.

«104$

Merkpalen.

NegorUeo of dcMa's.

Stations

1

1

11

Ueriiergen, pusangrahinfl en alallingen.

Ti«Ud

Nitlaijue

linssée

160 165

I7Ü 175 179 184 189 194 199 104 309 143 147

Aan de desM Brondong. . .

In 'tboMh van de JMgorU

FaUunng

In 'tbowh van Solo dingen . Hoofd-negorU SidaUo .... Gampong Pagendene .... Taiubtnger te Sambagat. . .

Uel fort Grissee

Negoru Epeek

Selower negorU Uatjie . . .

Negoru Soegiang

• Siemo Kalaughau . . SourabaUa

34

S» 36

87 38

39 40 41 41 45 U 45 46

47

48 49

10 14

H

Een ataüing voor wiaselpaarden.

• • ■ •

• • • •

• herlierg en nacblverblvf.

• » ■ 1

stalling voor wiiselpaarden. ■ > > •

• ■ • >

• B ■ •

. herberg en nachtverblQt

Model Lkttsr D.

MODEL, waarna het postboek van de postmeester en post- commiezen moet worden ingericht.

Aankomende brieven op dag, den 18. . .

Namen

der plaatsen.

Brieven. Port-gelden.

I Gefranqueerde I l^ort brieven. derzelven.

Totaal.

1044

1809. H. W. OACNDELft;

Afgaande brieven op dag.

Namen der i^aatsen.

Brieven.

n . , . i Getranqueerde ■ IVwl Porli^elden.! ^^^^^^ ^^^^^^^^

Totaal.

Opheldering.

Ieder postboek moet bestaan uit zooveel halve bladen, ab er dagen in het jaar zijn, ordentelijk ingebonden en ingerigt volgens het model, doch de bladen kunnen van groter papier zijn. Dè namen der plaatsen van ieder district moeten altoos uitgedrukt worden, zoo voor de aankomende, als afgaande brieven; en, indien van sommige plaatsen geen brieven ont* vangen worden of derwaarts te verzenden zijn, voor dezelve een streepje worden gehaald

In de rubricq der brieven moet achter iedere plaats, van vraar dezelve komen of voor dewelke zij gedeslineerd zijn, gespeci- flceerd worden de verschillende port-geMen, ten laste van dezelve vallende; bij voorbeeld : zes van 10 stuivers a rd* 1 : IS, twaalf van 7 Vs stuivers, rd' 1 : 42, enz., om vervolgens in bel rubricq der port-geldeu te worden samengetrokken.

Zie ook 1 Zomermaand 1810 en 11 Julij 1811.

1809. H. W. DAENOEL8. 1045

12 Wintermaand. Verpachting van de i^gemeene middelen van het komngrifk Jaccatra** voor het jaar 1810.

Van wegens de hooge regeering deser landen wordt een i^elQk by dezen geadverteerd:

dat op Zaturdag den 30* " van Wintermaand dezes jaars, ten gouvernements huize, staande op Molenvliet, 's morgens ten acht uren, door de generale directie publiek geveBd en aan den eerstmijnende voor den tijd van een jaar, ingaande met primo van Louwmaand 1810 en eindigende met ultimo van Wintermaand deszelven jaars, zuUea worden verpacht de gemeene middelen van het koningrijk Jaccatra, namenlijk :

de inkomende en tdtgaande regten of de boom,

» ingevoerd wordende Westersche lijnwaden,

» groente-kramen en winkels,

het hoofdgeld der Chinezen, » slachten van vee,

• ^» 9 varkens, geschore bokken en schapen,

kerven van de Chinasche tabak,

de vraschkaarsen,

• ryatmarkt en daaronder de over zee uitgevoerd wor- dende rtfst,

de berbei^en binnen en buiten de stad,

• hane^vechterijen,

» top-tafels en de pho en tojrfio,

vischmarkt,

» waag,

• waijangs en

» handel aan de schepen en vaartuigen; dat de pagt der inkomende en uitgaande regten of de

boom, die van de waag en die der Westersche lijnwaden

dit jaar rader de navolgende conditiên zullen worden ver-

pagl, ak:

1® dat alle zoodanige goederen en koopmanschappen, als te voren aan de pagt van de boom onderhevig zQn geweest en alhier zullen worden aangebragt, zoo uit Europa»

f04G 180e. H. W. DAENOEL8.

Amerika» als Isle de France, benevens die van de West van Indiön» niet onder de voornoemde pagt zullen vrorden gerekend, maar daarvan aitgezonderd blijven; S* dat daarentegen de aaagebraeht wordende goederen door aankomende scbepen en vaartoigen van Atchim ofte uit de Noord ea Oost als voorheen onder de pagt-gerech- tigbeid van de boom zotten blijven b^frepen; 3* èati onder de pagt der inkMnende Westersdie lijnwaden mede niet zaHen worden b^repradegrootecaigaBoenen. die direct uit Bengale of andere plaatsen om de west van Indien worden aangebragt, en deze pagt dns eenl^k betrekking zal hebben tot nindere vaartoigen, die van Atcbim, Rionw en andere dbrgelyke pfeatsen lyavraden aanvoeren ; 4® dat de pagter van de boom gebonden zal zijn om onder opzigt van den sabandbaar en Kcentmeester bij aanbreag van zoodanige goederen, als hier boven by aflt. 1 ea 5 zyn nttgesloteny de voornoemde pagt van in- en uitgaande regten te heffen voor rekening van deo Lande en het profluerende daarvan, na aftrek van de daarop vaüeade ongeMen, telken reize by aanbreng van ieder scbip of vaartuig in 'sLands kassa over te brengen en te ver- antwoorden;

dat evenmin in het jaar 1810, als in dit lopende jair, eenige thol geheven zal UMgen worden van de van Java*s Noord-Oostkust en de prefecture van Gberibno ofte den ressorte van deze hoofdplaats over zee ingevoerd wwdeode ryst en de gewoone geregtigheid van dat graan, die van hier naar elders over zee wordt uitgevoert, mede op den voet van dit jaar deor den pagter van de rystmarkt zal worden geheven;

dat zijne excellentie de keere Maarschalk en Gonvemeur Generaal de noodige maatregelen beeft genomen om Batavia van eene meerdere hoeveelheid viseh te doen voorzien: doch dat de pagter van de vïschmarkt zich daar en tegea tal moetem onderwerpen aan de verplaatsing van de vinhniarlt

1809. H. W. DAEMDEL8. 1047

of zoodanige andere sohtkkingen, als het gouvernement zal noodig oordeelen;

dat ingevolge de conditièn, waarop de domeinen van den Lande op en langs Java's Noord-Oosikust zijn yerpaeht, TermeU bij publicatie van den 18^ Zomcrniaaml l^SM, alle zoodanige lijnwaden, Ghinasche, Japansche ofte andere Treemde goederen, welke yan andere plaatsen builea bet eilanè Java op Samarang, Sourabaija of Grissée worden aangebracbt, zooals daarbij is gepermitteerd, onderhofig Mijtten aan de tol-geregtigheid alhier en, voor zooveel dezelve bedraagt, ten voordeele van den Balaviasehen pagter aldaar worden inge- vordert;

dat onder geene der voormelde paehten begrepen zal woMn de bazaar M^ Builensorg, doch dat daarentegen dat gedeelte van Grauwang, betiveik aan de Bataviasohe onmiehinden is gevoegd, het gev?ezene regentschap Tangerang en de geconquesteerde Bantamsche landen onder dezelve zullen sorteren;

^t de pachlscbal van Me de pachten aan den Lande zal moeten worden opgebracht voor drie-vierde in papieren geM* en hel overige een-vierde in kopere n^unt zonder agte, met vr^heid voor de pagters om de tol-gereebtigheid mede voor een-vievde geéeelte in koper geld te mogen heflen, voor zoover dit zonder bezvraar kan geeehieden;

dat bovenstaande pagten wijders zullen worden opgeveilt en verpagt op zoodmige eenditiên en voorv?aarden, als vermeld staan btj de pagtconditiên, in den jare 179Tgeêma- neert, en de daarin voor de verpagting van den jare 1800 en zedert gemaakte alteratifiii en aapliatiên, zooak dezelve gedrukt te lezen zijn in het slads heerenlogement, by den ontvanger-generaal, den sabandhaar en Heentmeesler, den kapitein der Chinezen, den majoor der Moeren en den kom- maadaÉt der Bi^ers;

zoHende* ten voorschreven dage almede worden verpagt de onder de prefecture Bantam gehoorende pagten; als:

de booÉi en verscheidene maandeli|ksche pagten.

1048 1B09. H. W. DAENOEiB.

de groote pagt van gambir en tabak,

het buffek vet,

de yeUen en hoorns.

drooge pinang^ rampa rampa, onde klappen,

potten en pannen of grebliks, lonthar en yiaryTers,

carrang of oeslera tot het brandm van kalk, en alle zoodanige pagten, als daaronder begrepen en be- vorens van wegens den Koning van Bantam zyn verpagt ge- worden en hierbij niet aangehaaM magten wezen, onder dezelfde conditien, als door dien vorst zijn daaigealeid en waarop de verpagting jaarlijks is geschied, met deien ver- stande nogthans, dat alle de voornoemde pagten niet ieder afzonderiyk, maar gezamenUJk zullen worden verpagt; terw^ van deze betaling van pagt niemand, hoegenaamd, zal zQn uitgezondert of ontheven;

wordende egter onder de voornoemde pagteo niet begre- pen» maar zullen daarvan uitgezondert biyven de oavdgeode pagten, dewelke ieder afzonderlijk aan de meest biedende op Bantam zelve zullen worden verpagt; te weeten: de bhdjan,

al het zout, dat op Bantam aangemaakt wordt, de sirie en kalk op Tanara,

» prauw balok op Tjabanay. a» gambir en tabak op Margalanga, » visch op Terate, het' brandhout op Garangantoe,

benevens onderscheidene passers, als op Geram, Margalanga, Margasane, Kaladran, passer Lanie, Goelantjier en Badja Nagara; terwijl voorts een ieder, die tot bet aanslaan der voor-

1809 H. W. OAENDEL8. 1049

schreyen pagten genegen mogt zijn, yerdagt wordt gemaakt, dat de pagten gehouden zuUen wezen aanatonda en alvorens zich Tan bet gouTernementa huis voornoemd te begeven, tot volkomen genoegen van de generale directie en, wegens de aangeslagen pagten op Bantam, van den prefect aldaar» te stellen sufficiënte boi^en, welke zig, nevens den pagter van iedere pagt afzonderlijk» elk in solidum en onder renuntiatie van de beneficién ordinis, excussionis et divisionis zullen moeten veitinden tot de prompte voldoening der pagtpennin* gen op de bepaalde tijden; terwgl zoodanige pagters, als zich zouden durven verstouten by bet doen van eenige ver- zoeken aan de hooge regering gebruik te maken van mis- leidende opgaven,, getrokken uit vervalscbte boeken, gesleld zullen worden in handen van het officie fiscaal om als falsarissen gestrafd te worden;

onder verdere bepaling, dat de pagt van het hoofdgeld der Chinezen alleen door Chinezen zal mogen worden ge- mijnd en dat de geene, welke participeren in de pagten van :

de inkomende en uitgaande regten of de boom,

het slagten van vee,

de varkensBlagteriJen en

bet boofd-geld^der Chinezen, als van ouds geene medestanders mogen wezen van eenige andere pagten*

En opdat een iegeiyk hiervan kennis erlange, zal deze worden gepubliceert en, zoo ter dezer hoofdplaats, als op Bantam, in de HoUandsche, inlandscbe en Chinescbo tal^n worden geaffigeert ter plaatse gebruikeiyk.

12 Wintermaand. Reglenwnl voor hel onderhoud, enz. van *gLands lijfeigenen en keUinggangers.

Is besloten:

Ten eersten: dat, aanvang nemende met den eersten van Louwmaand 1810, alle 'sLands lijf-eigenenen kettinggangers op eene egale voet zullen worden onderhouden en verstrek-

ItWO 1809. H. W. OAENDELd.

kin^ eri^ngen, conform het door de heeren rapporteurs orer- legd tarief, en hetzeWe mitsdien te approberen(*).

Ten tweeden: dat ieder hoofd, chef of baas Tan eene administratie, voor het einde van elke maand, lal moeten fenraanfigen of dóen Venraardtgeu' eene exacte Bjst en ordon- nantie, door zQne handtekening bekragtigd, van de slaven of ketfinggangers, welke onder zQne administratie of beharing zQn, met bijvoeging van de ciasse, waartoe zij behoren, en ingevuld na het voorschreven tarief; op welke lt|st en ordon- nantie de daarbij gevraagde verstrekkingen uit 'sLands pak- huisen znQen virorden voldaan.

Ten derden: dat vervolgens door de onderscheidene die6 om de drie maanden naanwkenrige lijsten van de onder bun sorterende* steven en kettinggaagers aan de generale r^en^ kamer zullen moeten worden ingezonden ter confrontatie met het tarief en met de ordonnantlên, bt| de administrateurs berustende, waardoor het contrasigneren der maandriijksche ordommnllén van dezse verstrekkingen kan wonten verrayd, evenals zulks omtrent de verstrekkingen voor de marine en armee is bepaald.

Ten vierden: dat voorls door ieder departement aan de slaven en kettinggangers onder hare directie onder ultimo van Zomermaand en ultimo van Wintermaand of twee maal *sjaars zal moeten worden verstrekt de benoodigde en b^ tarief bq>aalde kleAng, hetaij bij aanbestedABg of inkoop, mits daarop vooraf erhingt hebbende de approbatie vaa het gouvernement; met last aan de voorschreven hoofden of eiieCs om op hunne verantwoordelQkheid voor de rigtige uHdeeling en verstrekking te survdOeren.

Ten v^fden : dat de slaven, op het secrelar ij dcaer regeering en 'sLands drukkerij dienst doende, niet meer appart, maar begrepen en onderhouden zullen worden op dezelfde voet

(') De Raden ordinair eo extra-ordioair van Indiê. Mr H. A. Parré eo W. Wardenaar, badden «eene generaale cynosnre** voorgedragen voor bet bcwiste onderbond > onder exhibitie Tan een daarvoor geformeerd tariT*. vrelk tarief niet h aangetroffen.

1809. H. W. DAENOEL8. lOBl

ak de overige daveo, welke in het goayerneirieiits haie of MoieDYliei dienst doen, en dezelve nutadien te slelle» onder em chef en hiertoe te benoemen den eerslen gezworen klerk Ier generale secretarQ^ niet last, inyoegen Toormeld, voor hunne randzoenen en kleding te zorgen.

Ten zesden: dat wydera de overige slaven of keUinggangers onder derzdver tegenwoordige hoofden znHen Uyven sorterai en de voormelde verstrekUngen zullen erlangen, met dion verstande nogtans, dat de lijf-eigenen, in het Ghinesche hospitaal getai|doi|eert, evenals tot nu toe heefl plaats gehad» door dit gestigl zelve zollen moeten worden verzorgt; en

Ten zevenden : bet opgemeU tarif, nevens extract deaes, te doen drukken ten einde aan de des inenmberenden te worden uitgereikt.

12 Wintermaand. Vaststelling eener boete van 100 zi/- veren ducatons op het ondertrouwen aan huis te Soe- rabaija^ in stede van op hel stadhuis.

Deze boete kwam ten voordeele van de stads-kas.

Vroeger gaven de ondertrouwden aan huis een geschenk naar goeèrinden aan de commissarissen uit den Raad van justitie, die den ondertrouw verrigtten.

12 Wintermaand. Ontlieffing van den prefect der Jaca- irascbe en Preanger bovenlanden van de werkzaamheden van commissaris der wegen en posterif en in hel district Batavia.

Een ambtenaar werd speciaal voor die werkzaamhed)9n aangewezen »op het daartoe staande traclement".

12 Wintermaand. Regeling nopens de correspondentie met het Opperbestuur in Nederland.

De Regering vereenigde zich met het volgende voorstel van den Gouverneur Generaal, luidende in substantie:

dat, toen zijne excellentie in Lentemaand jongstleden aan deze regeering bet voorstel deed om als een gevolg van de

1082 1809. H. W. DAENOELS

afiMshafiBiig vaïi de post van gebeimschryver van den GouTenienr Generaal het cooripieeren yan alle rapporlen en miasifes van wegens bet lichaam dezer regeering aan zijne excellentie den minister van Zijne Majesteit tot de zaken van kdonien, hetgeen anderzins den secrelaris dezer vergadering zou hebben geimcumbeert, over te laten aan een van boogstdeszeirs aecre- tarisaen generaal, welke bij bet reglement voor dezelve vao den 29^ van Bloeimaand daaraan vervolgens ook met deze werkzaamheid is belast geworden, zijne excellentie daarmede ten doel bad gehad om in die rapporten en ansBives eco beter ensemUe te onderhouden, daar het voor den secretaris der regeering deslgds zeer meeielyk zou zijn geweest een aaneen gescbakeU vershig aan den minister te ontwerpen, wyi eensdeels de organisatien van bet voormalige Javascbe gouvernement en van Gheribon nog niet waren geconsolideerd en ten andere de generale directie niet gebragt op den pre- senten voet, waardoor de tegenswoordige, regelmatige be> handeling van zaken by deze vergadering voor alstoen geen plaats kon hebben en bare rapporten aan den minister derhalve, wanneer tevens niet uit andere bronnen kon worden geput, niet alleen aan onvolledigheid, maar ook aan onnauwkeu* righeid zouden hebben moeten laboreren, behalve de herhaling, waarin deze regeering zoude kunnen zyn vervallen, door met zyne excellentie te schrijven over dezelfde zaken, hetgeen niet wel te vermijden was, zoo lange de opgemdde or- ganisatien van Java en Gheribon en die van de generale directie bun volkomen beslag niet hadden erlangt en zyne ezceflentie daardoor in de noodzakelykheid wierd gebragt zich cf alle details te expliceeren;

dan dat sedert de meermelde organisaüön compleet zyn ingevoerd en alle zaken van wetgeving, finantie, admini* stratie, aanstellingen, enz. door hoogst denzelven ter deliberatie worden gebragt van deze vergadering niet alleen, maar zcUs de maandelykscbe rapporten van den staat der flnantiên, ma- gazynen, producten en in één woord van den ganschen omvang der generale directie door den directeor generaal

I80d. H W. OAËNOÉL6. lOJtS

bij dezelve worden ingediend en daardoor de registers dezer r^eering een volkomen geheel opleveren, de eerst aange- voerde redenen, die tegen bet ooneipieeren der rapporten en missives van deze vergadering door den secretaris dezer rageering aan den minister pleitende waren, als nu ten volle waren gecesseert, daar niet alleen thans door gemelden secretaris een volledig verslag uit de resolutién kan worden getrokken, maar ook een verslag, hetgeen geene recites zou bevatten van rapporten van zijne excellentie, die van nu af aan eenlijk zouden rouleeren over militaire en marine zaken en die der inwendige véSigbeid en rust, zoomede de gene- rale situatie en het politieke bestaan der kolonie, in het alge- meen regardeerden, waarbij hoogst dezelve zorge zoude dragen, dat van hetgeen door deze regeering bedeeld wierd, door zyne excellentie geen aanhaling zouden worden gedaan, terwijl zijne excellentie zich tevens flatteerde, dat dit een middel wezen zou om de impressie krachteloos te maken van alle verkeerde insinuatien, die de vijanden van de tegen- woordige, verbeterde orde en inrigting over den waren staat en toedragt van zaken in deze kolonie zouden kunnen verspreiden ;

proponeerende hoogst dezelve mitsdien op deze gronden om, gerekend van den eersten van Louwmaand aanstaande, onder ultimo van iedere maand door den seci*etaris dezer vergadering te doen ontwerpen een behoorlijk verslag aan den minister van helgeeu in den loop der maand is voor- gevallen, getrokken uil de conimunicatien en voordragten van zijne excellentie, zoomede van de rapporten van den directeur generaal, die ter vergadering iiiktuuen, en van de besluiten, die daarop werden genomen, nadat echter de forni van opgemeltle brieven vooraf zou wezen gearresteerd.

Zie ook 5 Sprokkelmaand 1810.

-||- Wintermaand. Vermllen verklaring van hel bepaalde op 4r October 1688 nopei$s den aanvoer van slaven, enz.

Aboo op den 12*° dezer lopende maand in Rade van Indien

10K4 160d. H. W. OAENOCL6.

goedgeyondeo is te Terklaren, dat de wet van den It** tan W^maand t688 tegen den aanvoer alhier Tan Ooatencfae alaven, mitsgadera het aangieren van een%e plaatsen, wdke niet bij de op Maccasser verieende passen zye aitgedroliU reeds sedert jaren herwaards door het contrarie gebraik en een geheele afwijking beschouwd meet worden Tenrallai te wezen; zoo wordt hienraii aan elk en een iegelijk kenais gegeven, zoowel als dat het den particuliere bandehars op Maccasser voortaan vergunt zal zijn om bij hun retonr van daar Binia, Sumbauwa, Lombok o( Balij Sazak en Baiy of de plaatsen langs Java bij verkiesing aan te doen, indien zij hetzelve geraden mogten oordeeleo.

Zullende deze tot dat einde in de HoUandsebe, inlandsehe en Chinesche talen, zoo op dit eibind, als op de overige possesien in Indien, worden aangepfaikt ter plaatse gebruikeiijlL.

-||- Wintermaand. Verbod tegen hel werpen vanvmlnis in rivieren, enz.

Nademaal op de daartoe gedane voordragt door President en Schepenen van Batavia op den 13^ dezer lopende maand in Rade van Indien besloten is om, met renovatie voor zoover van het tl artikel onzer publicatie van den 24^ van Lente- maand 1778, ten ernstigste te verbieden^ zoo als verboden wordt bij dezen, het werpen van eenigerlei krengen, aarde, mist of ander vuilnis in de rivieren of uitwateringen, zoo binnen, als 'buiten deze stad, sub poene eener amende van vijftig rijksdaaMers, te verbeuren door de hoofden Aerhwtge- zinnen, door wiens onderhorigen of lijf-eigenen het feit wordt begaan, en ten behoeve van zoodanige officieren van jiistiiid en hunne bediendens, als de calange mogten doen, tenzij de voorschreven hoofden onvermogende of niet genegen waren voor hunne ondergeschikten te voldoen, wanneer de officier van justitie, door wiens bediendens de aanhaling geschiedtt hun een gevoelige correctie zal doen geven.

£n dat wijders een ieder voor het door hem bewoonde

laOO. H. W. 0AENOEL8. lOttS

erf |;Qbpu4en zal wazen om, iby bet stmiulen of vast raken van e^nig lyk of kreng» hetzelve naar het middeir der rivier te doen stoeten .ten einde dedoortocbtnaarseetebevordefen, almede op eene boete van tien rijksdaalders ten behoeve ak boven en te verbeuren door degeene, voor wiens erf zoodanig lijk oT kreng zal gevonden worden; — zoo is het, dat een ieder hiervan tot zijn narigt en observantie wordt kennis gegeven.

En ten einde niemand biervan onwelenbeid zoude kunnen voorwenden» zal deze gepubliceert» mitsgaders in de Hollandscbe, ittlandsche en Chinescbe talen worden geafiigeert, ter plaatse gebruikeiyk.

13 Wintermaand. Eed' formulier voor de commissarissen der wegen en posler^en.

Dit formulier bevat niets bijzonders. 13 Wintermaand. Inlandsche welien.

By een brief van dezen datum gaf de Gouverneur-Generaall aan den prefect van Japara o. a. te kennen, dat de inlandsche wetten alleen golden «in zaken, die de huweUjken, godsdienst- plegtigheden of andere objecten, in een direct veri)aud staande met de zeden en gewoontens der Javanen, concerneren, dan wel disputen uit haat en nyd van Javanen tot Javanen, die tot doodslag evergaan, zonder van roof vergezeld te zyn".

16 Wintermaand. Besira f fing van diefstal van *s Lands hmUwerken.

Overwegende de noodzakelykbeid, dat morsseryen met en opkopingen van 'sLands betrouwde goederen, waartoe de Chineesen door hunne scbandeiyke winzucht steeds aanleiding welen te geven, op een ezempbre wyze worden gestraft;

is besloten den Chinees Sioo op drie eerstkomende en achtereenvolgende bazaar-dagen van Weltevreden telken reize

1056 ^dOè. H. W. OAËNOÉLÖ.

een geroelige correctie te doen appliceeren en gedorende den tyd van drie nuianden, met een ketting aan een boom geklonken, ep het plein van Weltevreden voor een ieder te doen ten toon stellen.

18 Wintermaand. Invoering van zekere voertuigen M hei transpörterefi van *8 Lands hatUwerken uii de bosschen naar de stapelplaatsen.

Zijne excellentie, ontvangen hebbende de rapporten wegens de genomen proeven met een mallejan en andere hout- machines, welke op order van zijn excellentie zijn aangemaakt ten einde de afvoer van houtwerken uit de bosschen meer spoed bij te zetten en niet alleen eene aanmerkelijke ver- mindering daar te stellen in de kosten, aan de tegenwoordige wijze van transport verbonden, maar ook een aanzienlijk gedeelte te besparen van het enorme getal buffels en menscheo, Hwelk tot het sleepen der houtwerken volgens de presente inrigting wordt vereischl en tot andere nuttige eindensvoor den landbouw dienen kan;

en considerereude, dat - gemelde proeven ten volle het out van de mallejans en andere houtmachines, na mate van hel verschillende terrein, langs welke de afvoer geschieden moet, hebben geconstateerd, builen eenige geringe verbeteringen, waarvoor gedachte machines nog vatbaar zijn geoordeelt, eo die bij een meer volledige practikale kennis met weinig moeite te herstellen zuUen zijn;

. heeft besloten de dadelijke invoering dezer hontmachines tol bel vervoeren van 'sLands houtwerken uit de buescbeo naar de sta}>elplaat8en en aller wegen, waar dit verder n)ogl woixlen vereischl, Ie gelasten en een somma te affecteren van drie duizend rijksdaalders, zilver geld, eens, om daaruit te vinden de kosten, die voor aanmaken van meermeide hout- machines en. tot verdere consolidatie van deze inrigting sollen moeten worden geimpendeert, mits daaromtrent alle menage in acht genomen en gezorgt wordt, dat dit geld niet tot

1809 H. W. OAENOCLS.

1057

andere eindens worde gediverteerd, mitsgaders van hetgeen daarvan wordt uitgegeven, behoorlijke specificatien gehouden en welmelde specificatien, behalve aan de generaale reken- kamer, ook maandelijks zijne excellentie worden aangeboden.

Het die voertuigen moest o. a. vervoerd worden »een •aanzienlyke partij zware houtwerken, die voorleden jaar »met vergunning van den Keizer en Sulthan in hunne bos- •schen gekapt was".

In Europa was Daendels «meermalen getuige geweest van ode faciliteit, waar mede de houtwerken aldaar door middel -van houtwagens van diiferente constructie en met maar » weinige trek-beesten in proportie van de zware last wierden •vervoerd".

19 Wintermaand. Condüién, waarop door President en Schepenen ien voordede van hunne kas voor hei aan- slaande jaar 1810 zal worden verpagt hel oorgeld der paarden van alle dienaren, burgers en ingezetenen^ ilem de belasting voor het begieten der wegen, zoomede de wagenpagt van Chinesen^ Mahometanen en inlanders.

Art. 1. Aan een iegelijk, niet gehoorende tot Chinesen, Mahometanen of inlanders, blijft toegestaan een of meer wagens of chaisen en zooveel trekpaarden te houden, als hij goedvind, mits in 'tjanr, onder de benaming van oorgeld, aan pagt betalende:

voor een trek- of rijpaard rd** 10

twee » • rijpaarden » 20

30 40 50 60 75 9&

drie

vier

vijf

zes

zeven

acht

rLAKAAT-BOU DIBL XT.

67

1088

1809. H. W. OAEtoÊLÖ.

Toor negen trek- of rijpaarden tien

eir

twaalf

dertien

veerlien

yijriien

zestien

zeventien

aclitien

negentien

twintig

en daar boven •

rdMOS

• iSO

• 155

• ISO

• 165

• 180 . 100

• 120

• 240

• 260

• 280 500

zullende deze belasting voor het aanstaande jaar 1810 moeten worden opgebragt aan den pagter door een ieder, zonder onderscheid, en niemand cenige vrijdom daarvan mngeo genieten, hetzij geheel of gedeeltelijk, dan voor zooverre zulks bij dit reglement nader is bepaald.

Art S. Alle militairen, zoomede de bodens der hoog'e regering en die verder van Lands wege verpligt zijn paanlea te kouden, gelijk de dienaren van de officieren van justitie, zullen voor hunne rijpaarden vrijdom genieten van ieu belasting.

Art. 5. De wagen- verhuurders worden almede van de voorschreven algemeene bepaling gcêxiuiecrd en zullen kunnen volstaan met de betaling van vijr rijksdaalders voor elk der paarden, welke zij aanhouden, blijvende overigens de orders en reglementen omtrent het stuk der wagen-vcrhuurderijeo, inzonderheid ook omtrent het getal der wagens, die elk derzelve mag aanhouden, in hun geheel.

Art 4. Do voorschreven belasting moet betaald wordeo van alle paarden, zonder onderscheid, welke aangehooden woi*den binnen den omtrek der builen posten ofte ook die aldaar gebruikt worden, al is het, dat zij er niet permanent worden aangehouden; doch alle paarden, welke builen de voorschreven liaiilen worden aangehouden en binnen dezdve niet gebruikt, worden daarvan gefiximeerd.

18001 H. W. OAENOCLS. 1059

Art 5. Alle eigenaars Tan landerijen, gelegen iioren de vijfliende paal, gerekend tol aan de laudliuisen, zullen in eens moeien belalen rijksdaalders 300 en de eigenaars van landerijen boven de tiende |iaal« gerekend als even, rijksdaalders 100 'sjaars voor bet getal paarden, dat zij boven en beneden de posien gebruiken, wel verstaande, dat dit alleen ziet op de- zulken, welke voor bet getal paarden, dat zij op Batavia aaobouden, minder aan oorgeld fourneren en niet op de zoo- danigcn, die uilboorde van het door bun aangebonden wordende getal paarden volgeus arlikel 1 verpligt zijn meerder te belalen.

Art. 6. Een iegelijk zal verpligt zijn voor ultimo van Louwmaand aanslaande aan den pagtcr opgave Ie doen van bet getal paarden, waarvan bij de voorscbrevcn belasting moet belalen, ter plaatse, door denzelven op te geven, op poene eener boete van vijftig rijksdaalders, wanneer zulks wordt verzuimd, en van een boete van drie boiidert rijks- daalders, wanneer mogt bitjken de voorscbreven opgaven niet ter goeder trouw te zijn gescbied, alles ten faveure van den pagter.

Art. 7. De betaling zal vervolgens moeten geschieden voor ultimo van Spriikkelmaand aan den pagter en legen scbriltelijke quitantie van denzelven, om ten allen tijden Ie kunnen dienen tot bewijs; met magt om tegen de nalatigen of onwilligcn tot parate executie te procederen.

Art. 8. Alle paarden, welke iemand na het doen der voorschreven opgave aanschaft, zullen deze belasting subject zijn; en zal een ieder gehouden zijn daarvan nader dadelijk opgave en betaling te doen, gerekend na het getal maanden, die als dan van bet jaar nog overig zullen zijn, zonder dat de pagter verpligt zal wezen eenige restitulie, in wat geval ook, Ie doen, sub poene, dat de nalatigen of kwaadwilligen in gelijke boelen, als bij artikel 5 bepaald zijn, zullen worden verwezen.

ArU 9. Eeawagen-verhuurderij van eigenaar veranderende, 100 zal de nieuwe eigenaar gehouden zijn deze belasting

1060 1009. H. W. OaENOELS.

te betalen, te rekenen van den dag af, dat dezeWe aan hem wordt getransporteerd; en zal indien gevalle aan den vorigen eigenaar ofte deszelfs erfgenamen restitutie geschieden van het meerder betaalde dan pro rato, gerekend tol den dag van het voormelde transport.

Art. 10. Om des te beter den pagter t^en het frauderen in deze te verzekeren, zoo zullen wljknieesleren, zoo in, als buiten de stad, ook dit jaar bij de beschrijving behoorlijk moeten opnoemen het getal der paarden, bij eeu iegelijk aao handen, en daarvan specifique en door hun ondertekende iQsteo moeien overgeven aan President en Schepenen van Batavia, die dezelve wederom zullen doen ter hand stellen aan den pagter; en zal het bovendien den pagter vrijstaan om, zoo dikwijls hij zulks noodig oordeeld, mits daartoe alvorens (ler- missie van den President van Schepenen vcrzogt en ge* obtineerd hebbende, te visiteren de stallen van alle degeeneo, welke aan de belasting van bet oorgeld subject zijn, en op te neemen het getal paarden, zig aldaar bevindende; wordende bij dezen wel expresselijk verboden het stallen van paarden aan anderen, dan den eigenaar der stal ofte bij hem inwoonende personen gehoorende, tenzij daarvan mede specifique opgave of betaling is geschied, op poene van drie hondert rijksdaalders voor den pagter voor de contraventeurs^ zoowel dengeene, die zoodanige paarden gestalt heeft, als die dezelve in eigendom toebehooren.

Art. 11. De pagter zal alle dagen (uitgezonderd de Zon- en feestdagen) moeten vaceren tot den ontfangst van opgave en betalingen, zoo voor de paarden, als wagens, die zullen worden aangehouden, des voormiddags van acht lot elfnreu.

Art. 12. Voorts zal de pagler van alle Chinesen, Mooren en inlanders, die verkiezen rijtuigen aan te houden, in hel heffen der pagt zig hebben te gedragen aan den inhoud van het placcaat der hooge regeering van den 30^° van Wintermaand 1754, betrekkelijk de wagenpagt geémaneerd, en gerenoveerd bij publicatie van den ~ van Sprokkelmaand 1802, roet het daarby nader gestatueerde.

180G. H. W. OAENDEL8. 1061

Art. 13. De pagter zal boven des ook geregtigd zijn bt| het üorgeld der paarden te heffen bet bij billet van den 9'° van Oogstmaand 1803 bepaalde voor bet begieten der wegen, als van de geenen, die 300 rijksdaalders be-

van voor

de geenen, 13 a 14.

12

die

15 a

16

paarden

aanbonden.. .

• 13

 IS 

 10 

10 é 8 > 6 > 4 »

2 . 1...

11 9. 7. 5. 3.

» 8

» 6

5

•.•.•.•••• •

4

2

• • * • ■ •

1

zoomede van de wagen-verhuurders rijksdaalders S6, ieder.

Art. 14. En hoezeer de pagter bij de visitatien der stallen van den President van Schepenen de noodige assistentie zal moeten vragen, zoo zal, des ongeagt, de booge raad van justitie van Indien (na luid derzelver instructie) geautboriseerd blijven om ter eerster instantie kennisse te nemen van allequestien en verschillen, welke dien aangaande zouden mogen ontstaan, en daarin op korte en peremptoire termijnen regt doen en wijzen bij arrest, mitsgaders de advocaat-fiscaal in alle zoodanige zaken zig bij den pagter voegen en daarvoor, zoowel als voor bet voeren der procedures, genieten de helft der boetens en de wederhelfte komen ten voordeele van den pagter.

Art. 15. En eindelijk zal de pagter verpligt zijn depagt- scbat op' te brengen voor drie vierde gedeeltens met medio van Lentemaand en het overige een vierde gedeelte voor ultimo van Hooimaand aanstaande en voor de nakoming daarvan tot securiteit stellen vier borgen ten genoegen van President en Schepenen.

En ten einde een ieder hiervan kennisse erlange, zal deze in de UoIIandsche, Chinesche en inlandsche talen worden geatligeerd ter plaatse gebruikelijk.

106S ^Md- H. W. DAENDCL&

19 Wintermaand. Aatimaak van 1200 zegeh ad 6 stuivers door den prefect van den Oosthoek.

Zalks geschiedde, omdat de Yoorraad verbrnikt eo niet bij lijds nieuwe voorraad aangeyraagd was.

De Regering berustle in het gebeurde, maar de prefect kreeg toch de yermaning >zich yoorlaan niet te berooefjen

met zaken, welke yan de onraiddeltjke competentie zijn yan •het Gouyemement''.

19 Wintermaand. Instructie voor den landmeier te Batavia.

Art. 1. mj zal buiten bezwaar yan den Lande bij bet gouvernement worden aangesteld en ^altijd wezen eerste taxa- teur van vaste goederen.

Art. 2. Hij zal in zijn officie staan onder de orders van het colicgie van President en Schepenen te Batavia en in zijne burgerlijke betrekkinpren der judicature van gemeMe regl!)ank ter eerster iustanlie onderworpen wezen.

ArL 3. Alle diensten, die van hem in zijn officie van wegen het gouvernement, de justitie. Schepenen, den drossaard of particulieren gevorderd worden, zal hij presteren met den meesten spoed en accuratesse.

Art. 4. Hij zal het gouvernement, de justitie. Schepenen en den drossaard in zaken, zijn ambt betreflende, moeten dienen van berigt, consideratien en advis, zoo dikwijls dit van hem zal worden gerequireerd.

Art. 8. Schepenen zullen gcene overschrijving van vaste goederen doen, voor dat hun bij een certiflcaat van deo landnieter zal zijn gebleken, dat van den verkoop ten zijnen kantore behoorlijke aanteekening is gehouden.

Art. 6. Ingevolge van dien zal hij, landmeter» verpligt zijn van den overgang van vaste goederen van den eenen eigenaar op den anderen, terstond na de ontvangene kennisgave, aan- teekening te houden by zijne registers en kaarten en daarvan

1809. H. W. DAENOeta |063

aan de bclangbebbende een ccrliflcaat of landmelen-kennis te Yerlccnen.

Art. 7. Wanneer hij daartoe aanvrage ontvangt, zal hij extraclen uit deze registers aan de daarbij goinleresseerde personen uilreiken en verder aan eenen ieder de noodige ophelderingen geven, die van hem verzocht worden.

Art. 8. Hij zal alle erven, landen, enz. op requisit meten en daarvan meelbrieven verlecuen, dan wel, des gevorderd wordende, schetsen formeren, waarbij alle de belendingen behoorlijk zijn afgemeten en navolgens de daarbij geplaatste schaal in figuur gebragt, doch niet kunnen worden verpligt om voor particulieren volledige kaarten te vervaardigen.

Art. 9. Hij zal zorgen, dat de onder zijne berusting zijnde kaarten, registers en andere papieren in een geschikte orde worden bewaard, en daarvoor verantwoordelijk zijn, zullende alle drie maanden eene commissie van President en Schepenen zijne papieren exact nazien en hunne bevinding aan de ver- gadering rapporteren ; terwijl bij ontslag of overlijden van den landmetcr, ten overstaan van eene commissie, transport van evengedachte kaarten en papieren aan zijnen successeur zal moeten worden gedaan.

Art. 10. De landmetcr is mede responsabel voor alle schaden en nadeelen, die door verzuim of onoplettenheid van zijne zijde mogten worden veroorzaakt.

Art. 11. Hij zal zich op eigene kosten moeten voorzien van eenen adjunct, welke op zijne voordragt bij het gouver- nement aangestekl en door het collegia van President en Schepenen in den eed zal worden genomen, blijvende hij nogtans alleen verantwoordelijk voor de handelingen van ▼oormeiden adjunct.

Art. IS. Als kindmeter zal bij voor salaris, zoo aan den Lande, als aan particulieren, mogen dechreren, te weten: n. voor bet meten van een erf in de stad en Zuider voor- stad vier rijksdaalders, zilver geld, doch, zoo het erf beneden de SOO rd' waardig is, maar éénen rUksdaalder»

gelyke munt;

1064 IdOe. H. W. DAENDELS.

b. voor het meten yan een erf buiten de Zaidèr Toorstad en binnen de limiten der jurisdictie van President en Schepenen van Batavia zeven rijksdaalders, zilver geld, daags, doch het erf minder dan 100 rd* waardig zgnde, niet meer dan twee rd% mede zilver geld;

c, voor het meten van een erf of land, boven de evenge- noemde limiten gelegen, een-tiende rijksdaalder per een tu van de waarde van het gemetene goed, geêstimeerd naar de laatste, voorhanden zijnde taxatie of, bij ontstentenisae van die, naar den laatsten verkoop-prijs, ten ware dit geene zeven rijksdaalders, zilver geld, per dag mogt beloopen, in welk geval de landmeter, in stede van */,q percent, voornoemd daggeld zal mogen pretenderen;

zullende de hiervan door den landmeter te verleenene meetbrieven, waarvoor hij niets zal mogen declarerra, geschreven moeten zijn op een zegel van zes stuivers:

d, voor eene schets van het gemetene land vijf en twintig rijksdaalders, zoo het perceel vijf en twintig duizend rijksdaalders en minder waardig is, doch anders nog eenen rijksdaalder daar en boven van ieder duizend rijks- daalders, welk zoodanig land meerder waardig is;

e. voor het verleenen van certificaten wegens den verkoop van goederen, item voor kopijen of extracten uit zijne registers eenen rijksdaalder voor de eerste bladzijde en vier en twintig stuivers voor iedere der volgende blad- zijden, mits twintig regels op eene bladzijde staan. Deze certificaten, kopijen en extracten moeten geschreven zyn op een zegel van zes stuivers, welk zegel ten laste komt van den requirant.

Art. 13. Wanneer de landmeter daggeld declareert, zal hij, indien zijn werk, de heen- en terugreis hieronder be- grepen, in eenen dag niet kan afloopen, zes uren per dag werkzaam moeten zijn.

Art. 14. In commissién geëmploieerd wordende zonder eenige werkzaamheden te doen, zal hem echter het voor- noemde daggeld van rd" 4 binnen on rd"" 7 buiten delimileo

1800. H. W DAENDEL8. 106K

der jurisdictie van President en Schepenen van Batam worden te goed gedaan.

Art 15. Voor zoover de daggelden van den landmeler betaalbaar zijn gesteld in zilveren munt, zal daarvan vol- doening kunnen geschieden in papieren van credit niet de bij het gouvernement bepaalde agio.

Art 16. Den taxateurs van Viiste goedereu wordt wel expresselijk verboden eenige taxatie te doen van vastig- heden, die zij beiden niet hebben geïnspecteerd en waarin zij te zamen over de waarde niet zijn overeengekomen, moelende hierin onpartijdig en eerlijk handelen en, iii cas van verschil, hetzelve aan President en Schepenen ter decisie voordragen.

Art. 17. Zij zullen jaarlijks met den 1^° van Zomermaand aan President en Schepenen inleveren eene accurate en ge- moedelijke lijst der actuele waarde van alle huizen, tuinen en erven, die binnen de limites der jurisdictie van President en Schepenen welmeld gelegen en aan de belasting van het een-half percent subject zijn.

Art. 18. Deze lijst zal bij President en Schepenen worden geëxamineerd en, geapprobeerd zijnde, ingevolge van die de collecte van het V4 percent geschieden, doch Schepenen, op dezelve eenige bedenkingen hebbende, zich deswegens kunnen adresseren aan het gouvernement.

Art. 19. De taxateurs zullen, na de approbatie van deze jaarlijksche taxatie, daarvoor uit Schepenen kas genieten een douceur van twee honderd rijksdaalders.

Art. 20. Zij zullen voor het waardeeren van alle vastig- heden genieten éénen rijksdaalder percenlo van de getaxeerde waarde, uitgezonderd in sterf boedels, uit welke het coUaleraal moet worden betaald; zullende voor de taxatie der objecten, aan die belasting onderhevig, slechts eenen balven rijksdaalder per cento mogen dcclareeren en voor die salarissen levens verleenen een taxatie-billet of lijst, geschreven op een zegel van 12 stuivei*s, mits het evengemelde salaris ten minste bedraagt vier rijksdaalders, zilver geld, voor eene taxatie

106e ^009. H. w. DACMoeta

HnDen de Itmiteii en leveD rykednldere, gflt|ke mimt, tusr eene taxatie buiten de liroilen der jorisdiclie nn Presidenl en Schepenen yan BataYia, met rrijheid anderzins om het evengemelde montant in plaats van percento*8 in rekening te brengen, betaalbaar in zilver specie of in papieren van credit met de bij hel gouvernement bepaalde agio.

Art. SI. Van alle tasatien, die zij voor het gonvemement doen, zullen zij genieten een achtste rijksdaalder per oenlo van de waarde.

Arl. 23. De salarissen voor de taxateurs znllen onder hen beiden gelijk worden verdeeld.

Art. S5. Voor de diensten, die de hindmeter of de taxatears aan den Lande presteren, zal alle drie maanden eene decla- ratie moeten worden ing^even aan de generale directie, geverifleerd door degenen, welke hen te werk hebben gesteld, wrlke declaratie geëxamineerd en na approbatie uitbetaald zal worden.

Art. 24. Dezelfde cynosure zal worden gevolgd ter Ter- rekening van de diensten, die op requtsitie van President en Schepenen zullen worden gepresteerd, met deze verandering alleen, dat de dcclaratten aan het collegie zullen wovden ingeleverd ter betaling uit de stads kas.

Art. 2K. Alle queslien over de werkzaamheden en het salaris, 'zoo van den landmeter, als van de taxateurs, zuDen ter decisie bij Schepenen gebragt en, zooveel mc^ijk, de plano worden beslist.

Art. 26. De landmeter en taxateurs zullen geen hoogere salarissen mogen eischen, als hun by deze instructie zijn toegestaan, op verbeurte van hun officie.

Art. 27. De landmeter zal bij zijne aanstdiing in Rade van Indiê afleggen den volgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit den Koning, ab mijnen hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indiö, gebouw en getrouw te zijn;

dat ik om tot het ambt van hindmeler en taxateur van

1809. H. W. DAENDCLS. fÜVI

▼asle goederen te geraken aan niemand iets heb gegeyen ol te geven beloofd beb;

dat ik mij in de voorschrevene lietrekkingen Tlijlig, getronw, discreet en onparlijdig kwijlen, zonder aanzien van persoon, niemand met mijne kennis bevoordeelen of te kort doen en geen hoogcr salaris Yorderen zal. als mi{ bij mijne instructie is toegelegd ;

en dat ik mij voorts in alles zal gedragen achtervolgens de instractie en orders, voor mijne l)ediening gearresteerd of nog te arresteeren, gelijk iemand, in zoodanigen pnblieken 'dienst gesteld, toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig!

BIJ resolutie van 3 Grasmaand 18 tl is uitgemaakt, dat in art. 19 papieren geld voor bet douceur van den land- mefer was bedoeld.

Daendels sclirijrt in zijn werk, bl. 63, dat liet collegie van Heemraden en bet kantoor van den landmeter gcen •nut ter wereld aanbragten'.

Zie ook 13 Maart 1809 en S Sprokkelmaand 1811.

20 Wintermaand. Maatregel nopens kettinggangerH.

Is besloten, dat de kettinggangers in de drie administratien van Batavia, Sourabaija en Samarang zullen worden gesteld onder de orders en hel toezicht van de havenmeesters aldaar, onverschillig in welk gedeelte van het departement zij worden geêmploijeerd.

21 Wintermaand. Slaven-handd.

Zijne excellentie, de Maarschalk en Gouverneur Generaal, goedgevonden hebbende den inkoop van slaven ter kuste Celebes voor rekening van den Lande te doen ophouden, ten einde de speculatie van particulieren in den slaven handel des te meer aan te moedigen, zoo wordt, op kist van hoog»

1066 1809. H. W. DAENDELS.

gemelde zijne excellentie, biervan aan elk en een iegelyic kennis gegeven, gelijk mede, dat de manslaven, die te Batavia, Saroarang of Souraliaya aangehragt en voor den militairen dienst bekwaam f?ekeurd worden, door den Lande zullen worden geaccepteerd tegen vijfenzeventig rijksdaalders, zilver geld, per hoofd, betaalbaar te Batavia in zilvere munt, terwifl de aanvoerders van slaven met de mansiaven, die worden afgekeurd, als ook met de vrouwenslaven en de kinderen van beide sexe, ten hunnen meesten .voordeele, na welge* vallen, kunnen handelen.

En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zal kanneD voorwenden, zal deze, zoo te Batavia» Java's Noord-Oostkosl en Cheribon, als ter kuste Gelebes, in de Hollandsche, inlandscbe en Chinesche talen worden geaffigeert, ter plaatse gebruikelijk.

Meermalen zijn op verzoek uitzonderingen op bovenstaandeu regel toegelaten.

21 Wintermaand. Voorschrift nopens aanbestedingen.

Is besloten van alle goedgekeurde aanbestedingen opgave te laten doen aan de generale directie, ten einde in het formeeren der Gnanlieele staten der maandelijksche uitgaven daarop te kunnen calculeeren, moetende tot dat einde de presumtive tijd, dal elke termijn zal moeten betaald worden, daarbij woi*den opgegeven.

21 Wintermaand. Opheffing van hel fort te Tandjoeng-

poera.

Is besloten te bepalen, dat bet fort Tanjong-poera op den eersten van Louwmaand aanstaande zal wezen geëvacueerd: dal de tegenwoordige commandant van dat fort van daar zal worden opgeroepen door een order van den brigadier en chef der divisie van Batavia ; dat de opziender van Tjicauw zal zijn gedemilleerd, indien hij met den 15^ van Louwmaand

IdOe. H. W. OAENDELS. 1069

de noodige koffij-praowen tot den afvoer der afbraak van Tanjong-poera nïel zal hebben bezorgd; en eindelijk, dat de kapitein der artillerie, Schreuder, zal wezen gesuspendeerd met stilstand van tractenient, bij aldien den 6*^^ van Sprokkel- maand aanstaande nog eenige overblijfselen van hel fort te Tanjong-poera aldaar aanwezig zijn.

27 Wintermaand. Voorschriften nopens de wijze van werken van de generale directie.

Bij brief gaf Daendels aan den hoofd-administrateur te Samarang het navolgende te kennen.

Vermits ik, onaangezien de organisatie van de generale directie volgens de instruclién, die daarvan circulair verzonden zijn, nog aanhoudend worde geincommodeert met zaken, die bij de voorschreven directie geboren, waardoor ik niet alleen noodeloos van gewichtiger bezigheden afgetrokken, maar ook verhindert wordt, dat de bepalingen, bij de evengemelde instructien gemaakt, regelmatig werken en tot het zoozeer vereischte ensemble worden gebracht, zoo heb ik de prefecten van Tagal, Paccalongan, Japara en hel lid in het collegie van administratie* der houtbosschen te Rembang bij aanschrijving van heden gelast om van nu voortaan over alles, hetgeen de generale directie concerneert, zooals bij voorbeeld aanvragen van geld of benoodigtheden, beschikkingen tot hel overbrengen vanr 's Lands producten en goederen, over- en te korl bevin- dingen op uitgeleverde ladingen, voorzieningen aan de ma- gazijnen, inkoopen, aanbestedingen en wat dies meer zij, onmiddelijk met u te corresponderen en speciaal tegen den vijftienden van ieder maand aan u in te zenden een begrooting der benoodigdheden van geld en behoeftens voor elke vol- gende maand; en daarentegen, van hetgeen aan pagtschat en andere inkomsten gecalculeerd wordt te zullen inkomen, zoomede met ultimo van iedere maand reguliere staten van de kas en magazijnen; waarvan ik u kennis gevende tevens aanbevele de voornoemde prefecten hiertoe te houden, mits-

1070 1609. H. W. OAENOELfiL

gaden omtrent al, hetgeen de generale directie betreft, direclelijk te correspondceren met den administrateur gene- raal, aan hem tegen den twinligsten van iedere maand, batten en behalve de jaarlijksche generale eisch van bcnoodigdheden» overzendende de hierboven van de respective prereclen gerefoi- reerde begrooting, daarbij te samen getrokken hetgeen de prefecture van Samarang, na aftrek van hare lasten, voor iedere volgende maand gerekend wordt noodig te hebben, de militaire tractcmenten, de uitgaven voor de marine en voor de hout-administratie hieronder begrepen, ten einde in bet formeren der maandelij ksche Qnantiêle staten van uitgaven daarop te kunnen calculeeren, excuserende u mij te schrijvcfi over eenige van deze zaken, welke niet de groolo politieke belangens betreffen, en alleenlijk verlangende, dat mij be- hoorlijke staten van de kas en magazijnen, benevens de aan- banden hebbende Qnantiêle vooruitzichten, onder ultimo van iedere maand regulier worden aangeboden.

27 Wintermaand. Verplaal^ing van de bank van leening te Dalavia.

Aangezien de bekende ongezondheid van het locaal in de stad, binnen het welke de bank van leening geliouden wordt, en dat de menschelijkheid vordert daartegen hoe eer hoe beter te voorzien ten einde te verhoeden, dat iemand venier het slagtoffer van de evengemelde ongezondheid worde;

is besloten den directeur-generaal van 's Konings domeiïien en flnantien te qualificeeren na een geschikte woning buiten de stad om te zien op een gezonde plaats, werwaards de Imnk van leening zoude kunnen worden verplaatst, en om daartoe ten spoedigste aan zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal vooi'dragt te doen.

28 Wintermaand, tnslruciie voor de wijkmeeslerg^ binnen en builen Batavia.

Art. 1. De jaarlijksche verandering of continuatie van de w^fkmecslereii zal geschieden door het coUegie van SehepcoeB;

1806. H. W. DAENÓELd. t07l

eo zttUen de ooderhorigen yan ieder wijk gehouden wezen honnen wljkmecster te geven zijn lielioorlijke eere en respect, zonder lieiu te lioonèn, injurieren ofte smaad aan te doen, op arbitrale correctie.

Art. S. En opdat de wijkmeesteren bij een ieder bekend mogen worden, zoo zullen zij alle boven de post van hunne deur doen ophangen een door Schepenen aan hun te geven vierkant schild, waarop de letter van Hblok staat uitge- drukt; ook zullen de respectieve wijkmeesteren, in cas van brand als anderzins in ollicio agerende, zich moeten omgorden met een witten band ot clierpe, ten einde des te beter door een ieder erkend en gerespecteerd te worden.

Art. 3. Het arabt en de bedieninge der wijkmeesteren zal zijn notitie en regisier Ie houden van de huizen en woningen, in haar wijk slaande en bevonden wordende, zoo- mede wat Tamilien in dezelve zijn wonende, hoc veele personen en van wat natie en volk, alle hetwelke de ingezetenen van ieder wijk verpligt zullen wezen haren wijknieester, zoo dikmaal des vermaand zullen worden, getrouwelijk te moeten opgeven, zonder iemand te verzwijgen, inzonderheid vreemde nati(^n ; op poene daarover aan den lijve or aan het leven, na gelegenheid van zaken, gestraft te zullen worden : zullende de wijkmeesteren de notitie ofte het register van het in hun wijk bevoiidene volk jaarlijks voor ultimo van Herfstmaand moeten overgeven aan hel collegic van Schepenen, ten einde door den secretaris van hetzelve eene te zamentrekking te worden gemaakt.

Art. 4. Tot meerdere faciliteit van de wijkmeesteren zal een ieder, die uit eenig wijk in een ander komt te verhuizen, mede gehouden zijn den wijkmeester van de wijk, daar hij uit vertrekt, als ook van die, daar hij in komt, zulks bekend . te maken, hetzij zelve ofte door ieninnd van zijnentwegen, op poene van drie rijksdaalders, binnen den tijd van tien dagen te verbeuren na de verhuizinge, zoowel ten opzigte van de wijk, daar hij uit vertrekt, als in komt, en zulks ten behoeve van stads cassa.

1072 180d. H. W. DAENOELS

Art. 6. Niemand zal eenige personen, hetztj Europeër or inlandsche nalie or Chinesche, in zijn huis ofle woninge mogen innemen, logeren ofle huisveslinge geven, of zal hiervan terstond en voor zonsondergang den wijkmeester moeten kennise geven, met en benevens het getal der personen en of dezelve ook van geweren voorzien zijn ofle niet, op arbi- trale correctie.

Art. G. En zal de wijkmeester zulks op het berigt van dezelve niet mogen laten aankomen ofte daarin berusten, maar zal op diergelljke menschen, in zijn wijk wonende ofle komende te wonen, geduurig zelf een wakend oog moeten houden.

Art. 7. Voorts zullen de wijkmeesteren op het huishouden, doen en bedrijf van de lieden van hunne wijk, waarmede dezelve haar generende en de kost winnende zijn, te lellen hebben; en wanneer zij eenige bevinden zullen, die, niet tegenstaande van haar zelven gene middelen hebben om te leven, hun egter niet bevlijtigen iets hij der band te nemen om een eerlijk onderhoud te hebben, zoo zullen zij de zoo- danigen den edelen gerechte dezer stad ofte den drossaard in zijne jurisdictie aangeven, ten einde op derzelver bedrij! nader gelet moge worden.

Art. 8. Van gelijken zullen dezelve wijkmeesteren doen, wanneer zij bemerken, dat in hare wijken, bij dag ofte bij nagt, eenige convenliculen ofte bijeenkomsten worden ge- houden, op wat wijze hel ook zoude mogen wezen, opdat daarin tijdig mag worden voorzien.

Art. 9. Wanneer de wijkmeesteren vernemen, dat in hare wijken zich ophouden gedroste lijfeigenen, aan welke door de aldaar wonende ingezetenen huisvesting verleend of de behulpzaame hand geboden wordt, zullen zij direct daarvan kennisie moeten geven aan den drossaard of baillnw, ieder voor zooveel zijne jurisdictie aangaat, die dan zijne bedienden last en order zal geven om de wijkmeesteren te assisteren in het apprehenderen van zoodanige gedroste lijf- eigenen; zullende de wijkmeesteren, wanneer zy in de aan-

160Ö. H. W. DAENDCLft. 1095

gave manqoeren of nalatig zijn, aanspreekelljk gehouden worden voor de gevolgen.

Art. 10. De wljkmeesleren zullen, zooveel als mogelijk ia, moeten letten, dat de in hunne wijken wonende inlanders. Chinezen of lijfeigenen *8 avonds met het vallen van den avond niet langs de straten of wegen, zoowel binnen, als buiten de stad, gaan of met eeu prauw ofte ander vaartuig op- en afvaren zonder een brandend licht bij hun te hebben; zul- lende de wijkmeestereu die zulks overtreden, vermogen te apprehenderen en voorts in arrest houden, mits den volgenden ochtend aan den baUluw overgevende.

Art. 11. Ëenig ongeluk (dat God verhoede) van doodslag, kwetsing, roof of diergelijke komende te geschieden, zoo zal de wykmeester van de wijk, in dewelke hetzelve voorvalt, zoo haast hij daarvan kennisse zal hebben bekomen, zulks zonder eenig verlet ter kennisse brengen van den advocaat- fiscaal, bailluw ofte den drossaard, ieder in zijne respective jurisdictie, opdat de misdadigers aglervolgt en in hegtenis geraken mogen, daar dezelve wljkmeesleren ook gehouden zullen zijn na haar vermogen de hand toe te bieden.

Art. 12. Ende opdat de yoorscbrevene wljkmeesleren bij tijden van brand ofte ander ongemak te beter het oog mogen hebben op de ingezetenen van haar wijk, voornamentUjk de vreemdelingen, zoo zullen dezelve in zoodanig geval zich in baar wijk blijven verhouden ende geduurig door dezelve de ronde doen, zonder gehouden te wezen, volgens de ordon- nantie van de burgerwagt, voor het stadhuis ofte elders te compareren, van welke ordonnantie zij voor zooveel zullen worden geêximeerd en verschoond.

Art. 13. De burgwallen ofte kaijen, die ingestort ofte vervallen zijn, zullen weder door de eigenaars der huizen en erven, voor welke het ingevallen is, volgeus gedane of nog te doené rooijing moeten voorzien ofte nieuwelljks hegt ende bestendig opgehaalt worden, H geene de wljkmeesleren de- zelve zullen belasten te volbrengen op zekeren daartoe te stellen tijd, doch bij manquement ofte nalatigheid zulks

PLlIlAT-BOn DUl IT. ^

1()74 IdOÖ. H. W. DAENDÊLfi.

bekeod maken aan den heer President van Schepenen, die dan aan dezelve wijkmeesleren last en order zal geven onj bet werk bij aanbesteding ten eersten te mogen doen effec- tueren en dat tot laste van gezegde eigenaars der buiien.

Art. 14. De steene paden langs de huizen al voor langen tijd gelast zijnde compleet op te maken, zullen de wijk- meesteren bezorgen, dat de eigenaars der huizen en eiren dezelve zoodanig na de rooijinge voltrekken en die nu en dan ontramponeerd en besehadigd komen te worden, weder her- maken ofte bij onwilligheid daarinne zoodanig handelen, als bij het jongst voorgaande 15* artikel staat uitgedrukt.

Art. 15. De gooten of riolen voor de huizen in de straten, zijnde de losinge van het regenwater, als anders, zullen afloopen tot in de gragten en een ieder voor zijn denr ten minste twee maal 's weeks dezelve moeten schoonmaken, opdat alzoo alle slank en daaruit resulterende ongemakken en twisten der buren geweerd ende verhinderd worden, waarop de wijkmeesleren mede zullen hebben te letten, mitsgaders de onwilligen zulks gebieden in te volgen; doch, zij daarna niet luisterende, zullen zij de gebreken als hoven laten remediëren tot laste van dienen, die daarin weigerig en ongehoorzaam bevonden worden ; maar, zoo iemand de gooten bedekken wilde, zal het met eèn losse toeslaande plank mogen doen, doch met steenen niet verder dan zes voeten in de lengte, op poene van zulks weder tot eigen kosten te doen opbreeken.

Art. 16. Bij aldien zich eenige gebreken aan de w^en of bruggen in en rondsom de stad of verderop komen te openbaren, zullen wijkmeesleren daarin terstond moeten voorzien, hetzij dat dezelve door de ingelanden moeten worden onderhouden en hersteld, of bij kennisgave van wegen Schepenen geremedieerd worden: gelijk zij behooriyk mede agt zullen geven, zoo op het uitdiepen der rivieren, als ins- gelijks der kreek en en doode vaarten, zoomede het schoon- houden der moerassige streeken, het geiyk maken der gronden en zuiveren van alle kreupelbosch en ruigtens.

1666. H. W. DAËNDËLê. )0?8

Art. 17. Eo dewijl het somtijds komt te gebeuren, dat de slaven, hetzij uit luiheid of kwaadaardigheid, de vuilnis buiten de bakken op 'sHeeren wegen, grachten of rivieren werpen, zonder dat juist dezelve daarop van de dienaars der justitie geattrappeerd komen te worden, zoo blijven de wijk- meesteren mede gequalificeert binnen hunne respective wijken zoodanige slaven ofte slavinnen de oificieren ofte hunne substituten aan wijzen om daarover op derzelver simple getuigenis gestraft te worden.

Art. 18. Inzelver voege zullen zij voorkomen, dat 's Heeren wegen en slooten met het inspringen van opstallen niet be- lemmerd, noch door buffels of ander viervoetig vee vertreden en bedorven worden, maar zullen, bij bevinding van dien, dat door de eigenaren, dien hel incumbeerd, doen beteren, in*- trekken of wegruimen, zullende bij onwilligheid zulks ten hunnen kosten gedaan worden.

Art. 19. Ten einde alle disputen en misverstand aangaande bet waterschuiten aan de landerijen, zooveel mogelijk, te preveniêreu zullen wijkmeesteren bij een distincte notitie jaarlijks aan Schepenen opgeven, hoeveel bandongangs of waterschuttingeu in ieder wijk gevonden worden, met bekend- stelling wie daarvan eigenaars zijn, zoomede of dezelven van houtwerk en steen dan alleen van klei en aarde zijn gemaakt, als ook wanneer en hoedanig de eigenaars dier bandongangs qualificatie hiertoe hebben ontvangen, dan wel in 't geheel niet, item hoeveel roede zaailand door ieder bandongang moet besproeid worden en laatstelijk welke en boedanige bandongangs zouden kunnen worden uitgespaard en door buren geholpen, waarna eene evenredige verdeeling zal kunnen gemaakt worden omtrent het voor ieder grond benoodigde water en dienvolgens order gesteld op het sluiten en openen van de bandongangs.

Art. 20. Laatstelijk zullen wijkmeesteren op alles toezicht houden, wat in hunne wijken of buurten mogte komen voor te vallen ofte gebeuren ; en in hetgene hierboven niet Sb geêx- presseerd, verplicht zijn zich te gedragen aan de orders, dié

lO^é ÏSÓd. H. W. DAEfibÉLé.

hen van wege Schepenen mogten worden gegeven, zoo ten aanzien van het onderhoud der wegen, bruggen, als ook betrekkelijk het openen en sluiten van waterschuttingen nf bandongang8, mitsgaders heigene bij het reglement op bet brand blussen ten hunne respecte voorkomt, en in 't generaal alles, hetgeene eene goede politie aangaat, stipteiyk ohser- veeren en achtervolgen.

Art. 21. En opdat een ieder, die het aangaat, hiervan kennisse moge hebben ende niemand wettelijk ignorantie zoude kunnen pretendeeren, zoo zal deze ordonnantie in de HoUandsche en inlandsche talen ter gewone plaatse worden gepubliceerd en gealDgeerd, mitsgaders door den druk gemeen gemaakt om alzoo de respective wijkmeesteren te dienen tot hun narigt en observantie.

Zie ook 18 Lentemaand 1810.

^ Wintermaand. Voorscbrifï nopens de Uandaks-getden*' in den Oosthoek.

De Regering willigde het verzoek van den prefect te Soerabaija in, dat >de zQogenaamde tandaks gelden uit den Oosthoek, welke bevorens naar Samarang wierden overgemaakt en ten profljte kwamen voor Vs ^^^ dc° R^^^l ^^^ justitie aldaar. ^, van diakonlj^rnien en Vs ^^^ het proveniers-huis, aisnu mogten komen ten faveure der justitie en diakonij-armen te Sourabaija, ieder voor Vs gedeelte, en het laatste Vs °^^ verblijven aan het proveniers-huis te Samarang'.

28 Wintermaand. Bepaling, dal voor uitvoer van rijsi uil den Oosthoek naar de onder Soemenep hehoorende eilanden 35 rijksdaalders per koijang zoade betaald worden.

Voor uitvoer van rijst naar den overwal bestond reed$ hetzelfde uitgaande recht. — Zie IS February 1809.

1809. H. W. DAENDELS. 1077

28 Wintermaand. Last op de eigenaren mn landen lang$ den Oosier-iveg van Batavia naar Buitenzorg dien weg ie onderhouden.

Onbewust van de verplichting dier eigenaren om den be- doelden weg te ondeFhouden, had Daendela dat onderhoud uitbesteed (Zie bij 13 April 1809).

Sedert beter ingelicht, bepaalde hij »de aannemers van het onderhoud der Oosterweg te ontslaan van het met hun aangegaan verdrag en het maken en onderhouden van ga- meiden weg in dien staat van perfectie, waartoe de overige publieke wegen langs dit eiland meerendeels reeds gebragt zijn, te laten doen door de eigenaren van de landerijen, langs dezelve gelegen of onder dezelve getrokken wordende, na een nieuw te ontwerpen tarief, met verwerping van het voorstel van President en Schepenen om de eigenaren van voor- schreven landen daarvoor eenige betaling te accordeeren, als genoegzaam de ecnigste last zijnde, welke de particuliere landen in de ommelanden van Batavia te dragen hebben, zeer verschillende van de drukkende impositien en verpon- dingen, waaronder dezelve in andere landen liggen;

voorts om hetgeen reeds voor den Oosterweg sedert Wijn- maand 1808 door het gouvernement is bekostigd, door ge- melde landeigenaren te doen restitueeren en het montant van dien provisioneel ten hunnen laste bij de weeskamer te negotieeren, tot dat zij daarvan teruggave aan gemelde kamer zullen hebben gedaan".

Zie ook 14/20 Sprokkelmaand en 27 Zomermaand 1810.

28 Wintermaand. Verplaatsing van de pasar te Baia^ hoofd^negorij van het land Djasinga^ naar de kampong Kedawon.

Allerlei voordeelen waren volgens Daendels aan deze ver- plaatsing verbonden.

1078 1B09. H. W. DAENDEL8.

29 Wintermaand, yoorsckriften nopens wiatwerk.

De heer president heeft namens sijne exceOentie» den heere Maarschalk en Gouverneur Generaal, de volgende stukken ter tafel van hunne boog Edelheden overgelegd en daarop voor- gesteld, als:

op een voordragt van den heere directeur generaal, van IJsseldiJk; daar bij opzigtelijk bet successive aangemaakt, verstrekt en verzonden wordende vaatwerk, ter voorkoming, dat hetzelve niet tot allerlei klein gebruik verwerkt, maar behoorlijk verantwoord wordt, voor eene vaste cynosnre dien aangaande voorstellende:

Ten eersten: om al bet vaatwerk, hetwelk met dranken, dan wel drooge of natte waaren, tot olij inclusive, na de buiten-kantoren gezonden wordt, op het cogoossemeot te noteeren en bet kantoor, werwaarts die verzending geschiedt, voor bet kostende te belasten, tot zo lange de terugzending zal hebben plaats gevonden.

Ten tweeden: om het gemelde vaatwerk tot geen ander gebruik te doen bezigen als alleen in de Oostersche pn>- vincien tot de benodigde waterleggers voor bet guamizoen en zulks niet anders als op aanvrage van den militairen com- mandant en besluit van den prefect, dan wel op M acasser en Ternaten van den militair en civiel commandant, met last daarvan de generale directie vervolgens te informeren.

Ten derden: om al het kleine vaatwerk generaliter op alle plaatsen bij aanbesteding te doen aanmaken, waartoe bet land. des noods, de vereischt wordende materialen tegen bepaalde prijzen zal fourneren : en om dit mede op Java te doen gevolg hebben met water vaten, die aldaar voor het garnizoen worden gebruikt.

Ten vierden: om alle vaatwerken, die aan de marcherende troepcs of wel aan militaire campementcn en de daarbij zich bevindende hospitalen verstrekt worden, voor rekening van de respective commissarissen van oorlog te doen voortlopen, welke daarvan ordonnantien of bewijzen zullen verleenen en

1809. H. W. DAENOEL8. 1079

verder zoodanige arrangementen maken en orders stellen, als noodig zijn om de vaatwerken na behoren te verant- woorden; met last aan den finantie-boekhouder hiervan apart boek te houden en om mitsdien de opgaven van de verstrekte vaatwerken voortaan aan denzelven te laten afgeven.

Voorts dit artikel mede applicabel te roakeo voor de guar- nizoenen in de groote Oost en elders, alwaar de plaats-majoor voor het gedagte vaatwerk zal worden belast.

Ten vijfden: om de dagelijksche verstrekking van vaatwerk tot berging van randzoenen voor het vaste guarnizoen niet anders dan op ordonnantie van den commissaris van oorlog of den plaats-majoor te doen geschieden, welke zullen moeten zorgen, dat hetzelve wederom verantwoord of bij den inventaris van de respective kompagnien bekend gesteld worde; en

Ten zesden: om de verantwoording, zoowel van het ge- schoofde, als van hel oude en onbekwame vaatwerk te -laten geschieden, als van de hoepels bij de piesen en het gewigt en van de duigen bij het getal;

om dien conform te besluiten;

zoo is goedgevonden en verstaan tot deze voordragt te concurreren en dien conform dezelve te arresteren.

1 ro^^f IZ > Intrekking van de belasting voor Chinezen, vastgesteld op i| Julij 1808.

Bij een rekest gaven de Chineesche officieren te Batavia aan de Regering Ie kennen, »dal zij in Grasmaand 1808 (') door deze regeering tot een middel van bestaan waren be- gunstigd geworden met de permissie om van eiken Chinees, boven de bij de pachl-conditien bepaalde heffing van 15 stuivers of hel hoofd-geld der Chineezen ten profijte van den Lande, nog 15 gelijke stuivers te mogen vorderen, hetgeen echter bij latere bepaling eenlijk tot de vermogenden was gerestringeerd;

O ^ ^ ^^ i80«-

1080 1809. H. W. DAENOEL8.

dat de jongst ontslagen kapitein der Ghineezen, Gouw Tjansie, bij een request aan zijne excellentie den Maarschalk en GouTerneur Generaal had opgegeven uit deze impositie niet te kunnen dekken de ongelden, waartoe bij en de luitenants ambtshalve waren verpligt, en dat het welmelde zijne excellentie had behaagd aan President en Schepenen het maken van eeu nadere omslag dezer belasting op te dragen, waar door aan de daarmede gebuteerde intentie beter zoude kunnen worden voldaan;

dan dat het echter bij de voltrekking van dezen last aan President en Schepenen, zoowel als aan de Ghineesche officieren was geconsteerd, dat meer gedachte belasting in gemoede niet verder was te extendeeren als tot een aantal van ruim 1400 Ghineezen en dat, vermits het provenu dezer heffing over een zoo gering getal Ghineezen bij lange na niet toe- reikende was om daaruit te vinden de onkosten, welke zij, supplianten, verpligt waren te maken, en tevens in aanmerking genomen hebbende het compleet verval van alle takken van handel en bronnen van bestaan, waar door de Ghineezen ten uiterste gedrukt wierden en de vroegere welvaart te ver- geefs zou worden gezocht, zij om die reden liever wenschten eene geheele intrekking van deze belasting te verwerven als het weinige te percipieeren, hetgeen dezelve zou kunnen afwerpen ;

aannemende uit hun privé de kosten te dragen, welke zij ambtshalve moesten maken en wel tot zoo lange, de tyds- omstandigheden gunstiger zijnde, zij gelegenheid zouden vinden hieromtrent een nader voorstel aan deze regeering te kunnen doen".

Het baart voorzeker geene verwondering, dat dit verzoek werd ingewilligd.

30 Wintermaand. Voorschrift nopens rekesten van zee- officieren.

Is besloten te bepalen, dat de officieren en andere gefim-

1809. H. W. DAENDELS. 1081

plotjeerdens van de marine voortaan bij het inzenden van adressen, requesten of verzoekschrirteu aan zijne excellentie den- Maarschalk en Gouverneur Generaal gehouden zullen zijn dezelve alvorens voor gezien te laten teekenen door den havenmeester van hel departement, waaronder zij sorteren, len blljke, dat de daarin vervatte positiven met de waarheid overeenkomstig zijn.

31 Wintermaand. Regeling van den geneeskundigen dienst bij de marine-schooU de equijmge-tverf en de gevange- nissen ie Samarang.

Is besloten den genees- en heelkundigen dienst aan de zieken in de marine-school en de equipage-werf, mitsgaders aan de gevangenen bij den Raad van justitie en den landraad te Samarang, in stede van door den stads-chirurgijn, voortaan te laten waarnemen door een der odicieren van gezondheid vdn het guarnizoen aldaar, die zich in allen deele zal moeten gedragen aan de bij de regeling van den genees- en heel- kundigen dienst voorgeschrevene bepalingen, onder eene toe- lage van vijf en twintig rijksdaalders, zilver geld, 'smaands, alsmede dat de geneesmiddelen en verdere benoodigdheden voor de opgemelde zieken op de voorschriften van gedachten olTicier van gezondheid uit de apotheek van het hospitaal té Semarang zullen worden veratrekt en dat van deze te doene verstrekkingen de apotheker van welmeld hospitaal gehouden zal zijn behoorlijke aanteekening te houden ten einde bij het uiteinde van ieder jaar aan den voormelden Raad van justitie en landraad de gemaakte onkosten in rekening kunnen worden gebracht.

REGISTER

TAN

PERSONEN-, VOLKS- EN PLAATS-NAMEN.

Abels (G.), 961.

Abrahams, 827.

Adriaans, 873.

Afrika, 551.

Alphen (D. F. van), 59.

Amanus-gracht, 858, 864.

Ambachts-kwartier te Batavia,

606. 819. Ambengan, 896. Ambon, 66, 81, 83, 145, 310,

607. 412, 468, 551, 578,

608. 695, 707. 708, 723—

726, 729, 734, 848, 968.

972—974, 978, 979, 981.

987—991, 1002. 1005,

1018. Ambonezen, 14, 15, 17, 18,

33, 115, 116, 128, 143,

150, 151. 521, 498, 581.

584. 585, 623, 686, 1005. Amerika, 59, 511, 420, 421, 561, 876, 1028,
585. » (Noord-), 963.

I Amerikanen, 963. Amoy, 551, 766. I Amsterdam, 695. Angké, 619, 664—666, 660, 674. » (post), 868, 866,867. . (rivier), 101. 834. Anjer, 317, 363, 541, 896,

1007. Anom (Sultan), 687, 690, 710. Antjol, 674, 864, 968.

(post), 471.

(rivier), 390, 619, 660. Antjoische vaart, 666. Arabieren, 640. 907, 908. 965. Arm- en weeshuis te Batavia.

203, 666. 671, 673.

Arnold, 308.

Aroe-eilanden, 351, 691, 1002. ' Asahan, 651.

Asem, 671. I Asmus, 307. I Astani, 378. I Atjeh. 421, 1046.

REGISTER VAN NAMEN.

1063

Awen, 330, 34).

Babakan, 877, 967.

(district), 8SS. Baehman, 849. Badjoa, SKI. Baia, 1077.

Bajabang, 1021, 1033, 1034. Bakan, 551.

Bakoelang, 339, 60S, 898. Balemboangan, 343. Bali, 333, 386, 45%, 628, 629, 1054.

-Badoeng, 451,551,578.

-Sasak, 1054.

-nezen, 364, 391, 623,

Baijée, 306.

Bambang Soetikoo (raden), 56.

Banda, 53, 65, 66, 82. 83, 340, 351, 417, 418, 551, 578, 591. 707, 708,724— 726, 729, 819, 820, 848, 968, 972—974, 978—981, 983. 987, 988, 990, 1002, 1018.

Bandjar. 602, 900, 1021, 1034. » -anjar, 342, 900.

•masin, 67, 83, 310, 410, 651, 578, 727, 931.

Bandoengan, 339, 898.

Banger, 54, 172, 182,298, 341, 899, 900, 971.

Baogil, 42, 54, 172, 176, 182, 298, 341, 899, 900. 971.

fiaogkalang, 160, 165, 219,

229, 531. Bangkalis, 551. Banglis, 864.

Banjoewangi, 48, 53, 160, 165, 173, 221, 229, 298, 340, 343, 644, 820, 901. Bantam, 67, 69, 79, 82, 89, 189, 192, 225, 310, 317, 352, 354, 355, 357—359,369,370, 373,375,390—393, 401, 451, 518,541, 556, 664, 693. 700, 750, 741,746,786, 803, 804, 817, 857, 863, 870, 920. 924, 936, 951,958,973, 1010, 1020—1022, 1025—1027, 1038, 1047—1049.

    -mers,  564,  850. 

Bantanan, 864. Bantjar, 899. Bantjoeng, 330. Barawa, 897. Barends (A.), 308, 849.

« -weg, 555. Baroe. 897. Baslé, 54.

Batang, 172, 180, 298, 338, 339, 464, 712, 718, 741, 742, 760, 897. Batoe-bara, 551.

• -^aja, 927.

-tjèper, 603, 865.

1084

REGrSTER VAN NAMEN.

Bawean, 160, 165, 175, 187,

2i9, 298, 343, 902, 904. Bazel (van), 307. Beer (H.), 196, 233, 343. Behadjoe, K51.

Bekftsi, 352, 535, 865—865, 958.

(land), 105—105. Belahan, 595. Belvedère (fort), 55. Benawang, 654.

-koeion, 569, 968. -wetan, 669, 968. Bengalen, 551, 735, 1046. Bengawan, 486, 496. Benkoelen, 725. Bermi, 538, 539. Besoeki, 177, 182, 655, 901,

906. Betting, 307. Beusechem (van), 1, 307. Beijnon, 307. Biliton, 551. Bima, 551, 696, 1054. Blahan, 562. Blanck (J), 234, 309. Blandoengan, 590, 519, 560. Bloem, 510. Bock (A. B. de), 307, Bodjong-kelor, 828.

• -sari, 103—105. Boeginezen, 175, 194, 269,

270, 364, 508, 509, 623,

640, 641, 1011. Boeijen (burger) te Batavia,

Boeijen (Lands) te Batavia, 598, 912, 997, 998.

  (stads)    te    Batavia, 

997, 998. Boeja-negara, 362, 393. Boekholtz (F. van), 980,981. Boelekoniba, 696. Boêmi, 897. Boender, 342, 901. Boeroe, 9Ï)2, 988. Boers, 307. Boeton, 551.

• -ners, 623. Bogaard (van den), 307. Bojolali, 179, 180, 325, 326,

825, 897, 1005.

Bolang, 851, 918.

Bonang, 899.

Bongas, 389.

Bont, 551

Bonthain, 696.

Bontong, 898.

Boodts (J.), 760, 761.

Boom (de) te Batavia, 41, 214, 224—226, 352, 353, 384, 587, 391, 592, 394, 421, 570, 616, 759—741.

Borneo, 227, 551.

Bouberg, 307.

Bourbon, 725, 877.

Braam (P. van), 510, 549, 350.

• (J. A. van), 309, 468, 702, 720, 750, 744, 764, 821, 959, 960.

Brahan, 550, 540.

REGISTER VAN NAMCJ^.

lOSK

Brandel, 320.

Brebes, 172, 180, 254, 298, 326, 327, 339—341, 345, 718, 878, 898.

Broek (van den), 188.

Budach, 308, 309,

Buitenkerk te Batavia, 820. . -zorg, 317, 319-321, 346, 380, 374. 375, 450, 518, 521, 523, 530, 638, 566, 566, 567, 603, 612, 610, 643—665, 677, 816, 857, 863, 865—867, 1007, 1010, 1021, 1022, 1026, 1028, 1034, 1039. 1047, 1077.

Busseher (J. T.), 232.

Bnys (H.), 345.

BuyRke» (A. A.), 306, 346, 468, 611, 879, 960.

Cantebeen, 306.

Canter Visscher, 306.

Gassa, 308.

Caltenburgh (H. J. van), 308,

896. Caulier, 308, 695, 865. Ceiebes, 694, 1067. Ghamp de Mars, 874. Ghassé (P. F.). 306, 553, 664.

620, 827. Gheribon, 40, 67, 69. 79. 82,

84. 86.87,106—109,114.

116, 166, 194, 279. 303,

316, 378, 379. 384, 387.

389, 392, 406, 474, 476.

478, 489. 497, 800, 801, 6ü3. 504. 509. 510, 528, 668. 627, 673. 686. 706, 709, 714. 730. 744. 746. 763. 766. 769. 803. 816— 818, 868, 870. 920. 936. 951, 968. 974.1009,1011, 1021, 1022, 1027—1029, 1034, 1038, 1046. 1062, . 1068.

China, 68. 84.267,268.271, 272, 335, 386, 611, 734, 904, 946, 973, 1028. Chinezen, 49, 58, 69, 89, 96, 120, 123, 152, 153, 163, 175. 194.234, 235,262.263,267— 272, 286, 303, 327. 338-343,355,364, 371, 379. 387.589, 391, 394. 420, 426, 477,500,601,608- 511, 626,546,648, 566, 567, 670, 576, 600, 601, 615, 627, 636, 640, 641, 700, 701, 749, 766, 769, 773, 861, 883, 884, 896—902,907,909, 910, 916, 963.964, 998, 1000, 1011, 1046, 1049, 1066, 1057, 1060, 1072, 1073, 1079, 1080. » (gewapende), 611. Goenraads (R.), 332.

1086

ReÖISTER VAN NAMEN.

Constructie-winkel te Soera-

baja, 42, 4S, 46. Gramer (C. F.), 234.

Daalzicht, 907.

Dekker, 907, 908.

Demak, 62,82,172,181,187. 249, 263, 266, 273, 297, 339, 340, 6»0, 703, 712, 718, 764, 7G5, 897, 898.

Denambo, 103, 105, 535.

Denemarken, 965.

Denen, 965.

Depok, 865.

Diamant (fort), 352, 560, 364.

Uilangoe (eiland), 342, 901.

Dirksz (S.), 307, 520.

Djalapa, 851.

Djaman Abdoe'Uah, 623.

Djambi, 551.

Djamblang, 877.

Djamboe, 707, 825, 1005.

Djampaug-ilir, 834, 967. -oedik, 834, 967.

Djasinga, 355, 358, 359, 361, 369, 370, 374, 375, 390, 538, 603, 863, 1077.

Djedoeg, 878.

bjelei, 551.

Djeletran, 834, 967.

Djembajat, 878.

Djenggot, 851.

Djenoe, 900.

Djetis, 717.

Djipat, 898.

Djitak, 898.

Djoeana, 40, 172, 181, 183,

184, 298, 339, 474, 60».

712, 718, 825, 879, 898,

974, 1021, 1034. Djohor, 551. Djokjokarta, 63, 65, 82, 83,

110, 203, 221, 234, 274,

309, 468, 470, 578, 821.

822, 870, 905, 920, 1005. Doea-ratoes, 520. Doekoen, 342, 900. Doekoe-salam, 877. Doeiij (J.), 188. Doerian-sariboe , 103—105 ,

555. Dominicus, 880. Doornik, 307. Drossers-pad, 910. Duiten-munt te Soerabalja, 40. Dwars in den weg, 574, 864.

Ëdam (eiland), 551, 958. Ëekhout, 307. Ekenholm, 309. Emmerik (D. van), 232. Engeland, 304, 683, 963, 965. Engelhard (M.), 62, 183, 306.

(P.), 309, 520.

Engeischen, 534, 723, 725, 729,

861, 869,875,965,1018.

Equipage-werf te Bataria. 155,

406, 454, 516,

532, 721, 740,

748, 749, 884.

    te    Samarang, 

fïËdiëtEf? VAN NAMeN.

106^

Eoropa, % 3, 59, 331, 402, 420, 421, 442, 463, 534, 595, 946, 955, 1028. 1045, 1057.

Europeanen, 2, 3, 14,17,18, 33, 54, 116.116,175,321. 327, 498, 499, 511. 522, 527, 671, 881, 584, 585, 672, 724, 769, 772—774, 778, 781, 998, 1000, 1072.

Pilereaux, 611. Pik (J. P. F.), 306, 873. Fluit (de), 574, 864, 958. FranscheD, 991. Fredrikze (fi.), 599. Frees (de), 43, 44.

Gabaog, 339, 379, 389. 474,

486, 568, 898, 968. 6aldert|en-bui^, 611. Galoeh, 316, 475. 629, 630,

728, 871, 911. Ganggang, 602. Gavork Manock, 308. Gedong-badak, 103—105, 536, 865.

» -koesambi, 828. Geertruida-baai, 958. Generaals- wacht te Batavia,

625. Gerlach (J. H.), 232, 599, 601. Gianjar, 452. Gilian, 542, 901. Gili'gmting, 342, 901.

-radja, S42, 901.

Ginting (kampong), 54.

Glonggong, 164, 173,298. 474.

Goa, 551. » -djero, 899. . -troes, 341, 900.

Gobang (district), 833.

Goedbloed, 817.

Groelantji, 362, 393.

Goemoelak, 180, 337, 338, 896.

Goenoeng Goentoer, 672.

-sari, 857, 864, 910.

Goldbacli (P. A.), 232, 233, 309, 650.

Gorontalo, 723, 724, 774, 978, 979, 981, 986, 987.

Gouvernement (generaal) te Ba- tavia, 471, 527, 636, 947, 948, 966.

Graan-magazljn te Batavia, 83, 203, 406, 465, 469, 547, 722. 756, 868, 913.

Greeve (J.), 461.

Grinding, 571, 833, 835, 967.

Grissee, 48, 160, 161, 164, 172, 176, 182, 187, 219, 221, 228, 281, 298, 333, 335, 336, 342, 343, 384, 385, 587, 392, 474, 602, 712, 768, 801, 885, 900, 901, 903, 971, 974, 1047.

Groenewald, 873.

Grogol, 164, 348, 656, 858, 863, 865.

Groningen (kruithuis), 635.

Groninger gracht, 907.

1088

REGISTER VAN NAMEN.

Groot (I.), 347. Gutzlaff (von), 306. Guyana, 7^5.

Halewijn, 374. Haroekoe, 982, 988. Hartman (A. C), 418. Hartzinck (A.), 87. Heemradeu-tuin, S19. Heeren-logement teBatavia,95, 96, 195, 391, 833, 8B0,9SK, 927, 1047. » te Sourabaija,

962. Hek (J. Tan), 307. Heppener (J.), l, 5, 685. Hesselaar (J.), 85, 309. Heukevlugt, 307. Hila, 982, 988. Hillegert, 595. Hoesen (W. van), 61, 306,

963. Holland, 349.

   (koningrijk),  2,  263. 

Holle, 306. Holuiberg de Beckfeld (N. A.),

234 Hoorn (J. J. van), 232. Hospitaal (binnen) te Batavia, 671. » (buiten) te Batavia, 371, 531, 590, 872.

 (Chineesch)  te  Bata- 

via, 203, 473, 666, 667, 671, 672, 853, 929, 1081.

Hospitaal (Chineesch) te Sania- rang, 262, 267, 269—273.

Houücap (de) te Batavia, 39U. 760.

Hymeriks, 308.

Iges, 611.

He de France, 421,725,877.

965, 1028, 1046. Ingen (R. van). 232. Indragiri, 551. Indramajoe, 59, 378, 379, 384.

387, 389, 496, 509. 516,

824, 974.

; Jakatra, 95, 1019. (fort), 626. (koningrijk), 608. (post), 471. Janssen (N.), 308. Janwens (J. W.), 874. Japan, 84, 734, 904, 930,

946, 973, 1028.

Japara, 40, 160, 164, 172.

176, 181, 183—185, 196.

218, 219, 221, 229, 254.

263, 272, 274—276, 279,

280, 282. 285, 286, 290.

298, 326, 339, 340, 474,

712, 718, 824, 879, 898.

902,974,1017,1065,1069.

Jassoy, 308.

. Java, 1, 39, 55. 67, 68, 7U.

77, 82, 83, 86, 107, 109,

117, 123, 161, 152, 194,

• 206, 2 18—220, «28, 627-

REGISTER VAN NAMEN.

1089

6S9, 664, 724, 730, 748, 766, 768, 777, 803. JaTa's Noord-Oostkust, 49, 69, 76, 79, 106, 109, 114, 157, 189, 169, 203, 207, 234, 301, 502, 327, 392, 464, 468, 469, 500, 803, 812, 823, 632, 702, 703, 706, 707, 709, 710, 762, 769, 778, 821, 822, 824, 828, 852, 870, 874, 896, 903, 911, 920, 924, 1038, 1046, 1047, 1068.

 Oosthoek,     144,     161, 

169, 176, 181, 187, 190, 196, 210, 216, 230, 346, 383, 898. Jayanen, 48, 63, 107, 108, 114,187—189,161, 174, 178, 177, 178, 234, 278, 286, 289, 301, 534, 348,381, 379, 477, 800, 846, 862, 654, 680, 704, 708, 768, 769, 775, 798, 826, 1017, 1088. » (Ooster), 625, 624. (Wester), 625, 624. Jong (de), 611. Jongkind (6.), 820, 854, 880. Jonker (J. J.), 254.

Kaap de Goede Hoop, 968, 1028.

fLAIAlT-lOn OBKL X?.

' Kadamandala, 878. I Kadaoen, 927. Kadghien, 508. Kadilangoe, 898. Kadjamboe, 962. Kajeli, 851. Kalang, 359. Kalang's, 159, 164, 548. Kali-anjar, 541. » -bebal, 558, 559, 897. » -djaroeng, 878. » -gawe, 557, 896. » -mas, 878. » -orang, 558, 897. » -tjetoeng, 558, 897. » -woengoe, 172, 180, 181, 298, 558, 705, 712, 718, 896, 897, 1041. Kalodra, 562, 595. Kaloerahan, 854, 967. Kaïnbodja, '558, 386, 881. Kamp (Chiiieesche) te Batavia, 819, 849, 889, 701, 858, 911. » (Boegipeesche) te Sa-

raarang, 897. » (Chineesche) te Sama-

rang, 896. » (Maleische) te Sama- rang, 897. Kampar, 881. Kamphuis, 508. Kampong baliroe, 625, 864. Boegis, 858. » Malajoe, 519, 320, 623.

69

1090

R£QISTER VAN NAM£M.

Kanakan, 539, 898. Kandang-auer, 569, 968. Kangaraksan, 389. Kangean (eiland), oi% 901. Kanton, 551. Kapong, 342, 901. Karang-anjar, 538, 897, 900. -asem, 339, 878, 898. -dowo, 901. -hantoe, 1048. -paroeng, 860. -samboeng, 316, 317, 379, 589, 496, 516, 655, 871, 1020, 1029, 1059.

 -tengab,  896. 

. -widara, 896. Kartang, 559, 898. Karweladn, 602. Kasepoehan (Sultan), 686, 690,

710. Kasesi, 877. Kasoemba, 551. Katapang, 605, 863, 958. Katewel, 551. Katjeribonan (Sultan), 687,

690, 710. Kedawon, 1077. Kendal, 172, 180, 298, 358, 551, 703, 705, 712, 718, 896, 897, 1041. Kepoh, 542, 900. Ketelaar, 507. Ketting (post de), 101, 471,

554, 574, 865, 907. Kieverlijn, 509.

KQian, 508. Kinanti, 717. Klatten, 470, 1006. Kleeden-pakhuis te Batavia, 83,

154, 155, 198, 200, 202,

406, 455, 459, 547, 608,

722. Kleeding-pakhuis (*8 Lands\

723. Klenteng, 390, 519, 560. Klip (punt de), 625. Kloprogge, 185. Knaap (H. B.), 254. Knops, 253, 509. Koek (de), 44, 346, 1017. Koedoes, 170, 172, 181,298.

712, 718, 825. Koeningan, 486, 568, 968. Koepang, 987. Koeripan, 605, 834, 855, 863.

967. KobI, 552, 355. Koningg-plein, 872. Korek, 571. Koromandel, 551. Kota, 452, 551. Kotaringin, 551. Kranggan, 834, 896, 967. Krawang, 89, 518, 714,855, 856,864,871,881, 914,918,927,958. 1005, 1004. 1010,

(gehucht), 855. Krikil, 562, 39S. Krokot (rivier)»590,556,865.

REGISTER VAN NAMEN.

1Ó91

Krooneu-grachl, 864. Krijgsman (VV. E.), 345. Kuiper (de), 551. Kwal (de), 745, 958. Kwala Deniak, 60S. Kwitang, 857.

Laboang, 541.

Lakke, 308.

Lainongan, 172, 176, 181,298,

900, 901. Lampong, 355, 361, 727. Lantjar, 695. Larike, 982, 988. Lasem, 164, 172, 181, 234,

298, 340, 474, 602, 712,

718, 899. Lebak-poeloes, 721.

-sioe, 878. Leeuwen (W. J. Yan), 779,

780. Lengkong, 359, 834, 835, 865,

866, 967. Liglen (van), 801. Limbaogan, 316, 475, 629,

630, 871, 910. Lingga, 351. Loderus (J. J.), 880. Lombok. 1054. LoDgoko, 389. Loriaux, 780. Losari, 559, 378, 379, 389,

486, 568, 898, 906, 968. Lubeck, 590. Lulzow (B. P. W. baron von),

306, 568, 833.

Mabela Mabali (daëng), 623. Macao, 553, 554, 551. Macaré, 507, 613. Madura, 40, 47, 48, 56, 87,

182, 183, 187, 487, 644,

705, 901. Madureezen, 56. Magboquor, 338, 897. Majak, 851. Mak, 611. Makasar, 67, 81, 83, 225, 310,

335, 349, 350, 586, 410,

551, 578, 694—699, 729,

734, 766, 973, 974, 1054,

1077. Makasaren, 364, 625. Malaka, 551. Malakeri, 696. Maleijers, 63, 175, 234, 269,

270, 564, 508, 509, 625,

640, 641. Manaioea, 538, 897. Mandale, 860. Mandhar, 551. Mandhareezen, 624. Mangasari, 878. Mangga-besar, 864. Mangkoe Adiningrai (raden

ioemenggoeng), 56. Manila, 551. Manipa, 982, 988. Manjar, 550, 342. Mantjeri (rivier), 833. Marga-jasa, 898.

• -langa, 562, 395, 1048.

n -sana, 562, 595, 1048.

1092

F?£QEST£R VAN NAMEN.

Marine-school te Samarang,

764, 1081. Maroenda (groote), 958, 1018. (kleine), 56S, 9K8. Maros, 696. Mars, 306.

Masangan (rivier), 341, 900. Matang-hadji, 486, S68, 968. Maurisse, 506. Hedan, 834, 967. Meester-Gomelis, 319, 471,

571, 857, 863-865, 867. Meeuwen-baai, 569. Megamendoeng, 861. Menado, 723, 724, 973, 978,

979, 981, 986—989. Menara, 40, 346. Mendawe, 551. Menggoei, 452, Merak-baai, 958, 973, 1007. Merken, 611. Meijer (L. W.), 306.

. (M.), 156, 196, 308, 343.

. (P.), 308. • Micbiels, 308. Middelkoop (J. A. van), 513,

528, 714. Middelpunt te Batavia, 625. Midden-Java, 325. Mikkenhagen, 520. Miro, 508. Moeara-blatjang, 927.

■ -geinboeng, 927. Moenljoel, 878. Moentjoen, 851.

I Moga, 878

1 Mohamad Ali Oed^n (pange- ran ratoe), 355, 356, 360, 361, 567. , Holenvliet, 390, 519, 555, 560, I 626, 1019, 1045, 1051. : Molukken, 436, 468, 694, 723. 725, 748, 861, 869, 965. ] 976—979, 981, 987, 988. 991. Mom, 306. I » (douai-ière), 609. I Mondoe, 389. ' Monnereau, 611. Moutanus, 509. Mookervaarl, 101, 554. Mooren, 144, 254, 235, 269, 270, 285, 534, 391. 477, 526, 575, 640, 641, 907, 908, 963. 1047, 1060. Moorrees (J. W.), 541, Molmau (G. W. C. van). 157, 507, 351, 554, 568, 627. Muller, 235. Muntinghe, 520.

Naerssen (van), 508.

Nederland, 246, 251.

Negara, 860.

Negotie-pakhuizen (Weslzijd- sche) te Batavia, 155, 455, i 605, 608. I Neys (F. de), 252. I Nicolaas (H. en 6.), 873* I Niemansverdriet, 880. . Nimpho, 551.

REGISTER VAN NAMEN.

1093

Noord Wester kwartier, 605. Noordwijk, 471, Ö58, 574, B90.

Oedjoeng-menteng, 519, 560. Oeloe-djami, 177, 327, 539,

653, 897. Oenarang, 179, 180, 3S5, 526,

671, 678, 828, 897. Oender-andir, 857. Onrust, 83, 406, 455, 458,

547, 551, 605, 608, 722,

958. Ontong-djawa, 555. Ooster-ryweg (groote), 320,

657, 665, 1077. Oostheim (van), 253. Oost-Jara, 525. Overbeek (P. F.), 508, 895. Overijssel (kruithuis), 625.

Padang, 551.

Padjang-koeangan, 340, 899. Pagandingan, 896. ^ Pagiringan, 878. Pakis, 627, 856, 881, 925,

927, 928. Palawang, 559, 898. Palembang, 85, 84, 410, 458,

551, 612, 754, 951, 975,

974. Pamadjegan, 877. Pamakasan, 56, 172, 176, 180,

182, 298, 542, 901. Pamalang, 172, 298, 559, 718,

878, 897, 898. Pamanoekan, 628.

Panaroekan, 177, 182, 51^,

655, 901, 906. Pandawa, 877. Panetjikan, 562, 595. Panbuijs (van), 549. Paparean, 578, 579, 589, 486,

496. Papisangan, 105, 105, 552,

497. Paradesi, 550, 540, 899. Parang-korek, 571. Parvé (H. A.), 506, 520, 1050. Parijs, 517. Pasar-bahroe, 855.

» boentoe, 851. l^aseteiiang (rivier), 541. Pasilian, 851. Pasir, 551.

» lani, 562, 595.

» -paja, 877.

» -poetih, 907, 908. Pasoeroean, 42, 54, 5^, 160,

164, 172, 176, 182, 229,

297, 310, 541, 551, 899, 900, 971.

Pati, 172,181,185,184.297,

298, 547, 712, 718. Patjerongan, 897. Patrakan, 551. Patra-sana, 851. Pekalongan, 88, 1 10, 160, 164,

169, 172, 176, 180, 196, 219, 221, 229, 234, 265, 272, 274—276, 279, 280, 282, 285, 286, 290, 297, 526, 558, 559, 605, 615,

1094

REGISTER VAN NAMEN

653, 712, 718, 741, 742, *760, 897, 902, 974, 1017,

1021, 1054, 1069. Pekapoeran, 864. Pemboean, 551. Penangkan (berg), 853. Pendjaloe, 486, 568, 968. Penjabraban 834, 967. PeDDisteii-gesticht te Batavia,

146, 147, 201, 370, 371,

406, 467, 608, 848, 849. Pepadangan, 602. Pesing, 390, 519, 560. Petjoen, 851. Petodjo, 541, 865. Pbilippina (fortje), 350. Piel (fl. W.), 234, 309. Püat, 307. Pira, 651. Pisang, 918.

-batoe,  864. 

Pleret, .389.

Pioezerscage (batterij), 471. Poeger, 182, 298, 343, 644,

900. Poeh), 340, 899. Poeloe-ai, 984, 989.

» -gadoeng, 865.

» -menare, 342, 900. Poetih (land), 519, 560. Pondok-gede, 863.

» -terong, 863, 895. Portugal, 105, 534. Portugeezen, 105. Praboe Prang Wedono (pange-

rang ario), 66.

Prakamoeotjang, 871. Pnunban, 900. Prawiro di Ningi'at, 705. Preanger, 39, 68, 82, 85, 86, 89, 109, 157, 186, 192, 316,406,516, 554, 566,567,574, 629, 635,643,652, 653, 656, 804, 816. 856, 1038, 1051.

  (GheriboDsche),  475, 

629, 634, 655, 706, 728, I 729,744,871,910,911,951. Probolinggo, 341, 602, 9<m. Proveniers-huis te Saoiaraog.

399, 1076. Provisie- magazyn te Batavia. 83,454,459,547,609,721 Puy (P. P. du), 510, 552, 353, 357, 360, 567.

Quarles, 611.

Rasis, 342, 901. Radamangan, 834, 967. Radja-galoeh, 486, 568, 569.

968. Bantaka-kali-mati, 339, 898. Rantjing, 342. Ra{tot, 551. Raté, 551.

Reede van Batavia, 551,739, 741, 761, 884. 958.

» van Saniarang, 760. Reinbang, 40. 59, 88, 160.

164, 170, 172, 17ü, 181,

REGISTER VAN NAMEN.

1095

183, 184, 196, ai8, 319. 221, 239, 234, 263, 273, 274, 37». 279, 280, 283, 285, 286, 290, 298, 536, 340, 377, 474, 602, 711, 712, 718, 784, 88K, 886, 898—900, 902, 906, 968, 974, 1017, 1030, 1069.

Reijnst, 307.

Hibalds-gang te Batavia, 390, 519, 859.

iUemsdiJk (W. H. van), 306,

308, 352, 353, 873. Ring8k>ot (Zuider), 101, 554. Riouw, 551, 1046.

Roban, 338, 897. Rokus (W. D.). 309. Romeinen, b75. RoiDswinckel, 306. Rosemijer (C), 316. Ross (J. T.), 372. Rothenbuhier (F. J.), 48, 196,

309, 343, 346, 656. Rijswijk, 471, 555,574,864.

    (post),  907. 

Sabi (spruit), 833.

Sack, 333, 1001.

Sading, 355, 358, 359, 361,

833, 967. Sahimbang, 877. Salabanlar, 834, 967. Salaliga, 179, 180, 325,326,

819, 835, 897. Saleiuba. 857. Saleijer, 696.

Salomons (A.), 58. .

Samarang, 4, 16, 28, 32, 37, 39, 47, 51, 55, 62. 65, 70, 76, 82—86, 88, 108, 115, 121, 124, 159, 144, 157, 188, 160, 161, 164, 168, 170, 172, 174—177, 179, 180, 186—188, 190, 196, 203—321, 223, 229-333 241, 249, 360, 361, 265, 266, 272, 273, 379—282, 285. 287, 388, 290, 397, 301—303, 308, 309, 319, 325—327, 330, 333, 538— 338, 545, 348, 351, 576, 384, 385, 387, 392, 394, 420, 449, 462. 464, 465, 469, 473, 477, 833, 528, 543, 548, 568, 571, 572, 576, 585, 584, 598, 599, 601, 602, 634, 635, 638, 629, 636, 637, 640, 642, 645, 647, 648, 650, 651, 653, 665, 678, 699, 709, 712, 718, 719, 728, 745, 767—764, 778, 780, 784, 787, 788, 818, 822, 823, 828—828, 832, 883, 861, 868, 885, 887, 890, 893— 897, 903, 903, 905, 956, 942, 948, 957, 961, 962, 968, 969, 973,987, 1000— 1005, 1009, 1014, 1016— 1018, 1020—1032, 1026— 1039, 1054, 1040, 1047, 1067—1070, 1076, 1081.

1096

REGISTER VAN NAMEN.

Samboe, 897.

Sampit, 551.

Samud, 309.

SaDdol Roy, 611.

Saparoea, 989, 988.

Sapoedi, 349, 901.

Sarang, 170, 899.

Sawah, 918.

Schafer, 306.

SchiU, 307.

Schreuder, 1069.

Schultze (J. C), 534, 872.

Sedogoero, 643, 644.

Seiapatjang, 678.

Semimi, 330, 341, 349.

Semoedjii, 686.

Semoet-pangang, 339, 345, 898.

Senn van Bazel, 307.

Sentiong, 864.

Sepoeh (Sultan), 568.

Seragi, 339.

Serang, 359, 354, 369, 393,

1007, 1048. Serkangang, 339, 898. Setjo Adiningrat (pangerang

adipati), 56. Sevenhoven, 308. Siak, 551.

Siam, 335, 386, 551, 904. Siartan, 551. Siberg, 306.

Sidajoe, 48, 170, 179, 176, 181, 997, 349, 609, 900, 901, 971, 1091, 1034. Signaragi, 687.

I Siminkir, 878. Sinipaog, 786. ! Sindang-kasih, 486, 569. Singga, 878. Singkel, 997. i Slawi, 877.

I Slingerland, 100, 554, 555. Slokan (de), 100, 554, 557. Smissaart, 939. 1 Smit (E. S.), 507. ! Smith (D. J.), 308. j Soedjoek, 551. I Soekapoera, 316, 475, 629. 1 630, 687, 798, 860, 871, I 911. { Soelang, 878. I Soembar, 339, 897. Soembawa, 551, 1054.

-reezen, 608, 694. Soemedang, 316, 317, 714, ': 855, 856, 871, 918, 1091, ' 1033, 1034, 1040. I Soemenep, 49, 56, 109, 160, 164, 179, 189, 919, 991, 999, 997, 349, 901, 1076. ' Soempana, 551. I Soengei-atap, 864. » -Kendal, 864.

•  -tahi,  958. 

  Soerabaja, 16, 98, 39. 59, 49, 45, 47, 48, 51, 54,55,59, 89, 84—86, 191, 194, 139, 160, 164, 168, 170, 179, 174—177, 189, 187, 190, 196, 906—291, 995, 288, 930, 379, 981, 288, 297,

REQI8TER VAN NAMEN.

1097

302, 503, 309, 310, 316, 527, 335, 338, 336, 341— 343, 545, 546, 384, 385, 387, 392, 400, 449, 452, 465, 473, 525, 543, 576, 584, 601, 602, 624, 625, 636, 637, 640, 642, 644, 646—648, 651, 665, 697, 767, 778—781, 784—792, 800—802, 804, 819, 826, 853, 885, 890, 893—895, 899, 900, 902, 903, 932, 936, 942, 967, 961, 962, 970, 974,987. 1000—1003, 1013, 1017, 1018, 1020— 1022, 1025—1029, 1042, 1047, 1051, 1067, 1068, 1076.

Soeradadi, 828.

Soerakarla, 63, 82, 85, 203, 221, 254, 274, 509, 468, 470, 578, 821. 870, 905, 920, 1005.

Socri-djodjed, 539, 898.

Soero adi Mengolo (kiai adi- pati), 348.

Soesoehoenan, 821, 822.

Soetji, 643. 644.

Solok, 551.

Solo-riTier, 342, 717, 900.

Somerdijk, 307.

SoD (vaU), 308.

Songgoog, 878.

Sonthar, 857, 864. » -weg, 656.

Spanje, 334.

Specht, 307.

Speelwijk (fort), 354, 369, 376.

Sprenge (van), 620.

Stadhuis-plein te Batavia, 912.

te Batavia, 102, 519,

565, 692, 859, 895,

» te Soerabaija, 1051.

Stads-apotheek te Batavia, 669.

Steinmetz, 509.

Stopkeer, 611.

Saiker-pakhuizen te Batavia, 85, 547, 548, 722, 725.

Sumatra, 561.

Tadoenaug, 559, 898.

Tagal, 87, 88, 110,160,164, 169, 172, 173, 176, 180, 185, 196, 219, 221, 229, 234, 263, 272. 274-276, 279, 280, 282, 286, 286, 290, 297, 326, 359, 545, 615, 602, 605, 61>3, 715, 714, 718, 828, 877, 898, 902, 962, 974, 1017, 1021, 1054, 1069. » -dowo, 341, 899.

Tagab, 568.

Taioe, 35s», 602, 898.

Talaga, 486, 968.

Tanibaioe, 901.

Tawbora, 561.

Tanah-abang, 101, 519, 564, 571, 677, 864, 907.

1098

REGISTER VAN NAMEN.

Tanara, 362, 393, 863, 1048.

Tandjoeng, 571, 687, 689, 863. -kait, 988. -Oosl, 865. -poera, 186, 471, 863,864,866,1068, 1069.

-prioek, 856, 864, 868, 958.

Tandjoengan, 899.

Tangerang, 89, 358, 389, 390, 480, 451, 471, 819, 857, 838, 540, 560, 871, 605, 611, 664, 666, 817, 853, 834, 863, 868, 866, 871, 988, 966, 967, 1010, 1047.

Tangkil, 389.

Tawang, 897.

Teisseire, 307, 817.

Tcncij, 613.

Tengger, 330, 342.

Ternate. 66, 82, 83, 881, 878, 723—727, 734,968,972— 974, 978, 981, 988, 987- 990, 1002, 1018. 1077.

Thalman, 308.

Tibbe, 508.

Tiedeman, 306.

Timor, 66, 83, 84, 536,410, 851, 611, 734, 973, 974, 978, 979, 981, 987.

Tirlo Koesoemo (raden toe- nienggoeng), 56.

Tjabarabai, 362. 395, 1048.

TjabaDg-boengin, 914, 915. 928.

Tjakong, 881. ' TjaknidiNingrat(paDembBhan adipati), 47, 48. Tjandi, 542, 901. Tjaroeban, 878. Tjawang, 657, 689. Tjempaka-poetib, 857. I Tjengati, 851.

; Tjengkal-sewoe, 164, 173,298 474, 899. Tjenkaring, 865. Tjerenang, 851. Tjeringiu, 541. I Tjerita, 541.

Tjeromo, 841. ; Tji-ampea, 863. » -afidjoer, 375, 523, 816,

835, 967. » -biooeng, 538, 866,643, 657, 659, 863, 868. I » -boeaja, 918.

-bolang, 451, 664. » -damar, 860.

» 'daDi, 355, 589, 361, 833, 834.

• -dasiri, 362, 393.

-gasong, 968.

• -groDgsong, 83.1. » -kadoe, 881.

• kandi, 389.849,881,852, 865, 866, 1020.

• -kaniki, 833.

• -kao, 804, 863, 864, 866, 1068.

•> -karang, 866.

• -kaso, 486, 868, 968.

REQI8TER VAN NAMEN.

1099

Tji-kopo, 851. -laban, 8S1. -legon, 362, 393. -lejet, 881.

-lintjing, 538, 871, 863— | 865.

-liwoeng, 888, 910. -loear, 319, 320. 687, 689, 868.

-mangis, 687, 689, 863, 868.

-manoek, 316. -mantjeri, 388, 361. -nangka, 103, 104, 838. -oeroek, 103—108. -piljoeng, 389. -seroea, 1021, 1033, 1034, 1039.

-tampoang, 833. -taroem, 888, 886, 913, 914, 916, 918, 927,1010. -teras, 833. -tjcreb, 342, 901. joeni, 833. joeroek, 838. Toebaii, 170, 172, 181, 184, ' 298, 326, 327, 340, 341. 482, 474, 602. | 712, 718, 900, 901, 906. I

• -lor, 717. '

Toegoe, 338. 897. Toemoengga, 337, 890. Toengkal, 881. '

Tolbrug (de), 101. |

(ballerijj, 471. I

Tongkin, 881.

Torale, 362, 395.

Torbaia, 176, 180, 330. 357,

338, 468, 896. Touches (6. des), 612. Tralé, 1048. Troes, 900. Tvoesan, 864, 927.

Utrechtsche poort te Batavia, 864, 907.

Veeckens (L. Z.), 306, 508, 312, 320, 389, 419.

Veeris, 307.

Velt huizen, 307.

Vereenigde Staten van Noord- Amerika, 304.

Verhage, 232.

Vertueuse (la), 887.

Vierkants-brug te Batavia, 860. » -poort te Batavia, 390.

Vodegel (E. G.), 1008.

Vogelaar, 306,

Vorsten-landen. 470.

Vgfhoek (post), 471, 868.

Waaljen (van der), 309. Wajenen, 878. Walahau, 878. V^alikoekoen, 562, 593. Wana-rala, 878. Waranla, 542, 901. Wardeoaar (W.), 506, 898, 1080,

noo

REGISTER VAN NAMEN.

Warga di Radja (pangeran), 387, 558, 360, 567.

Waroeog-bata, 389.

Water-kasteel te Batavia, 471. . -loo, 714, 765. • -plaats te Batavia, 6S6,

827. o -poort te Batavia, 85, 155, 406, 455, 458, 471, 547, 605, 608, 722.

Wedoeng, 350, 540.

Weeshuis te Batavia, 667, 67 1 , 672, 859.

Weg (Jakatrasche), 864.

Welen,. 170, 551.

Weltevreden, 2, 3, 16, 25, 32, 37, 66, 100, 146, 595. 465, 471, 544, 554, 555, 571, 616, 658, 659, 663, 677, 721, 744, 754, 857, 864, 866, 1021, 1055, 1066.

Wetangers, 364.

Wieling (C. S.), 310, 724, 726.

Wienrich, 752,

Wiese (G. W.) 80, 509.

Wilgenburg, 626, 835.

Wiltenaer, 508.

Winckelman (F. von), 465,877.

Winkel (Ueioe) te Batavia. 85. 154, 155, 196.

(medicinale)  teBatavia. 

j 1, 2, 26, 347. Wiradesa, 172, 180, 298, 339, 464, 655, 718, 741, 742. Witt (de), 507. Worm (B. van der). 254.

IJsseldijk (W. H. van), 193,

306, 354. (Jzer-magazljn te Batavia, 83,

406, 455, 468, 547, 648,

722, 725.

Zanen (van), 188. Zannet, 509. Zevenhoek (post), 866. Zimmer, 669. Zoetendaal, 866. Zuider-strand van Java, 64.

voorstad    van   Batavia. 

102, 911, 1065, 1064. » -Mreg, 556. Zuid Wesler kwartier. 603. < > eilanden, 984,

• -zee, 636. Zwekkert (J. A.), 779, 780.

ZAAK-REGISTER.

Aanbesteden. 44, 45, 449, 554. 557, 698, 812, 1021.

•  -ding.  410,  425,  426,  429. 

432. 438, 520, 526, 531, 533,

576—578. 588, 657, 745, 749,

860, 941. 942, 945, 952, 954.

1008, 1050, 1068, 1069, 1074.

1078. Aanbrenger, 53, 68. 97, 108, 112—

1079. 121, 197, 198, 303, 333.

340, 385, 684, 850, 858, 876. Aandeel 729.

Aanfokken (nuttig vee)* 283. Aangeven, 332, 736, 1072. Aangieren, 1054. Aanhalen, 195, 680.

. -Ier, 699.

• -ling, 112.

Aanhouden (gestolen ;;oed), 809. Aankap, 118. 123. 124, 127. 130.

138, 139. 288, 318. 406, 407,

480, 513. 716, 855. Aanklacht. 153. 560. Aanklagen, 120, 303. Aankondigen (venduliên). 71.

» -ging, 992. Aankoop. 707. Aanleider. 679. Aanmaak. 65, 747, 748, 753, 755,

869, 875, 968. Aanmanen (pachters). 226. Aanmelden (zich). 6. Aanmoedigen (koflij-planters). 631.

. -ginff. 285. 778. 779. Aannemer, 407. 408. 418, 424-426. 438, 554. 609. 620. 657- 664. 859. 968. 969, 1021, 1077.

• -ming, 577, 669.

• -uiings-penningen. 425. Aanplant. 127, 130. 178. 300, 303,

3é3, 496, 631. 632. 653. 872, 912. Aanplanten. 123, 702, 737, 915,

916, 968 Aanrekening, 222, 762. 763.

Aanrekenings-prijs. 480.

Aanschrijving (generale), 733.

Aanslaan, 917, 927, 928, 1011, 1048.

Aanspoeling, 443.

Aanspraak. 484.

Aansprakelyk, 258.

Aanspreker. 396. 400.

Aanstellen (oflicieren van gezond- heid), 23. . -ling, 39, 40, 295, 363, 474, 484, 490, 633. 828, 929.

Aanstoot, 994.

Aanstrijken (afTuitcn), 746. I Aantasten (een schip), 679. I Aanteekeaen van appel. 517. I * -ning-boek, 455.

Aanvaarden. 104, 235, 242, 285,477. . ^-ding. 274. 275.

Aanval. 431,

Aanvoer. 68. 78, 818, 1053.

Aanvraag. 153, 719,948-950,957.

Aanwas, 242.

Aanwerven (inla ndsche zeevarenden),

Aardappel, 116. 522. 781, 816. i Aanie, 643-645, 716. 738, 907, 914, 1054, 1075, (boven) houden, 910.

staan. 268. 269. Aard-olij. 163. 853.

. -vrucht, 300. 816, 817. 912. Aanzetter, 142, 543. Aanzien, 327. 380. 478, < Abandonneren, 378, 724. ; Aboleren (keuren, enz.), 844. Abdi, 850. 852. Abolitie. 845. Abondantie. 67. Absent. 52. 193, 235, 253, 254,

264. 328, 380, 1011. Absenleren (zicii). 841.

265. -tie. 30, 161, 442, 553, 679,

266. 790. 801, 81?, 848, 1006, 1014, 1032.

1102

ZAAK-RÊQlStÊft.

Abuis, 115, 205, 285, 408. 476.

517, 567, 587, 665, 789, 841,

957, 1038. Acces, 121, 414, 810. Accoord, 242, 255, 334, 385, 577,

917. Accorderen, 246. Accuratesse. 120, 434, 1062. Achteloosheid, 52, 489. 979. Achterhalen gestolen hout), 152.

• -staan, 71.

. -stal 767. Achting, 7. Acquiesceren in uitspraak sjahbandar,

Acquit, 311.

Acte, 250, 594, 633, 849

• (gerechtelijke), 345. « Qudiciêle), 845.

• (legale), 544.

(notaricele), 269, 643, 879. . (officiële), 161.

• (scabinale), 77.

• (secretariêele), 328. 380.

• van aanstelling. 162, 491,

atlmissie, 670. adoptie, 599, 600.

 commissie,  946.    " 

déchar^, 410. demissie, 6.

• > eigendom. 250.

• verbindtenis, 366. Actie, 120, 121, 244,257,264.544,

842-^44. Activiteit, 1018. Adat 357, 365

Adiêren (de Hooge Regering), 842. Adipati, 161, 816. Adjudant, 56.

-majoor, 66. Adjunct, 319. 405. 793-799. 1063.

-fiscaal, 654. -opzichter, 646. Administrateur. 26, 27, 29. 83, 84,

188. 196, 198-202, 205, 206.

208-^212, 214-220, 222. 228,

230, 243. 248. 249, 311. 312.

322, 323, 406. 455, 457-460.

465. 547, 548. 575, 605, 608.

613, 695. 722, 735. 756, 778.

788-791, 801. 8(^2, 822, 830,

931. 932, 934, 935. 982, 983.

985—989, 1002, 1003

Administrateur-f^eneraal 82, 85, 86.

152. 192. 193. 198-200. 202.

3iO. 311, 402, 403. 413, 452—

597, 604. 727. 735. 849. 860.

925, 927, 936-939. 941-957.

Administratie, 4. 15. 26.29.32.42.

60, 151-153. 401.

402. 404, 406, 407.

403. 463, 514, 516.

404. 521, 546. 547.

579, 605, 635. 827.

832. 890. 938-946.

948, 950-955. 957.

(civiele), 8

(miliLiire). 786.

(slordige). 144. 145.

.|)oek. 402, 646, 832.

952

-goederen, 748.

van de houtbosschen.

82, 117, 118, 120, 122. 711-

713. 717- 719. 730. 1069, 1070

Administreren (geld van uitlandigen i.

868. Admiraalscban. 843. Admiraliteit, d8S. Admodiatie, 10U3. Adoplanl, 599-^1.

• -teren, 600, 601.

• -tie, 599—601,

Adres, 524, 552, 883. 884. 1081.

• -seren (zich). 259. 273, 434.

503. Adsistent, 42. 44. 604

• -tenue, 19. 26, 30, 32, 37.45, 102. 121, 276, 364. 441, 507. 666. 667. 687. 812, 817. 818. 830. 840. 870. 912, 1012. 1034.

• -teren. 373. 547. Adspirant, 446. Adsumeren (een voogd). 243. Advertentie, 73, 881, 992-9^. Advies, 838.

Advocaat fiscaal 81. 95—97, 120. 466. 534, 666, 676. 735. 738, 837. 838, 881, 929, 1009. 1012. 1061, 1073.

Aequivalent. 609, 741.

Afbetaling. 46, 320, 795.

Afbraak, 55. 350, 744, 787. 1069.

Afbreken, 364, 574, 625.

Afdanking, 54.

2AAK^EQl8t£R

HOS

Affabilileit, 724.

AfTecteren lot vooruttbelaliogeu, 314.

Affigeren (lullelten van verkoopin*

gen), 74. ARioiteil. 403, 838. Afljxie, 71. AffaiU 746, 750.

. -as. 750.

• -makerij. 407. Afliaal 916. 025, 952. Afhalen (opium), 202. Afkappen, 651, 883. Afkeuring (openlijke), 575. Afkondigen [plakaten, enz.). 691. Attossen, 113. 319.

Aflyvig, 237—240.

. -heid, 242. 468. 960 Afmaken (compIoUeerenden). 701. Afpak-brielje, 199. 213. 953

. -ken ^eld). 77.

• -ker, 964.

-king, 942. Afpersen, 332, 383.

• -sing, 159. Afrekening. 52.

Afrijden, 867, 1026, 1034, 1036.

Afschaffing, 87.

Afscheep, 141, 209, 213, 214. 216,

219, 402, 406. 453, 455.

457. 458, 476. 479. 516,

542, 735, 748. 889. 895,

944, 952, 953, 961

•hoek, 208, 455.

•briefle. 214. Afscheeps-ongefden, 219. Afschepen, 904, 949.

-ping, 935. ACschrift, 120. Afschrikken, 328, 380, 503. Afschrijven, 458, 934. 996.

-ving 204, 417, 531. 748, 789, 822. AfschuUing. 16 Afslaan. 73, 105. Afslag. 200, 327, 337. 389, 628,

76o Afslager, 58, 70, 71. 73, 74, 200,

204, 278, 815. Afstammeling, 484. Afstand, 34^ 632. Afstappen uit een postwagen, 1036. Afstruken (zout-maat), 92d. Aftreding, 505. Afval, 135, 720, 915. Afvoer, 67. 123, 125, 127, 130. 133,

I 135. 139, 152, 496, 632. 816, i 1004, 1056

' Afvoeren. 541. 715. 716, 871. ' Afvuring, 15 Afwalenng, 150. 556. Afwezigheid. 188, 801. , Afwisselen (ffecomniillecrdcn), 895. ' Afzending, 332. I Afzetten, 295, 887.

' -ling, 50. 162, 363, 490, 633. Afzondering. 16. I Agelgaren, 783. 854. Agio, 67.74.75,156.194,219,418. 460, 521. 528, 533. 570, 601. 603,617.619,657,663.667. 728. 757, 784, 848.874-876, ' 902, 918, 990. 998, 1006.

1030. 1047, 1065. 1066.

1031.  -leren,  601,  874. 

      Aide-chirurgijn. 6. 84, 667.

• -controleur, 37.

, • de camp, 468, 959.

• -hospitaalmeester. 32, 33. I • -informator, 232.

I Akker. 50, 51. : • -bouw, 105. ' Alang-aiang. 685. I • » -veld, 485.

Alarm. 611. ! Alcalief, 335. 386. { AUmenUlie. 266.

•    -penningen,  761. 

  , Alkoran, 294» 366, 367, I AUooi, 305. Almanak, 609. Aloen-aloen, 144. Aluin, 754, 930, 933. Ambachfs-loon, 428.

-man, 42. 298. 427, 428. 572. 580, 698, 861, 987. Ambitie, 159. 370. 505. Ambtenaar. 9. 14, 106, 108, 114, 123, 153,161,169,174. 228,282,285,287,289, 290,292,305,316,319. 327, 345, 363. 379, 395-400, 403. 426. 428,461,477.478.481. 482,499,500.514,518, 521,528,532,603.62/, 630,632.636,637,677, 693,704,707.710,734, 744.784,874. (civiel), 468 -470, 853, dwhliek), 697.

1104

ZAAK.REÓlStÈ*R.

Ambtenaar (reizend), 498, 499. Amblgeld. 57, 230, 470, 559, 616,

626, 627. 676, 699. Ambtsbetrekking, 107.

• -halve. im.

• -zegel, 79. 109. Ambulance, 23. Amende, 700. 737. Ammunitie, 72. 225. 329. 381, 724,

727.755,756,924, 943.

-goederen, 745, 746. 748. Amok-maker, 185. Amphioen, 76. 155, 193-195, 198—

202, 284. 288. 296, 372.

373.479, 608.622,628,

629, 849. 855,905,937,

942, 944. 1011, 1012.

«lirectie. 198, 200, 202,

318, 612.

-handel, 195, 318, 1012.

-kit, 284. 325. 326, 388,

389, 510, 628, 855.856.

881,895,897-902,905,

.pacht. 615—617.

•pakhuis, 198—201. Anachoda, 263. Anciënniteit, 433, 484, 1003. Anker. 854.

• (ten) komen, 551. Ankerage-geid. 47, 225, 543. 550,

552, 699, 777, Annonce, 869, 992-994.

-ceren (nalatige bcleeners). 813. Annotatie, 251, 825. AnnuUeren (eene gifl), 370. Antjeng. 342, 901. Apotheek. 2, 4, 13. 14. 17, 21,34. 35, 1001, 1081. (BaUafsche), 669. Apotheker, 2, 6. 7. 11, 19.20, 26—

30 35 347. Appel. 93, 153. 178, 517,567,649, 685, 841.

• (zoele). 362. 393. . -latie, 841, 1011. . -leren. 567, 648.

Applancren. 351, 872, 873, 908, 910.

Appoinlement, 5. 39, 45. 48. 49.

460,553.811.828,840,845.

• -teren, 91, 546. Apprehenderen, 508. 561. 916. 1027,

1074.   -sic,  503, 507, 630, 635, 701 . 

Approbatie, 121. 186.

• -priêren tot een hospitaal, 745. Appui. 911.

Arak. 19. 34, 148. 149, 337, 338. 341, 369. 470, 47Z 532, 621- 750-752. 834. 852. 887. 896. 899. 966 -brander. 761.

• -brandery. 563. Arbeider. 364. Arbeidsloon. 126. 793.

• -man. 868. Arbiter, 841. Arbitrium, 652.

Archief. 93, 121. 187. 230, 456. 519. I 565. 567. 924

I * generale secretarie, 593.

Atchitect, 812, 880. 984. 985. ^9. ('s Lands). 534. Archivaris. 594. 604. Aria. 35ft 358, 537. Arm, 345. Armatura, 888.

Armee, 1. 3. 5. 22. 23, 109. 371. 463, 471, 576, 582, 584. 589. 703, 723, 920-922. 968, 972, 979, 1003. 1050. Armen (de). 70, 420. 758, 808.

• -bezorger, 70.

-bus. 270.

• -huis. 345. 526. Armoede, 3. 396. 979. Arrangement, 102. Arrest. 123, 153. 177, 253, 431,

• (militair), 585. Arrestant. 72S.

. teren. 128, 142, 284. 479, 818.

• -tering, 121. Arrondissement, 8, 13—15, 19, 21,

22. 25. 26, 30. 32, 38. 40. 321- 324, 432, 436, 439, 526, 576.
23. 587. 589. 667. 668, 895. 1001, 1002, 1008, 1014. Arrondissements-hospitaaU 1008. Arsenaal, 621.

Artillerie, 43, 46. 80,134.231,232. 432,454,529,530.580— 582, 743. 749, 755, 626, 946. 1069. (mobile). 746. (rijdende). 66, 576-578, 580, 581, 707. 728. 743, 1017.

ZAAK^ÉQiStEf^.

110»

Artillerie«telier, 88.

-goederen, 745—749.

-SaDtoor, 605. -magazyn, 407. 524, 530,

-officier. 46, 746, 749,751.

-paard, 576.

-park. 728. Arüllerist, 582, 583.

(Cliineesch), 612. ArU (mililair), 19. ArUeaü. 9. Asch d44

Assessor. 348, 349, 818, 1006. Assorteren fko<^uian8chappen),211. Assmmeren (leden van een lan(lraad),

174. Assurantie, 876. Astrolabittm, 441» 442. AUp, 485, 497, 687, 854. Ate&r, 42, 346, 400, 750, 751.

• Tan constructie, 645, 1013. Atuchement, 960. Atucheren (zich), 724. Attacqne (vijandelijke), 437, 478. AttesUtie, 145, 254, 429. Attraperen, 1075. Attroupement, 701. Audiëntie, 63, 65. 144, 375.

(publieke), 287. Auditeur-miliUir, 433, 1018. Aufttgie. 561. Auteur, 995.

AutorisaUe. 782, 783, 840. Avancement, 431.

• -ceren van genie-officieren, 446. ATarij, 1034. Avond, 700, 701.

-maal. 1005.

Azijn, 8, 19. 34. 532, 736, 782.

Baal, 934. 935, 942, 949, 953, 954.

Baard-geld, 581.

Baas, 42. 44, 455, 698. 750-754.

836,885. 991,993.995,996,

(Gbineesche), 868. . -iager, 603.

-kruitmaker, 524.

» -molenmaker, 752.

. ^mid, 378. Bad, 33. *

Badjoe, 517. 658, 662. 688. Ba^ge, 110, 111, 496.

PLAIAAt-IOiK DHL ZV.

BaiUuw, 82, 100-102. 373, 449, 465, 466, 534,553.554,560,562. 666, 676, 701. 737, 817, 841 , 856, 862, 996. 1018. 1019, 1072, 1073.

Bajonet, 166, 505, 573.

Bak (Tuilnis-). 1075. • -meester, 115, 116, 498.

Balanceren (doen), 306.

Balans, 222, 317, 749, 807, 813. 886. (▼alsche), 613.

Balcon, 536.

BaUe. 645, 783, 935, 1008.

Balk. 117. 126, 135, 462,545.719, 720, 800, 801.

BalonUs, 556.

Bamboe, 110, 138, 300. 485, 497, 687. 783, 853, 854. 917. • -tang, 854.

Ban, 678.

Bandar. 52.

Bandarij, 331, 383.

Bandiet, 351.

Bandoengan, 738. 1075, 1076.

Bank. 661, 1035.

• -bewiis, 806. t -houder, 596. . -kas, 810.

• -kennis, 58.

• -ongelden, 813. Banks-officiant, 529.

Rank van leening, 57, 58, 103, 314, 315, 406. 417. 524. 528. 596. 597. 614, 616. 617. 758. 759. 805, 806, 815. 816, 1070. Bankroet, 70. 243 Bankwerker. 43 Banneling, 101. Bannen, 819, 820 Bannissement, 121. 152. Barensnood, 669. Bark, 697. Barrière, 626. Bast, 826.

BataUlon, 13. 56, 111, 471. 575, 626, 1002. 1017. ■ -lons-tamboer, 579, 580. Batoer, 107, 110, 111, 116, 168, 169, 218, 289, 316, 480. 499, 500, 504, 506, 512, 513, 589, 708, 709, 744, 818. 824, 862, 874, 885, 888, 1008.

•  -diensten,  632. 

  Baltery, 350, 611, 632, 746.

70

1106

iAAK.R£QI3teft.

Bawat-drager, 172. 173, 2W-299,

483. Bazaar, 49, 50, 69, 101, 104, 325.
484. 342, 373. 388, 389.
485. 518, 544, 554, 557.
486. 602. 693, 728, 729. 857, 895-898. 900. 926, 927, 966. 967, 1047. • -dag, 1055.

  -gerechligheid.  1004. 

Beambtschrijver. 187, 188. 333, 384, 599. 600, 643. 696. 757. 983. 985, 986. Beddegoed. 17.

• laken, 522, 572. Bedelen, 267. Bedenkelijkheid, 412.

• -kin^. 515. 600.

Bederf, 145, 210, 211. 674. 809,

932 964 1016 Bediende, 107, 498. 499.687.1022, 1032. 1033, 1035. (huis-), 9. Bediening, 1007. Bedienster. 348. Bedriegerij, 72. Bedrog. 258, 262. 830. Bedrijf, 1072. Beêedigen, 91. 680. 685. Beestiaal, 69. Begieten, 97, 518, 559. 770, 1057,

1061. Begraafplaats. 395. 484. 906-910. Begrafenis, 236, 261-263. 269, 348.

-ongelden. 394. 836. -plechtigheden. 268. -rol. 397. Begraven. 3. 36. 227, 237. 365. 394,

399. 511. 624. 735. 907. Begrip (godsdienstig), 91, 177, 511. Begrooting. 27. 28, 125. 141. 280,

425, 525, 614, 622, 860, 1069,

1070. Behandeling (geneeskundige,. 853. Beheer, 801 Behoeftig, 59, 669. Bekeuren door den liailluw, 101. Bekken, 74.

1071. -slag.  50,  69.  71,  201,  283. 

      Beklaagde. 108. Beklag, 93. Beklagen (zich), 288. Bekribbing, 560. Bekwaamneid, 6.

Belading. 60, 204. Belasten, 241, 412. Belasting. 15a 179. 190, 242, 267. 269. 272, 2^, 371, 393. 489. 495, 518, 539, S55. 559. 626.627.637-641. 703, 1057-1069. 1065. 1079, 1080. (stedelüke). 962. Beleedigen. 259, 360. Beleefdheid, 65. Beleen-boek, 813.

Beleenen, 252, 255. 371, 598, 7S8. 919.

• -ner, 809, 813. . -ning. 57. 103. 249, 250.315. 417, 806-807, 809.

• » -recepis. 806. Beleen-salaris. 528 Beleg. 431.

. -gen (gild), 4. 266. 267. 918. Belemmeren. 916. 964. 1019. 1075.

• -ring, 481, 591. Belending, 558, 561. 562. 1063. Belofte, 244, 328, 380. Belooning, 503, 678. Bemiddelaar, 1006. Benaming (Hollandsche). 1009. Beneficeren met den verkoop van speceraen, enz., 343. . cie, 247. 880.

• • van invenlans. 844.

• -tinmonlinis.etc.,105,32a380. 393, 1049.

Benoemen (mandoer van ketting- gangersl, 420. » -ming, 295. Bepaggeren (tandak-school). 687. Beplanten, 136, 283. 318. 715. 716. 915.

• -ting, 117. Bereddering, 277. Berg, 137.

• -bewoner, 504. » -plaats, 935. Beroep Chooger), 123.153.186,511.

" (recht Tan). 501. Beroepen (zich), 175, 502. Berooven, 294. 682.

• -ver, 830.

Berottingen (fijne warenX 964. Berusten, 502, 846. Beschadigem 126^ 683. 684. . -ging, 211

2AAK^£QIÖTtf?.

1109

Bescheidenheid, 363, 1033. Beschoeijing, 134, 518, 560, &6Ü. BeschryTer, 453.

• -ving, 593, 1060.

 (jaarlijlcsche).  638. 

Beslag, 533, 534.

leggen, 128, 142. Besluit (gouvernemenls), 857. Besmetting, 511. Besnoeyen (geld). 843. Besntjdenis, 492. Besogne, 839.

Bespanng, 548, 610, 692, 699. Bespreken (eene plaats in postwa- gen), 1035. . ^ing, 788, 822. Besproeien, 738, 1075. Besteden (pupillen), 257. Bestek, 318, 425, 426, 430. 434, 438,

916. Beslelling, 1028. Besterfenis, 242. 248. 267, 271. Bestnur, 468.

^neeskundig), 7. 22—

JInlandsch), 478. 505. k, 887. • -meester, 516, 523. Betaling. 126, 127, 134, 168, 171, 427, 429. 498, 499, 542, 652, 711, 717, 719, 720. 722. 761, 762. 802, 824, 825. 862, 887, 894, 902. 905, 907, 909, 937, 995, 996. 999. 1068-1060, 1066, 1077. . -lij.H(. 39. 428. 795, 891. 894. Beurs (privé), 63, 270, 559. Bevaarbaarheid, 443.

maken. 737. Beveiliging, 510. Berinding, 218. Bevolking, 710, 713. 741. Bevordenng, 231. Bevredigen (partijen). 1006. Bewaarder, 187. Bewaken (woningen van boschgan-

gcrs), 717. Bewind, 248.

Bewonen (het huis Simpang). 786. Bewys, 121, 245-247, 1007.1059.

• (rechterlyk), 652.

. - (verificatoir), 407. Bewyzen. 23»— 244.

Beiaayen. 283, 318.

Bezegelen, 250^ 564.

Bezem, 750, 820,

Bezetting, 470, 972. 979.

Bezoldiging, 485, 627, 720.

Bezorgster, 348

Bezuiniging. 145, 231, 304, 594,

607, 977. Bezwaar, 276.

Bezwaard (zich) vinden, 290, 813. Bezwaamis, 844. Bezwangeren met salpeter, 644. Bezwaren, 242, 244. Bezweren (instructie), 366. Bieden, 328, 380. Bier, 72, 1032.

• -maat, 760.

Billet, 12, 17, 71. 74, 95, 282. Billijkheid. 514, 515,599,623,650,

997, 1011. Bind-roUn, 219. 752. 782, 904. Binnenland, 294.

-palih.  165.   173,.  175,  176, 

299, 486, 487, 493, 502. 654. Binnen*s lijus, 417. Binnenvaart, 990. Blacyan, 1048 Blaflert, 144.

Blandoeng. 133, 142, 168. 543. 711-714, 716, 717. 970. 972.

-diensten, 710, 877. -volk, 711, 719, 720. Bladzijde, 73, 1064. Blikslager, 43

Bloccade, 431, 861. 869, 965. Bloed (naaste), 246.

» -verwant, 357.

 -schap.  174,  554. 

Bloei, 481, 489. 915, 928. Blok, 655, 773, 1013. 1071.

• -arrest, 701.

• -geld, 1000.

• en sluit-geld, 736.

. -huis, 121, 177, 466, 503, 507.

574, 625. 626. 635. . -maker, 378. 885, 922. Blusschen (brand), 776. Bode, 70, 96, 105, 204, 238. 240, 249, 260, 278,327,505,558, 605, 606, 606, 800. 1058. . (1-), 620.

• (inlandsche), 983. . -marQ, 251.

. -brief, 257.

1108

ZAAK-REÖiStER.

Boedel, 71, 236—239, 248, 250- 253, 25^-258, 261, 2e$2, 264-267, 270, 271, 273, 275, 277. 285, 357, 406, 463, 464, 477, 630, 918, 919, 976, 1011. . (üisohentej, 236, 594, 595. -kamer, 780.

(desolate), 595.

• -meesteren, 85, 86, 233, 234,

261, 268, 269, 371, 388, 406, 477, 596, 608, 667, 672, 756, 853, 909. -kas, 277. » -meester-kennis, 250.

-redderaar, 813.

-rekening, 259.

• -scheiding. 294, 511. . -staat, 286, 476.

Bóedjang, 373, 466, 467, 603, 658,

6^97662. 917, 1008. Boei, 279, 668.

• -ffuaatos, 608. » -teer, 854.

Boek, 994. . (Tenralscht), 1049. . -binder, 558, 605, 606, 720.

• -binders-gereedschap, 154. ■ • -loon, 735.

• -winkel, 609. Boeken (werkwoord), 791. Boekhouden, 542,639, 755, 762, 1031.

. -houder, 25, 26, 32, 37, 42, 44, 70, 81, 85, 86, 161, 174, 176, 208, 217, 228, 229, 239, 240, 255, 257, 278, 378, 452-455, 459, 475, 498, 523, 605, 695. 749. 751, 757, 793- 796, 798, 799. 805, 809. 885-888. 982. 983, 985, 987, 991, 995, 996.

• -generaal, 82.

• -houding, 401.

-jaar, 222, 314, 611.

• -schuld. 257. Boejoeng, 342, 901.

Boepaüh,' 161,* 162,' 165, 173—175, 178. 295, 299, 483, 485, 487- 492, 494. 498, 501, 504, 510, 654, 728, 729, 775.

Boete. 53, 68. 90, 102, 152. 268.

269. 413, 773. 859. 1051. Rok. 391. 1045. Bol (amphioen). 373. Bom, 548. 746. 750.

-bardier, 749. 755. Bon, 8. 15, 19. 27, 31, 33, 115.

116, 151. 427. 522. Bondgenoot, 724, 991. Bonis (in). 265.

Bonk. 569, 571, 693,882.976.990. Boom. 3, 117, 120. 134. 135. 137.

140. 152.300,632.716.720.

737, 819, 914-916.

(vruchtdragende). 872. 878.

-pacht, 420.

• -schender, 137. -ftUm, 873.

Boosdoener, 301, 507. BooU 167.

Bootsgezel. 679, 680. 685. . -man. 922. 985. 986.

• -mans-maat, 922. Borax. 783.

BonL 819. Borduursel, 7.

Borg, 57, 78, 102. 101 192. 193. 241,243,249.254.258.259. 328, 380. 393.425,426.684. 685.809.838.906.917.927, 92a 1004. 1010,1011,1049. 1061.

-stellen, 69. 131. . ^jtelling, 57. 72, 77. 7a . -tocht, 69,70,143.241255. 264. 27a 315, 642, 806. 811. 945. Borstkleecye. 688.

. -rok. 688. 689. Bosch. 89. 117. 120. 123-125. 128-130, 136, 137. 151— 153, 317. 3ia 351.710.711. 713-717, 851. 85a 913- 917. 928. 1056. 1057. .«mger, 120. 121, 123. 126. 127—129. 133, 140, 142. 153, 542. 628. 678. 679. 712, 714, 716 -7ia 720. 788, 800. 889. -hoofd. 126, 135, 136. 138. 714— 7ia 720. -schenderïj, 560. -volk. 126, 127. 129-131, 134, 711—720. -wachter, 965. 989.

ZAAK-REGISTER.

1109

Boachwerkiaamheden, 970.

• -wezen, 472.

Boter* 66, 147, 572, 930, 933.

Botsing, 514.

Bottel, 149, 338.341,896,899.030,

933. Bottelier, 459, 922.

• -lier»-niaat, 922. Boussole, 441, 442. Boaw, 504, 506. Bouwen, 55, 398, 400. Bouwland, 300.

• -werk, 534.

Brand, 775, 776. 781, 782, 809, 855, 888, 1071, 1073. •emmer. 775. Branden (werkwiiord), 199, 318. 392, 642. 644, 652. 699. 761, 917, 1048. Brandewijn. 8, 19, 34, 149. Brand-haak, 775. . -hout, 135-137, 167, 300, 362, 393, 499, 522, 532,572, 688, 752. 781. 786,854,856, 913, 916, 917, 928, 1004, 1048.

•meester, 781. -merken (misdadigers), 652. -spuit, 749, 776.

• -makerr 698.

• -nieesler, 776.

• -slang. 781. -stichter, 501.

. -Ung, 175, 301,302,561. Breukband, 10. Breuke, 90, 189. Brevet, 56.

Brief; 1, 132, 133, 167, 189. 245, 287,331.383,593,658,661, 664, 665, 683, 751, 923, 102a 1024, 1028. . (bezegelde), 237.

• (goutememenu), 1023, 1025.

• (officiële), 65, 469.

• van credit, 803.

. -port, 662, 664, 1022, 1024, 1026-1028. Brieven-besteller, 606, 1026.

• -drager, 665.

. -post, 321, 866, 1020, 1026.

. -valies. 1025. 1026.

. -zak, 1024. 1025. Briodler, 81, 449, 579-582, 656,

mi 1017, 1068. Brik, 148, 149, 697» 854.

Brits, 685.

Brochure, 995.

Broeder, 299, 363, 838.

Broeijing, 674.

Broek, 63, 517, 521, 522,572,582,

583, 658, 662, 1023. Broko, 110, 111. Brood, 61. 67, 522. 571.

« -bakkerij, 563. Brug, 99, 171, 285, 294, 364. 390, 489, 497. 518, 555-558, 560, 563, 612, 771, 852, 858. 910, 954, 1074, 1076. Bruinsteen, 17. Bruto, 935.

Buffel, 52, 67, 68, 105, 135, 137, 138, 178,283,300,338,341, 362, 389,393,489,543,556, 713. 715, 717-719, 765, 858,863,896,897,899.906, 1056, 1075. • -fokkerij, 68.

kar,  111,  857,  858.  862. 

• -slachtery, 362, 393, 1048.

• -vet, 3^, 1048. -vleesch, 522.

. -weg, 555, 677. Buiten-armen, 273.

• -kantoor, 1, 2, 5. 9, 155, 204, 317, 402, 403.405,408,411, 413,425,426,444,454,458, 524,583,593,600,622,627, 730, 732-734, 761, 762,841, 845,868,923,931.932,938, 941-943, 918-950, 1078.

• -paüh. 175, 486, 502.

• -post, 321, 322, 407, 519, 559, 858, 1058.

-regent, 187. Buitgeld, 679, 681-683. Bultzak, 522. 572. Bureau, 45, 226,374,545,764,887, 947, 948, 951, 953, 956. (poliUek), 730. • . van genie, enz., 449, 529, 530. • oorlog, 76, 515. 784. Burger, 101, 174, 285, 287, 289, 343, 395-398. 477, 478, 481, 553, 636, 763, 770, 773, 775, 810, 842, 843, 879, 961, 1057. -ni^tiant, 156. -vrgdom, 697.

•  -wacht,  1073. 

1110

ZAAK*REQI8TER.

Rurgeiij. 144. 345, 552, 696. Burgwal, 1073. Buskruit, 135, 419, 720, 724. Bül, 910.

Buur, 738. 771, 773, 782. 1074, 1075.

• (naaste), 242. Buurt, 1075.

• -meester, 738.

• -twist, 502. Biibaan^e, 780. B^4H)ek, 155, 402. Bijeenkomst, 1072.

• (ongepermitteenle), 774. Bijgebouw, 687, 1022.

• -looviirtieid, 511. Bql, 715.

Bijzetten (een lijk), 395, 399. BQzit, 145.

Cachemir, 521, 1015. Cachet, 199, 887, 949, 1028. . (Unds), 284. . volant, 273, 287, 477, 730, 732 734 829 Cadet,' 42, '44, 80, 191, 232, 321, 421,422,441,532,579,611, 920-922. • der genie, 959. Cahier, 537.

Calaiige, 68, 108, 195, 197, 333, 385, 699, 850, 858,876,1054.

• -geren, 842, 844. Calculatie, 125, 790, 800, 812,823.

• -leren, 271, 1068, 1070. Camisool, 63. Gantonnement, 150, 686.

-ments-hospitaal, 1007. Gantonneren (militairen), 1013. Carga, 224. Gartographie, 1005. Garton, 546.

Cassatie, 19, 30. 31, 544, 708.729. GaUlogus, 994. Cautie, 230. 253, 264, 265, 685.

811, 813.

juratoir, 247.

• de restituendo. 265. 596. 925.

Gaveren voor huurders. 928. Censor. 994. Gensuur, 993. Ceremonie, 537.

• -nieel 63,65,110.365,375- 377.

Certificaat, 6. 60. 227. 590. 1002- 1064. . -ceren. 423, 428. 435. 445. Cessie, 843. 844. Chabrak. 583.

Chacot. 324. 582, 583. 588. Chaise. 96, 320. 636. 660. 1057. Chambrée, 150. Charter. 133, 259. 273. 414. Chef (militair), 150.

• ad interim, 468.

• van de artillerie, 786. 943.

• van den generalen staf. 57. 349. 524. 531, 577. 578, 584. 586. 588, 656, 727, 734, 747. 829.

.• der burgerij. 144. . . genie, 426. 429.433,440. 443, 445. 530. Cherte-partü. 945, 954. Chirurgie. 34.

Chirurgijn. 5—7. 11—13, 18. 20. 28, 84. 86, 287. 321. 525, 526.559,667,736. 737.921.922.972,1008 (scheeps-). 17. en chef, 2. 4—8. 10—

12, 14, 18-31. 81, 14a 149,345,347.667-669. 685, 868. 1001. -majoor. 3, 6. 7, 10—

13, 16.18-20.37-39. 83. 667. 972.

• -principaal, 1, 5, 6. 8,

14. 15, 19-21, 24—26. 30, 38.
15. 82, 188, 526. 667-670. 1001. Christen, 89. 235. 261. 275. 501 (inlandsch), 327. 379.580. 749, 750. Cipier. 203, 279. 486, 596. 655. 072, 696. 736. 786, 787. 969. 983, 985, 966. 907-1000. Cipiers-woning, 1000. Girculaüe, 76. 536. 597, 601.803- 805.875. (gestremde), 67. Ciutie, 678. Citroen, 852. Clausule. 271, 563.

    van  relief,  841. 

• -leren, (zekere cautie). 685. Cocarde. 63. ^ Godicü. 238, 239. Cognossement. 408, 453, 457. 642. 888, 893. 946, 953, 954. 1015. 1078.

ZAAK-REGISTER.

1111

CoUalenaL 226, 286. 406, 476.

616, 695, 976. 982. 984, 986,

1065. Cdlatie, 924. Collationeren, 923.

» -nist, 594. 604. Cdlecus, 97. 757, 1065.

• -teren (wageDpacht). 94.

. -teur. 226,fe7--642,695,976, 962,984, 986. College, 594.

• van huwelijksche en kleine gerechtszaken, 606, 859.

CoUigeren. 92, 733, 1001.

Collisie, 711.

Colonne, 675.

Commandant, 54-56, 115, 116,

160, 165, 167, 169,

(inlandsch), 101, 102,

105, 186.

(inaiuir),75,109,144.

724, 727.

• (plaatselijk militai r, 32, 33, 36. 38, 46.

Gommandement, 109, 164, 165, 183, 932.

• -deren, 422.

• -deur,  82,  353,  953. 

• -do, 679. Commercie (neutrale), 869. Comminatie, 163, 179, 870. Commissaris, 57, 61, 94—96, 598,

• der artillerie, 755.

■ bank van leening, 83, 805-814.

constructie-winkel, 46, 785. -generaal, 474.

• • der marine, 46,531.541,543,727, 730, 7«{, 785, 786, 800, 855, 884-889,891- 893, 943, 1001, 1002, 1013.

der houtwerken, 82, 117, 118, 123, 125- I 127, 129, 130, 132, > 140, 152, 153, 184, ' 406, 472, 474, 542, i 943.

huwelQksche en kleine zaken, 756.

• van het kleln-zegel» 406.

Commissaris van ooriog, 14, 32,33, 35, 36,38,39,82,115, 151, 321-325, 349, 374, 473, 524. 576- 578, 584-590, 625, 781, 784, 1002. 1003. 1014,1015,1078,1079. -opziener, 285. -ordonnateur, 32, 35, 38,572,577.578,586, 588, 589, 707, 1003, 1008, 1014, 1015. tot den OTerneem der Oostersche gonveme- menten, 981. der posterQen, 82. suiker-cultuor, 817. over de suiker-leve- rantie, 619. der week, 785. van de wegen en pos- tenien, 55, 171, 662, 665, 1020,1023,1025, 1032,1037,1038,1051, 1055.

der werken, 85. Comroissiant, 169, 327, 499. Commisjiie, 53, 61, 77, 78, 81, 130, 191,249.266,277,302, 422, 433-435, 442- 445, 469,536,739,740. 746, 749,756,920,939, 942,943,953-955,976, 1063, 1064. (bovenlandsche), 613. (justitieele), 204, 225, 328,668. (militaire), 1015. -geld, 590, 608. -vaarder, 680. 681, 664, 685.

-vaart, 679. van retorsie, 679. Comroittimus, 844. Commoditeit, 96. Compagnie (Oost Indische), 79. Compareren, 91, 240, 260, 810, 1073.

• -rilie, 811, 813. Compensatie, 179, 226, 519, 640, 995. Competent, 1007.

. -Ue, 502, 818, 1062. Competeren, 262, 802. Competiteur, 725. Complainte, 843. Completering, 322.

1119

ZAAK-REQISTER.

CompUment, 64. CompK 701.

• -tering, 680. Composeren, 90, 102, 284, 334,

385, 479. CompromiiteereD, 705. Gompubel, 403, 407, 411-414, 514, 630, 754.

• -biUteit, 411, 521. Computatie-lüst, 432. Concert (de), 433, 629, 856. Concerteren met den prefect van

Tagal, 714. Concessie, 720. Consipiêren, 119, 730, 731, 1052,

1053. Concurrentie, 237, 501. 526, 632,

706, 791, 856. Concttssie, 122. Condemnatie, 560, 652. Conditum, 9. Conduitc-lijst, 440, 447. Conferentie, 158, 406. Conferer^ met den prefect van

Samarang, B23. Confinement, 121, 152, 419, 652. ConOscatie, 77, 195, 340, 452, 641, 642,680,682, 684,699,850, 858, 876, 916, 1012.

• -queren, 373, 511. ConfronUtie, 91, 537, 735, 1050.

-boek, 402, 403, 709. • • (generaal), 453,

456. Confronteren, 155, 325, 546, 565,

585, 596, 794, 807, 808, 1003,

1031. Confusie, 201, 211, 565, 751, 875. Conniventie, 103, 302. Conquest, 354, 850. Conquesleeren (Bantaml 871. Consanguiniteit, 403, 838. Consent, 108, 224, 241, 244, 260,

262, 266, 388, 509, 563, 680,

686, 937. Conservatie, 861. Goosiffneren, 214, 888. Consolideren (rust en veiligheid),

Constituant, 252.

Constringeren door de algemeene

rekenkamer, 412. Constructeur, 46, 785, 885, 886, 888. 968.

• -tie-winkel.  346,  785. 

Consumptie, 850. 856, 911 1019. -boekhouder, 849. -lyst, 891.

•    -rekening,  407. 

  Contant (A). 196.

Contanten, 60, 62, 67. 77, 193. 248. 305, 313, 314, 316, 453. 457, 528, 619, 622, 74a 759. 811. 869, 870. 894, 953. Contentement, 47. Contingent, 159, 161, 163, 168. 180. 183.184.265.296,485. 495, 656. 715, 718- 720.

-vaartuig, 164. Contrabande, 112. 113. 683. 684.

• -boek. 200.

-borg, 838.

Contrast, 230, 257. 352, 577. 578. 585-588, 643,694.844. 945.

• van adoptie, 600. Contractant, 600. Contradictie, 561. Contra-cassa-boek. 255, 735. 952.

• -merk. 142, 543, 889.

• -rol 565.

• -signeren, 38, 407. 514. 515. 5^, 1002, 1050.

• -venteur. 639, 684, 1060.

• -ventie. 561. 858. Contributie, 161.272.361.476.488.

495, ^6, 499,519,558.560,712. Controle (generale), 27, Controleur. 25. 32, 33. 37,38.624. Convènilcul, 1072. Converteren in papieren van credict,

758. Convictie, 652.

Copièren (munt-rapporten). 797. Copy. 1064

Corps, 5. 8. 10 12. 13. 15. 18, 20, 23. 38. 39, 75. 110. 144. 321-325. 349, 577, 579, 582. 584r-587. • d'armée, 437. Correctie, 1054, 1066.

(gevoelige). 671, 701. Correspondentie, 102.119,129,207, 442, 730. 731, 938. 941, 945, 950, 1061. . -deren, 12, 14. 22. 714, 957, 1069. 1070. (k)rrigeren (d>aizen en delicten), 841. Corruptie, il2.

ZAAK-REQISTER.

UlS

GosUmni, 03, 837. Gostumen, 844.

Goudleren, 90, 476, 530, 643, 845. Coapure, 968. Gouranl, 991—995. Cours, 75, 728

Crediet, 200, 243, 264, 327, 380, 576, 830. 870. . -brief, 535-537, 596,597, 803-805, 847, 848, 861, 682, 918. -post, 402. • geven, 72. Crediteur, 193, 237. 26^, 265,402, 403, 409, 453, 463, 594, 595, 668, 669, 706, 1011. (ireéren (inUndsche hoofden), 363. Greveren van buffels, 52. Cultiveren (verpachte landen), 851. Cultuur, 159-161, 166, 178, 283, 293, 300, 340, 369, 489, 496, 505, 694, 768. Curator, 232, 233, 261, 918, 919. ad lites, 71, 72, 235, 261, 285, 287, 406, 463, 464, 477, 596, 630. Cureren (gevangenen), 670. Curiositeit, 58. Custodie, 998. 1000. Gqfer ('s Konings), 1024. Cynosure, 591, 592, 595, 1050, 1066, 1078.

Daad (op heeterj, 120, 129.

Dag (heilige), 690.

Daggeld, 32, 39, 157,191,277,321, 355, 423--425, 428-430, 434, 435, 441, 444, 445, 568, 585, 673, 871, 1064, 1065.

• -huur, 427, 698.

• -loon, 424, 427, 466, 594, 795, 797, 873, 960.

• -looner, 300.

-Ujst, 10.

-redster, 118, 230, 887.

• -teekening, 72, 1031.

• -vaarden, 259, 260.

• • -ding, 91. Dak, 16.

-pan, 444.

Dalem, 110, 173, 298, 299, 347,

353. 354, 356, 367, 484, 775. Dam, 5ia Damar, 854, 933, Dankbaarheid. 370.

Datum, 250, 564, 957. Débauche, 767. Debet, 576.

• -post, 402.

Debiel, 139, 152, 189, 193, 194, 304, 462, 615, 674, 708, 766, 850, 1011.

Debiteren, 480, 813.

Debiteur, 52, 58, 72, 273,402,403, 409, 453, 735, 844,

Décharge, 320. 1038.

• -geren door een liquide trans- port, 69.

Declaralie, 116, 435.643.890,1066.

. -loir, 251, 287. 1038. Declareren, 74. 90, 225. 444. 445.

624. 669. 973. 994. 996. 997,

999, 1000, 1032. 1064. 1065. Decoreren (rijksbestienler). 487. Decortatie, 100, 185, 217. 314.333, 654,891.

. -teren, 329. 381. 466. Decreet 840

Dedommagcment, 623. 693. 837,881. -geren (banks-ollicianlen),

57. Dëfaul 565

Defect.* 52. 95, 411, 751. 1015. 1031. Defensie, 432. 436. 441. 632.

• -schakel, 432.

. -werk, 440.

• -wezen, 281, 424, 448,433, 439.

Defraüdatie, 334. 385.

Defroyement. 999. 1006.

Defroyeren (directeur der genie), 867.

Degen, 837.

Deken, 14, 17, 151. 686. 1008.

Dekken (zich), 64. 376.

Dekking, 685, 686, 862.

Deliberatie. 839.

Debiet, 120, 121, 123, 152, 560,

683, 841. 842, 844. Delict (capiUal), 175 • (cnmineel), 89. Delinquant, 561, 683. Delinqueren. 501. 842. Demang. 115, 127, 162, 295, 483, 486. 494. 497, 655. -dadag, 819. Demissie, 25.

Demitteren (opziener Tjikao). 1068. Demoliêren, 364,654. Dempen (kreeken), 556.

1114

ZAAK-REQISTER.

Deng-deng, 532, 782, 933.

Deo (pro), 859.

Denartement. 58, 118, 129. 130, 135, 140, 160, 290, 423, 424, 432—141, 443. 447-449. 712, 716, 721. 941, 942. 944, 1013. 1033. 1034, 1050, 1067. 1061. (QnaDÜeel). 695. (miliUir), 84,456.605. (politiek), 84. 456, 695, der genie, 753. der marine, 206,621, 697. van oorlog, 206, 822.

Departements-boek, 438.

Depaiih, 835. 914. 967.

Dëpèche,215.505. 661,664,666. 1024.

Dépècheren, 664, 1024.

Deponeren in de crroote geklkamer, 591.

• -ring, 59. DeporUtie, 507. Depóu 56, 321.

• der marine, 146—149. Depreciêren (papieren geld), 869. Derogeren, 6o2.

Desa, 49, 50, 158. 160, 163, 166, 168, 179,294,295,300,389, 487,499,500,506-509,568, 634, 635,655,713-715,742. 743,828.877,878,896,970. . -hoofd, 294, 487, 489, 490,

495, 506-510, 715. . -volk, 507. Descendent, 364, 600. Deserteren, 1017. . -teur, 197, 198, 364, 576,578,

745, 784.

-tie, 75, 585. Deskundige. 329, 330, 381. Desorde, 798. Desperaat, 69. Dessinaleur, 607. Destinatie, 118, 830. Destitutie, 996.

DeUchement, 8, 13—15, 21—23. 28, 65, 150, 369, 575, 585, 1002. Detachering, 23. Detractie, 250. Deugdzaamheid, 328. Deur, 1071, 1074 . -waarder, 536, 537, 637. 639, 640» 840.

Devolveren op den Raad van Joslitie,

841. Diaconie, 406, 808, 960. -annen, 1076.

• -kas,  667. 

  Diaken, 85, 721. Di«et, 20, 672.

• -lüsl, 34, 35. Dier. 137, 819. . -stal, 129, 542, 548, 549, 795. 1055. . (geriDge), 502. Dienaar (Gomp*), 594.

(gonvemements), 842. . ^ands), 2, 101, 552, 553,

• (politiek), 695.

Dienst (geneeskundige), 1, 2, 5, 7, 12, 16, 18. 19. 21-25, 28. 40, 187, 371,525,526,972, 1081.

(genees- en heelkundige), 067. 669, 1001, 1002.

• ('s Konings), 288. . (Lands), 3^.

• (langdurige), 446.

• (militaire), 7, 47, 349, 677. 1068.

• (particuliere), 107. Diensten (huiselykel 158, 633,655. DieuHtbaarheid, 563.

(Iijaeiyke),113,114. 500. Dienst-order, 440.

• -praestatie, 697. Dierern, 210, 212. Difficufteeren in het verleeneo van

fiat executie, 649.

• -tett, 893. Digniteit, 839. Dflay. 845.

DiUyeren, 92, 226. 841. Directeur. 42—44, 57.

• bank van leening» 82. der fonificatieD. 594, 612. der genie, 867.868,871 -generaal, 30, 81. 156.

195. 198, 200, 201. 207, 279.

196. 311. 401. 407. 406, 412.

413, 423. 426. 430, 435, 436.

443-446, 447. 448, 452. 457.

467, 533. 536. 537. 548. 565.

591-593. 604. 606. 609. 666.

706. 727. 729. 732. 748, 805.

808-810, 813, 829. 832, 882.

ZAAK-REQISTCR.

111»

928. 929, 934, 936-942. 944- 917, 952, 954. 957. 960. 964. 996, 1009. 1010. 1015. 1052, 1070, 1078. Directie, 45, 46.

(eenerale). 85. 201, 456. 475. 524. 532, 571. 591. 606. 613, 616. 618. 620. 630, 754. 929. 936. 939. 944,976.1045,1049.1052. 1066. 1067. 1069, 1070. 1078.

(précairo), 49. -Kantoor (generaal), 735. DiscipHne, 66. 446.

(miliuire). 433. Disoours, 64. Discretie, 99, 862. Disobedientie. 318. 449. Dispencier. 86, 599, 695, 982. 983,

Dispens, 545, 982. Dispensatie, 468.

Dispositie, 405, 732, 733. 945. 955. (testamentaire), 270, 275. DispuuU 334, 385, 1055, 1075. Dlssimulatie, 840. Distantie, 98. 100, 737, 826. Distinctie, 87.

• -tief, 165. 504, 598. Distributie, 237, 404. 944. District, 51, 54. 88. 89, 92. 124, 125, 133. 158. 165. 167, 175. 177, 179, 183, 184. 195. 282. 293. 316. 483, 485-487. 494- 496, 498, 501. 502. 504. 506- 509, 538, 589, 631, 644, 647, 663. 654. 709. 717. 826, 851, 861. 913, 967. 1020. DistrictB-boepatih, 655.

-djaksa,  491. 

• .hoofd,  294,  331,  382,  484, 

  489, 506, 507. 644, 1023. -toemengffoeng, 654. DiTtsie, 374. 524, 584-586, 590,

892. 922, 1002. (militaire). 347, 349, 656. -troepen, 785. Djagoeng, 816, 817, 1019. Djajang-sekar, 164-166, 284, 285. 299, 604-507, 598, 777, 778,
893. Djaksa, 161, 173, 175, 284, 294, 299, 486, 491, 495, 502. 503, 655. Djarak-(dy, 746, 750, 783, 853.

Djati-boom, 134. . -bosch, 136. 137.

• -hout. 139, 140. 720. 917.

• -pit, 136.

Djoekoeng, 331. 383, 761. 864. Djoeng. 296, 297, 299. 485. 495, 504. 506, 513, 568. 569, 631. 654, 655, 687, 741. 742. 765. 877, 878, 897, 898, 911. 1029. Djoeragan, 497. 739. 740. Dioeroemoedi. 739. 740. Djogobelo. 284. 486, 691. Dobbel-kit, 388, 510. 895. Dochter, 245, 272, 599. 689. Docter, 6, 7. Doctores, 687. 688. Document, 259. Doekoen, 669, 670. Doleeren bü de Regering. 259. i Dolk, 13a Dolman, 582, 583. Domein, 40. 123, 152, 203. 226, 286. 353, 362, 363, 378, 380, 388. 389. 392, 475. 476, 536. 540. 778, 822. 827. 842. 856, 876. 881. 896. 928. 939. 1005. 1047. -boek, 946. 948, 952. Domeinen (Javasche). 326, 337.

-grootboek, 402, 453. 709. Domeslique, 606. Domicilieeren. 737. 845.

• -um. 263. Donatie, 241. 245. Donderbus. 510. 739. Dood, 36. 893

• (ter)  gecondemneerd,  999. 

  . ^k. 398.

• -brielje, 227. 400.

• -graver, 237, 238, 399, 400,

• -schieten. 357,

. -slag. 175, 1055. 1073. . -straf, 548, 561, 649, 679, 680, 708. 729,818,844,875, 918.

 vonnis,  857. 

Doop-boekhouder, 605. ■ Doorkappen, 882. I • -kruissen, 102. I > -slag. 213. • -voed, 1019. ' -voer, 152. ! Doos (blikken). 374. 1 Dorp, 339, 634.

1116

ZAAK-REGISTER.

Dorso (inj, 250. 564, 994. Douceur, 80, 231, 232, 321, 433.

471. 890, 893, 894, 1065, 1067. Draag-balie, 820.

• -beest, 300, 871.

• -dienst, 512.

• -loon, 395, 396.

• -os, 897.

• -volk. 289, 825. Draaibas, 739. Draager, 43.

Dragen (eten lijk), 395. Dragon, 598.

Dragonder, 65, 369, 579. 581. 582. • (inlandsch), 164. -lijfwarlil, 465. Drangreden, 145. Drank, 36, 498. 930. 933. 935. 1078.

• (sterke), 338. 341, 896 899. Dranken (bedorven). 72. Dreigement, 679.

Drenking, 294.

Dresseren (hulp-troepen), 66.

Drinkbeker, 33.

-water, 688, 771, 999. Dronken, 661, 1036. Droogen (matrassen), 686. Droogte, 9, 702, 912. Drossaard, 69, 81, 100, 101, 185,

186, 348, 359, 373, 518, 537, 538, 561, 562, 574, 608, 666, 671, 676, 737, 745, 817, 850, 855, 856, 862, 870. 871, 912- 916. 925-927, 997, 999. 1006, 1007, 1018, 1019, 1062, 1072, 1073.

Drossen van gevangenen, 503.

Dniif, 374.

Drukken, 2, 881, 995. . -ker, 992, 993, 995. . -kerij, 820, 994-996.

• (Lands), 879, 881, 991, 1050. (particuliere), 880.

-letter, 546.

-papier. 154.

• -pers, 993, 994.

• -te, 961. Dryver, 127. 133, 713. Ducaton, 329. Duig, 135, 142, 543, 1079. Duit, 779. 780, 784, 793. 794, 796.

861, 903, 918. Duiten-munt, 346, 400.

Duiten-munteni, 407, 779, 819. Duplicaat, 868.

Duplo (in), 923, 945, 950, 954. 955. Duurte, 66, 146, 151, 232, 525. 958. Dwars-straat, 773.

. -weg, 99, Dyk, 518, 555. Dyssenterie, 685.

Echaperen van boedjang's. 467.

Echtscheiding, 460.

Edehnoedigheid, 461.

Edictie, 879.

Educatie, 246.

Eed, 61, 74, 91, 93, 94. 119. 121.

131, 133, 143. 208, 209, 217.

220, 223, 227, 239, 258. 271.

272, 287. 291. 366. 414. 481.

565. 637. 642, 670,681-(84.

721, 776. 792, 798, 799, 805.

814, 815. 846, 935. 947. 951,

956, 1063. 1066.

• -rormulier, 358. 929, 964, 1055. » van getrouwheid, 568.

  •     purge«  839. 

Eendvogel, 283.

Eenparigheid, 592, 990, 993. 997. Een per mille, 70. 808. Een-stuiver-stuk, 570. Eer, 146.

-bewijs, 482. . -bied, 705

Eeredienst, 820.

-teeken, 269.

• -titel, 48. Eergierigheid, 159. Eerstinunende, 1045. EettopeC 33.

. -regel, 11.

• -waar. 633. Eeuw. 417,

EffecU 243. 253. 259. 261, 264. Effen houden. 924. 946. 1031. Egaliseren, 112, 694, 704. Eigendom. 313. 562, 715, 900. (particulier). 4. ▼an land, 911. Eigendoms-brieC 251, 563, 564. Eigenen (amphioen), 202. Eiland. 901, 972. Eisch, 117. 124, 125, 127,130, 131,

133, 141, 207. 280, 322, 323.

443, 469, 543. 577, 57a 586.

646, 791, 823, 887, 941, 918.

949, 955, 968, 1070.

2AAK.RËÓI8tEft.

1117

Eiscben, 219, 715. Elevatie, 753.

Eiève-chirurgÜD, 6. 86. 667. Eiacidatie, ^3. 275, 276, 321,412,

413. 747. 945. Emancipatie, 265.

• -peien (slavinnen), 371.

 (xich),  682. 

Emballage, 212. 935, 952.

• -Ieren (fijne wareo), 954. Embargo. 761.

Emigratie, 704. Emmer, 752, 820, 1008. Ëmolument, 157, 459, 567. 697,

727. 987. 1001. Emplooi, 697.

(buiten), 987. Emulatie, 445, 440. Encouragement, 652. Endosaeren (bank-recepis). 809. Engagement, 969 Engageren. 107, 720, 884. Enormiteit, 719. Enquête, 91, 92. EnroUeren (werkvolk). 969. Entraveren, 699, 875. Entrée-biUet. 15, 32. 33, 37. Enveloppe. 692, 1025, 1028.

• -peren (brieven). i024. Epidemie, 668.

Epok-drager, 172, 173, 297-299,

483, 494, 495. Ei|uipage, 321. 680, 681. 697. 850.

886,890-892,894,920,

-boek, 891, 894.

-goederen, 577, 631, 697,

932, 943, 944.

-magazyn, 699.

-meester, 894.

-werf. 959, 985, 986, 1013. Équipement, 1016.

• -ments-goed, 589.

Erf, 239, 248, 770. 872, 911, 1063- 1065, 1073. • -brief, 558.

Erfenis, 240, 241, 243. 244, 248, 254, 258, 417, 562. 600, 601.

Erfgenaam, 193. 235, 237, 240- 243. 246 247. 253, 254, 259, 261, 264, 265, 267, 271. 329, 371, 380, 411. 433. 463, 464, 565, 574, 599, 601. 630, 638, 1060.

Erfporüe, 243, 271.

Ergernis, 461. Emeren (zicb), 987. Erast-vuurwerk, 747, 765, 756. Erreur, 206. 207, 258, 406, 413.

457. 565, 791. 813, 976, 1013.

458. Erven. 599, 600. Escadron, 465.

Eublissement,42, 44, 698, 723, 726, 730 979.

(buitenlandsch). 1027. Eublisseren (zicb), 357. Eten, 150.

. (warm), 115, 1032. Etmaal. 508. Evacuatie. 724.

• -éren (fort te Tandjoeng-poera). 1068.

Evangelie, 82. Evangeliseren, 841, 844. Evocatie, 92.

Examen, 421, 446, 670, 920. Examinaüe, 832, 939, 942.

• -neren, 6, 198. 200, 206.208.

285, 286, 321. 322, 325. 441,

446, 577, 578, 585. 596, 684.

730, 791, 811, 823, 840, 844.

870, 890, 944, 949. 953, 994,

1015. Exces. 177, 179, 587, 681. Excuseren van de kotlij-cultuur, 968.

(zich), 839. Excuus. 248. Executeren, 102, 244, 840, 845.

. -leur, 193, 242,243,270,271, 328, 380,565,918,919.

• • tesUmenUir, 261, 263. Executie, 92, 562. 649.

(miliuirel 501. 502. (parate). 58. 72, 78. 193. 328. 380. 560. 638, 705, 813. lOia 1059. Exempel, 819.

Exerceren met de brandspuit, 776. Exercitie, 11. 16. 150. 374.

. -plein, 872. 874. ExhibiUe, 676. Existentie, 589.

Exp«liêren, 469, 586, 866, 867. Expeditie. 54, 101, 316, 405, 574. 590, 594, 680,723,730. 732,734,735,828-830. 923,937,953,961,1023, 1028. (militaire), 281, 289.

1118

2AAK^EQI9Tfift.

Expedilie-ffdd, 849.

-mx, 27, 868. Expiratie, 820. Eiploiteren, 878, 845. Extirpatie, 725, 978. Extorsie, 122. Extra-betaling. 218. 736. Extract, 73, 409, 1064.

-besintt, 189.

• -factuurhouder. 85. Extra-brieTen-post. 1027.

• -dottceor, 604.

• -post, 659, 660, 666. 1035.

Faam, 120. Fabricatie, 766.

• -ceren (kruit), 753. Fabriek (rang). 83, 520. 557.

(werkplaats), 400, 444, 969. Faciliteit, 146, 1017, 1023.

• -teren, 124, 404.

• -tering, 153. Facto (de), 102. Factorij-bediende, 533.

Factuur, 206, 222, 444, 453. 454, 620. 748, 762, 763. 790 891, 894, 946, 953. 954. -boek (extract), 454, 455.

-cognoscement. 224. -houder, 83

-lijst, 27. Falsaris, 394, 1049. Falsiteit, 73. Familie, 277. 483, 839. 907, 910,

1071. Fantóme, 669, 670. Falalia, 685. Faveur, 145, 147, 736. Favoriseren, 139, 704. Feestdag, 70, 404, 419. 690. Fermiteit, 946. Fiat drukken, 994.

executie, 501, 534, 649.

• -leren, 14, 29-31. 46, 785. Fidécommis, 253, 574. Financien, 591, 592, 827, 842. 936,

939. Finantie-boek, 946, 948. 952.

940.  -boekhouder,  403. 453, 454, 

     709, 791, 849. 982, 984.

-grootboek, 402. . -kiuBtoor, 453, 456, 457,604,

646, 1015. • -wezen, 802.

Fiscaal. 83. 84. 108. 112-114» 153.

174. 176, 188. 189, 197.

204, 214, 225. 279, 280.

286. 302. 303, 327. 351.

490, 493, 523, 544. 640.

651. 654, 695. 699, 840.

841, 982. 984, 985, 987-

989, 998, 1018.

•  der  bossdieo.  120, 121. 123. 

  128, 129, 143. Fbimbouw, 395. Flesch, 338. 341, 896. 899. 930.

933, 1005. FlotiUe, 321. Fluweel, 7. Foelie, 155.

422, 618. 787. 831. 930, Fokkerü. 178, 489. Folio. 250, 564. Fonds, 231. 232. 259. 260, 207.

269, 277. 278, 318. 319, 371.

466, 640, 849, 909. 1001, 1031 Forma (in) probandi, 92. 411. 501

. -liteit, 537, 643.

• -tie, 465. 728. 780. Fort, 115. 166, 167, 179.290,291.

562, 574, 611. 62a 69a 74Ö. I 770. 819. 1068. 1060. Forüficatie. 168,407.424.426.432.

436, 445, 614, 621. 697, 724 Fortres, 497. 498. 506. Fourage, 450, 57a 589, 866.

, > -geld. na

Fourgon, 660. ' Fourier, 579-581. I Fourneren. 47a 601.602, 713. 716- I 7ia 87a 1030.

Foumissement. 164. 182. 712. ; Fournituur. 17, 33, %. 36. 672, I 1008. I Fout. 845, 1013. , Frak, 1023. : Franje, 517.

Frankeren, 1027. I Fraude, 96, 112,413,638.641.909. I ggg

I Frauderen. 286. 333. 384, 47a 1060. Fuselier, 580, 581. Fust, 72, 933, 935, 942. 949, 953.

I Gaga, 318.

! Gage, 321,647,679-683,755.842,

I 884, 1008.

' > -ment, Z4B. 778.

t Galg, 550, lOia

2AAK-f%eOl8tER.

llld

Gambir, 363, 392» 393, 904, 1048. Gamelan-speler, 484. Gaog]>aar, 66.

verklaring, 569, 882. Gaas. 283. GanUng, 926. Gapit-drager, 172, 173, 297« 298,

Garand» 807. Garbuleren, 935.

Garen (katoenenl 163, 182, 330, 337, 499, 569, 614, 618, 703, 831, 832, 963, 975. Garnering, 214.

Garnizoen, 12, 13, 18. 54, 66, 167, 375, 422-424, 428- 436, 439, 442,446.447, 499, 567. 578,589,590, 686,751.784.786,1001, 1078, 1079, 1081. houden, 1013. Gamizoens-bataillon, 625. -boek, 429, 438. -dienst, 439, 442. -hospitaal, 14. 672, 972, 973, 1007. 1008. -kamer, 471. -krijgsraad, 80, 431. 1018, -regiment, 578, 1017, 1018.

-r^lement, 434. Geaardheid, 538. Geadopteerde. 600. Geallieerde, 683, 684. Geboorteplaats, 10, 892.

-recht, 599. Geboren Qongl 489. Gebouw rciTiell 534.

. ^nA^, 290, 314, 476,

  (miliUir),'  424,   426,  534. 

Gebrek, 67, 300, 313, 416, 424, 570, 656. 722, 837, 868, 879. 912, 913, 1005, 1038, 1074. • (chirurgicaal}. 10. Gebreke (in) blyven, 813. Gebruik, 562.

(huiseiyk). 478. (oud), 499, 514. 632. Gecommitteerde, 179,276,463,468, 470,492.567,606, 735,821,895,934. • van de groote geld-

kamer» 609.

Gecommitteerde van den inlander, 39, 101, 104» 186. der reede, 45. • van de rijstmarkt,

609,

van de suiker-cul- tuur, 83, 317, 466. 467, 473. 610, 619. Geconsigneerde, 954. Gedaagde, 845, Gedetineerde, 998. Gedierte (wild), 1023. Gedrag, 257. Geelgieter, 43, 607. Geessel, 370. • -selen, 652.

-telyke» 294, 632. Geèxtropieerd, 116. Gegadigde, 71. Gegqzdd» 668. Gehalte, 388. Geheim, 839.

. -schry ver, 83» 535» 609, 1052. Gehoorzaamheid, 7, 361. Gehucht 339, 635. Geit, 338, 341, 389, 896» 899,906. (lekweut 13, 20, 668, 670, 671.

736, 737. 969, 970, 1001. Geld» 59» 75-78. 147, 150, 295. 646,661, 729,736.762,763, 918, 989, 990, 1011, 1030.

• (geleend), 962.

. rkoper), 186, 190. 533, 546, 549^571, 601,610,613,617, 620, 784, 848, 861» 862» 874, 875, 902. 913, 918, 1005, 1008.

. (Lands), 548.

• (papieren), 61, 62. 65, 66. 156,418, 452,570,603,803. 869,870, 875,876,919,968.

. C^Uver). 700, 757, 848, 861, 90i2.

• uitvoeren, 591.

. -boete, 121» 560.

• -eisch» 422.

-heOing,  962. 

• -kamer, 452.

» (groote),591,609,615.

794, 939, 941, 952, 953.

. -kas (groote). 204, 205, 286.

615,778,788-790,823.

. . (kleine), 204. 206. 789.

• -kist» 110.

• -leening, 114» 304,

lUO

ZAAK-REdlStEft.

Geldschieter. 311, 596.

• -teller. 815.

• -vervoerder, 78. Gdeide-brieQe. 135. 142, 542, 748,

889. Gelukzoeker. 426. Gemachtif;;de, 253. 311,565.964.

(codiciüair), 261. Gemeenle (gereformeerde), 372. 758. fhervormdc). 735, 820, 1005.

(Roomscli-Calliolieke) , 590, 757.

(schamele), 535, 756. Gemoet (ie) komen, 376. Genealogie, 369. Geneeskunde, 148, 736.

(gerechtelijke). 668. Geneeskundige, 868.

. -middel, 6, 8, 9. 11, 21,23- 31, 526, 668, 669, 868, 1082. Generaal, 347, Generen (zich), 820, 1072. (jenezing, 892.

Genie, &1, 432, 438. 529. 530, 534, 721, 867. 959. -officier, 867. Gequotiseerd, 802, 964. Gerecht (ambulant), 88. Gerechtigheid ('s Heeren), 476, 563,

564, 616. Gerechtsbode, 963, 985, 986. Gereedschap, 8, 881, 932.

(artsenljmengkundig),

9, 30. Gerepatrieerd, 60. Gerief, 1021.

. -Itjkheid, 283, 293. Genisutelling, 919. Geschenk, 36, 163, 182, 265, 330, 382, 414, 478, 492. 633. 838, 839, 1051. Geschiktheid, 484. Geschil, 294, 329, 502, 745.

. (klein), 623. Geschut, 342, 724, 727, 746, 900. Getrouwd, 489.

Getuige, 52. 90, 01, 174. 254,263. 285, 287, 333, 384, 477. 561, 630. -nis, 683. Getuigschrift, 670. Geval (pregnant), 490. Gevangene. 174, 177.286,345,503, 598, 608, 666, 669-672. 681,

683, 787, 969, 970, 997-999. 1001, 1002. Gevangene (crimineel), 999. Gevangenis, 177, 672. 1081. Gevoffelte, 708. Gevolg van een inlandsch hottrd.

171, 173, 363, 633. Gevolmachiigde, 60, 61, 193, 328.

380, 589, 868-870. 918. 919 Gewas. 49, 50, 300, 500, 728,926. Geweer, 573. 700, 724. 727, 1072

. -drager, 172, 173,297-299. 483.

• -laden-maker, 43.

• -maker, 43, 572. 579, 750 Geweld, 175, 301, 679. 680, 701. Geweldiger. 279, 637, 606, 963.

Gewicht 290, 427, 794, 886, 935.

954. Gewoonte, 844. 1055.

(godsdienstige), 158. 294. Gewijsde, 8^. Gezacb (plaatselijke 802* . (wiUekeur^). 158. . -hebber, 41, 44. 48, 49.66. 82. 106-108, 115, 176. 185, 209-213, 215-217, 219, 223, 228, 230. 279. 281, 282, 285, 287, 288. 290, 312. 342, 583, 598. 639, 641, 645-647. 708. 734, 768, 801. . -voerder. 209, 215, 216. 224, 1028. Gezondheid, 11, 23, 25, 55, 147-

150, 511, 763, 769, 771. Gieten, 342, 388, 548, 900. Gift, 102, 241, 245, 328, 380. 414. 478, 492, 633. 776. 838.

• (vrijwillige), 267.

Gladag. 170, 171. 512. 897. 1033.

lOi^, 1036 Glazenmaker, 607. Godsdienst, 245, 365. ■ -oefening. 820.

-plechtigheid, 1055. Godshuis, 267. 2^. 525. 66a 671.

756. 758. Goed (gepermitteerdl 591.

757. (los). 69-71. 278.

• (ongepermitteerd), 332. 383.

• (onroerendl, 243. 562.

(particulier;, 382.

• (passerend)^ 127.

2AAK.REQI8TER.

ll!St

Goed (roerend), 243, 597, 596. . fvasl), irO. 71, 73, 74, 241, 248-251, 264.278,518,529, 559. 563, 564. 568, 574, 575, 596, 597, 676, 773,815,872, 962, 994, 1062, 1065. . (verkochl), 72.

• (verpand), 252. Goederen (goayernements), 704.

(Lands), 865. (miliUire), 586, 589. Goelaog-ffoelang, 492—494. Goeinoeti, 163. Gom, 930, 933.

• -iak, 933. Goot. 150, 1074. Gonlel, 517. Gouvernement, 2, 981.

-generaal, 203—205, 207.

(Porlugeesch), 533, 534. Gouverneur, 81. 109,327,329,422, 468, 707.

-Generaal 81, 90, 92, 93, 99, 120, 121, 162, 318,346,527,591,592, 606.

-Generaal (oud), 81.

-Generaal ad inlehm,

959. Goud, 239,661,682,739,805,806,

961.  -werk,  305. 

     Graad, 232, 403, 554. Graan 934 Giachi, 10i2, 169. 294, 497, 558,

773, 911, 912, 1074, 1075. Gi^f, 105, 237, 365, 399, 511,873, 907, 909, 910. . -kelder, 398-400. Gras, 116. 298, 504, 506, 634,658, 662, 707, 1030.

• -seren van mesuses, 561.

• -snijder, 513.

Gratiae jpotestale (ex in6nitt), 845. Gratie, 844.

» (recht van), 365. GraliBcaüe, 58, 612, 864. Gratis, 3. 4, 153, 688, 907, 909,

994, 1021. Graven, 399. 497.

-schending, 175. Grenaat, 750. Grenadier, 65, 580, 581.

FLAIAAT-fiOU DEEL IV.

Grensscheiding. 359, 541, 629, 742. Griblik, 392, 1048. Griffier, 536, 537, 595, 828-830, 837, 838, 840, 923, 924. Raad van justitie, 929. Groei, 916.

Groen (Spaansch), 754. Groenten, 116, 522, 571, 688,729, 781 999

-kraam. 391, 570, 1045. -tuin, 556, 962. Groeten, 64, 65, 110, 376. Grofsmid, 43, 44. Grond, 345.

fschralel 860. (voorouderlijke), 539. -brief, 561.

• -huur, 834 966. -nacht, 168.

Grootboek, 200, 209, 40% 453. » -demang, 654.

• -djaksa, 162. 165, 174, 176, 178, 286, 299, 500. 501, 504, 505, 523, 633.

Groote (inlandsche), 621. Grootheid, 105. . -kassier. 83, 406, 454, 546, 547, 606, 657, 794, 810,

• -mantri, 162, 165. 171, 173, 299, 484, 493, 504, 512, 654, 778.

• -moeder, 247.

• -vader, 66.

. -zecel, 261. Gros, 811. Gruis, 976. Guastos, 999. Gunst, 592, 840. Gijzelen, 241.

. -ling, 411, 560, 1000.

Haat. 1055.

tials-das, 582, 583.

Halteplaats, 659, 662.

Hand, 651.

Handel, 39. 59, 124, 202,224,231, 291,304,305,311,313,314, 452,509,591,592,615,673, 674,694,721,725,766,768, 905, 925, 963, 965, 987, 1002, 1080. (buitenlandschej, 533. (Chineesche), 702. (clandestiene), 373. • (exclusieve)^ 977.

71

Mtt

ZAAK-REGISTER.

Haadd (Japamelie), 86.

• fongeperiiiilteerde), 224,

(parUcuUere), 284, 351, 387, 977,982, 987. (smalle), 76, 550,777,990. (verbodenj, 284, 296, 479. (vrije), 67.

   aan  de  schepen,  391,  571, 

622. 623, 1045. Handelaar, 332, 351, 383,417.848, 989, 990, 1054. (inlandsch), 831. Handen-arbeid, 489. Handlanger, 427, 798. • -tedkening, 251, 938, 945,950,

955, 998, 1050. . -werk, 365, 509. Hanen-yeckterij, 284, 338,341,388, 389, 391, 510, 571, 895-897, 899, 1045. Hangslot, 810. Hardheid, 736,

Harpuis, 750, 853. 854, 930, 933. Haven, 355, 374, 550, 551, 682, 893.

• en equipage-meester, 885. 886,890-894.

. -roeester, 45, 47, 272. 458, 680,983,1000-1003,1067, 1081. meester (1*), 894.

. (2«). 885, 893, 894. Hebzucht, 49.

Heemraden, 84, 86, 95-97, 104. 319, 320. 390, 617, 519. 520, 536, 552. 559, 565, 658, 738. 1067. -kas 319. Heer van den Lande. 290, 291. Heerendienst, 106, 132. 169. 289, 292, 295, 297, 478, 488. 499, 512. 632. 704, 705, 717. 861, 977.

-plichti^, 760. 's Heeren-gerecntigheid, 286. Heeren-weg, 100, 743. Hefle des volks. 1036. Heffen, 636. 925, 1005, 1060. HeiTing. 59. 179. 289, 295, 332, 383-385, 412. 478. 492, 499, 632. 538, 703, 729, 766. 768, 850, 852, 1089. Hef-machine, 134.

HdL, 626. 701. Uelmbanlier, 605, 609.

-roonlering, 008. Hemd, 33, 35. 522. 572, 582. Herberg, 169--171. 286, 297, 391.

407. 485, 512. 513. 570« 659.

408. 1021, 1022. 1024. 1028-

1032, 1036. 1037. 1045. Herbergier, 843. 1022,1030-1033.

1035, 1038. Uerkomen, 844. Herstelling, 147. Hertrouwen. 247, 460. Heulsap, 194. 288. 906. Hiërarchie (militaire). 442. Historia morbi, 10. 19. Hoed, 63. 837, Hoefsmid, 579-581. Hoenders, 283, 522, 571. Hoepel, 1079. Hotband, 376.

• -groote, 377.

• -meester. 64, 60& 609.

M -ters-wuning. 625.

• -meid, 376. Hok, 998.

Hol. 341, 644. 645. 647, 899. 900. Homologeren, 515, 626. 980. Hongersnood, 912. Honneur. 87.

(militair). 282, 475. Ifoofd (inlandKh), 50. 96. 115.116.

131, 166, 169.174.282.490.

492, 499, 602. 632-635,

687, 713,716,765,793,802.

1024. • (Madureesch), 55.

-administratear, 4. 82, 161.

203-206, 208—217. 219.

222. 223,226.229.230.279.

281-283. 290, 310. 312.

327, 328. 583. 645. 698. 709.

778. 788, 822-824, 827. 887.

779. 935-938, 940-956.

•administratie, 463.

•«lablissemenl, 5.

i^ld, 59. 179, 338-343, 348.

387-389, 391. 394 486.570.

741, 896-902, 1045, 1049,

-hospitaal, 14.

-kas, 762.

•kussen, 686, 686.

•kwartier, 6.

ZAAK-REGISTER.

11S3

Hoofd-nc^rii, 49, 69, 92, 166, 168, 177, m 295, 301,348,389, 489. 494, 497, 506 509,568, 569, 634, 635, 673,728,770, 1041.

•ollicier, 111, 726. •officier der genie, 436. -opziener der kofiij, 500. -plaats, 15. -prefect, 979, 981. -prefecture, 979. -regent, 348, 486, 500, 501. -r^entschap, 464. -schout, 100. 595. -wacht 471, 625, 860. der chirurgie, 40. der Maleiscbe natie, 59. der prauwvoerders, 760. Hooffepriester, 89, 486, 490, 491, 493, 494, 500. 501, 632, 633, 654, 655, 690, 908. Uoogstbiedende, 896. Hoorn, 392, 1048.

. -vee, 295, 338, 896, 899, Hospitaal, 1—18, 21-23, 25, 28, 31,32,34,37,54,146- 148, 150, 151, 168, 187, 370, 371. 399. 407, 465, 470, 473. 522, 526. 571, 572, 621, 624, 685, 698, 744. 781, 783, 818. 819, 836, 852, 858. 859, 892, 943. 959, 969, 970, 972, 1001. 1008. 1009, 1078. 1081.

-apotheek. 1. -bediende. 36. » -dienst, 37.

-meester, 19, 20,32-36, 38. 522. 523. -wacht, 20, 33. Hospitalier, 4.

Hotel (goavernemenls). 544. Hout, «). 124, 135, 136. 138. 153. 154, 163, 177,280.288,296, 318, 480. 503,542,545,590, 644, 738, 744.753,855,856. 860, 914. 916, 975, 1075.

• -administratie, 282. 400, 406, 498, 800, 1017.

• -bosch, 81, 82. 159. 163, 169,

317. 474,531,851,852,855,

-cultuur,  351. 

• -handel,  110,  122,  124» 

Houtkap, 133, 168, 181, 7ia 86^ 914.

• -machine, 1056.

• -rekening. 888.

Houtskool, 40, 41, 139, 163, 400, 499. 753, 793, 794, 796, 796^ 917. Houtsoort, 139.

• -supelplaats, 602, 603, 716|; 889.885.

. -vesterij, 120, 121. . -vlot, 167.

• -wagen, 1057.

. -werk, 117, 118, 120, 123—127, 129, 130, 134, 135, 138, 140— 142, 152, 153, 170, 182, 184, 278-280, 426, 462, 474. 513, 541—543. 545, 614, 618, 624, 715-717, 719. 720, 800, 822, 886. 889, 932, 943, 946. 952, 1022, 1055, 1356, 1057.

Houwer, 166, 505.

. -drager, 172, 297, 483.

Huid, 854.

Huis, 73.

. • -bediende, 513.

• -bezoek, 257.

-bouw, 134.

• -collecte, 721.

» -genoot, 289, 478.

. -gezin, 303, 330, 342. 359, 486. 487. 495, 496. 568. 632, 634, 635, 673, 741, 742, 871, 877, 878, 901, 968, «70.

. -houden, 1072.

• -houdinflT, 129, 163, 455, 457, 514, 5i8, 559, 567, 604, 621. 726, 782, 875, 936.

• -houdkunde, 123.

• -huur, 611. 612, 698.

. -raad, 35, 239, 241, 806.

• -timmerman, 698. « -vader, 485.

• -vesting, 1072.

• -vrouw, 461, 462. 839. Hulp (geneeskundige), 1001.

• -troepen, 66 Huur, 538-540, 562, 660. ■ -cedul. 558.

. -der. 50-53. 352. 600, 713. 851, 855. 914, 928.

• -ling, 141, 752.

. -loon, 97, 98. 100, 462, 621.

-termijn, 969. » -wagen, 96.

Hut, 150.

1124

ZAAK-REGISTER.

Uuweiyk, 145, 146, 247, 248, 266. 272, 294, 460-462, 484, 492. 599, 1055. Uuwelijks-plechüghedeii, 268.

-zaken, 175, 178,502, 511. liuweD, 242, 244. Hydraulica, 443.

Hypotbecatie, 250, 562, 563, 565. Hypolheek, 241, 243,249,256,277, 564, 597, 919. (legale), 58, 72.

Immeubeleo, 239. Immoraliteit, 461. Impositie, 127, 417, 1077, 1080. Impost, 337, 525, 641, 767. 905, Impulsie, 908. iDactiviteit, 1017. lobinden, 454. 829, 924. Inboeken (verkochte, vaste goederen), 278.

• -king, 457. Inbreng, 809. Inbrenger, 806, 807, 809. Incassalie, 759.

• -seren, 58, 225. 275. 296,596. 625. 767, 995. 1024.

Inconvenient, 116, 187, 190, 348. 400, 401. 463. 464, 600. 650, 801, 867. 871, 879, 880.

Indagen (weeskind;. 254.

• -ging, 879.

Indemniseren (bet gouvernement). 907.

-leit, 867. Index, 923, 924. Indignatie. 534.

Indigo. 163. 337. 387, 499, 569, 614, 618, 831, 832. 963. 975. • -makerij, 182. Individu, 584. Inductie. 844.

Infantene, 12. 54, 56. 66. 80, 432. 579, 581, 582, 743, 755. 920.

•  -rist.  582.  583. 

  Informator. 231. 232. Ingeland, 555, 558. 560, 1074. Ingenieur, 407. 422-425, 428—

437. 439-442. 444 448. 449. Inhuren. 116. 459. 610, 975. 1016.

438. -ring, 788, 822. 942, 952. Injurie, 175.'

• ^^ren (wijkmeestcr). 1071.

Inkappii^, 916.

In-kas-telliDg, 200.

Inkoop. 331, 531. 613. 614, 621. 62i 719, 782, 783, 788. 822, 937, 941, 942. 944, 952. 963, 1050. 1069.

Inkoopen (marine goederen). 892.

Inkoops.Dr\js, 145. 170, 177, 503. 513, 521. 526. 1012, 1022.

Inkruipsel. 792.

Inkt, M6, 783.

• -stof, 472, 473.

Inkwartieren, 471.

•   -ring.  498. 

Inlander, 2, 3. 15, 17, ia 33, 49. 54, 89. 96, 113. 120, 123, 151, 153, 158, 160, 183. 194, 269. 282, 301, 321. 327, 334, 371. 379. 419, 426, 477, 478. 481, 483. 485, 488. 489, 492, 495, 498. 500, 503, 505, 510, 511, 522, 539, 546, 548, 571, 572. 582. 584, 585. 600, 623, 632, 635. 636, 650. 651, 663. 664. 666, 672. 686, 700, 701. 724. 741, 781, 819. 871, 873. 907, 908, 916-918. 926. 927.973.999,1000,1036, 1057, 1060. 1072, 1073L (christen), 998. (suspecte), 152. (welgezeten), 175.

Inlijven, 487. 635. . -ving. 352, 358, 537, 723, 741.

Inmeten, 51, 926.

Innemen (medicyn), 9.

Innen, 244, 735.

Inscheep-plaats, 352.

Inschepen (poeier suiker), 336.

Inschrg'ver, 425.

Inschuld. 258.

Inscriptie, 109. 110.

Insect, 3, 9.

Insinueren. 411. 412.

Inslaan 344

Insolvent, 262. 265, 267, 371. 406. 630. . -ventie, 193, 259, 1011.

Inspecteren. 160, 795, 796. 915.

Inspecteur, 754.

der wapen-kamers, 322. •generaal, 43, 81, 169, 280, 281. 406. 472. 498, 940.

ZAAK.REQI8TER.

IISS^

Inspecteur-generaal der hoiitbos- schen. 117—120, 123- 127. 129-132, 134,136. 140-142, 152,153,351. 474. 654, 713. 714. 720, 730, 877, 885. -generaal der kofüj-cul' laur, 474, 531, 631, 632, 653. 654, 730. 769, 885. Inspectie, 15, 21, 23, 26. 43. 46. 55. 118, 434. 439, 440. 444, 558, 673. 714, 747, 785, 786, 1037, 1038. oculair, 561. 562, 711. Inspringen van opstallen, 1075. Instampen (zout), 51. Instantie. €79. 680, 841 -843.

(1«). 123, 153, 175, 1061, 1062. Instelling (godsdienstige). 511, Instituut, 687—691.

(openbaar). 995. Instorten van burgwallen, 1073. Instructie aannemer posterij. 657. administrateur ^óerabaija. 788.

administratcur-gener.,940.

ambulant gerecht, 88. bailluw, 100.

• bank van leening, 805. boekhouders, enz., 208. boschganger, 133. commissaris houtwerken, 140.

• commissaris van oorlog, 321, 584.

commissaris-generaal der marine, enz., 884. commissie van retorsie, I 679.

directeur-generaal, 936. drossaard, lOJ. 348. 554. I duiten-munt, 792. geneeskundig vak, 289, 480.

generale directie, 929.

» rekenkamer, 262, 403, 456, 467. 480, 515, 791, 832. gezachhebbers Java, 280.

• Gouverneur-Generaal. 113. 157. 401, 758. 929, 936, 939, 960.

griffier génerale-secretarie, 828.

Instructie havenmeester, 1001—1003. haven- en equipage-mees- ters, 890.

hoofd-administrateur, 203, 230, 286. 948, 951, 957. inspecteur-generaal hout- hosschen, 116, 280, 281, 289,480.

inspecteur-generaal koffij- cultuur, 289, 480, 631. inspecteur salpeter-fabrie- ken, 643.

kommies kleeding-maga- zyn, 1014. landmeter, 1062. militaire kommandant Oost- hoek, 281.

negotie-boekhouders, 221, 230.

onder- equipage - meesters , 894.

onder-havenmeesters, 893.

opzichters houtstapelplaat- sen, 541,

pakhuismeester, enz., 210.

Indrama-

joe, 824.

post-meester, enz., 663.

prefecten. 273.

president enz., houtbos-

schen. 122.

Raad van justitie. 838.

regenten, jN2.

Schepenen, 520, 552, 663,

secretaris houtbosschen,

119, 132.

secretarissen-generaal, 729.

sjahbandar, enz.. 224.

slads-docter en chirurgijn,

Sultan Bantam, 359, 693.

vendumeesters. 57, 69,

286, 477.

visitateur generaal, 413.

wagenverhuurders, 462.

weeskamer Samarang, 780.

wijkmeesters, 738, 1070. ■ Cheribon,

769. Instrueren, (een waarnemend prac-

tizijn), 144. Instrument, 600.

(chuiirgicaal), 8, 9,21, 23, 28.

41M

ZAAK-REQISTER

btttrument (notarieel)» 643. iDterdicUe poenaal, 845. Interinemenl, 845. Interjectie (indebite), 841. Intesialo (ab). 285, 406, 462—464,

477, 601, 630, Intimatie, 697.

ïnlresl, 4, 103, 253, 266, 312,316, 420, 596, 597. 620. 759. 761, 762. 807. 808. 813. 909, 964. -boek, 813. Introductie, 258. Invalide, 721.

Invallen bij vacature, 656. Inventaris. 17, 26, 31, 35, 238—240. 243, 256. 257, 259. 270, 271, 275, 278, 423, 430, 444, 672, 682, 746. 796. 841, 844, 881, 996, 1031, 1079. (nveiilarisatie, 266.

. -seren. 33. 236. 242, 263, 264, 274, 277, 433, 477, 630. Inviteren door aansprekers, 396, Invloed, 328, 380. Invoer, 189, 191, 195, 325-327, 333—337, 372. 384-387, 391. 417. 628. 629, 903, 904. 906, 1009. 1012. -pacht, 387. Invoeren. 382—384, 387. In vertieren ('s Lands domeinen), 827, Inwatering, 716. Inwefi^en, 888. Inwisselen (koper geld), 990.'

• -ling, 861, 918. Inwonen. 1060.

« -ner (arm), 9. Inmm. 293, 311, 341, 476, 899.

900, 925. Inzameling, 937. Irregularitcii, 515.

Jaagpaard, 603. Jaartal, 755.

• -wedde, 986, 991, 1016. Jager, 66, 579, 581—583. Jaquet. 1023. Jas. 658. Jeugd. 511. Jol, 739, 740.

Jongeling. 301. 483, 492-494. Jongen. 98. 689. Jonk, 41, 272, 551. 618, 766, 904.

Jonklieden, 757. Jood, 261, 235.

Journaal, 102. M20. 121. 133. 138, 139. 209, 402. 429. 453. 680, 681, 709. 797. -exiendeenler. 85. -schrijver, 85. Judicatuur. 91, 123. 153. 175. 176. 500, 501, 561, 685. 745. 843. 1062. Jugeren door den lloogen Raad v^n

justitto, 838. Jure (ipso), 50.

Jurisdictie. 53, 8^. 100. 101. 175. 187, 190. 364, 518. 537. 554. 555, 562. 566, 603. 630. 671. 701, 737. 842-844. 855. 1006. 1064-1066. 1072. 1073 Justicialtel. 430. 431. Justificeren. 514, 521. Justitie, 102, 112. 174, 365. 525. 635. 648. 652. 837. 839. 840,914,1001,1002.1062. -dienaar, 637. •kamer, 621. Juweel, 241. 261, 805. 806. 808

Kaars. 44. 45. 471. 516. 537. 860.

Kaart, 117, 124, 125,423.430.439. 441, 442, 448.529,530,558.567. 675. 872, 1005, 1062. 1063.

Kaartenniakers-winkel. 607.

Kabaja, 33, 569.

Kachel, 752.

Kade, 1073.

Kadjang. 930, 933. . -mat. 782. 854. I Kaficr, 101, 280, 465, 466. 486. ' 608, 676. 699, 739. I Kain lekambang. 688. I Kajer. 163, 930. 933. I • -mat, 219, I Kalang-geld. 164. I Kalebas, 338, 341, 896, 899 ' Kaliatoer-hout. 975. i Kaliber, 374. 756. I Kalk, 362. 392, 393. 444,496,854. , 1048.

I > -brander. 761. ' • -branderij, 563. 865.

Kamer-bewaarder, 405, 606. . -gelden. 259. 372. 859. 1006. . -ongeldcn. 253. 371. 529.

Kamisool. 582. 583. 1 Kamp(Ghtnecsch},338,341,389,390.

ZAAK-REQISTER.

1197

Kampak, 715.

Kampement, 544. 721.

(militair), 1078.

Kampher. 569, 831, 832, 930,933.

Kamimng, 101, 160, 166. 319, 338, 359, 373, 449,450,487, 497, 506-509,512,519, 541, 623, 641,701,737, 763.770,772-776,896, 897. 899.

-hoofd. 294, 506. 622, 701, 773.

-volk, 197,373,658,662, 772, 798, 819, 865,

Kanasser, 213.

Kandoeroean. 160, 299.

Kandij-siiiker, 767.

Kaneel. 930, 975.

Kanon, 374, 746. *

• -neer-prauw,' 854.

. -nier, 580-582, 755.

• -schot. 369. Kantoor-generaal, 84. 402. Kai)as, 160, 161, 178, 293, 296. 476,

489. 496. 631, 632. 702-

• -cultuur, 283, 296. Kapelcs. 712.

Kapitaal. 4. 246,249.252.253,266,

267, 371. 372, 758, 761, 762,

802. 808-810. 813, 815. 869.

882, 883, 909, 910, 919.

Kapitein. 42. 43. 54-56. 83. 110,

111, 161, 191. 293, 435,

463. 465, 516. 523, 531.

538, 654. 673,679-681,

685, 770, 774. 788, 885,

893. 920-922. 1003.

(inlaodsch), 349.

(haven-), 469.

-Chinees, 41, 59. 96. 195,

268. 269, 310. 388. 391.

417, 786. 883, 909, 929.

-kommies, 745-750.

-luitenant. 421. 422, 921.

-miliUir. 968.

(Ier artillerie, 232, 748.

der genie. 432.

ter zee, 421. 422. Kapiteins- weduwe-pensioen. 319. Kap-loon, 125. Kapok, 362, 393, 517. 933. Kappen. 117. 118. 120, 124. 126, 136, 140, 152, 153, 296, 541,

' 543, 644, 714, 715, 851, 8U.

913-~917 928 I Kapper. 125, 127. 133, 134, 138,

• -plaats. 136. 140.541. 718,889. . -lijd. 716.

Kar. 52. 124, 139, 153, 320, 871. I Karabijn, 166, 505, 777. Karakter, 11, 65. Karang, 392, 1048. Karbouw, 67, 485. Karbouwen-huid, 854.

-vleesch, 572, 688, 781. Kardamon. 163, 337, 387.499,569,

930, 933. Kardoes, 374, 747.

• -papier, 472, 473. Karren-weg, ^7. Kartel-schip. 613. Kas, 762. 823.

• (in) tellen, 869.

• (gouvernements), 324.

. (groote); 225, 226, 255, 256, 258, 272, 810. 811.

. (kleine), 255. 256, 258. 272.

. (sLands). 4. 34. 48,59, 60, 80, 147, 157. 176, 190, 198. 205. 215, 275. 283. 295, 304, 305. 312, 313, 315. 316, 318, 319, 340, 348, 412, 421, 426, 429. 476, 478, 525, 526. 533, 552, 570. 576, 583-585, 596, 601, 607, 615, 625, 640. 642, 667, 672. 789, 794, 810, 842, 861. 869. 884. 939, 953. 963, 968. 978, 990, 1005, 1026, 1046

• (particuliere), 875.

. (stads), 623. 624, 640. Kaserne, 11, 14.150.471,611,612,

625. 626. 685. Kashouder. 204. 597. 798, 822. Kaskct, 582, 583.

Kas-ordonnantie. 200, 314, 944, 953. Kassa-boek. 217,402,576,735,811. 887, 995.

• -boek (groot). 454.

. -rekening, m. 221. 255, 256, 406, 763. 789. 822. 888. 996. Kassier, 57. 58, 84, 192, 202, 321, 457, 805, 806, 809 -815, 849, 909, 995, 996. bank van leening, 83. Kast 530. Kastelein,*95, 96, 606, 962.

11S8

ZAAK-REQISTCR.

Ka^ang, 163.

Katoen, 335, 386, 471, 524, 752,

860, 930, 933. Kavallerie, 66, 80, 576—582, 707. (inlandschej, 504. • «0331x1, 576. KavaUerist, 582, 583. Kaveling, 462, 545, 860. Keizer, 470, 905, 1057. Kelder, 338, 341, 896, 899, 907. Keniiriolu, 853. Kemit, 299. Kempek, 1037. Kendaga-drager, 172, 173, 297—

299, 483. Kennis nemen, 502, 706. Kerk, 590, 859, 961.

• (Roomsch Calholieke), 757, 758.

Kerken-dienaar, 605. Kerker, 651.

Kerkeraad, 372, 735, 757. Kerk-gerechtigheid, 735

. -hof, 3, 395, 772, 907, 908.

• -meesier, 397, 399, 406.

-middelen, 395, 820. . -rechi, 836.

Kerven, 391, 570, 1045.

Ketel, 33, 644.

KeU^ 486, 494, 495,654,655,^^687,

Ketting, 819, 820, 1056.

(in de), 53, 58, 68, 115,

674, 671.

-ganger, 166. 378, 420, 572,

;^1, 736, 744, 745, 819,

1049-1051, 1067.

-meid, 853.

-slag, 75, 121, 152, 419, 452,647, 652,853,876. Keuken, 17, 172, 173, 298. Keur, 555, 844

• -meester, 69. Kiel, 136.

Kiezen (dessa-hoofden), 490.

Kind, 9, 12, 37, 51. 113, 231, 237,239-245,247,248,255.

257, 264, 266, 299, 300,

364, 371, 372, 399, 461,

464, 466, 484, 500, 599,

600, 660, 669, 689, 773, 839, 1035.

• (inlandsch), 697.

(onecht), 145, 252. Kindskind, 247.

Kist, 110, 332, 383, 384, 480,682,

934, 949, 952-954. Klaagstem, 113. Klacht, 18. 53, 67, 503. 595. Klapper, 163, 300, 392, 1048. -boom, 555, -man, 775. -noot, 485 . -olij, 532,572,750,754,781 782, 976. Klasse, 920-922, 1050. Kloederen, 239, 241, 999. Kleeding, 100, 160, 280. 323, 505. 506, 575, 576. 631. 752. 1050, 1051.

en equipement-magaxijQ (militair), 1013. -stuk, 17, 33. 35. 521. 672. 1008. 1016. Kleedje, 15. 33. 35. 151. 289. 478. 688.689

(Javaansch). 5:^2. 572. Klei. 738, 1075. Klein-demang. 655. . -djaksa. 177, 178

• -kassa-boek. 223. . -kassier. 223, 226. 465. 779.

827. -manlri. 162. 166. 173, 299. 494, 504. 655. Kleinodiën. 239. 682. Klein-winkelier. 155.

• -zegel 226. 566.

Klerk, A 63. 86. 123. 188. 189. 207. 209,223.230.278.347, 374, 463.466.604.605.629. 646. 695,696.731,749.779. 792.805.812.816.830.885. 982. 984. 986. 1000. lOOl. 1016.

• (lö. 85. 229. 230.

(gezworen). 58. 62. 80. 85. 86, 143, 229, 405,520.558.

559. 594,604,605.609.673. 767, 838. 923. 982

• (1« gezworen), 83. 85. 278. 594, 604.734,829.881.924. 995, 996, 1051.

• (2' gezworen), 924. . (3' . ), 924.

Tadjunct gezworen), 86.

( • 1« gezworen). 593, 604. Klewang, 505. KUnken, 819, 1056.

ZAAK.REQI8T£R.

ns9

Klinker, 444.

Klip, 7, 341, 899, 900.

Kliwon, 488, 490, 491, 493, 505,

512, 654, 693. Klok, 820.

Knevelaiij, 141, 162, 401,632,633, 8ld, 889.

• -len, 160, 332, 383. Knie, 142, 543.

• -band. 63.

Koe, 178, 283, 897, 906.

Koeda aioes, 744, 1036. . gladak, 744, 1036.

Koe«kraal, 612.

Kocli. 107, 109, 140, 141,200,218, 291, 319, 320,347,369,427, 459, 466, 500. 541, 545 -547, 552, 594, 609,611,708.722, 723.744,824.867,998,1016.

• (Chineesche), 749. 884. . -geld, 533, 606. 756.

. -loon, 141, 42». 542, 619.

723, 889. . -rol. 609. KoeU, 65, 95. 369.

• -huls. 1022. Koelsier, 98, 99. 513, 658. 659.

661, 662, 866, 1036, 1037. Koewoe, 487, 495. 634. 655. Koiler, 110, 660. 1035. KolHj, 60, 155, 156, 160. 161,178, 196, 211.213.218,293.303, 311, 343,344,363,458.489, 496, 516,523,613.614,618, 619, 631,652.674.757,825, 826. 855,861,871,876,879,

• 930, 933.963,968.1032

• -boom, 496, 652, 653, 673, 871, 968, 975.

. -boon, 155. 196. 197. . -cuhuur, 81, 159, 281. 283, 296, 303, 304. 496. 523. 531, 629-631, 653, 704. 860. 968 -leverancier, 826 •opziener. 678. 679 -pakhuis, 379. 673.835.967. •plant, 303.

-plantage. 630. 634. 878. -planten. 718 -planter. 704, 705. -prauw, 1069. -tuin, 300, 653, 704, 968. Kogel, 374, 548, 753.

• -gietery, 407.

Kogel-zwaartc. 374. Kojang, 51. Kok, 32, 465. Koken, 288. 480. Koker, 16. Kolenbrander. 139.

• -branderij, 124, 154.

• -mijn, 407.

• -magazUn. 797. Kolf. 751.

Kulonel, 56, 66, 81. UI. 191.282. 445. 462. 463. 475. 530. 734. 739. 885. 890. 894. 1003 Kom. 1008. Kombuis, 818.

• -goederen, 849.

Kointnandant, 150. 391, 407. 423.

430 -434, 439. 444.

468. 498-500. 567,

578, 695, 696, 698.

893, 961, 985-967,

(inlandsch).535.608,

622-624,881,908.

(militaire), 281. 287.

2^. 469, 478, 589,

646. 647, 785. 1078.

der ariillerie. 746,

747, 751, 753,

• burgerij. 395,

401. haven,  734, 739, 

     830, 1028. militaire divisie, 449. 746 749, 751. 754, 755, Kommandeur, 458. 581. Kommies, 127. 128, 142, 143. 455.
403. 755, 756, 830. 923, 924, 1013. 1015. (h). 62. 83. Kompagnie. 12,13,54,56.110,111, 299, 465, 471.575.623.624.626.
404. 1002. 1079. Kongsi, 329, 381. KonsUbel. 921.

-majoor, 921. Kook-zaal. 185. Kool, 816. Koopbnef. 250, 251, 558, 563-

5fe. Kooper. 70. 72, 73, 104, 105, 290,

m

Koophandd, 158.

1130

ZAAK-ReOlSTCR.

Koopman, 314.

(rang), 81, 86. (vreemdcV 842. -scliap,209,211,213,682. 806, 808. 848. 929, 1045. Kooppenningen, 104, 835, 967. . -schat, 103. 201.

• -vaarder, 991.

• -vaanlij-schip, 17, 624, 973. . -vaan, 965.

• -waar, 944.

Koper, 468. 571. 751. 779. 780,

793-798, 930. 933, 975.

•giuis. 883.

•slager. 43, 750.

•smellerij. 797- Kop-suiker, 767. Kopij, 287. 414, 430. . -boek, 262. 402.

• -veiulurol 73. Koran. 687, 689, 690. Koren-molenaar. 608. Korl, 850.

Korporaal, 110. 165, 299,377,470, 504, 579-581. (iiilandsch), 349. Korl (te) doen, 51. Korting, 72, 467. 826. Kost (mIandscheV 116. Koster. 735. 8^. 1005. Kostgcld, 190, 598, 842, 959, 998, 999.

• -penningen, 736. Kous. 63, 335. 385. Kraag. 7. Kraal, 68. Kraamptje, 770. Krandjang. 798. Krankhezoeker, 766, 983. 984.

(inlandsch), 605. Kralon. 64. 65. Kreek. 224. 556. 1074. Kreng, 910, 1054. 1055. Kreupel-hosch, 555. 556, 1074. Krib, 17, 33. 685. Kris, 166, 507. Krissen (werkwoord), 662. Kroeg, 338, 341, 896, 899. Kromhout 117, 135. Kroning, 369.

Kroonprins, 64, 354, 360, 368. Kruisband, 199.

. -post. 921.

. -praauw. 608, 738.

. -sen, 679, 921.

Kniissen-maker, 43. . -ser, 329, 381.

• -vaaHuig, 167. 179. 985, 986. Kniil. 17, 374« 510. 511. 753.

-hout, 754.

. -iiiits, 290. 47a 625.

• -maker, 752.

• -molen, 407. 626. 752-754. 864.

• -proef, 753.

• -rekening. 222.

• -sloof, 752.

. -ufel-plaiik, 142. Krijgsgevangene. 472. . -kas, 61, 319. 351. 90B. « -mao. 247. . -raad, 433, 648, 649. . (hooge). 431. Kuil. 907. 906. Kuipen (kruit in vaten). 753. Kuiper, 43, 698. 752. 922. Kuipers-winkel. 607. 745.

en Uokmakere-wiokeL 1013. Kunde, 446. Kurkuma. 569, 975. Kussen, 517, 688.

• -sloop,  522,  572. 

  Kust. 921. Kwaadaardigheid. 258. 1075.

• -willige, 1059. Kwartier. 538.

• -meester. 321. 922, 983.

•  -generaal,  56. 

  KweUing, 62. Kwestie, 640, 1066. Kwetsen, 287.

• -sing. 1073. Kwispedoor-drager, 172, 173. 297—

299, 483. 494. Kwiuntie, 27. 35. 77, 128. 142.

311. 523, 542. 638. 646. 720.

312. 886, 887, 889, 1050. Kwijning, 539 Kwytschelden. 337. 389.

• -ding. 168.

Laars, 324, 58Z 583, 588. Laboratorium. 2, 27—31. 347. 530.

531, 625, 747, 754, 755. Ladder, 820. Laden. 167. 497, 760. 893.

• -hout, 142, 543

Lading, 214, 218, 224, 225, 284. 452, 591. 753, 903. 932, »39. 944, 946, 960, 954. 1009.

2AAK.REGISTER.

ItSt

Lading (Japansche), 458.

breken. 226. Lak, 278, 472, 473, 516, 694, 783,

806. Likcn, 7. 35. 145. 151, 517, 521. 582, 949, 1008. 1015. (bedde-). 14. Lamp, 471, 860. Lampher. 397. Larapil-drairer, 172, 173.297-299,

807. 494. 495, Lamp-oltt. 471, 560, 750, 752, 860. Land. 737, 1063, 1064.

808.  (particulier),  89,  1077. 

• -bouw. 139, 153, 158, 161, 539. 540. 1056.

• .drost. 319. 320. 406. 419, 466, 658. 643, 841. 850.

. -eifjenaar. 519. 538-540.597, 817, 913. 1006. 1019. 1077. Landerijen. 103, 315.359,535.540, 555.557,561 -563.575. 622.701,760.833,835. 858,879.912.967.1059, 1075, 1077.

(particuliere). 567. 1019. Land-{?ereclil. 174-178. 286, 288, 302. 523. 567. 649-652. 818. . -goed, 554. 557. 660, 895. . -heer, 658 . -huis, 1059.

• -maat. 485, 709.

-man. 49.

. -meter, 84. 86. 157, 249. 319, 320, 359, 675, 676. 1062-1067. (gezworen). 567. 568.

• -meters-kennis, 676. 1063.

'kantoor. 667. . -pas. 230.

• -post. 891.

. -raad. 121, 164, 174-177, 365, 477,490.491,493,500 503,511.649-652.654. 655,690.818.982.1081. • fgroote), 351, 523. Lands-architecl. 606. Landschap. 653.

• -taai, 92.

. -weg. 297, 824, 874. Langstlevende, 238, 240. 243. Last- en ankerage-geld. 606.

. -geld, 225, 543, 699. 777. Latrine. 150. Lebeh, 687. 688, 690.

Leder-I)ereiderij, 907.

■ -werker. 750. Lediggang. 106. 489.

• liggen. 918. 919.

• vallen van pakhuizen. 458. Ledikant. 1029.

Leegloqper. 161, 507. Leen, 622. ' (ter). 30. 924, 925.

geven (geld), 909.

• -brief, 980. Leenen, 50, 96, 113. 244. Lcening, 316.

(geforceerde), 305. Leeningslijst. 1013. Leerling. '687, 688, 690.

• -loots, 45. Leermeester. 231, 233, 687-690.

-tijd. 689. Legaat, 4, 61. 241, 248. 258. 265.

271, 757. Legaliseren (bijlagen, enz.). 133. Legataris, 266. 271. Lege diflamari (ex). 845. Leger, 575, 677.

• -order. 75.

Leges, 189. 590, 594. 604, 1006. Legger, 209, 764, 975. Legitimatie. 145, 146. Letter, 17. 33. 95. 99. 110, 152.

510. 558, 565, 771. 879, 880.

938, 945, 950. 955, 1071. Levend. 893.

Levensmiddel, 34, 35. 62. 169. 232, 499, 522. 707, 708, 719, 723, 817.

• -wijze, 10, 11. Leverancier, 34, 39, 213, 219, 290.

321, 323, 324, 407, 408, 427, 428, 522, 577. 578, 586-589. 968, 969. 1015. Leverantie, 33. 44, 52. 125. 127.

130. 133. 161.163.167.
131. 178. 179. 182-

184, 209,212.283,330.

339.342.349.400.438.

476. 496.497,499.523,

477. 531.578.619.631.

478. 646. 658, 702-

479. 707,708.713.727.

729, 767,768,825.826.

858.901.905,926,1019.

(geforceerde), 965.

(verplichte), 977.

1132

ZAAK-REGISTER

Uveren. 103. 497, 4% 519, 913. ' 917, 925. 928. 1002. 1008, 1019.

Levering, 40. 707.

Lezen, 687, 689. 690, 721.

Liasseren, 78, 141. 430. 439, 537.

Licenten, 843.

• -tie, 108.

Licentmeester, 82, 192, 195, 391. 394. 406, 421. 552. 721. 739, 740, 830, 894. 1028. 1046, 1047.

Lichaamsgesteldheid, 10. • -oerening, 11.

Licht, 99, 700.

 (brandend),  1073. 

Lid (adviserend). 500.

• fgeassumeerd). 81.

• fpermanent). 174.

• llooge Repeering. 99,411,412. ,

• huwelijksche en kleinegerechls- . zalen, 84. i

• rekenkamer, 418. | Liefdegifu 270. 318 ,

. -hebber. 425, 427. Ligdag, 613.

Ligging, 16, 685. >

LigplaaU, 17. 33. 36-38. ;

Limiet, 101, 249. 263. 538. 554. 559, 678. 1064-1066.

» -scheiding. 359, I

Limoensap. 522, 572. 781. Linnen, 14. 36, 517, 854.

. (vuil;. 1008. Linl, 517. Liquidatie, 52. 256. 463. 706.

• -deren, 314. 837. 980.

• -diteil. 595. Litis pendent. 839. Loemboeng, 935. 1021.

Loerah, 127, 133, 162. 173, 295.

299. 487, 495. 634, 635. 655. Logeer-vcrlrek, 545. Logement. 42.

Logeren, 95. 96. 1032. 1072. Logis. 169. 499. 625. Lombard, 809, Lontar, 392, 1048. Lood, 459, 510. 511.

. -gieter, 607.

. -16.52,124.140,153.427.467,

546, 547. 661. 1035. Loods, 798.

Lo3n, 52. 467. 548, 884. Looning-dag. 598. Loop (ziekte), 19. Looper, 992.

Loots, 45, 632, 687, 744. Losbranden, 701.

• -briefje, 224, 226.

• -salaris. 528. 531.

• -sen, 167, 497, 893.

• (panden). 807.

• -vaartuig, 291. 985, 966 Lotery, 70

Lozing. 1074. Lucht, 716.

 (zuivere),  3,  16. 

Luchtea, 36. 686, 809, 1016. Luiden (klok), 820. Luiheid, 1075

Luitenant. 42, 44, 54. 84, 86. 110. 111. 191, 435. 463, 465. 673. 743, 770, 774. 776. 787. 788, 921. (Chineesche). 41.195, 268. m 312, m 678, 883, 909, 929, 1080. (l'l 523. . (inlandsche). 349. -Gouverneur-Generaal, 77. 78. 81. 99. 345-347, 468. 469, 524, 531. 606. 647, 706. 730, 785. 879. -kolonel. 43, 47. 54. 56. 82, 110. 161. 191. 293. 435, 446. 534, 721. 867. 872, 885. 894. 920.921. 985. 1003. der artillerie, 232. • genie, 1005. • » marine, 45.

ter zee, 421. 422, 920. 1003. Lijder, 4, 9. 10. 12. 16, 24.33.36.

37, 147. 1008 Lyfeigen, 262. 264. 265. 267. 268. 334, 347, 371. 395. 562. 700,701.735.1000,1072. 1073. (Gou vernemen ta). 744, 745,

(Lands), 1049. -schap. 364. 365. Lyrheer. 267. m 334, 371 . -straf, 262, 561. . -vrouw. 267, 270. 334. . -wacht, 65, 377. Lük, 3. 11, 263. 268. 269, 272. 274. 275, 365. 394-397. 399, 511, 670, 671, 836, 907, 900, 9ia 1065.

ZAAK-REQISTER.

1135

Lijk-baar. 308.

• -openinfr, 668.

• -statie, 397. Lijn, 853.

. -waad, 154, 213. 334,335,365, 385, 391, 392, 421. 529. 570, 622, 806, 809, 937, 942. 944. 949, 965, 968, 975, 987. 1015. 1045-1047.

Lijst, 96, 349, 491, 969.

(Domioaiive),  797,  892. 

Lijwatier, 529.

Maagschap, 248. Maan (donkere), 99. Maand, 1009.

• -beurt, 255 . -gage. 92L

• -geld, 100. 230, 466. 467,

612, 683, 928. 1013. . -lijst, 10. . -npport. 22. 24. 25. Maal. 51, 290, 427,

•  (by  de  kleine),  203.  340. 

• -stok. 800.

Macht (militaircX 281. 694.

• (rechterlijke), 460. 461. Madat-kit, 192, 834. 966. 1010. Madera-wijn, 1005.

Magang. 712.

Magatyn. 8. 9, 33. 37, 42. 168,

205 -207, 210, 213, 322,

323. 577, 578, 686. 587,

589, 727

(arlillerie-), 745, 751.

van geneesmiddelen. 5.8.

14. 19, 25-31,526.552,

OfiO

(Lands).33,283,290.291, 296, 297, 311. 324, 476. 497, 506. 513, 521. 522, 634, 646, 674, 789, 790, 795. 802, 822, 924, 925, 1008.

-boek, 455. -meester. 26-30. 868,943.

Magistratuur, 258. 553.

Miihomedaan. 262. 268. 294, 600. 998, 1057.

Mainlenue, 843,

Majoor, 82. 110, 161,191,293,391. 907. 1047.

• (inlandsch;, 349. Mallejan, 1056.

Malversatie 120. 123, 129, 137, 141,

148, 153,259,290,413,542,626, 889,955. Man, 237. 238, 242, 247, 266, 300.

500, 502. Mand, 110. 750, Mandament. 92, 678, 844, 845. Mamloer,43. 44. 51, 52, 219, 373. 420, 541, 548, 552, 619, 647. 676, 692, 721, 737, 793, 794, 817, 819. (Ëufopeesch), 961, 962. der kaffers, 549. Manéance van zaken, 801. Mangkoeboemi. 353. 357. Manier van procedeeren, 652, 837. Mannen [goedej. 841. Mantel, 658.

• -geld.  590. 

  Mantri. 48, 49. 63, 160, 161. 171,

295. 299, 483. 486, 487, 491, 495, 633. 634, 655,
296. • anom, 76. Manufacturen, 935. Marcheren. 498, 589. 590. MarginalLst, 85, 593. 604. Margine (in). 250, 945. 955. Marine. 206. 346, 371. 421. 469,
298. 710. 748, 782. 790, 822, 855, 884. 890. 920-
299. 946, 972, 983. 1013. 1050, 1070, 1080. -benoodigdheden, 853. -magazyn, 888, 890, 891, 894

  -school,  231.  232.  1005. 

hrinier, 472.

Markt, 49. 708.

 (Europeesche).  963. 

. -dag. 721.

. -prijs, 60. 499. 522, 590, 934, 964. Marsch, 150.

(op). 110. UI, 115, 1013. Mas. 484.

• -patih. 825. Massa, 855. 875. Masthout, 136.

• -stander, 126.

Wat, 15, 17. 151, 854. 975. Mata-mata, 226, 332, 383, 549, 1000,

1001. Materialen-lijst. 447. Materie possessoir. 843.

1134

ZAAK-REQISTER.

Natje, 35. 686, 688. 1008. Matras. 14, 35, 151, 685, 1008. Matroos, 321, 472, 692, 767. 922. Malrozen-kist, 33. Mededinger, 195. 726.

. Pander, 102. 394, 554, 838,

1049. Mcdicainenl,3,9, 10,345, 1001, 1002.

• -cinae-doctor, 325.

. .cijn, 8. 9, 14, 19. 21, 24, 29.

30, 345, 943, 946. . • -kist, 9, 23. • 4(opje, 33.

• • -lijst. 8. Meerderjarig. 243. Neestbiedende. 193, 241. 288, 328,

337, 380, 389, 1012. Mceslcr-knecht, 42—44, 606, 607.

698, 752, 991. Meetbrief, 1063, 1064.

• -ketting, 441, 442. Meineedig, 637, 681.

. -heid, 120. Meisje, 688-690. Memorie, 423, 430, 530.

van inkomsten en nitgavcn, 453. • ménage, 998. M((n.ige, 424, 428. 604, 607, 738, 1056.

(militaire). 150. -geld, 14, 150, 232. 375. 973.

-meesier, 14, 150, 1007. Mcnschelijkheid, 1070. Menschen-dief, 364. Merk. 94, 126, 135, 142. 152,332, 384, 543, 566, 682, 699. 761, 800, 889. Merken, 199. 510, 755, 760, 949,

954. Merknaa), 359. Meme, 300. Mest, 1054.

Mesuse, 123, 153. 501. Meten, 800, 1063. 1054. Meting, 676. MeUelaar, 698, Meubel, 170. 239. 513, 786, 849,

1029, 1033. Meubilair, 322.

Middel van bestaan, 458. 612. 673, 812. 837, 856. 1079. • • contrainte. 969. Middenpunt, 486.

Middernacht, 857. 858.

MUitair.9, 14. 17, 18, 3a 61. 62,

66, 75. 110, 115. 149.150.

168,190.288.374.375,377.

468. 470, 498, 685, 686.696.

(Europeesch). 575. 973. • (inlandschl 75. 76. 115.116.

349, 352, 353, 369.

finvalied), 54.

(overleden), 11.

(verminkt inlandsch), 777. Min-bctaling, 163. Minderheid. 211. 212.934. 942,964.

• -jang, 243. 253. 261. Minée (misdadige). 875. Minisier, 63. 82, 87. 821.822,840.

870, 920.

van koloniën. 593, 1052, 1053.

• koophandel en kolo- niën, 730. 731, a46.

• marine en koloniën. 1009.

• oorlog, 463. Ministerie, 327.

Minne (in der), 260, 502. 1007. Minuut. 676, 764.

• -besluit 923. Min-wicht. 830, 930, 932. Misbruik, 40, 67, 75, 76. 95. 106.

114, 140. 148, 153. 158, 166. 178, 179, 228. 396, 401. 490. 503, 507. 511, 595. 626, 633. 635, 703, 707, 708, 710. 720, 760, 868, 946, 957, 978. . -daad, 120, 123. 127, 153. 175. 286. 301-303, 477, 501, 630. 651. . -dadiger, 89, 177,561,635,651,

652, 1073. . -drijf, 102.

• -gewas, 912, 913. . -handelen, 51, 53, 113. 127, 160.

282, 716.

• -noegdheid, 511. . -verstand, 561, 774, 1075. Mitigatie, 419.

Mobiel maken (corps d'ann^). 23. Model. 321-324, 577. 587. 588.

826. Modin, 655, 687, 688. 690. Moeder, 239-242. 244-247. 264. ^99,599-^601.

ZAAK-REQISTER

1131S

Moedwil, 301. Moeloed, 492, 768. Moeras, 555, 1074. Mogendheid (Europeesche), 604.

(vreemde), 731. Molenmaker, 753.

-kers-leerling, 752. Molesteren (Bantammers), 363. Molla, 975. Monding, 914.

Mondkost, 127. 290, 495, 497,866, 1032.

• -spijs, 141. 718. Monopolie, 303, 331, 382, 724. Monster, 199.

Monsteren, 589, 680, 959.

. -ring, 760, 796. Montenng, 37, 80. 166, 323. 324, 576, 587,590.606.701, 706.

-geiden, 576, 579. 581. -kamer, 578. -sluk, 321. 324, 450, 577. 578, 582, 585—589 743. 1016. Moonl 352-354. 359. 364, 560. Mop, 444.

Moraltleit, 461, 627. Moiigen-rapport, 21. 24.

• -stond, 150. MorseriJ. 1055. Morsliandel, 224, 694. Mortier. 746, 753. Morlificatie. 553.

. -ceren. 86, 520. 695. Mosterdzaad, 155. Mou.son. 973. 979, 1024. («Irooge), 770. (kwade), 98, 686, 958. Mouvement, 585, 1013.

(militair), 529. 530, 747, 751, 754. Mulcle, 684.

• -ren. 412. 927. 928. Munt, 150. 305. 843.

. (werkplaats), 793—796. . (koperen). 570. 700. 875. (zilveren). 521. Munter (Cliinersche). 611. Muiiterij. 795. 797. Muntknecht, 793. 795. 797. • -materiaal, 780. . -meester, 84. 779, 780, 792, 794-798, 976. (adUuncl), 86.

Mnntopecie, 902, 922. Muskaatnoot, 154—156. Muts, 33. Muur. 772.

. -werk. 626. Muzikant, 174, 299, 579. 687-689. Mijnen (werkwoord), 70. 71. 74,

104. 327, 328. 379, 380, 544,

766, 1004.

Naaigaren, 517.

• -loon, 572.

• -ster-loon, 522.

' Naam, 10. 12, 269. 293. 565. 690. I 755,938,945,950,955,969.

! • en faam. 687. I . -boek. 609. I • -lijst. 886. Naams-vcranileriiig. 777. NabesUande, 357, 396, 484, 600,

601, 651. 654. Nacht, 45. 150. . -verblijf, 1021. . -wacht. 497, 506, 634, 775. Nadeel, 30, 211. 1063. Nadenken door Javanen. 159. Nagel-lioom. 725.

Nagelen. 155, 156. 196. 197, 344, 422, 618. 757. 787. 831, 930,

931. 975. Nalaten. 886, 892.

932. -schap. 254. 255. 261, 263, 264, 266, 270. 274-277. 357,

933. 406, 462-464. 599. 601, 693, 758.

Nalatige, 1059.

Nalatigheid, 24. 72. 103. 258. 259, 262. 291. 325. 737. 775. 819,

932, 1016. 1024, 1073. Nameting, 561.

Narekenen (kas-ordonnanliên), 454.

Natheid, 644.

Natie (Chineesche), 883.

•  (Europeesche).  551.  725. 

. Onl«n**sche). 263. 562. 640-

. (overwalsche). 285. 477, 673.

• (vreemde), 3. 9. 175. 843. 1071

Natura (in), 75. 333. 384,485.488.

495, 499. 656. 925. 926, 963. 998.

999, 1030. Navigeren door Macaoschc scliepen.

Neef, '363.

1156

ZAAK-REQISTER.

Negligenlie. 450, 1016.

Negory, 49-51, 53, 141, 160. 163,

167, [168, 179, 181. 182,

487, 600, 712, 713, 717,

718

(Kalanger), 348. . .Toik, 124, 139, 153. Negoliant, 196.

• -alie, 59, 305. Negotie, 242,

. .lK)ek, 155, 317, 402,

•  -boekhouder,    83,  84,    155, 

  188, 206, 216-218, 221— 223, 228, 229, 378, 790.

• -goederen, 331, 382, 508, 510.

-grootboek, 155.

. -kantoor, 209,214,223.609.

. -overdrager, 85, 86. 229.

. -pakhuis, 144,208,217,452,

454 455, NegoUëren,'382. 479, 1077. Negolie-werk, 223. Nering, 876. Neutraal 683, 684. Npbchi. 161. 176, 180, 293, Nieuwjaar, 839. Nieuwstijding. 991, 992. Nipa-bosch, 300, 485. Niveau, 441. Nivelleren 441, 445. Non-comparant, 260. Non-executie, 698. Nood, 682.

Nota, 945, 950, 952, 955. NoUris, 84, 333, 600, 643, 757. Noten, 422, 618, 831.

• -boom, 725.

. -kalker, 982, 984, 988, 989.

' -muskaat, 196, 197, 344, 757,

787, 931, 935. Noleren (hypotheken), 564 Notulen. 404, 512, 544, 593, 845.

(korte). 829. Notulist (korte), 85. Nul en geener waanle. 114. 266. Nulliteit, 50, 52, 926 Nummer, 95, 99, 558, 887. Nummeren, 17, 33, 199, 546. 760,

761, 765, 770, 773 775, 935,

943, 993. Nijd, 1055. NijvePhHd, 106, 539.

Obedientio, 846.

ObUgaÜe, 251, 256, 257, 262. 266.

315, 596, 759, 786, 802. 919. Octrooi, 258. Oebf, 816, 817, 1019 Oeconomie, 610, 780, 1029. Oefenen fzich) in de praclyk der

genie, 442. Oester, 392, 1048. Oever, 855, 916. Officiant, 57, 809-813.

(Chineesch}. 612. Officie fiscaal, 394, 830, 1049. Officier, 12, 54, 56, 80, 110, 111,

115, 116. 165, 166, 191.

321, 371, 375, 462-4(j6.

472, 504, 505. 521, 585.

598. 637, 679-681, 685.

701, 706, 707, 710, 728.

784, 853, 1005, 1028. . C^hineesch). 59. 763, 770.

m, 1079, 1060.

(commanderend), 7, 11—15.

17, 23, 25, 1015.

(gepensioneerd), 589.

• inlandsch) 743.

• (militair). 452.

• (2-), 890.

• der genie, 423, 430. 431. 433-435, 439, 440, 442, 444. 446, 448.

van gezondheid, 5—16, 18- 25, 27, 32, 34, 39. 377. 972, 1001, 1002, 1081.

• van gezondheid (1*}, 4, 12. 13, 16.

• van justitie, 68, 101, 112. 195, 334, 394, 406, 413, 666. 701, 737, 840-842, 953, Ï012. 1054, 1058, 1075.

Officieren, 108, 114. 254 Officiers-wacht, 44, 860.

• -woning, 698. Officio (exl 994.

. (inl 123, 153,289,293.824. 874, 1071. Olij, 8, 19, 34, ü, 45, 374. 377. 392. 471, 524, 746, 751. 752, 886, 931, 933, 1048, 1078. • -molen, 835, 967. Olijftak, 63. Omhakken (boomen langs riTiereo).

737. Omissie, 845, 944. Omploegen (het Koniogs-plein). 873.

^AAK-REQISTÉR.

ini

Omslag, 107, 401, 411, 6%, 726, 727, 738, Ö61, 978, 1031. (roerende), 849.

Omvellen (booroen bij hospitalen), 3.

Onachtzaamheid, 26, 30.

Onattentie, 976.

Onbekwaam, 13.

Oochristen,233. 234,261—263,267, 270, 275, 575, 600, 998.

Onder-adjudant, 579, 580.

• -chirurgijn, 559. . -daan, 683, 684.

• -demang, 494.

• -djaksa, 494, 502, 691.

. -drukking, 162, 489, 632.

• -equipage-meester, 885, 890, 894, 1000. 1001.

• -geschikte, 332.

• -havenmeester, 1000, 1001, 1003.

. -Iioad, 126, 245, 246, 257, 266,

267, 318, 363,423,424,476,

492, 495, 497, 499, 504,513,

609, 657, 677, 771,812,820,

968, 997-1000, 1014, 1031,

-houden, 364, 372, 518, 871.

-houds-bestek, 424, 438.

-contract, 425.

-koopman, 62, 80. 81, 86.

-laag, 542.

-maat, 104.

-majoor, 728.

-montering, 582.

-ofTicier, 14, 44, 45,110,111,

150, 166, 321,472,504,576,

579, 581, 582, 589,707,783.

-ofliciers-wacht, 860.

-opziener, 687.

der koflii, 500.

-pakhuismeester, 766.

-poslkommies, 1026. • -meester, 1026.

-prefect, 83, 87, 169,219229,

230, 531. 696, 708,724,802,

982, 984, 986-989. . -prefectuur, 221, 474, 789—

791, 826, 979.

• -priester, 162.

. -regent, 486, 492. . -schout, 538, 603, 817, 914, 915, 928.

• -stand, 466.

-teekenen, 90, 564.

»LAIAAT-B0EK DSEL XV.

Onder-timmerman, 378.

-tolk, 696.

• -trouw, 859

• -trouwen, 1051.

-werping, 843.

. -wicht, 932, 933.

• -wijkmeesler, 772. 774, 776.

. -wijs, 178, 295, 511, 669, 670,

. -wijzer. 232, 295 Ondeugdelijkheid, 844. Oneenigheid (huiselijke), 502. Ongangbaar, 375. Ongedierte, 283. Ongelden, 104. 214, 277, 1080.

(politieke). 606. Ongeluk, 99. 809, 857, 1073.

-mak, 1074.

-regcldheid, 284. 515, 691, . -rief, 880.

• -trouwd blyven, 301.

-zondheid, 294. 1070. Onkosten-lijst, 429. Onkosl- reken ing, 454. Onkruid, 137.

Onlusten, 113, 486, 510, 511, 693.

Onmondig, 264, 266.

Onraad, 775.

Onschuld, 91.

Onschuldig, 503.

Ontbolsteren (koihj), 826.

Ontbijt, 1032.

Ontdekken (het hoofd), 110.

Ontginnen (Gedong-hadak, enz.), 103. , Ontheffing, 348.

Ontmoeten, 99, 377.

Ontslaan, 6, 503. I Ontslag, 69, 1063.

Ontsluit-geld. 1000.

Ontvanger, 85, 226.

• .generaal.82, 192, 193,286, 391, 406, 606, 657, 735, 803, 809, 849, 852, 876, 917,926,928,1009,1010, 1047.

der domeinen, 329, 334, 381.

Ontvangst (generale), 84.

Ontvreemding, 9.

Ontzach. 165, 505, 694.

Ontzegelingr 77.

Onveiligheid, 1023.

Onvergenoegdheid, 488.

Onvermogen, 68, 114. 623, 701, 859. . -gend, 59, 395, 396.

72

11^8

2AAK*f9ÊQlSt£A.

ünverschilligheid. 291, 566, 1017. Onwaarheid, 627. Onwil. 926, 1074. 1075.

-lig. 240-242, 1059. OorKeld, 94, 97. 406.519,560.636,

637. 640. 641, 963. 1014. 1057,

1059-1061. Oorlog, 105. 965. 973.

• -schip. 9. 552, 991. Oorlogs-geldeji, 608. Oosterling, 850, 852, Opbod, 327. Opbraak. 725-727. Opbrengen. 680. 681. Opdagen van GhineeBcheerfgeoamen,

Opdracht, 104, 565, 676.

Opeenhooping, 674.

Opeischen (geld van coUegièn te

BaUvial 313. Openen, 332, 383, 682. Opening doen, 120. 133. Openslelling. 39, 40, 1002. Operatie, 11. Opgeld. 73.

Ophangen (pacht), 328, 380. Ophethng, 474. Ophoogen (7X)ut-maat), 926. Ophouden, 70, 420.

(de brievenpost), 1027. Opinie (publieke), 726. Opium, 189. 191, 198, 343, 372, 628, 729, 965, 1009. . -kit, 906, 925. 927. Opkooping, 1055. Opmaken (rekesten), 827. Opmeten, 764, 1005. Opneem, 95. 116, 179, 249. 402, 411, 473, 674. 710. 711, 713. 764, 886- 888, 915, 939, 996. 1031. (generale), 206. 790. 823, 946. Opnemen, 441, 445. 448. Oppassen, 634, 658, 662. . .ser, 19, 32, 100, 160, 176. 186, 198. 284, 285, 300, 485, 486. 505-507, 520, 558,572, 574. 606. 608, 631, 655, 666, 676. 691, 793, 862, 911.

• -sing. 3, 818. Opperbestuur, 1051.

• -brandspuit-meester, 102.

• -chirurgyii, 3. « -demang, 493.

OppeMyaksa, 493» 502, 60L -hoo». 64, 83.

generaal tractemenls

Kantoor, 82. 456.546.

Japanscfacn handel.82. -koopman, 81, 86.

T/h kasteel, 4. 86. -landraad, 600. -luitenant* 920, 922. ^ester, 162, 174, 178, 502.

-stuurman, 921. -timmerman, 37a 885. 922. -ioezichu 273, 282. 285, 290. 512, 513, 516, 745. -tolk, 696.

-wachtmeester, 578—581. -wükmeester, 763, 770-772, 774, 776.

• seilmaker, 922. , Oproer, 469.

I Opsehurtng. 210, 211. 216. I Opslaan in een pakhuis, 935. ' Opslag. 7, 71, 196, 378, 895,1012

• van het oog. 216. Opsul, 103. 556. 697, 926, 1075. Opsund, 488. 501, 502. OpsUpelen. 889. 914.

1 Opus (ad) jus habentium, 252. I Opvarende (inlandsch). 227.

Opvat-loon, 197, 746, 784. i . -ten, 152, 477, 701. I • -ter, 364.

Opveilen, 72, 105. 192, 193, 241. 326, 327, 378, 420, 554. 560. 895 i Opvoeding, 231, 248, 255.257,511. , 601, I Opvolger, 484. 969. 960.

Opwalering, 662. ' Opzet (kwaad), 52.

• -ten (een vaartuig), 887.

Opzeggen (abonnement op eonnnt).

Opzichter. 42-44, 52, 140-142, i 177, 602, 603. 654 CT7.

689,716,717,800.982. 964.

(inUndach), 542.

specerij-poken. 83.

Opziener, 89, 90, 1187123. 126. 153.

169, 191,304,363,516,523^531.

629-«31, 634, 699, 705,793.794.

797. 816. 855. 889. 1020, 1068,

2AAK.RÈdl8tÊR.

113d

Opziener def houtbosschen, 499. houtstapelplaats, 135. koOij-cttltuur, 499, 567. der wegen, 505, 512, der werken, 606. Orde, 291, 388, 623, 630,631,634, 691, 700. . (goede), 477, 481, 497. Order (permanente), 733. Ordonnans, 606, 706. Ordonnantie, 46, 126, 141. 155, 196, 205, 209, 211, 223, 226, 279, 285, 311, 321-323, 345,407- 410, 429, 452, 454- 457. 468, 514. 515. 646, 547, 585-587, 646, 748, 785, 789, 810, 832, 840, 889- 892, 894, 936. 937, 941, 943, 944, 952, 953, 957, 1002, 1003, 1014,1015,1050,1078. 1079.

-boek, 321-324. 686. burgerwacht, 1073. Ordonnateur-generaal, 325. Organisatie. 44, 157. 159,445,469. 523,528,604,632,821, 836, 877, 924, 1052.

• bestttur Java's Noord-

Oostkust, 652, 702, 704, 708, 768. Organist, 820. 983. Orgel, 820.

Ornamentdrager. 492 — 495. Oud-amblenaar, 316. Ouderdom, 10, 58, 68. 387, 388, 474, 531, 536, 690, 804, 828. . -ling, 84. Ouders. 9, 231, 243, 245-247, 257. 599, 600, 690. (behoeftige), 688, 689. Oud-Sullan, 47, 48. Oven, 798. Over-bevinding, 460. -compleet, 3. -drager, 86. -gang, 1062. -gave, 980. -last. 100, 679, 771. -leden, 10, 489, 578. -loop, 682. -looper, 364.

Overlijden, 36. 37, 69, 166, 193, 240, 259, 262, 281, 328, 347, 364, 380, 396, 433. 444, 463. 464. 468, 484. 505, 623, 624, 630« 681, 811. 813, 886, 892, 946, 959. 960, 993, 1011, 1063,

• -maat, 103.

« -macht, 723.

-maken, 246, 271.

-nachten, 37, 507, 866.

. -neem, 329, 381. 423, 887.

-nemen, 4, 185, 329,682,962.

-plaatsing, 345.

• -schepen, 333, 384. . -schol, 252.

• -schrijving. 97. 564,934, 1062.

-toom, 519, 560. . -treder, 560.

-treding, 96, 709.

-tuiging, 650, 652,

. -vaart. 179, 338. 390, 519. 559, 560. 834, 852, 897, 966.

. -wal, 39, 194, 225—227, 333, 335-337, 384-386, 768, 903- 905, 1011, 1012, 1076.

-wailer, 501. 850.

. -wicht, 163, 184, 217, 218, 230, 296. 458, 459, 613, 627, 830, 930, 977.

-winning. 370.

, Paal, 134. 462, 770, 819. Paard, 94, 96-100, 105, 110, 111, 116, 127, 160, 166, 168, 169, 172, 186, 280, 283, 285, 289, 298, 300. 398, 450, 451, 466, 471, 480, 484. 489, 492, 498, 499, 504-506, 512, 513, 519, 560, 574, 576. 589, 609, 631, 634. 636-641, 658- 660, 662. 665, 707-709, 743, 744, 824. 862. 866, 874, 885, 897, 906, 962, 1020-1024, 1029-1031, 1033, 1037, 1057—1061. . (te), 64, 65, 376. Paarden-huur, 867.

. -sul, 545, 1022.

Paarl-rif, 343.

I Pacht, 97, 167, 180. 182, 192—

195, 239, 241, 327-331. 335,

336. 362. 378-382, 386. 387,

I 393, 412, 420, 421, 509, 525,

, 538—540, 555, 608, 612, 615,

1140

2AAK.REGlStert.

616, 621-^23. 627, 629. 636, ' 767, 768, 843, 896. 903. 904. 906. 917, 925—928, 1004, 1009- 1011, 1045-1049. 1057. Pacht (maandelijksche). 392.

• -beuling, 767.

' -conditie. 41, 303, 326, 510, 926, 927. 1047, 1079. Pachter, 51. 52, 102, 177. 182. 193— 195, 214, 224-226, 230, 283. 328-337. 340, 372. 373, 378- 388. 393. 401, 407, 420, 421. 570. 602, 610, 612. 617, 628, 699, 838, 821, 852. 861. 874, 901, 903, 905, 913-917, 925- 928, 1004, 1005. 1010-10J2. 1046, 1047. 1049.1058—1061.

• -terg, 381. Pachtpenninpen, 193, 226, 319. 328.

329. 380. 381, 393.616,628.

735, 1004, 1010, 1049. . -schat. 192. 226. 283, 476, 570,

851, 1005, 1047. 1061. 1069. • -termijn. 381. . -tijd, 193, 328, 329.380,381,

. -vry, 382. Pad (▼oei-), 1074. Padi, 51, 103-105, 116. 179, 613.

616, 658. 729i 816. 896-902,

904. 911, 1030.

• -dalem, 495.

-gendjah, 495, 496. . -veld, 142, 283. 318, 342, 901,

915. Padoeakan, 854. '

Pager, 701, 798. Pajoeng, 63, 64. 376.

. -drager, 172, 173, 297 -299, 483, 484. 494, Pak, 332, 383, 682. 949, 954. Paket. 664. 665, 692. 1024, 1025. Pakje, 660, 661, 1035, 1037. Pakhuis. 43. 44, 183. 184, 209, 212, 214-220, 322, 348, 458, 459, 516, 546, 586. 610, 632. 634. 722. 723. 790, , 795, 798. 935. 944, 948, 984.

('s Lands), 154, 193. 194, 196. 206. 208. 373, 818, 822. 825, 886. 895. 912, 963. 1011, 1050. -bedienden, 497, 961. • -behoeften, 211.

Pakhnis^bodk, 199, 216, 4p2, 455.

460, 946, 942. 1014. . -boekhouder, 85. 209, 228.

229, 779. . -klerk. 779.

-knecht, 766.

936. -opzichter,  779.  792. 

-rekening. 888. Paleis. 544.

-meester, 84. 196, 206- 212, 214-219, 229. 230, 378, 475. 516, 932, 934.

Pan, 392, 1048.

Panakawan, 172, 173. 297, 298. 483.

492-495. Pand. 113, 252. 315, 596-698, a06. 807,809.

• (in) houden, 500. Pandan, 854.

Pandbewaarder. 805, 806, 809. Pandeling. 113, 114. 158.299,634. Pandjes-huis, 895.

Paneel, 99.

Panfembahan. 47.

Pangawenan, 172, 173, 297-299.

483. Pangeran. 42, 356, 358. 361. 363.

484. 368, 484, 491, 654. Panggiling, 853. 854.

485. Zoeloe, 174. 175, 502.

-kalan, 105, 352.

• -loepoet-prauw, 905. Pannenbakker. 761. Panoerang. 172. 297. 483. Pantjalang. 697.

Papier, 472. 473, 594, 750. 783. (Chineesch), 692. 761.

i gestempeld), 633. gezegeld), 491. Javaansch). 764. nouneel), 285, 476. secreet), 945. secretarieel). 285. van crediet. 186. IH 256. 313-315, 320. 375. 460, 521,533,597.601.602.615. 758,759.784.803.807.809. 861,869,874,876,953.968. 1065, 1066.

• -kist, 110. Parade, 433, 439.

Paranakan, 624. 641,673.769,770.

774, 776. _

. -pheerder, 695. 982, 983, 985.

ZAAK-REQISTER.

1141

Pardon, 844, 845.

Pari (è). 848, 874.

Parliciperen, 242, 260, 622, 623, 729, 1019, 1049. . -culier. 49, 50, 57, 70, 117, 124, 139, 151 157. 181, 203, 213, 214. 279. 280, 305, 335, 387, 417. 444. 525, 539. 557, 567. 568, 624. 813, 824, 834, 858, 860, 872, 913. 966, 993- 996, 998, 1062, 1063, 1067.

Partij. 838. 839, 844

Pas, 18, 38, 77, 78, 224-227. 333. 489. 508, 616. 691, 695, 708, 766, 894, 903, 1001, 1025, 1054.

• (Turksche).  806. 

Pasanggrahan, 664, 1022, 1032, 1036, 1037.

Pasar, 176. 179-181, 319, 325. 352. 362. 393. 616, 693. 721. 728, 745, 834, 835. 895. 1048, 1077.

PaselMin, 166. 497, 506. 634.

Paspoort, 680

Passage, 835. 852, 967. . -ffier. 224, 225,658.660-662, 1028, 1035, 1036.

Passant, 555.

Passement, 521.

Passeren, 250, 508. 643, 758. 857. 858, 879, 897, 946

Pastoors-wooning, 590.

Patenl, 94.

Patiënt. 12

Patih, 629, 633.

Paye, 1004.

Pedak. 834, 966.

Pedail. 111. 139, 816, 826, 857, 863, 871. -weg. 677.

Pen, 472, 473, 516, 594.

Penceel, 155.

Penggawa, 361, 368.

Penneschacht, 750, 783.

Penning (20«), 267, 270, 271.

(40«), 236, 248, 249, 266, 275.

Pennist, 86, 144. 230, 371. 849.

Penompo, 332, 383.

Pensioen, 58. 185. 349. 355, 537, 589, 697. 706, 710. 768.

Pensionering. 418. 777.

Penurie, 205.

Peper, 155, 156, 163, 196, 197,

213, 218, 311, 337, 343, 344, 363. 387. 458, 499, 614, 618, 727, 757, 931, 933, 963, 975. , Perceel. 136. 137, 851, 852, 856, ' 916, 967. 994, 995, 1064. j Perceptie. 550. Percipieeren (hoofdgeld), 1080. Perk, 979-981. Perkenier, 979—981, 989. ' Perk-gebouw, 979—981.

• -opzichter, 984, 987, 989.

-slaaf, 979, 980.

Permanent verklaring, 756. Permissie, 510.

• -billet, 124, 153.

• -briefje, 284,508,701,916,

Persoon (afwezig), 60.

beleedigd), 651. l»f). 292.

gemeen), 661, 663, 1036. Igequalinceerd), 1000. (gequoliseerdl 962, 963. I * fmiserabel), o43. (particulier), 38. (suspect), 137. 177, 506, 508. 701. Petinggi. 162, 173. 299, 487, 491, 495, 634. 655. , Petitie, 413.

PeulTrucht 816, 817. I Pharmacie, 35. I • -copoea Batava, 31. Pho en topho, 391, 1045. Piagem, 2^. Piek, 166. 507. . -drager. 172, 173. 297—299, 493-495, 483, 484. 712. Piekenier, 611, 862. I Piekstok, 142, 543. Pik. 931, 933. Pikoelan. 116, 783. Pinang, 362, 392, 393, 1048. I Pirnatschap. 843 Pisang-boom, 138. Pistool, 166. 505. 510. Pit, 318, 702, 915. Piti. 388, 510, 691.

• -slagerij, 389. Plaat-drukpers. 881.

• -koper. 836. Plaats-majoor, 1079.

• -verwisseling. 946. i Plakaat, 730.

Planchet, 441. 442.

lUS

ZAAK-REQI8TER.

P]aok, 126, 134, 135, 142, 543,

887. 1074. Plan, 423, 425, 427, 430, 439.441,

442 448 887' Plaoo '(de), *90. 186. 560, 561. 1066. Plantage, 3, 632.

. -ten, 179, 632, 816, 861.

. -ter, 301. Plantsoen, 117, 120, 127, 128, 137, 152, 716. (jong), 915 Plat-houl, 134. Plein, 687, 819. Pleisterplaats, 657. 659. Pletmolen. 795, 797. PlicbUbetrachting, 627. Plichtverzuim, 120. 177, 450, 932. Ploeg. 124, 139, 153. Pluimgedierte, 906.

-vee, 289, 295. 78, 492. 499. 633, 729.

Pluksel, 14, 858, 859.

Poeasa, 492, 768.

Poeder, 9. • -suiker, 766, 767. 1048.

Poel, 1003. 1004

Poesaka, 741.

Poetioek. 931, 933.

Politie. 3. 159, 160. 165, 169, 282. 299, 358, 359. 497. 475, 489, 504. 507» 510-512, 630, 631, 679. 700, 763, 818, 914. 1076.

• (hooffe), 732. Pomp-leer, 854. Pona-goederen, 402.

Pondok, 101, 714, 715, 717, 1020.

Populatie, 913.

Purtgeld, 1025. 1044.

Portie, 20.

Portier, 31. 32, 39, 465.

Posiliven. 1081.

Post, 221.

• (militaire), 860.

(radicale). 828.

-bediende, 1025.

' -boek, 1024. 1043. 1044.

• -brief. 285. 1028.

-cachet, 664, 1025. . -cedul. 1025. 1027. . -dag, 1023.

Posterij, 55, 159, 262, 407, 485, 512, 513. 518, 556, 558, 665, 693, 1020, 1022, 1023, 1028, 1037, 1038.

Post-hoom, 1023.

• -houder, 857.

-huis, 285, 1026

Postillon. 450, 451. 513. 647, 648, 658, 659, 662. 664, 665, 1021— 1025, 1037.

Post-kantoor, 55, 661. 663. 1020. 1023, 1025, 1028, 1037.

• -kantoor-generaal, 450.

-karretje, 1023.

• -koets, 297.

• -kommies, 1020. 1024—1026. 1037, 1038.

-meester, 285, 663, 665, 666,

827. 867, 1021. 1022. 1024—1026. 1037.

-geaeraaL 1,226.449, 450. . -paard, 297, 658, 659, 662, 1030, 1035.

• -papier. 516.

-plaats, 170.

• -regeling. 1.

• -route, 1020, 1021.

• -station, 663, 665, 1022-1024.

Postuleren, 80, 416. Post-valies, 647. . -wagen, 170, 171, 512. 513, 518, 556. 657-663. 1020— 1022, 1028-1036.

• -weg, 316. 319.

-wezen, 171. 285, 449, 674,

1027. 1037, 1038.

Pot, 338, 341, 342, 392, 806. 899,

901. 1048. Potasch. 754.

• -kookery. 647. Potia, 373, 567, 570,571.602,861,

874. PoUood, 155, 594.

• -suiker, 767. Pradjoerit, 164, 167. 299. Praaijen (passerende schepen), 167. Practiseren als med. doctor, 325.

. -zijn. 143. 144. 416. 837. Practijk, 12. 837.

(geneeskundige). 666, 668. fheelkundip), 666. 668, (ntiedkundige). 670. Praktijken (▼erkeerdej. 848. Praestatie, 499.

Prauw. 214, 331. 383. 699, 747. 748. 760, 82a 866. 888. 958. 1073.

ZAAK-REGISTER.

tl43

Prauw balok, 362. 393, 1M8.

• kolek, 739, 740.

• -loon, 759, 967.

 majaDfr.  41,  339,  551,  739. 

760, 897. papan, 864.

Prauwen-vecr, 958.

PreailTiseren door den l>ailluw, 553.

Precautie. 76, 126. 514, 643, 919, 942

Predikanl, 372, 452. 621. 698,983.

Prefect. 39, 46, 68, 82, 87-93. 106-108. 115, 116, 123, 129, 152. 153. 159, 160-162. 165. 167. 169. 171. 174, 177-179. 181. 183—187. 194, 204-206, 209—212, 214-220. 224, 226. 229. 230, 236, 272-274. 276, 279-282. 284—296. 299. 300, 302, 316. 351. 355. 361-365, 373. 375-379. 381. 385. 396. 400. 401. 406, 449. 451. 469. 475, 477, 481-483. 487-491. 495. 497-503, 505. 506. 509- 513. 516. 525, 528. 541. 566, 567. 574. 629. 630. 632-635, 639. 641. 643, 647. 650, 653. 655, 656, 678, 679. 686, 690. 691, 705-712, 719, 724. 727. 729. 730. 734. 741. 744, 760— 766, 767-769, 771-775. 782. 785-791. 794, 795. 797. 798.

801, 802. 816-818. 821-823. 825-827. 855. 856. 861. 870. 886-888, 893. 911. 942. 962. 969, 974. 975, 981. 983. 986- 989. 1005, 1011. 1017. 1018. 1020. 1021. 1023. 1024. 1026. 1027. 1029—1032. 1037. 1038. 1049. 1051, 1062. 1069. 1070, 1076, 1078

Prefects-woning, 497. 634. 962.

Prefecluur, 106. 107, 109. 156. 157, 159-161. 164. 165, 167. 170. 174, 176, 183, 184. 203. 205— 207. 210. 218-221, 281. 290, 292, 295-297. 300, 302. 474. 477. 481, 500. 507. 589. 629- 631, 634, 635, 643. 644. 678, 702, 703, 705. 712, 717. 728, 729, 760, 762, 763. 767, 801.

802. 816. 821-828. 871. 879.
803. 923, 932. 938. 943. 978, 981

Preferent, 193. 273, 1011.

Preferentie, 58, 60. 71, 72. 166, 236. 331, 382, 842, 844. 992.

Prejuditie. 288.

Premie. 302. 303, 609, 884.

Prenlah, 487, 490, 491. 495, 634, 635. 655.

Preparaal, 27, 29. 31. . -reren, 730. 733

Preroffatief, 484, 656, 717, 834,

895, 926, 927, 966. Presidentadministratiehoutbosachen;

82, 117, 123. Heemraden, 82, 96, 262, 263,

Hooge Regeering, 959, 960, 964.

huwelgksche en kleine ge- rechtszaken, 695.

•    militaire  vierschaar,  828. 

  Raad van justitie. 81, 188,

639. 695, 836-842, 982.

640. 985. Rekenkamer, 418. Schepenen. 81. 519. 520, 675, 1060, 1061, 1074 Weesmeesteren, 82. 83,
641. 695. 982. 984. 985, 1005.

642. Presideren, 365. 650. Presseren, 923. 993 Pretensie. 52, 72. 114, 273, 595, 596, 629. 705, 706, 735, 806.

643. 1011. Pretext, 51, 107, 111. 196, 262,
644. 331. 477, 715. 926. 1025. Preveniêren (vendu meester). 71. Preventie, 561.

Previlegie. 95, 99, 288, 338, 340— 342, 480. 820. 834. 855. 880.

Priester, 178, 294, 300, 486, 491, 492, 511, 632. 633, 689. (inlandsch), 975. Principaal, 870. Prins. 64.

. -dom. 474. 486. 568. Priseren (land). 907. Procederen. 92. 328. 380. 560,561, 638. 650, 652, 684, 830, 870. 1059.

• -dido. 250.

• -tlure, 176, 185. 236, 640, 685. 813, 844. 845. 1006, 1061.

Procento's. 69, 70, 607. 623. Proces, 253, 259, 501, 554, 838, 840.

1144

ZAAK-REGISTER.

Proces (zonder vorm van), 112, 113.

-kosten. 112.

-orde, 91.

-stuk, 844. . -verbaal, 26, 90, 92, 212. Proclamalie, 356, 367, 730.

• -meren lol Sullan van Bantam, 366.

Procureur, 80. 85, 143, 144, 416, 517, 767, 837.

Producten, 60, 156, 167, 184, 200, 204, 206, 207, 210-214, 218, 219, 222, 230, 283. 290, 293, 295, 296, 304, 311. 331. 337, 339, 342, 359, 365, 387. 413, 476, 479, 489, 496, 516, 533, 539, 614, 615, 617, 622, 632, 635, 646, 674, 694, 723, 760, 788. 802, 816, 822. 831. 895. 901, 929, 937, 940, 943. 944. 952, 953, 963, 964, 966, 977, 979, 981, 1019.

Proef, 668, 798.

Professor honorair, 372.

ProBI, 432.

Profileren, 882, 883.

Profijt, 242

Project, 529.

• -ceremonieel, 369. Prolongatie, 243. Proponent, 83.

Proportie, 831, 902. 936, 937, 964. Prorogatie, 843, 844. Prosecutie, 841. Prothocol, 250, 251, 564, 565. -len-kanloor, 58, 270. » -leren (testamenten), 278. Provenu, 57, 215, 535, 536, 597,

640. 859, 881. Provisie van justitie, 842, 845.
641. -siën. 621, 740, 891, 932,937,
642. Provocatie, 153. 1011. Provoost, 116, 471, 922. Prudentie. 862.

Prijs, 303, 522,571.681-683.685, 781, 782, 831.856,876,914, 936,937,974,995.1008,1011, 1012.

(vaste), 577. . -bepaling. 728, 757. |

■ -courant, 278,. 427. 1001. -verhooging. 67. '

-verklaring, 729. Puie, 692. i

Punt van rescriptie, 729.

Pupil, 243, 245. 246,248,250,252.

254, 256, 257, 265, 266. 272.

277, 371, 761. 762. I Purge, 844. Puls, 752. Pyp, 72. Pijper. 581, 671.

; Quahficalie, 3. 5. 406, 467. 611.

• -late uua, 918.

QuoU, 312, 558, 615, 1017. 1018 Quolisatie, 305, 311. 526, 527.555. 767, 963. 964 -penntnffen, 778. -sUat. 615.

Raad (kleine), 288.

• extra-ordinair van Indië, 87. . van Indië. 81. 87,591.67:i.

685,928,929 I > > > (supemamerair) . 656.

• justitie,  6a  70.  81.  92. 

115. 121, 123, 144, 153,175,
116. 188, 190. 191. 229.241. 259-261, 279, 282,287,288. 302, 327, 345. 406. 416.418. 462, 475. 477, 601,525,529. 536.595,599.601.605,630. 637, 639. 640, 667,671,672, 678, 680, 692. 705,706,728. 767, 800. 836—840.895,997. 1051, 1061, 1076, 1081.

• geven,  554.  838. 

• -kamer. 840 Raamhout, 126, 135. Raden, 484.

• -adipati, 293, 500, 654

• -ajoe, 484,

• -mas, 293. Radix China, 931, 933. Rafinercn, 753, 754. Rafraichissement, 1033. Raisonneracnl, 839. Rampa-rampa. 392, 1048. Rand, 51, 926.

. -sel, 33, 110. Rang, 7, 14, 48, 49, 56, 87, 100, 110, 161,162,165,171,176,231. 282, 293, 298, 355. 363, 421, 422. 433-435, 439. 441, 443, 444. 464, 474. 475, 478. 482. 484, 487. 491, 500, 504,512,516,523,531. 538, 553, 629,654,657,667,678,

ZAAK-REGISTER.

1145

695. 765, 768, 769, 778, 787, 788. 810, 842, 885,890,893,894,920, 921, 936, 940, 948, 952, 968. RaDg (mililaire), 55.

696.  -Igst,  80,  440,  447. 

     ^^-j^UnM18, 531.788,828,

Rantsoen, 75. 147. 148, 219, 222, 322, 324, 369, 377, 470, 532, 586, 588, 589, 609, 736, 887,890,891,1002, 1003, 1051, 1079. .verstrekker, 982, 984, Rapport (generaal), 130, 404. (summier), 22, 25. . ^ag, 938, 945.

  doen,  7,  294,  489,  506. 

-ganger, 405, 524, 594, 609, 805, 812, 816. Ration, 14, 67, 151, 672, 969,973. Rato (pro), 333, 384, 638, 913, 1060. Ratoe. 484. Rau^tie, 843. Rawa, 1004. Realia, 593.

Reaal (ronde), 329, 381, 628, 629. Recapitulatie, 324, 588, 1003. -leren (onkosten), 438. Recenis, 126, 135, 806, 808, 809,

Recept, )1, 19. Recherche, 679 Recht, 650.

• (inkomend), 417, 877. (uitgaand), 387, 525, 766, 768, 926, 1076.

(in- en uitgaand), 214, 337, 389, 391,394,420,896,905. 1045, 1046. 1049. (kort en goed), 293. . -bank, 93, 349, 431, 566, 567, 841, 844, 1006, 1007, 1062. . -dag, 839, 840. . doen, 554, 706. 839, 840 Rechten (werkwoord). 105, . -ter, 37, 248, 266. 302. 652. . • (dagelijksche),89,120,562. 843 Rechthebbende, 463. Rechtspleging, 92,' 301 .'503, 650-

fó2, 1010 Rechtspraak, 566, 1006.

• tol verkool), 189, 191.

• van eigendom, 540.

Recipiëren. 64, 376.

Reclame. 112. 113. 628, 699, 905.

• -meren, 116, 314, 708. Recognitie. 179. 182. 230, 342,486.

538-540.900,904,905. -penningen. 283, 2èb. Recolleren (verhoor), 287.

• -te, 767. Reconvalescent, 19. 38, 149. Recrutering. 979. 1016, 1017. Recniul, 76, 323. 324. 351, 578.

587, 723, 1017. (inlandsch), 598. Rectificatie, 419. Re^u. 35, 718. Recueil, 224, 439. Recusatie, 91. Redacteur. 992, 993. Redderaar, 261. , Redemptie-geld, 334. I Redoute, 632. Redres, 155, 159, 259, 405, 490, 940, 978. -•eren, 774, 947. Reductie, 402. 695, 726, 841. Recde, 47, 224. 263, 333, 384,497, 739, 893, 921.

• -rantsoen, 959. Recder, 684. Reederij, 684. Reformatie. 841.

• -me. 158. Regel. 994. 1064. Regen, 702.

• -mouson, 603

Regenl. 42, 48. 50, 54-56, 64. 76, 89. 109, 129, 157-186. 203, 219, 282-284, 287, 288. 290, 292. 297-301, 331. 342. 363. 382, 464, 469, 495, 497, 502, 503, 506. 509, 510, 523, 629. 631-635, 640, 644, 647, 652. 705, 706. 708, 710- 712, 718, 728, 729, 756. 760, 765, 768, 802, 826, 855, 856, 901. 910, 1004, 1017, 1018. 1022-1025. 1029, 1030. . (2'). 62. 347.

• -schap. 40, 50. 89, 109.

161, 165. 166, 170, 174. 177.

185, 186, 194, 218, 293, 341.

343, 355, 464. 474, 475, 486,

488, 502, 504, 506, 507, 509,

1146

ZAAK-REGISTER.

613, 523, 537, 541, 629~(öl, 635, 663, 712. 717, 728, 741, 742, 764, 765, 768, 786, 802, 816, 855, 871, 899, 918, 968, 970, 971. Regentschaps-vemderiBff. 502. Regenls-vrouw, 172, 173, 298, 299.

-woning, 506. Regen-water, 496, 1074. Regiment. 5, 8, 10, 12. 16, 18.21. 39. 75, 109. 111, 321--325,572, 576. 577, 579. 584-587, 1002. 1015—1017 Regiments-bestour, 463. . -kas, 583, 584. Register, 26, 38, 260, 303. 473, 5fö. 576, 676, 689, 690, 731.923,924.1003,1053, 1062-1064, 1071. (the). 683. Registratie, 251. 270, 589, 625.

  -boek,  589. 

Registreren, 33. 35, 107, 250. 407, 593, 664. 773, 829, 924, 1024. • -ring, 238. Reglement administratie artillerie, enz . 745, 755.

• administratie hospitalen, 32.

aÜBchrij ving spillage, enz. , 930.

• atelier van reparatie, 750. begrafenissen, 394. brand-blusschen, 1076. brandspaiten Rata via. 781.

ceremonieel Solo en Djokja, 63.

» Gheribonsche landen ,

474, 874.

• Gheribonsche - Preanger , 629, 910, 911.

• Gheribonsche Sultans- landen, 632, 634, 703.

generale secretarie, 923. genie, 422.

kantoren Directeur-gene- raal, 452.

• kleeding. enz. der armee, 575. 581.

koeli's, 545, 722. kruilmolens, 752. laboratorium, 754. Lands-drukkery, 991.

Reglement mOilaire administratie. 325.

militaire geneeskundig dienst. 5, 868, 972. 1008 onderlioad 'sLands lijf- eigenen, enz., 1049. oorgeld enz. Saraannf; en Soerabaga, 636.

itie Java« 289.

postwezen, 285. 662.

tandak scholen, 686,(^1.

wagen-verfauurders, 94. Reinheid. 16. 150. 512. Reinigen (rivieren, enz), 497. Reis, 55, 263. 317, 462, 645, 921.

• -geld. 38.

• -kosten. 167. 347, 445, 611, 612, 870. 871, 1006.

Reizen, 21, 109. 169, 289, 29» 480,

632, 704, 744, 874. Reiziger, 170, 297* 613, 660. 709. 744. 821 1020-1022. 1029. 1030. 1032, 1033, 1036 Rekening, 34, 39, 206, 206, 405. 407,410-412,414,417. 423, 428, 430, 589, 865. 669, 1033. privé), 459.

•   goeder),  126.  141, 

(pri^ (ter 719.

•courant. 420. doen, 248.

    en   verantwourdinff,  560, 

Rekenkamer (generale), 272, 402. 403, 418, 429. 457. 468. 514. 521. 646. 547, 560. 587, 996. 604, 625. 630. 646, 665, 720. 730. 735, 749, 754. 756, 7». 811, 813, 829, 832. 868. ^. 892. 894, 948. 976, 996, 1002. 1003, 1014, 1026, 1060, 1057. Rekest, 627, 827. 840, 883, 884. 1007. 1080, 1061. • civiel, 844, 846. Relaas, 846.

Relais, 285, 1019-1021, lOSa Relegeren naar Banjoewangi, 820. Relevemenl, 844. Releveren van fouten, 846 Relief, 841. Remise. 76, 869, 989. Remissie. 412. 419, 678. Remitteren, 249, 337

ZAAK.REQ18TER.

1147

Renionstreren (abuisen). 406. Remplaceren, 56, 57, 317. Rendement. 104, 200, 252, 264, 275, 314, 315, 420, 454, 536, 563, 622 623. 807, 806. 849, 876, 881. 962. Renommée, 426 Renoveren. 244.

Renten, 103, 239, 241, 242, 246, 248. 249. 252, 253, 259, 266, 277, 371, 372, 663. 759, 761, 802, 807, 808, 810. Renuncialie, 105, 247, 328, 380. 393, 684, 1049. -éren (erfrecht), 600. Renvoijeren, 93, 1006. Reorganisatie, 468. 694, 699, 976,

979 Reiwr^lie, 33. 423. 424, 427, 432, 438, 476, 576, 577, 645, 646, 663, 697, 698, 748, 750-752, 812, 903,988. -atelier, 836. Repareren. 35, 518, 555-557, 745,

749, 796. Repartitie, 719, 913, 1017, 1019. Representeren (den Gouverneur-Ge- neraal), 63. Reprocbe, 91. Reputatie, 235. Requirant, 1064.

• -reren, 102, 103, 111, 478,

507, 748, 817. . -siet, 130-133,666, 719,771,

862, 939, 945, 955, 1063 • -sitie, 13, 28, 29, 33, 281,

975, 1066. . - -liisl, 8, 14, 19, 21. Rescontre, 542, 889. (inl. 142 Rescontreren mj afrekening, 466. Rescriptie (generale), 732-734. Reserve, 625.

• -veren (djati-hout), 139. Resident, 40, 41, 51-53, 55, 63, 69, 77. 78, 83. 87, 151, 327. 330, 452, 612, 734. (2*), 84. Residentie, 121, 221, 727,842,948.

-huis, 786, 895. Resigneren van zijne betrekking. 708. Resistentie, 701. Respect, 65, 706, 1071. Respecteren (kommanderende offi- cieren), 7.

Responderen voor deugdelijkheid,

Respijt, 844. Ressource, 870. Ressort, 326, 327, 895. Restant, 118, 155, 206, 216. 222, 237, 258, 403, 453, 462. 479, 586, 747, 755, 790, 810, 811, 822, 891, 894, 939, 943, 949, 950. boek, 209, 217, 455,943. -lyst, 283, 943. -memorie, 207. Restitueren, 311, 316, 809.

-tie,  412,  638,  811,863,993, 

1059, 1060. Restringeren (het slachten van buf- fels), 67. Resumeren (een vonnis), 92. Resumptie, 405. Retorsie. 679. Retour, 78, 681, 683. Retraite, 478. Reus, 553. Reuzel, 522.

Revenu, 57, 518, 693. 1001. Revisie, 123, 648, 685. RichUnoer, 514. 515, 648, 650. Rid, 1021 Rimpo, 485. Ringmuur, 687. » -weg, 555. Riool, 1074. RL^ico, 104, 214, 236, 237, 330. 418,

516, 807, 809, 989. Rivier, 117, 126, 127, 138, 142, 169, 224, 294, 331, 383, 443, 448. 489, 497, 512, 542, 556, 558, 635, 737. 770, 775, 10(13, 1004. 1054, 1055, 1074, 1075. Roef, 398. Roeischuit, 740. Roffel, 376, Roep, 99. Roerganger, 692. Roest, 746

Roesten van chirurgicalc instrumon- I ten, 9. I Roet, 782.

Uoeijer, 739. 740 ! Rok, 63. 582, 583. I Roking, 17. Rol. 143, 144, 411. 840, 846. 920. 998, 1014. • (maandelyksche), 868,

1148

ZAAK-REQI8TER.

Rol-dag, 102. Rondbrencer, 992. Uonde, 771, 774, 860.

doen, 506, 1073. Rondloopen in bosschcn, 916.

• -.scherp, 374.

• -zwerven, 120. 152, 301. Ronggeng, 164. 528, 690, 691.

-school, 686.

-spel, 689-691. Rood-aarde, 594.

Roof, 175, 301, 302, 651, 1055, 1073. Rooster, 16. Roover, 370. 501, 507, 682, 818.

• -bende, 294. Rooijing, 1073, 1074. Roskam, 578. Rotan, 746.

• -drager, 172. 173, 297. 298, 483, 494.

. -slag, 819. Rouleren van commissie-leden, 674. Route, 1023. Rouwkleed, 397.

• -mantel. 348.

-wagen, 398, 400 Royeren, 251, 412, 564.

Ruigte, 555, 737, 910, 915, 1004,

1074. Ruiling, 713, 907, 966. Ruim (het), 682. Ruïneren (bosschen), 913. Ruiten-kaart, 455. Rundvee, 178, 341.

1075. -vleesch, 522, 571, 781. Rusie, 1036.

maken, 661. 773.

Rust, 102, 282, 291, 388,477,481, 488, 504, 506, 509,510,623. 691, 700, 773, 774. . -plaats, 109, 589, 1022. Rijden. 99, 857. Rijd-equipage, 577. 578, 1016.

. -gelden, 576, 579, 581.

Rijksbestuunler, 64, 353, 357. 358,

360. 362. 367. 478. 483, 487-
361. 495. 498. 500, 501. 505,

362. 510, 512. 654. 693. 700.

• -kroon, 1^69.

• -schuld. 366.

. -slaaf, 850. 852 Rijpaard. 111. 170, 171. 506, 636, 637. 640. 658. 659. 662, 744, 1020, 1023, 1029, 1030, 1032- 1034, 1036. 1057. 1058.

Rijst, 51, 116. 163, 180, 183. 184. 202. 203.211.213-515,217- 219.283,293.296.317,325- 327, 335, 337—341.343,374. 377, 387, 389. 391.392,417. 459, 466. 472, 476.4^.489. 492, 497. 498. 525.532.535. 540.591, 616. 617.634,647. 656. 688, 711. 716- 718. m 728. 760-752. 756.760,764, 816-819, 850.867.868.887. 896-902, 904.912,913.931. 933.975. 979, 960, 99a 999. 1030. 1045, 1046. 1076.

• -contingent. 709, 710.

• -cultuur, 178, 283, 390. . -gebrek, 816, 912.

-gewas. 300. 538. 855.

. -rand, 296.297.299.513.568. 569, 631, 654. 655,704.709. 877, 878. 1029.

• -leveranlie. 161.

. -markt, 203, 391, 570, 1045. 1046.

-oogst, 850.

• -veld. 50. 51, 160, 162. 165. 167, 168, 171, 176. 178, 179. 338-340. 351. 363, 369. 485. 492, 495-497. 604-506. 508, 634, 687. 688. 705. 710, 713. 741, 742, 765.897,898.911,970.

Rijtuig, 64, 65, 87. 95-99, 170. 282, 285. 320, 376. 390, 466. 512. 513, 640. 642. 660. 773. 857. 867, 1028, 1029. 1035. 1060.

Sagoe. 783. Said. 508. 673. Saisoen. 317.

(ruw). 17. 686. Salariëren. 625. 526. _

Salaris, 57. 69, 73, 90. 157, 200, 248. 249. 254. 562, 568, 608. 643. 808, 837, 861 863, 958.1063.1065.1066.

•  -lijst.  90,  696.  995. 

  Saldo. 256. 275. 665. 813. 1026.

. (batig). 463, 615 Salpeter, 17. 645. 646. 753, 754. 931. 933, 975. -makerij. 407, 643-645. 786. Saluut, 374.

• -schot, 419.

iAAK-RÉÖIStEV^.

1l4d

Sampang, 760, 761.

Sanctie, 993.

Sap. 134, 716, 916.

Sapan-hout, 569, 931, 933, 975,

SaroDfr, 688.

Sasak, 150, 852.

Satz, 753.

Sawah, 300, 351. 485. 654.

Scabies, 36.

Schaal, 441, 954. 1063.

Schaap, 283. 338, 341, 389. 391,

89^ 899, 905, 1045. Schaarsheid, 67. 146. 151, 178. 316, 418, 538, 628. 692, 816, 817, 850, 875. Schade, 26, 30, 76. 99, 226. 242, 250, 350, 542. 565, 611, 674. 809, 917. 964, 969, 1015, 1063. -loosstelllog. 879. -vergoeding, 52, 612. Schaftcnmaker, 750. Scheepsbehoeftc, 890.

' -boord (binnen). 683.

• -bouw, 134. 153. 886.

• -materiaal, 958. . -gaffe, 421.

-geld,  239. 

• -gelegenheid, 578, 734. . -kok, 922.

• -officier, 683.

• -overheid, 218, 930, 931.

• -papieren, 894. . -rol, 321, 891.

• -ruimte, 949.

• -timmerman, 697.

. -werf. 886, 968. . -volk, 9, 17, 38.

Scheiding. 835.

Scheidsman. 1006.

Schenden, 120, 152.

Schenkage-goederen, 154.

Schenking, 345.

Schepenen, 58. 83. 97, 102. 103, 190, 203, 406, 416, 465, 518, 519, 535, 537, 552, 553, 555— 563, 567, 574, 603, 608, 657, 659, 666, 666, 670-673, 675— 677, 700, 737, 745. 756, 757, 761, 817, 818, 828, 847, 850, 855. B57, 879. 908. 911-913. 954. 957. 975. 997, 998. 1006, 1007, 1018-1020, 1038. 1054, 1057, 1060, 1062-1066, 1070, 1071, 1074—1077, 1080.

Schepenen (gecommitteerde), 561,

562, 564, 566. Schepen-kas, 998.

 -kennis,  58 

Scherp (zelfstaudu^ naamwoord). 700.

. -rechter, 279, 983. Schets, 1063. Scheur-linnen, 28. Schieman, 922.

-mans- maat, 922. Schietgcweer, 167. 507, 510. Schild, 96, 327. 405, 1071. Schip. 70. 71, 73, 74.

(Amerikaanscb), 831. (Ëuropeesch), 920.

• (Keizerlijk), 893. . (koloniaal), 920. . (Macaosch), 533.

• (neutraal). 59, 534.

• (particulier), 9. 1027. 1028. . (vreemd). 60. 224, 225,331,

382, 973. 991, 1028. (vijandelijk). 761. . -per, 681, 683, 921. Schoen, 324, 582, 588. Schok, 158 Scholier, 232, 233. School, 231, 254, 295, 528, 621, 686, 687, 691. -meester. 605. 983. Schoonhouden, 763, 770. 818. • -maken, 399, 915, 1074. ' -Tader, 838. ' -zoon, 838. Schop, 51. Schors, 134. Schot, 374.

%^hout, 374, 538, 566, 603, 643, 737, 817, 835, 914, 916, 967. -ambt, 538, 603.

• -bij-nacht. 959. Schouw, 95, 167. Schouwen, (lijken, enz.), 670.

. -wing, 1*7, 558, 668, 671, 737, 912. Schrap, 8. Schrubben (den vloer van hospitalen),

36 Schrijfbehoeften, 443,468,472,473, 515, 586, 589,594,609,784, 812, 1000, 1001. ' -fout, 544.

• -gereedschap, 154, 278. . -kanloor, 8é, 282, 456.

IISÖ

2AAK.|^ÉdlètEt).

Schryfloon, 426. • -materiaal, 322.

-papier, 154, 515, 692, 764. . -werk, 262. 278, 749. Sdirijven, 26. 687, 689, 690, 721. Schrijver. 285, 321, 378, 629, 665, 680-682,685,749-751, 787, 830, 886, 1026. (Javaansch), 48, 604. (Maleiflch), 696. Schuil houden (zich), 488. Schuil, 517, 738-740. Schuld, 69, 113, 236,239,243,244, 254,258.264,265,274,313, 352,366.417,705.706,741, 964, 960. (desperate), 409. (Lands), 778, 802, 803. (particuliere), 1000. -brief, 250, 251, 564. -eischer, 113.

-kennis. 240, 250,251,261, 266. Schuur 644

Scriba, '47, 85, 161, 169, 174, 176» 187, 188, 202, 214, 228- 230,250,251,274,277,281, 285,286.345.378,475,477, 483.498.500.612,613,624, 625,634,770.772.779,780. 825,827, 879,986,987, 1020, 1030, 1031. (gezworen), 642, 643. Scribent, 558.

Scriplis (inj, 791, 919, 1031. Scrupule, 678.

Secluderen (Weeskamer, enz.), 261. Secreet. 17, 413.

-houden (registers Tan Wees- kamers). 260. SecreUrie (generale), 83, 85, 186, 524, 592, 604, 605. 731, 734. 828, 829, 881, 996, 1050, 1051. •kantoor, 609. Raad van justitie, 80, 85, 143. • Schepenen, 85, 517. Secreuris. 57, 468. 769. 827. Ambon. 982. Banda, 984.

bank van leening. 84, 805-815.

Boedehneesteren. 71,72, 86.

I Secretaris van den drossaard, K.

-generaal. 61. 62, 81. 520. < 593.606,656,729-735.

828-830. 924. 1052

Heemraden. 84, 94 97.

104. 320, 416. • Unoge R(^eriDg.81.418. I 606.735,992.993.995.

I 996. 1052, 1053.

houtbos8chen.84.86.123. i 133.

huwelüksche zaken. 86.

koffij-cullaur. 84.

ministers Solo eo Djokjo.

83, 110.

omgaand gerecht, 89. 90. , 92. 94.

van den prelect, 85.

Raad van justitie. 71. 72.

83, 86. 188. 201 327. I 696, 982, 984. 986.

Hekeniamer. 418.

Schepenen. 83.406.520.

558, 559,563 -566.673. I 1004. 1071.

1 . Temate. 986.

I • Weesmeesteren, 71. 72.

84. 229, 230. 695. Secreleren (opffaven). 61.

• -tesse, 8Öd. Secunde, 83, 84.

Secureren (suspecte personeo. enz ).

177. Securiteit, 254. 255. 869. Senattts consultum Vellejanoni. 247. Sententie. 92. 93, 121, 678. 684.

178. 840, 845.

(civiele), 567. Separatie, 461

• -reren (Europeanen en inlia- ders), 2.

Seponeren, 271. 731. 748. 811. Sequesler. 236. 237. 267. 273.28/.

406, 477, 594-596. 630. ^^ Sergeant, 80, 377, 579-681. //8. (inlandscb), 349. -majoor, 579, 580. Sero, 1004, Servituut, 103. 105. 362. 563.835.

852, 917. 927, 928, 967. Sexe, 247, 267, 671. 1068. Sexie, 537. SexUnt, 441. Sieraad, 268.

2AAK4%ÉÓISTËt«.

llSl

Sianaliiiir, 1002. Silentte imponeren, 563. Simplicia, ol. Simulatie, 840. Sirap, 135, 142, 543. Sinh« 64, 110, 362, 393. 1048. Sisleren door regenten, 204. Situatie, 117, 126. Sjahbandar, 82, 85, 192, 195. 198. 224, 225, 229, 230, 272, 391. 394, 406, 421. 525, 549, 552, 608, 624, 625, 695, 721, 734, 739. 830, 893, 894, 896-901, 906. 987, 1009, 1012, 1028, 1046, 1047. . Hiary, 326, 327. 332. 337- 343, 378. 383. Sjarir, 508. 673. Sjerp, 1071.

Slaaf. 19. 73. 107, 113. 227. 239. 269, 334, 349.350.364,531, 563, 614, 621,663.668,669. 677, 701. 722,849,881,987, 996, 1036. 1050. 1051. 1053. 1054. 1067. 1068. 1075

• (ffoavernements), 744, 745. 752, 819.

(zieke),  736. 

Slaan, 113, 680. SlaapplaaU, 1032.

• -verlrek. 1022. Slachtbeest, 962.

Slachten. 67. 68. 178. 327, 338, 341, 388, 389. 391. 394. 510. 570. 622, 623, 717. 834. 896. 897, 899. 966, 1045, 1049.

• -ter, 68.

• -terij, 68. 1019. SlachtofTer. 1070. Slapen, 688. Slaper. 891. Slaven-dieTerij. 561.

-handel. 1067.

-kwartier. 984, 989

-mandoer, 985.

-verleiding. 561.

-vertrek. 185, 545. Slavin, 264. 269, 371. 531. 1068,

1075. Slechten (wallen). 787 Sleep-kx>n. 125. 141, 542,719.889. Slepen, 715. 1056, Sleper. 125. 133. 138. 141. 713. 716, 889.

Sleatel, 199. 204, 255, 664, 789,

795. 810, 1025. Sloep. 516. 697.

• -roeijer, 517.

Sloot, 556-558, 644, 737. 1075.

-plaat, 459, 931, 933. Slopen (gouvernements-huis te Ba-

Uvia).^l. Slnpkous. 582. 583. Slot. 204, 255, 664, 740, 789,810.

1025. Sluiten (boeken). 202, 217, 222, 252.
1026. 410, 417. 454.

-ken. 333. 364.

. -kery. 224. 332. 38J. Sluikhandel, 40, 112, 195. Sluis, 390. 519, 560, 912. Sluitgeld. 1000. Smaad, 1071. Smederij, 400. Smeekool. 888. Smeer, 782.

. -kaars, 44, 45. 524. 783, 860. Smelthuis. 795. . -oven, 793. 798 . -verlies. 779, 780. 793. Smet. 146.

Smid. 580. 698. 749. 885. 922. Smids-oven, 444. ■ -werk, 750.

. -winkel, 607, 699, 745, 886, I 990.

Smokkelhandel. 676. 738, 1012. ' Smijten door scheeps-equipage, G80. Snijden. 504. 506, 634. Soesoehoenan. 65, 110. I Sokkel, 934, 935.

Soldaat, 44, 56, 110. 321,323,324. I 472, 574. 576. 579. 581.

582, 587, 589. 707, 783. 873.

(inlandsch). 14, 150. 349. Solderen (blik), 750. Soldij. 598. Solemniteit, 536. Solidum (in). 104, 328. 380, 393.

909, 1049. Solvenu 265 Somah, 330, 337, 338. 340-342,

896—901. Sommalie, 976. 1010.

• -meren. 244.

Sorteren (monteringstukken, enz), 1016. • -ring, 542.

IIKI

2AAK.RCQtSTËf?.

Soulaas, 4.

• -lagement, 61, 147, 1008.

• -lageren (den inlander), 62. Sous-lieutenant, 921.

Ier zee, 422

Souverein, 145, 845.

• -reiniteit, 842.

• -reinileils-reclit, 370. Spaarzaamheid. 9, 21. 24, 977. Span. 98, 99, 863, 866. 1028. 1029, 1035, 1036.

-nen (misdadigers}, 101. Specerij-cultuur, 978.

-eiland,  723. 

. -en, 72. 155, 156, 196, 197. 343,344,422,458,614.618. 694,724,725.735,757,787. 831,930,931,934,954,963, 964,977,979,987.

• -gewas, 725.

• -handel, 725.

. -perk. 819, 820, 984. Spocificalic. 206,208,216,221,222.

428. 645, 790. 887, 1057. Speculant. 327.

429. -lalie, 61, 194,702.794,1067. Spek, 66. 782, 931. 933. Spel. 185.

Spelen met weezen. 244. Spelhng, 993. Spillaffe. 203, 217, 218. 222. 459.

476, 607, 627, 748, 749. 751,

754, 836. 930. 932, 933. Spion, 549, Splitsing, 855.

Spoed, 120, 923, 1023, 1062. Spolie, 561, 843. Spolièren (een sterfhuis), 263. Sporen, 578.

• -maker, 579, 580. Spruit, 224. 294, 331, 383, 512

1003 1004 Spijker,' 170, 177. 426, 459. 498,

503. 513. 886, 931, 633, 975,

504. Spijt, 20, 36. Spijzigen, 32, 232, 970, 997. 999,

505. Staaf-koper, 882. Staal, 459, 572, 836, 931, 934. SUart-jpeper, 163. SUat rtinanliële). 940.

(penerale)  van  Indiê,  403. 453, 

» -kund(ï. 991,

' SUat-rekening, 252, 259, 273.419. 583. 584.

• van wijlen, 348. Staatsbanneling, 611,

» -gevangene. 999. SUatsie, 268. 269, 297. Sudhuis, 1051.

. -klok, 692. Suds-apotheek, 28. 1001.

• -apolheker,27.84,345.526.66<J. ' -chirurgijn. 84. 525. 666, 667.

669. 671. 692, 969. 1081

• -iiocter, 83, 525, 559. 666. 667, 669-671, 969.

• -drukker. 880.

. -drukkerij. 820, 879, 881.

• -gerechl. 661.

. -kas, 58. 465. 603. 657. 659. 660. 662, 665. 667, 672, 757. 781, 962, 975. 1001. 1014, 1022, 1051, 1066. 1071.

• -lasten, 559.

• -poort, 471, 625.

• -waL 471, 1014. » -werker. 869.

Staf (generale), 109. 375, 439.

• (plaatseiyke). 433, 439

• -officier, 577. Slapatie, 539, 965. Slaken van stemmen, 553.

sul. 95. 97-99, 173. 298, 471. 625, 638, 639. 657-669.662. 1060, 1061

• -buis, 582, 583.

• -jongen, 866.

• -knecht, 513.

• -len (werkwoord), 639, 1060.

• -Ung, 138, 1020, 1021, 1041. I * -muts, 582, 583.

Sum. 716, 914, 916.

• -boek, 84, 886,893.894.1002, 1003.

• -huis, 355.

. 4ijsl,56.440.447,584.585,973

• -pen, 826, 926. Sund (burger). 395, 396.

• -plaats, 184, 603. Slang, 578.

Stank, 17, 1074. SUpel (op) sUan, 886. Supelen (hout), 542. SUpelplaats. i05, 118, 123. 125.

126, 128. 135, 138-142,153.

184. 352. 407, 541-543, 7Ift

717, 719, 800, 1056.

:^AAK^&QI8TE^.

11B3

Staten^^eneraaU 258.

Stateren (executie), 705.

Station, 450, 451, 512, 513.

Sutioneren. 888, 921.

Statuten van BaUvia, 103,561,562,

643. Sieeff, 512. Sleekpan, 33. Steen. 444, 1075.

•   (Vlaamsche),  444. 

. -bakker, 761. -bakkerij, 563. -houwer, 752. Stek, 318, 915. Stelen. 809. Stem, 91, 92, 174, 656.

(concluderende), 553.

. (dubbele), 553.

. Il*), 553.

. -pel, 566, 990.

. -pelen, 664, 1024. Sterfboedel, 1065.

. -geval, 263, 264, 274, 276.443, 5o5 946

. -huU, 23i5, 257. 261, 262, 275.

276. 348. Sterkte ffort), 364

277.   (korte),  321.  322,575,585, 

278. Sterven, 10, 263, 503, 600, 715, 719. Stilhouden, 64, 661. 1036.

• -liggen, 865, 958.

• -stand van Iractement, 1069, Stipuleren bij adoptie, 600. Stoel, 553, 739, 1029.

• (bamboe), 917. Stoelen-geld, 961. Stof, 154

. -lage. 323, 324, 677. 586-589,

703. Stokslagen, 628. Storm, 682. Stoutheid, 301. Straat, 102, 267. 555, 770, 1073,

704. Straf, 419, 651, 652, 819.

• (corporeele), 560. . -feloosheid, 301.

. -fen. 431, 626, 774.

• -oefening, 92, 301, 650, 651.

(capitale), 501. Strand, 224, 443, 448, 542, 702,

855, 1004. Stranden, 1055. Strandgeld, 821.

»LAIAAT-I0n DBKL IV.

Strandkantoor, 5, 9, 87. Stremming, 304,313,314,533,615,

674, 7(W, 721,803. Strik-ruiter, 299, 485, 504. Stroo. 686.

-kussen, 17.

. -lap, 853, 854.

-zalc, 213, 219, 783, 952,975. Stroop, 8, 9.

Struik, 737.

Strijdigheid, 514.

Strükffeld, 426.

Stuk (gouvernementeel), 544.

• -goederen, 402. Stuurman, 613, 921.

-mans-leerling, 921. Stuwen, 214.

Styi, 678, 993.

en  praktijk,  595. 

Stüven (eene kas), 205. Submissie (in) ontvangen, 90. Subordinatie, 22, 24. Subsidie, 962. Subsistentie, 319. Substitueren (voogd), 243.

. -tuut, 101, 279,465,466,534,

608, 676. 736, 739-741.840,999,

1000, 1075. Successeur, 48, 185.

• -sie,  178,  247,  502. 

• (coUaterale), 286.

• ab intesuto, 258, 265. Suffisance, 261, 267.

Suiker, 149, 211, 213, 335-337, 341, 387, 389, 392, 459, 532, 614, 618, 619, 678, 766, 767, 782, 852. 899, 902, 905, 931, 934, 963, 975. . -fabriek, 466, 467. -fabriekanl, 473, 678. -leverancier, 612. •magazijn, 406. -molen, 50, 104, 105, 164, 318, 352. 362. 373, 393, 500, 563, 767, 835, 967.

• -molenaar, 51. 52, 104, 203. 317, 352, 466, 467. 678, 766, 767, 818, 905.

• -pakhuis, 455. 459, 605. 608. -riet-tuin, 104, 473. -water, 51.

Suite, 76.

Sultan. 65, 110, 352, 353, 355—359, 361-366, 375, 470, 476, 478. 73

11»4

ZAAK-REÖISTErt.

481-493, 495-4W. 500-505, 528, 654, 655, 686-691, 693, 709. 710, 727, 763, 770. 775, 821, 905, 1022. 1057. SulUn's landen, 568. Supercarga, 84, 620.

-scriptie, 1028. Suppleren, 107, 842, 946. • -pliant, 840.

' -poost, 207. 223, 405, 413, 416,

452-454, 456, 553, 554,

605, 609, 709, 778, 791.

792, 837, 923, 947.

. . lUl 84, 85, 735, 944,

. . (20 85. Surchéance, 845.

• -cheren. 490, 649.

. -plus, 205, 576, 790, 823.

. -veillance, 214. 403, 469. 488,

513,516,665,676,679,746.

911, 915, 923. 1029, 1037,

• ' -leren, 55, 763. Suspecteren (opgaven), 271.

» -penderen. Ö39, 841, 1069. . -picie, 121. 839.

• -tentatie, 1027. Systema, 960.

Taal (Fransche), 893.

(Hollandsche), 233.

• (Javaansche). 63. 604.

. (Maleischc). 604. 669, 787. Tabak. 336, 362, 386, 391-393,

570, 1045. 1048, Tabel. 120. 133, 179. 432. 435,

437, 438, 589, 1014. Tableau, 610. Tafel. 999. 1000, 1029.

. -gelden. 147. 148, 532, 612,

695, 727, 890, 921, 985. Tak, 135. 716. 914, 915. Talas. 816. 917. Talent. 440, 446. Talk, 750, 752. Tamarinde, 782. 931. 934.

• -bangan. 179. 759.

. -boer. 579. 580, 581, 671. Tandak. 164, 284, 691. . -geld, 1076.

-plaats. 686. Tandoe-drager, 172, 173.297—299,

483. Taphuis, 338, 341, 896, 899.

Tappen, 338, 341, 896, 899.

• -per, 843. . -toe, 671. Tarief, 141, 170, 171, 290. 321. 322, 349, 377. 394, 542, 572, 576, 579, 581. 585. 586, 624 720, 744, 748, 751. 752, 853, 855, 862. 885, 889. 891. 973. 975, 1002. 1003, 1050. 1051.

1077. Tax, 709, 710.

Taxateur, 57, 529, 568. 805—806. 812-815. 872, 1065, 1066. (1«), 1062. Taxaüe,271. 329. 330, 333. 347. 381. 384. 510. 669. 807. 1000, 1064—1066. . -billet, 1065. Taxeren, 881, 907. Teeken, 71.

• -kenen, 42, 227, 891.

• -ken-gereedschan, 441. 443.

• -kening, 529, 5jO.

• -ken-trant, 442.

« -werk, 442. Teer, 750, 886. 931, 934. Tegal, 300.

Tegemoetkoming, 905, 912. Tegenstreving, 290. Tekortkoming, 204, 222, 460. 789.

798, 949. Tellen, 77, 794. 963. . -ling. 869, 870. Tempel. 294. 365, 369. 484. (Ghineesche). 910. -roof, 175. Tent, 517. Tentoonstellen (een demang-gbdak).

819. Termineren, 685, 813, 842. Termijn. 73, 193, 194, 226. 310- 312, 315, 328, 380. 425. 426, 515, 640, 657. 768.
820. 1010, 1011. 1068. • (peremploir), 1061. Terrein, 432, 441, 872. Territoir, 288, 507, 825. TcrugbeUling, 638, 962. Testament, 235, 238. 239,246,261. 262, 265. 275, 278. 599. 600, 758, 879.
821. -teur, 240. 241, 243. 270. 758. Thee, 975, 1032. Theologie, 372.

ZAAK-REQtSTER.

1155

Timioeragie, 555, 697, 698, 988.

. -merman, 43, 44, 580,612,698, 749, 885, 887, 888, 922. • -werf (Laads), 885. Tin, 458. 795, 799, 931. 934. 975. Titel. 49, 63. 87. 478, 484, 512,

678, 707, 768, 787, 981. Titulatuur, 79. 552, 675, TJaéng, 104, 729. Tjappen (opiuin-boUen), 373. Tjaljah. 330, 339-341, 496.897— 900. • -preld, 164. Tjekat, 139.

tiiau, 338, 341, 896. 899. Tjoeké, 729, 855, 1029.

• -tak, 860. Tjunia, 610, 621, 747, 760, 958.

• -veer,  958. 

  Toast, 369. ToclU-slüol, 558. Toeêigenen (zich), 51. Toecang, 16.

Toelafze. 7, 39, 80, 351, 372, 460, 721, 755, 820, 849, 890, 893, 894, 1002, 1006, 1081.

. -ting, 991. ToemengRoeng. 161,293,483.485—

491, 494, 495. 498, 500-502,

509, 510. 633, 654, 763, 770,

775. Toemeten (rantsoenen), 891. Toera, 836. Toespijs, 688 Toeslemming, 690. Toeval, 668.

Toewegen (rantsoenen), 891. ToezichU 277. Tol. 140, 225, 226, 331-334,382,

384, 385, 401, 417. 418, 555.

834. 843. 896, 905, 906, 966,

1046 1047 . -brug, 390,* 519, 554, 560. 864. . gerechtigheid, 903-905, 1005. . -heffing, 120, 518,557,745,904. Tolk. 558. 986. Tol-poort, 331. 383.

. -vrij. 336. Ton, 51, 645. Toon (ten) stellen, 1056. Toorts, 1023. Topbaan, 284. 327, 338, 341, 389,

834, 896, 897, 899. 966. • -tafel, 391, 571, 1045. Topeng, 174. 299, 484.

Topographie, 448. . Toucheren (pensioen), 589. Tourbeurt, 13, 497. Touw, 820.

• -werk, 975. Traagheid, 539, 1017. Tractement, 3, 6, 7, 14, 26,30.32. 37, 40. 43—45, 55- 58, 61-63. 66, 70, 88. 100, 116, 141, 144. 150, 155, 176, 186, 188, 190, 198, 207, 209, 220, 223, 226, 228, 230-232, 277— 279. 316, 347, 372, 374, 375, 418. 420, 421, 452. 456-459, 465. 466, 468, 474, 518—521, 523, 528, 533, 534, 538, 552, 558, 559, 567, 574, 576, 579-581, 590, 598, 602, 603, 607, 608, 619. 629, 630, 656. 663. 667-669, 676, 692, 693. 695- 698. 708, 709, 721. 727, 728, 731, 741, 743, 749, 750, 757, 766, 769, 779. 780, 783, 784, 786-788, 791, 815. 816, 820, 821, 827, 828, 837, 853. 870, 885, 886, 888-890, 893, 894, 920-922. 928. 936, 940. 948, 952, 959, 972, 981-987, 997, 998. 1005. 1008, 1013, 1016, 1018. 1021. (militair), 583,584,601, 602, 874, 1070. TractemenU-boekhouder, 86. 188, 206, 229.321,465.575, 583. 585.695,779,791, 826, 982,984,988. -kantoor, 406,456,575, 585,605.890. (generaal), 85. -lijst, 321, 585, 590. -overdrager, 86, 229, 779.

rol, 797.

-verhooging. 304, 468. Trainissement, 592.

1156

2AAK-REQIST£R

Tngect, 1029, 1032, 1041.

Trangressie, 561.

Transiateur. 48, 84. 174, 176, 188,

426, 604, 787.

rffezworen),63,86,082,

-bureau, 48, 49. Transport 97, 101. 127, 142, 152.

168, 169,258,289.297,

562, 632,638,708,747,

762, 824, 843,852,856,

(ffouvemements), 862.

(fiquide), 69,

(miliuiri 498.

-brief, m, 565. Trausporteren, 565, 704, 718, 825,

865. 1056. Transportffeld, 611, 826.

• -kosten, 266. Trap, 64.

Trein, 728.

Trekbeest, 125, 126, 131, 133. 137, 710, 713-717, 970.

• -ken (prauwen), 866.

• -loon, 125, 126. 141,542,889. . -paard. 636, 637, 658, 1057,

1059. -tuig, 577, 578. Tribuut, 710, Triplo (in), 923. Troep, 715.

Troepen (inlandsche), 580. Trompet, 268.

. -ter, 679—582.

-majoor, 579. Tronk, 353. Troon, 64, 113, 368. Trouw, 361, 487, 960,

. (Koede), 147. 637.

. (kwade), 106, 212, 753, 870.

. (Ier goeder). 237. 681, 870.

• -acte, 230. . -brief, 267.

Trouwen, 272. 364.

Tuig (paarden-), 1036.

Tuin, 42, 44, 376, 518. 544. 557,

559, 632. 687, 701, 737. 802.

962, 1065

-wachter, 466. Tulband, 517. Tusschenkomst, 346. Twist, 284, 1074.

• -geding (civiel), 1006. Twijfeling, 464, 514, 550.

Tijd (faule), 845. Tijger, 283.

üblanen, 625. Uitbarsting, 672. Uitbesteden, 429, 1077.

. -taling, 204, 321. 323, 460.

465, 466, 475, 514. 515, 575, 576

583, 585. 589, 706, 710. 783. 888,

894, 1013. UitblUven van de brieTen-post,32l. Uitdiepen, 169, 497. 556, 1074.

• -ping, 912. Uiterigkheden, 705. Uitgaven (onvoorziene), 610« Uithalen van ryluigen, 99. Uitkappeo. 716, 915, 916 Uitkeeren (vendu-rendement), 72.

• -ring, 69, 729. Uitkoop, 395. Uitkoopswaarde, 413. Uitlandig, 60, 868-870, 9ia Uitleenen, 430, 439. Uitloogen, 644, 647. Uitmeten (zout). 926. Uitmodderen. 609, 911. Uilmonstering, 8^. Uitputten (land), 49. Uitroeyen, 283, 294, 914 Uitrusting, 80, 631. Uitschoppen (water uiteen graH, 399. UitschoU 1017.

Uitslag, 36. 458. Uitsluiten (Weeskamer). 275. Uitspanning, 11. Uitspraak, 108, 175. 502. Uitstel, 276, 408, 412, 479. 790. 832, 937. -len (geld), 563. UiLsterven van eene Chtneeiche fa- milie, 910. • -ving, 623. Uitstorten (bedorven dranken), 72. Uittrekken (lijst van gevenduceente goederen), 71. . -sel, 120. Uitvoer, 76. 77, 224, 325-327. 333-337, 373, 384-387,525, 656, 739, 740, 767. 816. 848. 850, 875, 894, 903, 905, 906, 925. 989. 990. 1076. Uitvoeren, 382-384. Uilwalering, 1054. Uitzetten (geld), 60. 61. 371, 870. 918.

ZAAK»REGII8TER.

1157

Uniform, 7, 521. 576, 587, 778. i 1003. \

Urinaal, 33. Usantie, 4, 595. 599. UstensUia, 31, 672.

Vaart, 311, 452, 519, 615. 1002. i . (docule), 556, 1074. i

(particuliere), 284, 351. Vaartuig, 479.

(gearmeenl), 421. 422.532. Vaatwerk, 332, 383. 930. 952. 1013,

1078, 1079. Vacantic, 840. Vacatie, 257.

-geld.  266. 

Vacature, 505, 605. 606, 656. Vaceien, 61, 70. 71. 152. 639, 756,

803. 806, 876. 920, 1060. Vader, 239-242, 244-247. 268, 600, 838.

(gesubslitueenl), 257. -land» 845. Valbrug, 864. |

Valideren, 410. 468, 514,515,521. 528. 673. '

(in rekening), 407. Valies 451. 662. 664, 665. 1025. Valschlieid. 809. Vangen (misdadigers), 101. Varken, 338. 341. 389, 391. 570. 896, 899. 906, 1045. -slachterij, 394. 1049. ! Varkens-reuzel, 57l. 781, 782. |

Vastigheid. 862, 1065. Vast raken van een kreng, 1055. Vat. 72, 682, 753 Vechten, 773. Ve<ierbos, 582, 583. Vee. 67, 283. 327. 388, 389. 391.. 394, 499, 510. 570,622,623, 834, 905. 916, 966, 987. 1045, 1049. 1075. -dieverij, 561. . -teelt. 489. Vegen (vloer van hospitaal), 36. Veilighetd, 293, 509, 630.650,651. Vel, 392, 1048. Veld-arlillerie. 746. Velde (te), 67. Veldpost, 121. • -stuk. 374. Vellen, 123, 126, 140, 716, 914-

916. Vendu-afslager, 800.

Vendu-boekhouder, 286. 477.

-ceren, 202. 379, 536.

. -houder, 58, 71. 72, 529.

• -kantoor, 72, 84. 200, 313. 314, 406, 524, 614. 616.

• -katern, 73.

• -loon. 250.

. -meester,69— 74,84. 189,200, 230.250. 264, 286,314.477, 529.536, 565.598,780,781, 800, 807. 808,810.831,833, 983, 985, 986.

. -nieuws, 881, 991, 992.

• -onkosten, 929.

-penningen. 58. 69. 73, 236,

237. 255. 264, 278.

• -rekening, 73.

• -rendement. 58. 616. . -rol, 73, 256. 831

. -salaris. 70. 73, 236, 237,

277, 278. . -schrijver, 70. 71. 73, 74. . -tafel, 74.

. -tie. 70 72, 74. 200. 203. 255,264,278.313—315, 454, 529. 540. 565. . . (publickel. 250.252,275, 327. 352, 519. 544. 697, 849. Venia aelatis. 244. agendi. 412. Venster, 809. Ventileren, 838, 842. Veraliêneren. 36, 119. 122, 266.

682. Verantwoordelijkheid. 281. 467.

•    -ding  doen.  463. 

. -Iij.st. 11, 14, 27. Verarmen (land). 49. Verband, 20, 114, 266, 597.697. (Gde-comuiissair). 575. (generaal). 909. (nypothecair). 72. -brief. 250, 564. Verbanning, 58. Verbeurd verklaren (houtwerken),

152. Verbeuren (gesnmkkehl goed), 384. Verbinden, 736, 741. VerbUjf (vast), 689. Verbranden, 17, 135,302.536.555, 881, 915. -ding, 876. Verbreeden (Chineosch graH, 909. Verdebileren (amphioen), 1011. Verdedigen (zich), 724.

11K8

ZAAK-REQISTER.

Verdedipng, 430^432. 437. Verdenkuig, 870. Verdieping, 544. Verduisteren, 119. 122. Vereffenen (militaire boedels), 463.

• -ning, 256. Verevenen ten voordeeie van admi- nistrateurs, 222.

. -ning, 52, 417, 705.009, 910,

944. Verfkwast, 750.

• -stof, 155, 934. Vergader-dag. 841.

• -deren, 175, 403.

-dering. 175, 483, 553.

. (Chineesche), 268. » -der-kamer. 270, 998.

• • -zaal, 102. Verg;ezellen (den bailluw), 101. Vergissen (zich), 105.

• -sing, 1016. Vergoeden, 30, 52, 809, 930. . -ding. 260, 412 499, 607, 934, 939, 954. Vergunninjg, 10.

Verhandelingen Bataviaasch Genoot- schap, 994. Verheffing, 841. Verhooging, 375. 743. Verhoor, 91.

Verhooren (gevangenen). 286. Verhouding, 831. Verhuizen, 1071.

Verhuren, 49. 50. 95. 96, 158,163. 164, 355. 500, 634, 914, 927.

(zich), 508. Verhuring. 485. Verhuur, 295.

• -<ler. 398. 400.

• -ster. 348. Verificatie, 589.

• -éren, 151, 428. 806, 998, 1066. Verjaardag. 344.

Verjaren van eene rrimineele zaak,

844. Verkappen (bonken), 990. Verklaring, 683. ^^ ^ • (beêedigde), 251.

Verkleefdheid, 486. Verkoop. 343, 372, 562-564, 936,

937. 944, 953, 1009, 1062,

(contante). 215.

• (gedwongen), 575.

Verkoop (pubiiekel 103. 942, 1011.

Verkoopen aan zieken, 36.

• -per, 70—73, 565.

• -ping. 57.58.70-72.74.598,

807. 808. 962, 995.

• • (periodieke). 529.

. (publieke), 153, 194, 200-202. Verkoop-prijs, 1064.

• -voorwaarden, 105. Verkorten, 242, 259. Verlaten worden, 296.

(zijne post), 108. Verlegenheid. 478. Verlengen (Chineesch Rraf), 909. Veriies, 535. 596, 727. 753. 925 Verliezen (beleening-recepis), 806. Verlof, 11, 25. 288, 434, 439,442.

4^. Verloop, 845. Verlossing riegennatuurlijke], 669.

Vermaking, 758.

• -ning, 24, 774. 840. Vermogend, 1079. Vermoorden, 287. Vernedering, 365. Vernielen, 120, 152.

• -tigen (napieren geld), 876. Vernieuwen (brug, enz.), 518.

• -wing, 423. 424: 427, 436. 438, 1031. Verongelukken van een schip. 78. Veroordeeling, 767. Verouderen van wees-brieven. 245. Veroveren, 681—683. Verpachten. 50, 179. 36Z390,480, 896, 1057.

• -ting, 189. 191. 194, 203.

319. 325-328. 330,

320. 378. 380, 382.

388-390. 420,432.

520. 822. 834, 850,

851, 856. 881, 902.

906. 913, 914, 925.

907. 966,1003.1004.

1009, 1010. 1012,

1045. 1048. • (Javaansche), 895. Verpanden (desa). 50.

-ding, 289.

•  (hoofdeiyke).  477. 

  Verplaatsen (medicinaieB winkd), 2.

ZAAK-R£QISTER

11K9

Verplaatsing, 585, 1077.

Verpleeg-daff, 38.

Verplegen (gouvemements slaven),

-ging, 3, 33, 35, 150, 526, 672, 819. 973, 1008.

• - -geld, 624 Verponding, 1077. Verraad, 176. Verrekenen, 409. 647.

• -ning,  762. 

  Verrenteu van panden, 598. Verrijken (zich), 127, 795. Verschil, 211, 1065. Verschoonen (zieken\ 36. Verschuilen (zich), 364. Verslag, 277, 469, 791, 939.

• (algemeen), 118. (generaal), 207, 1038.

. (jaarlijksch), 731.

(maandelijksch), 591, 593. Verspannen, 1034.

• -ninff, 1036. VersUnd, 158.

• -houding, 1018. Verstek, 845. Versteken, 263, 682. Verstempelen (bunken), 883. Versterf, 265, 563, 624.

• -recht, 262, 601. Versterking, 147, 346, 369. Verstrekken, 66, 115, 718, 969.

• .king, 44. 46. 61, 75, 134,

146-149, 155, 168, 169. 202, 203, 222, 322-324, 345, 374, 377, 408, 419, 455, 468, 470-473, 475, 514-516, 521, 524, 531, 532. 567, 586, 594, 607. 634, 645, 711, 736. 747, 748, 750, 752. 753, 785. 790. 798, 849, 852, 860, 888. 890-892. 894. 924. 950. 953, 980. 998. 999, 1002, 1003, 1007, 1014, 1016, 1049-1051, 1079, 1081.

• > (extra-ordinaire), 4. VertaliDg (Ghineesche). 41. Verteeren door een wees, 254. Verteering, 420, 1030.

Vertier, 628.

Vertollen (slaven), 334. Vertragen (de justitie). 648.

• -ging. 215. 346,591,848,976,

Vertreden (weg), 556. Vertrek, 259. 946.

-ken, 993.

-uur, 866.

Vertrouwen (het Gouvernement), 963. Vertwijfeling, 113, 912. Verval, 151, 979.

. -dag, 73. Vervalachen (geld), 843.

• -sching, 806. Verversching, 171, 470, 695, 853. Vervoer. 152, 288, 480, 822.

-der. 128. Vervoeren (karbouwen), 67. Vervolging (gerechteliike), 705. Vervreemaen, 241. 244. Verwaarlozing, 151, 1037. Verwarring, 143. Verwelkom-visite. 377. Verwer, 43.

Verwisselen (koper geld). 784. . -ling, 8d3-805, 847. Verzakking, 459. Verzegden, 77, 199, 213, 261,275,

433, 444, 477, 630. 949. 1024. Verzending, 206, 790, 820, 949.

953. Verzetten ^o^^i^n ^a" weezen),

(lijkkist). 399. (zich). 373. Verzoekschrift, 1081. Verzuim. 26, 30. 95. 250,457.565, 587, 737. 774, 807, 810, 845. 917, 976, 1015, 1024, 1063. Verzwaren (heffingen). 179. Verzwijgen. 106, 239, 708. 1071. Vesüng, 727. Vet, 8.

Vexatie, 62. 1019. Vexeren. 282, 293, 716, 851. Vice-president Raad van justitie, 83, 836-839.

Schepenen, 82, 520, 553.

• -versa, 842 Viclualiëren, 891, 894. Viering, 344. Vierschaar, 561.

(mUitaire), 80.112,529. 553, 606, 828, 841, 842, 844, 848.

1160

ZAAK-REGISTER.

Vierschaar (hooge miliuire). 648»

649. Viffileren legen smokkelliandel, 738. Vilipenderen (onlers), 49. Vinger. 777. Violatie, 534.

Visch, 167, 362. 393,522,532,560, 571, 688, 781, 782. 999,

1018, 1046, 1048.

. -markt, 391,622,623,1004,

1019, 1045, 1046.

-vangst, 1019

-v^ver, 392, 1048. Visereu, 585, 625. Visie, 121

• geven, 1032. Visitateur, 456. 605.

-generaal, 82, 400, 418.

  der  stamboeken,  85. 

Visitatie. 403. 587, 639, 739, 741,

746, 755, 832. Visite, 34, 562.

-kantoor, 609. 613.

• • (generaal), 84, 402. . -ren, 12, 13, 224, 285-287, 424, 638, 609, 670, 674, 680, 681, 739, 809, 813, 840, 1060.

Visschen, 1003. Visscher, 291, 1004, 1018. Visschers-prauw, 167. Visscheiij, 519 Visum, 586, 587.

• repertiim, 287. Vitriool-zuur, 17.

Vivres, 14, 115, 151.168,589.672,

969, 1002. Vlag, 268. Vleesch, 66, 116, 498, 931, 934,

1018, 1019

(zout), 782.

-hal. 1019. Vloer, 36.

-steen, 444.

Vlot, 126, 138, 141, 717. Vlotten (werkwoord), 716.

. -maker, 123, 153.800^821, Vlijt, 716. Vocht, 9.

Voeden fzich), 817. Voeder. 98, 127. 138. Voe<iing. 33, 526, 672, 913. Voedsel, 912, 1030. Voegen (zich), 640. 1061. Voertuig, 1056. Voet. 651.

Voet (Rynlaiidsclie). 800.

• (met den) gesloten, 103.

• (te). 64, 65. 376.

• -plank, 95.

Vogel-nesije. 336, 341, 899. 900.

• -nest-klip, 50, 52. 164, 327. 343 Volk (slecht), 603. Volks-verlonp. 486. Volmachtschap, 251. Vonnis, 92, 123. 144.153,186,237. 254, 255, 501. 561.729. (crimineel), 102. 144, 534, 648-650. -sen. 302, 553. Voogd, 239, 243-249. 254. 255.

261, 565. 693. Voogdes, 247.

. ^ly, 243. 244, 246-248. Voordracht, 5, 633, 729. 756. ( > 'Stanger, 962. j > -kennis. 269. 290. I • -keur, 71. I « -lezerschap, 605.

. -looper, 87, 282, 513y 1034. I Voornaam. 73. ' Vooroordeel, 159. ! Vóör-overUjden. 600. Voorraad, 148, 149, 152, 625.916. 1011.

('sLands), 17a 177.194. 196, 418, 590. 1022. -schuur, 329, 381. Voorrang. 993.

• -schieten, 477, 500. 542. ' -schot. 14, 38. 49. 52, 100, 151, 205. 300, 313. 318, 324. 3714 408, 532, 533. 587, 789. 837, 862, 926. 969.

• -slager, 43.

• -span. 1020. Voortteeling, 68. Vooniilbetaling, 314.

» •verstrekking, 719. Voorwendsel, 50, 330, 331, 503, 632.

• -zichtigheid, 912.

-zitler. 93.

Vordering, 706. Vorm, 678.

• faanlen). 548.

• (zonder) van proces, 857^976. Vorst, 64. 65. 694, 695.

. (Indisch), 730, 731.

 (JavaanschJ,  419,  507. 

Voteren met briefjes, 553.

2AAK-REQISTER.

1161

Vracht, 98, 100, 171, 390.

•   (op),  214. 

  . -geld, 99, 958, 973, 1022.

-foon, 937, 1030, 1033, 'penningeo, 145, 613, 621.

Vrede, 311, 974.

-rechter, 1006. Vreemdeling, 37, 96, 213,214,459,

508-510, 532, 831, 843, 883,

1073. Vrees, 840. Vriend, 238-240, 244-246, 254,

266, 396. Vroedkunde, 669.

• -vrouw, 670. Vrolijkheid (nationale;, 717. Vrouw, 9, 12, 37, 51, 113, 237,

238, 242, 247, 266, 272, 300, 464, 483, 500, 502, 661, 669, 670, 773, 853, 1036.

• (Europeesche). 145. üonge), 301. (Maieische), 145

Vrucht, 289, 478, 633, 729.

-baarheid, 709.

-tuin, 300. Vrijbrief, 562. Vrijdom, 269, 704, 1058. Vrijgeven, 265, 268, 269.

• .verJ265. Vrjjheid, 694.

Vrijspreken door landraden, 651. Vrüstelling, 653, 699, 860. Vuilheid, 910.

. -nis, 770, 1004,^^1054, 1075. Vuurstander, 43, 44.

• -steen, 724, 727.

• -werk, 747, 755.

Vyand, 78,'431, 437,478,534.724,

725, 965. Vyien-kapper. 43.

Waag, 391. 420, 571, 1045. Waakzaamheid, 112. Waar (eetbare), 492. -borg. 95, 467. -de, 819.

• (intrinsieke), 741. <

-deeren (vastigheden), 1065. -digheid, 377, 694,. ai2. -heid, 641. Wacht, 101, 166, 471, 506, 507, 524, 625, 798, 860. (miliUire), 18, 44, 45.

Wachter, 381, 383, 507. Wacht-huis, 166, 506, 771, 775.

-kamer, 20.

» -meesier, 65, 165, 299, 504, 579-582.

• -prauw, 924. . -volk, 717.

Wadang-houl. 139

Wagen, 94-96, 116, 320. 398,636,

640-642, 662, 1021, 1057,

(vergulde), 608.

-huis, 1022.

-huur, 609, 867.

-maker. 43, 580. . -paaH. 170, 1021, 1028,

1030, 1036. . -pacht, 94. 97, 420. 560,

636. 640. 641, 1014. 1057,

• -remise, 545. -verhuurder, 94—100, 462,

637. 866, 1058, 1061. -verhuurderij. 97, 371.-637,

638. 1021. 1058. 1059. -vracht, 266

Wajang, 299, 484. 571, 1045.

• -pacht, 608. -speler, 174.

Waken tegen smokkelhandel. 738. Wal, 787, 912. . -trap, 583. Wanbetaling, 175, 226, 502. Wand. 36.

Wandelen door zieken, 16. • -ling (militaire), 150. Wang bekti. 295. Wanffe<lrag, 24 Wanhoop. 113. Wapen, 33, 505, 507, 642, 771,

751, 836.

-goederen. 322,

• -kamer, 88, 290, 322, 406.

454.476.530.605.

609, 698. 745. 746,

751, 988.

•gast, 698. -zegel. 806. Waroeng, 389, 770.

-houder, 466. Was, 45. 163. 904. 931, 934. Waschloon. 522, 572. 781. 1008. Wasdom. 916.

Waskaars. 45, 391. 570, 1045. Watang, 853.

1162

2AAK-REQISTÊR.

Water, 16. 149, 167,399.432,496, 542, 770. 835, 852, 967, 1075.

 (stinkend),  910. 

. .fiscaal. 81, 100, 112, 192, 195. 421, 549. 666, 676, 738-740. 837. . -halen. 298, 484. . -haler, 172. . -leffffer, 1078. . .leidinpr. 169.294.497,512, 518, 557, 737, 763, 770. 771.

•  -pol,  33. 

. -schullinfj. 738, 1075. 1076. . -werk. 424, 426, 445. Wederga, 684. Wedono, 173, 299, 486.

-schap, 48. Weduwe, 247, 262. 272, 318, 319.

351. 466, 599, 843. Weduwen-fonds. 319. Weegboek, 216. 455.

352. -lijsl,  935. 

     Weekblad (oillcieel), 991, 992. Weeren (vreeindeliiif^en) 508. Weêrslrever, 677. Wees, 251, 253, 254, 257. 258, 265 843

• bock. 238. 240, 242, 244, 245.

en Bocdelmeesleren, 229. -huis. 345, 526. . -kind, 238-241, 243-=-245. 249.

• -kamer, 238. 240.241.243, 249.261.285.287,315,463, 464,477.597,630,696,768, 759,761,762.780,832.909. 980, 982, 984. 986, 1077. -meesteren, 84. 86, 103, 233,

-kennis. 250. Weg, 55. 64, 97, 99, 117. 126,127.

234, 237—241, 243-245. 261, 315, 371, 400, 406, 466, 477, 590, 596, 756. 861, 919. -kas. 1005. 142. 159, 169. 171, 285, 294, 364. 373, 390, 489, 497. 505, 506. 512. 518, 519. 538, 541, 555-560. 563. 632. 718. 760, ! 770, 835, 852, 910, 967, 1005, |

1019, 1021, 1023, 1037, 1057.

1061, 1073, 1074. 1076. 1077.

Weg (f^roote). 316, 317, 701 706,

. ('s Heeren). 268,700,857,898,

907, 1075.

• -blijven van de rol, 143. Wegen, im, 753< 794, 935, 954,

1027, 1035. Weger, 219, 961, 962 Wegkappen (kreupelboseh). 556. • -loopen iloor een demaog-giadak ,

. -wi/zer, 1023, 1024. Weiden in bosschen. 916. Weldaad, 146. Wellevendheid, 65. Welstand, 915. 917, 928. Welvaart. 161. 291, 361. 481,489,

539, 711, 1080. Welzijn, 9. Werf, 377, 697.

. fsUnds), 474.

. -boek, 887.

. -kas, 887. Werk. 853—855.

. (achterstallig), 592.

. (publiek), 479, ^9. (hel) der materiên, 592.

. -hout, 917.

• -jongen. 609.

. -toon, 424, 868. . -lijst, 428.

• -man. 88, 428, 795. 797, 887.

-volk. 125. 497, 722. 968.969. Westmouson. 716.

Wet, 103, 145, 205,224,599-601, 937-939.

(Chineesche), 567.

(inlandscbe), 90, 660-^52. 1055,

• (Javaansche). 741.

. -boek (militair). 648, 649.

. -ligen. 115. 626. Weven. 335. 386. Weverij. 703. Wiel, él6. 858.

Wil (uiterste), 238. 262, 265. 271. 600, 643. 758.

. (vrije), 107. 492. 690. Wild, 492.

-baan, 962. Wind. 16. 137. Winkel, 389. 391. 570. 1046. Winkelier, 601, 69a 861. Winsl, 288, 314, 616.

ZAAK-R£QIST£R.

1163

Winst (op halve), 251. Winsten (stille), 626.697.699,987. Winzucht, 10^.

Wissel, 316, 620, 622, 677, 762, 763, 823, 848, 936, 990, . -piaaU. 1020, 1021, 1023, 1024. 1036, 1037. Wisser, 142, 543. Witten. 36. 399. Woeker. 49. Woestheid, 370. Wond, 287. Woning (vrüe), 7. 849. Woonplaats, 303. 424. 603, 690. Wortel, 134, 716, 873, 914. Wraakzucht. 503. Wijfjes-buflel. 178. Wijk. 166. 506, 738. 763. 770- 776. 1071, 1072, 1075. . ^ssa. 772. 773. 775. • -meester, 373. 396, 638, 639. 738.763.770-776.817,911. 1060, 1070—1075. . -slok. 771, 775. Wijn. 8. 19, 64, 110, 146-149, 151, 470, 852, 853, 1032. -azijn, 754.

IJken, 51, 926. likmeestcr. 608. IJver, 10, 25, 120. 716.

• -loosheid, 539.

IJzer, 170, 177, 426. 459,503,548, 572, 621, 720, 836,886.931, 975. 1022.

• -werk, 513, 748, 751.

Zaad-padi, 300. Zaag, 134.

» -molen, 185. 407. Zaailand. 738, 1075. Zaak (civiele), 175. 348, 553, 630, 1006.

• (criroineele), 175, 348, 630, 649,844.

(gemêleerde), 501.

• -gelastigde, 668, 669.

• .%vaarnemer, 762, 763, 823. Zadel, 166, 450, 505,631,658,662. Zadelen, 1024.

Zadelmaker, 43, 579, 580, 698. Zak, 219, 934.

-instrument, 8. Zaken (inlandsche), 175, 483, 486.

• (marine), 732.

t (koninklijke), 17. (Moorsch), 532.

Zaken (militaire), 732, 734.

van hooge politie, 732. Zamensmclting, 233, 768.

• -trekking (generale), 403. Zand. 36. 820. Zangeres. 687—689. Zeden en gewoonten, 511, 687. 1055. Zee, 101, 154, 541. 554, 556. 916, 1004. 1055. ' -desastre, 78.

-dienst fkoloniale), 532.

• -engte, 346. ' -kaart, 530.

• -lucht, 16.

• -macht

• -man (BI

• -nood, 903. . -oflicier, 147, 231, 232, 421,

710, 920-922, 1080. Zeep. 8, 934 Zeepas, 230, 766.

• -roover, 54. 167.

• -schade. 613, 903.

-stand, 913, 918. . -vaart, 231, 843.

, . -varende, 3. 9. 17, 34, 38. 76, I 147, 836. 886, 892.

893, 959. 973. (gedeserteerd), 745. I • • (inlandsch), 532, 692,

884. I • • (vreemd), 624. I • -zout, 17. Zegel, 73, 79, 109, 155. 161, 162, 201,225,275,293,332,384, 469,491,554,562,566.633, I 695. 806. 838, 982, 983, 985,

885. 995, 1062, 1064, 1065. (klein). 606. Zegelen (zekere soort van plankjes).

886. Zegel-geld. 849.

• -rekening, 222. Zeil. 74. 853, 854.

• (onder) cgan. 680. » -maker. 922.

• -schuit. 740.

Zendeling (inlandsche). 352. 376. 696.

Zerk. 907.

Zetel, 64.

Zetter, 992.

Zieke, 3. 8. 10-20. 33.35. 37.61, 116. 148-150, 345. 470. 526, 572, 624, 666. 671, 853, 892, 973. 1007, 1008, 1081.

1164

2AAK-RÊGISTÊR.

Zieken-kamer, 671, 672. -kost, 378. -moeder, 672. -oppasser, 31. 39, 465. -opzichler, 672. -vader, 31. 32. 34, 36, 39, 465.671.672,969,970,1007, 1008. . -zaal, 17. 19,20.33,37,818. Ziekte, 10. 22, 25, 71. 144. 174. 178,188,287,387.450,547, 668, 681. 685. 810. 1006 fbesmeltelijkc). 17. Zielsbescnrijving, ^. Zilt, 340.

Zilver, 239. 661, 682. 739, 805, 808 . -werk, 305. Zindelijkheid, 36. 102. 774. Zingen door ronggeng's, 690. Zitplaats, 1034. Zitting houden, 176. Zoek (te) raken, 932 Zolder, 16.

• -reslant-boek, 216. Zonneschijn, 644. Zons-ondergang. 506, 701, 1072.

• -opgang, 457, 506. ZooMeer. 7«3.

Zoon, 245, 268, 838. 1030. Zout, 19. 34. 51, 303. 327, 330,

336, 340-342, 362, 378, 379.

393,510. 532. 627,628.687.

688,699. 718, 750,752,901.

925. 926. 928, 932,934.975.

999, 1048.

-negorij. 340, 342

-pacht,i856.*^881.

-pachter. 828.

-pan. 50. 51,:i64. 340. 379, 389, 500. 828, 926. Zuinighei<l,^288, 645, 947. Zuiveren. 137, 555. 556, 716.915. 1004, 1074. (zich), 683, 839. Zuiverheid. 771.

• houden, 117. Zwager. 838.

• -schap, 554. Zwakheid. 726.

Zifralp. 126, 134, 135, 801. Zwarigheid, 515. Zwartsel. 853. Zwavel, 753. 754. 932, 934. Zweren, 361. Zwerver. 161. 507. Zijde. 334, 385. Zijdgeweer. 728

^.

V

B'DAPR 1.7 1915