Nederlandsch-Indisch plakaatboek, 1602-1811

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves bef ore it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that 's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

• Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

• Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

• Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

• Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at|http : //books . google . com/

Over dit boek

Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken.

Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteur srechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn.

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u.

Richtlijnen voor gebruik

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken.

Verder vragen we u het volgende:

• Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden.

• Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn.

• Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet.

• Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng.

Informatie over Zoeken naar boeken met Google

Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken

op het web via http: //books .google . com

NEDERLANDSCH-INDISCH

PLAKAATBOEK,

1602—1811,

DOOR

Mr. J. A. VAN DER CHIJS.

VEERTIENDE DEEL.

uitgegeven door het Bataviaasch Genootschap van Kunsten

en Wetenschappen met medewerking van de

Nederlandsch-lndische Regering.

BATAVIA LANDSDRUKKERIJ.

'sUAGE

M. NIJHOFF.

THE NEW YORK

PUBLIC UP.RARY

399142

ATOR L-iC < f ND R 1^ L

9 Jannarij (')• Regeling van den verkoop van specerijen aan vreemdelingen.

Is goedgeyonden iroor eeu vaste cynosure te bepaalen, dat de speceryen voortaan aan de alhier ten handel vaarende vreemdelinge zuUen worden afgestaan, als:

de notemnuscaten tegens Sp* ^Vi of ryksdaalders 3 het pond, verdeelt en geassorteert voor Vs ▼ette, % middelbare en Ys magere over de geheele party;

de nagulen a 32 stuivers het pond, die zullen moeten worden geaecepteert, zo ais die afgepakt, staan jn kisten, iphoudende 100 ponden notenmuscaten,. toet 1^0 ponden ii^^i-hn bestort:

de foely, half klim en half rao]), teegens Sp" 4^', of ryks- daalders 6 het pond en de caaiptvai* Aoor ryksdaalders l'/i het pond, alles in zilvere muntspoöie;

Zie ook 24 Januarij 1804.

12 Januarij. Verkoop van rijst van Regeringswege.

Ten einde de gemeente alhier in de presente, plaats hebbende duarte der ryst, zo veel mogelyk, te gemoet te komen is goed- gevonden uit 's Gompagnie's graan-maguazyn te laten verkopen 50 coyangs ryst ter week tegens den prys van ryksdaalders 60 per coyang in papieren van credit en deeze verkoop te

() Van de maand Jannarij 1S04 is in 's Lands archief te Batavia niet meer <liu de nolalen der vergaderingen van de Indische Regering aanwezig, terwijl van iüói^rt jaren en maanden, niet alleen de notulen, maar ook minuut-resolntiên en *?eéitendeerde' resolutién voorhanden zyn. De mogel^kheid bestaat alzoo, dat bel in dit werk onder de maand Jannarij 1804 medegedeelde niet zoo volledig IS als dat van vroegere en latere jaren en maanden.

PUUAT-BOEt DEEL XIV. 1

2 1804. J. SIBERÖ.

laaien ingaan met den 16^" deezer loopende maand Januar)' en hiervan de gemeente te informeeren. Zie ook 24/27 April 1804.

15 Januarij. Ondergeschikt-verklaring van de gouver' nemenlen Banda en Ternale aan dal van Amboti.

Nader in deliberatie genomen zynde de ter sessie vanden 9*** November 1802 en volgende besoignes wegens de over- neem en retablisseering der Oostersche gouvernementen in voorstel gebragte vereeniging van de drie gouvernementen onder één bestuur, zo is alsnu goedgevonden, vermits h'et daar omtrend verzochte goedvinden der heeren Meesters door den oorlog te vergeefsch zoude weezen ingewagt en de omstandig- heeden komen te vereischen daarin direct te voorzien, de gouvernementen Banda en Ternaten met dies ressorten pro- visioneel ondergeschikt te verklaren aan het gouvernement van Amboina, zonder echter daardoor te verstaan, dat hierdoor aan den form yan bestier, op de drie gouvernementen geêta- bliseert, eeii[g|B:teBal|aefiE^*w«gi^^^ maaralleen, dat

door den gouveri\eur eriJBaail-^^ poUtie van Amboina, wanneer de gouverneur •al(Kat-Ii>tf§^AJ is, of door den gouverneur alleen, wanne]er;üe.>}n|siadidiglteeden hem verpligten mogten zich naar elde#s •Tè-^égëév^hf ^voorzien en order gesteld word in zodanige gevallen, waarin door de afwezigheid der hooge re- geering door haar zelve direct niet kan worden voorzien, en dat voorts in alles communicatief door de beide gouverne- menten met dien van Amboina gehandelt word ten einde, des vereischt wordende, in afwagting der rescriplie op de brieven, door dezelve aan deeze regeering op den gebruikelyken voet af te zenden, de nodige bepalingen te stellen, en wyders op zodanigen voet, als op het een en ander nodige voorschriften by eene in- structie voor den gemelden gouverneur zullen woixlen beraamd.

-^ Januarij. Gangbaar verklaring van koperen halve- stuiver-stukken {bonken).

Aan elk en een iegelyk woi*d by dezen bekent gemaakt.

1804 ü. SI6ERG. S

dal op den 17"^ dezer in Rade van Indié besloten is om tot meerder gerief van de gemeente voortaan, behalve de reeds in wandeling zynde stukken van agt, twee en een stuivers, ook slakken van een halve stuiver of twee duiten van Japains koper te laaien aanmaken, ter zwaarte van een half lood en gestempeld met een zodanigen stempel, als waarmede de op- gemelde van meerder waarde gestempeld zyn.

Wordende mitsdien elk en een iegelyk gelast de voorsz. stukken van een halve stuiver voor die waai*de te ontvangen en geen hindernis aan dies circulatie toe te brengen, op poene, als by de wetten tegens gelyke handelwyze is bepaald.

En, opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoude kunnen praetenderen, zal deze worden gepubliceerd en in de Neder- (iuitsche en gewone inlandsche talen worden geaffigeert ter plaatse gebruikelyk.

Deze stukken zijn gemaakt van »het gruis, dat by ver- Muunling van het Japansche koper tot een, twee en agt "Stuivei-s stukken overschoot".

Op 51 Januarij 1804 is besloten vooreei*st af te zien van liet aanmaken van bonken a 8 stuivers.

Zie ook 14/17 Mei 1805.

19 Januarij. Regeling van den verkoop van specerijefi in Compagnié's kleinen winkel te Batavia.

Is goedgevonden de speceryen ieder afzonderlyk en zonder het vorig gebruik van een gemengd assortiment uit 'sCom- |iagnies kleine winkel voor den vervolge voor huisgebruik aan de gemeente te laten verkoopen, als:

de noten muscaten tegens rd* 3 : — *ivi

» nagulen »» » 0 : 40 »

• foely » »» 5 : — »

» coffyboonen » » 0 : 5 »

» peeper » « 0:7 »

alles betaalbaar in kopere muntspecie, en den kleinwinkelier.

4 1B04. J. SIBÊRQ.

Pieter Franciscus Overbeek, te gelasten het rendement daarvan alle 6 maanden in 's Compagnies kassa te yerantwoorden ; en ienzelyen daarvan, in steede van het voordeel uit den verkoop van een hooger dan bepaald geweest zynden prys, toe te leggen

5 pet., met instandhouding van de overige, door hem genoten wordende inkomsten.

Op 23 Maart 1804 is de prijs van Java-suiker bij verkoop uit den kleinen winkel vastgesteld, als volgt: 1^ soort 9'/} rijksdaalders per pikol,

3« • 4Va •alles in papieren van credit". Zie ook 12 Julij 1805.

19 Januarij. Voorzieniny in gebrek aan paineren geld in Compagnies kas te Batavia.

Uithoofde van het geringe restant van papieren van credit in 's Compagnies kassa is goedgevonden den heer directeur generaal te qualificeeren de alhier in Compagnies pakhuisen aanbanden zyude hoeveelheid Javasche zuiker aan de parti- culieren en ingezetenen alhier te verkoopen:

de eerste soort tegens rd* O

• tweede » » . • 7 en

» derde » » » 5

betaalbaar in papieren van credit, met vryheid om deselve te mogen uitvoeren.

Ten einde almede in het gebrek aan papieren van credit tot de dagelyksche uitgave te voorsien en sonder tot eene meerdere aaumaking daarvan over te gaan is goedgevonden den heer directeur generaal, Alberlus Henricus VViese, te ver- soeken en te qualificeeren om van het coUegie van Wees- meesteren alhier voor de Compagnie ryksdaalders 500,000 ter leen op te neemen en dat collegie almeede de afgavc daarvan te aulhoriseereu.

1804. J. SIBERQ. K

24 Janaarij* Wijziging van het bepaalde op 9 Januarij 1804 nopens den verkoop van specerijen aan vreem- delingen.

Uithoorde Tan het gebrek aan diversche noodwendiglieden is goedgevonden als nu, niet alteratie van het door deze regeering op den 9''° dezer maand January genomen besluit, Ie bepaalen, dat voortaan by verkoop van producten zal worden geaccepteerd een gedeelte aan papieren van credit, geproflueert uil den verkoop van de alhier aan te brengen benodigthedens, met uitzondering echter van meubels, galan- lery-wharen en andere soortgelyke, tot de luxe dienende gi^ederen, en dat by de acceptatie van dat papier steeds een hiilyke schikking omtrend de agio zal worden in het oog gehouden; en den sabandhaar en licentmeester, Jacob Andries van Braam, te gelasten daarvan alle, alhier arriveerende, neutraale, Europeesche handelaars kennis te geeven.

24 Janaarij. Tegemoetkoming van Begerings'tvege aan de stads-kas te Batavia.

Hel coUegie van Scheepenen doezer steede verzocht hebbende, dal de stads-kassa ter suppletie van het deficit van dezelve en de verdere benodigde onderstand-gelden, door hun op een montant van ryksdaalders 115000 gecalcuteert, 's Compagnies wegen zoude mogen worden tegemoet gekoomen, zo is goed- gevonden deeze instantie te accordeeren en mitsdien aan de stads-kassa het voorschreeven montantvan ryksdaalders 15000 te laaien afgeeven.

24 Januarij. Aanstelling van een tweeden opziener over de koffij'tuinen in het regentschap Bandoug.

De benoemde was laatstelijk luitenant van de infanterie en werd mitsdien tot boekhouder »gechangeerd*'.

6 1804. J SIBERQ.

24 Januarij. Wijziging van hel bepaalde op 22 November 1803 nopens de afrekening met inlandsche regenten.

Is goedgevonden, met alteratie van het besluit deezer re- geering van den 22'" November anno passato, het doen der aanstaande arreekening met de respective regenten in de Ja- catrasche en Preanger bovenlanden voor een expresse com- missie, voor zo verre betreft de regenten van Grauwang, Adiarsa en Tangerang, alhier te laten geschieden en de re- genten van Buitenzorg, Tjanjoer, Bandoeng, Praccamoentjang en Sumadang ten dien einde in de maand Maart in de hoofd- negory Tjanjoer te laten opkomen.

31 Januari). Prijs-bepaling van de rijst, van Regerings* wege te verkoopen.

Nadien de prys van de ryst, die op de bazaar met de kleine maat tot gerief van de schamele gemeente verkogl word, in het gepasseerde jaar is vermindert tot 6 stuivers de gantang, uithoofde de ryst oud en stoffig was, en die redenen als nu komen op te houden, is op heden in Rade van Indiê besloten de prys van de ryst weder als bevorens te stellen op 7 stuivers de gantang, wordende daarvan aan elk, die zulks zoude mogen aangaan, by dezen kennis gegeeven.

31 Januarij. Nadere voorschriften nopens den uitvoer van geld.

Op het daartoe geproponeerde is verstaan allen uitvoer van gelden voor vervallen te houden, die niet binnen den tyd van tien daagen na de daartoe verkreegene permissie dezer regeering aan de daartoe vaceerende commissie ter verzegeling zullen afgegeeven weezen, en tevens te bepaaleu, dat het montant van den geobtineerden uitvoer in eens aan de com- missie ten voorschreeven einde zal moeten worden overgegeeven.

Zie ook 7/25 September 1804.

1804. J. SIBERQ. 7

5 Februari}. ToekenniMf ceticr loelaye aan de klerken van hel coUege van Boeddmeesleren.

Door het coUegie van Boedeliueesteren der Chiiieesclie eu andere onchrislene sterfhuizen alhier l»y een adres verzocht zynde, dat, uithoofde yan de exhorbitaute duurte der levens- middelen en de hooge agio op het papiere geld, de gezanientlyke clercquen van dat coUegie uit het fonds van de kamergelden, boven hunne winnende gage, 's maaudelyksch zouden mogen worden toegevoegd ryksdaalders GO om door het gemeld col- lege naar verdiensten onder hen te worden verdeelt, zo is goedgevonden in deese instantie temporeel te accordeeren.

6 Februarij. Voorschnfl fwpens de uiibelalvig van Irac' tementen aan Campagnie's dienaren.

Is goedgevonden en verstaan de tractementen van de die- naaren, die in papieren van credit worden voldaan, voor zoo verre de uitgaaven door het opperhoofd over het generaale Iractements-comptoir worden gedaan, als nu te laaten uitbe- taalen voor Vs gedeelte in contanten, goud, zilver of koper muntspecie, naarmate dat de restanten zullen koomen toe te laaten, ingaande met primo Maart, en de dienaaren der respective collegien en van het vendu-comptoir, die door het opperhoofd over het generaale tractemenls-comptoir niet worden uitbetaald, te laaten voldoen IS pet. agio op dat gedeelte hunner in- komsten, dat zy anders in koopere muntspecie zouden kunnen genieten.

-^ Febroarij. Verbod voor Chinezen en andere on- christenen goederen, te Batavia uit Europa, Amerika of Afrika aangebracht, uit de eerste hand op te koopen, enz.

Nademaal aan ons is ter kennisse gekomen, dat sommige inge- zetenen der Ghinesche natie, by aankomst van schepen uit de Ba- taafscbe Republiek of andere Europeesche havenen, de ladingen in massa aanslaan en met gedeeltens en kleindere partyen

8 1804. J. SIBERQ.

weder van de hand zetten, ongeacht daartoe nimmer aan de Chinezen of andere onchristenen, alhier remorerende, permissie is verleend geworden; zo hebben vry, ter voorkoming daar van in het vervolg en dat die handel alleen voor de Euro- peesche dienaaren, burgers en ingezetenen gereserveert blyve, op den 7^" dezer in Rade van Indiê goedgevonden aan alle op- en ingezetenen, gehorende tot de Chinesche en andere onchristen natiën, te interdiceren, gelyk aan dezelven geinter- diceerd en verboden word by dezen, het kopen of inhandelen uit de eerste hand of van de aanbrengers, dan wel derzelver gemachtigdens, van alle zodanige goederen of ladingen, als alhier, hetzy met eigen of vreemde schepen, uit Europeesche, Americaansche en Africaansche havenen worden aangebragt, op poene, dat diegeene, welke bevonden zal worden, by aan- komst van schepen uit de voormelde havenen, eenige goederen, hetzy zelve of door anderen te hebben laaten inkopen of in- handelen, zullen verbeuren alle zodanige, ingekogte goederen ten behoeven, een derde voor den aanhaalder, een derde voor den officier, die de calange zal doen, en een derde voor het gestigt der pennisten; echter met dezen verstande, dat aan de Chineezen en andere onchristenen, zo als van ouds heeft plaats gehad, blyft gepermitteerd om de voorschreven Euro- peesche, Americaansche en Africaansche goederen uit de tweede en derde hand in het klein of by gedeeltens in te kopen van zodanige Ghristen-negotianten, als dezelve hebben aangeslagen om door hun, hetzy alhier Ier hoofdplaatze of op de buiten- comptoiren, weder te worden van de hand gezet.

Dan, daar uithoofde van den plaats hebbenden oorlog de aanbreng van Europeesche benodigtheden zeer irregulier ge- schied en ten einde voor te komen, dat de concurrentie van particulieren daarin met het gouvernement niet kome te strekken tot praejuditie van hetzelve in de verkryging van de nodige equipage-, arthillery- en wapengoederen, mitsgaders andere behoeftens, als yzer, spykers en verdere materiaalen, provisien van vleesch, spek, boter, wyn en zodanige andere artikelen, als gewoonlyk aan de dienaaren in het generaal

1804. J. SIBERQ. O

verstrekt worden en yoor de hospitaalen benodigt zyn, zo word tevens gestatueerd by dezen, dat by aanbreng yan de erengemelde goederen de hoge regering aan zich reserveerd die artikelen, welke zy yoor de huishouding benodigt is, by preferentie uit de ladingen te neemen, onder betaling van een capitaal advans op den zuiveren inkoopsprys, waarvoor dezelve by do origineele factuur zyn bekent gesteld, zullende de ca- piteius en super-cargas van de schepen, waarmede de gemelde goederen worden aangebragt, dan wel zodanige personen, waaraan dezelven mogten wezen geconsigneerd, gehouden en verplicht wezen dezelven, des benodigt, voor dien prys af te staan, onder praesentatie en, des noods, praestatie vaneede, dat de door hun opgegeven wordende en by de overgelegde factuur bekend gestelde pryzen zyn de ware, zuivere inkoops- pryzen en daarvan geen verboging of cargeering heeft plaats gehad; — wordende de sabandhaar en licentmeester mits- dien gelast om, by aanbreng van de voormelde goederen, de capiteins en super-cargas van eigen, particuliere, dan wel vreemde schepen, direct by hun aankomst, van deze order de nodige informatie te geven, ten einde geen ignorantie te kunnen pretendeeren.

Gelastende en ordonneerende de respective officieren van justitie en inzonderheid den sabandhaar en licentmeester te zorgen, dat de inhoud dezes niet worde overtreden, en legens de overtreders te procedeeren tot de gestatueerde poenaliteit, zonder eenige conniventie of gratie.

En opdat niemand hiervan eenige onwetendheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerd en in de Nederduitsche, Ghinesche, Javaansche en Maleidsche talen ge- aifigeerd ter plaatze, waar zulks behoord en te geschieden gebniikelyk is.

Op 9/16 Maart 1804 werd het vorenstaande aldus gewijzigd:

Door den heer directeur generaal schriftelyk in voorstel

gebragt zynde om, ter aanmoediging van de hier ten handel

10 1804 J. SIBERQ.

koniende vreeiiideliiigen, de prys, waarvoor deze regeeriiig by hare publicatie van den 21^" February jongslleeden aan zich heeft gereserveerd, by aanbreng van Europeesche benodigtheden, al zulke artikelen by preferentie uit de ladingen te neemen, als in de huishouding van de Compagnie nodig zyn, te stellen op een en een half capitaaladvans boven den zuiveren inkoops- prys, in steede van op een capitaal advans, zo als by de voornoemde publicatie is bepaald, zo is goedgevonden en ver- staan deze propositie te amplecteeren, met uitzondering van het yzer en de spykers, welke naar het gestipuleerde by die publicatie voor een capitaal advans boven den zuiveren inkoops- prys zullen moeten worden afgestaan; en hiermede de opge- roeide publicatie te altereeren, mitsgaders daarvan op de gewoone wyze aan de gemeente kennis te geeven. Zie ook 9 Augustus 1805.

9 Febniarij. Toekenning van dubbele emolumenten aan de jn-edikanlen bij de hetvormde gemeente ie Batama.

Overeenkomstig de door den heer Gouverneur Generaal gedaane propositie is goedgevonden de daartoe aan zyu Edelheid by monde verzoek gedaan hebbende predikanten van de hervormde gemeente alhier, Johan Theodoor Ross en Jan Hendrik IlaeHly, uithoofde van derzelve zwaare predikdiensten toe te leggen dubbelde emolumenten, in zelver voege als onlangs door deeze regeering aan den predikant in de Ma- leidsche taaie, Adriaan Somerdyk, is geaccordeert geworden, en dezelve daarvan te laaten jouisseeren, lot zo lange er geen ontzet van predicanten uit Nederland zal weezen aange- koomen.

9 Februarij. Voorschrift nopens publieke gebeden.

Conform den voorstel van den heer Gouverneur Generaal is goedgevonden de predicanten van de hervormde en Luthersche gemeente alhier aan te beveelen om in het gebed na de predicatie telkens Godes milde ze^en en voorspoed af te

1804. J. SIBERQ. 1 1

bidden over de wapenen der Balaafsche Repuhlicq en die van haar geallieerdens teegens die van den gemeenen vyand.

14 Februari]. Bepaling mn de barglochlen^ te stellen door de secreiarissen van den Hoogen Raad van justitie en van hel collegie van Schepenen^ als seqnesters.

Door den heer Gouverneui* Generaal Ier tafel gehragi zynde een adres van hel collegie van Scheepenen deezer sleede, inhoudende instantie om te mogen worden geïnformeerd, wie voor de minderheid of lekortkooming van de sequestratie- penningen, wanneer die lekortkooming meerder dan de daar- voor gesteld wordende borgtochten mogte koomen te be- dniagen, aanspreekelyk zal en moet gehouden worden; zo is goedgevonden de omtreud de stads kassa en de collateraale gerechtigheid gemaakte bepaalingen te doen standhouden en wyders door den secretaris van gemeld collegie van Scheepenen ak sequ^ter een borgtocht te doen steUen van ryksdaalders 10000: en voorts te verklaaren, dat hel gemeld collegie van Scheepenen nimmer voor eenige lekortkoomingen dientwegen aanspreekelyk gehouden kan worden, wanneer hun Eerwaardens door hunne resolutien zullen kunnen aanloonen de kas een- maal 'sjaars opgenoomen en de boeken, naar de van ouds plaats gehad hebbende usantie, geëxamineert en geconf routeert te hebben en daarvan tevens jaarlyks, onder opgave van hel saldo der kassa, rapport aan deeze regeering doende; en dit besluit mede betrekkelyk te maaken tol den secretaris van den hoogen Raad van justitie van Nederlandsch Indiê als sequester by dat collegie.

21 Febmarij. Bepaling, dat, evenals te Batavia, zoo ook op Java de aan de Regering geleverde suiker zoude betaald worden voor \ in zilver, 7$ ^^ koper en \ in papieren-geld, het laatste met 15 pet. agio.

De eigenlijke agio bedroeg toenmaals 45 pet.

12 Iè04. J. SIBERG.

24 Februari). Bepalingen nopens den aanvoer vanChu neeschc nieuwelingen.

De sabandhaar en licentmeester opgcgeevcn hebbeDde, dat met de alhier aangekoomen Eymuysche jonk inghoat 998 en met den Tjingliemsche jonk ingoat 285 koppen Chinecsche nieuwelingen alhier zyn aangebragt of wel de eerste 498 en de tweede gemelde 35 koppen Iioven de by placaat van den 11 Juny 1795 door dcese regeering gemaakte bepaaling, bedraagende voorts boven de permissie, aan den eerst gemelde den 5 July 1803 verleend, om boven de bepaaling nog twee liondert koppen te moogen aanbrengen een getal van 208 koppen, zo is goedgevonden de anachodas van de gemelde jonken te libereeren van de daar op gestelde boete en wyders, met instandhouding van de ordres en bepaalingen, zoo by het gemelde placaat, als die zedert gearresteerd zyn, en de poena- liteiten, daarby vermeld, als nu in zoo verre met alteratie van de by dat placaat gestelde boete te bepaalcn, dat voor den aanstaande voor het getal Chineesen, zonder onderscheid, dat met aankomende jonken zal weesen overgebragt of overge- koomen en daar op by aankomst alhier bevonden zal worden o( wel voor het aandoen der rheede ondekt mogt worden van boord gesonden te zyn, door den anachoda directelyk zal moeten worden voldaan Sp* 2 per kop in zilvere munt- specie; daar en boven nog voor de geene, die boven het getal, by gemeld placaat bepaald, noch zullen worden aangebracht, een boete van Sp* 10 per kop, meede in zilvere muntspecien, en de verdeeling daar over nog voor eerst uit te stellen.

Zie ook 27/30 April 1804.

27 Febniarij. Regeling van het heffen der belasting ad een halve maand huishuur.

Door het coUegie van Scheepenen dezer stad aan ons ver- toond zynde de inconvenienten, die de tot dus verre plaats gehad hebbende wyze van heffen van de halve maand huis- huur, die jaarlyks op speciale authorisatie dezer regeering

1804. J. SIBËRÓ. IS

door de bewoonders der huizen in de stad, Zuider-voorstad en Chineesche campong ten behoeve van do stadskas gefour- neert moet worden, subject is; — zo hebben wy, ten einde die inconvenienten "weg te neemen, goedgevonden om, in stede van, z^ als tot dus verre gedaan is, dit middel te laaten op- halen, te bepaalen en te ordonneeren, gelyk bepaald en ge- ordonneert word by dezen, dat door de eigenaars van huizen, stallen, pakhuizen en alle andere gebouwen, staande in de stad, Zuider-voorstad en Chineesche campong, hetzy dezelve bewoond zyn en gebruikt worden of niet, de voorsz. halve maand huishuur zal moeten worden opgebragt en voldaan aan den secretaris van welmeld coUegie van Scheepenen binnen den jaarlyks van wegens dat collegie by advertentie te bepalen tyd van twee maanden en op zodanige plaats, als waar tol de ontfangst van dat middel door voornoemden secretaris zal worden gevaceerd, op poene, dat tegens diegeene, welke na- latig zullen blyven dit middel binnen dien tyd te voldoen, zonder form van proces by parate executie tol de voldoening zal worden geprocedeert.

En ten einde de voorsz. heffing in den aanstaande op een meer regulieren en vasten voet te brengen hebben wy het collegie van Scheepenen tevens gelast en geauthoriseert, gelyk hetzelve geauthoriseerd word by dezen, om voor rekening van de stads-kas alle de huyzen, stallen, pakhuyzen en an- dere gebouwen in de stad, Zuider-voorstad en de Chineesche campong aan dies deurposten te laaien nommeren en ieder blok met zyn letter door een bordje op de hoeken der straaten, pleinen, markten en gragten aan te wyzen ; en ge- lasten alverder aan de eigenaars van voorsz. huyzen, stallen, pakhuyzen en andere gebouwen om, by het laaien schilderen van die gebouwen of wanneer door langdurigheid van tyd en andere oorzaaken de daar voor geplaatste nommer mogt zyn uitgegaan of niet duydelyk meer te zien is, dezelve op nieuws daar voor te doen plaatzen, zo dikwyls zulks nodig weezen zal, op verbeurte van drie maanden huishuur, te voldoen door den eigenaar van zodanig huis of ander gebouw.

14 1804. J. SIBERQ.

waar voor de noramer niet behoorlyk en distinct zal worden gevonden, ten behoeven van de stads-kas, te verhaalen, als hier vooreu is bepaald.

En op dat niemand hier van eenige ignorantie of onweten- lieid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerd eu in de Nederduitsche, Chineesche, Javaansche en Maleidsche taaien worden geaifigeert ter plaalze, daar men gewoon is publicatien en aflBxien te doen.

28 Februari]. Depaliwj, dat Amcrikaansche schepeii^ welke brieven voor de hidtsclie Regering of voor hare ondergeschikten overbrachten^ te Batavia, f^gefavorvseerd** zouden voorden.

Deze bepaling werd gemaakt, omdat de agent van com- mercie van de Bataa&che Republiek bij de Vereenigde Stalen van America, levens agent van den Raad der Aziatische be- zittingen en etablissementen, C. I. H. Heineke, had bericht, dat de gezagvoerders van bedoelde schepen geene dergelijke brieven wilden medeneraen.

28 Februarij. Verhooging met 1000 rijksdaalders 'sjaars van de tractemenlen der beide secretarissen van de Hooge Regering.

Zulks was een gevolg van het bepaalde op -^ Junij 1795 en 24 Februarij 1804, waardoor bedoelde secretarissen hun aandeel in de boete op het onwettig aanbrengen van Chineesche nieuwelingen hadden verloren.

1 Maart. Wijziging van het bepaalde op 21 Oclober 1803 nopens den handel in producten met neutrale kooplieden.

Door den heer Directeur Generaal geproduceert zynde een by zyn Edele in het particulier ontvangen pryscourant van de in de Bataafsche Republiek verkogte Indische producten

1Ó04. J. SIB£RQ. 15

en daar uit gezien weezende, dat de kofly Java's tot 20 en de saiker tot 10 stuivers het pond heeft gehaald, zo is goed- geronden en verstaan, met alteratie van het op den 21 October laatstleden genomen besluit, de kofly, Jaccatrasche, te verhogen van 15 op 15 Sp° en de suiker, Jaccatrasche, mede van 4 tot 6 Sp'^ het pikol, mitsgaders, zo lang het restant peeper zo gering is, te bepalen, dat de ladingen zullen moeten bestaan Toor ^4 ^^ ^^^Y ^^ ^4 ^° suiker, aanvang neenicnde voor zodanige scheepen, als na den dag van heden alhier zullen aankomen, mitsgaders de pryzen der katoene garens en indigo te verminderen en te bepalen als die van de katoene garens;

L' A. Vs gedeelte 1 v^elke sorteeringen zullen moeten ge-

B. Vs * I nomen worden van de geheelequantiteit,

» C. -/s » I die gekogt word, van oO stuivers tot 40 stuivers het pond,

en de indigo,

^3 eerste en

V3 tweede soort door eikanderen, van 132 tot 120 stuivers het pond, en de overige pryzen, zo als de nagulen op 52 stuivers het pond, de blanke en ongegarbuleerde foely tot 4^/4 Sp° het pond, de muscaat-noten tot 2V4 Sp" het pond, het sappanhout tegens ryksdaalders 6, de curcuma Java's tot ryksdaalders 12 het pikol, de camphur tot 60 stuivers het pond, voor eerst zodanig te laten; en, om het gering restant van 90000 pond oude nagulen, de vreemdelingen te excuseeren daar van by de noten te neemen en die tot conservatie derzelve aan te houden, alles onder dien verstande nogthans, dat, wanneer de capiteins of supercargas met be- hooriyke prys-couranten zullen kunnen aantonen, dat de pryzen in Europa merkelyk gedaalt zyn, in dat geval een billyke prys- vermindering alhier zal worden gemaakt; en voorts den heer Directeur Generaal te qualificeeren om aan zodanige capiteins of supercargas van de alhier reeds leggende scheepen, die verzoek zullen doen om tegens de opgemelde prys en proportie hun schip te beladen, zulks te accordeeren.

16 1804. J. SIBÈRQ.

Op 20 Blaart 1804 is ter zake nader bepaald, »dat de Sp" % waarmede de prys van ieder pikol koffy en de Vs ^V^ van ieder pikol suiker by besluit dezer regeering van den V^^ dezer is verhoogd, voor eerst en tot nader goedvinden zullen kunnen worden voldaan in papieren van credit, be- reekend de effectieve Spaansche mat tegens Sp° 1 ^s in papieren geld".

Op 23 Maart 1804 is met 25 pet. verhoogd de prijs van katoenen garen, indigo, kruidnagelen, foelij, noten-muskaat, sapanhout, kurkuma en kampher, » Ie voldoen half in contanten »en voor de weder helft in papieren van credit".

Op 10 April 1804 is de prijs van Jakatrasche en Cheribonsche koffij bepaald op 15 Spaansche dollars «effective" per pikol, omdat beide soorten van gelijke kwaliteit waren geworden, terwijl vroeger Cheribonsche koffij 2 Spaansche dollars per pikol meer had gegolden. Op 17 Mei 1804 is besloten:

Uit aanmerking, dat het aan handen zynde gering restant producten en voornamentlyk van koffy niet toereikt om te continueeren met de by besluit dezer regeering van den 21^ October 1803 gemaakte verdeeling der ladingen op de helvt in koffy, een vierde gedeelte in peper en het overige een vierde gedeelte in suiker, zo is goedgevonden met alteratie van het voorschreeven besluit te bepalen, dat de reques- tranten (^) zich zullen moeten vergenoegen met derzelver ladingen te ontvangen voor de eene helvt in koffy tegens de gewone pryzen en voor de weder helvt in poeder-suiker, eerste en tweede soort, tegens betaling voor:

de Japarasche suiker, eerte soort rd* G : 52

» » » tweede » • 5 : 32

de Javasche suiker, eerste soort • 6:8

n n n twcode » » 5:8

ieder pikol, zullende ieder ton worden bereekend op 1 2 pikols koffy tegens 16 pikols suiker:

(*) ICenige Amerikaausche gezagvoerders.

Iè04. J. SIBERG. 17

dat om de requestrantea eenigermate te gemoed te komen in het gemis van voordeeliger conditien en om dezelven in staal te stellen hunner overblyvende fondsen te hesteeden, alleen voor dit maal en zonder eenige consecpientie voor den aanstaande de foely, noten-muscaten, katoene garen, indigo, sappanhout, curcuma en wesmeer aan hun zullen worden argestaan voor 20 pet. minder, als waar op de pryzen van die producten zyn gesteld hy besluit dezer regeering van den eersten Maart dezes jaars;

dat, uit aanmerking van de praeferentie, welke moet worden toegekend aan scheepen, welke contanten mede brengen, het eerst en by voorkeuze zullen worden beladen de scheepen Amerika enz.:

dat wyders de capitain Henry Lelar, voerende het Ame- rikaansch schip, Amerika, die, zo door het mede neemen van passagiers, als het overbrengen van dépêches, dadelyk zyne bereidwilligheid en toegenegenheid voor de Bataafsche natie heeft getoond, boven alle de andere requestranten uit de overblyvende restanten zal worden gefavoriseerd, overeen- komstig het daartoe door deze regeering genomen besluit op den 28*^ Februarj' dezes lopenden jaars.

1 Maart. Bepaling^ dal een militair, ^inlands kind** zijnde, niet in aanmerking kwam voor toekenning van gagemenl.

In de resolutien der Indische Regering van t Maart 1804 wordt deze bepaling genoemd eene » statutaire wet*', zonder opgave echter van de resolutie, waarbij die wet is ingevoerd. Zij was derhalve ouder dan genoemde datum.

1 Maart. Verbod tegen nitvoer van arak.

Op 12 Junij 1804 is dit verbod ingetrokken, «wyldeCom- ^pagnie thans weder va» arak is voorzien**.

rLAIAAT-BOEM DEEL XIT. 2

IS Ifaflrt. Yoox^ohtifl wpms de bfitfJing van de be- lasting Qp hel ^kdUen van varkens.

Pe ges^s^eptlyke Chineescl^e slagters en verkopers van varj^^ps zich by requeste bezwaarii hel^hende over de vor- ^e^ifi^ van ^en pachter van het slachten van varkens, dal de yerpi|(cht^ gerec^fighei)) aqin ben^ zoude moeten worden vol- daan ^^y |n koffiT ge^ en halv ijx papieren van credit, met verzoek om te mogen volstaan met de voldoening dezer ge- ^ispllti^}ie^.d gehAel in papieren van credit, even zo als de pa.chter ^^^j w.^jj^ zyn pachtschat in papieren geld betaald, zQ i§ goe^gevQjodejti ep yerstaan te verklaren, dat de pachter zich zal moeten te vrede houden met de voldoening in pa- pi^^l'en van credit, zocjra 4e verschuldigde gerechtigheid het ^,e(][ragen van een ryksdsialder sifrpa^seert, en dat hy daar eii tegen in kpper geld zal mqeten wor4en betaald, wanneer de opgenielde gerechtigheid npg geen ryk$4aalder beloopt.

1^ Afaart. Pfadere bepaling nopen» de wapenen, enz. van overleden officieren.

Vendumeesteren verzogt hebbende om, ter vermyding van disputen met de boofd-oflicieren van het giiarnisoen, gein- formeerd te mogen worden, of en in hoe verre als nog moest blyven stand grypen de gemaakte bepaling by besluit dezer regeering van den W* Maart 1801, dat de wapens, equi- page- en monteering-stukken van officiereu, welke alhier komen te overlyden, voor de getaxeerde waarde zullen moeten worden overgegeeven aan de corpsen, waar onder zodanige officieren zyn bescheiden geweest, zonder dat die op publieke vendutien zullen mogen worden verkogt, en of deze order ook konde worden geêxtendeerd tot huismeubelen, slaven, etc., aan sterf boedels van officieren gehorende, welke, volgens ingekomen informatien by vendumeesteren, op Weltevreeden geji^ h^ten huunis bemoeienis pul^ljek by den opslag wierden verkogt, zo is goedgevopden en verstaan de gemelde bepaling

1804. il. SIBERQ. }9

als nog te laten standhouden en de wapens, equipag^- eo monterii^-stukken Tan officieren, welke alhier kornet te oYerlyden. te laten taxeeren door de gezwoore taxateurs der losse goederen, mitsgaders voor de getaxeerde waarde te laten ovei^eeyen aap de corpsen, waar onder zodaiuge officieren zyn bescheiden geweest, zonder dat die op publieke vendu- tien zullen mogen worden verkogt, doch daarentegen ten scberpsten te interdiceeren het houden van publieke vendu- tien op Weltevreeden buiten bemoeienis van vendumeesteren of wie daartoe anders zyn gequalificeerd, als ook het verkopen op een gelyke, wederrechtelyke wyze van meubilaire goederen, slaven, enz. uit nalatenschappen van overleeden officieren, sub poene, dat by ontdekking hiervan zal worden verbeurd de meerder verkogte goederen, te voldoen door die geene, welke de vendutien zullen hebben gedirigeert of op wiens lasl dezelve gehouden zyn, ten behoeve de eene helvtvoorde diacony armen en de wederlielvt voor den aanbaalder.

13 Haart. Schulden van bovenlandsclie regenten.

b goedgevonden en verstaan aanleekening te houden, dat het accresseeren der schulden van sommige regenten voor- namentlyk te attribueeren is aan den interest op de door hun aan de Compagnie verschuldigde capitalen en dat alleen een loeneemend gewasch en opulente leverantie dezelven zal kiinnen in staat stellen om die schulden langzamerhand te verevenen.

De prodoclie van de Jakatrasche en Preanger bovenlanden had in 1803 bedragen: 45919 pikols koffy, 500 « kurkuma,

4 ' peper, 191 ponden kardamon, •nevens een parthy niet gesorteerde indigo en katoene garens*'. Aan den Resident U lllienboii lieluigd»e de Regering op 15

iO 1804. J. SIBËRÓ.

Maart 1804 haar genoegen »over de successive gedane, aan- zienlyke aanplanting van I400t40 kofly-boompjes, alle in ge- regelde en wel aangelegde tuinen, en het blyde vooruitzicht, dat men by een goede bewerking op een opulent en inzaam daarvan heeft, alles in weerwil van de door de vorsten aan- gewende, doch door zyn Edele gelukkig afgekeurde pogingen om die aanplanting tegen te gaan'*.

Eveneens kreeg die Resident eene tevredenheids-betuiging «over de geprojecteerde aanplanting in het najaar van 1805 en het voorjaar van 1804 van 504!200 jonge koffy-boompjes" en werd goedgevonden >»den uitslag te blyven afwachten van het door zyn Edele aan de beide sulthans gedaan verzoek om de nodige orders af te zenden aan hunne hoofden ten einde dit werk in tyds voortgang te doen neemen en de billyke verwachting, dat sulthan Suppoe, even als sulthan Anuni, daartoe zal kunnen worden geanimeert".

De Regering keurde ook goed: 1 ° de order van de jonge koffy-boompjes op geenen minderen afstand van elkander dan zes voeten in het vierkant te planten, gelyk mede om de boompjes in de nieuwe tuinen in rechte leineu op zeven voeten, zo in lengte, als breedte, te planten: 2" de schikkingen met de r^ksbestuurders van de bei«]e sulthans ter voorkooming, dat de opzienders der kofly plantagies zich geene slechte praclyken of knevelaryen veroorloven, ten einde het geringe voordeel, dat de in- lander nu reeds by de culture en de leverantie van kofly geniet, daar door niet nog meer verminderd worde: 3^ dat, by de uitbreiding van alle andere cultures in des sulthans landen, die van de ryst altyd in het oog zal dienen te worden gehouden; 4" af te zien van hel weder invoeren der peeper culture in de Paracoewoe, byzonder daar den inzaam niets meer betekend en de aaukweeking van dit product strekken zoude tot nadeel van de koffy-teelt; S^ af te zien van den inkoop van indigo en katoene garens

1804. J SIBERQ. 21

in de landen van de vorsten hoven de verplichte leverantie tegens de daar voor gestelde, verhoogde inkoo|)s-pryzen naar evenredigtieid van het foumissement door de regenten in de Jaccatra^che bovenlanden, Welke van de leverantie zyn geêxcuseert;

»i- zich voldaan te houden met de gegeeven eiucidatie, hoe- danig het eigentlyk is gelegen met de inkopen van indigo eo kattoene garens door de opgezetenen uit de Jacca- trasche bovenlanden in het Cheribonsche gebied;

7" het introduceeren van de eoffy-culture in het prinsdom <ial>ang en het aanplanten aldaar van 150810 jonge koffy- boompjes en dat dezelve, niet alleen wel aangelegd, maar <K>k behoorlyk onderhouden zyn bevonden, gelyk mede over de voorgenomen, nadere aanplanting in het najaar van 1803 en het voorjaar van 1804 in dat prinsdom van byna nog 170000 boompjes op eenen regulieren voet en het gelukkig succes van deze yverige pogingen voor 'smaat- scliappys belangens te blyven afwachten, met de hoop, dat hier door zal mogen worden bereikt het oogmerk tot eene verdere uitbreiding der kofTy-culture in dat landschap en om de aanplanting te brengen op de gecalculeerde agt a tien maal hondert duizend koffy-boompjes.

16 Maart. Uitspraak in een conflici lusschen den Uoogen Raad van jnstilie van Nedcrlandsch-Indië en den Raad van justitie te Samarang.

Begreepen zynde, dat, ofschoon de Raad van justitie te Sauiarang geen opening had gegeeven van de reedenen, waarom fs nihil had verleend op het request van den scheeps-doctor, (lliristiaan Jenckel, zulks aan den hoogen Raad alhier geen rcirt gaf om die zaak van den competenten rechter af te trekken, maar hun eerste plicht geweest was daar na alvorens

»iiderzoek te doen, alzo geen hooggeregtshoi behoort te han- delen op gissingen, zo is mitsdien goedgevonden en verstaan iien voornoemden hoogen Raad van justitie de bevreemding

22 1804. J. SIBERQ.

defeser regeering ie kennen te geeven over deszelrs almsiv begrip, ate of hun achtbaaren ter zaake tan het Terleend ttihü op het aan den justitieelen Raad te Samarang gepraes: senteerd request door den gemelden Jenckel zouden zyn ver- plicht geworden denzelven Jenckel met zyne vermeende actie tegens den heer Java's gouverneur, Nicolaus Engelhard, voor hunne rechtbank te admitteeren en zich zyne zaak aan te trekken, daar op goede gronden door den voormblden jnsli- tieelen Raad te Samarang aldus is en niet anders heeft kunnen worden gedisponeerd, onder verklaring, dat de gemelde jus- titieele Raad in de eerste instantie is de eenige competente rechter van den heer Java's gouverneur en dat derhalven de meermaals genoemde Jenckel, indien hy eenige actie iegenü; zyn Edele vermeend te hebben, daarmede word overgewezen aan den Raad van justitie te Samarang.

20 MaarL Machtiging op het coUegie mn Scliepeneti: V naar jaarlijksche gewoonte eene halve maand huis- huur te heffen ten behoeve van de stads-kas; 2^ voor rekening van de stads-kas de huizen in dv stad, Zuider voorstad en Chineesche kamp te laten nummeren en ieder blok door i^geletterde^ bordjes aan de hoeken van straten^ enz, aan te wijzen.

20 Maart, \erhoogittg van den prijs van arak. enz.

Is goedgevonden en verstaan den prys van de arak te ver- hogen en provisioneel te bepafen op r yksdaaiders 40, papieren geld, de legger tweede of Conr{)agnie's zoorl, met last aan den eapttein der Chineesche natie te zorgen, dat de aanlianden zynée arak voor dien prys in 's Conipagaie's pakhuizen word overgebragt en by verdere benodigtheid aan de Compagnie hy praeferentie daarvoor worde geleverd: voorts de onde order operichtelyh de maandetyksche leverantie door de arakbranders van» afaik in het provisie^magazyo te renoveerew en weder in werking te brengen.

1804. J. StBCRQ. ii

~ Mdarl. VcrhöOffinfj van ha htm der prauw-boerHeH te Bniüvia^ enz.

Hel collegie Tan Schepenen dezer stad opgegeeven hebbende de middelen, die na het inzien van hun Eerwaahien best zouden kunnen worden geamplecteerd om te Toorzien in de infonrenienten van bet prauivteer ter erlangtng van het be- nodigt getal los-vaartuigen, zo is, in aanmèrkiiig genomeb, dat een verhoging van de helft of een derde in eens wat veel is, goedgevonden en verstaan bet salaris der prauw vderders voor de varende prauwen met V'4 ^^ verhogefa, doch stil of ledig leggende te lalen op den praesenten voet; en ten einde dé verdioide vrachtgelden behoorlyk worden voldaan, nog tebe- [laleo. dat het hoofd der prauw-voerders of by deszelvs absentie iemand van zynentweegen aan bet veer zal moeten vaceerèn tot de ontvangst der prauw-loonen, welke by bet bestelleri der vaartuigen dadelyk zullen moeten worden vddaan, en om deze vrachtgelden na den gepresteerden dièrist der vaarluiged weder aan de voerdeht der pranwen te verantwoordeii.

Deze verhooging werd toegestaan »uit hoofde van den •duren tyd".

25 Maart. AanslcÜimj van een drossaard der Èaiaviasche ommelanden en van een hoofd'sciwui der slad Èalavia.

Dè heer Gouverüèur GeAèraal te kennen gegeeven hebberidtè, dat de heer Raad exlra-M^dinair van Indiè èn praiesidënt vari hc( èoüegfe van Scheepenen dezer stad, Jacobus Martïnus Raljee, aan zyA Eddbëid tiad betoogd, dat dé bezrgbeeden vaifi' den drossaard dei* stad 6n oiiiinelandeh van fiatavia van dien werkzaamen omslag Wai^en, dat de waariïeeming vah dit ariibï! niet langer aan één perzoon konde worden o'i)gedi-a'gen zóndéi^ praejudicie van de jiiétitie, alsmede dat! hel algemeen belaW^ ten Üoogstén daai^ah geléeg'éii is, ddü Aë oïïidét van justitie vai de stad voöt d!é rilsi, góéde oi^deré en' veüigbeid waatt

S4 1804. J SIBERQ.

en dat hy de wetten uiaincteneerd, dog om zulks te kunnen doen die oiBcier ook met meer pouvoir gemunieerd en niet onder een ander gesubordineerd behoort te weezen, hetgeen van dat gevolg is^ dat, al wil dezelve vigileeren zulks niet na vereisch kan doen, doordien het dikwyls gebeurt, dat, wanneer de schout na een gepleegde niesuse den een of anderen by hem ontbied, tot antwoord bekomt: » indien de schout niy spreeken wil, kan hy zelvs komen", en gelyke onaangenaanie boodschappen meer; zelvs hadden onberedeneerde perzonen hem by een substitut vergeleken, waardoor de ambitie word be- nomen en mismoedigheid te weege brengt; dat hier nog bygevoegd de onverschillige handelwyze van den drossaard omtrent den schout, waar over dezelve te meermalen aan den praesident van Schepenen zig heeft beklaagd, het dan van zelvs spreekt, dat zo iemand allen iever moet verliezen en dus iemand, die de bekwaamheid en vereischtens bezit om het ambt van schout na behooren te kunnen waarneemen, zig daar toe niet zal laaten employeeren, en dat dierbalven ver- zogt, dat mits het plaats gehad hebbende overlyden van den drossaard, M^ Johannes Godfried Helmcke, in dezen de nodige voorzieningen mogten worden daar gesteld met wederom twee officieren, geheel onafhangelyk van elkander, aan te stellen, den een over de stad en de voorstad en den ander over de ommelanden ; waarop gedelibereert en in aanmerking genomen zynde, dat, zo wel uithoofde van het door weimeiden praesident van Scheepenen geallegeerde, als dat ten hoogsten daaman gelegen legt, dat alle de in de stad ingesloopen misbruiken en desorders ter YiK)rkoming van ergere gevolgen worden tegengegaan en daar in niet kan worden voorzien dan mei het ambt van drossaard, zo als dat tlians is, te schiften en weder twee officieren van justitie, als bevorens heeft plaats gehad, aan te stellen; dal door heeren Commis- sarissen Generaal voor het ambt van drossaard is bepaald geweest een Iractement van ryksdaalders 14400 in het jaar en voor dat van schout ryksdaalders 3000 or te zamen ryks- daalders 17400 en dus daar uit toereikende tractementen voor

1804. J. SIBERG. 25

beide de officieren kunnen worden gevonden en het zeive voor den drossaard bepaald zoude kunnen worden op ryks- daalders 9000 in het jaar of ryksdaalders 825 ter maand en dal voor den officier van de stad, die onder de benaming van hoofdschout en met den rang naast den geconmiitteerde tot ea' over de zaken van den inlander of den sabandhaar zoude kunnen worden aangesteld, op ryksdaalders 7500 in het jaar of ryksdaalders 625 ter maand, en dal dan een ieder gehouden zal weezen zyu eigen laslen en ongelden te dragen, als mede hel bevorens voor den drossaard bepaald geweest zynde ambtgeld van ryksdaaMera 1600 door hun beiden zal moeten gefourneert, als ryksdaalders 1000 door den drossaard en ryksdaalders 600 door den hoofdschout; zo is dien conform, met alteratie van de door heeren Com- missarissen Generaal in den jare 1798 (') gemaakte bepaling, dat de |iOsten van bailluw der stad en drossaard van de om- melanden van Batavia door een en dezelvde perzoon zullen moeten worden bekleed onder den lilul van drossaard van de stad en ommelanden van Batavia, goedgevonden en verstaan hel ambt van drossaard der stad en onnuelandeu van Batavia te schiften ea voortaan te laten fungeeren:

een drossaird der Bataviasche onmielanden op een tracte- ment van ryksdaalders 825 ter maand;

een hoofdsckout der stad Batavia, rang hebbende naast den sabandhaar of de gecommitteerde tol en over de zaken van den i:ilander, op een traclement van ryksdaaldei*s 625 ter maand zonder meer,

en waar uit een ieder zyn eigen laslen en ongelden zal moeten dragen, gelyk ook de gemelde dienaaren door deze schikking komen te treeden in de excercitie hunner ambten, even als voor de combinatie der posten van bailluw der stad en drossaard der ommelanden van Batavia plaats vond, dat is, de eerste eeniglyk als drossaard der Bataviasche ommelanden en de tweede als hoofdschout der slad Batavia;

{') Tco rechte up 50 üccember 1797.

S6 1804. J. SlBÉf^Ö.

voorts dan de gemelde ambtenaaren op Ie ieggen een jaar- iyksch foami^emetit tËn ambtgeld van t-yk^daalders 1000 en ryksdaaldei's 600, respective, te Tinden uit de boetens, breaken en eenige andere kleine revenuen, die niet ingetrokken, maar aan hun gelaaten zyn ; en eindelyk bet coUegie tan Scheepenen te demandeeren voor de viK)rnoemde dienaren de nodige instructien te ontwerpen en ter approbatie by deze regeering over te brengen.

27 Hdart. Verstrekking tegen inkoops^prijs van kruit en kogels aan de regenteti van Galoeh *iot defen^ •tegens de zeerovers^'.

Deze bijzonderheid wordt hier vermeld wegens de merk- waa^ige overweging, waarom de verstrekking door de Indische Regering werd toegestaan, namelijk: »uit hoofde dezelve •strekken zal tot verdediging van landschappen, alwaar de «meeste indigo en kappas in voldoening der verschuldigde «contingenten word aangekweekt".

27 Maart. Instructie voor den drossaard der Bataviasche ommelanden.

Als zoodanig zoude weder gelden het bepaalde bij de Sta- tuten van Batavia, onder het hoofd Landdrost (').

27 Maart, instructie voor den hoofd-schout der stad Batavia.

Art. 1 . Het ambt van schout der stad'Batavia, ondergeschikt onder den drossaard, ingetrokken en deese beyde |>osten weer van elkauderen gesepareerd en dienvolgende een hoofd-schout onder toevoeging van den rang van opperkoopman naast den gecommitteerde tol en over de zaaken van den inlander ofte sabandhaar aangesteld zynde om met des te meer naauw-

(') Deel IX, bladz. 64-66.

1804. J. SIBER6. tl

keurigheid de gnede order en rust binnen de stad BdUCvia eo Zolder voorstad te kunnen conseneefen en gsde sluad en tegens alle misdryven te kunnen waaken.

Art 2. Zo is de plicht van hem, hoofd-schout, om per- manent in de stad te moeten wooneti, zonder zig daaruit *s nachts te mogen hegeeven, buiten daartoe verkreegeu spe- ciaale permissie van den heer praesident van het coUegie van beereu Scheepenen deezer stad: en denzelven v«^ord opgedraagen de nitoetfening van al dat geen, hetwelk voor deezen aan den dienst van baillluw is geaccrocheert gev^eést, ziiflende hy, hoofd-sehouf, in de stad eU Zuider voorstafd aUes moeten in acht neemen en observeeren, wat de liallHuw voor deezen gehouden en verpligt is geweest te Uioeteh dom.

Art. 3. En ten eynde hy in staat zonde weezen deezen zynen post met de vefeyschte naauwkearigheid waar te neemen, zal hy onder zig hebben een substituyt, zo als de bailliuw steeds gehad heeft, en ook het voor denzelven bepaald geweest zynde getal kaffers of inlandsche dienaaren, waar van hy 'er altyd eenige de wacht zal moeten laaten houden voor zyn huys in een daartoe opgeslaage, bamboese poiidok en ook een a twee, die hem iiytgaande zullen moeten vergezellen.

Art 4. Deeze substituyt zal hem dagelyks des lUol'gens vroeg en zo diktrils, als dit anders nodig zal Weezen, een distinct mondelyk rapport moeten komen doen van al bet geen 'er is voorgevallen, ten eynde daarna de nodige maat- regalen te neemen en dezelve Ier uytvoer te doen brengen.

Art. 5. De hoofd-schout zal wordeu vootzien van eéik beboortyke acte ofte commissie, die hy, zo aan derr hoogeti Raad vafU justitie van If ederlandsch-lndfë, als aan het collegiè van beeren Scheepenen deezer stad zal moeten preseMeeren oUi geregistreerd te worden, even en in diervoegen, als zulxoUï- trend de actens der overige officieren van justitie tot hier toe hy die collegies in gebroik is geweest en nog geobserveerd word; en buyteB dien zal hy by de aanvaarding van deezen zyaten post den bier agtervolgenden eed, voor hem beraaimd, prae^leereil* moeten.

28 1804. J. SIBERQ.

Art. 6. Op alle roldaagen, die liy het collegic van heereu $chee|)eDeu deezer stad worden gehouden, zal hy zig op het sladhuys ter vergaaderzaal moeten laaten vinden, zitting hebbende naast den drost; en, wanneer de drossaard eenige processen ter i*olle heeft en in dezelve daarby niet kan ad- sisteeren, zal hy, zonder dat het nodig zal weezen, dal hy daar toe eene byzondere procuratie produceert, zyne zaaken daarop moeten waarneemen, op gelyke wyze als hy, drossaard, daarby teegenswoordig, gedaan zonde hebben.

Art. 7. Wanneer 'er crimineele vonnissen worden ge- excuteerd, zal hy daarby ook steeds teegenwoordig moeten weesen om dezelve te laaten excuteeren, na alvoorens ge- zorgd te hebben voor de nodige arrangementen, voor zo verre die hem concerneerende zyn.

Art. 8. Dewyl onder de jurisdictie vap den hoofd-schout weinige crimineele proceduures voorvaUen en daar en tegen de di'ossaard der Bataviasche ommelanden met crimineele proceduures overlaaden kan worden, zo zal het den heer praesident en het coUegie van heeren Scheepenen vry staan omme, in cas van te meenigvuldige beezigheeden van den drossaard, eenige proceduures van den laatstgemelden officier aan den hoofd-schout op te draagen.

Art. 9. En op dat hy volkomen beantwoorde aan het heylzaam oogmerk, met zyn aanstelling bedoeld, zal hy niet alleen moeten zorgen eene goede secreete correspondentie, zo binnen als buiten de stad te hebben om langs dien weg steeds kennis te draagen van al, het geen 'er voorvalt, en alle ongereegeldheeden, en misdryven te kunnen teegen gaan en doen straffen, maar ook verpligt weezen om tweemaal 's weeks in perzoon de onderscheiden publiquc plaatsen, graften en slraaten te bezoeken en doorkruyssen, ten einde de goede order te mainclineeren en, zo voor de rust, alsook voor de zindelykheid van de stad te waaken en op alles goede ordres te stellen en die te doen naarkomen.

Art. 1 0. Voorts word hem, hoofd-schout, ook aanl)evoolen omme te zorgen, dat het besluit hunner hoog Ëdelheedens

1804. J. SIBÊRÖ. 29

Je faooge ludiasche Regeering de dato ^0^^ Juny 1792 (waai by de eigenaaren der huysen in de stad, welke onbewoond zyn, gelast worden om hunne buysen tweemaal 's weeks, Diiigsdag en Vrydag, 's morgens yan zes nuren tot *s avonds ^es uuren te laaten openen om de doorspoeling der verse lugt in dezelve te bevorderen, op verbeurte van een maand huyshunr door den geenen, die daarinue nalatig zal worden bevonden, en zulks ter taxatie van hel coUegie van heeren Scheepenen de eeue helft voor den toenmaligen bailliuw, thans hoi>rd-schout, en de andere helft ten behoeve van stads cassa) ( ') op het stiptsfen, zonder de minste conniventie, word nage- komen, agtervolgd en ter uitvoer gebragt.

Art. 11. Ook word hem ten ernstigsten verbooden eeuige giften en gaven te neemen van de respeclive pachters, hunne meede standers of !K)rgen en tevens gelast aan dezelve zo wel als aan alle andere ingezeetenen de verzogte adsistentie van de justitie de facto te verleenen, zo dikwils die van hem gevraagd zal worden, zonder daar voor iets te mogen prae- lendeeren.

Art 12. Inzelvervoegen word hem ook wel uitdrukkelyk geinterdiceerd om in eenige zaaken te composeeren, gelyk ook het neemen van eenige boelens dan alleen overeenkomstig 'slands wetten.

Art. 13. Van al, hetgeen 'er verders in zyn dienst mogt voorvallen, zal hy een pertinent journaal moeten houden om hetzelve, zo dikwils hel door het collegie van heeren Scheepenen zal worden gerequireerd, te kunnen overgeeven.

Art. 14. En zal hy voorts in het generaal zorgvuldig moeten toezien en vigileeren, dat alle de wetten en beveelen, door de hooge overheid gegeven en gesteld of nog te geeven of te stellen, stiplelyk en zonder eenige afwyking werden naargekomen en agtervolgd en dus alle overtreeders van dezehren zonder eenig aanzien van perzoon of eenige conni- ventie werden agterhaald en haare C/ondigne straf erlangen.

(*) D«H \1. bladz. 452.

50 1B04. J. SlBERfi.

Art. 15. Laatstelyk zal hy zig meede hiebbefi te gedraageB ep te regiileeren na de in de statuteii, onder den titul : officieren yan justitie in 't gemeen, nevens hunne onderhorige gerechts- dienaars, zig bevindende instructie.

Eed voor den hoofd-schout der stad Batavia,

Ik beloov en zweere, dat ik het Bataafsche volk, den Asia- tischen Raad, mitsgaders den heer Gouverneur Generaal en de Raaden van Indien^ item den hoogen Raad van justitie van Nederlands-lndiê en het collegie van beeren Scheepenen dezer stad gebouw en getrouw zal weezen; dat ik de post van hoofd-schout der stad Batavia opregtelyk bedienen en naar niyn uytei*sle vermogen waaken zal, dat 's lands wetten en beveelen in de stad en Zuider voorstad sliptelyk zonder aanzien van perzoonen worden naargekomen en dat niemand by nacht ofte by dag eenig overlast of geweld geschied, alles overeenkomstig myne instructie ; en dat ik niy wyders zodanig zal gedraagen, als een vroom en oprecht officier van justitie en hoofd-schout toestaat ende betaamd.

Zo waarlyk heipe my God AlmagtigI

Hel ambt van schout der stad Batavia werd te gelijkertijd als vervallen beschouwd.

27 Uuitt

S Aprif"

Gangbaar verklaring van zekere brieven van credit.

De hooge regeering dezer landen in dato 17 Augustus 1802 besloten hebbende om te laaien aanmaken brieven van credit van drie ryksdaalders, twee ryksdaalders en een ryks- daalder, om te dienen tot inwisseling der door ouderdom inacceptabel geworden zynde, rouleerende credit-papieres, en dttzelve tot een bedragen van rd* 29926 te zamen in gereel- \md gebragt zynde, zo is bet, dat die brieven van credit hy diezea worden gangbaar verklaard en dajU*van aan elk en een iegelyk word kennis gegeeven, met bekendmaking tevens, dat dezelve zyn gedagteekend den 17'" Augustus 1802 en

18G4. J. SiBERd

51

oTereenkoiBslig het gemeld besluit en de op den 7"" December 1803S eo ll«» Qclober 1803 daarm gemaakte alteratien onder- teekend zyn geworden, als:

die Tan een ryksdaalder, genjerkt L" A en genommert van 1 tot 11000, van n" 1 tot 4QD0 door den opperkoopman ao opperhoofd over het generale tractements-coinptoir, Egbert Simons Smit, den koopman en vendunieesler, Gerrit Drost, den onderkoopman en administrateur in de Weslzydsche ne- gotie-pakhuizen, Gualterus Petrus Theodorus van Rossum, en in margine voor gezien door den heer Raad extra-ordinair, Wouter Hendrik van Ysseldyk: van n^ 4001 tot 7000 door den opperkoopman en boekhouder generaal. Jan Jacob Vogelaar, den koopman en administrateur in den medicinalen winkel, Izaac de Raath, den ondwkoopman, Dirk Sinion Smit, en in luargine voor gezien door den heer Raad extra-ordinair, Johan Hendrik Holle; van n« 7001 tot 11000 gedeeltelyk door wylen den opperkoopman en eersten commies in de arthillery- magazynen, Comelis Josi, en gedeeltelyk door den opperkoopman en administrateur in de amphiow-directie, Jacobqs Theo- dorus Reynst, den koopman en administrateur in het kleede- pakhüis, Pieter Franciscus Overbeek, wylen den onderjipopman en tweeden commi^ in de ar^hillery-m^gazynen, ^ohannes Aothony Loo, en in margine voor gezien door den l^eer ge- assumeerd Raad extra-ordinair, Pieter Walbeeck;

(lie van twee ryksd^flJders, gemerkt L" B en genommert van 1 tot 4995, dpor den oppwkoppww 9P 3aband|ia,^r en licentmeester, Jacob Andries van Braam, den opperkoppnw» en visitateur-generaal, Gysbertus Henricus de Witt, den opder- kooppaan en administrateur in het provisie-magazyn, Gerrjt Willem Casimier van Motman, en in margine vopr gezien door den heer Raad-ordinair, M»^ Cornelis Adrianus Canter Yisscher;

die van drie ryksdaald^rs, gemerkt L« C en genpmmert m J lQ^2?8,0, door den eersten ppperkoopmap deskasleels, Jobaiifles Eljenho)^, dpn l^,oopn)A^ eq kassier va^i de ^mphjpen- «lirectie, Nicolaas M^^jtcus Marth^eze, dw onf}erkoppn]aft ei|

Sï 1Ö04. J. ÖIBÈRÖ.

scriba van de hospitalen, Paul Francken, en in margine Toor gezien door den heer Raad-ordinair, Willem Vincent Helvetins van Riemsdyk.

En opdat een ieder hierran kennisse erlange, zal deze worden gepubliceerd en, zo wel in de Nedei*duitsche, als in de gewone inlandsche en Chineesche taaien worden geaSigeert ter plaatze, daar men gewoon is publicatien en aifixien te doen.

Dit papieren geld was aan de eene zijde zwart, aan de andere rood gestempeld.

Volgens de resolutien van de Indische Regering van 8 Mei 1804 bedroeg toenmaals «bet verschil tusschen het papieren geld van Batavia en dat van de Kaap de Goede Hoop niet meer dan 12^3 percent*', ten nadeele van het Bataviasche.

i) April. Weigering van het vertalen der resolutien van BoedelmeeMeren in de Maleische taal.

Boedelmeesteren der Chineesche en andere sterrhuizen ver- zoek gedaan hebbende, dat deze regeering zoude gelieven te agreëeren derzelver op den 3**" dezer lopende maand genomen dispositie om hunne resolutien, ter vermyding van anders te voorziene onaangenaamheden, in de Maleidsche taal te doen overzetten en om de kosten daarvan te mogen foumeeren uit het fonds van overgewonnen renten, zo is, uit aanmerking, dat dit collegie nu omtrend twee hondert jaren op den presenten voet is werkzaam geweest, zonder dat ooit over dies hande- lingen eenige reflexien van eenige aangelegenheid zyn kunnen worden gemaakt, goedgevonden en verslaan het voornoemd collegie van Boedelmeesteren te kennen te geeven, dat deze kosten kunnen worden verniyd, wanneer aan de inlandsche leden den korten inhoud der resolutien, voor derzelver ondertekening, op eene duidelyke wyze in het Maleidsch word voorgehouden en dat op grond van deze consideratie hunne genomen dispositie word gedisapprobeerd, gelyk dezelve gedisapprobeerd word by dezen, onder aanmerking, dat de

Ié04. J. èlBÊRd. i%

Chüieescbe leeden met even zoveel regt eene overzetting der resdatien in de Ghineesche taal zouden kunnen verlangen, wanneer men aan diergelyke vorderingen wilde toegeeven.

10 April. Maatregelen Ier bevordering van rust en ffeUigheid in de Chmeesche kamp te Batavia.

De heer Raad extra-ordinair, Jacobus Martinus Baljee, heeft in zyn Ëdde qualiteit van president van het collegie van Scheepenen dezer stad aan de vergadering gecommuniceerd, dat, niet tegenstaande alle de op last van zyn Edele gebruikte voorzoiigen en in het werk gestelde middelen om de veilig- heid in de Ghineesche campong te bevorderen en het pleegen Tan baldadigheeden t^en te gaan door inzonderheid met hekken te laten afsluiten de veele dwars-straaten en gangen in de gemelde campong, welke nergens anders toe dienen dan tot een schuilplaats voor kwaad volk, dezen morgen by zyn Edele rapport ontvangen was van een in den nagt be- vorens in de voornoemde campong geperpetreerde moord; dat de capitéin der Ghineesche natie. Gouw Tjansie, by die gdeegenheid aan hem, heer president, had ter kennis gebragt de toeneemende onveiligheid in de gedagte campong en dat op Patuakan en nog een andere plaats zig eenige personen des avonds vermomd attroupeerden, welke niet anders als van de heillooste voomeemens voor de algemeene rust konden worden verdagt gehouden; dat zyn Edele zig dierhalven tot mainüen van de justitie en onderhouding van de goede order verpligt gevonden had last te geeven aan den voornoemden capitéin Ghinees om de opgemelde, gemaskerde personen op te vatten, met volle authorisatie om by het ontmoeten van de minste feitelyke resistentie geweld te gebruiken en zig, d» noods, van die personen levendig of dood te verzekeren; en eindelyk, dat zyn Edele den drossaard der Bataviasche ommelanden. Jan Michiel van Beusechem, tevens had aanbe- volen den meermeiden capitéin der Ghineesche natie in dezen de behulpzame hand te bieden, van welk een en ander op

rtAKAAT-BOEt WEL XIV. 3

54 1Ö04. J. SIÖERQ.

het verlangen van w^elgemelden heer Baljee goedgevonden en verstaan is deze aanteekening te houden en de voorschreeven gestelde orders te approbeeren.

24 April. Verbod tegen het verkoopen in warang^s en langs den weg onder kerk-tijd.

De pachter van de groente kramen en virinkels te kennen gegeeven hebbende, dat door den hoofdschout deezer stad alle verkoop in warongs en by den weg op Zon- en Woens- dagen en alle andere tyden, wanneer er kerk gehouden word, tot zyn suppliants merkelyke schade word geweerd, met ver- zoek, dat hierin zoude mogen worden voorzien; zo is goed- gevonden en verslaan voor eerst en tot de nadere dispositie deezer regeering het verkopen in warongs en by den weg op Zon- en feestdagen toe te staan, dog niet onder kerk tyd, het welk, als van ouds, blyft geinterdiceerd.

24 April. Toekenning aan de gecommitteerden bij de groote geldkamer te Batavia van een verhoogd^ maan- delijksch i^douceur*\

De heer directeur generaal overgegeeven hebbende een adres van de kasteels opperkooplieden, dienende ten betooge van de moeielykheid om zedert den beganen diefstal van een zak met 1000 ryksdaalders perzonen fe vinden, welke ge- negen zyn de post van gecommitteerde in de groote geld- kamer te ambieeren onder het gering extra genot van ryks- daalders 10,24 s'maands, met verzoek, dat hetzelve zoude mogen worden verhoogd naar evenredigheid van de aan die post geaccrocheerdc verantwoording en werkzaamheden, zo is goedgevonden en verstaan aan de presente gecommitteerdens in de groote geldkamer en hunne successeuren in der tyd toe te leggen een extra douceur van ryksdaalders 20 ter maand, in steede van ryksdaalders 10,24, welke zy tot na toe genoten hebben.

1804. J. StBËRG. 35

^ April. Slaking van den verkoop van rijst van Regeringswege.

Vermits de vaart yan en naar Java weder open is en men dierhalven niet twijfelen mag, dat de ryst in genoegzame hoeveelheden alhier zal worden aangebragt, zo is op den 24^ dezer lopende maand in Rade van Indiê besloten met ultimo der gemelde maand te laten cesseeren de by adver- tie Tan den 12^° January dezes jaars gearresteerde verkoop van 50 koyangs ryst 's weeks aan de gemeente tegens rd' 60 de koyangs in papieren van credit.

En op dat een iegelyk hier van de nodige kennis erlange, zal dezen^ zo in het Nederduitsch, als in de gewoone in- landsche taaien worden geafllgeerd ter plaatze gebruikelyk.

-^ April. Bepalingen nopens Chineesche nieuwelingen.

Is goedgevonden en verstaan:

Ten eersten: met alteratie van het 29^' artikel der op den i9'" July 1802 gealtereerde en geampliéerde instructie en ordonnantie op de burgerlyke zamenleeving der Chineezen te bepalen, dat met de Ëymuysche en Cantonsche jonken, welke van twee dekken zyn voorzien, alhier zullen mogen worden aangebragt 500 Chineezen, buiten de equipage van 250 koppen, en met de Cantonsche, Kiangmuysche en Tjing- liemsche kleine jonken van een dek 200 Chineezen, buiten de equipage van 100 koppen.

Ten tweeden: insgelyks te bepalen, dat de equipages der gemelde jonken, ingevolge het gestatueerde by het voor- schreeven artikel en onder de poene daarby vermeld, weder door de anachodas van hier tot één man toe zullen moeten worden vervoerd.

Ten derden : te statueeren, dat tot een fonds om de Com- pagnie schadeloos te stellen voor de toegelegde gratificatie en de geaccordeerde verhoging in trac temen ten aan de beide secretarissen dezer vergadering voor de Chineesche nieuwe-

^6 lè04. J. élBÈ^

lingen, waarvan de aanbreng by art 1 is toegestaan tot 600 koppen door de groote Eymuysche en Cantonsche jonken en SOO koppen voor de kleine Cantonsche, Kiangmuysche en Tjiingliemsche jonken, by wyze van recognitie door de ana- ehodas der gemelde jonken zal moeten worden betaald ryks- daalders 2Vi> papier geld, per kop.

Ten vierden : in te trekken de by het 31*^ artikel van de voorschreeven instructie en ordonnantie gestelde boete van ryksdaalders 50 voor ieder Chinees, die alhier ongepermitteerd wordt aangebragt, en die boete als nu te bepalen op ryks- daalders 15 in papieren geld, om verdeeld te worden een derde voor de Compagnie, een derde voor den ofiBcier van justitie of den sabandhaar en licentmeester, die de calange zal doen, en een derde voor den aanhaalder; en

Ten vyfden : vermits het by artikel 3 vermeld fonds, boven de ryksdaalders 21000, welke direct ten voordeele van de Compagnie zullen moeten worden geliracht by wyze van schadeloosstelling voor een gelyk montant, hetwelk aan de secretarissen dezer regeering tot suppletie hunner tractementen is toegelegd, nog wel gecalculeerd word ryksdaalders 4000 te zullen afwerpen, de Compagnie daarin te doen deelen voor een vierde gedeelte om met de voorenstaande ryksdaalders SOOO gebragt te worden ten faveure der reekening van tractementen, mitsgaders in de overige '/^ gedeeltens te doen participeeren het collegie van Scheepenen dezer stad voor de stadskas, het Chineesche hospitaal en de diacony alhier, elk voor een derde.

En wyders den capitein der Chineesche natie te gelasten de voorschreeven dispositien distinct te verstaan te geeven aan de anachodas der Chineesche jonken, welke alhier aan- weezig zyn en in het vervolg staan te arriveeren, tot voorkoming van ignorantie, die anders zoude kunnen worden voorgewend, mitsgaders van de opgemelde bei>alingen ook aan de gemeente by billetten kennis te geeven.

Op 15 Junij 1804 is in de resolu tien der Indische Regering

1804. J. SIBERQ. 37

aangeteekend, dat vcdgens opgaye van den kapitein-Chinees in dal jaar te Batavia aangebracht waren 2,960 Ghineesche nieuwelingen; even zoo in de resolutiên van 9 Augustus 18015, dal in laatstgenoemd jaar wegens boeten van te veel aan- gebrachte Ghineesche nieuwelingen en wegens recognitie voor die nieuwelingen ontvangen was eene som van 5,125 : 36 riJksdaaU^^.

Zie ook 21 Februarij 1804, 1 FebruariJ 1805 en 4/15 Haart 1808.

30 April. Bepaling, dat inlatuUche nUlilairen, evenaU de Europeesche^ voor drie jaren zouden werden in dienst genomen.

Na ommekomst van dien termijn zouden de inlandsche miUtairen, zulks begeerende, ontslagen worden en naar hunne woonplaatsen mogen terugkeeren.

1 Mei. Weigering van hulp Ier zee legen zeerovers.

De gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander voorgedragen hebbende het verzoek van den adipatty van Tjanjoer, Wiera Tanoe Datar, dat eenige gearnieerde vaar- tuigen naar de Wynkoopsbergen-baay en daar omstreeks zouden mogen worden afgezonden ter verdryving van de zich aldaar onthoudende zeerovers, zo is goedgevonden den gemelden gecommitteerde te kennen te geven, dat het zenden van ▼aartuigen derwaards en gevolgelyk het verleenen van assis- tentie over zee voor onuitvoerlyk word gehouden, met quali- ficatie dierhalven van de landzyde, door het neemen van gepaste maatregelen, de voornoemde rovers in hunne onder- neemingen tegen te gaan en, des mogelyk, te verjagen, waartoe uit Gompagnie's magazynen zal worden verstrekt kruit en ammunitie van oorlog, in geval dit ter bevordering van het voorschreeven oogmerk dienstig word geacht.

Volgens de resolutiën der Indische Regering van 4 Mei 1804

38 1804. J. SIBERG,

was te Batavia het gebrek aan Ëuropeesche zeevarenden zoo groot, dat »geen enkeld vaartuig meer kon worden bemand'*.

Hoe trearig in het algemeen de toestand te Batavia toenmaals was, blijkt ook uit de resolutiên derIndischeRegering van 10 Mei 1804, waarbij aangeteekend is, dat men, «uithoofde van het meer en meer toeneemend gebrek aan rundvee te Batavia*', het vooruitzicht had van zich ten deze eerlang niet meer te kunnen redden.

In de maand April 1804 bevond zich in straat Makasar eene zeerovers-vloot, sterk 102 groote en kleine vaartuigen, waartegen èn van Makasar en van Samarang hulp werd verzocht, welke echter niet verleend kon worden.

~ Mei. Regeling van het costuum der bedietiden van den hoofd-schout Ie Batavia.

Conform de voordracht van het coUegie van Scheepenen dezer stad is goedgevonden de kleeding van de justitie die- naren van den hoofd-schout der stad Batavia te doen onder- scheiden van de kleeding der justitie bediendens van den drossaard der Bataviasche ommelanden en als een gevolg daarvan te bepalen, dat dit teken van onderscheiding hierin zal bestaan, dat de justitie dienaren van den hoofd-schout een rode opslag op de mouw van den rok zullen dragen en de las van de broek mede met rood laken zal uitgemonsterd zyn; en hiervan de gemeente by een advertissement kennis te geeven.

4 Mei. Machtiging op de Bantamsche bedienden drie in- landsche klerken in dienst te nemen^ ^des noods, tegens y>rd' 15, zilver geld, ^smaands".

Te Batavia konden geene Ëuropeesche pennisten gemist worden, »behalven nog, dat men [door hen naar Bantam te zenden] dezelven genoegzaam aan een zeekeren en gewissen dood zoude opofferen".

1804. ü. SIBERQ. 39

4 Hei. Yerhooging van den prijs der aan de Begering te leveren suiker.

Ten einde de suiker-culture, ook len comptoire Cheribon, meer en meer aan Ie moedigen is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat de suiker, die aan de Compagnie zal worden gelevert, voortaan zal worden voldaan tegeus ryksdaalders 4, zilver geld, ieder pikol, in steede van ryksdaalders 4 in pa- pieren van credit, zooals tot nu toe daarvoor is betaald, mits zynde van een goede quaUteit en deugdzame eerste soort.

Met de suiker-cultuur in Cheribon was het zoo treurig gesteld, dat de Resident aldaar een suiker-molen wilde koopen, alleen om dien molen aan den gang te houden.

4 Mei. Verkoop van het land Nangawcr.

Aan den Regent van Tji-andjoer werd vergund dit land te verkoopen aan den Raad ordinair van Indiê, van Riemsdijk, echter onder voorwaarde, dat deze en de latere eigenaren van Nangawer aan den Regent van Tji-andjoer en diens o{>- volgers, zouden «cedeeren een convenabel plekje grond op dat landgoed om aldaar eenige woningen en opstallen op te richten tot een rustplaats voor hem en zyn gevolg by het jaarlyksch afkomen uit de bovenlanden".

Zie ook 22 October 1800.

8 Mei. Toekenning van rantsoen en kosUjeld aan de vrouwen van Europeesche soldaten.

Is goedgevonden te bepalen, dat alle vrouwen van gemeene Europeesche militairen, zoo die reeds hier zyn, als in het vervolg staan te arriveeren, zullen genieten, de randzoenen en het kostgeld van een gemeen Europeesch soldaat.

40 1804. J. SIBERG.

-|~ Mei. Kennisgave, dat de kerkeraad van de Lu- Ihersche gerièeente Ie Batavia openlijk rekening en verantwoording zoude doen van de gelden en middelen dier kerk.

14 M^. Vergunning voor den commandeur en opper- equipage'meester buiten de stad Batavia te ivonen.

De heere Gouvernear Generaal ter dispositie gebragt hebbende een adres van den commandeur en opper-equipage- meester, Zacbarias Tan Hek, waarby hy, uitboofde van het aanstaande arrivement alhier van zyne huisvrouw, zuster en nigt en de beduchting, dat dezelven geen resistentie zuilen kunnen bieden aan de besmette dampkring der stad, verzoek doet om zyn verblyv builen en in de nabyheid van de stad te mogen houden en dat mitsdien zoude mogen virorden op- geheven de aan zyn ambt geaccrocheerde verplichting van permanent in de stad te moeten wonen, zo is goedgevonden hem te permitteeren het wonen buiten de stad; doch, om voor te komen, dat deze concessie niet strekt tot praejuditie van den dienst van den lande, daar omtrend de volgende bepalingen te maken, dat de capitein ter zee en opzichter van het touw-pakhuis, Huyg Jacob de Reus, die permanent in de stad woond, verpligt zal zyn den commandeur en opper-equipage-meester by onverhoopte brand in de stad geduurende deszelvs afwezigheid als opper-brandspuit-meester te vertegenwoordigen, wordende denzelven mitsdien en ten einde als zodanig te kunnen ageeren by dezen aangesteld tot tweeden brandspuitmeester van de equipage- werf;

dat de bootsman van de voornoemde equipage-werf, die het ontstaan van brand in de stad ten eersten vandevlagge- lieden vernoemd, daar van immediaat zal moeten kennis geeven aan den commandeur en opper-equipage-meester, welke laatste, om den gemelden bootsman in staat te stellen zich daarvan met expeditie te kwyten, zo wel 's nachts als over dag, volk en paarden van zyn woonhuis in de stad zal moeten

1804. J. SIBÊRQ. 41

latol in gereedheid houden ter besehikking van den gedagien bootsman, in het onverhoopt geval van brand;

dat 's nachts een schuit buiten de boom in gereedheid zal moetm worden gehouden om, ingeval van brand op de rheede, de capiteins ter zee in Gompagnie's dienst, wiens onderhebbende kielen als dan ter voormelde rheede zullen leggen, na de rheede en aan boord van hunne scheepen te transporteeren;

en eindelyk, dat een van de capiteins ter zee, welke in de stad wonen, door den commandeur en opper-equipage-meester zal moeten worden benoemd, niet alleen om de voorschreeven orders in zyne afwezigheid zonder eenig verwyl te doenexe- cuteeren, maar ook om op alles provisioneele middelen van voorziening te beramen, naar dat de aart en het der omstandigheeden dit zal mede brengen.

• Mei. Inierprdatie van hel bepaalde op ii Jutij i7d7 napetis de belasting op legaten en collaleriUe successiën.

b goedgevonden en verstaan :

Eerstelyk: tot wegneeming van alle twyffelingenofduister- heeden, die omtrend het waar verstand van artikel 13 der ge- ampKeerde ordonnantie op het collateraal zouden kunnen ontstaan, hetzelve te amplieeren en te interpraeteeren door achter de woorden: »zal worden gekort, hetgeen zal beweezen worden^ dal wegens hel recht van collalerale successie in Ne- derland heep moeten worden en effeclive is betaald", te stellen : echter altyd in het oog houdende, dat het collateraal zal moeten worden bereekend, niet naar de geémaneerde wetten op dit middel ter plaatze, alwaar de goederen gelegen zyn, maar na de hier vigeerende orders op dit stuk, bereeds ge- maakt of nog te maken; mitsgaders daarvan aan de gemeente by billetten kennis te geven.

Ten tweeden: het eerste artikel van de opgemelde ordon- nantie ahnede te interpraeteeren en te amplieeren, doch achter de woorden: ^ikm wel ab inlestato in de opklimmende en zy- linien zal komen Ie erven of te verkrygen en ryksdaalders 200

42 1804. J. SIBERQ.

of daar hoven waardig zyn'\ te laten volgen : daar onder ook gerekend halve broeders en zusters, wel te verstaan, wanneer dezelve van een vader of moeder zyn geteeld; en hiervan almede de gemeente op de gebruikelyke wyze te informeeren.

18 Mei. P rij 8'Ver hooging van Cheribonsche ko0j bij levering aan de Regering.

Is goedgevonden en verstaan den piys van de Cheribonsche koffy te verhogen en gelykstandig en evenredig te doen zyn met de betaling van de kofly aan de Jaccatrasche regenten en als een gevolg daarvan te bepalen, dat voor ieder pikol Cheribonsche koffy, die aan de Compagnie geleverd word, voortaan zal worden betaald ryksdaalders 4,36 en dus 12 stuivers meerder, als tot nu toe heeft plaats gevonden.

18 Mei. Vermindering van het ambtgdd voor den Re- sidetti Ie Cheribon.

Met alteratie van het besluit der geweezen hoog Edel heeren Commissarissen Generaal, waarby het ambtgeld van den resi- dent te Cheribon is bepaald op ryksdaaldei*s 1 van ieder geleverd wordende pikol koffy, is goedgevonden het gemeld ambtgeld te diminueeren op 24 stuivers per pikol en den gedagten Cheribons resident te laten volstaan met het fournissement daarvan te doen in papiere geld, zo als alhier geschied door den gecom- mitteerde tot en over de zaken van den inlander en de administrateurs in de West-zydsche uegotie-pakhuisen en in de pakhuisen aan en bezyden de Waterpoort, die insgelyks zyn bezwaard met de betaling van 24 stuivers aan ambtgeld van elke pikol koffy, die aan de Compagnie uit de Jaccatrasche regentschappen geleverd word.

-^ Mei. Verbod legen het rondgaan en rondvaren binnen Batavia tot het opkoopefi van ledige flesschen^ oud- ijzer^ enz.

Is goedgevonden het rondlopen met manden langs den weg

1804. J. SIBERG. 43

om ledige bottek, oud*yz6r, enz. op te kopai en het rondvaren met prauwtjes tol datzelvde oogmerk ten ernstigsten te in- t^iceeren, aangezien onder dat praetext onderscheiden ge- stooien goederen worden opgekogt, en te bepalen, dal de overtreeders deser order zullen verbeuren een boete van vyf en twintig ryksdaalders, de eene helvt voor den aanhaalder en de wederhelvt voor den officier van justitie, die de calange zal doen, mitsgaders arbitraire correctie daarenboven. En hiervan aan de gemeente op de gebruikelyke wyze kennis te jjeven.

22 Mei. Aanstelling van een chirurgijn-majoor bij de Bdiaviasche schutterij.

De medicinae doctor, Andreas Ludovicus Jassoy, by requeste zyne vermeende bezwaren ingebragt hebbende over den hem, in (|uah'teit van stads-doctor, gegeeven last door den heer Raad extra-ordinair van Indiê en praesident van het collegie van Scheepenen dezer stad, mitsgaders colonel van de Bata- viasche luirgery, Jacobus Martinus Baljee, nm inspectie te neemen van zodanige burgers-schutters, als van de exercitie waren weggehleeven, en om daarna naar bevinding van bericht te dienen, met verzoek, dat hieromlrend een gunstige dispositie zoude mogen worden genomen, als sustineerende hy, suppliant» dat de voorschreeven inspectie van hem niet gevergd kon worden in of betrekking had tot zyne opgemelde qualiteit van stads doctor, zo is goedgevonden den voormelden Jassoy te kennen te geeven, dat, ofschoon zyne instructie op dat stak zeer duister en hy daarby niet speciaal verbonden is tot het doen der meermelde inspectie, hy al echter uit consideratie voor het caracter, door den heer Baljee bekleed wordende, en uithoofde van de verschuldigde egards voor een lid dezer regeering wel had kunnen en mogen ob tempereeren aan zyn Edele's eenmaal gegeven order of ten minsten de executie ilaarvan aan den onder hem bescheiden ondermeester had kunnen opdragen, wanneer het daarna nog altyd tyd was

44 1804. ü. 8IBERQ.

geweest zyne belangens op eene bescheidene wyze voor ie dragen en in allen geval beier zoude zyn beaniwoord aan de plichien van wellevendheid, als door eene dadelyke wei- gering van hei volvoeren der voorschreeven oi-der, en dat dierhalven de wyze, waarop hy zich in dit geval gedragen heeft, in het afgetrokkene beschouwd, niet kan worden goed- gekeurd; voorts tot wegneeming en vermyding van zoortgelyke voorvallen, die aan den dienst hinderlyk kunnen zyn, weder een chirurgyn-majoor by de Baiaviasche burgery aanstellen, naar het voorbeeld van den 11^" Augustus 1797.

Op 5 Junij 1804 is «geconsidereerd, dat hy [chirurgijn- majoor], om de schutters te visiteeren en medicynen toe te dienen, dezelven zal moeten gaan bezoeken in hunne dikwyls ver afgelegen hutten en woningen, hetwelk niet zonder hei gebruik van een wagen geschieden kan, even zo min als het ie vergen is, dat hy de onkosten daarvan in zyn privé zoude dragen zonder eenige beloning, zo is mitsdien goedgevonden en verstaan aan denzelven, boven het genot van zyne gage en emolumenten, toe ie leggen ryksdaaldeis 75 'smaands in papieren van credit en hem aUe zes maanden uit Gompagnie's medicinalen winkel voor het inkoopskosiende de benodigde medicamenten te laten verstrekken voor een bedragen van ryksdaalders 100'.

22 Mei. Militairen, ter adsisletUie van zekeren pachter aangewezen.

Het coUegie van Heeniraden der Baiaviasche ommelanden voorgedragen hebbende het aan hun Ëerwaardens by requeste gedaan verzoek door den pachter van de nieuw gelegde iholbrug over de rivier Antjol om, uithoofde verscheiden pas- santen weigerig zyn geweest den bepaalden thol te betaalen en hy alleen niet in staat is de onwilligen daartoe te nood- zaaken zonder gevaar te loopen van overweldigd en mis- handeld te worden, in deeze te worden gemainlineerd; zo

1604. j. è\Btk&. ii

tt goedgeYonden den collonel-titulair en chef der arthiUerie, Louis Aogosi d^Onnancey d'Omois, te geiaisten de nodige orders uit te Taardigen aan den commandant yan de arthil- leristen, welke dienst doen op de in de nabyheid der gemelde Iholbrng geleden battery, om den voormelden pachter, daartoe Terzogt wordende, assistentie te bieden en de passanten, wdke onwillig zyn de gewoone thol te belaalen, daartoe te ▼erplichten en, des noods, te arresteeren tot nader order; en daarvoor aan den gemelden commandant toe te leggen yyf percent nit de revennen der gedagte tholbrug.

22 Mei. Bepaling, dal repatrièrendm, bij aankomst in Nederland, mo&flen •sisleeren* voor den Raad der Azi- atisthe bezütingen en etablissementen en itverder zo dikwyls^ als zy daartoe door hooggemeUen Raad zouden worden gerequireerd".

Een opper-koopman, die wegens ziekte naar Europa wensehte terog te keeren, kreeg daartoe vergunning, doch onder voor- waarde, dat hij zich vooraf blJ notarieele acte tot dat »sisteren" zoude verbinden.

25 Mei. MadUiging tol den bouw te Samarang van een nieuw stadhuis.

De curieuse wijze, waarop dat stadhuis, den 4^ October 1850 afgebrand, tot stand is gekomen, noopt tot de opname van het navolgende:

Is goedgevonden het plan in zyn geheel te approbeeren, met qualificalie aan de ministers daarna een nieuw stadhuis te laten opbouwen, mitsgaders de kosten daarvan gedeeltelyk te doen draagen door de residenten of hoofden der plaatzen, nevens de regenten en officieren der Ghineesche natie op Java naar de daar van gemaakte verdeeling door den heer gonvemeur Engelhard, die almeede word goedgekeurd en geapprobeerd, en om het bedraagen, hetwelk het gedagte

46 i6C4 J glBË^^é.

stadhuis meerder zal kosten als het opgemeld foamissement, gevoed by het rendement van het oude stadhuis, door de Weeskamer te doen voorschieten uit de ledig leggende gelden, zonder betaling van eenige interest.

Volgens de resolutiêu der Indische Regering van 22 April 1808 was het stadhuis toenmaals voltooid en had >met dies gi*ond en schilderloon" gekost /'72,246:4.

29 Mei. Opireding van den Raad der Aziatische bezit- tingen en etablissementen.

Het Staats-bewind van de Bataafsche Republiek schreef op dezen datum aan de Indische Regering het navolgende:

By ons, ter voldoeninge aan het gestatueerde by den 47 art. der acte van staats-regeling, overgegaan zynde tot het daar stellen en tinaal organiseren van een Raad der Asiatische bezittingen en etablissementen, hebben wy daartoe benoemd en aangesteld de huilers A. H. Brouwer, J. J. Keyser, M^ J. A. de Mist, M^ J. A. H. MoUerus, M'. S. C. Nederburgh, J. P. Scholten, M^ H. van Straalen Jansz, P. van Yzendoorn, Willem Kist, en tot derzelver secretaris den burger J. C. Smissaert, omme deszelfs residentie te houden alhier in 'sHage.

En daar gemelde Raad op den T" dezer als zodanig isge- installeerd en geconstitueerd, hebben wy vermeend u lieden daar van te moeten informeren, met last om gemelden Raad als zodanig te erkennen en te respecteren, deszelfs bevelen en aanschryvingen te gehoorzamen en te doen gehoorzamen, met aanschryvinge om deze benoeming en organisatie ter kennisse van elk ea een iegelyk, die zulks aangaan mag, te brengen, ten einde de bevelen van voornoemden Raad v^rden gerespecteerd en nageleefd; wordende de respective hoge en lage ambtenaaren in Nederlands Indien verantwoordelyk ge- maakt voor derzelver gehoorzaamheid aan en medewerking met den Raad.

1804 J. SidERÓ. 47

Eerst op 20 Februari) 1805 is hiervan in Indie circulair kennis gegeven.

-^ Mei. Verhooging van den prijs van hel hegraven in huuT'kdders.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat voor ieder lyk, het welk op het nieuw HoIIandsche kerkhof [te Batavia] in een huar-kelder word bygezet, in plaats vanryksdaalders 15, zo als tot nu heeft plaats gehad, zal moeten worden betaald ryksdaalders 25 ; en hier van aan de gemeente op gebruikelyke wyze kennis te geeven.

^^-. Wijziging van het bepaalde op 12 April en 20 Mei 176S nopens arak-stokers.

i Ju^

Aangetoond zynde, dat,, ongeacht het verminderd getal suikermolens, nog genoeg siroop van de gemelde molens ge- leverd word om ruim agt maanden in elke araks-brandery arak ie kunnen stooken.

Zo is met alteratie van de besluiten dezer regeering van den 12'" April en den 20*^" Mey 1768, goedgevonden te bepalen, dat de araks-branders, instede van negen, maar agt maanden in het jaar zuUen mogen stooken, zolang het getal van de in werking zynde suikermolens niet weeder zal toeneemen.

En van deze schikking de gemeente by billetten kennis te geeven.

Op 5 Jullj 1804 is het toezicht houden op het nakomen der bepaling, dat jaarlijks slechts gedurende acht maanden arak gestookt mocht worden, opgedragen aan een luitenant- Chinees en aan een Chineesch lid in het collegia van Boedel- meesteren.

Zie ook 12/19 Februarij 1805.

48 ^do4. J.èiBÊftd.

31 Mei. Poging tot invoering van de vaccine op Jam,

Te keimeii gegeeven zynde, dat het den Oosthoeks gezach- hebher, Fredrik Jacoh Rothenhuhler, eindelyk gelukt was aan den met het scheepje de Harmonie naar Isie de France vertrokken chirurgyo major onder het l^'**' bataillon van de Fransche Republiek, Gauffré, een getal van 15 kinderen te bezorgen om met de koepok-stof te worden ingeënt, te weeten: 9 vrye, Javaansche kinderen, waarvoor de gemelde gezaghebber van 20 tot 30 Spaansche matten, hoofd voor hoofd, had moeten betalen, en 6 slaven kinderen, die hy, gezaghebber, met derzelver ouders en naastbestaanden voor Sp' 1000 had moeten inkopen ; zo is goedgevonden hierin genoegen te neemen, onder toezegging, dat, ingeval het opgemeld scheepje onver- hoopt mogt komen te blyven of in 'svyands handen te vallen, dan wel dat de voornoemde kinderen op een andere wyze absent raken, hy, Oosthoeks gezaghebber, op een billyke wyze voor zyn uitgeschoten gelden zal worden gededommageerd.

Zie ook 6 Julij 1804.

-^ Junij. Vtrmindering van inkomende reglen op He de France (Mauritius).

Is goedgevonden en verstaan te noteeren, dat de capitein- generaal Decaen, om den handel van het eiland Java op Isle de France, zoveel mogelyk, aan te moedigen, de thoUen op de aldaar ingevoerd wordende goederen geduurende den oorlog aanmerkelyk verminderd heeft en dat als uu voor ingaande rechten zullen moeten worden betaald:

van de arak 10 insteede van 40 percent,

» B coffy 10 n » 20 .

» » suiker 10 » » 30 »

• • geraffineerde suiker.. 10 » » 20 >» blyvende de thol van de kandy-suiker als van ouds bepaald op 8 percent. Eu zal hiervan aan de gemeente by billetten worden kennis gegeeven.

1804. J. SIBERQ. 49

8 Junij. Vergannhig tot hel betalen mei pajneren geld van producten^ pan de Regering gekocht.

Ten einde de in circulatie zynde papieren yan credit voor een gedeelte in 's Compagnies kas te doen terugkeeren en luugs dien weg de agio op het papiere geld, des mogelyk, te doen verminderen en de waarde van dat papier te vermeer- deren, is goedgevonden en verstaan den heer directeur generaal (e qualificeeren, by verkoop van de nog aanhanden zynde producten, in betaling daar van te accepteeren papiere geld en om zig in de pryzen der gemelde producten te reguleeren naar de peper, die als nu zal worden verkogt voor Sp' tl Vi in papieren van credit de pikol.

12 Junij. Versclierpiiég der straffen op hel onwettig wegblijven van schutters mn de exerdlien.

De beer Gouverneur Generaal heeft ter dispositie gebragt een aan zyu Edelheid gerigt adres van den capitein commandant van het corps pennisten, Jacob Andries van Braam, daarby zig beklagende, dat, ongeagt de gestelde boetens en de by herhaling gegeeven vermaningen, ondei*scheiden pennisten onder allerhande frivole pretexten van de exercitièn weg hlyven, met verzoek, dat hier in op een etiicacieuse wyze zoude mogen worden voorzien, zo is goedgevonden en verstaan den voornoemden capitein-commandant te qualiHceeren om al zulke pennisten, welke blyken geeven van zig niet aan de vastgestelde boetens te storen en by wien geen gepaste, mondelinge vermaningen ingang vinden, na verkreegeu toe- stemming van den heer Gouverneur Generaal, voor agt dagen arrest te doen houden op de waterplaats, met dien verstande, dat zy gehouden zullen zyn daarby hun comptoir-dienst waar Ie neemen en ten dien einde onder mihtair geleide derwaarts zullen worden getransporteerd en weder van daar afgehaald lol na de expiratie van hun arrest; voorts ten overvloede (e verklaren dat geene pennisten van de exercitiën zullen

rLAlA4T-S0EK DKKI. XIV. 4

80 1^04. J. êlQERÓ.

mogen wegblyven om andere reeden als van ziekte of pressante occupatien in den dienst, hetwelk in beide gevallen door legale bewyzen zal moeten worden geyerifieerd.

4f Junij. Wijziging van het bepaalde op 4^^ 1800 nopens het onderhoud van wegen, bruggen, enz.

Is goedgevonden en verstaan : 1" ten einde de inkomsten van het collegie van Heemraden eenigzints meer geövenredigd te doen zyn aan de uitgaven, waartoe hetzelve is verpligt, en de gedagte inkomsten zeer ontoereikende bevonden zyn, te bepalen, dat, insteede van het by placcaat dezer regeering van den 4«" Pebruary 1800 be- paald V4 percent, voortaan ten faveure van Heemraden kas jaarlyks zal geheven worden ^j^ percent van de huizen, tuinen en erven, liggende binnen de limiten, gereekend van de stad tot de post Antjol, de post Dwars in de weg, de weg langs Jaccatra over Goenoeng Saharie naar de post van Noordwyk tot aan de post Ryswyk, de weg van Ryswyk langs den Molenvlietschen dyk tot de brug by de waterplaats, de wegen van de stad langs de Amanus en Bagerachts graglen tot de post Anke, de Grooninger weg, mitsgaders de binnen die limiten gevonden wordende dwarswegen : met deze by voeging, dat het gemeld V2 P^i*' cent niet meer volgens den teneur van het voorschreeven placcaat zal worden ingevorderd van het bedragen, waar voor die thuinen, huizen en erven het laatst verkogt of in het bezit der eigenaren gekomen zyn, maar na derzelver reêele waarde, met last dien volgens aan het collegie van Heemraden der Bataviasche ommelanden de gemelde thuinen, huizen en erven door de gezwore taxateurs der vaste goederen jaarlyks, aanvang neemende met dit jaar, te laten taxeeren en het gemeld Vi percent te doen invorderen van hetgeen de voornoemde vastighceden by de taxatie zullen worden waardig geschat; voorts hier van aan de gemeente by biUetten kennis te geeven;

lè04. J. èrBËRÓ. 51

i^ daar en tegen te verklaren, dat de heffing van een per- cent van de vaste goederen en landeryen, geleegen boven de posten Antjol, Dwars in de weg, Noordwyk, Ryswyk, de Ketting, Anke en boven de Fluit, voor als qog on- vatbaar is voor eenige verhoging;

5^ vermits deze regeering zeer speculatief is voorgekomen, dat de 5 percent, die de eigenaars der bazaars in de boven- landen ingevolge het voornoemd placcaat van den 4*"" February 1800 jaarlyksch aan Heemraden kas moeten be- talen uit de renevuen der gemelde bazaars, in de jaren 1800, 1801 en 1802 door den anderen maar hebben afgeworpen een gering bedragen van ryksdaalders 2571 : 16 *sjaars, te bepalen, dat de voornoemde eigenaars de op- gave van hetgeen de onderscheide bazaars aan hun hebben opgebragt zullen moeten doen onder presentatie en, des noods, prestatie van eede, dat zy in het doen van die oi^ven ter goeder trouw zyn te werk gegaan, zonder iets te hebben verzweegen, direct of indirect, en dat zy op deze verklaring, des noods, gevorderd wordende, den eed zullen moeten afleggen, 's Compagnies dienaren voor den hogen Raad van justitie van Nederlandsch-Indié en de burgers, Chineesen, Mooren en andere inlandsche natiën voor het coUegie van Scheepenen dezer stad. En hier vau almede aan de gemeente kennis te geeven.

4^ aan te merken, dat het gemeld coUegie van Heemraden niet gezegd kan worden in deszelvs inkomsten te zyn benadeeld door het besluit dezer regeering van den 22'" October 1802, waarby ingetrokken is de by het vermeld placcaat van den 4'" February 1800 aan den regent van Tjanjoer en den aria van Buitenzorg opgelegde contributie van ryksdaalders 1200 'sjaars ten behoeven van Heem- raden kas voor het brengen en onderhouden in een be- hoorlyken en bruikbaren staat van den weg, lopende langs de bazaar van Wellevrede door Tjampaka Poetie agter Goenoeng Saharie om;

5* niet te amplecteeren het gedaan voorstel om aan Heem-

S2 1d04. J. 8IBEPQ.

raden kas toe te yoegen het geheel bedragen van het oorgeld der paarden, onder te kennen gave aan hun Eer- waardens, dat, ingevalle de hun daaruit toegebragte somma van ryksdaalders 30000 ontoereikende bevonden word voor het onderhoud van bruggen, weegen, beschoeyingen, enz., zy zig ten allen tyden aan deze regeering kunnen adresseeren om assistentie van het meerder benodigde uit 'sLands kassa; 6^ voor eerst aan het collegie van Scheepenen te laten behouden de geheven wordende 2 Va percent by overschryving van vaste goederen, welke voorheen ten faveure van het col- legie van Heemraden wierden geincasseerd ; 7^ af te zien van het gedaan voorstel om van alle losse goederen, by verkoop, een halv percent te heffen teu voordeele van Heemraden kas, als te bezwarend zynde. in aanmerking neemende, dat daarvan reeds zes percent ruim word betaald.

En van deze dispositien kennis te geeven aan het dikwyls genoemd collegie van Heemraden met te kennen gave, dat, daar den aart van haar bestaan en inrichting mede brengt het houden van een goed op- en toezigt over de weegen, bruggen, beschoeyingen en wat dies meer zy, en hun Eer- waarden zich door het neemen van oculaire inspectien in staat gesteld zien de daaraan nodige verbeteringen met grond te beoordeelen, deze regeering van hunne iever verwagt, dat zy zich by aanhoudendheid daarvan kwyten met activiteiten onder het betragten eener gepaste zuinigheid en dus aan hun Eerwaardens in den aanstaande moet overlaten de directe besüssing van zo veele, hiervoren verhandelde poincten, die eene onmiddelyke betrekking hebben tot het huishoudelyke bestuur van hun Eerwaardens en waarvan de beoordeeling niet alleen voor deze regeering difficiel is, maar haar ook aftrekt van andere, belangryke bezigheeden, strekkende het altyd tot eene genoegzame verantwoording aan hun Eer- waardens, wanneer by deneelver resolutien het nuttige en noodzakelyke der onder handengenomenof nog te ondernemen

1804. J. SIBERQ. 5.i

Yerbeteringen op eene gemotiveerde wyze word aangetoond, gegrond op de daar leggende orders.

Zie ook 11/39 October 1805 en 11/18 November 1806.

15 Janij. Yoor^rifl nopens hei lossen van duüen ter reede Batavia.

Op de te kennen gave van den heer directeur generaal, dal de capilein van het Americaansche schip, Penman, Alexander Coflin, verzoek beeft gedaan, dat de door hem medegehragte daiten aan boord van zyn voornoemd schip zouden mogen worden afgehaald, is goedgevonden en verstaan te bepalen, dal de gemelde duiten en die voortaan op gelyke wyze zouden mogen worden aangebragt, even als de amphioen, door 's Cora- pagnie's vaartuigen van boord der scheepen zullen worden afgehaald, blyvende de risico van tekortkomingen of te lyden schade geduurende het transport naar den wal nogthans voor reekening van de capiteins der scheepen, edog met aanbe- veeling aan den water-fiscaal om op elk der ten voorschreeven einde te emploieeren vaartuigen een van zyne bediendens te plaatzen ten einde daartegens, zo veel mogelyk, te waken.

Bedoelde duiten waren in Nederland door den Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen aan genoemden ge- zagvoerder verkocht, onder voorwaarde, dat hij die munten te Batavia in Compagnie's kas storten en daarvoor suiker of andere producten in betaling ontvangen zoude, t. w. «legen de vaderlandsche waarde, dat is agt duiten voor ecu stuiver, twintig stuivers voor een gulden en twee en vyftig stuivers voor een piaster".

15 Janij. Maatregelen in het belang van het buiten' hospitad te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan: 1^ een derden practizyn in het buiten-hospitaal aan te stellen.

54 1B04. J. SIBERQ.

waarby nog zullen worden gevoegd twee derde meesters, ieder winnende ryksdaalders 35 ter maand, zodra daartoe geschikte voorwerpen uit Nederland zullen arriveeren or alhier te engageeren zullen zyn;

S^ den apothekar, behalven den aan hem tot zyne assistentie toegevoegden apothekar, nog ter zyner hulpe toe (e voegen een derden apothekar, onder het genot van ryks- daalders 35 *smaands, en daarentegen een van des apothekars leerlingen, genietende ryksdaalders 10 ter maand, af te danken; met qualificatie aan den heer commissaris en bui ten-regenten van de hospitalen een bekwaam persoon op den voormelden voet tot derden apothekar aan te stellen:

3" welgemelden heer commissaris en buiten-regenten ins- gelyks' te qualificeeren om, volgens de daartoe gedaan voordragt, den schafbaas een tweeden noodhulp toe te voegen en daartoe om te zien na een persoon, die lezen en schryven kan, op een inkomen van ryksdaalders 14 'smaands;

4^ almede aan den heer commissaris en builen-regenten voornoemd qualificatie te verleenen om voor ieder 50 koppen, die er boven het getal van 150 in het hospitaal ziek leggen of ziek zullen komen te leggen, het getal der bediendens te vermeerderen met een zieke-oppasser en 2 slaven of vry-inlanders, daartoe expres in te huuren ;

5® den gedagten heer commissaris en buiten-regenten ook te qualificeeren het waschloon te verhogen geduurende de praesente hoge agio op het papieren geld en de schaars- heid van zeep en om gevolgelyk, in plaats van ryksdaalders 2, die tot nu toe voor het wasscheu van elk honderd stukken linnen zyn betaald, daarvoor te valideeren ryks- daalders 3 papieren geld;

6® enz.;

7^ te bepalen, dat de soldaten vrouwen, die in de hospitalen komen ziek te leggen, daarvoor ten behoeven der gedagte hospitalen zullen moeten missen het kostgeld en de rand-

1804. J. SIBERQ. 55

zoenen, welke anders aan haar worden verstrekt, en dat overigens de buiten-regenten der hospitalen voor haar de nodige zorg zullen moeten dragen en van het nodige voorzien, zo als van zelfs spreekt, voor rekening van die Godshuizen ;

8° te noteeren, dat de heer Gouverneur Generaal, om da- delyk te voorzien in het gebrek aan bediendens in het baiten-hospitaal, daartoe heeft laten dienen twaalf onlangs van Java alhier gearriveerde, inemployabele, Madureesche militairen en aan dezelven toe te leggen de gage en randzoenen van een gemeen inlandsch soldaat, met qua- liBcatie aan den heer commissaris en de buiten-regenten der hospitalen die militairen onder de hospitaals-bediendeus te laten voortlopen en de nog mankeerende 4 koppen op de een of andere geschikte wyze te completeren ;

9*^ op het voorgedragen verzoek van den scriba der hospitalen om eenige tegemoedkoming in de uitgaven, die hy verpligt is te doen tot het inkopen van schryf- papier, het laten innaayen der resolutien, het laten drukken van de vergadering-brievjes, het onderhouden van een klerk, enz., deszelfs tractement te verbogen met ryksdaalders 5 en hetzelve als nu te bepalen op ryks- daalders 130 'smaands; en 10^ aanteekening te houden van het gecommunicerde door den heer Gouverneur Generaal, dat de beer commissaris over de hospitalen, Wouter Hendrik van Ysseldyk, aan zyn Edelheid heeft te kennen gegeeven, dat de eerste en tweede practizyns in het buiten-hospitaal met nadruk zyn aanbevolen zig te onthouden van alle particuliere practyk.

19 Junij. Bepaling^ dat het voorschrift nojums ^amok- 8peeler8*\ uitgevaardigd op 6 April 1764, alleen belrekking had op slaven.

Hiervan is kennis gegeven aan de coUegiën en officieren van justitie.

S6 1804. J. SIBERQ.

■^ Janij. BuUcnieerking'SlcUing van hel Ifcpaaldc op 17 Februarij en 12 Mei 1803 nopens revisie van vonnissen.

Door den heer Gouverneur Generaal te kennen gegeeven zynde, dat, ofschoon de publicatie van het Staats-bewind der Bataafsche Republiek van den 17^" February 1805 en een daar in gemaakte amplialie, beide bevattende des bewinds dispositie over de provocatie en revisie van sententien, ge- weezen in de bezittingen en colonien van den staat, alhier waren gepubliceerd, gealfigeerd en circulair naar de buiten comptoiren verzonden ter voldoening aan het aanschryvens van hoog gemelden Aziatischen Raad, zyn hoog Edelheid nogthans vermeende, dat het nimmer de intentie, zo min van het Staats- bewind, als van den Aziatischen Raad kan zyn geweest, de gedagte publicatie en de daartoe behorende ampliatie alhier in dadelyke werking te brengen of op deze hoofdplaats toe te passen, hetgeen hoogstdenzelven voorkwam buiten contest te zyn door de woorden van de voornoemde publicatie zelve, waar by zo duidelyk word gezegd: »dat alle senten ti6n of dispositien, in de respectieve colonien of bezittingen van den slaat gewezen of verleend, van welke te voren by de Staten Generaal, als de repraesentative souverein wierd gerevideerd van het nationaal gerechtshof" enz.; dat zyn hoog Edelheid het dierhalven daar voor houden moest, dat de meermelde publicatie alleen betrekking had of betrekkelyk konde worden gemaakt op 's Lands bezittingen in de West Indien en aan de Kaap de Goede Hoop, en tot dat gevoelen te eerder over- helde, zo uithoofde van de iterative aanschryvingen van heeren Bewind-hebberen om alles alhier voor eerst te laten op den ouden voet, als uit aanmerking van de zeer geaccrediteerde particuliere berigten nopens eene aanstaande organisatie van het geheel Indisch bestuur in het algemeen en van de ad- ministratie der justitie in het byzonder, zonder nu nog eens te willen aanvoeren de vele inconvenienten, die ten allen tyde uit de provocatie aan het nationaal gerechtshof en de

1804. J. SIBERQ. H7

afschaffing der revisien alhier voor de wederzydsche parlhyen in hel geding zullen resulteeren en waar door de procedures op eene verbazende wyze zullen worden gerekt, mitsgaders de proces-kosten al hoger en hoger zullen lopen, niet tegen- staande die nu reeds zeer bezwarend voor de go^e ingezeetenen zyn : proponeerende hoogstgemelde heer Gouverneur Generaal op grond van deze bedenkingen het in werking brengen der voorschreeven publicatie te surcheeren, tot dat men daar omlrend met het nader goedvinden van den Raad der Azia- tische bezittingen en etablissementen zoude zyn gemunieerd; zo is goedgevonden en verstaan zig te conformeeren met dit voorstel en dien ten gevolge voor eerst buiten introductie te laten de gedagte publicatie van het Staats-bevnnd en de daar in gemaakte ampliatie; en van deze dispositie de gemeente by billetten te informeeren en daar van ook kennis te geeven aan de ministers en bediendens op de respective buiten comptoiren ; voorts de heeren Meesters by eene gemotiveerde missive de zwarigheeden te doen opmerken, die er geleegen zyn in de provocatie aan het nationale gerechtshof en de afschaffing der revisien alhier en hun welEdele hoog Achtbaare nader welbehagen daarop te blyven inwagten.

22 Jong. Maatregelen in het belang van de bosschen in de omgeving van Batavia.

Is goedgevonden:

Ten eersten enz.

Tea tweeden: op de ingebragte klachten door de gecom- mitteerden over de suiker culture nopens den volbragten opneem der houtbosschen^ zo over de willekeurige wyze, waarop het hout in de bosschen word gekapt, als de weinige attentie, die gevestigd word op de naarkoming van de door deze re- geering dien aangaande successive en by iterative geleegen- heeden gestelde beveelen, de voornoemde gecommitteerdens op nieuw aan te beveelen om te zorgen, dat daar aan punctueel en zonder eenige afwyking worde voldaan, overeenkomstig

58 1804. J. SIBERQ.

het vierde artikel van de voor hun heraamde instructie en de ten dezen aanzien gemaakte be|)alingeu by de resolutie dezer tafel van den 18«" April 1800; voorts tot ampliatie daarvan te verklaren, dat de bosschen perceels-gewyze zullen moeten worden gekapt en de molenaars verplicht zullen zyn al het gekapte hout en bamboesen weg te laten halen van de plaats, alwaar het laatst gekapt is, voor dat zy elders met kappen een begin zullen mogen maken.

En de respective notarissen ter deezer hoofdplaatse, onder afgave van een extract uit de instructie voor de gecomniit- teerdens over de suiker-culture, het voorscbreeven vierde artikel bevattende, een extract uit de notulen dezer regeering van den 18**" April 1800, nevens een extract uit de notulen van heden, te gelasten al het daar by voorkomende omtrend de houtbosschen en het kappen in dezelven te laten invloeien en te observeeren by het passeeren van huurcontracten van suikermolens en houtbosschen; onder bepaling wyders, dat geen zulke buur-contracten zullen mogen worden aangegaan dan nadat die alvorens door de gecommitteerdens voor de suiker-culture zullen zyn goedgekeurd, sub poene van in con- trarie geval geenerhande verbindende kracht te hebben, en dat de notarissen bovendien voor ieder keer, dat zy een zo- danig huur-contract zullen hebben gepasseerd, zonder door de gedagte gecommitteerdens te zyn geapprobeerd, verbeuren zullen een boete van vyf honderd ryksdaalders, ten behoeve van den officier, die de calange zal doen; dat de gecommit- teerdens over de suiker-culture, voor en al eer zulke huur- contracten te approbeeren, verplicht zullen zyn na te gaan de voorwaarden, waarop de huur gecontracteerd staat te worden en of die overeenkomstig en niet strydig zyn met de orders dezer regeering, zullende de huurders vau houtbosschen in 's Compagnie's landen zich al meede stiptelyk moeten gedragen naar de voorschreven orders en bepalingen en bovendien verbonden blyven tot de observantie van hetgeen ten aanzien van de houtkap by de met hun aangegaane contracten in het generaal is bepaald; met last wyders aan den gecom-

1804. J. SIBERQ. 59

Diitleerde tot en over de zaken van den inlander, Pieter Engelhard, om, zoveel immer mogelyk, toe te zien en te doen tooüen, dat by het kappen van hout in die bosscben de voor- sf hreeven orders worden geobserveerd, onder te kennen gave aan denzelven, dat, hoezeer hy als in naam van de Compagnie verbnurder der gedagte houtbosschen mede onmiddelyk respon- sabel zoude kunnen worden gesteld voor de nalatigheid der huurders, deeze regeering echter, uit overweging, dat hy door andere bezigheeden van zyn beroep niet altyd ten vollen in staat is daar tegens op een voldoende wyze te waken of den moedwil tydig genoeg tegen te gaan van zodanige huurders, die het zoude kunnen gelusten de gemelde heilzame orders te eludeeren, hem van eene directe verantwoordelykheid des- wegens vrykend, in die billyke verwachting, dathy, voor zoveel in staat is, naar best vermogen zal trachten alle willekeurige beschikkingen over 8 Compagnies houtbosschen tegen te gaan en in dezen nimmer 's maatschappys belangen, welke hem zo duur zyn aanbevolen, zal uit het oog verliezen of blyken zal geeven van daar op geen voldoend toezicht te hebben gehouden, voor zo ver dit van hem kan worden gevergd; voorts aan denzelven, behalven een extract uit de notulen van heden, nog te laten afgeven een extract uit de notulen dezer regeering van den IS"" April 1800 en een extract uit de voormelde instructie, het vierde artikel inhoudende.

26 Janij. Voorschrift nopms geschenk-goederen.

Ten einde voor te komen, dat de gezaghebbers of anachodas van vaartuigen, waar mede geschenken verzonden worden, niet van hier vertrekken zonder tegelyk mede te neemen de briev of brieven, waarby die geschenken worden aangeboden.

Is goedgevonden en verstaan den klein winkelier als een permanente order aan te beveelen om geene geschenken af te geeven of te verzenden, zonder alvorens aan den eerst ge- zworen klerk ter generaale secretary te hebben opgegeeven het vaartuig of de geleegenheid, waar mede die staan te worden gedepecheerd.

60 1804. J. SIBERQ.

28 Junij. Yoorgchrifl nopens van Regeringswege inge^ kochle goederen.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat al zulke goederen, welke niet direct van 's Compagnie wegen zyn aangebragt, maar van particulieren zullen worden or bereeds zyn ingekogt ter voldoening van de eischen der respective buiten comptoiren, voortaan zonder advancen en alleen be- zwaard met de daai*op gevallen ongelden zullen worden aangereekend.

28 Junij. Weering van vreemde schepen op builen-kantoren.

Tot tegengang van het frequenteeren der rheede en baaien van 's Compagnies etablissementen door scheepen van vreemde natiën en inzonderheid van de Amerikanen is goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens op de respective buiten comptoiren nader etiistig aan te beveelen de naar- koming van de order der heeren Meesters om geene Ame- rikanen of scheepen van andere vreemde natiën te admitteeren, veel min ten handel toe te laten; en tot ampliatie daar van te statueeren, dat, ingeval eenig schip door zeenood verplicht mogt worden eenige rheede of baay aan te doen, expresse gecommitteerdens aan boord zullen moeten worden gezonden ten einde nauwkeurig te onderzoeken, of er werkelyk redenen van genoegzaam belang pleiten voor het binnenlopen in zodanige rheede of baay, en om van derzelver bevinding rap- port te doen, onder praesentatie en, des noods, praestatie van eede, met qualificatie aan de voornoemde ministers en bediendens van zodanige scheepen de nodige gerieveiykheeden te bewyzen, ingeval het ten vollen word geprouveerd, datzy assistentie nodig hebben, doch om dezelven in het tegenover gesteld geval af te wyzen.

In de resolntiên der Indische Regering van 10 Juiy 1804 leest men ter zake nog het volgende:

1804. J. StBERQ. 61

En alzo is komen te consieeren, dat een Ameiïkaansch scheepje, groot circa IM lasten, op Arouw ten handel is geweest en aldaar ingeladen heeft ruim 300 pikols tripangs: dat hetzelve Tervolgens na de Papoese eilanden is gestevend, doch, aldaar niets hebbende kunnen inhandelen, naar het eiland Teleba vertrokken is, alwaar de capitein or gezagvoerder van de Bandasche handelaars heeft ingekogt ruim 170 pikols tripang tegens agt Spaansche matten de pikol en dat de- zelve van daar naar Arouw is terug gekeerd om te beproeven, of hy nog eenige negotie artikelen konde verkrygen, doch daU aldaar zedert een vaartuig van hier en twee van Java gearriveerd zyiide, de posthouder te Arouw den voornoemden Amerikaan verboden heeft eenige verdere handel te dryven, met last om te vertrekken, zo is goedgevonden en verstaan de Ambonsche ministers aan te schryven door het uitvaardigen van de serieuste beveeleu te zorgen, dat, zo min aan de Amerikanen, als aan eenige vreemde Europeesche natie voet van handel gegeeven word op 's Compagnies etablissementen, die aan hunne orders zyn gesubmitteerd.

5 Julij. Gangbaar verklaring van wekere soort van heele en halve duüen.

Naardien jongst alhier uit de Bataafsche Republiek zyn aan- gebragt geworden heele en halve duiten, met andere dan de tot hier toe gewoonelyke stempels gestempeld, als hebbende aan de eene zyde tot opschrift India Batav. en aan de andere zyde (het eene zoort) het wapen met dit omschrift, Vigilate et orate en (het andere zoort) het wapen zonder omschrift; zo hebben wy goedgevonden dezelven gangbaar te verklaaren, gelyk die gangbaar verklaard worden by dezen, de heele vier eo de halve agt op een stuiver Indiasch, zo als de duiten alhier in de Indische bezittingen van den staat van ouds gangbaar zyn. op poene, dat die geenen, welke aan de cir- culatie van dezelven eenige verhindering toebrengen, naar lïgeur van de wetten zullen worden gestraft.

£n opdat niemand hiervan eenige unweetenheid zoude kunnen

6S 1804. J. élBEftÖ.

pretendeeren, zal deze worden gepuUiceerd en in hetNeder- duitsch en de gewoone inlandsche taaien geaflBgeert, ter plaatze gebruikdyk, mitsgaders ten dien einde naar de onderscheiden subalteme-coniptoiren circulair worden verzonden.

5 JuHj. Voorschrifl nopens zee-passen.

Is goedgevonden en verstaan den heer Java*s gouverneur te qualiGceeren geduurende den praesenten ooriog het varen met passen, schoon niet verleend door vorsten, die door de Compagnie wettig zyn erkend or met haar in verbintenissen staan, oogluikend toe te staan, mei aanbeveeling nogthans om alle waakzaamheid te gebruiken tegens suspecte vaartuigen, aan zeerovers toebehoorende, en om tegens dezelven naar ri- geur van 'sLands wetten te doen pracedeeren.

5 Julij. Uilleening van contanten door de Cheribonsche weeskamer aan de Regering.

De heer Cheribons resident, in voldoening aan de van zyn Edele gevorderde consideratien, of van het capitaal van de weeskamer, voor zover hetzelve niet op goede en secuure hypotheeken is kunnen uitgezet worden, een nuttig emplooi voor de Compagnie tegens beding van een billyke interest geduurende het subsisteerend geldgebrek te maken zoude zyn, te kennen gegeeven hebbende, dat van dit capitaal een somma van ryksdaalders 27681:4772 in klinkende muntspecien ren- teloos ligt en daar van aan de Compagnie, tegens zodanige intrest, als deeze regeering billyk zoude oordeelen, afgegeeven zoude kunnen worden een montant van ryksdaalders 24000, onder de voorwaarde, dat de pupillen, mondig wordende en zig ter erlanging van hunne aandeelen in het capitaal by de weeskamer te Cheribon adresseerende, de voorschreeven som als dan in zover zal worden verminderd, als nodig zal zyn om de weeskamer in staat te stellen tot uitkeering der ovenge- noemde aandeelen, zo is goedgevonden en verstaan welgemelden heer te qualificeeren de gedagte som van ryksdaalders :24ÓOO onder de opgemelde voorwaarde voor de Compagnie in leen

18Ö4. J. élBËRÓ. 6S

te neemen tegens de winnende renten van drie ten honderd 'sjaars.

6 Julij. VasMelling van geheime seinen voor hel aandoen wn eene haven op Java.,

h goedgevonden en verstaan de secreete seinen van ver- kenning voor de Javasche kust mede betrekkeiyk te maken tot deeze hoofdplaats en Cheribon, met qualificatie aan de Ja- vasche iiiinistei*s daarvan by het hoofd van die seinen speciaal melding Ie maken, en den gezworen klerk ter generale secre- tary aan te beveelen dit meede te observeeren; voorts den commandeur en op|ier-equipage-meester te gelasten om zorg te dragen, dat de seinen, welke door de van Java komende vaartuigen worden gedaan, alhier behoorlyk worden beant- woord.

Dergelijke seinen bestonden ook voor Ambon, enz. 6 Julij. Voorloopig verbod legen vaccineren.

De eerste practizyn in het buiten hospitaal in consideratie geevende om de jongst met het Hollandsche particulier schip, Elizabeth. van Isle de France alhier aangebragte kinderen, welke aldaar met de koepok-stof zyn ingeënt, op nieuw te vaccineeren en door tegen-proeven de waarde of onwaarde der vaccine te bewyzen alvorens de kunst-bewerking met deze stof alhier dadelyk in te voeren en in werking te brengen.

Zo is uit aanmerking van de aangelegenheid van dit onder- werp en dat men eerst van het nut der vaccine door on- wraakbaare proeven diend te worden overtuigd, zal men daar aan een genoegzaame waarde hechten om dezelve algemeen te introduceeren, goedgevonden en verstaan de respective prac- tizyns en een ieder, die het zoude mogen aangaan, te inter- diceeren zich voor als nog in te laten of te bemoeien met de inenting der kinder-ziekte door de koe|)ok-stof, met last daar mede te wachten, tot dat ten aanzien van die voor het menschdom zo heilzame uitvinding by deeze regeering de bewyzen zullen

64 1804. J. SIB£RG.

zyn ingekomeD, dat de te neemen proeven het verlangde effect gehad hebben. Zie ook 31 Mei en 21 September 1804.

10 Julij. Verbod legen bet drijven van handel in de Jakatrasche en Preanger-bovenlandefi.

Het bestaan van zoodanig, overigens onbekend verI)od blijkt uit bet navolgende:

De gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander zich beklaagd hebbende, dat de onlangs met voorkennis van zyn Edelheid den heere Gouverneur Generaal tot den afhaal van koebeesten naar de lH)venlanden geweest zynde bakmeester van het campenient by Weltevreeden, Zinimer, zich heeft durven verstouten om, niettegenstaande hy gewaarschouwd was van geene negotie-goederen mede te neemen, in een compek naar boven zond cbitzen, amphioen en eenig geld, met order aan twee zyner jongens om de gemelde chitsen en amphioen te gelde te maken en daarvoor koebeesten in te koopen, onder te kennen gave, dat de gemelde jongens met die goederen inliet regentschap Praccamoentjang aangehouden en stedewaarts gezonden waren. Zo is goedgevonden en verstaan de voormelde goederen confisquabel te verklaren ten behoeven van de diakony-armen en den gedagten Zimmer voor altyd te verbieden zich weder naar de bovenlanden te begeeven.

13 Julij. Regeling van het toezicht op verlimmeringen en andere reparatién op de buiten-kantoren.

Is goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren circuhir aan te bevoelen het benoemen van twee leeden uit hunne vergadering tot het houden van een waakzaam op- en toezigt over de timme- ragien en reparatién.

Deze aanschrijving geschiedde naar aanleiding van eene 0|h merking van het Opperbestuur, dat zoodanig toezicht op Ambon bestond en men daai-van de heilzaamste gevolgen verwachtte.

18Ö4. ü. èlÓÊRÖ. 6i

13 Jofij. Verhoogmg van het credid voor schrijfbehoeften^ aan het coUegie van Schepenen toegekend.

Het coOegie Tan Scheepenen dezer stad kennis gegeeven hebbende, dat bun eerwaardens op de door derzeiver secre- taris, Pieter Veeris, aangetoonde onmogelykheid om de be- paalde scbryfgereedschappen ten dienste Tan het secretary Tsin Scheepenen Trelmeld in te kopen Toor de hem daarTOor to^elegde som Tan ryksdaaiders 194:15 aan den Toormelden secretaris in d^ aanstaande en zo lang de Toorbeddelose duorte van alle comptoir-behoeftens zoude blyren standhouden, in steede Tan de boTorens bepaalde ryksdaaiders 194:15, hadden toegelegd ryksdaaiders 500 'sjaars, te betalen uit stads kassa, met Terzoek, dat deze hun eerwaardens dispositie zoude mogen worden geapprobeerd, zo is om de daanroor gegeeTen redenen goedgeTonden en Terstaan in het • voor- schreeren besluit genoegen te neemen en hetzeWe te appro- beeren.

17 Julij. Last op de collecteurs van hei collateraal bij het Wiet van sommatie^ dal zij aan de executeurs zonden tot hel opgeven der onder hun beheer geraakte boedels^ niet alleen in te voegen dagteekening en jaar van de geamplieerde ordonnantie op de heffing van het coUaterad, maar ook de woorden: ^of wanneer door «den overledene zoodanige goederen en bezittingen niet nyn nagelaten^ zulks binnen 6 weken na deszelfs over- •lyden aan te geven, als vooren, en daar by schriflelyk, •onder aanbod van eede te verklaren, dat de overledene •geene goederen hoegenaamd heeft nagelaten, waarvan, tfi gevolge de voormelde ordonnantie, hel middel van •het collateraal zoude moéten worden voldaan, alles op ^poene van het 14' art. der geamplieerde ordonnantie •omschreven\

Deze last werd uitgeTaardigd »ter betere bereiking Tan het

rUIUT*BOn DEEL XIT. $

6é 18Ö4. J. SIBÈRÓ.

•oogmerk in het aanbevolene by het 14* art. van de g^am- «plieerde ordonnantie".

17 Julij. StrafbepaUng voor voortvluchtige pachters.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat, wanneer pachters van 's Compagnie's domainen, Chineesen oï andere önchristenen zynde, zich aan aufugie schuldig maken eu virorden achterhaald, dezelven voor zes maanden in de ketting in het ambagts-kwartier zullen voorden geklonken om aan de gemeene werken dienst te doen; en hiermede de generale pacht-conditien voor het aanstaande jaar 1805 te amplieeren.

20 Julij. Betaling met contanten van zekere hoeveel- heden suiker, aan de Regering te leveren.

Uithoorde van de hoge agio op het papiere geld is goed- gevonden en verstaan te bepalen, dat de suiker, die door de respective suikermolenaars aan de Compagnie zal worden geleverd boven het beloop der aan hun gedane vooruit-ver- strekkingen op het aanstaand gewasch, van nu ar aan zal worden afbetaald in klinkende muntspecien, insteede van in papieren van credit, met VS percent agio, zo als tot nu gebruikelyk is geweest; en dat hier mede zal worden ge- continueerd, zolang 's Compagnies kas dit zal gedoogen.

20 Julij. Regeling van suiker-prijzen.

Is goedgevonden en verstaan, met intrekking van de vorige op dat stuk gemaakte bepalingen en zolang van de Javasche suiker tweede en derde soorten aanbanden zullen weezen, de pryzen van de suiker by vernieuwing vast te stellen, als :

de Jaccatrasche eerste soort op rd« 8 : —

" • tweede >> » >» 7:16

" Cheribonsche eerste » » » 8: —

» » tweede » • » 7 : IG

» Japarasche eerste » » • 7 : 52

» » tweede » " » 7:— -

1ÖÓ4. J. ëlBCRÓ. 6t

de Javasche eerste soort op rd» 7 : —

» » tweede » » » 6 : 16

Toorts alle derde soorten » B: —

ieder pikol, zilver geld of, by betaling Tan papiere geld, een derde m^rder; en de Javasche ministers aan te schryTen en Ie qoalificeeren om met alle mooglyke spoed de aldaar nog restant zynde oude poeder-suiker herwaards te zenden, onder Ie kennen gave, dat Toortaan geen andere poeder-suiker alhier zal worden geaccepteerd als goede, deugdzame, eerste soort, zullende by contrarie bevinding de mindere waarde der ge- zonden suiker door die het involveerd moeten worden gesup- pleerd tot ryksdaalders 7, zilver geld, per pikol, zo als de uitkoopsprys daar Tan op heden is bepaald.

Op 17 Augustus 1804 is de prijs van alle soorten met 1 ryksdaalder per pikol verhoogd.

34 Julij. Gebrek aan schrijfhehoefien.

Het coUegie van curatoren en scholarchen te kennen ge- geven hebbende, dat de gewone zes maandelyksche verstrek- king van papier, pennen en pennemessen, zo ten dienste van dat coUegie, als van de scholen, maar voor de helft had ge- volg genomen uithoofde van het gering restant dezer artikelen by de Compagnie, met verzoek, dat uit Compagnie*s kas aan hun Eerwaardens zoude mogen worden afgegeven het bedragen in gelde van de te min genoten negen riemen en drie boeken schryfpapier en een en negentig bossen pennen om onder de respective schoolmeesters te worden verdeeld, zo is in aan- merking genomen, dat de verstrekking van papier en pennen aan de schoolmeesters zeer menagieus bereekend word en voor geen verdere reductie vatbaar is en dat gevolgelyk de billykheid medebrengt, dat aan hun het te min genotene aan papier en pennen in gelde worde gevalideerd ten einde hun in staat te stellen het ontbreekende door particulieren inkoop te suppleeren, gelyk op de onderscheiden schryfcomptoiren

68 Id04. J. SIBÊRÖ.

geschied, zedert de verstrekking van papier en pennen in natura geen gevolg heeft kunnen hebben» weshalven dan ook goedgevonden en verstaan is in het voormeld verzoek te bewilligen en voor het te min genoten papier en pennen ten behoeven van het meermeid coUegie een ordonnantie op kas te laten expedieeren, het papier bereekend tegens ryksdaalders 10 de riem en de pennen tegens stuivers 30 het bos.

27 Julij. Last tot het begraven van onherkenbare, in de bovenlanden gevonden lijken.

Is goedgevonden en verstaan, wyl het afbrengen van lyken, die in de bovenlanden gevonden of opgevischt voorden en onschouwbaar zyn, geeuerhande nut heeft, maar integendeel zeer nadeelig is om de schadelyke infectie, die daaruit kan geboren worden, te agreêeren het door den hoogen Raad van justitie gedaan voorstel en dien conform den colonel titulair en chef der arthillerie, Louis August d'Ormancey d*Omois, en den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, Pieter Engelhard, een ieder voor zover hem aangaat, te gelasten de commandanten der respective buitenposten circulair aan te beveelen om, iii geval binnen den omtrek der gemelde posten of ver in de bovenlanden vermoorde of verdronken lyken gevonden worden en zy daarvan kennis bekomen, dezelven ten eersten door den opper-meester of onder-chirurgyn van zulk een post zuUen moeten worden geëxamineerd en by bevinding, dat zodanige lyken onschouwbaar zyn, direct zullen moeten worden ter aarde besteld en daarvan rapport zal moeten wonien gedaan, daar het behoord, onverminderd nochtans de subsisteerende orders op dit stuk, die in zyn ge- heel blyven, voor zover daaraan door deze nieuwe bepaling niet word gederogeerd.

31 Julij. Maatregelen tegen diefstallen uit laad-prauwen^ Is goedgevonden vast te steUen en te bepalen:

1804. J. SIBERQ. 69

TeD eersten : dat de praauw-voerders geduurende het laden, oveiieg^n en onüossen hunner prauwen zich niet yan dezelven zutten mogen verwyderen, maar daarby steeds presrat zuDen moeten weezen.

Ten tweeden: dat de praauw-voerders met hunne hand- teekeningen of anders ten minsten in presentie van twee getuigen by monde zullen moeten verklaren de ingeladen goederen richtig uit 's Compagnies pakhuizen te hebben ont- vangen en dat zy voorts aan den commandeerenden officier aan boord van het schip, alwaar zy die goederen afleveren, zullen moeten afdragen een brievje, ten bewyze van den ontvangst, om door hun weder in de pakhuyzen te worden algelangd.

Ten derden : dat de vreemdelingen de goederen en producten, wdke zy uit 'sC!ompagnies pakhuyzen ontvangen, bevorens dezelven weg te stuwen, op het dek zullen moeten laaten leggen en in presentie der praauw-voerders zullen moeten nazien en tellen, ten einde aanstonds te kunnen ontwaren, of de uit de pakhuyzen afgescheepte goederen wel zyn uit- gdeverd, ja of neen ; met last aan den sabandhaar en licent- mecster de vreemdelingen van deze schikking te informeeren.

Ten vierden: dat, wanneer het, niet tegenstaande deze maatregelen, duidelyk kan worden geprouveerd, dat de praauw-voerder ontrouw in de bestelling der door hem geladen goederen gehandeld heeft, de eigenaar van de praauw voor de schade verantwoordelyk zal zyn en de waarde van de verloren goederen binnen twee maal vier en twintig uuren zal moeten restitueeren, sub poene van parate executie; en

Tra vyfden: dat de prerogativen, door enkelde eigenaars van praauwen genoten wordende en bestaande in het leggen op brandwacht by de eilanden en het leveren van drinkwater ten eilande Onrust, van nu af aan voor alle praauw-voerders gemeen zullen zyn en dat zy daar van by afwisseling, ieder een maand lang, zullen mogen en moeten jouisseeren, met last aan den opziender der praauw-voerders daar omtrend een billyke verdeeling te maken.

70 1804. J. SIBERQ,

Aanleiding tot deze bepalingen gaven klachten van Ame- rikaansche kapiteins over herhaalde ontvreemding van koffij en suiker uit de prauwen gedurende het transport naar boord.

Zie ook 29 September 1807.

31 Julij. Maatregelen in het belang van de veiligheid en rust te Batavia des nachts.

Door het collegie van Scheepenen, — onder vertoning, dal, hoezeer het deeze regeering by besluit van den 25" October 1803 had behaagd de door hun Eerwaardens gediende con- sideratien ter daarstelling eener toereikende waakzaamheid en verzekering der veiligheid binnen de stad, nevens bet daarby aangeboden plan ter organisatie van de nacht- of ratelwacht, in zyn geheel te amplecteeren en daarby aan hun Eerwaarden op te dragen het ontwerpen eener instructie voor de aan te stellen ratelwachts,' het voorschreeven plan nochthans niet in werking had kunnen worden gebragt, naar dien men het getal manschappen voor de ratelwacht niet had kunnen vinden, noch iemand zich daartoe had aangeboden, — by een adres voorgesteld zynde om hierin echter eeniger mate te voorzien door het getal der justitie-dienaren van den hoofdschout met agt koppen te augmenteeren, ten einde voornamentlyk des nachts de ronde te doen, zo is goedge- vonden en verstaan te bewilligen in de geproponeerde ver meerdering der justitie-dienaren van den hoofdschout met agt koppen, onder het genot van de gewone gage van ryks- daalders 3 'smaands ieder, met qualiflcatie aan het collegie van Scheepenen om daarenboven uit stads kas 's raaandelyks te valideeren ryksdaalders 48, ten einde onder debediendens van den hoofdschout, welke met de nu nog in dienst te neemen agt koppen zuilen bestaan uit vier en twintig koppen, te worden verdeeld voor het waken des nachts in de stad. En wyders, conform het almede gedaan verzoek, de gages van de ratelwachts van ryksdaalders 775 te verhogen tot ryksdaalders 10, koper geld, ieder 'smaands.

1804. ü. SIBERQ. 71

31 Jalij. Vernieuwde Uui op de buüen'katUoren den vervoer van opium naar Batavia tegen te gaan.

Is goedgeyonden en yerstaan de ministers en bedienden s op de respectiye buiten comptoiren circulair by wege yan renoyatie aan Ie beveelen om met rigeur te waken, dat, ten minsten met hunne voorkennis, geen amphioen van daar te Batavia wordt aangevoerd, alzo de handel daarin aLs van ouds op levensstraf blyft geinterdiceerd.

2 Atignstus. Amplialie van het bepaalde op 30 Julij 1802 nopens huis-collecten.

Is goedgevonden en verslaan te persisteeren by het besluit deezer r^eering van den 30«" Juiy 1802, waarby halijaar* lyksche huis-collecten zyu bepaald, met last echter aan diakenen om te zorgen, dat die collecten geschieden met alle mooglyke behartiging van het belang der armen en dat aan de huizen, waarvan de bewoners niet worden aangetroffen, een bewys word achtergelaten, waaruit consteerd, dat de gecommitteerde leden yan diakenen aan die huizen zyn geweest ter inpalming der yoorschreeven collecten, en om daai*by tevens te doen bekendstellen, dat de gedagte bewoners in de daarop volgende week een bus in de HoUandsche kerk zullen vinden geplaatst op zeekere daartoe te bepalen tyden en uuren, ten einde, des begeerende, hunne liefde-plichten als nog te kunnen vervullen ; wordende het welmeld collegie van diakenen mitsdien geau- thoriseerd daaromtrend de nodige arrangementen te maken ; en zal door hun Eerwaarden van het bedragen der gedagte col- lecten telkens by een bericht aan deeze regeering moeten worden kennis gegeeven.

2 Augustus. Beoordeeling van ontwerpen voorgebouwen door de Hooge Regering.

In aanmerking genomen zynde, dat het absolut nood- zaakelyk is zich met eenig vertrouwen te kunnen verlaten

7S 1804. J. 8IBERQ.

op de plans en beschryvingen, welke omtrend de gebouwen aan deze regeering worden gepraesenteerd, alzo, gelyk heeren Commissarissen Generaal te recht hebben aangemerkt by hoogstderzeiyer missive aan deze regeering van den Sl^ October 179S, de kundigheeden, welke vereischt worden om in dit vak op goede gronden zelvs te kunnen oor- deelen, van dien aart zyn en zulk een gantsch byzondere studie en oeffening vereischen, dat men dezelven in de hoge Raadsvergadering, daar over de algemeene belangens van de Compagnie word geraadpleegt, niet wel verwagten kan en ook nimmer zoeken moet; dat het dienvolgende van het uiterste belang is om het opzicht over de gebouwen aan iemand op te dragen, op wiens kunde deeze Regeering zich met eenig goed gevolg kan verlaten, zo is goedgevonden en verstaan, enz.

7 Augustus. Bdüding van Compagnie^s schepen.

De heeren Meesters gelast hebbende om ingevolge de order, vervat by missive der voormalige heeren Bewindhebberen van den 9^ November 1779 ('), hoogstdezelven distincte opgaven jaarlyks te doen toekomen van hetgeen, zo ter dezer hoofd- plaats, als op de respective buiten-comptoiren in de scheepen word geladen, ten einde te kunnen nagaan, of er wel een be- hoorlyk emplooy van de ruimte in de scheepen gemaakt word ; zo is goedgevonden en verstaan de gemelde order te renoveeren en, zowel de kasteelsopper-kooplieden, voor zover deeze hoofd- plaats aangaat, als de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren te gelasten zonder afwyking aan deze order telkens by het depecheeren van scheepen of vaartuigen te voldoen.

Zie ook 10/25 April 1806.

7 Augustus. Bepaling der toelage aan krijgsgevangenen.

Geleezen zynde twee brieven van de Ambonsche ministers, houdende onder anderen kennis gave, dat de capitein en

(') In dit schrijven is niets b^zonders, ter zake dienende, aangetroffen.

1804. J. SIBERQ. 73

Terdere equipage Tan bet te Amboina binnen gelopen en door den juslieele Raad aldaar prys verklaard, Engeisch, particulier seheepje, the Lucy Maria, naar herwaards staan gezonden te worden ter dispositie dezer regeeriug; zo is goedgevonden en verstaan den gemelden capitein en verdere equipage by ar- rivement alhier op de veldschans Tangerang te plaatsen en aldaar militair arrest te laten houden onder het genot van:

een capitain rd^ 4

» eerste officier » 2

■ minder » » 1

• deks » » — :i4

• gemeene » — : 18

'sdaagSy aUes in specie, de kost daar ondw begreepen, waar voor zy zelve zullen moeten zorgen; en deze bepaling voor bel vervolg op alle Europeesche krygsgevaogenen, zonder onder- schmd, betrekkdyk te maken.

28 Augustus. Verstrekking mngdd^inpkuUsvanbrood^ aan de Europeesche militairen te Batavia,

Door Johanna Maria Pieper, weduwe Schwartze, by requeste te kennen gegeeven zynde de tegenwoordige schaarsheid van tarwe en de ongemeene duurte van het alhier aangebragt wordende meel, mitsgaders de daaruit voortvloeiende onmooglyk- heid om voor den bepaalden prys van een stuiver per broodje de aan de militairen daaglyks verstrekt wordende broeden te leveren, met verzoek, dat voortaan twee stuivers voor ieder brood betaald zoude mogen worden, gelykstandig met hetgeen aan den leverancier der broeden aan de zieken in het buiten- hospitaal word gevalideerd, geduurende zo lang de schaars- heid van meel en tarwe blyvt op den presenten voet.

Is geconsidereerd, dat de verzogte verhoging van een stuiver per broodje niet kan worden geaccordeert zonder den lande merkelyk te prejudiceeren in een tydstip, dat men niet ge- noeg op bezuiniging en bespaaren kan bedagt zyn, en dat het daarom preferabeler moet worden geacht aan de militairen,

74 1804. J. SIBERQ.

in plaats van het gemeld broodje, een stuiyer in natura af te geeven, ten einde het gemis van brood op de best mogelyke wyze zelve te venrullen en is mitsdien goedgevonden en ver- staan de opgewelde instantie te ontzeggen en, in plaats van de verstrekking van brood aan de militairen, een stuiver in gelde aan dezelven toe te leggen, zo als dit by de zeevarenden aetueel in observantie word gehouden.

28 Augustus. Toelichting tot het bepaalde op 15 No- vember 1803 nopens de vaart op de Aroe-eilanden.

Door den heer Gouverneur Generaal aan de vergadering gecommuniceerd zynde, dat het zyn Edelheid gebleeken was, hoe, na het openstellen van de vaart op Arouw in het ge- passeerde jaar, passen van Java zyn verleend geworden om naar derwaarts over Macassar, Ambon en Banda ten handel Ie vaaren en onder anderen aan Macassaarsche ingezetenen ; dat, of- schoon zulks by besluit van den 15*" November 1803 niet is gein- terdiceert geworden, het verleenen dier passen over Macasser en zo mede over Boutong, gelyk almeede heeft plaats gevonden, echter moest worden beschouwd als strydig met de intentie deezer regeering, vermits door deeze wyze van passen te ver- leenen hel Macassers gouvernement benadeelt en de sabandhaar aldaar in zyne wettige inkomsten verkort wierd, zo is goed- gevonden en verslaan tot nadere interpretatie van het gemeld besluit te bepaalen, dal voorlaan, zo min alhier, als op Java, passen naar Arouw zullen worden verleend aan ingezeetenen van Macasser, Ambon of Banda, maar dezelven zullen verpligl weezen zig aan hel gouvernement, waar zy te huis hooren, te addresseeren ; en dat voorts geene passen van hier op Java over Macasser of Boutong zullen worden afgegeeven, met in- standhouding overigens van het verder omtrend die vaart bepaalde by het opgemelde besluit van den 15'" November.

28 Augustus. Verleening te Grissee van passen naar den overwal.

Nopens het interdiceeren voor den aanstaande van het aan

1804. J. SIBERQ. 75

den 6risse*s resident toegekend regt tot het verlcenen Tan passes naar den overwal is goedgevonden en verstaan voor- eerst geen alteratie te maken in de orders, daarorotrend leggende, en mitsdien de vaart en handel van en naar den overwal, mitsgaders de vryheid tot het verleenen van passen door den resident aldaar te laaten blyven op den ouden voet, in het vertrouwen nochtans, dat de heer Java's gouverneur steeds zal blyven voortgaan in het beproeven aan alle zodanige middelen, als zyn Edele vermeenen zal te kunnen strekken tot tegengang van den smokkelhandel aldaar.

4 September. Verkoop van rijst van Regeringswege.

De gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander ter kennis deezer regeering gehragt hebbende het aan hem door de gezamentlyke hoofden van de inlandsche campongs rondom Batavia gedaan verzoek om, uithoofde van de presente schaarsheid en duurte van ryst, invoegen als in het gepasseerd jaar» uit 's Compagnies voorraad gerievd te worden met dertig koyangs van dat graan, ten einde die hoeveelheid voor het inkoops kostende by de gantang aan den gemeenen man te doen verkopen; zo is goedgevonden en verstaan tot gerief van de gemeente provisioneel verkoop te laten doen van agt koyangs ryst daags tegens ryksdaalders 60, koper geld, de koyang van 140 gantangs en hiertoe voor eerst te beplen een quantiteyt van KOO koyangs, onder bepaling, dat die verkoop zal moeten geschieden direct uit het graan-maguazyn door twee, daartoe door den heer directeur generaal te benoemen, expresse ge- coromitteerdens, onder het genot van ryksdaalder 1 aan dag- geld ieder, en dat door dezelven, na het af loopen van den verkoop, den eed van getrouwe behandeling zal moeten worden gepres- teerd; en voorts dien verkoop te laten geschieden in geen minder quantiteit dan 50 gantangs en verder de hoeveelheid te doen bereekenen na de talrykheid der huisgenooten voor de consomptie van een maand, aanvang neemende met den 10* deezer maand; en hier van de gemeente by billet ten te informeeren.

76 1804. J. SIBERQ.

Op 9/16 October 1804 is deze verkoop gestaakt, «nadien »er weinigen of geenen gevonden werden, die zig van ryst «uit 's Compagnies graan-magazyn voor den bepaalden prys .... «wilden voorzien".

4 September. Regeling der Iraclemenlen van luüenants ter zee.

Geremarqueerd zynde het subsisteerend onderscheid in gage tusschen de luitenants ter zee, zedert eenige tyd uit Nederland aangekomen, en de gage, welke bevoorens door de luitenants ter zee is gewonnen geworden, zo is goedgevonden de gage van fi6 te doen genieten door alle de geene, welke in het vervolg staan bevordert te worden ; en hiervan de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren en het opper- hoofd over het generaal tractements-comptoir te informeeren.

Op 14 September 1804 is ter zake nader bepaald, «dat aan alle de geenen, die voortaan tot de qualiteiten van capitain- lieutenant en sous-lieutenant ter zee zullen worden bevordert, de gage van f60 en fZi respective per maand zal worden te goed gedaan; en hier van de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren, als mede het opperhoofd van het generaal tractements-comptoir, Egbert Simon Smit, te informeeren".

4 September. Regeling van het tractement van den vlagge-man bij de equipage'Werf te Batavia.

Verzoek gedaan zynde, dat aan den vlaggeman op de equi- page-werf een vast tractement zoude mogen worden toegelegt, alzo zyn genot van gage en kostgeld niet toereikende is om van te subsisteeren, zo is goedgevonden en verstaan het trac- tement van denzelven te bepaalen op ryksdaalders 30 ter maand.

Zie ook 25 September 1804.

1804. J. êlBERd. 97

6 September. Javasche verpadUingen.

De JaTasche ministers qualificatie Terzogt hebbende tot het yerpagten Tan 's Compagnies domainen en sabandharyen op en langs de Javasche kust, zo is goedgevonden en verstaan dezelve te authoriseeren de opveiling of verpachting weder daar van te doen voor den tyd van een jaar of van den 1«° Jauoari tot ultimo December 1805 en zulks op gelyke con- ditieu en voorwaardens, als dit in het gepasseerde jaar heeft plaats gevonden.

7 September. Verhooging der inkomsten van den binnen' regent mn het Chineesche hospitaal te Batavia en van den i'^ bode van Boedelmeesteren.

Is goedgevonden en verstaan den binnen-regent van het Chineesche hospitaal, in steede van ryksdaalders 40 in het jaar, thans door hem genoten wordende, voor kalk tot het vritten van gemeld hospitaal ryksdaalders 60 toe te leggen en, in steede van ryksdaalders 15, ryksdaalders W voor de maandelyksche verstrekking van oly en brandhout ; voorts den eersten bode in tractement te verhoogen van ryksdaalders 24 tot ryksdaalders 35 'smaands, uilhoofde van de toeneemende duurte der levensmiddelen en alle andere noodwendigheeden.

-^ September. Nadere voorschriften nopens den uit^ voer van geld.

Door den heer Gouverneur Generaal te kennen gegeeven zynde, dat, ofschoon men, uithoofde van het gebrek aan negotie- goederen ter vervoer naar Java, wel verpligt is den uitvoer van gereet geld te accordeeren ten einde de handelaars niet geheel en al te versteeken van de mogelykheid van het ren- dement der hier aangebragte goederen terug te voeren, zulks egter tot bezwaar van de gemeente schynt te trekken door ryzing der agio op de contanten, met voorstel om een notitie te requireeren, hoeveel die uitvoer maandelyks bedraagt, ten

16 1Ö04. j. èiÓEAÓ.

einde daaromtrend met eenige zekerheid te kunnen disponeeren : zo is goedgevonden en verstaan de gecommitteerdens tot de uitgevoerd wordende contanten te gelasten maandelyks by een berigt opgave te doen, in hoeverre van de geaccordeerde permissien tot zodanigen uitvoer is gebruik gemaakt, en daarby bekend te stellen het montant der byzoudere speciën van goud, zilver en koper.

Ook is goedgevonden en verstaan: 1" tot interpretatie van art. 39 der in 1797 gearresteerde conditien van de pagt van de Boom, waarby die pagt onder het speciaal opzigt en maintien van den water- fiscaal gesteld is, behoudens egter de verpligting der oiBcieren en justicieerende om voor het regt van de hooge overigheid te waken en alle infractien tegens het- zelve te weeren, als nu te verklaren, dat de advocaat- fiscaal van Nederlandsch Indië, evenzeer als de water-fiscaal, gehouden zal weezen zyne bediendens te stellen by het doen van alle pakkingen van goederen, dewelke, ter be- vryding van verdere visitatie aan de Boom, direct verz^eld en zoodanig naar boord gebragt werden; dat ook de verdere officieren van justitie en justitieerende de vryheid zullen hebben derzelver bediendens daarby te doen present zyn; dat wyders, in gevalle van eenige suspicie, dat by zodanige afpakkingen behendiglyk ofte andersints eenige contrabanden goederen, gemunt of ongemunt goud en zilver, waarvan de uitvoer gein terdiceert is, daarin mogten verborgen weezen, zo aan de beide genoemde fiscaals, als aan de overige officieren van justitie en verdere justitieeerende, een ieder in het byzonder, het re^t blyft toegekend zodanige goederen, zo voor, als na de verzegeling en waar zig die ook mogten bevinden, te doen aanhouden en bewaaken, tot vervolgens het nodig onderzoek door een justitieele commissie zal weezen volbragt: 2^ te noteeren het verbod by billet van den 1*° Mey 1799 ( ') om

O Teo rechie -J-^^'- «79».

1Ó04. J. SIBÊRÖ. ?d

met champangs of andere vaartuigen, tot de Chineesche jonken gehoorende, van en naar boord van dezelve te varen, met recommandatie van de respective officieren van justitie om te waaken en zorg te draagen, dat om geene reedenen hiervan werd afgeweeken ofte conniventie komt plaats te vinden; 3^ het voorgestelde om voor alle (Ihineesche jonken by ver- trek een vasten zyldag te bepalen, als aan te veel inconvenientien subject, te declineeren, dog te amplecteeren het mede voorgestelde om de vertrekkende jonken niet toe te staan, na het anker ligten en verlaten van de Bataviasche rheede, zig in het gezigt van de rheede te mogen ophouden ofte eenige vaartuigen aan b«K>rd te mogen laten komen en mitsdien niet anders als om zee- nood te permitteéren het voeder ten anker gaan derzelven ; en ten einde daarop in het byzonder agt te slaan en hetze! ven te beletten de jonken do(ff Compagnies of 's Lands vaartuigen, wanneer die gemist zullen kunnen worden, te laten convoyeeren tot buiten het gezicht van de eilanden. Zie ook 31 Januarij 1804 en 16/27 Mei 1806.

14 September. Aanstelling van inlandsche Christenen als officieren bij de kompagnie Portugezen.

De brigadier de Sandol Roy by een adres aan den heer Gouverneur Generaal in consideratien gegeeven hebbende om, mits het sterven van meest alle de officieren, welke van het gaamizoen op Weltevreede ter dienst presteering naar de stad worden afgezonden, zoveel mogelyk, inlandsche Christen kinderen by de compagnie Portugeezen aan te stellen, zo is goedgevonden en verstaan zig met de gedaane voorstel te conformeeren.

18 September. Bepaling, dat een commissaris van de bank van leening te Batavia kon volstaan mei als borgtocht jaarlijks 7i o ^^^ ^V^ inkomsten te deponerefi.

Zie ook 8 September 1801.

80 1d04. J. SlB£Rd.

20 September. Aanmaak van salpeter in den Oosthoek van Java.

Is goedgevonden en verstaan de door den Oosthoeks ge- zaghebber Rothenbuhier in den jaare 1802 te Soetji in het district van Grissee aangelegde fabriek door hem verder voor zyne rekening te laten administreeren onder toelegging van ryksdaaMers 12, zilver geld, voor ieder, door hem gelevert virordeude pikol salpeeter en den sequester, in die hoedanigheid administreerende den boedel van den gevreezen Oosthoek ge- zaghebber, Dirk van Hogendorp, te qualificeeren desalpeete»- makeryen te Goenong Sarie en te Siedo Goero by publicque ven- dutie te doen verkoopen, onder conditie» dat de koopers dier fabrieken verpligt en gehouden zullen weezen de daarin aan- gemaakt wordende salpeeter aan de Compagnie te leeveren tegens den bepaalden prys van ryksdaalders 12 't pikol, en dat de eigenaars dier fabrieken daar en teegen van de nodige materialen by de Compagnie voor het uitkoops kostende zullen worden voorzien en tevens het voorrecht hebben om in de bosschen potasch te mogen branden, hout te kappen en voorts het daartoe en tot 't verder werk benodigt volk op de plaatzen, waar hetzelve niet te bekomen is, van de regenten tegens betaaling te kunnen eisschen.

21 September. Maatregelen in liet belang van de vaccine.

Is goedgevonden en verstaan:

1^ door commissaris en regenten der hospitalen aan de ge- meente te laten kennis geeven, dat door genoomen proeven gebleeken en beweezen is, dat de door den chirurgyn- major van het 12 bataillon der Franse Republiek, Gauffré, van Isie de France overgebragte koepok-stof de waare en egte zoort is;

2^ te amplecteeren en almeede door het gemelde coUegie aan de gemeente te laten bekend maken het gedaan voorstel om dit, tot tegengang der kinder pokjes zo veel

1d04. J. SIBÉRÖ.

61

belovend middel onder de volgende bepalingen ten dienste ▼an een ieder te stellen:

(I, dat het gemeld middel, len minste voor de eerste twaalf maanden, alleen zal blyven worden behandeld onder het opzicht van het gemelde collegie en door geene andere perzoonen als den binnen-regent van het buiten-hospitaal en den chirurgyn voornoemd en zo- danige andere practizyns, als door deskundigen daartoe gehikt en bekwaam geoordeeld zullen worden, en mits zich verbindende getrouwe rekenschap hunner ODdervinding aan het gemeld collegie te geven; b, dat dezulke, die van dit middel zouden willen gebruik maken, zich zullen moeten vervoegen by een van de door het gemeld collegie gequaliflceerde practizyns dan wel by gemelden binnen-regent om naar onderlinge overeenkomst, hetzy ten hunnen huize, dan wel in het hospitaal, behandeld te worden; e. dat de behandeling van dit middel in het gemelde hospitaal in een daartoe afgezonderd vertrek zal plaats vinden en dat aldaar aan de geenen, die zulks ver- kiesen, het behoorlyk gemak en oppassing zal worden bezorgd ; d, dal aan een ieder, die met de koepok-stol ingeënt en door de practizyns geoordeelt is, dat de loop daarvan volkomen aan het oogmerk voldaan heeft, daar van eene schriftelyke verklaring zal moeten worden afgroeven ter voorkoming van alle verkeerde en on- gegronde uitleggingen of gevolgtrekkingen in der tyd;

• den gecoHMnitteerde tot en over de zaken van den inlander, Pieter Engelhard, te gelasten om de voorwerpen, benodigd ter onderhouding van de koepok-stof, aan den binnen- regent van het buiten hospitaal te bezorgen; ' te noleeren, dat door het gemeld collegie, onder over- legging van het by hetzelve gediend bericht, is toegezegd een ander en meer verzekerd rapport, zodra er, ter over- tuiging van het nut der zaak, meerder gelegentbeid zal

rL\EUT-BOEI DEEL XIV. g

1804. J. SIBERQ.

geweest zyn om vollediger en meerder tegenproeven te bewerkstelligen.

Zie ook 31 Mei en 6 Julij 1804. — Op 12 Pebruarij 1805 is de navolgende, voor de geschiedenis der vaccine op Java niet onbelangrijke resolutie genomen.

De heer Gouverneur Generaal aan de vergadering ge- communiceerd hebbende twee, aan zyn Edelheid in de En- gelsche taal geschreeven brieven door den gouverneur van Bancahoeloe, Wal ter Ëwer, en den eersten docter van denzeiven. Charles Campbell, gedateert 25 en 2G January jongstleedeD, nevens de daarvan gemaakte translaaten, dienende, onder aan- haling van het nut, aan het menschdom toegebragt door de ontdekking en in werking brenging van de vaccine of koepok- stof, ten geleide van een Heschje met die stof en van een instructie om dezelve te appliceeren, nevens twee werkjes over de inenting met de koepok-stof; zo is goedgevonden en verstaan hiervan deeze aanteekening te houden en hoogstge- melden heer Gouverneur Generaal te verzoeken de meermelde brieven by bekwame gelegenheid te beantwoorden; en voorts, daar zyn Edelheid communicatie heeft gegeven, dat hoogst- dezelve het fleschje met de koepok-stof, verzeld van de daarby gevoegd geweest zynde instructien, item de werkjes over het stuk der inenting, heeft laten afgeeven aan den heer commissaris en de buiten-regenten van het builen-hospitaal, ten einde daarvan al zulk geschikt gebruik te maken, als strekken kan tot meerdere uitbreiding en algemeenmaking dezer heilzame ontdekking en gevolglyk ter beantwoording aan het menschlievend en weldadig oogmerk der afzenders.

Aan den chirurgijn-majoor van het 12" bataillon Fransche infanterie, Gauffré, die de koepokstof van Mauritius naar Ba- tavia overgebimcht en liovendien » op de voornaamste plaatsen' van Java onderricht in het inenten gegeven had, werd daarvoor

1604. J. êlBERd. 83

op as Hei 1807 eene bekroning van 500 rd' aan papieren geld toegdLend. Maar zijn rerzoek om belast te worden met

de oHisfflrratie der koepok-stof' werd afgewezen »in aan- merking genomen zynde, dat de moeyeiykheid, die men door den invloed Tan het Batavia's climaat en ook door gebrek aan voorwerpen voor de vaccinatie ondervind om de koepok, stof levendig te houden, volstrekt ontraad om de conservatie daar van aan een enkeld persoon, by uitslniling van anderen, toe te betrenwen, wyl de stof by hem verloren raakende, dat Teriies niet zond^ groote kosten zoude kunnen worden hersteld, terwyl hetzelve best kan worden voorgekomen, immers minder te vreezen is, door de behandeling der vac- cinatie voor alle practizyns gemeen te maaken, waar tegen, hyz4)nder om de eenvoudigheid der kunstbewerking, geene de minste bedenkingen opereeren".

25 September. Toekenning van een vast Iractemenl aan den vlagge-man op hel eiland Onrust,

Den matroos en vlaggeman ten eilande Onrust, Adrianus Verhagen, is op zyn daartoe by requeste gedaan verzoek goed- gevonden en verstaan, met intrekking van gage en verdere inkomsten, als een vast tractement loe te leggen ryksdaalJers W ter maand.

Zie ook 4 September 1804.

97 September. Relegaiie eener inlandschc vrouw naar Balawa.

Ter dispositie dezer regeering overgezonden zynde de alhier te huis hoerende en in het gepasseerde jaar na Macasser ovei^evaren, vry gegeevene en gedoopte slavin, AlettaJacoba van Overstraten (alias njouja Bakker), onder aanschrj'ving, dat lig dezelve aldaar op een allezints strafwaardige wyze ge- dragen liad door by den inlander rond te zwtTven en zelvs by de Vorsten ingang gevonden had, onder voorgeeven van te weezen een dogter van Balara Goa engevol^^lyk een zusfer

84 1804. J. SIBÊRO.

van den door den laatsten Macasserschen oorlog bekenden rebel« Sangkelang, met verzoek, dat zy, uiet alleen nimmer mogte worden toegestaan naar Macasser terug te keeren, maar ook dat zy op de eeneofanderewyzemogt werden geplaatst, waardoor zy belet word eenige correspondentie te kunnen houden of gelegenheid te vinden in stilte derwaards te vertrekken, z<» is goedgevonden en verstaan de gemelde Aletta Jacoba van Overstmten te stellen onder het byzonder toezigt van den hoofdschout der stad Batavia, Hillegert, met last aan denzelven te zoi^euy dat zy zich van deze hoofdplaats niet komt te absenteeren en ook op geenerlei v^ze eenige correspondentie komt te entameeren; en zulks op poene van nadere en ern- stiger dispositie dezer regeering.

2 Oclober. Oprichting eener tweede kampagnie jagers.

Als een gevolg van het secreet besluit deezer regeering van den 20'" September jongstleeden om eene tweede compagnie jagers te formeeren door den brigadier Simon de Sandol Roy opgegeeven zynde, dat door zyn Edele onderzoek gedaan is. of het mogelyk was dezelve te armeeren, zo als daarby is aangehaald, dat de jagers-corpsen thans in de Bataafsche Republiek gearmeerd zyn, voor een derde gedeelte met buxen en kogel vormen en voor twee derde gedeelte met snaphanen en bajonetten, zo is goedgevonden en verstaan de gemelde twee compagnien, geheel afgezondert van de halve brigade infanterie, te stellen onder commando van den major Rene Francois August La Motte Bertin, onder byvoeging van een sous lieutenant tot adjudant en een battaillons-chirurgyn en dé beide gemelde compagnien ieder te laten bestaan uit:

1 capitein,

2 lieutenants,

4 sous lieutenauts, 1 sergeant-major, 6 sergeanten, 8 corporaals, totaal 2it Europeezen;

1804. J. SIBERG. 85

4 sei^eanten, 4 corporaals, 4 trompetters, 188 gemeenen, totaal 200 koppen inlanders:

dus de twee compagnien, met den staf mede gerekend, be- staan uit:

47 koppen Europeezen, 400 • inlanders, totaal 447 koppen.

12 Oclober. Wijziging van de instructie voor hel vendu- kantoor^ arl. 35.

De boekhouder en kassier van het veudu-coraptoir, Hermanus Everhardus Wiltenaar, zyne bezwaaren ingebragt hebbende legras het bepaalde by articul 35 der instructie voor het venda-comptoir, houdende, dat van alle erreuren by de boeken i^n het gemelde comptoir aan de permanente gecommitteerdens by ontdekking de helft zal worden voldaan, met verzoek, dat hetzelye, gelyk met alle andere administratien, op een zesde mogte worden gesteld, zo is goedgevonden en verstaan hierin te bewilligen en het gemelde 35^ articul in voege te altereeren, dat Toortaan van alle erreuren maar een zesde gedeelte zal worden betaald aan de gecommitteerdens, door welke 's jaarlyks de boeken zullen worden geêxamineert.

12 October. Toelage aan Compagnie's slaven^ tevens ambachtslieden.

Deze genoten maandelijks:

een bekwaame rd' 1

» aankomende » 1

» leerling » —

benevens drie gantaugs rijst.

12 36

86 1804. J. SIBEf^Q.

16 October. Verhooging van het traetemmU der geassth meerde leden in den Hoogen Raad vanjusliiie te Batavia,

Uithoofde het papieren geld thans een verlies van 50 percent geeft en dus niet gezegt kan worden, dat de geassumeerde leeden van den hoogen Raad van justitie genieten hetgeen hun door Commissarissen Generaal is toegelegt, zo is goed- gevonden en verstaan het tractement van de geassumeerde leeden, welke teevens tot geene andere posten of bedieningen ge^mployeert zyn, te verhoogen met ryksdaalders 50 's maands, voor zo lange de agio op de contanten niet merkelyk zal weezen gedaalt.

23 October. Y oorschriften nopens het vaccineren.

De uadeelen en verwoestingen, welke de kinder-ziekte van tyd tot tyd onder het menschelyk geslagt, ook in deze ge- westen, heeft te weege gebragt en het belang dierhalven om de middelen te beproeven tot eene dadelyke tegengang dezer besmetting en dezelve, zoo niet geheel uit te roeyen, ten minsten op een zekere wyze in den vervolge, zoo veel mogelyk, voor te koomen, heeft de hoge regeering doen be- sluiten een expres persoon naar Isle de France af te zenden tot het overbrengen van de vaccine of koepok-stof en, na dat de inenting derzelve met het meeste effect beproeft en door tegenproeven gebleeken en beweezen is, dat de over- gebragte stof de waare en echte stof is, waarmeede door inenting, mits eene regelmatige behandeling daar by plaats vind, de besmetting van de natuurlyke kinder-ziekte beleten voorgekomen word, zoo is het na dezen gelukkigen uitslag, dat de hoge regeering dezer landen is bedagt geweest, hoedanig voor de onderhouding van dit middel te zoi^en en op de meest geschikste wyze meede te werken tot dé uitbreiding en algemeenmaking dezer proef-ondervindelyk beweezen heilzaame uitvinding, en ten dien einde heeft vastgesteld dit zoo veel verzekerend middel als nu onder de volgmde be-

T804. J SIBÊRG. 87

palingen, zonder uitzondering, ten diensten van een ieder te stellen; Ie weeten:

Ten eersten : dat voor de eerste twaalf maanden de be- liandeling van dit middel zal moeten verblyven onder hel opper 0|»- en toezigt van den heer commissaris en de buiten- n^enten der hospitaalen en dienvolgens in de eerste plaats door geeue andere persoonen zal mogen worden geappliceer^ als door den binnen-regent van het bui ten-hospitaal en den chirurgyn-major van het 12**« bataillon der Fransche Republiek, GauOrè, door vrien de stof is overgebragt, en verder zodanige andere practizyns, als door dat collegie daartoe geschikt en bekwaam geoordeelt zuilen worden, en mits zig verbindende &:etrouwe rekenschap hunner ondervinding aan het gemeld collegie te geven.

Ten tweeden: dat dezulken, die van dat middel zouden willen gebruik maken, zig zullen moeten vervoegen by de oi^emelde of wel een van de door het gemeld collegie ge- qualificeerde practizps om na onderlinge overeenkomst, het zy ten hunnen huize, dan wel in het gemeld hospitaal be- handelt te worden.

Ten derden: dat de behandeling van dit middel in het gemeld hospitaal in een daartoe afgezondert vertrek zal plaats vinden en dat aldaar aan de geenen, die zulks verkiezen, het behoorlyk gemak en oppassing zal worden bezorgt.

Ten vierden: dat aan een ieder, die met de koepok-slof ingeënt en van wien door den practizyn geoordeelt is, dat de loop daar van volkomen aan het oogmerk voldaan hcefl, daar van een schriftelyke verklaring zal moeten worden af- gegeeven, ter voorkoming van alle verkeerde en ongegronde uitleggingen of gevolgtrekkingen in der tyd.

Wordende de gemeente by dezen ook nog geiuformeert, dat in den loop der kunstbewerking geen het minsle nadeel aan de gezondheid word bespeurt en dezelve meerendeels afloopt zonder zelvs eenig gevoel van ongesteldheid te ver- wekken, terwyl het voor beweezen moet worden gehouden, dat de geene, die dezelve ondergaan heeft, voor altydbevryd

88 1804. J. SIBERQ.

blyft van de besmetting der kinder-ziekte, weshalven dan ook de hoge regeering met de meeste genistheid en genoegen alle ingezeetenen, zoo Europeezen, als Ghineezen en inlanders, uitnodigt om Yan deze nuttige en heilzaame uitvinding ge- bruik te maken, zoo als aan een ieder daartoe de gelegentheid word aangeboden.

En op dat niemand hier ?an verstooken zal blyven, zal deze werden gepubliceert en geaffigeert en circulair naar de buiten-comptoiren worden verzonden.

Op 28 Februarij 1805 is het vorenstaande in zoo verre gewijzigd, »dat de inenting ook in de respective inlandsche campongs rondsom Batavia zal mogen geschieden door zo- danige practicyns, als de heer commissaris en buiten-regenten der hospitalen daartoe geschikt en bekwaam zullen oordeelen, en desgelyks op de veldschans Meester-Gornelis door den aldaar bescheiden chirurgyn-majoor, Pieter van Zaanen, ten einde langs dien weg de uitbreiding van dit heilzaam middel meer en meer te bevorderen".

25 October. BepcUing, dat een Chineesch lid van eenig collegie van Boedelmeesteren geen hoofdgeld behoefde te betalen.

In casu gold 't een Chineesch lid van het collegie van Boedelmeesteren op Ambon.

23 October. Regeling der afgifte van licentie-briefjes aan den pachter van de wajang.

Genoemde pachter had bij rekest aan de Regeering aan- getoond, «hoedanig hem de verpligting is opgelegt om voor ieder wayang, die gespeelt werd, zig met een permissie-briefje van den landdrost te moeten voorzien, tegens betaling van V4 ryksdaalder ieder; dat hy en zyne priedecesseuren die brievjes in een genoegsame hoeveelheid hebben bekomen om

1804. J. SIBERQ. 89

daanran altoos in voorraad te hebben, dog de praesente landdrost vergt, dat by ieder wayang-spel een enkel briefje door hem werd afgehaald, met verzoek, wyl hy zig hierdoor merkelyk belemmerd en benadeelt vind, voortaan van het Deernen ran die brievjes bevryd te mogen zyn".

De Drossaard van de Bataviasche ommelanden, in wiens handen dit rekest werd gesteld, deelde mede, »dat hy inhet verleenen van licentie-brievjes tot het speeleQ van wayangs deze verandering had gemaakt, dat de pagter zig daarvan weeklyks moet voorzien en dezelve niet meer, als bevorens, in blanco worden afgegeeven".

De Regering vond goed, > nadien dezen maatregel allezints is strekkende ter voorkoming van fraudes en behoord stand te honden, egter om den pagter ook in het af haaien van die brievjes eenigzints Ie gemoet te komen, te bepaalen, dat voortaan door den drossaard maandelyks aan den gemelden pagter een getal van sestig permissie-brievjes tot het laten speelen van wayangs zal worden afgegeeven en om telkens by ieder uiteinde der maand, by het overbehouden van eenige brievjes, dezelve tegens nieuwe te verwisselen".

6 November. Verliooging der tractementen van kosters te Batavia. — Last op de notarissen het vermaken van legaten aan de gereformeerde kerken aan te moedigen.

De kerkmeester opgegeeven hebbende, dat de verzoeken van den koster en onderkoster van de Hollandscbe en de koster van de binnen Portugeesche kerk om verhooging van trao lemeut eenige consideratie verdienen in deeze allezints duure tyden, alzo de eerste ryksdaalders 20, de tweede ryksdaal- ders 6 en de laatst genoemde ryksdaalders 14 ter maand genoten aan papieren van credit, dog dat, vermits de kerk- middelen zeer gering zyn en geduurende de drie laaste jaren ruim ^000 ryksdaalders 'sjaars zyn ten agteren geraakt, de notarissen zoude kunnen worden aanbevolen, by het passeeren van testamenten, de testateurs aan te moedigen tot het be-

90 1804. J. SIBERdl.

spreeken van een legaat aan de gereformeerde kerken ; zo is goedgevonden en verstaan den koster van de Holiandsche kerk tot ryksdanlders 30, den onderkoster tot ryksdaalders 12 en den koster van de binnen Porlugeesche kerk tot ryksdaalders 20 in tractement te verhogen, teniporair uit de kerkmiddelen ; en voorts, uithoofde van den zo zeer veragterden staat der kerkmiddelen, de notarissen alhier te gelasten by het pas- seeren van testamenten, zoowel door Europeesche, als in- laudsehe Christenen, de testateurs met nadruk voor te houden efi aan te moedigen tot het vermaaken van legaten aan de gereformeerde kerken alhier, en hiervan de nodige melding te maken by de testamenten zelve, ten blyke, dat aandeeze order door hen voldaan is.

9 November. Intrekking van het ixUutêd'* gebruik, ten gevolge waarvan aan de vlotien'makers werd toegestaan eeftige houtwerken boven die, welke zij te Batavia moesten afleveren, van Java mede te brengen.

13 November. Verbod voor de buiten^kantoren tegen het trekken van wissels, tenzij op Batavia.

Slechts bij >de hoogste noodzakelykheid** mocht men op de buiten-kantoren wissels op andere plaatsen afgeven.

13 November. Gebrek aan medicijnen.

De administrateurs in den medicinalen winkel te kennen gegeeven hebbende, dat de voorraad van medicamenten zo- danig was vermindert, dat zy zig buiten staat bevonden aan de onlangs van de buiten-comptoiren ontvangen eischen te kunnen voldoen en wel voornamentlyk aan die van de comp- toiren om de groote Oost, zo is goedgevonden en verstaan hiervan, zo wel aanteekening te houden, als dat door den heer directeur generaal intusschen vmgteloos alle moeite is aan- gewend ter voorziening in het Voorhanden zynde gebrek, en hiervan de ministers op de gemelde comptoiren te informeeren.

1804. J. SIBERG. 91

eo dat intttsschen de eisschen Tan niedicameDten, zo goed mogelyk, met andere middelen, insteede van de niet aanbanden zynde, zullen worden gesuppleerd; en voorts by aanbreng oadere voorziening daarvan zal gedaan worden.

16 November. Regeling der toelagen aan mililairen en zeevarenden in dienst der Regering te Palembang.

Is goedgevonden en verstaan:

Ten eersten: de gemeene Europeesche militairen, met be- houd van gagie en kostgeld, te doen genieten 40 fi ryst en 5 kannen arak en, met intrekking van de overige, bevorens bepaalde verstrekkingen, nog aan dezelve toe te leggen sestig stuivers zilver geld ter maand.

Ten tweeden: de inlandsche militairen voortaan te doen genieten 50, insteede van 40 pond ryst en 3 kannen arak ter maand met behoud van dezelve gage, voor hun bepaald.

Ten derden: aan den te Palembang bescheiden sergeant- major en aan den bootsman en loots voor den vervolge toe te le^en ieder ryksdaalders 20 zilver geld, 40 8 ryst en 3 kannen arak ter maand, zonder meer.

Ten vierden : aan de zeevarenden, met behoud van gage en kofitgeld, dog met intrekking van alle het bevorens door hen genotene, aan dezelven toe te leggen 50 % ryst, 3 kannen arak en tagtig stuivers zilver geld ter maand.

23 November. Regeling der tradementen van kapiteins ter zee.

Op bet door den capitein ter zee, Jacobus Janssen, by re- queste gedaan verzoek is goedgevonden en verstaan denzelve toe te leggen de gage van f 100 ter maand, gelyksJandig met de overige, jongst alhier uit Nederland gearriveerde capitaids ter zee, en, ter voorkoming van de nu reets menigmaal ge- daane, gelyke verzoeken, voor den vervolge te bepalen, dat die geen, welke tot de qualiteit van capitein ter zee worden be- vorderd of zulks reeds zyn en nog minder gage winnen, zullen genieten gelyke /'lOO ter maand.

92 1804. J. SIBERQ

23 November. Bepaling nopens krijgS'gevangenen.

De heer Java*s gouverneur bedeelt hebbende, dat van de Fransche brik, I'lsle de France, op Banjoewangie zyn afgegeeven ses Engelsche krygsgevangenen, zo is, — nadien het billyk is, dat de geen, die prysen neemen, met het onderhoud der krygs- gevangenen blyven belast, en ter voorkoming van gelyke afzet- tingen van krygsgevangenen zonder behoorlyke kennisgave of permissie daartoe geobtineerd te hebben, — goedgevonden en verstaan zyn Edele aan te schryven om de nodige orders te stellen, dat op geene comptoiren onder zyn Edele's gezas^ eenige krygsgevangenen van passeerende schepen werden ingenomen, op poene, dat het onderhoud derzelve zal worden gedragen door den géene, door wien aan deze order niet zal worden voldaan ; en insgelyks de ministers en bediendens op de verdere buiten-comptoiren hiervan de nodige aanschryving te doen.

27 November. Verbod voor de coUegièn van justiiie^ zonder vergunning van de Regering^ een crimineel ge- vangene naar een hospitaal te doen overbrengen.

27 November. Bepaling nopens legaten, vermaakt aan Chinezen, die tot den Mahomedaanschen godsdienst waren overgegaan.

Opzigtelyk een door Boedelmeesteren der Chineesen en anderen onchristen sterfhuizen gedaan verzoek om geinformeert te worden, hoedanig in den aanstaande te moeten handelen omtrend Ghineezen, die den Mahomedaanschen godsdienst omhelst hebben, speciaal met betrekking tot de wet der Ghineezen, medebrengende, dat de legaaten, aan personen ver- maakt, tot den Mahomedaanschen godsdienst overgaande, na hun overlyden wederom moeten devolveeren op de erfgenamen van den legateur, zo is als uu goedgevonden en verstaan het coUegie van Boedelmeesteren voornoemd te qualificeeren om, na het voorbeeld van den jaare 1781, de legaaten aan Ghi-

1d04. J. SIBERO. ds

oe^eo* die tot den Mahomedaanschen godsdienst orergaan, by hnn afsterven te doen devoi?eeren op de erfgenaamen van den legateur en te approbeeren de geappliceerde, gevoelige correctie aan den Ghineeschen jongeling en pupil van dat coflegie, Lini Boktjoen, wegens het overgaan tot den Maho* medaanschen godsdienst, zonder daartoe van hun Eerwaardens verlof te hebben geobtineerd.

27 November Voorschrift voor liet college van Boedel' meesteren bij hei inwinnen van Chineeschc adviezen.

Is goedgevonden en verstaan qualificatie te verleenen om in zaken, waarin Boedelmeesteren zullen vermeenen het advies van den capitein en officieren der Chineesche natie te moeten vorderen, hetzelve by preferentie van de adviesen der leeden bij hun Eerwaardens van de Chineesche natie te amplecteeren, dog onder verklaaring, dat hiermede niet is verstaan gedis- poneert te zyn op hunne tevens gedaane instantie, dat de Chineesche wetten, invoegen als die door wylen zyn hoog Edelheid, de Klerk (H. L. M.), op den ^2" May 1761 ter kennisse dezer regeering zyn gebragt, by deeze gelegeutheid zouden mogen worden geapprobeert.

27 November. \ oorschrift voor notarissen nopens iesta" menten van Mahomedanen.

h goedgevonden de notarissen ter deezer hoofdplaats ten sterksten aan te beveelen, by het passeeren van testamenten door perzoonen van den Mahomedaanschen godsdienst, nauw- keurig agl te slaan, dat de testamentaire dispositien niet komen af te wyken van de aangenomen, algemeene en plaatselyke wetten of die der Mahomedaanen, zo verre dezelve door deeze regeering geapprobeert en mitsdien ter plaatze alhier gead- mitleerd zyn, met recommandatie aan de coUegien van justitie en Boedeluieesteren hierop, zo veel mogelyk, agt te slaan en voor de agtervolging deezer order te waaken, sub poene, wyders dat degeene, welke bevonden zal worden daarvan te

d4 1d04. J. SiBÈRd.

zyn a^eweeken of tegen deze heilzame order te zyn aange- gaan, verbeuren zal eene boete van een honderd zilveren gecartelde ducatons, de eene heivte ten voordeele van de diakouy-armen en de andere heivte ten behoeven van het coUegie van Boedelmeesteren, behalven dat zodanige testa- mentaire dispositie, voor zo verre die tegen de orders zyn ingesteld, voor vervallen zullen worden gehouden. Zie ook 15 Maart 1805.

29 November. Veranhvoarding van kanotmcn^ enz. op de builen-kantoren.

Is goedgevonden te renoveeren de order, dat door de hoofden van de arthillery op de buiteu-comptoiren jaarlyks aan den chef der arthillerie ter hoofdplaats tabellen moeten virorden overgezonden, behelzende het getal, de calibers en hoedanig- heeden der canons, affuiten en roopaarden, waar dezelve ge- plaatst en of zy bekwaam, onbekwaam of defectueus zyn, als meede een naamlyst en korte sterkte der Europeesche arthil- leristen.

29 November. Machtiging op liel collegie van Heemraden lot het verpachten hij afslag voor liet jaar 1805.

Ten eerste: de tolbrug, leggende over het steene sluiswerk by Tangerang;

Ten tweede: de nieuwe tolbrug over de mond van de Angiolse rivier;

Ten derde: de overtoom in het Molenvliet;

Ten vierde: de overvaart in de groote rivier uit de Ghi- neesche campong naar de Riballs gang;

Ten vyfde: de overvaart over de rivier de Crocot van Blandongan naar Kleenting;

Ten sesde: de overvaart over de groote rivier buiten de vierkants poort bezuiden de boom naar het kasteel en de houtkap; en

Ten zoevende: *« Compagnies land Pas<;ier Poetie.

1Ö04. J. SIBEF^d. dS

^ December. Verbod tegen het verkeapen van brood m hei kampement Weltevreden^ behalve door geprevi' legeerde broodbakkers.

Dbponeerende op het Ysrzoek der broodbakkers om, mits de verre argeleegent beid van het kampement Weltevreede, ge- duurende de presente duurte van meel de prys van het or- dinaire tafelbrood te mogen verhoogen tot op agt stuivers, zo is, nadien dit een hardigheid zoude includeeren goedge- vonden en verstaan deze instantie te ontzeggen, dog tot te- gemoedkoming der broodbakkers het bakken en verkobpen vaa brood door anderen als de geprevilegeerde broodbakkers in hel kampement te interdiceeren, op poene van een hondert ryksdaalders, zilver geld, de eene helft voor den aanhaalder en de andere helft voor de stads cassa.

7 December. VcrpadUing van de j^gemeetie middden van i^hel Koningrgk Jaccaird'* voor het jaar 1805.

Deze verpachting geschiedde »op zodanige conditien en voorwaaiden, als vermeld staan by de pacht-conditien, in den jaare 1797 geêmaneerd, en de daar in voor de verpachtingen van 1800, 1801, 1802, 1805 en 1804 gemaakte alteratien ^ ampliatien, zo ais dezelven gedrukt te lezen zyn in het stads heeren-logement, by den heer ontvanger generaal, den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, den sabandhaar en licentmeesler, den major der Aiooren, den capitein der Chineezen en den commandant der Wester Javanen, edoch met de volgende, daar in nu nader gemaakte alteratien en ampliatien, te weeten:

Eerstelyk: dat de betaling der pacht-penningen van alie de opgemelde pachten, even als in dit jaar heeft plaats gehad, zal mogen geschieden in papieren van credit.

Ten tweeden: naar dien de ondervinding te meermalen heefl geleerd, dat pachters van 'slands domeinen, na veel al hnnne particuliere schulden met de hy hun ingekomen pacht-

96 1804. J. SiBERè.

schat te hebben afgelegd, zig fugatiev stellen en daar door zich trachten te onttrekken aan de betaaling hunner achter- stallen, dat zodanige pachters, Chineezen of andere onchristenen zynde, die zig aan aufugie schuldig maken en worden achter- haald, voor zes maanden, in de ketting geklonken, in het ambachts-kwartier zullen worden geplaatst om aan de gemeene werken dienst te doen.

Ten derden: dat in den aanstaande aan den pachter van de wayangs 'smaandelyks zestig permissie-brievjes tot hetlaaten speelen van wayangs zullen worden afgegeven door den dros- saard der stad en ommelanden en dat de brievjes, welke de pachter overbehoudt, telkens by het uiteinde der maand tegens nieuwe zullen mogen worden verwisseld.

Voorts tot informatie van de pachters van het slachten van varkens te laaten dienen, dat by besluit van den 15^" Maart jongslleeden aan de varkens-slachters is toegestaan om de pacht-gerechtigheid, zodra dezelve een of meer ryksdaalders bedraagt, in papieren van credit te voldoen.

En tot informatie van de pachters van de groente kramen en winkels, dat by publicatie van den 22^" May laatstleeden geinterdiceerd is het rondlopen met manden langs 'sHeeren weegen om leedige bottels, oud yzer, etc. in te koopen en het rondvaren met ledige prauwtjes tot dat zelve einde is verboden, ten einde hier na hunne calculatien te kunnen maken".

7 December. Verkoop van medicijneti.

De stads apothecar te kennen gegeeven hebbende, ongeagt de voorziening by billet van den -^ July 180^, houdende onder andere bepaaling, dat van allen particulieren verkoop van medicynen, by aanbreng alhier, aan hem, stads apothecar, 10 percent zullen moeten worden voldaan, door onderscheiden persoonen getragt word denzelve van deze geregtigheid te versteeken, zo is als nu goedgevonden en verstaan den sabandhaar en licentmeester te gelasten te zorgen, dat, by

Id04. J. SIBERÓ. 9*;

aanbreng van medicynen, door de kopers de hem compe- teerende 10 percento in gelde of in natura voldaan worden.

H December. Regeling der Iramspori-geldefi, enz, van uil krijgsgevangenschap ontslagen dienaren.

Uit aanmerking, dat onvermogen om de transport-ongelden te kunnen goedmaken en de vreese voor de ongezondheid van het climaat alhier veele van de zig nog op de Westersche comploiren bevindende militairen terug houd de reise naar herwaarts aan Ie neemen; dat met dus een bepaling te maken, hoeveel aan transportgelden voor dezelve in 't vervolg zal worden voldaan, hetzy dezelve met een huisgezin belast zyn, dan wel voor enkelde perzoouen, men mogelyk de overkomst naar herwaarts en dus de voorziening in het gebrek aan militairen eenigzints zal te gemoed komen, zo is goedgevonden en verstaan voor den aanstaande te bepalen, dat aan de van de comptoiren om de West van Indiê in de magt des vyands overkomende dienaaren zal worden gevalideert voor ti'ans- portgeld Sp' 400 voor de geene, welke met hunne familiiön, en Sp" 200 voor enkelde perzonen of die alleen met hunne vrouwen over komen, benevens een gelyk genot van twee maanden gage en emolumenten by aankomst alhier.

H December. Voorschrift nopens aanrekeningen aan Oostersche kantoren.

De heer directeur generaal te kennen gegeeven hebbende, dat zig de ministers van de comptoiren om de groote Oost met regt zouden moeten bezwaaren over de inkoops prysen der goederen^ voor zo verre dit geschied is tegens papieren van credit, zo is goedgevonden en verstaan, zo lange de hooge agio op het zilvergeld zal blyven standhouden, even als om trent den Japanschen handel heeft plaats gevonden» op alle goederen, dewelke tegens papieren van credit zullen worden ingekogt, by aanreekening van hier naar de gemelde en andere buiten-comptoireu 50 percent te laten afschryven.

FLAKA4T-B0EI DEKL ZIT. 7

d6 1804. J. SiB£Rd.

schat te hebben afgelegd, zig fugatiev stellen en daar door zich trachten te onttrekken aan de betaaling hunner achter- stallen, dat zodanige pachters, Chineezen of andere onchristenen zynde, die zig aan aufugie schuldig maken en worden achter- haald, voor zes maanden, in de ketting geklonken, in het ambachts-kwartier zullen worden geplaatst om aan de gemeene werken dienst te doen.

Ten derden : dat in den aanstaande aan den pachter van de wayangs 'smaandelyks zestig permissie-brievjes tot hetlaaten speelen van wayangs zullen worden afgegeven door den dros- saard der stad en ommelanden en dat de brievjes, welke de pachter overbehoudt, telkens by het uiteinde der maand tegens nieuwe zullen mogen worden verwisseld.

Voorts tot informatie van de pachters van het slachten van varkens te laaten dienen, dat by besluit van den 15^" Maart jongslleeden aan de varkens-slachters is toegestaan om de pacht-gerechtigheid, zodra dezelve een of meer ryksdaalders bedraagt, in papieren van credit te voldoen.

En tot informatie van de pachters van de groente kramen en winkels, dat by publicatie van den 22^" May laatstleeden geinterdiceerd is het rondlopen met manden langs 'sHeeren weegen om leedige bottels, oud yzer, etc. in te koopen en het rondvaren met ledige prauwtjes tot dat zelve einde is verboden, ten einde hier na hunne calculatien te kunnen maken".

7 December. Verkoop van medicijnen.

De stads apothecar te kennen gegeeven hebbende, ongeagt de voorziening by billet van den ~ July 180^, houdende onder andere bepaaling, dat van allen particulieren verkoop van medicynen, by aanbreng alhier, aan hem, stads apothecar, 10 percent zullen moeten worden voldaan, door onderscheiden persoenen getragt word denzelve van deze geregtigheid te versteeken, zo is als nu goedgevonden en verstaan den sabandhaar en licentmeester te gelasten te zorgen, dat, by

1804. J. SIBERÖ. 97

aaubreog van medicynen, door de kopers de hem compe- leerende 10 percento in gelde of in natura voldaan worden.

11 December. Regeling der irampori*gdden, enz. van uil knjgtfgevangemchap OfUslagen dienaren.

Uit aanmerking, dat onvermogen om de transport-ongelden te kuDneD goedmaken en de vreese voor de ongezondheid van het climaat alhier veele van de zig nog op de Westersche ciimptoiren bevindende militairen terug houd de reise naar herwaarts aan te neemen ; dat met dus een bepaling te maken, hoeveel aan transportgelden voor dezelve in 't vervolg zal worden Toldaan, helzy dezelve met een huisgezin belast zyn, dan wel voor enkelde perzoonen, men mogelyk de overkomst naar herwaarts en dus de voorziening in het gebrek aan militairen eenigzints zal te gemoed komen, zo is goedgevonden en verstaan Toor den aanstaande te bepalen, dat aan de van de romptoiren om de West van Indiê in de magt des vyands overkomende dienaaren zal worden gevalideert voor ti*ans- porlgeld Sp» 400 voor de geene, welke met hunne familliên, en Sp" 200 voor enkelde perzonen of die alleen met hunne vToowen over komen, benevens een gelyk genot van twee maanden gage en emolumenten by aankomst alhier.

11 December. V oorschrift nopens aanrekeningeti aan Oostersche kantoren.

De heer directeur generaal te kennen gegeeven hebbende, dat zig de ministers van de comptoiren om de groote Oost met regt zouden moeten bezwaaren over de inkoops prysen der goederen, voor zo verre dit geschied is tegens papieren van credit, zo is goedgevonden en verstaan, zo lange de liooge agio op het zilvergeld zal blyven standhouden, even als om Irent den Japanschen handel heeft plaats gevonden, op alle goederen, dewelke t^ens papieren van credit zullen worden ingekogt, by aanreekening van hier naar de gemelde en andere buiten-comptoiren 50 percent te laten afschryven.

PLAIAAT-IOEI I»EKL SIT. 7

98 1B04. J. SIBERÓ.

11 December. Gebrek aan volk.

Als een merkwaardig staaltje van den toestand, waarin de Regering te Batavia op het einde van 1804 verkeerde, wordt het volgende opgenomen:

Conform hel door den commandeur en opper-equipage-meester gedaan verzoek is goedgevonden en verstaan de scheepen en mindere vaartuigen, voor de groote Oost gedestineerd, zonder naar den andere te hlyven wagten, successive naar Java te laten vertrekken, zodra dezelven zullen kunnen reis Torderen, en zulks ter oorzake, dat dezelve door gebrek aan volk niet alle te gelyk, maar een voor een klaar gemaakt moeten worden, en om de verdere voHading van dezelve op Java te faciliteeren.

13 December. Voorschriflen nopens facturen enonkosl- rekeningen.

De kasteels-opper-kooplieden te kennen gegeeven hebbende, dat door de ongelukkige omstandigheeden des oorlogs en het gemis van de specery gevende provinciën de goede orders ten opzigte van de Tactuuren en onkost-reekeuingen sommige dienaaren uit het geheugen zyn geèchapeerd, zo is goedge- vonden en verstaan de ministers en hediendeus op de respec- tive buiten-comptoiren te gelasten in den aanstaande te observeeren : 1^ dat alle de extensien by de factuuren van aanreekeniug

en onkost-reekeningen zo kort doenlyk, nogtans klaar en

duidelyk verstaanbaar by dezelven zullen moeten worden

geplaatst ; ^^ dat de cognoscement-factuuren van de lading niet onder

de andere papieren werden overgezonden, maar in een

afzonderlyk couvert aan den capitein ot gezaghebber ter

hand gesteld zullen moeten worden; 3^ dat alle onkostreekeningen in triplo herwaarts zullen

moeten worden gezonden, gelyk van ouds af gebruikelyk

is geweest, als:

lè04. J. SIBERQ. 9d

een voor den conimandeur en opper-equipagemeester wegeos de vertimmeriDgen, en wegens de uitbetaalde gagien aan inlandsche en Chineesche zeevarenden, waarby gevoegd moeten worden de naamlysten van de gedaane verstrekkingen aan dezelven;

een voor den visitateur generaal der negotie-boeken wegens de verstrekkingen van de randzoenen en, of op de onkosi-reekening ook iets mogte vallen aan Ie merken ; een vtmr het opperhoofd van het generaal tracteinents- eooiptoir wegens de verstrekte gagien aan Europeesche dienaareu en wegens door zomniige van dezelve verteerde gagien in de hospitaalen, zo meede wegens belastingen en crediteeringen, by welke onkost-reekeningen zullen moeten worden gevoegt een naaralyst \an de verstrekte gagien aam de Earopeesche scheepelingen en een naamlyst van de in het hospitaal verteerde gagien door zieke scheepe- lingen ;

4"^ dat, nademaal de hospitaals-ongelden der scheepelingen by de onkosl-reekening tot lasten komen, over zulks dan ook agter dezelve ten goede zullen moeten komen de gagien, door de scheepelingen in de hospitaalen verteerd, gereekend na het getal dagen, dat zy in die gestigten geleegen hebben ;

:>'^ dat aUe belastingen en crediteeringen op reekening van scheeps overheeden, tot lasten en ten goede, wegens minder en meerder uitgeleeverde articulen, pro memorie agler de onkost-reekening zullen moeten worden bekend gesteld;

O* dat elk gouvernement en comptoir zyn eigen lasten zal moeten dragen en dat dus de onkost-reekeningen, welke ditwaarts overgaan, aldaar zullen moeten worden afgeboekt, van scheepen tot lasten van het departement der marine en van brikken, etc. tot lasten van onkosten van barken, chaloupen en mindere vaartuigen;

7^ dat egter ankers en touwen, boots en schuiten en die tot inventaris behoren en op denzelven zullen moeten worden bekend gesteld, niet op de onkost-reekening be- hoeven gebragt, maar by factuur herwaarts aangereekent

309112

lOO 1Ó04 J. SiëERÖ.

behooren te worden, zo nieede de zee-randzoenen, welke voor de herwaarts-reize niogten worden verstrekt ; 8^ dat, indien het gebeuren mogte, dat vertimmeringen op Java of elders kwamen plaats te vinden, daarvan afzon- derlyke onkost-reekeniugen door de scheeps-overheeden en tevens by factuur direct aangereekend zuilen moeien worden, ten einde zonder tydverwyl door den commandeur en opper-equipagemeesler en deskundigen te worden be- oordeeld, in hoe verre dezelve noodzakelyk zyn geweest en welke reflectien daarop zouden kunnen worden gemaakt.

18 December. Verhooging van hel traciement van den hoekhonder der diaconie ie Batavia,

Het collegie van diaconen der gereformeerde gemeente voor- gedragen hebbende het verzoek van den boekhouder van dia- conen, P. van Wyngaarden, dat, uit aanmerking van de mindere waarde van hel papiere geld en de enorme duurte van alle schryfbehoeftens, zyn traciement zoude mogen worden verhoogt, zo is goedgevonden en verstaan het salaris van den loek- houder van diaconen te verhogen van ryksdaalders 300 tot ryksdaalders 360 *sjaars, voor zo lange de schryfbehoeftens niet merkelyk in prys zullen weezen vermindert.

20 December. Schorsing der op de Javaschc minisiers verleende machliging om gronden aan parlictdieren af te slaan •Ier ontginning en planting van producten*^.

Wanneer die machtiging is verleend, blijkt niet. Alleen blijkt, dat zij vóór 28 November 1795 moet verleend zijn.

Zij werd provisioneel ingetrokken, >tot dat compleet zal weezen daar gesteld de nieuwe form voor het bestuur der Indische bezittingen".

20 December. Regeling der inkomsten van depennisien te Bantam.

Uit aanmerking van de verschrikkelyke ongezondheid van

1804. J. SIBERG. 101

Bantam en dat de pennislen, aldaar bescheiden, werkelyk ge- ring bezoldigt zyn, is goedgevonden en vei*staan aan dezelve tut een vast tractenient toe te leggen ryks<laalders 20 'sniaands 611 daar onder ryksdaalders 4 aan contanten, met instanthouding ran het dezelve toegelegde voordeel uit de peeper-leverancie.

22 December. Generaal pardan voor gedeserteerde Pa- pangers.

Nadien aan ons is ter kennisse gebi-agt, dat veele Papangers, die ingevolge besluit van den lü''" Maart 1795 als soldaten in 'sCompagnies dienst zyn aangenomen geworden, sedert van tyd tot tyd zyn gedeserteerd en zich van deze hoofdplaats hebben verwydert, en viry deze misdaden uit byzoudere consi- deratie wel willen vergeven en kwytschelden, hoe zeer die oi>k anders ten erustigsten behoren te worden gestraft, zo k het, dat wy by dezen een generaal pardon of kwylscheldinge van straf l>eloveu aan alle zodanige Papangers, die volgens voorschreven besluit van den 12***^ Maart 17915 in 'sCompag- uies dienst getreden en daar na gedeserteerd zyn, indien dezehren zich intusschen aan geen andere delicten hebben schuldig gemaakt en zy binnen den tyd van ses maanden oa dato dezes zich sisteeren en behoorlyk aangeven by den f-apitein der Papangers, waar onder dezelven dan weder zullen worden geênrolleerd, in vertrouwen, dat zy door een inden aanstaande te houden plichtmatig gedrag zich deze gunst zullen waardig maken.

£n op dat een iegelyk, die zulks aangaat, hier van de nodige kennisse erlange, zal deze worden gepubliceerd en in de Nederduitsche, Javaansche en Maleidsche talen worden ireaffigeert, ter plaatze gebruikelyk, milsgadei*s by bekkenslag op alle de bazaars in de omme- en- bovenlanden van deze hoofdplaats worden bekent gemaakt.

27 December. Eeds-aflcggiag door Fransche hulptroepen.

Als eeue cuiiosiieit op staatsrechterlijk gebied wordt het navolgende opgenomen.

102 1804. J. SIBERQ.

De heer Gouverneur Generaal te kennen gegeeven hebbende, dat de chef de battaillon en commandant van het 12^ bat- taillon der Fransche Republicq, Gauiïret, van den capitain- generaal der Fransche bezittingen beoosten Cabo de Goede Hoop, Decaen, order had ontfangen het bataillon ouder zyne orders den eed van gehoorzaamheid aan de constitutie van de Fransche Republiek en getrouwheid aan den Kei/er te doen afleggen, en de gemelde chef de bataillon aan zyne Edelheid verzogt had, dat daar by zouden mogen present zyn de heeren Raden extra-ordinair. Wouter Hendrik van Ysseldyk en M'. Wynand van Hoesen, door wien het gemelde bataülon by aankomst alhier van Isle de France den eed van getrouw- heid aan deeze regeering is afgenomen. Zo is, nadien men nimmer door auxiliaire troepen het doen van eeden en corps behoort te laten afleggen, dan ten overstaan van commissa- rissen, goedgevonden en verstaan welmelde heeren van Ysseldyk en van Hoesen, geadsisteert met een der secretarissen dezer regeering, te verzoeken en te committeeren by de aflegging van den voorschreeven, constitutioneelen eed door het Fransche bataillon, alhier in guarnizoen, te vaceeren én om voorts van wegens deze regeering den meergemelden chef de bataillon en de officieren, onderoflicieren en genieene van dat bataillon voor te houden, dat deeze, door hen te doene eed is onge- prejudiceert en onvermindert den eed, by hunne aankomst alhier gepresteerd.

27 December. Machtiging op het collegie van Heemraden hel recht tol hel heffen van t^gereglighedeti^* op de pasar Ie Meester^Comelis voor drie jaren te verpachten.

Zulks geschiedde om »de veele inconvenienten, die een pagter van de bazaar by de post M^ Cornelis ontmoet, wanneer die pagt maar voor een enkeld jaar word opgeveild, uithoofde hy verpligt is met zyn huisgezin aldaar te gaan wonen, zig van een huis, etc. te voorzien en het maken van andere ongelden, en het derhalven voordeeliger zoude weezen die pagt voor den tyd van drie jaaren telkens te verpagten".

1804. J. SIBERQ. 103

31 December. Aaüwerving van Ambonezen voor den militairen dienst.

Bcgreepen zyndc, dat het alleozints nuttig weezen zoude oiu alhier eenige Ambonsche, inlandsche. Christen compagnien in dieosl te hebben, te meer het getal aan Javanen dat der Europeanen zo verre overtreft, en zelvs, al was het by ge- hireken van een compleet getal, verder gecompleteerd door («erauuners en Alphouren, die van ouds voor krygshafte natiën zyn bekend geweest, en men dus wel een proeve zoude kunnen laten neemen met het vrywillig recruleeren van de- zeiven; zo is goedgevonden en verstaan den Ambonsch gou- verneur Ie qualiGceeren tot het aanwerven van drie compagnien Ambfüneezen, ieder van 200 man, en voor zo verre de aanwer- ving niet zal kunnen geschieden van inlandsche Christenen, daartoe Cerammei's en Alphouren van Ternaten te employeeren, onder bepaling der gages en randsoenen voor de onderofficieren en gemeenen gelykstandig met die der inlandsche Christen com- pagnie alhier; voorts dezelve te engageeren voor den tydvan5 jaaren, gereekend van den dag van hun vertrek van daar, onder toezegging van een compleete, vrye roonteering by aankomst alhier en onder afgave van een handgeld van twee maanden gage; en eindelyk den sergeant, Jacobus Goedvriend, en cor- poraal, Esserin Nalaliesa, te bevorderen tot vaandrigs op een tractement van ryksdaalders 20 ter maand, ten einde naar derwaarts over te gaan om tot de recru leering geëmployeerd te worden, en als een douceur voor het doen der reize aan dezelve te laaten afgeeven ryksdaalders 50 zilver geld en verder den gouverneur aldaar aan te schryven het nodige getal onder- officieren by de gemelde manschappen aan te stellen; en voorts van Amboina daarmede te laten overgaan zo veele Europeesche officieren uit het guarnisoen aldaar, als tot het overbrengen en houden van een goede discipline op de reize zullen vereyscht worden, en om by preferentie het gerequireerde getal man- schappen uit het Amboineesche guarnisoen te voldoen, en mitsdien hetzelve door een gelyk getal recruten te suppleeren.

104 1805. J. SIBERQ.

A Janiiarij. Bepaling, dat de rcgenleii van Builcnzorg^ Tji-andjoer, liandoeng, Prakatnoentjaug en Sóemedang naar «de Iwofd-ncgortf' Tji-andjoei- moesten opkomen tot het afrekenen met den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander.

De arrekening met de regenten van Krawang, Adiarsa eu Tangeran zoude, evenals vroeger, te Batavia geschieden.

11 Januarij. Bepaling nopens de tarra van suiker- kanassers^ enz.

Om het oneigene, dat by de onlfangst een meerdere tarra op de kanuassers suiker gesteld werd als by de afleevering, wyl proefondervindelyk beweezen is, dat de suiker zonder toevallige oorzaken door het leggen niet in gewigt vermindert, maar in tegendeel toeneemt, en dat de cannassei*s, wyl die van bamboese zyn aangemaakt, wel door bet indrogen en vermolmen in gewicht kunnen verminderen, doch niet als door toevallen van leccagie of anderzints in zwaarte zouden kunnen toeneemen en mitsdien, behalven om het oneigene en de aanleiding tot het verschil in de wezentlyke restanten met die by de boeken bekend staan weg te neemen, ook om de billykheid, dat de koopers met geene meerdere dan de wezentlyke tarra bezwaart zyn, is goedgevonden van nu af aan te interdiceeren het bereekenen eener meerdere tarra by de ontrangst als by de afleevering en voorts, ter voorkoming tevens van alle verdere klagten, de tarra te bepaalen op 52 ponden per cannasser en dat de cannassers niet meerder aan zuiker zullen mogen inhouden dan 500 ponden, mitsgaders dat de meerdere zwaarte boven het liruto gewigt, alzoo van 1502 ponden, ten faveure van de Compagnie zal worden ingenomen, doch dat de cannassers van aanmerkelyk meerdere zwaarte niet zuilen mogen worden geaccepteerd, onder bepaling wyders

1805 J. SIBERG. 105

noch, dat de zaiker by iuweegiiig met twee eu by uitweeging met eea pond zal mogen onl fangen eu afgeleevert worden, noglans op geene andere wyze dan de gemelde twee eu een |K>od respective aan de balans van de schaal te doen hangen, en dat voortaan tot het gewigt van een pond inclusive de in en uitweging zal moeten geschieden. Zie ook 25 April 1806.

11 Januari]. Vernieuwing van hel voorschrifï^ dat re- keslen, óf door den belanghebbende, óf door den steller moe$lcn geleekend zijn.

Is goedgevonden en verstaan te renoveeren de gestelde order door wylen den heer Gouverneur Generaal, Alting, om geene' requesten aau deeze regeeriug te preseiiteeren, te laten opmaken of indienen, lenzy dezelve getekend zyn, of door den geenea, die het indient, of opmaakt, en zulks ten einde op deeze wyze verhaal te kunnen vinden, indien op den inhoud van eenig request of ander schriftuur aanmerkingen by deeze re- geering mogten vallen of daar door aanleiding gegeven worden tol eenig onderzoek.

Zie ook 30 October 1768 en 15/22 Februarij 1805.

15 Januari]. Lasl op de bazen en opzichters bij de equipage-toerf achter hunne bij-boeken te voegen eene •ruiten-kaart^ by wyze van een re8tant'boek'\

Zulks moest dienen om "ten allen tyde te kunnen ont-

waaren, welke onbekwaame goederen zig onder hen bevinden".

15 Janoarij. Prijs-bepaling van j)eper en muskaat-noten.

Op eene door den heer Gouverneur Generaal geproduceerde, jongst uit Nederland onlfangene prys-couraut der Indische producten eu koopmanschappen by verkoop aldaar in de maand Augustus 1804, gedateerd den 24®" van die maand, is om de vermindering der prys van de peper en noten-muscaten

106 1805. J. SIBERQ.

goedgevonden en verstaan de prys derzelve by verkoop alhier aan vreemde, neiitraale handelaars almeede te verminderen van Sp" 15 tot Sp" tl de picol en de noten-muscaten van rd"" 4 op rd'' 3 het pond, doch de overige arliculen, als de koffy, zuiker, nagulen, foely, camfer, catoene garens, indigo, sappanhout en curcuma te laten op de jongst bepaalde pryzeii« onder bepaling om niet als om byzondere redenen eenige verkoop van kofTy te doen, bevorens hel gew^as van dit lopend jaar verzend baar zal weezen, en dierhalven aan de alhier ten bandel komende vreenideHngen '/^ der benodigde lading aan peper en V'^ aan zuiker te offereren ; en, ten einde ten vollen de door hen aangebragt wordende fondsen te kunnen besteedeu, ook den inkoop van de overige hier boven gemelde articulen aan hen over Ie laten.

•Mits het gering debiet der gariofel-nagulen'' is den 5*" Februarij 180» de prijs daarvan gesteld op 50 stuivers hel pond.

0m het debiel te vermeerderen van de aan handen zynde magere nooten muscaten en indigo" werd op 50 Julij 1805 de prijs daarvan met zes stuivers per pond verminderd.

22 Januarij. Voorschriflcn nopens den verkoop Ie Batavia van koopmans€hapi)en door vreemdelingciL

De burger. Dirk te Boekhorst, en eenige verdere, alhier ter hoofdplaats zig met den particulieren handel crneerende burgers en ingezeeteuen by requeste derzelver bezwaren ingebragl hebbende tegens de bandelwyze der capiteins en supercargas van de alhier ten handel komende vreemde, neutraale scheepen door in het verkoopen der door hun aangebragt wordende handelwharen uitzonderingen en preferentien omtrent perzoonen aan den dag te leggen en zig met dezelve zodanig te verstaan, dat bet de supplianten dikwyis hioeielyk en onmogelyk werd gemaakt kopers van de door hun aangebragle goederen te worden, met verzoek om de nodige voorziening in leze, ten

1805. J.  SIBERQ.  107 

eiiide gelyke voordeeleii in den handel te kunnen genieten als degeene, welke door publique authoriteiten zig hierin IjOTcn hun bevoorregt vinden, zo is goedgevonden en verstaan voor den vervolge het verkopen van goederen, door vreemde handelaars alhier aangebmgt wordende, voor daartoe permissie van deze regeering te hebben verzogl en geobtineerd, te in- terdiceeren, sub poene van confiscatie van zodanige verkogte goederen, en voorts te bepaalen, dat by aankomst van vreemde scheepen de capiteins en supercargas verpligt en gehouden zullen weezen de factuuren hunner goederen, in de Ilollandsche taal overgezet, tweemaal vier en twintig uuren in bet heeren- logement open te leggen, bevorens daarvan verkoop te mogen doen om alzo een ieder op gelyke wyze de gelegenheid te geeven lot den inkoop van zodanige goederen, als door hun zuOen weezen aangehragt, en zulks op verbeurte van SpM 000 door den koper en Sp' 1000 door den verkooper, ten behoeven de eene helft voor den aanbrenger, de wederhelft voor de diakony- armen en hel ge^tigt der pennisten, ieder voor een gelyk aandeel; met recommandatie aan den sabandhaar en licentmeester om te zorgen, dat ook van deeze bepalingen de alhier ten handel komende vreemdelingen by hun aankomst werden geinformeert en de gewone, door hun afgelegt wordende verklaring daar- mede werd geamplieert, en voorts om met alle nauwkeurigheid te letten, dat in deze aan de intentie dezer regeeritig om ten deze opzigten een volkomen vryheid en gelykheid voor een ieder te doen plaats vinden voldaan werd.

Als een merkwaardig staaltje van den toestand, waarin de Indische Regering zich toenmaals bevond, wordt hieraan toege- voegd de navolgende passage uit de resolutiën dier Regering van n Januari) 1805:

De gezamentlyke zuikermolenaars verzogt hebbende de aan hun geaccordeerde uitbetaling van het eerste termyn van vüoruitvei'strekking geheel in zilver te mogen ontvangen, is goedgevonden en verstaan deze instantie te ontzeggen en

108 1805. J. SIBERQ.

te persisteeren by het besluit, waarby die uitl>etaling is be- paald op ^4 zilver en 7* koper geld en byzonder uilhoorde van het geringe restant aan zilvere muutspeciên in cassa tot maar 1300000 en dat de verkoop van producten door het byna leedig zyn der pakhuizen, niet meer de resource kan geacht worden tot hel doen van extra-ordinaire uit- gaven.

22 Januarij. Kcnnisgavc van hei optreden van den Raad der Aziatische bezittingen en elahlissemenien der Ba- iaafsche republiek.

De Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen der Balaafsche Republiek by missive, gedagteekend 'sHage den 29" Mey 1804, bedeeld hebbende, dat het Staals-bev^ind der Republiek by desselfs besluit van den 17"" Maarl van dal jaar goedgevonden beeft te slatueeren, dat de Raad der Aziati- sche bezittingen en etablissementen in het toekomende residentie zoude houden in den Haag, op den voet van de ten zelfde dage voor dien Raad gearresteerde inslrnctie; en vervolgens by hoogst desselfs besluit van den 22'" van die maand had benoemd en aangesteld tot leeden van welgemelden Raad: A. H. Brouwer, J. J. Keyser, M' J. A. de Mist, M^ J. A. H. Mollerus, M^ S. C. Nederbui^h, J. P. Schollen van Asschat, W J. H. Schorer, M' H. van Straalen, P. van Yzendoom, en tot secretaris M** J. C. Smissaert; dat zig de Raad ook nog op dien zelfden dag had geconstitueerd en hoogstdesselfs werkzaamheden aangevangen als uitmakende de Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen der Balaafsche Re- publiek, hebbende alleenlyk M' J. H. Schorer zig geëxcuseerd van het aanvaarden der hem opgedi*aagen waardigheid: en dat de daar door ontstaane vacature vervuld is geworden door de aanstelling van het lid des vorigen Raads, W. Kist: zo is goedgevonden hier van deeze aantekening te houden en circulair kennis te geeven aan de ministers en bediendeus op de respective buiten-comptoiren.

1805. J. SIÖÉRd. 109

22 Jaiiuarij. Vernieuwing van hel verbod tegen den uilvoer van kaljahg-koeken, uitgevaardigd op 7 Maart 1786.

Die koeken, welke schaarsch waren geworden, bescliouwde men «als een onontbeerlyk articul voor de bemesting der zuiker-velden'*.

^fXI^' Maatregelen ter verbetering van de schaf ling en huishouding der militairen te Weltevreden.

Is goedgevonden en verstaan :

1^ mei instandhouding van de by besluit dezer regeering ?an den 7'" September 1802 bepaalde dagelyksche schafting voor de militairen alhier ter hoofdplaats en het guarnisoen op de veldpost Meester Ck)rnelis en de vastgestelde, maandelykscbe verstrekkingen van kostgelden en rant- zoenen, mitsgaders de bepaalde een stuiver daags voor brood, voortaan de koking en schafting, dat tot dus verre een generale bak heeft uitgemaakt, van ieder battaillon op zig zelvs te laten geschieden;

2^ de mitsdien nog benodigde combuizen en bergplaatzen van provisien te doen in gereedheid brengen en hier omtrend den opziender der timmeragien en reparatien te gelasten, met concurrentie van den brigadier, de nodige voorstellen te doen;

5® het overschietende aan ryst, welke voor de bepaalde prys aan de officieren zal moeten verkogt worden^ en het overschietende aan arak in faveure van ieder battaillon te laten strekken om ten behoeven der schnftingen en koking aangewend te worden;

4^ een generalen leverancier van vleesch en spek aan te schaffen om tegens bepaalde pryzen en zonder interruptie te leveren;

!>•* den brigadier en de hoofdofficieren van de onderscheidene corpsen te gelasten de nodige voorstellen te doen, waar

110 1S05. J. SIBERÓ.

door genoegzaam zal kunnen worden voorzien, dat, ook in cas van alarm, hel vleescli en spek behoorlyk ge- levert en de generaale srhafling en koking in dat cas werd verzorgt, conform de bepalingen;

6^ aan de chefs van ieder battaillon over te laateu de aan- stelling van een kok en de inhuuring van het nodige volk in ieder der combuizeu;

7*^ in te trekken alle permissien of toelaatingen tot het houden van cantines en het verkoopen van sterken of anderen drank en hetzelve te interdiceeren, onder welke benaming of voorwendsel hetzelve ook zoude moge worden gepractiseert, sub poene van naar exigentie van zaken ten strengsten gecorrigeert te worden, wanneer zich daaraan militaire personen komen schuldig te maken, en op ver- beurte van een boete van duizend zilvere gecarlelde ducatons, wanneer andere persoonen zich daarnieede komen op te houden en agterhaald worden, ten behoeven voor de eene helft van den aanhaalder en de wederhelft ten behoeven van de krygskas;

8" een militair kofTyhuis voor de officieren te doen bestaan en de inrichting den brigadier daarvan op te di*agen.

9^ te gelasten om de gegevene permissien aan ambagts- lieden of getrouwde militairen in het campement op Wellevreeden van buiten de casernen in kleine bam- boezen huizen of opstallen te mogen woonen dadelyk in te trekken en aan de zodanige te zamen eene afzonderlyke caserne toe te staan; 10® en mitsdien alle zodanige bamboesen opstallen zonder

verwyl te doen afbreeken; 11® alle schikkingen een aanvang te doen neemen met den eersten van de aanstaande maand February.

29 Januarij. Intrekking vünliti bepaalde op ~;^^ 1800 nopens her stelling aan zekeren brug bij Antjol, ctn.

Zulks geschiedde "uit aanmerking van het tydverloop, voordat

180ë. J StBÈRÓ. 111

Je Toltooying van dat werk is geëffectueerd, waar door niel meer kan worden bepaald het zuiver bedragen der geim- pendeerde ongelden om, ingevolge het voormelde placcaat, Toor de helft door de eigenaars van thuinen en landeryen, aldaar gelegen, gedragen te worden, en wel byzonder, omdat zommige werken in dien tyd reeds onderscheide reparatien by herhaling ondergaan hebben".

Alsnu werd bepaald >ten faveure der kassa van het collegie ?an Heemradea provisioneel Ie heifen een percent van bet bedragen der getaxeerde waarde van de landeryen, luiizen eu thuinen, langs het zeesti*and boven de tholbrug van Antjol geleegen**.

29 Jauuarij. Afschaffiny van den lilel: vaandrig bij de Bfitaviasche schulterij.

Is goedgevonden en verstaan, naar de thans by de militairen ingevoerde benaming van sous4ieulenauts insteede van vaan- diTgs, onder het corps burgery o<»k voortaan den titul van Taandrig af te schatTen en die te doen vervangen door die van sous-iieu tenant.

1 Februarij. Wijziging van liet bepaalde op 27/30 April 1804 omlrerU Chineesclie niemoelingen.

De sabaudhaar en licentmeester, Jacob Andries van Braam, by een adres aanspraak gemaakt hebbende voor zyn aandeel op de verbeuiHle boete van vyftien ryksdaalders per kop voor de met de op den !2i° January jongstleeden van Tinglien gearriveerde jonk Hongseeng boven de bepaling by publicatie van den 30^" April 1804 aangebragte 85 koppen Chineesche meuwelinf;en, zo is, vermits van dat getal een getrouwe opgaaf geschied is en geene calange heeft plaats gehad, goedgevonden het geheele bedraagen ten profyte van de Compagnie te doen strekken, doch, uit aanmerking, dat de sabandbaar voornoemd bevoorens in de boete van rd^ 50 voor ieder Chineeschen nieuweling, boven de bepaling aangebragt werdeude, geparli-

112 1805 J. SIBERQ.

cipeert heeft tot rd* 10 per kop, met instandhouding van het opgemeld placcaat, by het doen van calange van aangebragte en verzweegen of clandestin ingevoerde Chineesche nieuwelingen te bepaalen, dat, ingeval daar van behoorlyke opgaaf, zo als in deezen heeft plaats gevonden, geschied, de sabandhaar in de bepaalde boete van rd* 15 zal participeeren voorrd* o'/i- de gezamentlyke Chineesche officieren voor rd* 3 en de boom- wagters voor rd« iVj en de overige rd« IS zullen blyven ten behoeve van de Compagnie en het fonds, by publicatie van den 50'" April 1804 vermeld.

En op dat de opgemcldc, nadere bepaling al meede ter kennisse kome van een ieder, die zulks zoude mogen aangaan, zal deezen afgekondigt en in de Nederduitsche en Chineesche taaien werden gedffigeert ter plaatze, waar men gewoon is publicatien en affixien te doen.

1 Februari]. Oprichting van eene arlillerie'8du)ol te Meester-Cornelis.

In voldoening aan het notulair besluit dezer regeering van den 11^" December anno passato, waarby de colonel titulair en chef van de arthillerie, Louis August d*Ormancy d'Omois, gelast is op te geven, of van den ten dien dage in 's Compag- nies dienst gereadmitteerdeu capilain-lieu tenant van de arthil- lerie, Louis Charles de Crock, een nuttig emplooi zoude kunnen worden gemaakt tot het oprichten van een arthillerie-school op de veldschans Meester-Cornelis en om in dat geval des- wegens de nodige voordragt aan deze regeering te doen, door den voornoemden colonel titulair d'Ormancy by een bericht te kennen gegeeven zynde, dat by den gemelden capitain- iieutenant de Crock nauwkeurig geëxamineerd en zeer bekwaam bevonden heeft om een zodanige school te erigeren en te bestieren, proponeerende dienvolgens om denzelven tot het voor- meld nuttig einde te employeeren onder het op- en toezicht van hem als chef en van den major der arthillerie op de veldschans Meester-Cornelis, Jan Fhilip Francois Filz, en wel

1Ö05. J. SIÖÈRÓ. lis

achteiToIgens zeker plan, by het voorschreeven bericht over- gelegd en bereeils in^^den jaare 1799 door hem aangeboden geweest aan wylen den beer lieutenant generaal in dienst van de Bataviasche Republiek en Gouverneur Generaal van Neder- landsch-Indiê* M^ Pieter Gerardus van Overstraten (H. L. M.), doch toen uithoofde van de ongunstige tydsonistandigheeden en ook zederl buiten executie gebleeven, met verzoek wyders, dat de meermelde capitain-iieutenant de Crock zoude mogen worden bevorderd tot capitain ; zo is goedgevonden en verstaan Ie amplecteeren de geproponeerde oprichting van een arthil- lery-school op de veldschans Meester-Cornelis en de directie daarover te demandeeren aan den capitain-lieutenant van de arthillerie, de Crock, onder het hoger op- en toezicht van den colonel-titnlair en chef van de arthillerie, d*Ormaucy d'Omois, en den major Filz, met last aan den gemelden d'Ormancy een formeel reglement te ontwerpen en by deze regeering ter goedkeuring over te brengen om trend de wyze, waarop dat school zal dienen te worden ingericht en bestuurd, gefundeerd op het vooraf gemeld, reeds in den jaare 1799 ten papiere gebragt plan. Zie ook 18 Maart 1806.

4" Februarij. Verkoop van rijst van Regeringswege.

Id overweeging genomen zynde de presente schaarsheid en duurte van de ryst tot merkelyk bezwaar van de in- en of^ezetenen der hoofdplaats, zo is goedgevonden en verslaan dagdyks, aanvang noemende, met den 11**" dezer lopende maand Fehruary, uit het graan-magazyn verkoop te laaten doen van agl koyangs ryst, van twee hondert en veertig gantangs ieder, tegens directe betaling van twee en zeventig ryksdaalders, papiere geld, voor ieder zodanige koyang, met vryheid aan een iegeiyk zich door dit middel, des benodigt, van ryst te ▼oorzien, telkens voor den tyd van een maand, naar even- redigheid van het getal hoofden, zyn huisgezin uitmakende, doeh by geene mindere hoeveelheid als een agsle van zoda-

rUlAAT-BOM DUSt ZIT. 8

114 1805. J. SIBËRQ.

nige koyang of dertig gantings; en hiervan aan de gemeente by billetten kennis Ie geeven ; voorts dien verkoop voor eeret te bepalen op vyfhonderd koyangs en denzelven te laten geschieden door tv^ee, door den heer directeur generaal daartoe te be- noemen, expresse gecommitteerdens, onder het genot van ryks- daalder 1 aan daggeld, ieder daags, en onder bepaling, dat zy na het aflopen van den meermeiden verkoop voor den hoogen Raad van justitie van Nederlandsch-Indiê zullen moeten prestoeren den eed van getrouwe behandeling.

Op 10/17 Mei 1805 is deze verkoop gestaakt, >deschaars- »heid van ryst onder de gemeente door den verkoop daar •van uit 's Compagnies graan magazyn en het opengaan der •vaart van Java gecesseert zynde".

Zulks nam niet weg, dat op 18 Junij 1805 de verkoop weder een aanvang nam »om de noch voortdurende schaars* »heid en duurte van de rysf'. De voorwaarden waren, dat verkocht zouden worden >agt coyangs ryst van twee hondert en veertig gantangs ieder, tegens directe betaling van twee en zeeventig ryksdaalders, papiere geld, voor ieder zodanige coyang, met vryheid aan een iegelyk zig door dit middel, des benodigl, van ryst te voorzien voor den tyd van een maand naar evenredigheid van het getal hoofden, zyn huisgezin uit- makende, dog by geene mindere hoeveelheid als een agste van zodanige coyang of dertig gantangs, en tot dien verkoo[i voor eerst te bepalen eene hoeveelheid van hondert vyftig coyangs.

-^ Februarij. Lasl tol hel aanmaken te Batavia van zilveren, halve ropijen.

Door den heer directeur generaal, Albertus Henricus Wiese, ter tafel gebragt zynde een door den muntmeester, Johan Anthony Zwekkert, aan zyn Edele gericht adres, houdende voorstel om, nevens de heele, ook halve zilvere ropyen te laten

1805. J. SlBÊF^G. 115

inonten, omtrent de grote hebbende van de oude heele ro- pyen, mitsgaders ter zwaarte van 1 1 Vs stuivers, inhoudende liel gehalte van 97i penningen fyn per mark; zo is goed- gevoDilen en verstaan om de daar voor door hem, Zwekkert, iregeevene reedenen de voorgestelde vermunting in dier voegen Ie ialen gevolg neemen, mitsgaders de gemeente hiervan by billetten kennis te geeven.

De door den muntmeester opgegeven redenen waren de volgende :

Eensdeels : de zilvere plaatjes, welke tot het slaan der heele ropyen worden gegooten, vallen dikwyls de meeste slegt, zyn lierhalven aan herhaalde versmeltingen onderworpen en ver- •lorzaaken dus veel moeyte en verlies, en leiïens weegens het ^oot gebrek van de benodigde smellkroesen, terwyl de slegl uitgevallene plaatjes en ook de van den doorsnyder komende arval, zelfs van de heele rojiyen, kunnen worden geemployeerd t(3l het slaan van halve ropyen, waardoor veel arbeid en kosten kan worden voorgekomen.

Anderdeels: de grote stempel-machine van de munt word hot langer hoe onbruikbaarder, dus zoude de aan de overkant van de munt staande, kleine stempel machine tot het munten ^'an de halve ropyen kunneii gebruikt worden.

D Februarij. Voorziening in de behoefte aan vaatwerk bij de Regering,

Uithoofde van hel gebrek aan vaatwerk in 's Compagnies |iakbuis tot berging van de geleeverd wordende arak is op ile propositie van den heer Directeur Generaal, Albertus Heuricus Wiese, goedgevonden en verstaan de respective araks-branders Ie gdasten ieder 21> leggers arak voor de Compagnie aan te houden om daar over ten allen tyde te kunnen beschikken.

8 Februarij. Prijs-bepaling van tie kruidnagelen op 50 stuivers liet pond.

Zulks geschiedde wegens het geringe debiel.

116 1805. J. SIBER6.

5 Februarij. Toekmnvig eener maandelij kschc iodage aan zee-of/icieren.

Uit aanmerkiDg, dat het geavanceerde ter aantooning vao de onmogelykheid, om op eenige maniere als officieren van den slaat te kunnen subsisteeren en te voorschyn te komen met hunne presente inkomsten allezints met de waarheid overeenkomt, is goedgevonden en verstaan maandelyks ten lasten van de Compagiiie toe te leggen, als:

aan een capitain-lieutenant, geen commando hebbende, rd^ 30

» » eersten lieutenant • 20

» ordinair lieutenant » 15

» * chirurgyn-major » 15

» » cadet » IS

blyvende daar en tegen van het genot dezer toelage geseclu- deerd de eerste schry vers op 's Lands scheepen ;

voorts te bepaalen, dat deze toelage maandelyksch aan zilvere munt-specien uit *s Compagnies kas zal worden uitbe- taald op specifleke naamlysten, door de bevelhebbers der scheepen ondertekend, ingaande met primo January dezes lopende jaars.

Zie ook 27 November 1807.

12 Februarij. Lad op de buiten-kantoren alles^ ical be- trekking had op oorlog-schepen^ niet in eens op te brengen en aan ie rekenen, maar eiken bodem af- zonderlijk op eigen rekening daarmede direct te belasten en met alle andere verstrekkingen gezamelijk, volgens onkost-rekening^ aan Batavia ten laste te brengen.

-|^ Februarij. Wijziging van het bepaalde op -?^ 1804 nopens arak-stokers.

Om de door onderscheiden araks-branders by requeste ingebragte bezwaren wegens de bepaling by publicatie van den 5'" Juny 1804 om maar agt maanden in het jaar arak

1805. J. SIBERQ. 117

te mogen stooken, onder vertooning, dat de ongelden, door hen te inpendeeren, naar eyenredigheid niet kunnen worden Tennindert, wyl het benodigde werkvolk het geheele jaar door moet worden in dienst gehouden ; en uit aanmerking, dat het in werking zynde getal suikermolens in vergelyk van anno passato is vermeerdert, zo is goedgevonden en verstaan aan de supplianten en alle, verdere arak-branders toe te staan om weder, gelyk bevorens, negen maanden in het jaar arak te mogen stoken en dus in zo verre te altereeren de opgemelde publicatie dezer regeering van den 5*" Juny 1804, doeb overigens dezelve te laten in zyn geheel; en daar van aan de gemeente by billetten kennis te geeven.

-^ Febraarij. Voorschrifl nopens rekesten.

Gereflecteerd zynde, dat het request van de Chineesche timmerlieden Lauw Kikoko c. s. gedient is door perzonen, de HoUandsche taal niet magtig, waardoor het te dugten is, dat by het te doen onderzoek de inhoudt van hetzelve door ben geen gestand zal worden gedaan, zonder dat nochtans in rechten eenig verhaal op den opsteller daar van uit dien hoofde zal kunnen werden gemaakt, zo is goedgevonden en verstaan tot ampliatie van het besluit dezer regeering van den 11^° January jongstleeden te bepalen, dat, niet alleen alle requesten, die aan deze regeering worden gepresenteerd, door de r^fuestranten zullen moeten onderteekend zyn, maar dat bovendien de requesten van onchristenen door de instellers vr)or het opmaken zullen moeten worden getekend en dat anders geen requesten zullen worden aangenomen; voorts hiervan aan de gemeente by billetten kennis te geeven.

i^j^SS' Maairegeleth lot verbetering, enz. van de Jaka- trasche en Preanger4anden.

Door den heer Gouverneur Generaal ter dispositie gebragt z)T!de een rapport van den gecommitteerde tot en over de aaken van den inlander, Pieter Engelhard, houdende het re-

lis 1806. J. SIBERG.

siillaat van de door hem gedanen opneem van al de koflTy- plantagien in de Jaccatrasche en Preanger bovenlanden, ilein een generaal verslag van den staat der onderscheiden cultures in die landen, zo is goedgevonden en verstaan: 1^ enz.;

:2^ goed te keuren, dat de gemelde gecommitteerde. En- gelhard, onder de nadere approbatie dezer regeering eu uithoofde van gepleegde knevelaryen door de tjoetaks- hoofden in het regentschap Cra wang, heeft vastgesteld, dat voortaan onder het onmiddelyk op- en toezicht van den adipatty van Crawang en den commandant van Tanjong Poura, die te gelyk opziender is over de Crawangsche koiïy-plantagien, de afbetaling van de koffy aan de ge- meene man zal geschieden in de hoofd-negory, direct by de leverantie van dat product, zonder immer weder eenige dispositie over de gelden, die op de kolfy-leverantie worden vooruit verstrekt, aan de mindere hoofden te laten ; met last wyders aan den gecommitteerde Engelhard deze wyze van afbetaling algemeen te maken en in alle de regentschappen te introduceeren ; 5^ te approbeeren, dat de ingezetenen van de onvrucht- bare districten, Dermaga, Bloeboer en een gedeelte van campong Baroe, sorteerende onder hel regentschap Bui- tenzorg, zyn geanimeerd om hunne koffy-thuinen te ver- plaatsen aan den voet van den berg Kaporang, onder belofte van, na de volbrenging der ieder huisgezin op- gelegde aanplanting van 1000 hoornen, ten minsten vyl jaaren van alle verdere aaiiplanting bevryd te zullen weezen: en daar van den verderen uitslag te blyven af* wachten : 4« enz.;

5^ op de te kennen gave van den gecommitteerde. Engelhard, dat hy getracht heeft de Builenzorgsche opgezetenen te ontslaan van hunne schulden, waardoor de op het veld staande pady, alvorens tot rypheid gekomen te zyn, reeds liet eigendom geworden is van den woekerendeu Chinees,

1806. J. SIBERQ. 119

doch dat hy hierin niel heeft mogen slagen, alzo, ongeacht de by herhaaling uitgevaardigde beveelen, niemand der Cbineesen is opgekomen om van hunne pretensiên opgave te doen, als nu nader by billetten op te roepen allen de genen, die zouden mogen vermeenen eenige prentensiên te hebben ten lasten van de in- en opgezeetenen van Buitenzorg, met order die pretensiên binnen den tyd van een maand, gereekend van den dag, dat liet gemelde billet zal worden gepubliceerd, aan hem, gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, in te dienen, sub poene van nulliteit en verval dier pretensiên^ indien hieraan niet word voldaan;

6^ enz.;

7" op het door den gecommitteerde. Engelhard, geavan- ceerde, dat van tyd tot tyd door den hem ter adsistentie toegevoegden onderkoopman. La wiek van Pa hst, omtrend den tommegong van Praccamoentjang, Wiera Tano Redja, zeer ongunstige berichten waren gesuppediteert, zo over deszelfs voortdurend sorgeloose levenswyze, als zyne ag- teloosheid in de waarneming van zyn beroep: dat hy denzelven herhaalde maaien had onder het oog gebracht zyn gedrag te verbeteren en de onderscheiden cultuures beeter gade te slaan, maar dat, in weerwil van dien, hy steeds bleef voortvaren in zyn gedrag en handelwyze, zoodat hy daarom ook deze regeering niet dorst flat- leeren, dat de gemaakte inrigting ter verbeelering van het bestuur in dit regentschap en voorls de zo zeer benodigde, geordonneerde aanplanting hun beslag zouden er- langen, zo lange gemelde tommegong in het bestier blyft, onder aanhaling, dat onder, anderen door hem, gecommit- teerde, was geordonneert om aan den berg Manting, welke langzaam opwaards gaat en bevonden was uit zodanige mollige, vruchtbaare tbuin-aarde te bestaan, als by moge- lykheid verlangd konde worden, door het volk van het tjoetak Manabaya, bestaande uit zeven honderl huisgezinnen, eene plantagie van 5()000() colfy-boomen aan te leggen,

1^0 1805. J. SIBERQ.

van welke thuin spoedig de beste YerwachtiDg te voeden was, zo wanneer de regent zorgde, dat aan dit beyei voldaan wierd; dat voorts omtrend de absentie van het hoofd uit het Praccainoentjangsche district, Gandang Wesie, de radeen, Wangsa Jiebja, dewelke zich volgens voorgeeven van den regent tommogong had schuldig gemaakt aan grove knevelai7en en te zoek brengen van een sonuna van plus minus acht hondert ryksdaalders, dewelke hem was ter hand gesteld om hier voor van zyne onderhoo- rigen indigo en katoene gaarens in te koopen, hem was voorgekomen, dal de meermelde tomroegong van Prac- camoentjang als de oorzaak daarvan te houden was, wyl na het onderzoek, hier omtrend door den gemelden onder- koopman van Lawick van Pabst gedaan, ten vollen ge- bleeken was, dat, niet alleen deeze regent zulks had kunnen voorkomen door persoonlyk voor den inkoop dier producten te zorgen, maar dat hy werkelyk getracht heeft deeze zaak, onder schyn van onbewustheid, te ver- bergen en als het waare die knevelaryen oogluikend had gepermitteerd en daardoor ook alle naaspooring van ge- meld hoofd tot nog toe vrugteloos was geweest, den gecommitteerde te gelasten den meermeiden regent van Praccamoentjang uit naam deezer regeering ten ernstig- sten te reprocheeren over zyne continueele, zorgeiooze ievenswyze en achteloos bestuur tot nadeel van de kofly- culture ; voorts de verdere dispositie over diea regent te surcheeren, totdat de nadere opneem van het regent- schap Praccamoentjang zal zyn volbragt en het rapport daarvan by deze regeering zal zyn ingekomen;

8^ enz.;

1 1 ^ Aon tjamat, Anga Pradja, om wiens knevelaryen veele huis- gezinnen uit het regentschap Tjanjoer na het particuliere land Tjipaminkies verhuisd geweest, doch zedert zyne ap- prehensie naar hunne vorige woningen zyn teruggekeerd, voor een jaar lang in de hoofd-negory van het regent- schap Tjanjoer, in de ketting geklonken, te laten arbeiden ;

1805. J. SIBERQ. ISl

13^ enz.;

13^ goed te keuren den geordonneerden aanleg van een plan- tagie van 200000 koffy-boompjes op den berg Malahar en het goed effect daarvan te blyven afwachten;

14^ insgelyks te approbeeren de door den gecommitteerde Engelhard afgeschafte monopolie in zout, die voorheen op Tjikauw wierd gedreeven, gelyk mede de door hem gemaakte schikkingen om den armen Javaan van dit zo hoog nodig artikel tegens dragelyke pryzen naar vereisch te Toorzien;

15^ almeede te approbeeren, dal de ongequaliGceerde heffing van de aankomende transporten te Tjikauvir tot een stuiver van iederen buffel ingetrokken en verboden is, met last aan den gecommitteerde Engelhaitl nauwkeurig toe te zien en te waken, dat aan de daaromtrend ge- stelde orders word volaan;

16* hel door den gemelden gecommitteerde gesteld verbod tegens den afvoer van ryst uit de regentschappen naar Tjikauw en elders om de opkoping daarvan voor te komen en de gegeven order daarentegen aan de regenten om pady- en voorraadschuuren te doen opslaan en vervolgens tegens inkoopsprys, na aftrek der spillage, aan de ingezetenen te verkofien, te approbeeren, zo lang de presente ongemeene schaarsheid aan dat onontbeerlyk voedzel continueerd, • met last om steeds te zorgen, dat een genoegzame voor- raad aanbanden is tot levensonderhoud der koffy-pianters, en met recommandatie niettemin om zorgvuldig te waken, dat hiervan geen misbruik word gemaakt;

17' volgens het gedaan voorstel voor laan de koffy uit het district Timbauganling, insteede van op Tjikauw, even als uit de vereenigde regentschappen Sumadang en Praccamoen- tjang om de meerdere nabyheid, voortaan op Karrang Sambong te doen leveren om van daar naar Indramayoe en verder naar Batavia te worden getransporteerd;

18^ insgelyks conform de gedaane propositie op Karrang Sambong een opziender te plaatzen om de koffy, die

122 1Ö05. J. SIBERQ.

aldaar uit de regentschappen, Sninadang, Praccanioen- Ijang en Bandong word aangevoerd, af te leveren aan den opziender, welke van wegen den heer resident Ie Cheribon te Karrang Sainhong zal worden gelegd, onder een salaris van zes stuivers van ieder pikol koffy, welke te Karrang Samhong word geleverd:

19'^ de in- en opgezetenen van het regentschap Bandong voortaan te laten volstaan met de leverantie aan den regent van 250 ft voor een bergsche pikol koffy, in plaats van 260 S, zo als tot nu toe gebruikelyk is geweesl, als eene schikking strekkende tot tegemoetkoming van den gemeenen man, en om de leverantie ten opzichte van het gewlgl en de betaling met die van Sumadang en Praccamoentjang op een gelyken voet te brengen;

20^ enz.;

21^ ter voorkoming, dat de inlandsche hoofden het geld, dal hun op aanstaande leverantie van coffy word vooruit verstrekt, aan de gemeene man onthouden en ten einde de afbetaaling der producten op een geregelde voet te brengen, de coffy, die uit de drie regentschappen Su- madang, Praccamoentjang en Bandong in het voorafgemelde pakhuis te Karang Samhong word geleeverd, onmiddelyk aan den gemeenen man te laten uitbetaalen door den aldaar van wegen die regentschappen geplaatsten opziender, even zo als actueel gebruykelyk is in de regentschappen Tjianjoer en Buitenzorg, en deze wyze van uitbetaaling ook op Tjikauw te doen observeeren en alzo in alge- meene werking 'te brengen, met afschaffing voor altoos van het doen van vooruitverstrekkingen;

22® op de te kennen gave van den gecommitteerde, Ëngelhanl dat, nu de coffy uit de regentschappen Tjianjoer en Buitenzorg tot aan Lenkong in het Tangerangsche gebied per as word vervoerd en van dnar met vaartuigen stad- waards langs de Tjidanie en de Mokervaart, het van de hoogste noodzakelykheid is geworden, dat aan den regent van Tjianjoer, door wien de grootste hoeveelheid werd

1805. J. SIBERQ. 125

afgevoerd, word afgestaan een stuk grond, loereykende tot het (liaatsen van pakhuizen, het weiden van huflels en het maken van bamboezen wooningen en verdere noodwendige omslagen, te amplecteeren deszelvs gedaan voorstel om aan dien regent in gebruik te geeven zeker stuk Compagnies land, gehoorende onder Tangerang, ter breedte van 400 en ter lengte van byna 1000 roeden, nilwyzens een daar van geformeerde en nevens zyn rapport overgelegd kaartje en annexe meet-briev, en mitsdien hetzelve aan den presenten regent van Tjianjoer en zyne snccesseuren in den lyd te cedeeren tot gebruik en om door hun als een eigendom van de Compagnie te worden gepossedeerd ;

25^ qoalificatie te verieenen om een getal van 10863405 kolfy-boomen, die gedeeltelyk door ouderdom of andere oorzaaken gestorven en gedeeltelyk, uithoofde van de magere gronden, als ook om dat zy te digt op elkander zyn geplaatst, geen vruchten geven en dus onnut geworden zyn, te laten uitroejen en van de lysten en notitien,daar van gehouden wordende, af te schryven tot voorkoming van misreekeningen omtrend de vruchtdragende boonien en de daar van te verwachten leverantie: byzonder ook nog om de wille, dat zodanige afschryving zederl eenige jaren herwaards geen fdaats heeft gehad;

34** als overeenkomstig met de orders te approbeeren, dat onderscheiden regentschappen in tjoelaks zyn verdeeld, voor zo ver dit in sommige regentschappen nog niet da- delyk was uitgevoerd, ten einde daardoor tegen te gaan alle willekeurige beschikkingen van de regenten, direct of indirect, over den geraeenen man tot prejuditie der cultures;

tS5® vermits de oude order, dat ieder huisgezin in het by- zonder zal zorg dragen voor het getal hoornen, waarvan hetzelve de aanplanting en het onderhond is opgelegd, bevonden is aan inconvenienlen onderheevig Ie weezen, te approbeeren, dal de tjatjas of huisgezinnen van de

124 1805. J. 8IBERQ.

digst by eikanderen gelegen campongs in troepen zyn verdeeld en aan de huisgezinnen van elke troep de be- werking in opgeleyd van de koffy-boomen, die anders door ieder huisgezin afzonderlyk zouden moeten worden onderhouden, zodat by ziekte, verhuizing of overlyden van eenig huisgezin of planter deszelfs aandeel niet meer zonder toezicht kan blyven, maar behoorlyk bearbeid word, in verwachting, dat hier mede het bedoeld oogmerk zal worden bereikt;

26® insgelyks goed te keuren, dat, ten einde tegens het vnlle- keurig omkappen van kolTy-boomen te voorzien, niet alleen nauwkeurige lysten zyn geformeerd van het getal boomen in ieder regentschap, maar bovendien in alle loewoeks (afdeelingen) merkpaalen zp geplaatst, elk gedistingueerd door een onderscheiden nommer, waardoor het kwaad spoedig te ontdekken is en men niet ligt kan worden misleid :

27° wyl de ondervinding geleert heeft, dat het opschuuren en drogen der ingezamelde kofly in de bekrompe huizen der inlanders, zoals voorgeschreeven is by de door deze regeering op den 26^" Mey 1789 geapprobeerde, nadere instructie nopens de kofly-culture, schadelyk is voor conservatie en qualiteit der ingeoogste koffy, te ap- probeeren, dat by alle campongs droogschuuren van hamboezen zyn aangemaakt, van een genoegzaame ruimte om de ingezamelde kofly luchtig uit te storten en voor broeying te bevryden, met last aan den gecommitteerde Engelhard daarmede te doen conlinueeren om het goed effect, hetwelk men hiervan heeft bespeurd;

28° te approbeeren, dat volgens de op den 26'° Mei 1789 beraamde instructie nopens de koffy-cullure, hiervoren vermeld, niet alleen toegestaan, maar zelfs de gemeene man is aangespoord om de tusschen ruimtens van de een- en twee-jarige koffy-plantagien te beplanten met pady, tallas en andere aardvrugten, als daaraan hoegenaamd geen nadeel doende, wanneer, na het maayen van de

Iè05. J. SIÖERd. \i^

pady, het stroo daarvan direct weggebragt en de thuinen onigespii worden, met last aan den gecommitteerde Engelhard zorg te dragen, dat dit behoorlyk wordt ge- obsenreerd;

29^ te approbeeren, dat vernietigd en afgeschaft is de ver- plichting om aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, by het doen zyner bovenlandsche reizen, alle levensmiddelen gratis te fourneeren, onder openlyke afkondiging aan alle de op- en ingezetenen, dat voor den aanstaande noch aan den gecommitteerde, noch aan zyn volk, voor de waarde van een penning iets gratis zal mogen worden geleverd;

5U® te noteeren, dat, hoezeer de gecommitteerde Engelhard heeft verzoek gedaan om by het inspecteeren der re- gentschappen en plantagien daggelden te mogen genieten ter afweering zyner schade, nn het fournissement van levensmiddelen gratis is afgeschaft en hy zich van alles uit piïvé-beurs moet voorzien, hy echter nader aan den heer Gouverneur Generaal verzegt heeft, dat op die instantie geen reOexie zoude mogen worden geslagen, doch aan den hem, gecommitteerde, tot assistentie loegevoegden onder- koopman, Pieter Uerbert van Lawick van Pabst, voor vacatie-gelden by het inspecteeren der Jaccatrasche en Preanger regentschappen, waarvoor de tyd van zes maanden werd gesteld, toe te leggen vyf ryksdaalders zilver geld 's daags, ten einde daaruit te vinden het fournissement zyner by die inspectien te doene uitgaven voor levensmiddelen als anderzints, onder het strengst verbod van eenige vivres, onder wat benaming ook, gratis aan zich te doen leveren of te accepteeren, sub poene van deportement by con traven tie van dit verbod;

31® bet hoofd van het district Kopo, den candoeroean Rak- sanga Joeda» uithoofde van verregaande knevelaryen en conform de gedane voordracht, tot afschrik van anderen, in de ketting geklonken, in de hoofd-negory Bandong voor den tyd van drie jaren te laten arbeiden;

32° goed te keuren, dat de contributie van het padjak-geld, hetwelk door de regenten is geheeven geworden van de opgezetenen, onder den naam van manoenipangers hekend, ten bedragen van 56 stuivers *sjaars en waar voor zy van alle landsdiensten wierden vrygelaten, finaal is afgeschaft en zy met de overige in- en opgezetenen, onder den naam van boemis bekend, in alles zyn gelyk

35° insgelyks te approbeeren, dat, uithoofde eener schadelyke dispositie der hof-bediendens van den Bandongsche regent over een zeker getal huisgezinnen in de tjoetaks, tot merkelyk nadeel der cofly-culture, des wegens door den gecommitteerde de nodige voorzieningen zyn gemaakt door eenige der ingezetenen van het opzicht der tjoetaks- hoofden af te zonderen en alleen ter beschikking van dien regent te laten, onder den naam van baloeboer, naar het voorbeelt der inrichting daar omirend, in hel regentschap Tjianjoer plaals vindende, en mitsdien al verder goed te keuren, dat dit overigens in het generaal in alle regentschappen is geïntroduceerd, met last aan den gecommitteerde Engelhard hier aan de hand te houden ;

54° voor notificatie aan te neemen de door den gecommitteerde Engelhard gegeven last om, by verschyning van zende- lingen van de Sulthans te Cheribon in de Bataviasche bovenlanden om geld-heffingen te doen van onderdanen der gemelde Sulthans, die derwaards zyn verhuist, dezelve aan te houden, len einde, zoo als zulks te meenuaalen is gepractizeerd tot nadeel van de bevolking der Bataviasche bovei^anden, voor den aanstaande voor te komen, en dal alzo niet strydig wei*d gebaudelt met de bedoeling van het besluit dezer regeering van den T" Oclober 1754, waarby gezegt is, dat, vermits de Cheribonsche en aan- grensende landen door de uitgeweekenen van Java over- vloedig gepeupleert waaren, over zulks, in cas, dat die volkeren by voorvallende geschillen gepermoveerl worden

1S0&. J. SIË£RÖ. 1^7

oa de Preaoger en Jaceatrasche landen de wyk te neemen, voor al zurg zoude moeten werden gedragen, dat derzelve Trouwen en kinderen door hunne regenten niet werden aangehouden, naar dien zulks, strydig roei Javasche en uatnarlyke vryheid, de oorzaak zoude kunnen zyn, dat men omtrend bet bedoelde oogmerk in deze (de meerdere bevolking namentlyk der Jaceatrasche en Preauger boven- landen) niet reusseerde, de zendelingen tot nader order aan te houden en hiervan bet resultaat te blyven te gemoed zien;

55° op bet vertoonde by het rapport, dat het transport van paarden over den landweg ongemeen bezwarend is voor den gemeenen man, omdat de inwoonders der caiiipong, waardoor die paarden moeten passeeren, belast zyn met derzelve voedering, enz., zonder daarvoor eenige betaaling te genieten, een impost van rd* 10 zilver geld te stellen op ieder paard, dat van Java en Cheribon voor reekening van particulieren word aangevoerd om te komen ten voordeele van de ingezetenen der campongs, waardoor die paarden moeten passeeren en welke belast zyn met derzelver voedering, enz.; en hiervan kennis te geeven aaji den heer Java's gouverneur en den heer Gberibons resident, ten einde de zenders voor zodanige paarden te kunnen doen zorgen, dat de impost aan den gecommitteeerde tot en over de zaken van den inlander by aankomst van zodanige paarden alhier voldaan word;

36" naardien het medevoeren van negotie- en andere goederen voor de overbrengers van Javasche depAches en van paarden, buiten hunne kleederen, die zy op de reis nodig hebben, ongemeen drukkend voor den inlander is, alzo verder de inw^oonders der campongs deze goederen dragen en van de eene campong naar de andere moeten ver- voeren, waardoor zy niet alleen buiten noodzakelykheid als lastdieren worden gebruikt, maar ook van de cul- tures worden afgetrokken, naarvolgens het gedaan voorstel het medevoeren van negotie- en andere goederen buiten

1^8

lèots. j. sidÊRó.

de noodzakelyke kleederen ten scherpsten te verbieden aan de postillons en aan overbrengers van paarden, on- verschillig of zy den lande of aan particulieren toebe- hooren, sub poene, dat by contraventie van dit verbod de negotie-waren, item andere goederen, zonder form van proces zullen worden geconBsqueerd ten voordeele van die campongsvolkeren, welke met het transport der op- gemelde goederen zullen zyn bezwaard geworden; en hiei*van almede den heer Java's gouverneur en den heer resident te Cheribon te informeeren; 57® te approbeereu, dat het fourneeren van levensmiddelen gratis aan reizende perzoonen of gezelschappen door de bovenlanden, als aanleiding geevende lot verregaande knevelaryen van dën gemeenen man, breedvoerig betoogd by het rapport, almede is afgeschaft, met verbod aan de regenten om immer toe te laten, dat tot dat einde hef- fingen geschieden; gelyk mede, dat, om te verhoeden, dal geen bovenmatige pryzen worden afgevraagd voor de noodzakelykste levensbeboeftens, die alsnu niet anders als tegen betaling zullen te bekomen zyn, die pryzen gereguleerd en in alle regentschappen orders zyn gesteld, dat voor geen artikelen meerder zal mogen worden ge- nomen, als daarvoor is bepaald, te weeten voor: een buffel, na evenredigheid van dies groote, rd' 15

tot rd» 28:

een herte-beest of kiedang

koebeest rd* 10 tot

buffelskalv rd» 6 tot

koekalv rd" 4 tot

geyt

kapoen

leghoen

kuyken "

gans

eendvogel

pauw

» 10

: —

lts

: —

» 12

: —

. 8

: —

• 2

: —

» —

16

» —

6

» —

3

» — :

30

» — :

10

» — :

IS

1806. J. SIBERQ. ISg

een paar dmyeo rd« — : 5

■ ecnden-ey » — : */»

» hoender-ey » — : Yê

» bottel chppus-oly ■ — : 24

» • lamp-oly » — : 16

portie eten voor een oppasser of bediende ■ — : 8

Toor coQy en wat daar behoort voor ieder

kop » — : 3

▼oor dagloon van een battoor » — : 10

haar van een rypaard ieder dag ... » 1 : SO

   »      »     toendang-paard  ieder 

dag » — : 30

W te noteeren, dat de dagelyksche bazaars, die by besluit van de geweezen hoog Edele beeren Commissarissen Ge- neraal van den IS''^ Augastns 1797 zyn toegestaan aan de regenten van Tjiandjoer, Bandong, Sumadang, Prac- camoentjang, Crawang en Batoelayang, weinig opgang hebben gemaakt, ter zake van de hier voren aangehaalde, drokkende, edoch Ihans afgeschafte fournissementen, doch dat men zich vleid met een beter succes, nu de oorzaak is weggenomen, waarom deze bazaars geen opgang ge- maakt, veel min aan het bedoeld nuttig oogmerk van derzelver oprichting hebben beantwoord; en de daarvan toegezegde nadere rapporten te blyven afwachten; 39<' te beklagen de zedert eenige tyd in de Bataviasche bo- venlanden bespeurde aanmerkelyke sterfte onder het draag- en hoorn-vee, doch vooral onder de paarden, en t* approbeeren de afgevaardigde circulaire order door den gecommitteerde naar alle regentschappen om zich op de veefokkery toe te leggen en door gepaste middelen de Toorteeling daarvan te bevorderen, waarvan deze regeering het goede reussit verhoopt; 40** aanteekening te houden van de by hel rapport overge- legde zamentrekking van het getal dorpen, huisgezinnen, ossen, koeien, buffels en merrie paarden in de respective

^UlAAT-BOU DCBL XIT. 9

iSfO 1dÖ5. J. SIBEI^Q.

regentschappen, volgens de jongste rield)e8chi^fTuig van het jaar 1804 en daaruit te noteeren, dat bevonden zyn .

3878 campongs oï dorpen,

1866 coffy mandadoors, 32523 genieene inlanders,

1321 priesters,

6185 oude en afgeleefde menschen,

4954 ongehuwde inlanders, bekend onder den naam van boejangers,

2356 ossen en koeien, 43063 buffels, en

3077 merrie paarden, met recommandatie aan den gecommitteerde Engelhard jaarlyks te continueeren met het produceeren van een gelyke zamen trekking, onder aanwyzing tevens van het verschil, daarin by vergelyk van de laatste zamentrekking gevonden wordende; 41 • enz.;

42° als aangenaam te beschouwen en het goed effect lever- hopen van de te kennen gegeeven verwachting, dat de koffy-culture, zedert eenige jaren uithoofde van daartoe geconcureerd hebbende omstandigheeden aanmerkelyk ge- daald, in dit lopende jaar 1805 buiten ontevoorziene gebeurtenissen zal beginnen te accresseeren ; 43° te berusten in de gemaakte alteratie in de op den 26"*° Mei 1789 gearresteerde nadere instructie voor de koffy- culture, speciaal gelastende, dat de hoornen op den afstand van 8 voeten van eikanderen moeten worden geplant, en de als nu gegeven order om alle nieuwe aanplantingeu van kofly-boompjes te doen in geregelde reyen op vette gronden op een afstand van tien voeten in het vierkanl en op schrale gronden op een distantie van 6 tot 8 voeten, in vertrouwen, dat daar mede het bedoeld oogmerk, na- mentlyk eene vermeerderde koffy leverantie, zal worden bereikt : 44° op het betoogde, dat het aanleggen van koffy-thiiineri

1806. J. SIBERQ. 131

aao den voet of in de nabyheid der gebergten» daarom te eerder werd aangepreesen, omdat men in die koele, yrucbtbaare streeken de dadab-boom geheel ontbeeren kam, ja zeUs voor schadelyk houden mag, naardien des- zelfs lommer de zon belet tot de coffy-boomen door te dringen en dezelve te verwarmen, waardoor veroorzaakt word, dat de boomen geil en dun opschieten, zooveele vruchten niet dragen, als zy onder de dadelyke verwar- mende invloed der zon zouden hebben kunnen doen ; dat op de laage, magere gronden, alwaar een onmatige hitte beerscht, daar en tegen de dadab boom onmisbaar is, ais moetende dienen ter afweering van de brandende zonne straalen, welke, onverhindert doordringende, de coffy boomen verschroeien en doen sterven, en het verdere aangehaakie door den gecommitteerde, dat hy ook daar om alle magere gronden dit jaar, zoveel mogelyk, had doen abandonneeren, bedalven in de regentschappen Sumadang, Grauwang, Tangerang en Adiarsa, wyl aldaar genoegzaam geen andere te vinden zyn en gevolglyk ook de dadab boom dient te blyven, in zyn gedaan voorstel te consen- teeren en dientengevolge in de overige regentschappen, die koele en vruchtbaare gronden hebben, voortaan de dadab boom finaal te excuseeren, als van geen het minste nut zynde en voor den gemeenen man een lastigen arbeid geevende, vermits naar het gegeeven voorschrift by de hier vooren aangehaalde instructie nopens de coffy-culture de dadab een jaar vroeger als de coffy-boomen moet worden geplant en de inlander zich onwillig schikt naar eenen arbeid, waarmede geen dadelyk genot verbonden is, doch met te kennen gave aan den meernielden gecom- mitteerde van het vertrouwen dezer regeering, dat de voorgegeeven nutteloosheid van de dadab-boom in koele, vruchtbaare streeken op proef-ondervinding rust; als wel gedaan aan te merken, dat eene premie van rd* 25 zilver geld is uitgeloovd aan een ieder, die aanwyzing doet van vruchtbare gronden voor de koffy-culture, en

132 1805. J. SIBERÓ.

te noteeren, dat daarvan bereeds het goed eiïect onder- vonden is; 46** op het geavanceerde door dengecommitteerde, dat hy kort na zyn aanstelling in 1798 en het volbrengen van den opneem by zyn daar van gedient rapport in voorstel gebragt had om in alle coffy-tuinen, v^aar de dadab hoornen twee en meer jaren oud zyn, by dezelve peper- ranken te laten planten en, dit by besluit van den 20*° November 1798 geagrerert zynde, het getal dier ranken voor eerst bepaald was op 100 voor ieder huisgezin, met last die aanplantingen jaarlyks door ieder huisgezin te laten vermeerderen ; dat daar tegens onderscheidene in- convenienten zich hadden opgedaan, met dat gevolg, dat de executie daar van dan ook van jaar tot jaar en laatstelyk ingevolge besluit van den 24''° December 1801 voor den tyd van twee jaaren was verschooven ; dat het acquireeren van eene meer locale kennis van de boven- landen hem, gecommitteerde, volkomen had overtuigd van de noodzakelykheid om de peeper-culture Gnaal te aban- donneeren en wel om de navolgende reedenen:

a, omdat de coffy-tuinen thans in koele, vruchtbaare streeken worden aangelegd, waar de dadab boom volstrekt schadelyk aan den waschdom der cofly- plantjes is, echter de peeper-ranken langs de dadab of randoe-boom moeten worden opgeleid, welke ge- volglyk voor het laatstgemeld product ommisbaar zyn :

b. omdat, wanneer afzonderlyke plantagien voor de peeper worden geprojecteerd, gelyk nu zoude moeten geschieden, de cofTy-culture daar onder zoude lyden en de inlander moedeloos worden gemaakt door het geduurig op- en toezicht, hetwelk de byzondere plan- tagien van coffy en peeper zullen vereischen, en het te voorzien is, dat in zulk een geval beide de cultures zullen worden verwaarloosd: en eindelyk, omdat de Bataviasche bovenlanden uit derzelver aart meer ge- schikt schynen voor de colTy als voor eenige andere

1806. J. SIBERQ. 133

culture en althans niet volkryk genoeg zyn om de opgezetenen het beardeiden van separate coffy- en peeper-tuinen op te leggen; want dat, hoezeer ieder huisgezin wel kan onderhouden het bepaald getal Tan 1000 colTy-boomen, het echter niet is tegen te spreeken, dat de vadsige en luye Javaan zyn handen vol heeft om aan deze gehoudenis naar behooren te voldoen, conform zyn gedaan voorstel de culture van de peeper in de Bataviasche bovenlanden geheel te excuzeeren en daar van finaal af te zien, byzonder ook nog, daar de ondervinding zedert onbeugelyke tyden heeft geleerd, dat van die culture in de Jac- catrasche en Preanger regentschappen niets te ver- wachten is, gelyk de niet noemenswaardige leverantien van de peeper beweezen hebben; 47^ te noteeren, dat het door deeze regeering op den 25'° Augustus 1803 genomen besluit om de leverantie van kattoene garens en indigo uit de Jaccatrasche en Preanger bovenlanden voortaan te excuzeeren en daar en tegen voor de verpligte hoeveelheid van het eerst gemeld artikel tot Ito pikols door de in en opgezetenen te laten four- neeren rd^ 11500 en voor de verschuldigde 55 pikols van het laatstgemelde product rd» 7000 in alle de regent- schappen aan de in- en opgezetenen is bekend gemaakt en eenparig met blydschap en erkentelyk vernomen geworden ; 48" bet voorstel van den gecou) milt eerde Engelhard om de door deze regeering by haar voormeld besluit van den 2i>'° Augustus 1805 gemaakte bepaling, dat voor de indigo en katoene-garens, die uit vrye wil aan de Com- I>agnie zullen worden geleverd, zal wordeu betaald voor ieder pikol indigo en katoene-garens, eerste zoorl, rd' 200 en rd' 100 respective en voor de mindere soorten naar evenredigheid, derwyze te altereeren, dat die producten tegens de vast gestelde pryzen, onverschillig van wat zoort, direct by de leverantie worden afbetaald, als on-

134 1805. J. 8IBERG.

aaoDeemelyk te beschouwen, uit aanmerking van de verwarring, die uit de geproponeerde wyze van leverantie te verwachten is, en mitsdien te blyven persisteeren by de opgemelde op den 25^<* Augustus 1803 daar omtrend gemaakte bepaling;

49° te noteeren, dat in opvolging van het besluit dezer regeering van den 25<'" Augustus 1805 om met het kappen van zware balken in de jatti-boschen by Paga- deen, Pamanoekan en Tjassem een begin te doen maken, in het iaatstgemeld district tot balken zyn gekapt 1000 booUiCn van 50 tot 56 voeten lang en 15 a 14 duim dik, gelyk mede in het district van Pamanoekan in het bosch van Soebang 120 boomen, ter lengte van 30 voeten en ter dikte van 12 duim, mitsgaders dat 200 boomen in bet bosch van Tjilanie omgekapt leggen en 500 boomen van diezelfde lengte en dikte gemerkt zyn om gekapt te worden, welke aangekapte balken volgens de daar van ontfangen rapporten in dit voorjaar kunnen worden afgehaald en mitsgaders den commandeur en opper- equipagemeester, Zacharias van Hek, te gelasten, met concurentie van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, Engelhard, de nodige scheepsruimte daartoe te procureeren;

50° op de te kennen gave van den voornoemden gecommit- teerde Engelhard, dat, nadat de opgemelde houtwerken alhier zullen zyn geleverd, het eerst doenlyk zyn zal een vergelyk te maken van de baten of nadeelen, welke den lande door die leverantie, na aftrek van alle uitgaven, zullen worden toegebragt, en dat hier van alle verdere schikkingen zullen moeten afhangen, aan te merken, dat deze regeering zelfs omtrent de qualiteil der balken en de betaling daarvan convenahie arrangementen maken zal, zoodra de reekening van onkosten, na den afscheef) geëffectueerd, is ingekomen;

51^ wyl de verstrekkingen van levensmiddelen en andere behoeftens, welke door de respective regenten aan de

18106. J. SIBEF^G. 1^5

op^ienders moeten worden gefourneerd naar volgens de inrigtingen van de geweezen hoog Edele heeren Com- missarissen Generaal, omschreeven by de tabellen van inkomsten der respective opzienders ('), volgens (iet be- toogde by het rapport gebleeken zyn aanleiding te geeven tot knevelaryen, die aan de uitbreiding der cultures sehadelyk zyn, de opgemelde verstrekkingen van levens- middelen finaal af te schaffen en de inkomsten van de respective opzienders te brengen op dcip voet van die van den commandeur van Buitenzorg, dat is zonder het genot van eenige verstrekkingen in natura; voorts tot tegemoetkoming van de opzienders in 't nadeel, dstt zy by deeze schikking komen te lyden, aan (ie regenten, die tot nu toe tot de voornoemde verstrekkingen zyn ver- pUgt geweest, op te leggen om, in steede van dien, aan elk opziender uit privé-beurs uit te keereu drlehopderd ryksdaalders, zilver geld, welk fournissement op geenerlei wyze ais bezwaarende voor hen aan te merken is; 52^ op het geavanceerde, dat de evengemelde hoog Edele heeren Commissarissen Generaal wel de inkomsten en douceuren bepaalt hadden, die ieder opziender jaarlyks zoude genieten; dan dat, nademaal de vadsige berg- Javaan geduorig moet aangespoord worden om zyn werk te verrigten, waardoor het hoogst noodzakelyk is, dat er in alle regentschappen meer opziepders geplaatst worden, en door dien van dat inkomen niets kan worden afgekort om de nog ontbreekende te kunnen salariseerqn, de reenten ieder in hun privé geene meerdere lasten konden worden opgelegd en bovenal nog, wyl door het bepaalen van dat inkomen de opzienders niet zeer aan- gemoedigd wierden om met alle vlyt voor den inzaam der vruchten te zorgen, uithoofde zy toch altyd een klein bestaan hebben door de douceuren, die hun zyn toegelegd geworden, hy, gecommitteerde, zich had verpligt gevonden als nu in voorstel te brengen om h^t inkomen

I') Zie 4 Janoarti 1797.

136 1805. J. 8IBERQ.

der opzienders in de regentschappen Sumadang en Prac* camoentjang in te richten op den Cheribonschen voet, namentlyk: hun te doen genieten 30 stuivers per pikol van 250 % onder cessering van alle de inkomsten, die zy tot nu toe genooten hebben, dien conform in te trekken de door de geweezen hoog Edele heeren Commissarissen Generaal bij de voorsclireeven tabellen gemaakte lie- palingen op het stuk der inkomsten van respective op- zienders en mitsdien te doen cesseeren al, hetgeen zy uit dien hoofde hebben genooten, mitsgaders in steede van dien aan hun toe te leggen van eiken bergschen pikol koffy, als:

aan vier opzienders in het regentschap Tjandjoer, 10 stuivers;

aan den opziender in het regentschap Buitenzorg, 12 stuivers ;

aan drie opzienders in het regentschap Bandong, 50 stuivers;

aan den opziender te Tjikouw voor het af betaalen der aldaar geleeverd wordende koffy, 8 stuivers;

aan den opziender in het regentschap Crauwang, 50 stuivers;

aan den opziender in het regentschap Tangerang, 56 stuivers.

En deeze schikking te laten aanvang neemen met primo January dezes lopende jaars; 53^ vermits de opzienders langs deezen weg buiten bezwaar van de regenten worden gesalarieerd en het nodig is derzelver getal te vermeerderen, te amplecteeren de des- wegens gedane voorsteUen en dezelve op vyflien te be- paalen conform de gemaakte verdeeling by het rapport, als :

vier in het regentschap Tjanjoer;

agt in de regentschappen Bandong, Sumadang, Prac- camoentjang en in het regentschap Crauwang;

een in het regentschap Tangerang, en

een op Buitenzorg;

1805. J. SIBERQ. 157

54® nog ie bepaalen, dat daarenboven voor bet opzicht over de afbetaaling en den afvoer van de coffy geémplo- yeerd znllen veorden:

op Buitenzorg, de presente commandant aldaar;

in de pakhaizen op Tjikauve, de daartoe hiervoren aangestelde boekhouder. Voogd:

in de pakhuizen op Karrang Sambong, de insgelyks daartoe benoemde boekhouder, Timmerman;

op Crauwang, de commandant van de veldschans Tan- djoDg Poura;

op Tangerang, de commandant van de veldschans al- daar, en

op Lenkong, een perzoon, die daartoe aan deze re- geering zal moeten worden voorgedragen;

en te noteeren, dat hunne inkomsten bereeds bepaald zyn, met uitzondering van die op Lenkong, v^aarom- trend door den gecommitteerde, Engelhard, de nodige voordracht staat te worden gedaan; 55' enz.;

56*' op het aangehaalde, dat de hoog Edele beereri Commis- sarissen Generaal noch hebben gewild, dat aan de op- zienders by vacature geen hooger qualiteit zoude worden toegevoegd dan die van sergeant, dan dat door deeze regeering van die bepaling was afgeweeken door de changement van den capitein militair, von Winckelman, den lieutenant Monnereau, de cornets Timmerman en von Harten, de drie eerstgemeide tot opzieuders en de laatste, von Harten, tot tuinier op Pondok Gedee, als hebbende deze niet gevoeglyk tot sergeants kunnen worden teruggeschreeven en waarom aan hen dienvolgende was toegekend de qualiteit van boekhouder, waardoor zy zich voorgetrokken zien aan andere opzienders, die noch maar sergeants waren en waarvan de opzienders Kroch, Louis en Ermandinger om hunne bekwaamheid en fatsoenlyke conduite de byzonder reflexie deezer re^eering verdienen om meede tot boekhouder te worden bevorderd enzyne

138 1^05. J. SIBERQ.

tevens gedaane voordragt, mitsgaders goede getuigenis en langjaarige diensten aan de gemelde opzienders Kroch, Louis en Ermandinger, thans zynde sergeants, toe te voegen de qualiteit van boekhouder; 57 '^ den gecommitteerde tot en over de zaken van den in- lander, Pieter Engelhard, te gelasten een placcaat te ontwerpen, generaalyk bevattende alle de hiervoren onder art. 14, 15, 29, 32, 55, 36, 37 en 51 beraamde schik- kingen tot tegemoetkoming en aanmoediging van den gemeenen man, met byvoeging van zodanige verdere orders en bepaaiingen als tot vermeerdering en verbete- ring van de bloeyende welvaart der bovenlanden zullen dienstig bevonden worden, en om hetzelve by deze re- geering ter approbatie over te brengen. Zie ook 1 November 1805, 24 Januarlj en 4 November 1806.

16 Februarij. Verbod tegen het verhuuren van desa*8 aan Chinezen^ enz.

Dit verbod, uitgevaardigd door den Gouverneur-Directeur van Java's N. O. kust, is aangehaald in de ordonnantie van Daendels van 14 JuliJ 1808. Het stuk zelf is niet aangetroffen.

Zie ook 3 Julij 1800.

19 Februarij Toelage aan Europeesche pennisten, die naar buiten-kantoren werdm verplaatst.

Is goedgevonden en verstaan aan alle Europeesche pen- nisten, die van hier naar de buiten-comptoiren worden ge- zonden en gevolglyk het faveur missen van de vrye inwoning in het gestigt der pennisten, waarop zy, ter hoofdplaatse be- scheiden blyvende, aanspraak mogen maken, en dus tot de lasten daarvan niet toedragen, als meede omdat zy, zoolange de presente duurte van alle eerste behoeftens aanhoudt, niet kunnen bestaan, geduurende de twee eerste jaren van hun verblyf aldaar toe te leggen rd« 10, zilver geld, 'smaands, boven hunne gewone inkomsten, ten lasten van de Compagnie:

1805. J. SIBERG. 139

en hienran aan de ministers en bediendens op de respectiye bniten-comptoiren circulair kennis te geeven.

-^ Febraarij. Vernieuwing der boele op hel te laat in de kerk kamen bij hufoelijken.

Is goedgeronden en verstaan:

Ten eersten : uit de staat-reekening van de respective kerken der hervormde gemeente te Batavia van het jaar 1804 te noteeren, dat de kerkmiddelen onder ultimo December 1804 bedragen hebben aan zilver- en goud-geld rd* 878,40, aan koper geld rd' l>98,13Va en aan papieren van credit rd' 29904, doch iD het evengemeld jaar, in vergelyk van 1805, zyn ver- achten! rd' 1990 aan papieren van credit en rd! 210 aan koper geld.

Ten Iweeden: tot tegerooedkoming en een fonds voor de eemdde middelen te renoveeren de order van den 1 7*" Maart anno 1693 en op nieuve te bepalen, dat de geenen, veelke om zich te laten trouviren naar het luiden van de klok voor de derde maal in de kerk verschynen, verbeuren zullen een boete van vyf en twintig rd» ten behoeven der kerkmiddelen; en daarvan aan de gemeente by billetten kennis te geeven. «

20 Febniarij. Kennisgave van de "hfinale organisatie^

van den Raad der Aziatische beziilingen en eiahlisse' menlen.

De heer Gouverneur Generaal heeft gecommuniceerd de heeren leden opzettelyk te hebben geconvoceerd tot de ope- ning en lecture van diversche, uit Nederland ontvangen pa- ketten, alhier over Amerika aangebragt met bet Amerikaansche schip, Martha^ en by opening daariu gevonden zynde een duplicaat missive van het Staats-bewind der Bataafsche Re- publicq, aan deze regeering gericht, geschreeven in den Haag den 29» Mey 1804, houdende informatie van de finale orga- nisatie van den Raad der Aziatische bezittingen en etablisse- meateo ter voldoening aan het 47" artikel der acte van

140 1805. J. SIBERQ.

staats-regeling en dat welgemelde Raad zich zedert heeft geconstitueerd, met last denzelven als zodanig te erkennen en te respecteeren, deszelfs heveelen en aanschryvingen te ge- hoorzamen en te doen gehoorzamen en om deze organisatie Ier kennis te hrengen van elk en een iegelyk, die zulks zoude mogen aangaan, ten einde de bevoelen van voornoemden Raad werden gerespecteerd en opgevolgd, onder te kennen gave verder, dat de respective hoge en lage ambtenaren in Neder- iandsch-Indië verantwoordelyk worden gehouden voor derzelver gehoorzaamheid aan en medewerking met den weimeiden Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen, zo is goedgevonden en verstaan hiervan circulair kennis te geven aan de ministers en bediendens op de respective buiten-comp- toiren, en daarvan almede den hogen Raad van justitie van Nederlandsch-Indië te informeeren.

26 Februarij. Verstrekking van arak en koffij gedurende den regen-mouson aan Compagnie' s lijfeigenen te Batavia.

Door den opziender der gebouwen, timmeragien en repa- ratien verzoek gedaan zynde, dat aan 's Compagnies lyfeigenen in het regen-saisoen 's daags een zoopje arak zoude mogen worden verstrekt, zo is goedgevonden en verstaan hierin, als strekkende tot conservatie der gezondheid van dat volk. te bewilligen en voorts aanteekening te houden van het by deze gelegenheid gecommuniceerde door den heer directeur generaal dat zyn Edele sedert twee maanden met dat oogmerk almeede voor elk lyfeigen ook noch verstrekking heeft laten doen van een pond kofTy 'smaands en zulks van een byzonder goed effect is bevonden geworden, met verzoek aan zyn Edele om daarmeede geduurende de regen-mousson te continueeren en om desgelyks aan het ambagts-kwartier 'smaandelyks te laten verstrekken een legger arak tot het door den opziender. Jongkind, geproponeerd einde.

28 Februarij. Spillage op drugdeng en gedroogde visch. Naardien tot heden op de dinding geen spiUagie is gevali-

1d05. J. SIBËRÖ. Ui

deerd geworden en dit artikel echter voor indroging vatbaar is, zo is goedgevoDdeD en verstaan voor de dinding by uit- levering Ie bepalen een spillage van 5 percento, mitsgaders hiermede het reglement op de in- en uitlevering te aniplieeren en daarvan circulair kennis te geeven aan de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren ; mitsgaders by deze gelegenheid aan den administrateur van het provisie- magazyn alhier te verbieden om voortaan van de leveranciers van gedroogde visch aan de Compagnie 5 percent te korten van het bedragen, waarvoor die visch wordt ingekogt, gelyk tot nu toe heeft plaats gevonden, en daarentegen aan den ^'emeldeu administrateur te permitteeren voor spillagie op dit artikel 5 percent by de boeken af te schryven.

5 Maart. Wijziging van de instruclie voor de bank van leening Ie Batavia.

Is goedgevonden en verstaan met alteratie van het tweede artikel der door de geweezen hoog Edele heeren Commis- sarissen Generaal op den 21^" Mey 1794 gearresteerde in- structie voor de bank van leening en ter wegneeming, dat geene contanten buiten circulatie gehouden werden om tot het stygen der agio te contribueeren, te bepaalen, dat, zo lang de agio op de klinkende müntspeciên by verwisseling tegens papiere geld blyft stand houden, geen contante müntspeciên in de bank van leening ter beleening zullen mogen worden aangenomen en dat de reeds beleende contanten binnen den tyd van drie maanden na dato dezes zullen moeten worden teruggegeven.

8 MaarL Maatregelen ten aanzien van *bovenlandsche^' Regenten.

h goedgevonden en verstaan :

Ten eersten: de respective bovenlandsche regenten voor eerst te excuseereu van de betaling van intrest op de gelden, wdke op de leverantie van de koffy worden voorgeschoten.

14S 1806. J. SlBERÓ.

TeB tweeden: de gemelde regenten aknede voor eerst te laten volstaan met, op hetgeen zy boven huone, zo genaamde ryks-schulden (waarvan zy it% percent 'sjaars aan intrest betalen) schuldig zyn, te voldoen 4V, percent aan renten 'sjaars, insteede van 9 percent, gelyk daarop tot nu toe is bereekend; en

Ten derden: zo lang de agio niet aanmerkelyk zal zyn gedaald, de voornoemde regenten, in plaats van rd* 2^4' ^^^ zy in papiere geld ontvangen onder de zes ryksdaalders, welke hun voor ieder pikol kofly word betaald, eenlyk in betaling te geeven rd* i pajiiere geld en de overige rd" 4 in zilver geld te laten voldoen.

8 Maart. Regelifiy in hel belang van koffiyjilanleude inlanders.

Üe gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander. Engelhard, te kennen gegeven hebbende, dat hy van de res- pective regenten in de Jaccatrasche bovenlanden wegens de saldo's hunner reekeningen by afreekening onder ultiniu December 1804 uit 's Compagnies kas ontvangen en onder zyn berusting heeft rd* 92277 aan papieren van credit, met verzoek, dat, naardien deze gelden moeten dienen tot afbetaling van de koffy aan den gemeeneki man en dierhalven tegens zilver geld moeten worden verwisseld, hetwelk bezwaarlyk en niet anders als met een enorm verlies by particulieren te verkrygen is, het opgemeld montant in 's Compagnies kas tegens zilver geld zoude mogen worden verwisseld, zo is goedgevonden de verzogte verwisseling van de voornoemde rd' 92277 aan papieren van credit tegens zilver geld uit 's Compagnies kas toe te staan en daar voor ter hunner te- gemoedkoming, insteede van de courante agio van 55 tot 150 percent, te laten voldoen de agio van 40 percent.

12 Maart. Bepalingen nopens ambls-eeden.

De heer Gouverneur Generaal te kennen gegeven hebbende.

1d05. J. SlBCRd. 143

dat Termils dè formoliereo van eeden, zodanig als die ge- vonden worden in een daarvan apart in vveezen zynde boekje, zyn Eddheid waren voorgekomen door de veranderingen, suecessive in onderscheiden ambts-beirekkingen der dienaren en geêmployeerdens voorgevallen, eene noodzakelyke revideering te vereischen, zyn Edelheid door den eersten gezworen klerk ter generale secretary, Hendrik Reeckens, had laten nagaan, welke van die eeden buiten gebruik zyn geraakt en welke daarvan eenige alteratien of ampliatien dienden te ondergaan, boven en behalven de veranderingen, die daarin reeds uit krachte van onderscheiden besluiten dezer regeering zyn ge- maakt, en dat de gemelde eerste gezworen klerk in voldoening hieraan aan zyn Edelheid had gepresenteerd een door hoogst- deozelven thans overgelegde nota, bevattende diversche voor- stellen tot het exGuseeren van diversche eeden, welke geacht moesten worden niet meer bruikbaar te zyn of van pas te komen, het inwerking brengen van anderen, die in onbruik zp geraakt, en het beraamen van geheel nieuwe volgens de daarvan overgelegde concepten sub L** A tot L" N. 1/ A. Eed voor den opziender van het touw- of equipage-pakhuis.

Ik lieloov en zweer het Bataafsche volk, den Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen, mitsgaders den gouverneur en de Raden van Indië gebouw en getrouw te zullen zyn;

dat ik met de goederen, tot myne administratie gehoorende, zo zuinig en zo oplettend zal te werk gaan, als iemand in zyn ei^'en zaken zou kunnen doen, en my op geenerly ma- niere zal bevoordeelen of verryken of gedogen, dat zulks by oonniventie door anderen geschied, direct of indirect;

dat ik ten opzichten van de te doene leverantien stiptelyk zal naarkomen de orders, die my daaromlrend gegeven zullen worden, en zo wel in de opgaven der pryzen, als van de soorten der goederen, aan de Compagnie te leeveren, my getroawelyk zal gedragen, zonder met de aldus te doene leverantien my zelve, noch met myn weeten anderen op eenige ongequalificeerde wyze te bevoordeelen;

144 I^Ob. J. SIBÊRÖ.

dat ik zonder eenige de minste achterhouding aan de Ciompagnie zal verantwoorden de oyerwichten en overmaten, die op de goederen, welke in de my toebetrouwde pakhaizen geborgen zyn or nog geborgen mogten worden, komen te vallen, hetzy dat die overwichten spruiten uit hetgeen op de aan my geaccordeerde spillagie word overbehouden, dan wel uit eenige andere oorzaken;

dat ik my soigneuselyk zal onthouden iemand in het zyne te verkorten, iets meer te vragen of af te neemen en hem boven het gepermitteerde te bezwaren, veel min in maat of gewicht te benadeelen, dan wel my aan eenige vervalsching of verandering van goederen schuldig te maaken; en daaren- boven tegen alzulke excessen en slegte practyken van de zyde der bediendens in myn administratie zo zorgvuldig zal waken, als iemand, om niet bedrogen te worden, in zyn eigen zaken zoude kunnen of mogen doen:

dat ik ook geen handel, hoegenaamd, hetzy door my, doiir iemand van my of door anderen voor my, zal dryven in goederen, respectievelyk tot myne administratie gehoorende; en my eindelyk in alles zodanig zal gedragen, als een eerlyk man toestaat en betaamd.

Zo waarlyk helpe my God Almagtig!

L* B. Eed voor den koarnmolcfKiar.

Ik beloov en zweer het Bataafsche volk, den Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen, mitsgaders den heer Gouverneur Generaal en de Raden van Indi^ gebouw en ge- trouw te zullen zyn;

dat ik geen koom zal laten malen, als waarvan my al- vorens by een quitantie van den heer ontvanger-generaal der domainen gebleeken zal zyn, dat *s Compagnies gerechtigheid behoorlyk betaald is; mitsgaders, dat ik de volgens quitantie aangebragt wordende quantiteiten telkens exactelyk nawegen of nameten en my voorts in myn dienst van koommolenaar met alle trouw en oprechtigheid van myn plicht kwyten zal.

Zo waarlyk helpe my God Almagtig!

C Bed ï^nar itên botié tmartfnmakfr /*f? tien e^ttsmmmtit d&r vy) Ueloovftttt) eo zwei^Hcii) livt Balant^he tolk. Ucti

lli' ._ ^. Ui ■! _i "Il

bfimiiw Ie ^tulleii tyr»

ikil ik wy), (tinTl ficirli imlirec-u geen alhier ^'eitiaakle tïf [iit|r (e Qijikeu xeekiuirlen van de Omï oï Noord ;iatA iertiïiiid, wie tiel mik zy, verku^i», uil ^riümlsrli<i|nivLTiliii.'in»r veralif^- [iMierefi tal (%iilleti), itieh U) conrijveiitïe ml (^ullefi) todtiten.

• '<r ttiyne (otijce) oiideriinri^et] verkopt of venilieiieerd

...... a.

Zd waai'lyk lielpe my (unn) Gotl Alitiagligl

\V O, Sed wmir fUt oJminutmimêrs mn tlrtt tntilmmilm winkel.

.11 (wy) beUwf(i*ü) en 2weer(€ti) liet Ba»nav!w:he volk, «leii

der AËialiWie lieifiltingfü en et;ihtissenieiileri, mitsgadtinü

iverfii^ur Gem^nial en dr Raden vnn Indi^ gidnaiw m

lo Eullen lyn :

fLit ik (wy) in myne (onze) adiiunisiralir ,illes 7*^1 (znllen)

|i;iinvt!iideii lof ' ^nn de genielde OostlFiflisihc C^irnpaj^nie,

wat uicii Viiii .1. -,idroiiw(<3j eu eurlj k(a) adnürtislrateur^s)

IkiLis nf mag^l verwaeltten* zouder my (ms) op eoni^'er liaade

[uiiotisr ie brADiitileelen i»f Le verrykeii; en dnt ik (wy) my

ê4m ml T' ' ' ' • ^ mei helgeeo my(oiiH)ïian

i ab aii- k is lnegijlrtr<l of ii*ti.r (,n>,

I S^^ ral wurdeti ;

d&t ik (wy) my (onn) inzondivrheid zal iziilhn) fï»drajc<;ü ir ^ -T r'toud tan het reglenirnl voor 'ütlottiinigni'!* me- tit op den tV^' Mei 1794 ge^'ïrre^leerd; dat ik my (oiw) dienl^nf^evolge pkrhliglyk verhind(en) geene kf>«ip€ti. " 'len of f;ereedï4ctia[>peii, liiiijen enz*

nn dt* rt -^u. ■ r. j ''^^ «ij^pcr- «f ondermeesters thr vasle

I |tiistef I of , it, ilaii wd xim amlere pers«Jonen te doen

|ffi dat ik iwy) ook geene artienyeii* geruedsc ha pjieii of andere ' I V (ohje) luinhetronwde admituslratie geviuNlen

ia

i46 18Ó5. J. élBE^Ö.

wordende, zal (zuIIcd) verkopen of op eenige andere opwettige wyze veralieneeren ;

dat ik (wy) ook geen handel hoegenaamd, hetzy door my (ons), door iemand van my (ons) of door anderen voor my (ons), zal (zullen) dryven oflalen dryven in goederen of wharen. respectivelyk tot myne (onze) administratie gehorende;

dat ik (wy) met nauwlettenheid zal (zullen) gade slaan het gedrag van de bediendens ip myne (onze) administratie ter weering van alle fraudes en vooral zorgen zal (zullen), dat zo min de Compagnie of particulieren by de ontvangst en afleevering van eenige artikden in maat, gewicht of op eenige andere onrechtmatige wyze worden verkort;

dat ik (wy) eindelyk dooi' een vlytige en oplettende beheering van myne (onze) administratie, zoveel in myn (ons) vermogen is, zal (nullen) trachten voor te komen alle tekortkomingen op de drogeryen, kruiden, wortelen, bloemen, zaden en op de natte wharen, idem andere artikelen, in myne (onze) gemelde administratie gevonden wordende, en dat ik (wy) my (ons) in alles zodanig zal (zullen) gedragen, ^ (een) getrouw(e) administrateur(s) toestaat en betaamd.

Zo waarlyk helpe my (ons) God Almagtig!

L* E. Eed voor den eersten apothecar in den medicinalen winkel, tevens laborant zynde.

Ik beloov en zweer het Bataavsche volk, den Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen, mitsgaders den Gou- verneur Generaal en de Raden van Indiê gebouw en getrouw te zullen zyn;

dat ik my stiptelyk zal gedragen naar den inhoud van het reglement voor 's Compagnies medicinalen winkel, op den 27^ Mei 1794 gearresteerd;

dat ik alle scheikundige bereidingen en composita behoorlyk volgens^de Pharmacopoea Wurtemburgica of het apothecars- boek, dat in den medicinalen winkel berustende is, getrouwelyk en onvervalscht zal vervaardigen;

dat ik my zorgvuldig zal onthouden van eenig bedrag te

Iè05. J. gIBERÖ. 147

pleegen met de daartoe benodigde simplicia en in de opgave, zo yan qoaotiteit, als qualiteit, met de beste trouw zal te werk gaan ; dat ik de .daarvan komende producten zuiver aan den administrateur zal verantviroorden, mitsgaders my voor het overige in het in- en uitwegen van medicynen en wat verder myo dienst als apotbecar en laborant volgens het reglement mede brengt, eerlyk en getrouw gedragen en 's Compagnies belang als myn eigen behartigen zal. Zo waarlyk helpe my God Almagtig!

L'' F. Eed voor den tweeden apothecar in den inedicinalen winkel.

Ik beloov en zweer het Bataavsche volk, den Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen, mitsgaders den Goavemeur Generaal en de Raden van Indiê gehouw en ge- trouw te zullen zyn;

dat ik my stiptelyk zal gedragen naar den inhoud van het reglement voor 's Compagnies medicinalen winkel, op den ^T^ Mey 1794 gearresteerd;

dat ik volgens het bepaald en geêischt gewicht, zo by verstrekking en afleevering, als verzending naar de buiten- comptoiren, behoorlyk wegen, niemand van genieters of ont- vangers in het minst te kort doen of benadeelen en niy voorts in allen opzichten eerlyk en getrouw gedragen zal, zo wel als tweede apothecar, als van het geen niy veixler volgens den teneur van het gemeld reglement te doen staat.

Zoo waarlyk helpe my God Almagtig!

L' G. Eed voor den derden apothecar en tweeden laborant in den medicinalen winkel.

Ik beloov en zweer het Bataavsche volk, den Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indie gehouw en getrouw te zullen zyn;

dat ik my stiptelyk zal gedragen naar den inhoud van bet reglement, voor 's Compagnies medicinalen winkel op den S?®" Mey 1794 gearresteerd, in allen oj^zichten trouwelyk handelen

148 Id05. J. SIBERÓ.

en my niet schuldig maken zal aan het ontvreemden of ver- kopen van eenige artikelen uit den medicinalen winkel zonder onderscheid. Zo waarlyk helpe my God Almachtig!

L' H. Eed voor den hospitaher in het bwten-hospitaal.

Ik beloov en zweer het Bataavsche volk, den Raad der Aziatische bezittitigen en etablissementen, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van ludiê gehouw en getrouw te zullen zyn;

dat ik in myn dienst als hospitalier my stiptelyk zal ge- dragen naar den inhoud van de instructie, voor myn dienst beraamd, die ik aanneeme promptelyk en sonder afwyking te zullen nakomen, mitsgaders door anderen, die my onder- geschikt zyn, te zuUeu doen agtervolgen, voor zo verre met biUykheid van my zal kunnen worden gevorderd; dat ik beyveren zal de zieken, die aan myne zorge toebetrouwd zyn, met alle menslievendheid en attentie gade te slaan en te behandelen, met aanwending van alles, wat in myn ver- mogen zal zyn om de voorschriften van kost, drank, medicyneu, kleederagie en alle verdere benoodigtheeden te richten ten meesten nutte der zieken en hunne herstelling ; dat ik zorgen zal, dat alles, hetgeene door my aan de zieken word voorge- schreeven, door de hoofden der onderscheidene departementen aan dezelven worde afgegeven, sonder het belang van voormelde hoofden te laten prevaleeren boven dat van delyders; dat ik echter ook tevens zal in het oog houden eene gepaste zuinig- heid, zo verre het nut der zieken zal toelaten, om alle noodeloose ongelden te vermyden ; dat ik ook niet zal gedoogen. dat door de gemelde hoofden ofte door anderen van de provisien, medicynen, kleederagien, etc, etc, aan de Compagnie toebe- hoerende en ten behoeve der zieken verstrekt, eenig ander gebruik gemaakt word als voor de zieken ; en by ontdekking van malversatien de zulke, die zich daar aan zullen hebhen schuldig gemaakt, dadelyk te zullen aangeeven aan de ho«jro regeering of den geenen, aan wien door hoogst dezelve hel

1805. U. SIBERG. 149

opzicht op de hospitalen is aanbevolen: en dat ik my wyders iu myne administratie of voorschreeven dienst zal gedragen, als een eerlyk en getrouw dienaar van de Compagnie en een gemoedelyk verzorger der zieken betaamd. Zo waarlyk helpe my God Almachtig!

L' I. Eed voor den apothecar in het buüen-hospitaal.

Ik heloov en zweer, dat ik my geduurende de waarueeming van myn dienst als apothecar stiptelyk zal gedragen naar den inhoud van de instructie, voor myn dienst beraamd ; dat ik de medicamenten, die my van de Compagnie verstrekt worden, met de meeste zorge zal administreeren en in het l>eryden daarvan stiptelyk zal volgen de voorschriften van den hospitalier;

dat ik voorts zal zorgen, dat de zieken hun voorgeschreevene artzenyen behoorlyk bekomen en inneemen, zonder verval- sching of vermindering van de qualiteiten; dat ik geen me- dicynen, hoegenaamd, anders verstrekken zal, als die werkelyk ten dienste en gebruike van de zieken door den hospitalier my voorgeschreeven zullen worden.

Zo waarlyk helpe my God Almachtig I

L^ K- Eed voor deii scha f baas in het binnen-hospilaal.

Ik heloov en zweer, dal ik my stiptelyk zal gedragen aan Jen inhoud van de instructie, voor myn dienst beraamd, en de dranken, provisien, nevens alle andere behoeftigheeden, die ten behoeve der zieken in het Godhuis onder myne verant- woording zullen gesteld worden, ten meeste belangen, zo van de Compagnie, als van de zieken, zal aduiinistreeren, zonder «har van eenige andere vei*slrekking, hoegenaamd ook, te doen, als die my door den hospilalier zullen worden voorgeschreeven en die ik by my zelve weet en overtuigd ben zodanig Ie zyu jf^steld, dat aan de zieken konnen afgegeven worden; en dat ik overigens my in alles zal gedragen, als een eerlyk man betaamd, terwyl ik inzonderheid zal zorgen, dat omtrend de aanbesteedingen van vleesch, groentens, vrugten, etc, etc. door

150 1805- J- SIBERG.

de leveranciers geene malversatien» die de Compagnie nadeelig zyu, worden gepleegd. Zo waarlyk helpe my God Almachtig I

L* L. Eed voor den ziekm-vader in het buiten-hospitaaL

Ik heloov en zweer, dat ik my in de bediening van ziekeu- vader overeenkomstig het gewicht van die bediening zal ge- dragen en de instructie, die my voorgeschreeven is, niet alleen zelvs nauwkeurig zal agtervolgen, maar ook door anderen, die my ondergeschikt zyn, doen agtervolgen, zullende de zieken door my met alle attentie en zorge worden nagegaan, o|Mlat dezelve in hunne verblyfplaatsen behoorlyk gereinigd en zuiver gehouden worden; dat ik tevens zal zorge dragen tegens alle verwaarloosing van de bedde- en linne-goederen, zo mede van al het overige, dat ter myner verantwoording zal komen: dat ik wyders ook zal beletten, dat het tot geene andere eindens als ten dienste en tot nut van de zieken gebruikt word; en dat ik overigens my omtrend alles, deze bediening betreffende, zal gedragen, als een eerlyk en braav man betaamd.

Zo waarlyk helpe my God AlmagtigI

L' M. Eed voor den hinnen-regent van het binnen-hospitaal^ id^n de tweede en derde practizyns van het buiten-hospitaaL

Ik beloov en zweer het Bataafsche volk, den Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indiê, gebouw eu getrouw te zullen zyn;

dat ik my beyveren zal de zieken, die aan myne zorge toebelrouwd zyn, met alle menschlievendheid en attentie gade te slaan en te behandelen, zo in de voorschriften der genees- middelen, als die van alle andere benodigtheden, zonder myne eigen belangens of die van anderen te doen praevaleeren boven het belang der lyders;

dat ik, zo veel maar immer raogelyk zyn zal, zorge zjil dragen, dat die zieken de voorgeschreeven wordende artzenyeii behoorlyk hekomen, gebruiken en inneemen en my verder iu

1805. J. SIBERQ. 151

htl houden van toezicht over het behandelen van de zieken alleozinls zal gedragen, als een vroom en eerlyk practizyn en verzorger der zieken toestaai en betaamd. Zo waarlyk helpe my God Almagtig!

L^ N. Formulier om daarna jaarlyks, in de eerste vergadeiing^ die na primo January by de hoge regeering word ge- kouden^ aan de ondervolgende ambtenaren voor te houden de door hun by de aanvaarding hunner respeclive fo- dieningen gedaane eeden^ als:

de commandeur en opper-equipagemeester, de opziender (Ier gebouwen, timmeragien en reparatien, de binnen regenten en practizyns in de hospitalen, de administrateurs aan de West- zyde. Onrast, de Waterpoort, het provisie-magazyn, het yzer- magazyo, het graan-magazyn, de medicinale winkel, het kleede pakhuis en de kleine winkel en de suiker-pakhuisen ; commiesen van de arthflierie-magazynen, de opziender van de wapenkamer, de opziender van het touw- en equipage-pakhuis, de baas der scheeps-timmerlieden ten eilande Onrust en de boekhouders in de graan-, yzer- en provisie-magazynen.

Nademaal wy besloten hebben om, ter vermyding, zo veel Dii^elyk, van de vermenigvuldiging der eeden in een land, waarin de heiligheid en het gewicht van die geduchte in- roeping van den naam van het Opperweezen doorgaans zo weinig wordt geperpetreerd, alle hoge en lage ambtenaren, die jaaiiyks by hernieuwing den eed, hunne bedieningen rakende, moeten presteeren, telken jare, op de eerste vergaderingsdag na nieuwe jaar, in deze vergadering te ontbieden en, in plaats van het dadelyk doen presteeren van dien eed, te laten af- leggen een verklaring, dat zy blyven volharden by den eed, liy de aanvaarding 'aunner ambten of zedert gedaan, zo is liet, dat gy lieden ten dien einde alhier ontboden zyt.

Indien gy lieden bereid zyt te verklaren, dat gy als nog persisleerd bj de verplichting, waartoe gy u by het doen van dien eed verbonden fcebt, word u Edele al verder voor- gehouden, dat gy, niet allten zonder zodanig persisteert, even

15^ 1805. J. SIBERQ.

ZO zeer daarvoor verbonden zult blyven, als gy waart op hel oogenblik, dat de voorschreeven eed door u Edele is afgelegd, maar ook, dat de uiting van die verklaring van dezelvde kracht zal zyn, als of gy lieden die eed woordelyk opnieuw had ge- daan ; het oneindig gewicht dier zaak vordert dus, dat gy lieden die verklaring thans aflegd; zyt gy daartoe bereid?

Jal

Zeg my dan, hoofd voor hoofd, deze woorden na: »dit ver- klaar ik".

Zo is goedgevonden en verstaan:

Ten eersten : by het formeeren van een nieuw eeden boekje daaruit weg te laten den eed van purge voor de Japansche bediendens, als niet meer ter deezer hoofdplaatse wordende ge- daan, doch de voornoemde bediendens, onder toezending van het formulier van dien eed, aan te schryven om in een daartoe na het vertrek van het Japansche schip of scheepen opzettelyk ie houden byeenkomst den gemelden eed te doen afleggen door het opper- hoofd aan handen van den pakhuismeester en door den pakhuis- meester en den scriba desgelyks aan handen van bet «pperhoofd.

Ten tweede : te approbeeren de overgelegde c<»ucept-eedeD voor den chef van de arthillerie, den opziender ^an het touw- of equipage-pakhuis, den koornmolenaar, den baas-kaarteii- maker en examinator der zee-kaarten, de administrateurs van den medicinalen winkel, den eersten, tweeden en derden apothecar in den gemelden winkel en den bkinen-regenl van het binneh-hospitaal, item den tweeden en derden practizyn van het buiten-bospitaaU mitsgaders de geiielde eeden als nog in een eerst volgende vergadering door de voorschreeven dienaaren te doen presteeren.

Ten derden : in een eerst volgende veigadering te ontbieden den brigadier, Simon de Sandol Roy, ie staf- en subalterne officieren van het corps der genie en den binnen-regent en eersten practizyn van het buiten-hosptaal. Jan Kloprogge, ten einde als nog in Rade van Indiö d te leggen de voor hen respectivelyk beraamde eeden, wairtoe verzuimd is dezelve by hunne aanstelling t^ appointeeien.

1805. J. SIBERQ. 155

Tea TieHen : de heer commissarissen en de buiten-regenten (Ier hospitalen te qualificeeren om de door deze regeering op •len 21**" September 1798 gearresteerde eedeu» voor deu a|K)thecar, den schafbaas en de zieken-vaders van het buiten- liospitaal van die bediendens af te neemen en aan dezelven in hunne eerst te houden vergadering na primo January van elk jaar opnieuw voor te houden, mitsgaders ten dien einde aan welgemelden heer commissaris en buiten regenten de formulieren van die eeden te laten ter hand stellen.

Ten vyrden: den eed voor de respective adnunislrateurs naar den voorstel te aitereeren en te amplieeren en dien eed, zomede de eeden voor den commandeur en opper-equipage- rneester, den opziender der gebouwen, timraeragicn en re- paratien, de binnen-regenten en praclizyns in de hospitaaleii, ile commiesen van de arthiUery-magazynen, den opziender van ile wapenkamer, den baas der scheeps-timmerlieden ten eiiande Onrust, den opziender van *t touw of equipagepakhuis en de Itoekhouders in de graan-, yzer- en provisie-magazynen te laten Irukken en aan ieder der gemelde ambtenaren een exemplaar un den door hun afgelegden eed te laten afgeven en dit telkens te doen observeeren, wanneer de voornoemde posten opnieuw worden begeeven, ten einde de bezitters daarvan met de door hun zo plechtig gedaane beloften eigen en bekend te maken, hetwelk te noodzakelyker is uithoofde van de jaarlyksch van hun gevorderd wordende verklaring, of zy blyven volharden hy de eeden, by de aanvaarding van hunne ambten of zedert gedaan, met nadnikkelyke recommandatie aan de voorschreeveu ambtenaren den inhoud der meermelde eeden te lezen en te lierlezen en in hun geheugen te prenten de verplichting, waar «»nder zy zich by het doen van die eeden hebben gelegt ; en

Ten zesden : in het generaal te approbeeren alle de verdere jredane voorstellen omtrend het stuk der eeden, geene speciale •lispositie vereischende, met last aan den eerst gezworen tierk, Veeckens, een nieuw eeden-boekje te doen formeeren en daarby alle de deswegens gemaakte veranderingen en l»epalingen te observeeren, onder verdere aanbeveeling om

154 1B05. J. SIBERG.

het presente, hiermede afgelegt wordende, tot nu toe iu gebruik geweest zyude eeden-boekje te bewaren, o|idat daarvan ten allen tyde gebruik kan worden gemaakt, ingeval eenige van de daarby voorkomende formulieren van eeden, welke thans verworpen zyn, by tyd en gelegenheid geoordeelt mogten worden opnieuw van applicatie te kunnen zyn.

15 Maart. Intrekking van hel bepaalde op 27 November 1804 nopens testamenten van Uahomedanen.

Door de respiective notarissen ter dezer hoofdplaats verzoek gedaan zynde, niet alleen om interpretatie van het besluit dezer regeering van den a?**" November 1804, maar ook tevens om gemunieerd te mogen worden met de orders dezer re- geering relatief de positivo en statutaire wetten ten opzigten van het verleenen van actens van uiterste wille, zowel voor Mahomedanen, ais verdere onchristenen ; en hierop van het col- legie van Scheepenen dezer stad gerequireerd hebbende hun Eerwaardens consideratien, welke bepalingen deswegens zoaden kunnen worden vastgesteld, heeft welgemeld collegie van Scheepenen te kennen gegeven van advies te zyn, dat ten aanzien van het passeeren van testamentaire actens by Maho- medanen of andere, alhier remoreerende, inlandsche natiën niet wel eenige veranderingen of nadere bepalingen te maken zyn boven degeenen, welke daar omtrent tot nu toe hebben stand gegi'epen, zo is als nu goedgevonden en verstaan bet voormeld besluit dezer regeering van den 27*" November anno passato in te trekken en buiten eiïect te stellen, mitsgaders daarvan kennis te geeven aan een ieder, die het aangaat.

15 Maart. Vergunning voor eene reis naar Mekka.

Is goedgevonden en verstaan aan tien opgezeetenen uit het regentschap Tangerang te permitteeren ter beede-vaart naar Mecca te vertrekken en hun tevens toe te staan van hier uit te voeren een duizend zeven honderd Spaansche matten, beuevens een koyang ryst.

1805. J. SIBERQ. 155

IS Maart. Vermeerdering van hel aantal klerken ter generale secretarie.

Is goedgeYonden en verstaan om de aangetoonde ontoerei- kendheid van een getal van veertig klerken ter generale se- cretary, ongereekend die, welke by den oud eersten gezworen klerk, Meinderts, dienst doen en op twintig bepaald blyven, met alteratie in zoverre van het besluit dezer regeering van Jen 25"° Maart 1803, eerst gemeld getal met elv te ver- meerderen én op 51 te bepalen, zoals op den 11"° January 179t bereeds was vastgesteld.

Zie ook 29 Maart 1808.

25 Maart. Bekendmaking, dat de kerkeraad van de Lulhersche gemeente te Batavia openlijk rekening en verantivoording zonde doen van de administratie der gelden en middelen van dat kerk-genool schap gedurende hel jaar 1804

29 Maart. Afschaffing van tafel- en andere gelden voor *sLands schepen.

Slechts »by speciaale aanschryving*^ der Regeering mochten die gelden uitbetaald worden.

^^^. Vernieuwing van het verbod, uitgevaardigd ^^^-~^~ 1795 tegen den aanvoer van Papoesche mannetjes noten.

Om bet gering vertier der Bandasche speceryen en de zo zeer verminderde pryzeu derzelven is op den 29*" Maart jongslleeden, ten einde een meerder debiet daar van aan den inlander te eiïectueren, in Rade van Indië goedgevonden te renoveren, gelyk by dezen werd gerenoveerd, bel verbod op den particulieren handel in Papoese mannetjes nooten en fi^dy, by billet van den 9'" Octoher 1795 aan de gemeente ter kennis gebragt, en mitsdien, dal de aanbreng daar van, zo ter deezer hoofdplaats, als op de builen-comploiren, en

156 1B05. J. SIBERG.

alle handel daar in werd geinterdiceerd, inzelver voegen als zulks oralrend alle andere speceryen plaats vind, sub poene, dat by ontdekking van die zoort nooten en foely, hetzy ten handel of in bestelling aangebragt wordende, de by de wetten bepaalde poenaliteiten omtrend den particulieren handel in speceryen, tenderende niet alleen tot confiscatie van schip en laading, maar ook corporeele en zwaardere straffen, strictelyk en zonder eenige conniventie zullen worden ter excutie gebragt. En op dat niemand van dit vernieuwd verbod onkundig blyve of ignorantie zoude kunnen praetenderen, zal deze al- omme door geheel Indiê op de etablissementen van de Nederlandsche maatschappy werden gepubliceerd en, zo wel in de Nederduitsche, als de gebruikelyke, inlandscbe taaien geaffigeerd ter plaatse, waar men gewoon is |)ublicatien en aifiixiên te doen.

i!rïrr- VcTwinrfmwj/ van IS tot 6 pet. der op Ambon te betalen iuknmetule rcgicn van Baniamsche en Ja- vaansche manufacturen

Die vermindering zoude ingaan »na het uiteinde van »het termyn der Ambonsche pacht-conditiên voor het jaar » 1804/5". — De Regering dreef geen handel meer in Wes- tersche lijnwaden.

2 April. Prijs-verhooijimj van pefmr,

In aanmerking genoomen zynde de meerdere gcwildheid der peper by de alhier ten handel komende vreemdelingen en dat dezelve moet geacht worden eenigziiils in prys verhoopl te kunnen worden, vooral indien men de hoge prys der kolfy tot Sp» 18 de pikol daar tegens in comparatie brengt: zo is goedgevonden en verstaan de prys van de peper van Sp' J 1 te verhoogen tot Sp» 13 per pikol en daarvan kennis te geven aan de kasleels op|)er-kooplieden en den sabandhaar en licent meester.

Zie ook lö Jauuarij 180l>.

1805. J. SIBÉRÓ. \^

2 April. Imlriictie voor deti kolonel, chef der genie.

Art. 1. Hy zal in zyne oiidervolgende werkzaamheeden vTorden geassisteerd als adjuncl tot de inspectie eu het doen executeren zyner orders door den capitain der genie, David van den Busch, en voorts kunnen eniploieeren, zoveel hy goed vind en de dienst zal komen te vereischen, de officieren van zyii corps.

Art. 2. Om zyne werkzaanihed«*n een geregelde aanvang to kunnen doen nemen zal vooraf door een commissie van twee kapiteins der genie, den opziender der timmeragien en ri |kiralien en den baas der metselaars in het amhagls-quartier deo staat der gebouwen moeten worden opgenomen en daarvan een gedetailleerd bericht moeten worden geformeert, hetgeen ile chef der genie met deszelfs aanmerkingen ter dispositie NHD de hooge regeering zal moeten brengen.

Art. 5. Om over de nodige waterleidingen te kunnen oor- •Itelen zal hy direct eene commissie van twee capitains en «Ie verdere nodige officieren van zyn corps moeten benoemen '•m de nodige water-passing van het cam|)emcnt Weltevreden, «ie thuin of verblyfplaats van den heer Gouverneur Generaal en hel terrein langs de groole rivier tot boven de groote bnia:, naar Tannabang leidende, moeten laten geschieden en <laarna, onder overlegging van een kaart, de nodige voorstellen Ier dispositie van de hooge regeering moeten overbrengen.

Art. 4. De weegen en straaten zal hy direct naar het plan van den aanleg van het campement, zoals hetzelve door de ge weezen hoog Edele heeren Conmiissarissen Generaal is ge- a[i|>robeert, doen aanleggen en in behooilyken staat doen onder- houden en met hoornen beplanten en, bevorens tot de aanleg Jer zo hoog benodigde waterleidingen zal kunnen worden «overgegaan, de vereischte greppen of slooten ter ontlasting van het regenwater moeten doen graven.

Art 5. Alle gebouwen^ van welke naam ook en dus geene uilgezondert, zullen eens ter maand door den chef der genie en een maal ter week door zyn adjuncl tol de inspectie

188 1^06. J. êtBËRÓ.

moeten worden gevisiteerd en van dies benodigde reparatien of voorzieningen aan den heer Gouverneur Generaal maande- lyks een schrifLelyk rapport moeten geschieden, zowel als van l^tgeen in ieder afgeloopen maand volbracht o( onder- nomen is; voorts daarby moeten bekend stellen, of de zinde- lykheid door de bewoonders der huizen behoorlyk werd in agt genomen en omtrent de casernes en andere gebouwen meede plaats vind.

Art. 6. Deeze zindelykheid, waartoe alle de bewoonders van 's Compagnies huizen, geene uitgezondert, blyven verpligt en gehouden voor eigen reekening en kosten, zal moeten be- staan in het schoonhouden der vloeren, het witten en onder- houden der muuren het plysteren, daar de kalk komt af te vallen of zich als scheuren vertoont en dit niet door het zakken der fondamenten veroorzaakt is, het onderhoud der vloeren, grendels, hengsels en slooten, alsmeede het open en schoon houden der rioolen, doch alle andere, capitale reparatien zullen van weegens de Compagnie door het ambagts-quartier worden gedaan.

Arl. 7. De bewoonders der huizen zullen, behalven de hoofd- ofllcieren, door wie boute huizen en ruime terreinen geoccu- peert worden, niet vermogen aan te leggen of aan te houden eeuige tuintjes op de binnen plaatsen der huizen om dt* vogtigheid en ongediertens tot merkelyke schade en ruine der huizen en de ongezondheid, daar door voort gebragt wer- dende, tegen te gaan; en wyders zal een ieder der bewoon- ders letten en toezien, dat geen gras langs de ring [f] maar komt te groeien.

Arl. 8. Ter bevordering wyders van de gezondheid zallen door hun geweert worden alle opstallen buiten Compagnies gebouwen op Weltevreden, geene warongs zelfs, en zullen de verkopers van fruit, brood ofandere gerief lykheeden alleen gepermitteerd zyn daarmeede rond te gaan zonder zich met tafels of ouder atappen te mogen nederzetten ter uitventing hunner whaaren.

Arl. 9. Ten dienste van het geen de verriglingen van

18Ö6. J. élBÈRÓ. lt(d

den chef der genie en generaalen inspecteur over Clompagnies gebouwen op Weltevreden komen roede te brengen, worden aan hem afgestaan, om onder zyne orders te dienen, de rompagme inlandsche militairen onder den naam van over- compleete compagnie, de tot kettingslag gecondemneerde agler- haalde deserteurs en die als half invaliden om lighaams of andere gebreken, die hen niet beletten de patjol te voeren, oil de compagnie inlanders kunnen worden uitgeschoolen en waarvan ieder capitein by zyn maandelyks rapport verpligt zal weezen mentie te maken, of daartoe zodanige subjecten l<y zyne compagnie aanbanden zyn; en voorts, wanneer hier iJoor geen toereikend werkvolk aan hem zal kunnen worden verzorgt, zal dezelve zich by den heer Gouverneur Generaal moeten vervelen ter erlanging eener schriftelyke order om •t-en beiiaald getal manschappen van ieder compagnie aan hem af te staan, zullende echter alle de manschappen gereekend worden als militairen en een ieder by zyne compagnie blyven voortlopen en dus om de goede order en militaire discipline daarby tevens de onderhouden zullen verder de nodige onder- • Qiciereo by bet werkvolk gesteld moeten worden en bet- zelve iiiet begreepen weezen anders onder de orders van •len generaal inspecteur of zyn adjunct te zyn, als de ge- zette uuren, dat zy zich by het werk zullen moeten laten viudeo.

Art. 10. De chef of generaal inspecteur zal, ten over- staan van een van Compagnie's werkbaazen uit betambagts- quartier, onder behoorlyken inventaris hebben over te neemen '1«' gereedschappen, als anderzints, thans onder den onder-major op Weltevreede berustende, en tegens billyke betaling alle zodanige, benodigde gereedschappen als anderzints, wat des- zelvs particulier eigendom moet komen uit te maken, terwyl het ontoereikende en ontbreekende uit Compagnies voorraad aan hem verstrekt zal worden ; zullende wyders het onderhoud van een en ander aan hem geduurende een jaar gedefereert Itlyven en de reparatien uit zyn privé beurs moeten doen ;:evolg neemen om de Compagnie daarna in reekening ge-

160 1605. J. élBERè.

bragt te worden en ten einde ook als dan te* kunnen be> paaien, hoe daarmede in den vervolge te doen handelen.

Art. 11. Ten zynen diensten zullen voorts noch weezen de schouwen, 7'cbiampangs of prauwen, waarnieede voor Int guamizoen de nodige provisien werden aangebragt, zoodiü de inaandelyksche voorziening volbragt is; en met de reparatien en hel onderhoud dier vaartuigen zal, als lol dus verre heell plaats gehad, gehandeld worde.

Art 12. Om in staat te zyn de kleine reparatien van il>- gcbouwen in promptitude te volbrengen zal de chef of ge- neraal inspecteur permanent eenige metzelaars en coelisvoor het bewerken der kalk moeten in dienst houden en zuilen «ie verstrekkingen der benodigde materiaalen aan hem op schrif- telyke ordonnantie uit het ambagts-quartier geschieden en het transport derzclve moeten gedaan worden tot op Welte- vreede, daar onder begreepen dé wit-kalk en wit-kwasleu. en om voorts de officieren tot die reparatien, voorziening en onderhouding hunner huizen in staat te stellen, als waartoe zy art. 6 verpligt zyn, zullen dezelve dit van den chef of adjunct tegens betaling kunnen vergen, de materiaalen naar de prysen, door den boekhouder in het ambagls-quarliei* op te geeven, en de werklieden tegens 50 stuivers en de coeli< tegens 10 stuivers 's daags, terwyl echter de chef zyne be- trachting zal moeten maken het werkvolk uit de militairen ook, zoveel mogelyk, tot dat werk aan te leeren, wanneer daarna zodanige betaling strekken kan gedeeltelyk voiir ile sleet van gereedschappen en gedeeltelyk tot een douceur v.m het werkvolk.

5 Apil. Instructie voor de opzichters der keffij-tuinm en indigo-makers in de residentie Cheribon,

Art. 1. Het groot oogmerk van uw lieder plaatsing inde bovenlanden zynde om toezicht te houden over de cultures der producten, die uit dezelven aan de Compagnie gelevenl worden, zult gy lieden, een ieder in dat gedeelte der kinden.

lè05. J. SIBÈRÓ. 161

<)lwaar hy geplaatst is, verpligt zyn die cultures met de meeste oplettendheid, yrer eo vlyt gade te slaan en inzonderheid letten, dat de aanplantingen van koffyboontjes, de zuivering «Ier plantagies, het plukken en droogen der boonen gevolg oeeme overeenkomstig de daaromtrent, reeds gemaakte of Dader te maakene bepalingen; en alle die middelen met voorkennis en goedkeuring van den resident in 't werk te stellen, welke de leverancie van dit product in de meest moo^yke goede hoedanigheid en zoo aanzienlyk zal kunnen Miaaken, als de gesteldheid der Cheribonsche landen toelaat.

Art. ± Tot derzelver narigt wordt by dezen genoteerd, <Jat de geweezen heeren Commissarissen Generaal geoordeeld hebben, dat de coffy-culture uit de onderscheidene Cheribonsche landen in zover geêxtendeerd zoude kunnen worden, dat uit dezelven jaarlyks, het eene jaar door het andere gerekend, een boeveelbeid van 3300000 S koffy, uitmakende 13200 pikols van WO fi, zoude kunnen geleverd worden. Alle maar bedenkdyke mkldelen zullen er uit dien hoofde by de hand moeten genomen worden om, des doenlyk, te weeg te brengen, dat die hoeveelheid in der tyd uit deze landen voortgebragt worde, waarin zoude behooren te participeeren :

het regentschap Limbangang voor 4700 pikols,

Soekapoera » 3000 »

de Galosche regentschappen^ » 1500 »

• landen van de beide heeren Sulthans en

het landschap Gabang voor . . 4000 »

uitmakende te zamen als boven 13200 pikols.

Art. 3. Geene koffy-plantagies zullen mogen uitgeroeid worden, voor dat, de nutteloosheid van dezelve aan den resident aangetoond en aan denzelven gebleeken zynde, daartoe qua- 'illcatie verleend wordt, én in dat geval nog altoos ouder de Toorwaarde, dat, in steede van zodanige uitgeroeide of uit te roeien koffy-plantagie, een andere, zodra mogeiyk, worde aangelegd.

Art 4. By het doen van nieuwe aanplantingen zult gy i'f^ien, zoveel mogeiyk, present zyn om toe te zien, dat die

F-LAtAAT*POU DEEL Xlf. 11

169 1605. J. SlBCf^Q.

overeenkomstig de regelen eener behoorlyke koffy-culture vol- hragt worden, en niet naar uwe woonplaatsen mogen terug- keeren, voor dat die aanplanlingen geheel volbragt zyn.

Art. 5. Zodra de koffyboonen beginnen te rypen, zal het een uwer voornaamste zorgen moeten zyn te letten, dat men de koffy niet van de boomen stroope, maar dat dezelve be- hoorlyk geplukt en geene rype met onrype vrugten vermengd worden.

Art. 6. In dien tyd zult gy lieden u gedurig in de cam- pongs moeten begeeven om toe te zien, dat de koflyboouen niet op den grond, maar op (larra parras in wel overdekte huizen gedroogd worden.

Art. 7. Wanneer het plukken, droogen en zuiveren der koflyboonen in zover gevorderd zal zyn, zal met den afvoer daarvan, zodra doenlyk, een begin gemaakt worden.

Art. 8. Gy lieden zult moeten toezien en zorg dragen, dat in ieder district, ten huize van het tjoetaks-hoofd, een gewigt zy van 2l>() w, met een HoUandscbe schaal en gewigt afgewogen.

Art. 9. De gemeene man zal verpligt zyn de door hein ingezamelde koffy by zyn tjoetaks-hoofd te brengen en aldaar te laten weegen. Nadat dit geschied zal zyn, zal het tjoetaks hoofd zorg moeten dragen, dat die terstond vervoerd worde naar de, zo voor elk der regentschappen, als voor sullbans landen, bepaalde ontvang-plaatsen, en by die afvoer te ge- lyker tyd een geleide-brieije afzenden aan den opziender der pakhuizen aldaar, waarby zal moeten bekend staan, zowel dr hoeveelheid der koffyboonen, welke afgevoerd worden, als dt- naamen van de overbrengers, opdat men weete, of de gemeene man zyn koffy onder weg ook verruild of verkogt hebbe.

Art. 10. Op ieder van de, zo voor elk der regentschappen, als voor de landen van de beide heeren sultans bepaalde ontvangplaatsen, zal aan den leverancier betaald worden vier ryksdaalders in ziivere muntspecien of kopere duiten voor elk picol van 250 & Hollands gewicht, die hy aldaar zal aanbrengen

Art. it. Het zal mede eeue van uw lieder voornaamst t-

♦èó6. J. SIBERQ, jg§

zorgen zyn te letten, dat het by den gemeenen man aan de lakliirizen ontvangen geld hem niet wederom by zyne terag- k.'mst door zyne hoofden afhandig worde gemaakt, en. dit «nfdekkende, zuil gy Keden verpligt zyn hiervan leu eersten aan den resident kennis tegeevenraet toezending van zodanige lewyzen, als by ow lieden zullen hebben kunnen worden in- i^woDuen, en met opzending legelykerlyd van die hoofden, iil* in dezen schuldig zullen zyn bevonden.

Art. 12. Wyl echter de gemeene man veelal wegens ïelirek aan draagbeesten niet in slaat zal weezen de door liem ingezamelde koffybooneu naar de onderscheidene bepaalde ontvangplaatzen te vervoeren, wordt aan u lieden, opdat die koffyboonen niet verloren raaken, toegestaan zodanige kofJy- ' onen zelve in te koopen tegens vier ryksdaalders, te belalen zilver geld of kopere duiten, voor de pikol van 2K0 ft U .llands gewigt en 5 percent bovendien voor spiUagie by den afvoer, en met detraclie alleen van de gewoone afvoer-on- -l<len tot Dermawangie, voor zo ver de regentschappen ekapoera en Lünbangang betreft, bly vende de afvoer-ongelden r koffyboonen uit de Galosche regentschappen en uil sultans Imlen voor rekening van den resident.

M. !.■>. Het doen van eenige vooruitvei-strekkingen op -i'Qstaande leverancien van koflyboonen, onder welke benaming '■r om welke redenen ook, wordt uw lieden ten strengsten ïeinterdiceerd.

Art. 14. De tjoetaks-hoofden zullen verpligt zyn aan uw lieden ter hand te sleUen afschriften van de geleide-brieven, 'lie zy, invoegen by art. 9 is bepaald, aan de afvoerders van k'ITyboonen naar de respeclive ontvang-plaatzen zullen hebben ifgegeeven: terwyl de opzienders der pakhuizen aan die ilrang-plaatzen aan u lieden inzelvervoegen maandelyks '«Hen toezenden een opgave van de koffy, by hen ontvangen, -n door wien aldaar aangebragt, welke opgave gy lieden met It eeleide-brieven zult moeten confronteeren ; en er verschillen n vindende een nauwkeurig onderzoek doen, waaraan dit zy '■"■• Ie schryven.

m

.i'.;r

164 1805. J. SIBËRd.

Art. 15. De tjoetaks-hoofden zullen u lieden, wanneer g\ lieden bezig zyt de cultures van de aan de Compagnie ge- leverd wordende producten op te neemen, overal in hun district moeten verzeilen; en een ieder van hun zal niet in de hoofdnegory, maar in zyn tjoetak mogen woonen. — Zy zullen verpligt zyn u lieden van alle byzonderheden en voor- vallen, betrekkelyk tot de voorscbreeven culture, kennis te geeven ; terwyl gy lieden daarentegen hen als hoofden hunner districten zult moeten respecteeren; en het zal u geenzins geoorloofd zyn hen, op welke wyze ook, eenc straffe, eigener authoriteit, op te leggen, maar zich misdragende of de cul- tures der voorschreeven producten verwaarloosende, zult gy lieden daarvan ten eersten aan den resident kennis geeven en hun, des noods, alleen intusschen naar de hoofdnegory opzenden en door den regent laaten arresteeren.

Art. 16. Daarentegen zal het u lieden geoorloofd zyn de mindere hoofden, geen radeens zynde, wanneer dezelven zich aan pligtverzuim schuldig maaken, voor ten hoogsten drie dagen in het blok te sluiten, mits daarvan altoos en in alle gevallen aan den resident kennis geevende.

Art. 17. Met de regenten zult gy lieden in alles commu- nicatief te werk te gaan en niets buiten zyn weeten ver- rigten, viryl dezelven, zo wel als gy lieden, aanspreekelyk zyn voor al, hetgeen de voorschreeven cultures betreft.

Art. 18. Zich op de ronde begeevende, zult gy lieden daarvan vooraf de regenten praevenieeren, wyl zy verpligt zyn ten minsten een a twee derzelveu in het jaar met ulieden te zamen te doen; echter zullen zy hiertoe niet door u lieden mogen gedwongen worden, maar, hierin nalaatig zynde, zult gy lieden hiervan aan den resident moeten kennis geeven.

Art. 19. De regenten zullen u lieden op zodanige ronde van paarden en battors tot het dragen van uwe benodigdo goederen voorzien, maar gy lieden zult verpligt zyn op zo- danige rondes altoos u lieder omslag zodanig klein te maken, dat dezelven, zo min mogelyk, tot bezwaar van den inlander strekt.

1605. il. 8IBERQ. 16t(

/

Art SO. Wyl hun hoog Edelheden, de hooge Indiasche r^^eeriog, begeerd hebben, dat de cullare Tan de Javasche kardamon in het Cheribonscbe in zo ver geéxtendeerd zonde worden, dat men jaarlyksch zonde kunnen rekenen op eene lererantie fan 5000 % zo worden de opzienders in het re- geolsehap Soekapoera, die Tan het landschap Galo en Tan sallana landen aanberolen om al het mogelyke in 't werk te stellen, ten einde aan het TOorschreoTen verlangen hunner hoog Edelheden Toldaan worde, waartoe proTisioneel bepaald wonlt, dat het regentschap Soekapoera in de ToorschreeTcne

boBTeelheid zal moeten deelen Toor fi SOOO

die Tan het landschap Galo mede TOor. > SOOO

en sultans landen TOor • 1000

Art. 21. Alle pogingen en middelen, die in uwe magten Termogen zyn, zult gy lieden in 't werk stellen, opdat de kat- toene garens, die uit elk der r^entschappen geleTord worden, eeoe meerdere fynheid en egaliteit Tan draad erlangen, als tot oog toe plaats heeft, op dat in dezen, zo veel mogelyk, aan het verlangen, zo Tan de heeren Meesters, als aan die Tan hunne boog Edelheden, de hooge Indiasche Regeering Toldaan worde.

Art SS. InzelTenroegen zult gy lieden alle uwe deToiren aanwenden, op dat de indigo altoos in eene deugdzaame quali- teit geloTcrd worde en de contingenten van dit product, zo wel als Tan de kattoene garens, compleet voldaan, en bovendien zo veel geleverd worde, als de gesteldheid van elk der landen, waarin u Edele het toezicht over de cultures der aan de Compagnie geleverd wordende producten is opgedragen, zal ?edo(^en, zullende voor elk pikol van deze beide producten, welke boven de contingenten geleverd worden, zonder eenige korting of ontvangst van overwicht betaald worden de na- Totgoide pryzen, als: voor de indigo:

eerste zoort rd* 200

tweede • » 160

TOor de kattoene garens:

L* A. eerste en tweede zoort rd» 100 : —

«'

166 1806. J. SIBERQ.

1/ B. eerste en tweede zoort rd* 73:14

»C. ■ » » " » 86 1 1 8

t D. » • » » » 19:20

Art. 23. Van ieder pikol koffy van 250 S, welke geleverd zal worden uit de onderscheidene regentschappen in de Cheribonsche, Preanger of suUhaus landen, zal aan u lieden, telkens na het afloopen der jaarlykscbe leverantie, toegelegd worden 30 stuivers zilvergeld, en aan die van de Preaoger regentschappen bovendien nog 11 stuivers per pikol, om ver- volgens uitgekeerd te worden in maniere, ab volgt, te weeten :

aan de tjoetaks-hoofden, een ieder voor zoveel pikols kofly, als uit zyn district zal zyn geleverd 5 stuivers,

aan den patingie of gecommitteerde van het district 2 »

aan de mandadoors der plantagien 3 >

» > pantakkas in de hoofdnegory 1 stuiver.

Art. 24. Het voorschreeven profyt van 50 stuivers van ieder pikol van 250 *S, welke uit de landen, waarin u hel toezicht over de aan de Compagnie geleverd wordende pro- ducten is opgedragen, wordt aan uw lieden toegelegd in de verwagting en het vertrouwen, dat gy Heden u dit gunstbewys door een pligtraatigc yver voor het belang van de Compagnie en het nauwkeurig gadeslaan van de koiïy-culture zult tragteii waardig te niaaken en dat gy lieden u, noch in het dry ven van particulieren handel, noch in maat ofgewigtof opeenige andere ongeoorloofde wyze zult tragten te verryken, dan wel zich aan knevelary of afperzingen schuldig maaken, zullende een ieder van u in contrarie geval, of hy ontdekking, dal gy lieden u aan eenif^e malversatie hebt schuldig gemaakt, zonder eenige connivenlie of oogluiking ten strengsten worden gecorrigeerd, van derzelven posten ontzet' en voor altoos in- employabel in den dienst van de Compagnie verklaard worden.

Art. 25. Deze inslmctie zal in hel Javaansch getrans- lateerd en afschriften daarvan afgegeeven worden aan óv onderscheidene regenten, tot derzelver narigt en informatie.

Art. 26. iJe slipte nakoming van dezelve instructie en

1805. J. SIBERQ. 167

zodanige andere ordres, als doc^r den resident betrekkelyk de fallares der aan de Compagnie geleverd wordende producten gfgeeTen zullen worden, zullen de opzienders en indigo- maakcrs jaarlyks na het afloopen van eene ieverancie in handen van den resident moeten beèedigen.

D ApriL Vernieuwde in-dicnsl- stelling van eene kom- pagnie Chinezen te Batavia.

De heer Gouverneur Generaal aan de vergadering herin- nerd hebbende, dat de compagnie gewapende Chineezen, welke bestaan heeft in 120 hoofden primo plan, doch by den vreede is afgedankt, volgens de by secreet besluit deezer regeering van den 19™ Maart jongstleeden gearresteerde orders in cas van alarm op nieuw in dienst behoord te worden gesteld ten kosten van de oiTicieren der Chineesche natie en dat de ^^emelde officieren, hoe bezwaarend dit ook voor heu is, zich daartoe geneegen betoond hebben, wanneer de- door de Com- [iagnie bevorens aan dezelve verstrekte wapeneu op nieuw aan hun worden argegeven. doch zy echter geinsteerd hadden iu de uitgaven daar voor eenigzints gesoulageerd te worden, Ao is goedgevonden en verstaan als een van zelfs spreekende zaak de wapenen aan de gemelde compagnie te laten terug ceeven en uit consideratie van de algemeen verminderde welvaart onder de Chineezen door den voorigen oorlog en iloor de op nieuw plaats vindende stremming van den handel door «len presenten oorlog en dat ook het particulier vermogen lier presente officieren van die natie niet is te vergelyken by voorige tyden van meerder welvaart en dierhalven tot derzelver legenioedkoming en om de uitgaven te vinden, die het in- Jipttsl stellen van die compagnie maandelyks van hen zal komen te veroorzaaken, rd* 500 ter maand uil's Compagnies kas te laten uitbetaalen aan papieren van credit.

9 April, Staats-regeling voor het Balaafachc volk.

Hoewel deze grondwet geene enkele bepaling nopens de

16S 1805. J. SIBERQ.

oteneesche bezittingen van de Bataafsehe repubGek bevat, h deze loch den iV^"'^ Febraart) 1806 met allen loister, waar- oTer men besebikken kon, te Batavia en later op de buiten- kantoren afgekondigd. Zie ook 21 FebruarlJ 1806.

9 April. Vrijstelling der regerUschappen Tjiandjaer, Buüenzorg en Tangerang van de leverantie van indigo en katoenen garen.

Op den 8° February jongstleeden is de gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, Pieler Engelhard, gelaat om te onderzoeken en te berichten, of het foumissement door den tonunongong van Buitenzorg van zyn aandeel in de by besluit dezer regeeriug van den 25° Augustus 1805 vast- gestelde recognitie voor de geêxcuseerde leverantie der con- tingenten indigo en kattoene garens, waarvan hy verzogt heeft gelibereerd te mogen worden, doch welke instantie ten dien dage is gewezen van de hand, in der daad zo drukkend is voor den regent, dat daarin een voorziening behoord phiats te hebben, en zo ja, om dan een ander convenabel middel tot zync tegemoedkoming op te geeven. Ter voldoeninge daaraan heeft hy by een bericht te kennen gegeeven, dat voor het nemen van het besluit dezer regeering van den 25^ Augustus 1803 de regentschappen Tjiaudjoer, Buitenzorg enTangeraug niet begreepen waaren onder de verplichte leverantie van indigo en kattoene garens en eerst ingevolge de by dat be- sluit verleende qualificatie om de voormelde recognitien te heffen en de verdeeling daarvan over alle de regentschappen te maken daarin zyn betrokken geworden, vermeenende hy. gecommitteerde, dat het evengemeld fournissement voor den regent van Buitenzorg inzonderheid zeer bezwaarende is. zi is goedgevonden en verstaan den voornoemden gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, Pieter Engelhard, voor te houden, dal deze regering geen intentie heeft gehad • om onder het dikwyis gemeld fournissement de regentschappen

1806. J. 8IBERQ.

te iK^grypen, welke bevoorens tot de lererantie van indigo en kattoene garens ongehoaden zyn geweest* maar alleen dezulken, die Tan onds onder de werkelyke Terplichting tot die leverantie geleegen hebben, en mitsdien de eerstgemelde regentschappen daarran te excoseeren. Zie ook 14 Mei 1805.

12 April. Voarschrifl napms de boekhouders bij het generale visite^kanioor.

Tot aanmoediging van de klerken op het generaale Tisite- romptoir is goedgevonden en verstaan te bepaalen, dat ten ireinekle comptoire bescheiden zullen mogen weezen twee gequaKficeerde boekhouders, waarvan de eerste rd' 50 eii de tweede rd* 25 ter maand zal genieten.

16 April. Verhooging van het traciemeni voèi den ad- ministrateur bij het graan^magazijn te Batavia van 3S0 tot SCO rijksdaalders 'smaands en dai van den pakhuis-knecht van S5 tot 40 rijksdaalders 'smaands.

Die y^hoogingen zouden slechts zoo lang stand houden, als de toenmalige duurte >van alle behoertens" bleef bestaan.

25 April. Boeie op het in pand nemen van buffels^ enz.

De gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander in voorstel gebnigt hebbende om op de overtreeding van het vierde artikel der voorwaarden, waar op door den adipalty YHü Sumadang, Soera Nagara, het in de tjoetak Dermawangie j^leegen houtbosch in huur is afgestaan aan den capiteinder Chineezen te Gheribon, Tan Jouan, mede brengende, dat de Suurder en de zynen geene buffels of andere goederen van

le Javanen in pand mogen neemen, te stellen een boete, telken !<rize van een hondert ducatons, zilver geld, ten behoeven van len ontdekker, boven de restitutie van het in pand genomen coed zonder eenige betaling, zo is goedgevonden en verstaan •lil voorstel te amplecteeren.

170 1805. J. SIBERÓ.

26 April. Vaststelling van modellen voor pakhuis-boeken.

Deze modellen, welke te uitvoerig zijn om bier te worden

opgenomen, betroffen:

1** weegboek, in een vaste band, by caterns ingebonden en gepagineerd om zicb op de pagina's te kunnen beroepen en dezelve by het memoriaal te kunnen aahwyzen, van al, belgeene dagelyks in- en uitgewoogen word, met aautee- kening tevens van or voor wien, zo nieede yan de tarra en met welke prauwen ontvangen of afgescheept zyn, ten einde de nommers van dezelve Ie weeten, ingeval van questii', by te min uiüeevering, etc;

1^ memoriaal, in een vaste band, by caterns ingebonden en gepagineerd, als by het weegboek is beschreeven, beli'effende de dagelyksche pakhuis-verrichtingen van in- en uitweeging van pond-goederen, ontvangst en afgave van stuk-goederen, etc. :

5" leverantie^ekje weegens de van de suiker-molenaars ont- vangene poeder-suiker, aanwyzende dag, maand en jaar van de ontvangst, zo meede de nommers der canassers van ieder suiker-molenaar en in welk pakhuis dezelve zyn opgeschuurd geworden:

4" dagelyksche restant-boeketi van zodanige articulen, die aan dagelyksche vermeerdering en vermindering, by ontvangst en afgave, zo als de suiker, coffy en peeper, etc., onder- heevig zyn;

nfsrhecf)'hoek, aanloonende de belading vén elk schip af- zonderlyk en uit welke pakhuizen de afscheep heeft plaats gehad :

speciaal pakhms-hock van elk pakhuis in het byzonder. aanwyzende de ontvangsi in en afgave van de producten uit ieder pakhuis afzonderlyk, zo aan canassers, als ponden gewigt, en wat by het leedig vallen van zodanig pakhuis is over bevonden en aan de Compagnie geleverd; generaal pakhuis-boek van alle goederen, geene uitgezonden, waarby articulen van groote uitgebreidheid, gelyk de

no

1805. J. SIBERQ. Hl

suiker, eoffy en peeper, ete., uit bet speciaale pakhais- boek de maandelykiBche ontyangst en afgave otergenonien en in het kort verhandeld zoude kunnen worden; doch van alle andere articulen van minder uitgebreidheid en waarvan geene speciaale pakhuis-boeken behoeven gehouden te worden, zoude de dagelyksche ontvangst en afgave specificq dienen te worden verhandeld, overeenkomstig met het memoriaal.

29 April. Bekendmaking, dal diakenen openlijk zouden verantwoorden hunne (gestie van de armen-middelen gedurende hei jaar 180i.

30 April. Verbod legen den uitvoer van rijst van Java^ behalve naar Balama

Uithoofde van het door de Javasche ministers gedaan on- gunstig verslag van den staat en de gesteldheid van het ryst- .ewasch langs Java's Noord-Ooslkust, doch speciaal in den •^<>>lhoek. is goedgevonden en verslaan alle uitvoer van ryst »i)Q Java anders als voor Batavia buiten speciaale permissie 'il/er regering ten scherpsten te interdiceereu.

Zie ook 23/28 Junij 1805.

50 April. Invoering van de koe}}ok'iueiüing te Makasar, enz.

h goedgevonden en verstaan, mits het gebrek aan voor- werpen alllier, den heer Java's gouverneur, Engelhard, te '|uaiificeeren by eerst komende geschikte occasie een genees- küiidig perzoon, voorzien van alle de daartoe benodigde ver- "^ischtens, naar Makasser af te zenden, ten einde naar derwaards ^n van daar naar de andere comploiren on) de proote Oost de koepok-stof over Ie bt*engen, om de kennis en bel gebruik ^an dat heihsaam middel allerwegen op de opgemekle com\y Joiren te verspreiden. .

• Uithoofde van bet presente gebrek aan geneeskundigen

17i 1806. J. 8IBERQ.

op Java' kon de goayerneur aldaar aan boTonstaanden last niet Toldoen, weshaWe den 5" Julij 1805 aan het hoofd van de chirurgie te Batayia werd opgedragen »een geschikt Toor- •werp onder de geneeskundigen alhier ter hoofdplaats' tot het ToormeM einde aan te wijzen. Maar ook deze moest op 6 Augustus 1805 berichten, dat bij in hetzelfde geval als de gouTemeur van Java verkeerde, weshalve de Regering zich bepaalde tot den last, dat hij de zaak »in geheugen' moest houden.

10 AyTil 10 Vel '

Waarschutring voor valsch gdd.

Nademaal het deeze regeering gebleeken is, dat, ongeacht de successive by placcaten en nog jongst by publicatie Tan den 18/20 December 1799 bedreigde straffen voor degeenen, die zullen worden ontdekt zich aan het vervalschen of na- maken der rouUeerende geld-spetien te hebben schuldig ge- maakt, de by billet den 17/31 January 1804 gangbaar verklaarde stukken van een halve stuiver of twee duiten, van Japans koper aangemaakt ter zwaarte van een halflood en gestempeld met een zodanig stempel, als waarmede de stukken van Japans koper gestempeld zyn, zodanig zyn nagemaakt, vervalscht en onder dezelven in circulatie gebragt, dat hetzelve, zo wel is ontdekt geworden aan bet minder gewicht derzelven, in massa genomen, tot wel een derde beneeden de gemelde bestemde zwaarte, schoon daar onder ook mogten gevonden worden, die het gewicht van een half lood komen te houden, als dat de nagemaakte door den aanneenier der munt van Japans koper niet alleen veel dunder en platter, ongelyk breed en hoekig op de kant en met veel scheuren bevonden zyn, maar dat ook de stempel van het jaargetal in onderscheiden op- zichten met de echte aangemaakte stukken niet overeenkomt en onder anderen te zien zyn aan de 4 van het jaar getal 1804 en ook de S, aanduidende stuivers, dewelke verkeerd geslagen te vinden is, zo is, dewyl het maaken en uilgeeren van deze valsche halve stuivers stukken niet alleen strekt tot

1605. J. SIBËRÖ. 1.7S

?root nadeel van de gemeente, maar ook includeerd eene strafbaare misdaad ran publicque falsileit, waartegen door <Ie strengste maatregulen en applicatie der wetten behoord Ie worden voorzien, goedgevonden en verstaan allen en een iegelyk door publicatie en aflictie daarvan, als meede door bekkensbg op de respective basaars, zo hier, als in de omme eo bovenlanden, van dat bedrog te adverteeren, ten einde eeD ieder zich voor schade zoude kunnen wagten, onder waarschouwing en interdictie de voormelde valsche halve stuivers stukken op geeuerly wyze uit te geeven en verder te doen circuleeren: voorts de respective officieren van justitie op het nadrukkelykst aan te beveelen met de meest mogelyke activiteit te inquireeren naar die geenen, welke zich aan het maken of uitgeven der voormelde valsche kopere munt hebben seholdig gemaakt om by ontdekking en agterhaling tegens dezeWen naar rigeur der wetten te procedeeren, tenvyl aan de geenen, die de daaders zullen ontdekken en aanwyzen, zodanig dat dezelve in handen van de justitie komen te ge- raaken, uit te looven een preemie van een honderd zilvere gecartelde ducatons, onder verzwyging van den naam des aanbrengers, des begeerende.

Op 6 Mei 1805 is besloten, «mits het namaken van de van iapans koper gemunt wordende halve stuiver stukken, het aanmaken van die stukken te doen stilstaan".

Eveneens is op tO Mei 1805 het navolgende in de re- solutiên der Hooge Roering aangeteekend.

Door den heer Gouverneur Generaal te kennen gegeeven zynde, dat na de ontdekking van de nagemaakte halve stuiver stokken van Japans koper aan zyn Edelheid zyn ter hand gekomen kopere stukken van twee stuivers, dewelke meede nagemaakt en van de echte defereerende bevonden zyn, uit- wyzens een aan hoogstdenzelven gericht bericht van den muntmeesler, Anthony Macaré, waar by hy te kennen geevt, dal de voornoemde nagemaakte stukken van twee stuivers

174 1M<^- «J SIBËRÓ.

ieder een lood of ^1^ ligter bevonden zyn als de eehie, welke ieder 3 Ys lood wegen, terwyl d^ nagemaakte maar 1 Vi lood houden, en dat dezelven daarenboven kenbaar zyn aan de 2 van het jaargetal 1802 en aan de S, denoteerende het woord stuiver, beide verkeerd gestempeld; zoo is goedgevonden en verstaan van deeze ontdekking de gemeente kennis tegeeven en daar mede de jongst geêmaneerde publicatie opzichtelyk de vervalschte halve stuiver stukken te vermeerderen.

7 Mei. Vei^gunning voor een Chinees, te Batavia woon- achtig, •met een der in dit jaar van hier vertrekkende •jonken een tocht naar China te doen\

7 Mei. Maatregel ter versterking van liet kerken-fonds ie Batavia.

Tol legeraoedkoming van het vermeerderen van het fonds der kerkniiddeleu is goedgevonden en verstaan, met alteratie van het besluit dezer regeering van den 11^" May 1781. waarby de boete ten behoeven van de Hollandsche kerk vour het doen van ondertrouw aan huis is bepaald op, rd' 20 voor onder-kooplieden, kooplieden en die daarmeede gelykstandig zyn en rd' 40 voor die hoger rang hebben als opper-koop> lieden en daar boven, de gemelde boete voortaan voor een ieder, die verkiezen aan huis ondertrouw te doen, zonder onderscheid van qualiteit te stellen op rd* 40.

10 Mei. Aanmaak van papieren geld, spmaal voor de groote Oost bestemd.

Als motief hiertoe strekte »om alzo de ministers in staat te stellen, ten minsten te facUiteeren, de zaken gaande te houden by ontstentenis van contanten, zo als zeer ligt het geval worden kan, ongeacht de voord eeligs te uitslag van de iu dit jaar derwaards gezonden expeditie, en om, wanneer hierin mogt worden geslaagt, in der tyd ook een zeker ca- pilaal in |>apier aldaar te doen rouleeren tot merkelyk soulaas

1605. J. SIÖCRÓ. \U

inn de Compagnie eo zouder dat ecD vyand hy overmeestering van eeoige dier bezittingen zicb hiermede immer kan ver-

nken.

Bij geheime resolutie van 10 Mei iSOu werd naar aan- leiding hiervan het navolgende besloten:

Door den heer directeur generaal overgelegd zyude een model van de papiere munt, die deze regeering by secreet besluit van den 30*" April jongstleeden heeft geresolveerd op Auiboina, Banda en Ternate in circulatie te brengen ten be- dragen van rd' 200000, zo is goedgevonden en verstaan het v'emeld model te approbeeren en daarna de geciteerde credit- brieven alhier te doen drukken in het HoUandsch en Maleidsch, miugaders ook (e laten stempelen, derwyze, dat die alleen te Amboina behoeven gangbaar verklaard en getekent te worden; en lot de ondertekening der voormelde credil-brieven te committeeren den gouverneur en directeur, den secuode en hoofd-administrateur, den Gscaal en secretaris van politie iir Amboina, met last aan de Ambonsche ministers om de •►[«sremelde credit-brieven, nadat dezelve getekend en gangbaar zuilen zyn verklaard, by de negotie-boeken aldaar in te neemen eD wyders te bepalen, dat de gedagte credit-brieven zullen bestaan in:

50 van rd' 1000 ieder, is rd« 50000

100 . » 500 » » » 50000

200 - ^» WO • » » 40000

r>oo • » 100 » » » 30000

600 . n 50 » » » 30000

of als boven rd« 200000

Op verzi>ek der Ambonsche ministers besloot de I\egerii)g den 29*" October J805 bij geheime resolutie, «dat aan de Am- bonsche ministers als nu word vry gelaten de meermelde papieren vaü credit van 1000 tot 5 ryksdaalders te doen af-

176 ido6. j. disèf^ó.

loopen, zonder egter van deze permissie buiten de uiterste nooddwang gebruik te maaken, omdat de ordenrinding heeft geleerd, dat uit het in circulatie brengen van papiere-geld van zodanige geringe waarde onmiddelyk een agio op de contanten gebooren word, niet alleen strekkende tot dis- credit van zodanig papiere-geld, maar ook tot bezwaar van de goede in- en opgezetenen; met qualificatie aan de voor- noemde ministers om, ingeval eener zodanige gebiedende nood- zaakelykheid, op Amboina zelve papieren van credit te laaien aanmaken, hebbende de waarde beneeden ryksdaalders 50 tot ryksdaalders 6 ingesloten, mits daarvan by aller eerste ge- legenheid aan deze regeering kennis gevende; en wyders te bepaalen, dat de opgemelde papieren van credit, niet «Been te Batavia, maar ook op de gouvernementen, Ambon, Barida en Temate by ontzet van contanten zullen worden ingewisseld voor de waarde, waar voor dezelve zyn uitgegeven'*.

1^ Mei. Voorschrifl nopens loterijen.

Vendumeesteren te kennen gegeeven hebbende, dat, ongeacht de voormalige hoog Edele heeren Conunissarissen Generaal by art. 31 van de door hun hoog Edelheedens op den S8° Ja- nuary 1797 gearresteerde instructie voor het vendu-comptoir hebben bevolen, dat 6 percent zal moeten worden voldaan van het bedragen der loteryen, in vilipendentie van deze order genoegzaam dagelyksch loteryen worden uitgespeeld, zonder dat daarvan de gemelde 6 percent worden voldaan, met ver- zoek, dat, vermits op de overtreeding van het voorschreeven geordonneerde geen poenaliteit is gesteld en gevolglyk des- wegens geen verhaal kan worden gedaan, daarin zoude mogen worden voorzien, zo is goedgevonden en verstaan tot ampliatie van het aangehaalde 31 articul van de instructie voor het vendu-comptoir te bepalen, dat elk en een iegelyk, welke een lotery laat uitspeelen, daarvaA bevorens behoorlyke op- gave zal moeten doen aan den advocaat-fiscaal en ten vendu- romptoire Ier betaling van de gemelde 6 percent van bet

1805. a. SIBCRQ. 171^

bedragen der verloot wordende goederen, en dat by Toute Tan dien en wanneer een lotery word uitgespeeld, zonder dat daanran de geciteerde opgave is geschied, door hem of hen, aan wie de uitgelote goederen hebben toebehoord, zal of zullen moeten worden voldaan het dubbeld van het gemeld vendu-sabris of 12, percent, de eeue helvt ten behoeve van de kas van vendumeesteren en van de wederhelvt een derde viMir den aanbrenger, een derde voor het gesticht der pen- riisten en een derde voor den oiücier van justitie, die de calange zal doen : en hiervan de gemeente by billetten kennis te geeven.

14 Mei. Handhaving van het bepaalde op 25 Augustus 1805 nopens de leverantie van indigo en katoenen garens.

De gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander. Engelhard, vertoond hebbende de commotien, welke onder de iogezetenen van de regentschappen Bandong, Sumadang, Prac- ramoentjang en Crauwang zouden kunnen ontstaan, wanneer, ingevolge de daartoe aan hem, gecommitteerde, by besluit dezer regeering van den 9'" April jongstleeden gej<eeven last, eene nadere verdeeling werd gemaakt van het op den VS^" Augustus 1805 l)epaald fournissement in gelde voor de ge- excuseerde leverantie der contingenten indigo en katoene garens, met verzoek mitsdien om verschoond te mogen blyven van hel doen eener voordracht tot de voorschreeven nadere verdeeliug, zo is om den gevolge wille en den nadeeligen invloed, welke dit in de eerste plaats op de uitbreiding der «offy-culture zoude hebbeu, en dat het object van het gemis van het aandeel van den regent van Buitenzorg, als maar bedragende rd* 1805:3 'sjaars, daar teegens in hel minste niet kan opweegen, als nu goedgevonden en verslaan de op «len 25<» Augustus 1805 gemaakte verdeeling omtrend dat fournissement te laten standhouden en alleen den regent van Builenzorg, ingevolge zyn daartoe gedaan verzoek, van deszeivs aandeel in hel opgemeld fournissement te onthelleii.

tUKAAT-BOEK DEEL XIV. 1'2

178 1d05. ü SIBERQ.

~ Mei. Ongangbaar verklaring van de halve stuivers, bedoeld op 17/31 Januari] 1804. — Verzuming der straf voor namakers van koperen munt.

Door deu heer Gouvenieur Generaal aan de vergadering \v kennen gegeeven zynde, dat het namaaken van de by biilel van den 17/31 January 1804 gangbaar verklaarde en in cir- culatie gebraste stukken van een halve stuiver of twee duiten van Japans koper veel inconvenienten onder de genieeiitt^ veroorzaakt en dat, hoezeer deze regeering tot het laten munten dezer stukken overgegaan is met het allesintssalulair oogmerk om in het gemis van duiten de schamele gemeente met een kleinere munt te gerieven als do tot nog toe alleen in de wandeling geweest zynde twee en een stuivers stukken van Japans koper, men uithoofde van de voorschreeven ver- valsching en van de combustie, die dit onder de gemeente heeft te weege.gebragt, wel verpligt is die munt onganghaar te verklaren, zo is conform deeze bedenking en de door hoogst denzelven verder gedaane voorstellen goedgevonden en verstaan de geciteerde stukken van een halve stuiver of twee duiten Japans koper, zo Ier deezer hoofdplaats, als op Java, Cheribon en Bantam en waar dezelve elders gangbaar zyn, billioen en ongangbaar te verklaaren en aan allen en een iegelyk te gelasten om van de voorschreeven munt geene meer te ontvangen of uit te geeven, maar de echte in te wisselen tegens kopere munt, mitsgaders deze inwisselini; alhier te laten geschieden door een justitieele commissie uil den hogen Raad van justitie van Nederlandsch Indie, geassis- teeixl door den muntineester der Japansche kopere munte. Anthony Macaré, dagelyks smorgens van agt tot elv en na

den middag van tot vyf uuren, hetzy ter Raadkamer.

hetzy ten huize van den secretaris van welmeldeu hogen Raad binnen de stad, aan/ang neemende van den 21'" dezer \o\ den 21'" Juny naastkomeude, uitgenomen op Zon-, Woens- en feestdagen, en de hiertoe benodigde kopere munt te laten afgeven aan den secretaris van welgeinelden Rade, mitsgaders

id05. il. didSRd. I7d

hienrao aan hun acJilbaaren by een extract uit de notulen van heden kennis te geeven ; voorts daarvan ook de gemeente Iiy een publicatie, zo in de Nederduitsche, als in de gewone lands laaien U* infornieeren en wyders de ministers van Java, <ie bediendens te Bantam en den resident te Cheribon aan te sibryren en te qualificeeren omtrend de inwisseling van de meennelde munt, voor zo verre die by hun gevonden word, zodanige schikkingen te maken, als zy aldaar tot dat einde zullen oordeelen te behoren.

En, verrails het deeze regeering gebleeken is, dat de be- paalde straiTen op hel namaaken en vervalscben van de by l>ublicatien van den 26"° Mei 1796 en billet van den 15/18 tehruary 1803 gangbaar verklaarde Japans kopere munt van 8. 2. 1 en een halve stuiverstukkeu niet genoeg ten afschrik daarvan gestrekt hebben, zo is al verder goedgevonden en verstaan als nu te bepalen, dat dengeenen, welke zich in den vervolge aan het vervalsen of namaaken der kopere munt komen schuldig te maaken, met de koorde zullen gestraft worden, zodanig dat er de dood na volgt; mitsgaders den (iresident en Raden van den hogen Raad van justitie van Nederlandsch Indie, die van den gerechte deezer stad en alle verdere officieren en justitieren, zo ter dezer hoofdplaats als op de buiten-comptoireu te gelasten op de executie dezes te letten en te doen letten, zo en daar het behoord.

Op 28 Mei 1805 is goedgevonden en verstaan »lot amplialie van de publicatie dezer regeering van den 17"" dezer lopende maand nopens het inwisselen der billioen verklaarde, Japausche koper stukken van een halve stuiver ieder en om die in- wisseling te faciliteeren, mitsgaders de goede gemeente te l^emoed te komen in het verlies, dat zy op de nagemaakte stukken van die munt anders zouden komen te lydeu, den hogen Raad van justitie van Nederlandsch Indië te qualiiiceeren <»ffl door de commissarissen van hun Achtbaaren, welke tot de voormeMe inwisseling vaceereu, zo wel de goede en echte.

180 1805. A. H. WIESE.

als de nagemaakte en vervalscbte muntstukken van een halve stuiver in massa by het gewicht te ontvangen en daarvoor uit te betalen zo veel, als die stukken aan zwaarte, opgewogen tegens Japanscbe koper stukken van een en twee stuivers, houden".

Deze bepaling is op 4 JuniJ 1805 in zoo verre gewijzigd. »dat de echte stukken geld om geld zullen worden uitbetaald en dat alleen de nagemaakte en vervalscbte stukken o|i de hier boven omscbreeven voet by bet gewicht zullen worden ontvangen'*.

Op 21/25 Junij 1805 is de termijn van inwisseling verlengd tot 21 JuliJ daaraanvolgende.

Volgens de resolutiën der Hooge Regering van 2G Julij 18o:'i is voor niet minder dan eene waarde van 22 J97 : 20 rijks- daalders, «zoo aan goede, als valscbe, halve stuiver stukjes**

7 Junij. Verhooging van fiel traclement der Moorsche zeevarenden.

Is goedgevonden en verstaan de gemeene Ho<u*S('be zee- varenden, om de billykheid der zaak en tot hunne tegemoed- koming in de presente meerdere duurte van levensmiddelen, met de Bengaalsche zeevarenden gelyk te s( ellen en mitsdien, in plaats van rd' 5:20, te doen genieten rd' 6: 32 ter maand.

-—■ Junij. Benoeming van A. IL Wiese lot waarnetnend Gouverneur Generaal,

IJlt twee missiven, geschreeven door den Raad der Aziatische bezittingen, als een gemeene en een secrete, gedateerd den 2'* November 1804, geldeeken zynde, dat bet Staats-Bewind der Bataarscbe Republicq behaagd beeft den heer Gouverneur

1805. A.  H.  WIE8E.  181 

rieiieraaU Jtthannes Siherg, op zyii Edelheid te meermalen herhaald gedaane, dringende instantien uit die hooge waardig- heid te verleeneu deszelvs hoiibrahel ontslag en wyders be-

li>tpn liad de waameeming van den post van Gouverneur (ieneraal o|> te dragen aan den tegen woordigen eersten Raad ('w iltre€*teur generaal, Albertns Henricus Wiese, en zulks by |tn»visle eu lot dal over de finale vervulling van de post van liiMivpmeur Cleneraal door het Staats-Bewind zal weezen gedis- jMmeerd, zo is goedgevonden en verstaan hiervan circulair kennis te geven aan de ministers en bedienden», mitsgaders (|p inlandscbe grooten op de respective buiten-coniptoiren en |jy expresse briev aan de vorelen van Java en Cheribou en den koning van Bantam, doch de dispositie omtrent het op- kt>men der gezanten tot het doen van homage uit te stellen ; voorts van de voorschreeven electie ook den heer vice-admiraal, Pieter Hartsink, commandeerende *sLands navale macht in de <V«t'lndien, by een extract uit de notulen van heedeu te in- formeeren.

De overgave van »het generaal gouvernement" had eerst plaats in de vergadering der Hooge Regering, gehouden op Zaterdag den 15»^° Junij 1805.

De heer Siberg telde bij zijn aftreden als Gouverneur-Generaal niet minder dan ruim 43 dienst-piren, alle »inIaborieuse posten van de Maatschappy'' doorgebrachl.

Zie o«ik 22 Februarij 1807-

14 JaDij. Voorschrift nopem vlaggen.

h goedgevonden en verstaan niet opentlyk in te trekken ••el besluit dezei' regeering van den 20'" April 1805 en de •liervolgens gegeven orders' tot het heysen der Baiaafsche marine-vlag van de forten en sterktens op 's Lands bezittingen •n Indi^ en als nu, by het aanmaaken van nieuwe vlaggni, de jek daar in te excuseeren en mitsdien de nieuw aan te makene vlaggen, zo als bevorens do Ilollandsche vlag was, te

192 1805. A. H. WIËSC.

doen bestaan in drie banden, rood, wit en blauw; en bier van aan de ministers en bediendens op de respective buiten comptoiren tol naricht en "obsenrantie circulair kennis te geeven.

14 Junij. Verhooging der iraciementen mn bedienden bij hel negotie'kantoor^ enz. Ie Batavia.

Is goedgevonden en verstaan:

aan den eersten suppoost ais koopman en factuur-houder toe te leggen, in plaats van rd' 140 'smaands, rd^ 200;

den onderkoopman en negotie overdrager eene verhooging van rd» 95 tot rd» 140;

den derden suppoost van rd* 90 tot rd" IW:

den vierden suppoost en journaal intendeerder van rd" 80 tot rd" 100 'smaands:

en voorts het tractement van de eerste klerken by den eersten en tweeden opper-koopman des kasteels en den negotie- boekhouder te bepaalen op rd** 60 smaands; dat van den tweeden klerk by den negotie-boekhouder te verhogen van rd t25 tot rd' 40 'smaands: dat van den boekhouder van rd* 10 tot rd* 25 'smaands. En wyders noch aan de ab- soluut assistenten, met intrekking van hun present genot . als vast tractement toe te leggen rd* 20, 15 en 12 respective.

Het een en ander provisioneel en tot dat in het generaal omtrent de tractementen der dienaaren eene nadere voor- ziening zal kunnen geschieden.

48 Junij. Verkoop van rijst van Regeringstvege.

In aanmerking genomen zynde de voortdurende schaarsheid aan ryst ter dezer hoofdplaats tot merkelyk ongerief en be- zwaar van de gemeente, zo is goedgevonden en verstaan dagelyksch, aanvang neemende met den 20'" dezer lopende maand Juny, uit het graan-magazyn verkoop te laten doen van agt koyangs ryst van twee honderd en veertig gantan^^s ieder tegens directe betaling van twee en zeventig ryksdaalder^^,

1806. A.  H    WIESE.  185 

[lapierp gehi. voor iederp 7«odaiiige koyaiig, roet vryheid aan epii iei^elyk zich door dil middel des beiiodigt, van ryst te voorzien voor den tyd van een maand naar evenreediglieid van het getal hoofden, zyn huisgezin uitmakende, doch by geene mindere hoeveelheid als een agtste van zodanige koyang of dertig gantangs.

En hiervan aan de gemeente kennis te geven by een op hetleu gearresteerd billet; voorts dien verkoop te bepaalen (»[» 1;>0 koyangs en te laten geschieden door twee door den lieer directeur generaal daartoe te benoemen expresse gecom- niitteerdens onder het genot van rd' 1 's daags aan dag-geld teiler en onder bepaling, dat zy, des noods, na het alloopen van den meermeiden verkoop den eed van getrouwe behan- deling zullen moeten presteeren voor den hogen Raad van justitie van Nederlandsch Indië.

De toegestane acht kojang per dag bleken onvoldoende te u\n om alle aanvragen In te willigen, weshalve de Directeur- Generaal op 25 Junij 18015 gemachtigd werd «zoo veel meer rvst uit de bepaalde loO coyangs ieder dag te laten verkoopen cils zyn Edele oordeelen zal tot beter gerief van de gemeente ei) tot ophelling van het gemelde inconvenient geschikt te zullen weezen".

Op den 12'''» Julij ISOl'i werd nader, «om den geringen aanbreng van ryst door particulieren en mitsdien ter voor- ziening in de schaarsheid daarvan onder de gemeente, goed- f?evonden en verstaan nog 100 koyangs van dit graan op den by besluit deezer regeering van den 18»" Juny jongstleeden bes(*hreeven voet uit het graan-magazyn te laten verkoj^en, Wen de IIH) koyangs, welke by dat besluit daartoe zyn l^liaald geworden".

18 Junij. Bepalingen nopens inlandsche ariiUerisien en zeevarenden aan boord van oorlog- schepen.

Ter voorkoming van dubbele verstrekkingen aan de inlandsche

184 1805. A. H. WIESE.

zeevarenden, op 'slands scheepen van oorlog diensl doende, is goedgevonden en verstaan de ministers van Java aan (e schryven het beloop der maand-gelden, die aldaar aan de gemelde arthilleristen en zeevarenden zyn uitbetaald, herwaarts aan te reekenen, ten einde alhier door den cher der arthillerie en den eersten suppoost op het couiploir van den commandeur en opper-equipagemeester te worden gerembourseerd, als maandelyks onder quitantie de gages der voornoemde arthil- leristen en zeevarenden ontvangen hebbende, mitsgaders van nu af aan de afgave daarvan op den gemelden voet te doen cesseeren en den heer vice-admiraal, Pieter Hartsinck, cx)ra* mandeerende 'slands navale macht in de Oost-ludién, te ver- zoeken in den aanstaande de nodige orders te willen stellen, dat door de chefs der scheepen de iysten der verdiende gages door de meermelde inlandsche arthilleristen en inlandsche zeevarenden ter generaale tractements-comptoir worden bezorgt, ten einde daarna de uitbetaling te doen gevolg neemen.

En wyders al, hetgeen ten behoeven van die artliillerislpfi en zeevarenden bereeds is en vilder zal woitlen verstrekt, voor den lyd, dat zy op 'slands scheepen dienst doen, If laten brengen op de onkost-reekeningen der gemelde schee|ien.

Zie ook 15 Augustus 1805.

3g- Junij. Baele voor de buüen-kanloren op hei niet tijdig indienen hunner negotie^boeken.

Is goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens op de respective builen-coraptoiren circulair aan te schryven en te gelasten om, voor zoo ver zy nalatig zyn gebleeven in het overzenden der negotie-boeken, te zorgen, dat die van de nog onlhreekende jaaren zodra doenlyk en de boekeji van 1805/4 voor ultimo December van dit lopende jaar 1805 alhier worden aaiigebragt, sub poene van anders r»* zullen incun^eeren eene amende van een duizend ryksd^ialdei^. zilver geld. voor ieder boekjaar ten behoeven van hetgesliiil der pennisten, tenzy door voldoende redenen de onmogelykheid van dien worde aangetoond.

1805. A.  H.  WIESE  lfi5 

2o Jaoij. Regeluuf der fouraye voor jtaarden van de inkiidtiche kavallerie Ie Batavia.

h goedgevonden en verslaan teniporair vcior elk paard

n)aands rd" 1 meerder aan fouragie geld te laten verstrekken 'f. me( hetgeen zy tol dus vrrre hebben genoten, te zamen nl* 5,47. ten einde daar door het voeden der gemelde paarden Ie kunnen brengen op oO bossen gras en 4 S pady *s daags voor ieder paard, zoo als door den luitenant-colonel von Gutzlaff ;li^ volstrekt noodzakelyk is opgegeeven.

'Ji Jong. Vernieuwd verbod legeti den uüvoer van rijst van Java.

De Javascbe ministers vei*8lag gedaan heltbende van den ^hial en de gesteldheid der ryst-cultuur en van het nog op <lf> velden staande pady-gewas ten goiivememente van Java^s Noord-Oostkust, zoo is, wyl daaruit consteerd, dat op sommige i'liatsea. en wel insonderheid in den Oosthoek, het niet zeer :uDstig met den staat van het pady-gewasch geleegen is en |> eenige noch met geen mogelykheid een zeker bereekening <iaar omti'ent te maken valt, zo is goedgevonden en verstaan op nieuws alle uitvoer van ryst van hier naar elders of van Java en GieriboD anders als naar Batavia en van de eene plaatsnaar tip anlere, op het eiland Java gelegen, zonder speciaal consent van deze regeering ten scherpsten te interdiceeren, met reno- vatie van de daar tegen by publicatie van den 12^° September IM)0 gestelde poene van doodstraf voor de overtreeders en vao een boete van 100 gekartelde ducatons voor iedere elan- "lestin vervoerde koyang ryst, te verbeuren door de eigenaars •)i rheeders der vaartuigen, waarmede die vervoer zal zyn ge- ^rliied, de eene helft voor den aanhaalder en de weder-helfl voor die geene, die de calange zal doen, mitsgaders deportement van den resident of het hoofd, van wiens comptoir of onder- horig district langs geheel Java en Cheribon eenige uitvoer van ryst zal hebben plaats gehad naar elders dan naar deze lioofdplaats, schoon hy daarvan ook geen kennis zal hebben

186 ^805. A. H WIESE

gehad: voorts lot beeter obseivaiitie eii naarkoming deezer order de sabandhaar en licentmeester alhier eu alle zodaniffr persoonril, als op de onderscheiden Javascho comptoiren en ter residentie Cheribon gequalificeerd zyn tot het verleenen van passen, ten ernstigen te recommandeeren om, by het verleeoen van passen aan vaartuigen tot het afhalen van ryst van Java of Cheribon eu het overbrengen van dat graan naar herwaards. de gezachvoerders, juragans of anarhodasderzelven vandeeze. op den clandestinen uitvoer van ryst gestelde straffe en poena- liteiten te inforineeren.

En hiervan, zoo ter deezer hoofdplaats, als op Java, CherilMui en Bantam, aan de gemeente by een publicatie kennis te geeven.

Zie ook 50 April 1805.

28 Junij. Maatregelm in hei belang van zekere hand- werken te Batavia.

Door den heer Gouverneur Generaal ter dispositie gebrast zynde een ter order van zyn Edelheid aan hoogst denzelven gediend schriftuur door den opziender der gebouwen, tiui- meragien en reparatieu, Johannes Jongkind, daarby eeuige middelen opgevende, welke naar zyne meening geschikt zouden weezen om de Chineesche ambagts-lieden, zoo baazen, als knechts aan billyke keuren en ordonnantien te onderwerpen enlan^N dien weg, niet alleen de zo hoog gesteegen en naar willekeur geschikt wordende dagloonen onder zeekere vaste bepalingen te brengen, maar ook om kundige ambagls-lieden aan te kweeken ten einde in staat te weezen, by het voortduurend4> gebrek aan Europeesche . ambagts-lieden, deze voor de c^lonie te verkrygen en te behouden, met het vermogen om di» onwilligen tot de vervulling hunner plichten te constrin- geeren. zoo is goedgevonden en vei*staan een proef te neemen. in hoe verre zal kunnen worden bereikt het nuttig oogmerk om de ambachten van timmerman, sniit, melzelaar, kuiper en blokkenmaker op een regelmatiger voet te doen exerceereu. als tot nu toe heeft plaats gevonden, en als een gevolg van dien te bepalen :

1806. A.  H.  WIESE.  187 

Teu eersten : dal alle kleine geschillen lusschen Chineesche haazen en knechts, tot de gemelde ambachten geadmitleerd, V'Hirlaan zullen moeten worden afgemaakt door den rapitein en twee lieatenants van de Chineesche natie, terwyl zaken van meerder gewicht blyven ter cognitie van den ordinaris rerhler.

Ten tweeden : dat geene Chineezen als baazen van de voor- noemde ambachten zullen mogen worden geadmitteerd, dan «lie €ia een behoorlyk examen bevonden zullen worden dsiartoe 'Ir nodige bekwaamheeden te bezitten, mitsgaders dat bet ïplal der gemelde baazen voor eerst zal worden bepaald op iwintig of zoo veel roeerder, als nader zal worden vastgesteld, /.lillende wyders de opgemelde examinatie zyn gedemandeerd lan den lydelyken opziender der timmeragien en reparatien, «len baas der scheeps timmerlieden ten eilande Onrust, den l*^a$ van de timmerlieden en beeldbouwers in bet ambachts- kwartier, de opzienders van de kuipers en van de smits op de «^lvli[^agewerf en den opziender van de metzclaars en sleen- lioiiwers in het voornoemd kwartier, die by een bericht, het- welk, hutten den opziender der timmeragien en reparatien, «loor ten minsten drie van de voormelde baazen en opzienders /al moeten weezen ondertekend, van hunne bevinding aan 'len heer president van het collegie van Scheepenen dezer ''la^l zullen moeten kennis geeven en de wedergade van dat ik^^richt moeten aanhouden, het eene om ter secrelary van Schee- penen welmeld en na dat daarvan by de res(»hitien aantee- kening zal zyn gehouden, bewaard te worden en het andere "ïu door den opziender der timmeragien en rejmratien aange- lionden en onder zyne papieren gevoegd te worden: met last wyders aan den presenten opziender der gebouwen, timme- ragien en reparatien. Jongkind, om met assistentie van de

cK>rnoemden baazen en opzienders de tegenswoordige Chi- ii^'escbe baazen, de ambachten van timmerman, smit, nielzelaar, kuiper en blokkemakers exerceerende, op den gemelden voet te examineeren, ten einde naar bevinding hunner bekwaam- lieeden te bepaalen, wie in de uitvoering der gemelde am-

188 1805. A. H. WIESE.

bachien kunnen worden gelaaten en wie daarvan dienen te worden geweerd, om het rapport daarvan voor dit maal in te dienen aan de heeren Raden ordinair en extra ordinair, M^ Gornelis Adrianus Canter Visscber en Johan Hendrik Holle, als commissarissen in deezen.

Ten derden: dat de Chineesche werkhaazen hunne onder- hongen met zagtheid en billykheid zullen moeten behandelen, zonder da( bet aan ben vry zal s(aan de hier onder te be- paaien dagioonen te verhoogen, op verbeurte van een honden zilvere gekartelde ducatons voor de overtreeders van dit verbod, de eene helft voor de armen en de weder helft voor den officier van justitie, die de calange zal doen, als nu te bepalen in kopergeld:

voor een bekwaam knegt op 50 stuivers

n > aankomenden » » ^0

« leerling- » » IS

de laatste met de kost, en vast te stellen, dat de bekwame en aankomende knechts van een certiHcaat der voormelde examinateurs zullen moeten zyn voorzien, waarvan door den boekhouder in het ambagts-kwartier by een apart boek notitie xal moeten woitien gehouden, terwyl maandelyks een uittreksel daarvan by wege van schriftelyk rapport zal moeten worden gepresenteerd aan den heer praesident van het coUegie van Scheellenen dezer stad.

Ten vyfden: dat geen baas vermogen zaleen zyn er knechts uit zyn dienst te laten gaan, tenzy hy aan denzelven gegronde reedenen tot misnoegen mocht beblien gegeeveu. terwyl h\ in dat geval geb(mden zal zyn aan de zulken veertien dagen voor het finaal ontslag de huur op te zeggen en bun van een briefje te voorzien, ten bewyze, dat zy uil zynen dienst zyn ontslagen, gelyk ook de knechts, ingeval zy niet genegen zyn langer hy eenen baas Ie woonen, denzelven daarvan veertien dagen voor hunne verhuizing zullen moeten preventeeren.

Ten zesden : dat, wanneer een knegt zyn baas brutaliseerd of met hel werk laat zitten, mitsgaders niet aan zyn ver- bintenis voldoet, geen andere baas hem zalmogen aanneemen.

1806. A. H. wiESe. 189

m ak dit meede generaalyk word geinlerdiceerd van alle kjiechto. die niel met het by articul 5 vermeld briefje vao ontslag zuDen zyn gemanieerd, op verbeurte van een houdert zilver A'carlelde diicalons voor ieder op zodanig indirecte wyze in lieosl genomen kncgt, te verdeelen, als by articul 5:terwyl, wanneer zulke brutale en disoi>ediente knechts by den rechter ^vordeo aangeklaagd en strafbaar bevonden, zy zullen worden verweezen in een ketting slag van een lot drie jaareii naar kfinding van zaaken om aan de gemeene werken te arbeiden. En voorts de heeren Raden ordinair en extra ordinair, (lanter Visscher en Holle, hier vooren vermeld, te verzoeken minni bet dadelyk in werking brengen der voornoemde ge- maakte bepalingen de nodige voordrachten te doen en verder il zoike reglementen te ontwerpen, als hun Edele zullen ver- uieenen tot bereiking van dat oogmerk dienstig te weezen, en "UI over het een en ander de gedachten van kundige en ■i^hikte Cliineesche werkbaazen in te neemen, miU^aders '<>t zo lange de finaale introductie der opgemelde bepalingen -"e^arrheerd te houden.

i Julij. Sluiting van een huwelijk lussclien een Joodschen man en Christen vrouw.

I)m)r den burger, Moses Levie, by requeste te kennen ge- lieven zynde. dat, ofschoon hy is gebooren en geloogen inde JfH)dsclie godsdienst, echter by ryper jaaren de Christelyki» liervormde religie heeft \ omhelst en door den Heiligen doop •ia^r in is ingelyfd, dan dat hy de onvoorzigligheid heel'l begaan van by zyne admissie in 's (Compagnies dienst, in plaats van zynen rechten naam van liermanus van Leeuwe, Üe van Moses Levie op te geeven en dat hy als een gevolg

üD dien onder dien naam by de generale tractementsboekeii !>'K*h is voortloopende ; dat hem daarenboven het ongeluk is '^ l)eurt gevallen, dat zyne doop-cedul en verdere papieren, flijlief zyn overgaan tol de hervormde godsdieiisL door de ^wiie niiereh aangestoken en vernield zyn geworden; dal

190 1805. A. H. WIESe.

Yoorls door eene ontstaane twyfeling hy den hoofdschout dezer stad, Johaii flendrick Hillegert, welke religie de su|>- pliaiil had omhelst, hy de tweede proclamatie van zyu, 8uppliant>. voorgenomen huwelyk met de weduwe van wylen Balthazai van Vliet had laten stuiten, op grond en in de presumtir legens hem, als of hy werkelyk tot het Joodendom zoudi- hehooren, met verzoek als nu om op zyn rechten naam over- geschreeven te mogen worden en dal het proclameeren dei- hu welyks geboden van hen, suppliant en zyn ondertrouwde bruid, ongchindert voortgang zoude mogen hebben, zoo i>^. naardien de |iositien by zyn suppliecMf geheel onvoldoende zyn aan te merken om hem daar op voor een Christen te houden goedgevonden en verstaan hem te kennen te geeven, dat h), met behoorlyke bewyzen voorzien, zal moeten aanloonen tol den hervormden Christelyken godsdienst te behooren, dan wel in contrarie geval daar van t)elydenis zal moeten doen op <lr Protestanlsche wyze en, tol dat hy aan een van dez4* beide requisilen zal hebben voldaan, de dispositie uit te stellen «»p zfn gedane instantie om op zyn rechten naam van UeniianuN van Leeuwe te worden overgeschreeven.

5 Julij. Nadere voorscliripen nopens deii verkoop van vaartuigen.

(hn de difficulteiten weg te neemen, die zich volgens diMi heer Java's gouverneur voordoen in de uitvoering vaB den last dezer regeering om attent te zyn, dat door overwalseiie onderdanen by het inkopen van vaartuigen op Java, ondei voorwendzel van Javanen of ingezetenen van het eiland Java te zyn, niet word ontduikt de betaling van 15 percent van 'sHeeren gerechtigheid by het overschryven van die vaar- tuigen, zo als ten aanzien van vreemdelingen is vastgestebl by placcaat dezer regeer ing van den nr/ii^^i^ en door den Palembangs resident is opgegeven door verscheide overwalsche handelaars op die wyze gepractiseerd te zyn geworden, is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat zt^ danige overwalders, als zullen kunnen bewyzen len gouver-

1805. A. H. WIESe. 191

oemente ?an Java's Noord-Oostkust getrouwd te zyn en kiuderen te hebben, drie jaaren na hun huwelyk als iuwoonders ^m Java en Compagnies onderdanen beschouwd en behandelt /iilleo worden en dat zy dan, niet alleen van alle vcK)rrechten ;:elykstandig met andere Javasche inwoonders en onderdanen /lillen jouisseeren, maar ook aan alle weiten en orders van ik' Compagnie onderwor|»en zullen zyn om vaartuigen te kolden, mits telkens voor hun vertrek van Java voldoende 'luitie stellende, dat dezelven op den overwal door hun niet verkocht, veralieneerd of weggeschonken zullen worden, onder mi praetext zulks ook zoude mogen weezen, sub poi^ie van aiders de drie dubbelde waai^de van die vaartuigen te zullen ^erheuren, een derde voor den aauhaalder, een derde voor <l''n officier van justitie, die de calange zal doen, en een derde <M>r het Sauiarangse marine-school, en liovendien voor altyd 'ie inwoning op Java te zullen worden ontzegt, terwyl, in iN van onvermogen tot de betaling der gemelde drie dubbelde 'aarde, de contraventeurs naar Banjoewangie zullen worden :rrelegeerd om aldaar, in de ketting geklonken, voor een jaar m de gemeene werken voor de kost zouder loon te arbeiden 'ü oa de expiratie van dien tyd in voegen voorschreeven van tfi eiland Java zullen worden verwyderd; voorts Ier voor- l^'^miog, dat dezulken, die een vaartuig zoeken magtig te ^^orden en geen iuwoonders van Java of Compagnies onder- «lanen zyn, zich daar voor uilgeeven, welgemelde heer Java's :iuiverDeur te qualifireeren alle persoenen, tot het passeeren <in Dolarieele actens op het eiland Java geauthoriseerd, aan te bcveelen en te gelasten geene overschryvingen van vaar- tuigen op inlanders te doen anders als ten bywee/en van '»el hoofd der natie, onder wlen zy sorleeren, nevens twee 'iiinner naaste buuren, staande ter goeder naam en faam, ^^elke de acte van overschryving mede zullen moeten onder- lekenen, ter bekragtiging, dat de koper werkelyk een inwoonder van het district is, waar over hel gemelde hoofd het gezach ^ >»Tt. en dat in hem vereenigd zyn de nodige ret|uisiteu om is /jidanig te worden behandelt en erkend.

tÖ2 1Ö05. A. H. WIEÖÊ.

5 JuUj. Verbanning van een ie Batavia woonachtigen Chinees naar China.

Ingekomen zynde eene door bet college van Schepenen ge- slagen criinineele sententie tusschen den hoofdschout dezer stad. Jan Hendrik Hilligert, R. 0., en den Chinees J. 0. Bouw, waarl)\ de laatste over gepleegd geweld verweezen word om met een der Ghineesche jonken naar China verzonden te worden, met interdictie om immer of ooit weder onder het ressort van Av Compagnie te koomen, sub poene van anders aan den Ip-e ge straft en levenslang in de ketting geklonken te zullen worden, met verdere condemnatie van denzelven in de kosten van den processe en misen van justitie, zo is goedgevonden en ver staan hiervan deze aanleekeuing te houden en den capitein en verdere officieren der Chineesche natie te gelasten zor:: te dragen, dat gedagte J. 0. Bouw met een der eerst ver trekkende jonken naar China verzonden worde en inmiddeii^ en tot dat zich daartoe de gelegenheid zal voordoen, in ile burger boeien alhier gesecureerd te laaten.

Zie ook !26 Februarij 1802.

9 Julij. Maalregel tegen smokkelhandel met opium.

Is goedgevonden en verstaan den gecommitteerde tot vu over de zaken van den inlander aan te bevelen maandeh> aan den heer Guuvorneur Generaal te overhandigen een notiin^ van de pryzen der amphioen op de respective liazaars lanii^ het zeestrand, om daaruit te kunnen afleiden, van welke z\iW de smokkelhandel het meest gedreeven wordt, en ten einde daarvan, des noodig, de officieren van justitie te kunnen doen kennis dragen tot beter waakzaamheid tegens den smokkel handel in amphioen.

-* Julij. Waarschuwing voor valsche, zilveren ropijvn.

De opper-koopman en groot cassier te kennen gegee^en hebbende by den ontl'angst van gelden in cassa ontdek! tt>

ie05. A, H. WIEÖÊ. 195

hehb^ een valsche, zilvere ropy, nagemaakt na die van den

!)lenipel van het jaar 1804, en dat dezelve bevonden is te

7JU van rood koper, met zilver overdekt ; voorts kenbaar, vol-

;'eDs o]jgave van den muntmeester Zwekkert, aan de onge-

lykheid der caracters op de beide zyden en die van het

jaargetal: dat voorts het zogenaamde klaverblad zich als vier

slippen voordoet en de letter Z, op dezelve te vinden, zich

te groot vertoond by vergelyking tegens de echte ropyen;

<K>k noch, dat de rand gevyld was in steede van gecarteid;

en eindelyk de zwaarte drie stuivers minder was als van de

erhte, zo is goedgevonden .en verstaan hiervan allen en een

iegelyk door publicatie en atfixie van billetten, mitsgaders

«ioor bekkenslag op de bazaars, zo hier, als in de orome en

li^jTenlanden, te adverteeren, ouder uitioving aan degeenen,

die den dader of daders zullen ontdekken en aanwyzen, zo-

'ianig dat dezelven in handen van de justitie geraaken en

van het feit, hetzy dat zy de makers of invoerders van de

\t»or8chreeven valsche ropyen zyn, worden overtuigd, eene

i»reruie van een duizend zilvere gecarleide ducatons, ten zy

•i^ ontdekking en aangeeving door een iyfeigen word gedaan,

wanneer dezelve zal genieten een (iremie van vyf honderd

nksdaalders, zilver geld, benevens deszelfs vrydoni en ver-

zwyging bovendien van des aanbrengers naam, des begeerende ;

luet interdictie verder de voormelde valsche ropyen op eenigerly

\uzc uit te geeven en verder te doen circuleeren en expresse

last wyders, dat diegeene, door wien zodanige valsche ropyen

lyu ontfangen, dezelve zullen moeten overgeeveii aan den

• tiirier van justitie, onder wiens jurisdictie zy sorteereu, by

uien zy zich ook, ingeval van twyifeling i»ver de egt- of

vjUrhheid der in handen hebbende ropyen. zullen moeten

üldresseeren om daarover te oordeeleu, en die, wanneer zy

•1l' vertoonde bevinden zullen valsch te zyn, dezelve zullen

uoeten aanhouden en vervolgens, zo nauwkeurig mof^elyk,

onderzoek doen, van wien die valsche ropyen afkomstig zyn,

Ier ontdekking der schuldigen aan deeze misdaad.

Voorts de respective officieren van justitie te gelasten om

194 180B. A. H, WIESE.

met de meest mogelyke activiteit te inquireeren naar de daders, die zich aan de voorschreevea falsiteit hebben schuldig zoudo mogen maaken, mitsgadei*s by achterhaaling tegens dezelven naar alle gestrengheid der wetten als valsche munters ic procedeeren.

12 Julij. Mekka-gangers,

Door den heer Java's gouverneur voorgedragen zynde hel dringend verlangen van den sulthan te Djocjacarta omeeni^e priesters ter bedevaart naar Mecka Ie zenden, met verzoek om geïnformeerd te mogen worden, of zyn Edele deze priesleiv bestaande in een getal van negen of met hun gevolg in 7V hoofden, by voorkomende scheeps geleegenheid voor Coui- pagnie's reekening naar Batavia konde laten overgaan, tcii einde van daar verder Ie vertrekken, dan wel of zyn Edelt' dezelven permitteeren mogt om direct van Java over Paleiii- bang. Riouw of elders voor eigen reekening met het een t»I ander inlandsch vaartuig de reize aan te neemen: zo is goedgevonden en vci'slann, daar dezelve direct door den suH lm n afgezonden worden en voor persoonen te houden zyn, welkt- met de innerlyke ^gesteldheid van Java meer als anderen, ilir zich met den handel erncren en aan de stranden huisvestt*ii bekend zyn, te prefereren de voornoemde priestei's met hun gevolg direct van hier te laten vertrekken, als hen door hei vertrek direct van Java naar eenige plaats van den overwal in het geval te brengen om van plaats tot plaats te varen en aan het zwerven en uit den anderen te geraaken, doch aan hun over te laten zo lang o[i Java te verblyven, totdat zich een geleegenheid tot hun vertrek alhier zal voordoen, wanneer daarvan lydig aan den heer Java's gouverneur kenni> zal >vorden gegeeven of wel anders herwaards over te koineii en alhier de gelegenheid af te wachten.

Vfior den overvoer de/er Mekka-gangei's was de Regerim bereid 5,3üO Spaausche realen aan een Armenisch koopuun

1805. A. H, WiESe. 19S

te Batavia te betaleo (resolutie 33 Augustus 1805). Op 10 Januarij 1806 waren die inlanders nog te Batavia en ver- ztHrhten zeven hunner naar Java terug te keeren, o. a. omdat zij vernomen hadden, dat hel graf van Mahomed vernield was.

12 Julij. Wijziging van het be/Hudde op 19 Januarij 1804 nopens deih verkoop van 8j)ecerffei^ in Comjmgnie^s kleinen winkel ie Batavia.

De kleine winkelier onder presentatie van eede opgegeven hebbende, dat de van ouds af in gebruik geweest zynde ver- koop van speceryen uit den kleinen winkel tegens hogere pnsen, als aan de Compagnie in gelde wierden verantwoord, i-m jaarlyksch voordeel voor hem heefl afgeworpen van plus minus rd=* 1500 zilver geld en dat /edert het besluit dezer reijeering van den 19'" January 1804, waarby die oude ge- wocmte afgeschaft en, in steede van die, 1> percent uit den verkoo[) VHD speceryen aan den klein-winkelier is toegelegd, gemelde

[)t?rcent van primo Maart 1804 tot ultimo Pebruary 1801i «f in een tydperk vnn 12 maanden maar bedragen hebben rd' !)13 koper geld, met verzoek om in dit verlies tegemoed ::ek(inien te worden, zo is, daar met liet gemelde besluit niet L< be4loelt den suppHant in zyne gewooue inkomsten te be- nadeelen, goedgevonden en verstaan ais nu de gemelde, aan 4eü klein-winkelier by het geciteerd besluit dezer regeering ^an den 19" January 1804, met intrekking van het gemelde oude gebruik, toegestane 5 percent voor den aanstaande al- uieede in te trekken en ten vourdeele van de Conjpagnie te Ltten verblyven, mitsgaders hem daarentegen een extra-toelage (e laten ac^ordeeren van rd' 1500 in papiere geld 'sjaarsof nl 125 'smaands hoven zyne andere inKomsten.

19 Julij- Bepaling nopens metsehieenen, enz.^ vervaardigd op het land Tjiirap.

Is goedgevonden en verstaan, dal de op het landgoed Tjietrap vervaardigt wordende steeuen, pannen, polten en kalk niet

196 1805. A. H. WIE8E.

verder als tot den afstand van 15 palen van de stad zullen mogen worden afgevoerd, ten einde hierdoor geen nadeel toe te brengen aan de steen-, panne- en potte-bakkers rondsom Batavia.

Er vaaren toenmaals te Batavia 16 kalk-branderijen.

19 Julij. Bepalingen wpens kalk-branders en sleen- bakkers.

Scheepenen aangeboden hebbende een adres van den op- ziender der timmeragien en reparatien en tevens keurmeester van kalk en steen, Johannes Jongkind, houdende beklag ovei* de slegte qualiteit der door de particuliere steen-bakkers eii kalk-branders in het generaal geleverd wordende steenen en kalk en doleantien over de willekeurige en tegen de subsiv- teerende orders aanlopende handelwyze van de kalk-brander^ ten opzichten van de kraalsteenen, die van de eilanden worden aangebragt; zo is daarop goedgevonden en verstaan:

Ten eersten: om te voorzien in de schaarsheid en het g<^- brek aan kraalsteenen voor de kalk brandery van de Compagnie, hetwelk van tyd tot tyd ondervonden en veroorzaakt woni door het opkoopen der gemelde kraalsteenen by aanbren: van de eilanden en wel, voor dat de daar mede beladen vaar tuigen de rivier binnenkoomen, in overtreeding van de ordur dat de daarvan by de Compagnie benodigde hoeveelheid :il- voreus moet worden afgestaan tegens den bepaalden prys van rd' 22 V2 kopergeld de champang, en op de betuiging van dt-n opziender Jongkind, dat er altyd inlanders genoeg tot hel aanbrengen van de gerequireerd wordende quantiteit kraal- steenen te animeeren zyn, van de voorschreeven order en ImJ recht daarby aan de Compagnie gereserveert voor eerst iiecfi verder gebruik te maaken, maar het afhaalen en aanvoeren van kraalsteenen voor de Compagnie te lalen aanbesteeden tegens rd'* 227.2 kopergeld de champang of zoveel minder, al^ bedongen zal kunnen worden, met bepaling, dat door den keui -

1805. A. H. WIESE. 197

meester van kalk en steen geene andere kraalsteenen zullen mogen worden geaccepteerd, dan de zogenaamde levendige en ile dcHMlen door hem zullen moeten worden afgekeurd en terug gegeeven.

Teo tweeden: de kalk-branders te doen aanbeveelen en r^^commandeeren om tot het stooken van kalk geen andere brandstoffen te amploieeren als goed, deugzaam hout, met in- UTfiictie om daartoe gehruik te maaken van allerlei ruigtens H) ^iiibiisseu. zo als men in en^aring is gekomen, dat thans 'l(M)r hun geschied; en ten einde dit tegen te gaan en te beletten den keurmeester van kalk en steen te gelasten de r<ti|)ective kalkovens telkens, voordat dezelven in brand worden üesloken, nauwkeurig te visiteeren en om by ontdekking, dat

• fjons het gemeld verbod gehandeld word, daarvan kennis te .'t^e^en aan den heer president van het cóUegie van Scheepenen, iM qualificatie aan welgemeld coUegie om de overtreeders te '•'udemneeren in een boete voor de eerste maal van een hon- 1'Td en voor de tweede maal van twee honderd zilvere ge-

• rtelde ducatons, ten behoeven van de stads kas, mitsgaders "in liy contraventie van het voorschreeven interdict voor de •i^rde maal daarvan kennis te geeveu aan deeze regeering ten ['iveure van nadere dispositie.

Ten derden: op het gesustineerde door den keurmeester, 'lal de thans gevonden wordende, mindere groolte en dikte <l'r gehakke steenen, dan de ordei's dicteeren, veroorzaakt werd 'b'or de vermagerde gronden, waaruit de specie gedolven w^rd voor de gebakken wordende steenen, en de bepaalde '»iide vormen of maaten der metzelsteenen dus niet meer ''k^rykende zyn, naar den voorstel in dier voegen te veranderen, lal dezelven, in steede van 10 duimen lengte, 4'/.^ duimen ireedte en 2 duimen dikte, voortaan zullen moeten houden n^V^ duimen lengte, 5Vi duimen breedte en i2Vi duimen 'likte, en de rollaag steenen naar evenredigheid, terwyl de mal of vorra der vierkante of vloersteenen, die thans is 11 'luimen en l'/ duimen dikte, gebragt zal moeten worden op \\ duim middelyns en 1 '/^ duimen dikte, de grootere

198 lÖOÖ. A. H. WIESE.

zoort naar dezelfde proportie, dan wel zoveel meerder of minder, als nodig zal worden bevonden om aan de steeneu de nodige en bepaalde grootte te geeven, naar gelang van de consistentie der gronden, waarvan de steenen worden ge- bakken, en mitsdien aan het cx)llegie van Scheepenen over te laten daar omtrend, met advies van den keurmeesler van kalk en steen, eene bepaling te maken, en

Ten vierden : op het niet behoorlyk uithakken der steenen de gestelde poenaliteiten in vigeur te laten en dej^elyks te laten standhouden de verleende permissie aan de kalkbrauders om de kraalsteenen met hunne eigen cham])angs van «ie eilanden te mogen laten afhaalen, zo mede de verdere ordei> en bepalingen op het stuk der steen-bakkeryen en kalk- branderyen, voor zover daarin door de bovenstaande besluiten geen verandering is te wege gebragl.

19 Julij. nepalimjen nopena kaarlcu.

Is goedgevonden en verslaan:

Ten eersten: aan den colonel-titulair der genie en dire^'teiir der fortiGcatien en waterwerken, Dominicus Michicl Barbier, onder specifieke quitantie te laten afgeeven alle zodanige plans, kaarten, enz., als tot de defensie behooren en ter generaale secretary berustende zyn, met last om daarvan en van «Ie verdere onder zyn bewaring zynde kaarten, plans, enz. een generaale en, zo na mooglyk, rompleete atlas ten gebruikt dezer regeering te formeeren van alle kaarten en plans van 'sLands bezittingen en forten in de Oost-Indien, mei byvoegini: van de jongste veranderingen en verbeteringen daarin gemaakt, voorzien van een dislinct register.

Ten tweeden: den evengemelden colonel-titulair. Barbier, insgelyks te gelasten een copy van de gedagte atlas onder zich te houden en aan niemand, wie by zy (de olficieren van het corps genie uitgezonderl), buiten voorkennis en expres bevel van den heer Gouverneur Generaal, van een of meerder kaarten visie te geeven, dezelven te leenen of op eenif;»* andere wyzen in vreemde handen te stellen, zullende de

1805. A. H. WIESe. 199

nflicipren van de genie mede de slipte naarkoming hiervan op den eed. aan den lande gedaan, door hem moeien worden :i;inltPvolen.

Ten derden : aan den voornoemden colouel-titulair, Barhier, <Hk Ie demandeeren van drie tot drie maanden door een /wier officieren ter generaale seoretary te lalen nazien, of (ie aldaar l)ewaard worden kaarten en plans, tot de defensie iM'lhMirende, volgens het daarvan geformeerd atlas en register .'anhanden en compleet zyn en om tevens daarby te doen suppleeren de projecten en tekeningen, die aan deeze regee- riiif: inmiddens zyn aangelioden, ten welken einde voortaan 'H'k in handen van hem, Barbier, zullen worden gesteld de v.iit de huiten-comptoiren ontvangen woi*dende kaarten, plans ni leekeningeu, de defensie concerneerende : met verdere last <»ni van dien volbragten opneem telkens een gedetailleerd npiwrl aan den heer (iouvemeur Generaal ter confrontatie N presteereu, waarby zal moeten worden aangeweezen, onder 'ne zodanige kaarten en papieren, als mogten worden gemist, •^rustende zyn en, hierin verzuim of misbruik hebbende l'lials gehad, aan wie zulk te attribueeren is; en

Ten vierden: alle zodanige plans en projecten, welke mt't tot de defensie behooren, in afzonderlyke boekdeelen wrzaineld, ter generaale secretary te laten bewaaren en het nïisler der in ieder boekdeel voorhanden zynde plans en 'ftkeoingen voor hetzelve te laten inbinden, waaronder noch- 'haiis niet zullen begreepen weezen de plans, protils, enz. der ^f'l»oiiwen, welke op den gebruikelyken voet in het anjbachts- kuartier door den opziender der gebouwen, timmeragien en r«'|»aratien, J(diannes Jongkind, zullen worden bewaard.

^ Julij. Nadere regeling van hel zich vrijkopen van burger-wachten.

He krygsraad der Bataviasche burgery zich beklagende, 'iiii onderscheiden ingezetenen, vallende in do termen van bet J>^'sluit dezer regeering van den 6" July 1802, waarby is vastgesteld, dat alle persoonen, die alhier ter dezer hoofdplaats

300 1806. A. H. WIE8E.

burgerneering dryreD, hetzy Compagnies dienaaren, dan wel burgers, zonder onderscheid van sexe of rang of welke qualiteil zy bekleeden, aan den gemelden krygsraad in eens zullen moeten foumeeren vyf en twintig ryksdaalders, onder allerlei futile voorwendzels en uitvluchten zich van deeze belasting trachten te onttrekken, uitwyzeus een overgelegde lyst van gegeeven antwoorden door diversche gequalificeerdens, welkp tot de voldoening daar van zyn aangesprooken, zoo is goedgevonden en verstaan het c^llegie van Scheepenen dezer stad te authoriseeren den meermeiden krygsraad daar in behulpzaam te weezen en, ingeval door een of meer per- soenen werd gepretendeerd niet onder het voorschreeven besluit dezer regeering begreepen te kunnen worden en de krygsraad daarentegen van contrarie gevoelen is, daar in naar billykheid te beslissen, mitsgaders ile onwillige betaalders des noods tot voldoening te constringeeren ; onder verklaring als uu, naar aanleiding van de gohleeken persoonen, welke door den krygsraad voornoemt ter voldoening zyn aange- maand, dat van de voorschreeven belasting zyn uitgezonderil de leeden van Scheepenen en de otlicieren van de burgery in functie: voorts, met intrekking in zo verre der vorige order op het betalen van uitkoops-penningen, mede brengende, dal alle uitkoopers, welke zonder eenige rang uit 's Compagnies dienst onLslagen worden, jaarlyksch ten behoeven van de burger krygskas moeten fourneeren rd" 5tS, als nu nader vast te stellen, dat alle uitkoopers in het generaal, onverschillig met welke rang of qualiteit zy uit den dienst der Compagnie ontslagen zyn of nog ontslagen zullen worden, zo ook die burger diensten bekleeden of burgerneeringen dryven, ten behoeven als vooren jaarlyks zullen moeten betalen rd* 2'> zonder meer: en hiervan aan de gemeente by billetten kenni^ te geeven.

23 Julij. Last om ^voortaan van hel bouiven van *» Com- vpagnies woningen met platte daken af te zien en aan de panne daken de preferentie te geeven'\

1805. A.  H.  WIESE.  JOl 

4- Ai^sttts. Ami)lialie van liet verbod^ tnlgevaardigd op 7/21 Februarij 1804, tegen het opkoopen van Europeesche en andere goederen.

Is wi deliberatie goedgevondeu en verstaan vasl Ie stellen ta te statneeren, dat, boven en behalven de articulen, v^elke dp Compagnie voor hare huishouding nodig heeft en die zy l>y poblicatie van den !2if" February 1804 aan zich heeft .'ereserveert by aanbreng alhier uit de ladingen te neemen tekens de daar by en by billet van den IG" Maart (^) daar van bekent gestelde advancen boven de inkoops-pryzen, desere- :eeriag insgelyks aan zich voorbehoud om op gelyke wyse io de duurte en schaarsheid van provisien, enz. onder de :reineeute te voorzien en om mitsdien uit de alhier aange- Itrdgl wordende ladingen, boven het benodigde voor de huis- b<Hiding, nog te ligten en tegens betaling van een billyke iilvans op de zuivere inkoops-prysen over te neemen al zulke articulen, ak by de gemeente benodigd zyn en waar in het ilgemeen belang vorderd, dat door baatzuchtige handelaren niet word gemonopoliseerd, om vervolgens na een daarvan (e maken verdeeling te worden gedistribueerd tegens dezelvde prysen, waar voor de articulen by de Compagnie zullen worden aangeslagen, of tegen de zodanige, waai^door zy, geen winst genietende, buiten schade word gehouden; en hier meede de Twrschreeven publicatie van den 21" February 1804 te impliceren, mitsgaders daarvan by billetten aan de gemeente kennis Ie geeven.

9 Augustus. Voorschrift voor Boedebneestereti nopens hunne boekhouding.

Is goedgevonden en verstaan Boedelmeesteren te demaudeeren •Ie boedels, welke onder twee hoofddeelen van een en dezelvde persoon by de boeken voortloopen, op een reekening te laleo overschryven, ten einde van ieder boedel naar behooren uiaar een afzonderlyk hoofddeel te vinden zy.

C) Zie hiervoreo, blidz. 9 en 10.

208 1805. A. H. WIESE.

-^ Augustus. Vernieuwing) van kei bepaalde op 1/8 April 1800 mpens het gebruik van de Builenzorgsche slokkan.

Is goedgevonden en verstaan:

Ten eersten : te noleeren, dat de heer Gouverneur tïeneraal, als permanent eigenaar van hel landgoed Weltevrede, hereeds de nodige orders heeft gesteld, dat de doorgravingen of af- leidingen uil de slokkan op het voormeld landgoed worden gebragl op de hy billet deezer regeering van den 8"* April 1800 bepaalde breedte en opden voet, daarby voorgeschreeveii.

Ten tweeden : by wege van renovatie van hel eei-ste arliciü van het billet dezer regeering van den 8'" April 1800 ceii ieder, die lot het graven van afleidingen van water uil de voornoemde slokkan, hetzy van deze regeering, helzy van het collegie van lleemraaden, permissie verkreegen heeft, Ie ge- lasten om binnen een maand na de publicatie dezes de daartoe verkreegen concessie of concessien te verloonen aan den se- cretaris van dal collegie, die dezelven zal moeien lekenen voor gezien en daarvan notitie houden, ten einde mei de origineele resolutien geconfi-onleerd te worden; als mede, dal diegeenen, welke mede zodanige doorgravingen of afleidingen om water uit de slokkan op hunne landen Ie brengen, zonder daarloe permissie verzocht of verkreegen te hebben, hebben gemaakt of laten maken, insgelyks gehouden zullen zyn om binnen denzelvden tyd van een maand daarvan aan den vinir- melden secretaris opgave te doen, hetzy zelvs by monde of door iemand anders in geschrifte, ten einde daarvan door den secretaris mede accurate aanteekening gehouden werde, en zulks op poene van nadere dispositie voor diegeenen, welke verzuimen zullen om derzelver verkreegen concessien lot hel maken van de gemelde doorgravingen of afleidingen Ie ver- toonen of die zodanige ongepermitteerde doorgravingen hebben en daarvan geene opgave zullen hebben gedaan.

Ten derden: Heemraden te gelasten om, nadat de voor- schreevcn opgaven ingekomen en by hun Eerwaardens door

1805. A.  H.  WIESE.  503 

derzelver secretaris zuUen weezen overgebragl, deeze regeerinp, zo spoedig iiiogelyk, ie dienen van consideraiien en hericht welke van de gemaakte doorgravingen of afleidingen, hetzy dat daartoe concessie is verkreegen, dan wel dal dezelven •>|i eigen authoriteit zyn vervaardigt, als noodzakelyk en nuttig vüor de ryst'Cultuure beschouwd en dus behouden kunnen Wf»rden en welke daarentegen schadelyk zyn en gevolgelyk bchooren te worden gereduceerd en het gebruik daarvan ver- Men: voorts welke vaste bepalingen bj; renovatie van vorige, ilaaroDitrend gcstatueerde ordei's zouden kunnen worden gemaakt iuH>ens deu precisen tyd, die de voorschreeven bandongans or alleidiogen maar zullen mogen geslooten biyven, de wyze, waarop die sluiting behoord te geschieden, en de poenen aan 'Ie overtreeders daarvan op te le^jgen.

Ten vierden : nadat het getal bandongans of afleidingen aldus zal zyn gefixeert, nader alle eigenaars van landeryen, ;»an of omtrend de zogenaamde slokkan gelegen, naar den inhoud van het billet deezer regeering van den i^tXruIi'rr 1801 ten scherpslen te verbieden, niet alleen het verleggen "I verplaaLsen van de afleidingen uit dezelve, maar ook het innken van nieuwe doorgravingen buiten speciale, daartoe ver- kreegen permissie van het coUegie van Heemraden, op poene viui een hondert ryksdaalders, zilver geld, voor ieder keer, dat •lit verbod zal worden overlreeden, de eene heirt (e verbeuren ten behoeven van Heemraden kas en de andere helft ten JHVPure van den aanhaalder, behalven dat alles weder in den

<Migen staat zal moeten worden hersteld ; en aan den presenten ^'p/igter over de slokkan en zyne successeuren in der tyd aan te beveelen tekens alle mesuses in dezen soigneuselyk te Nraaken, op poene van verlies van zyn ambt, in geval van yyne zyde daaromtrend met oogluiking word te werk gegaan •»f aan andere strafbaare consideraiien word plaats gegeven: *n wyders aan Heemraden over te laten om, nadat het getal fier bandongans, in voegen voorschreeven, zal zyn bepaald, «laarin ten allen tyden zodanige veranderingen toe te laaten, ais hun Eerwaardens zullen oordeelen te behooren, naarmaate

804 1805. A. H. WIE8E.

de verkoping of venrreemding van de landeryen, het beneficie van bandongans genietende.

Ten yyfden: Heemraden te doen opmerken, dat by het zamenstellen der van hen gevorderde consideratien nopens het getal bandongans, waarvan het gebruik kan worden toegestaan, vooral niet dient te worden uit het oog verlooren eene be- hourlyk gelimiteerde vryheid aan de landeigenaaren om lo veel water uit de slokkan op hunne landen af te leiden, als ter uitbreiding en bevordering van de rysl-cultuur nodig zal weezen en dat op gelyker wyze behoord te worden geregar- deerd, dat, ofschoon het baaden der buffels in de vaart de slokkan, daaraan ook al eenig nadeel toebrengt, hetzelve echter niet zal kunnen worden geweerd, wyl het verbod daarvan den lande mooglyk meer schade zoude veroorzaken, als zy daardoor zoude worden bevoordeelt, uithoofde van de presente schaarsheid der buffels, en dat, wanneer men die dieren van hunne wascb-plaaiseu beroofd, het te voorzien is, dat door sterfte het gebrek daaraan zal accumuleeren, tenzy hun Eerwaardens vermeenen mogte, dat hierin langs andere, gepaste we^en kan worden voorzien en om die dan aan deeze regeert n^ voor te dragen: met last aan het voornoemd collegie van Heemraden deze regeering almeede te dienen van hunne ge- dachten, welke van de successive, omtrend het maken van bandongans of het afleiden van water ge<;maneerde orders buiten de nu gemaakte bepalingen dienen worden gerenoveenl en welke daarvan kunnen worden gehouden voor vervallen, mitsgaders met welke nuttige byvoegingen de gemelde ordei>^ zouden kunnen worden vermeerdert, gegrond op de tegeiis woordige tyds-omstandigheeden, ten einde alle dezelve, met intrekking en abrogatie van alle voorige beveelen, te kunnen doen vervatten in een generaal placcaat, waardoor een ieder, die het aangaat, zal kunnen weeten. waaraan hy zich te houden hebbe, hetgeen by zo veel, van tyd tot tyd gemaakte wetten, waarvan niet zelden de een den andere tegenspreekt, ten uitersten moeielyk valt.

Ten zesden: vermits aan deze regeering niet gebleeken is

1806. A. H. WIESE. 205

het resultaat van de door Heeiurndeii vooinoenid aan kun terwaardens secretaris gegeven last om naar de instructie van wyleo den iandnieeter, Wiuimercrantz, als eersten opzichter over de slokkau (*), recherche te doen, zo min als van het verder gedemandeerde aan hunne meede-leeden. Barbier en Engelhard, uiii, in cas, dat de voornoemde instructie niet te vinden zoude weezen, voor den presenten opzichter over de slokkans, Pieter Tency, een nieuwe te ontwerpen, Heemraden als nu op te dragen voor den gemelden opzichter Tency een instructie te formecren en daarby gepaste voorschriften te geeven om alle misbruiken omtrend het afleiden van water uit de slokkan krachtdadig Ie weeren, mitsgaders om de gemelde instructie by deze r^eering ter goed- of afkeuring over te brengen, zullende dezelve in een volkomen verband moeten staan met i|e lïv art. r» en 5 van Ueemraden gerequireorde consideratien, ten einde daarvan ook by het te arresteeren generaal placcaal aan de gemeente die opening te geeven, welke voor beu iKHÜg is te weeten.

Ten zevenden : Heemradeu het vertrouwen deezer regeering ip kennen te geeven, dat bereeds zal zyii voldaan aan de miree ven order aan de eigenaaren van de landeryen, aan ile rivier, de slokkan, geleegen, nopens het verleggen van Je waterleidingen, bekribbingen en het aanvullen van de uit- fjekalfde • plaatsen naar bet voorstel. van hunne mede-leden, Karbier en Engelhard, en om anders te zorgen, dat daaraan len spoedigsten eene prompte executie word gegeven.

Teu agtsten : de beraamde instructie nopens de bandongaus v(K>r de wykmeesters, geinsereerd terresobilie van Heenii'aden van den ST»*» February 1712 (^), in de Nederduitscbe en Ma- leidscbe taaien te laten annexeeren aan de gedrukte exemplaren van de instructien voor de wykmeeslei-s vanden lü^Oclober- I6^r> en 23 July 1G86 en om door de gemelde wykmeesters jaarlyks aan hun Eerwaardens te laten indienen een notitie omtrent den staat der gemelde bandongaus.

O IM X. hbdz. 116—148.

(') Dut: jvsoiuiie is iu bet archief '.e Bauvia niet aauwezig.

206 1805. A. H. WIESE.

Ten negenden: aan den beer Raad-ordinair, Willem Vincent Helvelius van Rienisdyk, als uu Ie laten behouden de Aoov zyn Edele op het landgoed Tjibinong gelegde dam van vier roeden breedte om het water van de rivier Tjibinong o\ iv stoppen en hetzelve te brengen o|) het land Banjera Poetjong, onvermindert zodanige bepalingen, als nopens de opstoppingen van water nader zullen worden gemaakt.

Ten tienden : inzelvervoegen en onder de voorschreeven re- strictie toe te staan bet door welgemelden heer van Riemsdyk gedaan verzoek by een op den 29'" Jauuary 1801 aan deze regeering gediend adres om, behalveu het afdamnien van de spruit Tjibinong, ook het water uit de spruiten Tjijoegong en Tjimangies te mogen opstoppen en afleiden naar de Sonthaar en Tjakong ter bevochtiging van pady-velden.

En wyders de voorschreeven gemaakte bepalingen, vo4m- dezelve ter kennis van de gemeente koomen, te conver- leeren in een generaal placcaat, wanneer door Heemraden zullen zyn gediend de van hun Eerwaardens gerequireenle eonsideratien, in hoe verre de orders op hel stuk der bandongans uit de rivier, de slokkan, kunnen worden gerenoveerd, inge- trokken, gealtereerd en geaui plieerd, en daarop de nodige be- sluiten zullen zyn genomen, en mitsdien tot zo lang met hel concipieeren van dat placcaat te temporiseeren, doch inmiddeu^ de landeigenaai-s by billetten te vermaaiien lot de voldoeniuii aan de hiervoreu, articul 2, gestelde last.

Zie ook 10 Julij 1807.

13 Augustus. Machliging op den Gouverneur-Generaal vergunning lol uilvoer van rijsl naar schepen^ trr reede Batavia liggende, Ie verleeneti^ voor zooveel nooiliy mocht blijken.

Op het vertoond ongerief voor den handelaar in het gemeen door telkens te moeten veraoek doen tot den uitvoer van de be- nodigde ryst op de scheepen en vaartuigen, lerdeezerrbeede aankomende, is goedgevonden en verslaan den heer Gouverneur Generaal te verzoeken en te qualificeeren om^ geduui*eode hel

1805. A    H.  WIESE.  J07 

le^geod verbod op den uitvoer van rysl, den vervoer daarvan naar de scheepen ter dezer rbeede toe te staan in zodanige lH»eveelheeden. als tot comsunitie eu e^piipage word ver- tfischt: en hiervan tot naricht aan de respective oHicieren van justitie en aan den sabandhaar en licentnieesler kennis Ie u'eeven.

13 Augustus. Yoorloopige afschaffing der inhouding op de iraciemenlen van zieke^ Europeeschc mililairen voor montering.

hl overweging genomen zynde, dat de 40 sdiivers, welke niaaodetyks van de Europeesclic militairen voor liunne mon- teeringst ukken worden gekort, zelvs dnu in hun bezwaar wtinlen gebragt, wanneer zy in liet hospitaal ziek leggun en liuniie gagien sliLstaan, zodat zy by uilmonstering van het hospitaal met schulden belaaden zyn, en dat dit niet out- knul kan worden eeue hardigheid in zich te bevatten, die /irh by hun op het sterkst doet gevuelen en hen hel denkbeeld lieeft doen vormen, dat hun in dezen onrecht geschied ; zo is KH'dgevonden en verstaan met primo September aanstaande (If opgemelde 40 stuivers aan de mihtairen te laten behouden

«M»r den tyd, dat zy in het hospitaal liggen, en dezelve 's ('oiupagnies weegen door het opperhoofd over het generaale iractements-comptoir te laten uitkeereu, echter maar provi- sioneel en tot dat de militaire macht alhier op een vaste voet ^al zyn gebragt en georganiseerd.

1 5 Augustus. Bepaling, dal aan alle mililairen, bij hunne •verlossing'\ eene afrekening wegens erlangde moulering- stukken zoude ivorden verstrekl.

Ter voorkoming van alle misverstand en aanleiding tot urisiioegen is goedgevonden en verstaan, dat aan alle mihtairen, by de gewoone jaarlyksche verlossing, zal moeten worden ge- geven een behoorlyke afreekening van de door hun genooten luouleeringstukken, als andersints eu dat by die afreekeniugeu

208 1Ö0Ö. A. H. WIE8E.

iD het hyzonder zal moeteu blyken, hoedanig aan de grena- diors het baard-geld {^} is ten goeden gebragt.

15 Augustus. Amplialie van het bepaalde op 18 Junij 1805 M})€ns inlandsche artüleristen, dienst doende aan boord van *s hands oorlogschepen.

Is goedgeTondcn tui verstaan :

Teu eerslen: naar dien volgens het opgcuield besluit al. hetgeen ten behoeven van die arthilleristen word verstrekt voor den tyd, dal zy op 'slands scheepen dienst doen, ge- bragt word op de onkost-reekeningen der gemelde scheepen, de voornoemde arthilleristen aan te merken als in ^sLaods dienst te zyn geëngageerd, gevolglyk buiten bemoeienis van den chef der arthillery alhier, en hen, by het afleggen eu repatrieeren der gemelde *s Lands scheepen, in dienst van dé Compagnie te readmitteeren of af te danken om naar Java terug te keeren, naar bevinding.

Ten tweeden: by het aanweezen der oorlogscheepen op Java of een der andere buiten-comptoiren, de uilbetaling der door de opgemelde arthilleristen te goed gemaakte maand- gelden te laten geschieden op de lysten, die, door de chefs der scheepen onderteekend, van die manschappen zullen worden geproduceerd, mei circulaire order aan de minislei*s en be- diendens om het belt^op daarvan telken reise, zo kortmogelyk na de afbetaling, deze hoofdplaats aan te reekenen om als voren op de onkost-reekeningen der scheepen van oorlog te worden gebragt en om by retour dezer scheepen naar ber- waards aan deze regeering eene opgave in te zenden, tot wanneer de gemelde arthilleristen zyn afbetaald, ten einde aan het opperhoofd over het generaal traclements-comptoir alhier te worden afgegeven.

Ten derden: de heer vice-admiraal en commandant van 's Lands navale macht in de Oost-Indiën, Peeter Hartsinck,

O Hiermeüe wonit Moeid de hulve ^lui\er dajgs. vermeld onder 7 Mei17.«) (deel Xn, bl. 981).

1805. A. H. WIË8Ë. 209

te Terzoeken om op te geereo, hoeToel recruten oog moeten worden gekleed, ten einde de gewoone stoflagie daanroor te laten Yerstrekken eu de monteeringen, naar den gebruike, alhier «i»or de kasteels opperkooplieden te kunnen laaten aanmaken, rm>r welkers bedragen zy belast en het montant daarvan van hunne maandgelden zal moeten worden gekort, volgens de irerecipleerde usantie.

Ten vierden: by verzending der meermelde arthilleristen naar het hospitaal, zo te Batavia, als op de buiten-coniptoiren, aao hon te laten mede geeven derzelver monteeringen zonder wapenen, om door de hospitaliers in bewaaring genomen en l)v aitmonstering aan hun zelve of by overlyden aan de capitains •Ier scheepen, waartoe zy gehooren, te worden teruggegeeven.

Ten vyfden: de respective hospitaliers, zo hier, als op de

l'uilen-comptoiren, aan te beveelen en te doen aanbeveelen

mi van de uitgemonsterde manschappen een notitie, aan-

vryzende hunne namen, die der scheepen, waartoe zy behooren, en

L-^t nonimer, dat zy dragen, te laten toekomen, voor zover

l^tavia betreft, aan den commandeur en opper-equipagemeester,

lie by deze gelast word om voor het verblyf der gedagte

rirlhilleristen by afweezigheid hunner scheepen of tot dat zy

luiar boord kunnen worden getransporteerd, voor hunne uit-

nmnstering te zorgen en, voor zover de buiten-comptoiren

langaat, aan den heer vice-admiraal Hartsinck, dan wel de

fliets der scheepen, waarop de voornoemde arthilleristen be-

M heiden zyn; en den conmiandeur en opper-equipagemeester

U* verdere afgave van de notitien, die aan hem zullen ter

liand komen, invoegen voorschreeven, almeede aan te beveelen.

Ten zesden : de door de gemelde arthilleristen te verteeren ittipitaal guastos, even als van de inlandsche arthilleristen in N Compagnies dienst, van hunne maandgelden te laten decor- 'r eren en mitsdien door de hospitaliers, zo op Batavia, als op l^ buiten-comptoiren, daarvan aan de hoofden van de onder- ^rheide tractements-comptoiren maandelyksche opgaave te laaten •i'^n, in cas dat zich zieke arthilleristen van 's Lands scheepen m de hospitalen bevinden, ten einde het beloop der voor-

fLAKAAT-MMtX DBSL XIT. 14

210 t805. A. H. WlËfiÊ.

schreeven hospitaal guastos van hunne gage te korten of anders, zo daartoe op de buiten-comptoiren geen gelegenheid mogt zyn geweest, het montant van dien herwaards te lateu aanreekenen om alhier de inhouding te laten geschieden.

Ten zevende : den voornoemden heer vice-admiraal Hartsinck te verzoeken aan de geciteerde, op 'sLands scheepen dienst doende arthiUeristen ieder een nommer op of binnen hunne baaytjes te laten geeven met een onderscheidend merk, o|t welke scheepen zy gehooren, ten einde dezelven kenbaar zyn, also het onmogelyk is de naamrollen te volgen, dewyl dik- maals hunne naamen by hun zelve niet bekend zyn.

Ten agsten enz:

Ten tienden: onder de voorschreeven bepaalingen niet te begrypen en daar van speciaal uit te zonderen de op 's Com- pagnies vaartuigen, de eilanden en de buiten posten dien>! doende arthiUeristen, bestaande in 5 bombardiers, 10 corporaals en 109 kannoniers of in het geheel 124 hoofden, en dezelven als altyd te laten onder commando van den chef der arthil lery en als onder het corps der arthillery sorteerende.

16 Augustus. \ oorschrift nopens ^nerreuren*' in facturen.

Vermits het veehnaals gebeurd, dat begaane schryffoulen in de üactuuren voor erretu'en worden aangereekend en dit verwarring te weege brengt, is goedgevonden en verstaan d». ministers en bediendens op de respective buiten-coniptoircr) circulair te gelasten om, wanneer eenig erreurindefactuum, word ontdekt, by terugreekening van hetzelve, de origineel < factuur, na dat daarvan een authentiek afschrift zal zyn genomen, herwaards terug te zenden, ten emde de inattenli der schuldigen naar bevinding te kunnen corrigeeren.

20 Augustus. Afwijzing van hei verzoek der officiereh van de militie en zeevaart op Java om hun ir ademen* in contanten (zilver en koper geld) te mogen ontvangeu

Wegens de belangrijke overwegingen, waarop de afwijzim. berust, worden deze hier opgenomen; luidende, als volgt:

1fi06. A. H. WIC6E. 211

Ofsehoon het eene waarheid is, dat de monteeringstukkeii op Ja^a duurder zyn en de agio op het papiere geld hooger is ak beroorens, de officieren alhier guamisoen houdende, benevens andere dienaaren, daarin in geene mindere maaien moeten deden; dat daarentegens de dienaaren op Java het voordeel genieten Tan een vierde hunner tractementen in specie te ontvangen, hetwelk alhier slechts voor een vyfde ifedeehe in contanten geschied; dat, wanneer men by het sering verschil tusschen de tractementen der officieren op Java en ter dezer hoofdplaatse, ongeacht ook de militaire hoordofficieren alhier nog iets tot suppletie hunner inkomsten uit de krygskas genieten, in aanmerking neemt de ongezond- heid van Batavia, de meerdere kostbaare levenswyze alhier m vergelyk tegens Java en het onderhoud van rytuigen en equipages, bet geen tegenspraak lyd, dat de officieren op Java alle reedenen hebben van content te zyn ; dat dierhalven, zoo ie toestand van de Compagnie al gedoogde aan de militairen uf zeevaart hierin te gemoet te komen, de dienaaren ter 'Jezer hoofdplaats daartoe in dé eerste en billyke consideratien zouden moeten komen, dan dat, vermits by de presente on- ^nstige omstandigheeden daar aan niet kan worden gedagt, men het mogelyke diend aan te wenden tot vermindering «ao de agio op dé contanten, waarop de attentie dezer re* veering steeds gevestigd blyft, hetwelk, eenmaal daar gesteld zynde, een onkostbaare middel tot soulaas zal worden en op de duurte van alle behoeftens niet missen kan een onmid- iielyken invloed te hebben.

^ Augustus. VaslsielUng van liet vendu-salaris voor opgehouden goederen.

Wegens het gemaakt wordende misbruik door het gestadig «»pbottden door vendu-houders van de op de vendutien ter verkoop gebragt wordende losse goederen, waar voor tot dus verre geen salaris of percentos daarvan is betaald geworden, eo wegens het daar door veroorzaakt wordende nodeloos -^hryfwerk en moeite.

212 1d06. A. H. WIE8E.

Zo is goedgevonden en yerstaan voortaan van alle losse goederen, welke by de door vendumeesteren gehouden wor- dende vendutien afgeslagen en door of van wegens de verkoopers opgehouden worden, ten behoeven van de Goui- pagnie te laten betaalen één en een half percent van het bedragen, waar voor die goederen worden opgehou- den; en daarvan door den kassier van vendumeesteren te laten houden een apart boek, mitsgaders de instructie van vendumeesteren hiermede te amplieeren; voorts van deze gemaakte schikking de gemeente by biUetten kennis te geeven.

Ts^^b^' Voorschriften nopens emancipatie van slaveti.

Is goedgevonden en verstaan, by wege van renovatie van het billet dezer regeering van den Tl^ September 1789, alle lyf heeren en vrouwen, die hunne lyfeigenen by een notarieele quitantie ofte op eenige andere wyze hebben vrygegeven eu die nog niet conform de wetten geëmancipeerd hebben, te ordonneeren om deeze hunne vrygegeveue lyfeigenen als do^ binnen den tyd van zes maanden voor commissarissen uit het coUegie van Scheepenen te emancipeeren en hun in dit geval te releveren van de by de wetten bepaalde boete van rd' 50, met qualificatie aan hun Ëerwaardens om, voor zover de lyfheeren en vrouwen van dusdanig illegaal vry ge- gevene slaven overleeden mogten zyn, de gemelde lyfeigenen het effect van hun vrydom voor dit maal te doen genieten op de bewysen, die daarvan reeds by Scheepenen geproduceenl zyn of door hun geproduceerd zullen kunnen worden ; en voorts te statueeren, dat alle de geenen, die zich binnen dien tytl niet aanmelden en gevolglyk daarin nalatig blyven, niet alleen de voorschreeven boete zullen moeten betaalen, maar daaren- boven zullen worden gecondemneerd in een amende van rd' 50 ten faveure van de hervormde diacony enpaarmerile gecorrigeert over nalatigheid en verzuim; en voorts de res- pective notarissen alhier te gelasten, naar den teneur van

1805. A. H. WIE8E. 213

het gedagte biUet, alle drie maanden eens, boven de by Wiet van den ~ September 1788 geordonneerde opgave, hy e^n behoorlyke notitie van alle quitantien, die voor hun ?e})asseerd en waarby slaaven vrygegeven worden, aan het t^ollegie van Scheepenen die quitantie zelve ter hand te stellen t|» een gelyke poene van rd 50 ten behoeven van de her- vormde diacony-armen, zoo zy daarin nalatig blyven : wyders nnder deeze byroeging, dat geen slaven van inlandsche natiën i)iii(en voorkennis van hunne hoofden, om welke reedenen mï, zullen mogen worden vrygegeven, zo min by notarieele nf onderhandsche quitantien, als door teruggaave van hunne transporten, sub poene, dat alle lyfbeeren en vrouwen, tot t^eoige der gedagte inlandsche natiën gehoorende, indien des i^ngeacht hunne slaven buiten voorweeten van hunne respective hoofden vry geeven, aanspreekelyk zullen zyn voor de vol- 'i 'ening der emancipatie-ongelden ; dat voorts de respective •'<>rnmandanten en de capiteins der Mooren en Chineesen i]jandelykscb, ieder voor zover hun aangaat, aan het collegie m Boedelmeesteren der Chineesche en andere onchristen

terfhu]$6n zullen moeten overgeeven of door iemand van Imnnent wegen doen overgeeven een lyst van zodanige slaven eo slavinnen, als in elke maand hun vrydom hebben verworven 'T! waarvan aan hun de gerequireerde kennis is gegeeven, met bekeudstelling hunner naameu en de reedenen, waarom ^y fauD vrydom bekomen hebben, zo ook de naamen hunner ireweezene lyfheeren of vrouwen en derzelver woonplaatzen, sul) poene van een boete van rd'' 25, te verbeuren ten be- hoeyen van de kas van Boedelraeesteren door de inlandsche 'ooimandanten en de capitains der Mooren en Chineezen, voor f^ier keer, dat zy hierin nalatig blyven ; en eindelyk, dat uit lef^ze lysten of rapporten mede maandelyksch door of ter '>rJer van het voornoemd collegie van Boedelmeesteren '^n generaale lyst ten prothocol comptoire van het dik- ^^TIs gemelde collegie van Scheepenen zal moeten worden l»fzorgd; en hiervan de gemeente by een publicatie te infor- lueeren.

214 1805. A. H. WIESE.

27 Augustus. Bepaling nopens de toelagen uü de gar- nizoenS'krijgskas te Batavia aan officieren en hunne weduwen en weezen.

Door den brigadier en hoofd der militie in Indien, Simon de Sandol Roy, en de verdere hoofd-officieren van bet guar> nisoen aangeboden zynde een lyst, aantoonende hetgeen de weduwen van overleedene officieren en onder-officieren, zo ook de onderscheiden staf- en mindere officieren uit de krygskas genieten, de laatste tot suppletie van hunne inkomsten ge- durende den oorlog en de hooge agio op het zilver geld, en by dat bericht tevens gesuppediteerd weezende de van bun gerequireerde opgave, op welke wyze in het onderhoud van militaire weduwen kan worden voorzien, zoo is naar exami- natie van de gemelde opgave, waaruit blykt, dat de uitgaven bedragen rd' 1482:24 en dus genoegsaam ter aantooning, dat de bezwarende lasten der krygskas vereischen, dat daarin voorzien word door vermindering der aangetoonde extra toe- lagen, door officieren daaruit genoten wordende; nochtans, wyl de omstandigheeden door de duurte van alle levensmid- delen en de hoge agio op het papiere geld doen afraaden daarin voor eerst nog eenige verandering te maken, zo is goedgevonden en verstaan met de uitbetaling van de douceurs, welke de staf en mindere officieren in opgemelden voegen uit de krygskas genieten, temporair en tot dat daaromtrend anders zal worden gedisponeerd, te laaten continueeren op den presenten voet en de dispositie voor als nog aan te houden omtrend hel maken van eene vaste bepaling, wat aan gegageerde officieren en ongelukkige weduwe en weezen, gehoorende tot den militairen stand, naar een ieders graaden en betrekkingen dient te worden toegelegd; nochtans intusschen almede te laten continueeren de uitbetaling van het genot der presente weduwen volgens den inhoud der gemelde lyst uit de voorschreeven kas, met last wyders aan den gemelden brigadier, de Sandol Roy, jaarlyks onder ultimo Augustus een reekening van de gemelde krygskas by deeze regeering over te brengen ter distincte aanwystug

1805. A. H. WIESE. 21S

van de daaruit gedane afbetalingeD, ten einde het te kort uit *s Compagnies kas te suppleeren om gebragt te worden len bezwaare Tan militairen ongelden. Zie ook 5 FebmariJ 1807.

29 Angostos. Verkoop bij wege van inschrijving van te Batavia aangevoerde, Europeesche provisién.

Door den directeur generaal de nodige voorstellen gedaan ^>iide, hoedanig het best al zulke artikelen uit de jongste, door de Compagnie met dat oogmerk ingekochte provisien en andere beboeftens, aangebragt met het Americaansche schip, William, voor zo verre niet volstrekt in 's Compagnies huishouding be- Diidigt zyn, aan de gemeente af te staan, ten einde een ieder Da rato de benodigtheid voor zyne huishouding, zoveel doenlyk, ilaarvan te voorzien; zo is goedgevonden en verstaan bypre- Terentie van eenige andere wyse hetzelve te laten geschieden by w^e van inschryving en dit te laten aanvang nemen met primo tot den 9'° der aanstaande maand September, des voor Je middags van agt tot elf uuren, met uitzondering van de Zondagen, ten comptoire van de kasteels opper-kooplieden om» alzo volbragt zynde, een billyke verdeeling te kunnen maken van zodanige goederen, waarvan de inschryving de aanbanden zynde qualiteiten mogt overtreffen, en die te approbeeren ; en v()(»rts hiervan in het weekelyks vendu-nieuws te laten plaatsen een bekendmaking.

5 September. Berekening van j>advancen'' op goederen^ welke te min bevonden zijn.

Is goedgevonden en verstaan:

Eerstelyk : dat by te min bevinding van zwaare houtwerken, l»estaande in:

balken, enz., dik of breed 9 duimen en daar boven, onver- schillig van wat lengte, zomede zwalpen, enz., dij( 3 duimen en daar en boven, dezelven zullen moeten worden vergoed volgens de by de besluiten dezer regering van den 2®" July

216 1806. A. H. WIE8E.

1799 en primo Augustus 1800 gearresteerde pryscooranten 4er houtwerken, by verkoop; en daar en tegen de liglere houtwerken als:

balken, die in dikte of breedte geen 9 duimen meeten, en

zwalpen, welke in dikte geen 3 duimen houden:

item alle andere, ligte houtwerken, hetzy planken, ribben enz. overeenkomstig het generaal reglement van den IS**" Au- gustus 1752, herdrukt den 15'" Augustus 1764, art. 7, dal is met twee capitaalen advans.

Ten tweeden: dat de uit Europa aangebragt wordende touwen, trossen, rondhouten, dolken, pik, theer, harpuis, enz. zomede Indische touwen, trossen, rondhouten, enz., die te min bevonden worden, hetzy hier of elders, conform besluit dezer regeering van den 4«* February 1766 zullen moeten worden vergoed met twee capitalen advans, dog andere Europeesehe en hier in Indien aangemaakte artikelen en kleinigheeden. die als gereedschappen aan te merken zyn en van welker te min bevinding geen voldoende reedenen mogten kunnen worden gegeven, invoegen als volgt, te weeten;

de Europeesehe met 75 percent advans en de Indische met 50 percent advans, doch equipage goederen, alhier van vreem- delingen of particuliere ingekocht, hetzy vaderlandsche, dan wel Indische artikelen, by te min bevinding met 50 percent advans.

Ten derden: dat ouder wapen-goederen, welke ingevolge het reglement van in- en uitlevering van ladingen van den 20° Augustus 1755, herdrukt den 15^" Augustus 1764, art. 38, met twee capitaalen advans moeten worden vei^oed, alleen kunnen worden verstaan :

kanons, metale en yzere mortieren, bommen engranaaten. rond en lang scherp, druiven en schrootkokers of blikken bussen, buskruit, enz., zomede snaphanen, karbyns, pistolen, geweeren, slooten, vuursteenen, houwers, enz.

Ten vierden : dat mitsdien de gereedschappen tot de wapen- goederen, waar onder ook sorteeren affuiten, leei^oederen. enz., by te min bevinding niet meer met twee capitaalen ad- vans, maar in maniere, als volgt, zullen moeten worden vergoed

1805. A. H. WIE8E. 217

als artikelen, uil Nederland aangebragt, gelyk siaale kanoD- booren, kogel-mallen en wes meer, met 75 percent advans en artikelen, hier in Indien aangemaakt, bezwaard met ongelden Tan maakloon, enz., gelyk affuiten, rampaarden» leei^oederen eo wes meer, met 50 percent advans.

Voorts wapen goederen Tan vreemdelingen of particulieren, alhier ingekocht, zonder onderscheid met 50 percent advans.

En wyders de ministers en bediendens op de buiten com- ptoiren van deze dispositien te informeeren om te strekken tot derzelTer naricht en observantie.

6 September. Toekenning van vaste tractementen aan lelterzeiters, drukkers en boelMnders.

Is goedgevonden en verstaan provisioneel en tot dat op het stuk der tractementen nader vaste bepalingen zullen kunnen worden gemaakt, aan de letterzetters, drukkers, boekbinders, 10 ter generaale secretary, als onder de generale directie ^rleerende, en die elders ter dezer hoofdplaats bescheiden AH, met intrekking van hunne winnende gages en kostgelden, ie navolgende vaste tractementen toe te leggen, als aan den meesterknecht op de boekdrukkers winkel rd^ 30 en verdere emolumenten, die hy thans geniet; aan de letterzetters, druk- kers en boekbinders:

f U winnende rd' ^0 'smaands

20 » » 18 »

• 16 > » 15

• 14 » » 12 •9 > » 10

10 September. Verpachting voor een jaar van Com- pagnie's domeinen en sjahbandarijen op en langs de Javasche kust.

Is goedgevonden en verstaan qualificatie te verleenen tot het verpachten der gemelde middelen op nieuw voor een

218 1805. A. H. WIESE.

jaar, daaronder ook begreepen de in en uitgaande rechten te Rembang, Toubang, Lassum op den presenten voet, en voorts als nu ook goed te keuren de voorgestelde conditien en bepalingen, waar onder zoude kunnen worden gebragt de door deze regeering verleende concessie aan de ingezetenen van Banjoewangie om met gepermitteerde negotie goederen naar Baly en elders ten handel te varen, doch hiervan uit te zonderen het articul der ryst, als gecomprehendeerd moetende worden onder het generaal verbod op den uitvoer van dat graan.

13 September. Regeling van boeten bij Chineesche huwe- lijken en begravenissen. — Intrekking der contributie bij huwelijken van Mahomedancn aan de kas van Boe- delmeesteren.

Is goedgevonden en verstaan : 1^ de capitains en officieren der Chineese natie, nevens de Chi- neesche leeden van het coUegie van Boedelmeesteren en de beide secretarissen der Chineesche vergadering telibe- reeren van het betalen van eenige boetens by huwelyks- plechtigheeden : dog, wanneer hunne kinderen zich, staande hun leven of ook na derzelver overlyden, in den echt be- geeven, de boete voor zodanige kinderen te bepalen, als: in het eerstgemeld geval, dat is, wanneer hunne vaders nog leeven, op:

rd' 100 papiere geld voor den zoon van een capitain, » 80 » » > > » » » lieutenant, »60» >>>»ii> boedehneester en »40» »» »»»» secretaris, en in het laatst genoemde geval, dat is, wanneer hunne vaders reeds overleeden zyn, op de helft van het bedragen der gemelde boetens: voorts voor iederen anderen Chinees die boete te laten betalen naar rato van de versierselen en ornamenten, die tot celebrering der huwelyks-plech- tigfaeid worden gebruik, als : voor bet voeren langs 's Heeren

1805. A. H. WIESE. 219

wegen van twee paren zogenaamde tengs, twee paren ▼hggen en twee paren trompetten twee zilvere ducatons en Toor het gebruik van meerdere sieraden tachtig ryks- daaiders, papier geld, doch de geenen onder hen, welke ToiLiesen mogten de voornoemde sieraden alleen binnens- hnis ten toon te steUen, dan wel de tengs en vlaggen botten, maar de trompetten onder het dak te gebruiken, vry van alle boete te laten; 1^ op het lang boven aarde houden der Chineesche lyken de volgende boetens te bepalen, als:

voor een capitain, over drie maanden boven aarde staande, rd' 73, na het eindigen van ieder maand rd^ 25, papiere

voor een zyner kinderen of naastbestaande, over de 25 dagen boven aarde staande, rd' 100, papiere geld; toe te staan, dat de begravenissen van de capitains en de Ueutenants der Chineesche natie, item die van de Chineesche leeden van het collegie van Boedelmeesteren en de secretarissen der Chineesche vergadering, zo statieus en plechtig worden gevierd, als na een ieders omstandigheeden zal worden convenable geoordeelt, zonder betaling van eenige boete, wel verstaande, dat het voeren der eere te- kenen, die by uitsluiting aan den capitain-Chinees vergund zyn, aan niemand anders zal weezen gepermitteerd, doch (e bepalen, dat voor de uitvaart met buitengewoone staatsie van de kinderen, zo van den capitein der Chineesen, als van de verdere officieren, item van elk anderen Chinees, betzy vrouw of man, een boete zal moeten worden be- taald van rd' 500, papiere geld ; en alle de voorschreeven boetens te laten innen door Boedelmeesteren, ten voor- deele van hunne kas;

omtrend de grootte der begraafplaatsen zich te houden aan de daaromtrend vigeerende bepaling, met reserve nochtans om in singuliere gevallen de vergrooting daarvan toe te staan, onder betaling van zodanige boete, als casu quo geoordeeld zal worden met de billyklieid en het vermogen

220 1805. A. H. WIE8E.

van hen, die daarmede worden begunstigd, overeen Ie komen, mitsgaders het beloop van die boetens door Boe' delmeesteren te doen beleenen en de daarvan te ontvangen renten te laten employeeren tot onderstand der Ghineesche armen, als ook tot de reparatien, die aan de beschoeying der Ghineesche graven mogten nodig zyn, dan wel tot den aankoop van eenig stuk grond tot uitlegging der gemelde graven, ingeval zodanige uitlegging mogt nood- zakelyk worden en die kosten uit de gemelde renten kunnen worden gevonden, en 5® voor het geheel in te trekken het in onbruik geraakt foumissement van rd* 8 van wel gegoede Mahomedanen en van rd' 5 van die van eene mindere classe, by het trouwen opgelegt ten faveure van de kas van Boedelmees- teren.

En wyders den capitain en de officieren der Ghineesche natie te gelasten van de voorschreeven orders en bepa- lingen de Ghineesen door affixie van billetten kennis te geeven.

1 October. lienoefning eencr commissie tot het apnemeti en in kaart brengen van Java's Noordkud.

Is goedgevonden en verstaan den heer Java*8 gouverneur te qualificeeren een commissie van deskundigen uit het marine- school te Semarang te benoemen ten einde de kusten van dat eiland op te neemen, in diervoegen, dat door den te Soerabaya bescheyden lieutenant van de genie, Loriaux, de door den capitein ingenieur Schmaltz begonnen opneem word vervolgt tot den hoek van Auwar Auwar en door eene commissie van informators en leerlingen uit het Semarangsch marine- school de opneem werd volbragt van Auwar Auwar tot aan de hoek van Grawang en dezelve alhier word voortgezet van Grawang tot aan het Princen-eiland in Straat Sunda, met last aan den commandeur en opper-equipagemeester tot laatstgemelden opneem een deskundig persoon te committeeren.

1805. A. H. WieSE. iüi

hetay na of zodra een daartoe geschikt voorwerp zal aan- handea weezen, en by die gelegendheid tevens de lengte en breedte van de voornaamste plaatsen en uitboeken aan den wal mede te laten opneemen en in de te fonneeren kaarten te doen bekend stellen.

1 October. Intrekking van hel Vi P^'« kassier-loon iKfor ordannaniièn van ontvangst en uitgave.

De groot-kassier heeft te kennen gegeeven, dat het Va percent kassi^-loon op het beloop der ordonnantiên van ontvangst en uitgaaf, waarover zich te meermalen onderscheide perzonen aan zyn WelEdelGestrenge beklaagt hadden, tot dus verre ge- vordert en geincaseert is geworden ingevolge het %ö^ artikel der instructie voor den groot-kassier, en daarby ook vermeld staan die posten, welke van de betaling van dit 7i percent geübereert zyn, onder observantie, dat gemelde instructie be- raamd'en gearresteerd is ten jaare 1784, wanneer deopper- kooplieden des kasteels, de groot-kassier, de suppoosten van het negotie-comptoir, de confrontisten en de suppoosten van het eoinptoir der generaale directie nog gagie en kostgeld genooten en dit 7i percent dus dienen moest tot een middel van bestaan voor hun ; en, daar even gemelde dienaaren thans een vast tractement genieten, hy in consideratie gaf of dit 7, percent, hetwelk zeedert ten faveure van de Compagnie word ingenomen, niet geheel zoude kunnen worden afgeschaft, te meer dewyl het jaarlyks niet meer dan 8 a 9 duizend ryksdaalders opbrengt en het grootste gedeelte ontfangen word uit de rendementen van de verkogt werdende amphioen, waarby de Compagnie weinig of niets zoude verliesen, dewyl het niet omwaarschynlyk is, dat de kooplieden, van de belasting bevryd, zo veel meer voor dat heulsap zullen betalen, zo is goedgevonden en verstaan op het vertoonde by dat adres als nu finaal in te trekken de opgemelde betaling van het V2 percent, tol dus verre by de betaling van zommige posten noch stand gehouden hebbende.

222 Id06. A. H. WIESÉ.

8 October. Maanddijksche uitbetaling aan de officianten van de Amphiaen-directie van hun middel van bestaan.

Vromer werd zulks tweemalen 'sjaars uitbetaald.

De maatregel was slechts «temporeel en zo lang de atn- phioen in zulke geringe hoeveelheeden als teegenswoordig en niet op den voet als in tyd van vreede word aangebragt, waar- door geene reguliere verkoopingen kunnen worden gehouden''.

^ October. Vrijsielling van de arak-bratiderijen van de belasting, vastgesteld op 14/21 Junij 1804.

Het collegie van Heemraaden der Bataviasche onunelandeD, van wien is gerequireerd om op te geeven, welke reflectie verdiend het verzoek door de lieutenants der Ghineesche natie, Tan Peengko en Gouw Kooko, dat zy zouden mogen worden bevryd van de waarde hunner araks-branderyen te betaalen het by publicatie dezer regeering van den 21^" Juny 1804 bepaald V) percent, te kennen gegeeven hebbende, dat, vermits in- gevolge besluit van den 6^" November 1800, waarby alle araks-branderyen ontheven zyq van de betaling van het in dat jaar bepaald V4 percent, mits de beschoeyingen en weegen voor hunne rekening in een behoorlyken staat onderhoudende, voor zo ver het terrein derzelve zich uitstrekt, hun Eerwaardens geene zwarigheid was voorgekomen, waarom de supplianten ook niet van de betaling van het nader bepaalde Vi percent ontheven zouden kunnen worden, zo is mitsdien als nu ook goedgevonden en verstaan voormelde instantie te accordeeren^ mits zy supplianten de beschoeyingen en de wegen voor de opgemelde araks-branderyen in een behoorlyken staat blyven onderhouden; en deeze bepaling dan ook in het generaal ap- plicabel te maken op alle araks-branderyen; en hiervan aan de gemeente kennis te geeven.

18 Oclober. Maatregel ter bevordering van den aanvoer van versche visch te Batavia,

Uit hoofde van de door den pachter van de vischmarkl te

1606. A. H. wiesé. SSS

kennen gegeere schaarsbeid van Yersche yisch ter deezer hoofdplaats, is goedgevonden en verstaan de residenten te Cheribon en te Tegal aan te schryren om de mayangsche risschers tot een talryke en spoedige overkomst naar her- waards te animeeren.

Op den 8*^'^ April 1806 werden eveneens de Bantamsche en Gfaeribonsche bedienden aangeschreeven de visschers >tot *een spoedige en talryke herwaards komst te animeeren".

Even zoo ging op 17 Junlj 1806 eene aanschrijving af naar Java en Bantam met betrekking tot de Tagalscbe, Ban- lamsche en Tanarascbe visschers. Meestal geschiedden die aanschrijvingen op |Verzoek van den pachter der vischmarkt te Batavia.

18 October. Prijs-bepaling van zekere melsehleenen.

De beer Directeur Generaal te kennen gegeven hebbende, dat tot dos verre de prys der steenen, die in Compagnies steenbakkery gebakken worden, by verkoop aan de gemeente buiten vaste bepaling is geweest, zoo is goedgevonden en verstaan dezelve voortaan by verkoop af te staan tegens tachtig ryksdaalders, koper geld, het laxa oftien duizend stuks, waarvan nogthans blyven uitgezondert de aanneemers van Compagnies werken, die ingevolge besluit dezer regeering van den 5'° July 1796 zullen kunnen volslaan met de betaling in papieren van credit.

18 Ociober. Levering van hotUiverken aan aannemers van Campagnie'a werken.

Is goedgevonden en verstaan, aan de aanneemers van Com- pagnies werken de benodigde houtwerken voortaan wel in |iapieren van credit uitkoops af te staan, dog daarop in den Yervolge te laten berekenen de lopende agio, ter voorkoming, dat by het aanneemen van werken geene meerdere houtwerken

224 1d06. A. H. WIES£.

door de aanoeemers by de Compagnie worden ingekogt, dan zy tot het aangenomen werk benodigt zp, zo als met grond verondersteld en opgemerkt is geworden door de aanneemers gepractiseert te zyn geworden om de meerdere geêischte dan benodigde houtwerken met voordeel van de hand te zetten, en mitsdien de negotie-boekhouders, nevens de boekhouders van de equipage-werff en het ambagts-kwartier te gelasten jaarlyks by het sluiten der boeken de benodigde voorstellen te doen tot terugschryving van hetgeen de rekening van fortificatien hierdoor meerder als te- vooren zal worden bezwaai*d.

-^ October. Maatregelen ter bevordering van orde en rust in de BcUaviasche ommelanden.

Door den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander in consideratie gegeeven zynde om, uithoofde van de toenemende moorden in de bovenlanden, door middel van schietgeweer gepleegd wordende, het agtste artikel van het placcaat deezer regeering van den 'IV January 1789 te renoveeren, zo is goedgevonden en verstaan dit voorstel als allezints heilzaam te amplecteeren en mitsdien by wegen van renovatie, alteratie en ampliatie van het gemeld artikel te bepalen, dat geene schietgeweeren in de bovenlanden zuUen mc»gen worden aangehouden, dan door zulke in- en opge- zetenen, welke by de landheeren bekend staan voor vreedzaame en braave lieden, aan wien op het getuigenis der landheeren het houden van schietgeweeren door den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander zal moeten worden ver- gunt in den geest van het placcaat deezer regeering vanden rï'br"*.7y 1795, met last aan de respective landheeren om alle ongepermitteerde geweeren, welke op hunne landeryen mogten worden aangehouden, door hunne mandadoors te laten ophaalen en ten spoedigsten te laten bezorgen aan den presenten gecommitteerden tot en over de zaken van den inlander, Kngelhard, zullende, wanneer vervolgens komt te blyken, dat iemand een schietgeweer heeft zonder permissie.

1806. A. H. WIE8E.. St5

Diet alleen de zodanigen, coiironn placcaat dezer regeering Tao den 3**^ October 1780, immediaat opgevat, in de ketting gekloDkea en ad vitam verbannen worden, maar daarenboven de nuandadoor van het land, waar op bet scbietgeweer ge- Tondea word, worde gecorrigeerd naar exigentie van zaaken ; voorts de houders van schietgeweeren te inlerdiceeren dezelve aan anderen te ieenen, sub poene van telken reize te ver- beuren een boete van vyf en twintig ryksdaalders ten behoeven ran den aanhaaler of, by onvermoogen, cxirporeel te zullen worden gestraft, terwyl daarenboven bet aanhouden van schietgeweeren hun voor altyd zal blyven ontzegt ; en vast te stellen, dat, wanneer zy ter zaake van een gepleegden moord,* kwetsing of om andere, goede redenen worden opgeroepen Ier vertooning hunner geweeren, zy dezelve onder geenerlei voorwendsel zullen mogen achterhouden en dat hy, die zyn :^'bielgeweer niet kan te berde brengen, dadelyk geapprehen- deerd en naar bevinding van zaaken, zelvs met bannissement, zal worden gecorrigeerd, zonder dat eenige, hoegenaamde txcuzes zullen worden geadmitteerd ; en hiervan de gemeente by een publicatie kennis te geeven.

1 November. Maatregelen ter verbetering van deJaka- trasche en Preanger landen.

Is goedgevonden en verstaan:

Eerstelyk: dat ingevolge ons besluit van den ^4'" December 18U1, na den voorstel vau den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander. Engelhard, de respective regent- schappen 'sjaarlyks zullen moeten uitleeveren:

Buitenzorg 9000 picols

Tjiandjoer 47000 «

fondong en Batoelaijang ^2000

Praccamoentjang 10000

Somadang 8000

Grauwang 3000

Tangerang 2000

of te zamen lÓlOOO picols

FLAUAT-IOU OËML XIT. 15

226 1805. A. H. wiese.

koRy van 160 £ ieder of het gewigt, dat door de geweezeii hoog Edele heeren Commissarissen Generaal over geheel Ne- derlandsch-Indiê is bepaald, wordende tot den voUen opbreng van dit contingent aan de regenten als nu gegeeven den (yd van zeven jaaren, van anno 1802 afgereekend, binnen welken tyd zy het zonder onvoorziene ongelukken wel op dien voet zullen kunnen brengen, als by voortduuring met l»e- boorlyke yver en attentie zig daarop toeleggen.

Met deezen verstande, dat de pady- of ryst-eulture, het wezenlykste der producten voor den landman, tevens uitgebreid! werde, zo veel na de situatie, grond en bevolktbeid van ieder regentschap of district doenelyk is, dat veel afhangt van een goed bestier der regenten, wie insgelyks ten serieusten aan- bevolen word om hun onderlioorigen met alle aandrang aan te toonen het nuttige van de vee-teelt, inzonderheid die van buffels en paarden voor de landbouw, en de lieden door ge- paste middelen tot het aanleggen van vee-fokkeryen te ani- meeren.

Ten tweeden: dat daarenteegen om de daarvoor betoogde reedenen van de peper finaal afgezien is en de regenten mitsdien g'excuseerd werden die cruidery aan de E. Com- pagnie te leeveren.

Ten derden: dat ook, ingevolge het gearresteerde bydee/e regeering op den *25''" Augustus 1805, komen te cesseeren de contingenten indigo en catoene gaarens, doch de opgezee- tenen uit de regentschappen Tjiandjoer, Crauwang, Bandoug. Sumadang, Praccaraoentjang en Tangerang, zoowel manoeui- pangers, als boeuiis, 'sjaarlyks tot een equivalent aan de Compagnie zullen moeten opbrengen een ropy of dertig stuivers, zilver geld, ieder tja tja ofte huisgezin, om door hunne regenten geheeven en aan den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander verantwoord te worden, terwyl nogtbaus de Compagnie teegens betaaling van 200 ryksdaalders, zilver geld,- een pikol indigo van 125 S en 100 ryksdaalders de catoene gaareus blyvt accepteeren, al wat van die artikelen gekeverd worden zal.

1805. A. H. WIE8E« SS7

Ten Yierdeii: dat alle servituten, die tot ontmoediging van Jen Javaan strekken, eens vooral zullen moeten afgeschaft (•lyven, zoo als wy dezelve voor altoos afschaffen by deezen, Lfileen uilgezonderd de van oudsher standgehouden leverantie «an tienden van de pady aan de hoogepriesters, regenten 'O mindere hoofden, onder de beiiaaming van djakkat en ijttiikt^, wordende inzonderheid afgeschaft de contributie, die lrN)r de regenten van de manoempangers geheeven wierd üiider de benaaming van oewang padjak, tot 36 stuivers leüer man 's jaars, viraar voor zy in recompens van alle lands- tiiensten wierden vrygelaaten; het afpersen van geld van [Msseerende transporten vee als anderzints, oewang patatappak ^enaamt : het vergen van particuliere diensten van de nienschen, •iit* de kofly na Tjikauw, Karaug Sambong en elders afbrengen, nn wal dies meer zy.

Ten vyfden: dat zal blyven afgeschaft de verpligting van irQ gemeenen man om aan den gecommitteerde tot en over de :^ken van den inlander, by het doen zyner bovenlandsche ritzen, aUe leevensmiddelen gratis te foumeeren, zoo meede •ie verstrekkingen van leevensmiddelen, enz., welke door de respeeüve regenten aan de Europeesche opzienders moeten word^i gefourneerd naar volgens de inrigtingen van de ge- weezen hoog Edele heeren Commissarissen Generaal, om- schreeven by de tabellen der inkomsten van de respective opzienders, wyl volgens het betoogde door voormelden ge- rommitteerde tot en over de zaaken van den inlander dit i^tk al aanleiding geeft tot knevelaryen, die aan de uit- [»reidii^ der koffy-culture schadelyk zyn ; en tot gemoedkoming van de opzienders in 't nadeel, dat zy by deeze schikkingen lydeo, de regenten in steede van dien uit privé beurs aan «rik opziender zullen moeten uitkeeren drie honderd ryks- liaaiders, zilver geld, 'sjaars.

T»i zesden : uit aanschouw, dat het overbrengen van paarden •»ver den landweg bezwaarend is voor den gemeenen man, om •lat de inwoonders der campongs, waardoor die transporten uioeieii passeeren, belast zyn met derzelver foederagie, enz..

228 1B06. A. H. WIE8E.

een impost van ryksdaalders IC, zilver geld, te steUen op ialer paard, dat van Java en Cheiïbon voor rekeening van par- ticulieren word aangevoerd, om te koomen ten voordeele ;in de ingezeetenen der campongs, alwaar die paarden moeten passeeren, welke impost alhier aan den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander zal moeten worden uitbetaald.

Ten zevenden: naardien het meede voeren van negotie- eii| andere goederen door de overbrengers van Javasche depéclie«s en van paarden, buiten hunne kleederen, die zy op reis nodig hebben, insgelyks drukkend voor den bei^-Javaan is, alzoo de inwoonders der campongs deeze goederen van de eene piaat> naar de andere moeten vervoeren, onderwyl zy van de cul tures worden afgetrokken, dat ten schei*psten te verbieden, gelyk gedaan word by deezen, aan de [mstillions en aan over- brengers van paarden, onverschillig of zy den lande of aati particulieren loebehooren, sub poene, dat by contraventie \ari dit verbod de negotie whaaren, item andere goederen zoniler form van proces zullen worden geconfisqueerd, ten voordeelt- van de campongs volkeren, welke met het trans|)ort der o|» gemelde goederen zullen zyn bezwaard geworden.

Ten agsten : dat tot teegengang, dat de onontbeerlyke leeven^ behoevtens door baatzugtigen worden opgekogt en teefreiiv ongehoorde pryzen aan min vermoogende worden uilgevetit voor altyd zal blyven afgeschaft het dryven van mono|M>li* in zout en berg suiker, permitteerende den gemeenen man d;u voortbrengsel van zyn land te verkoopen, aan wien hy goed- vind ofte hem het meest betaald.

Ten negenden: dat voortaan tot een billyke belooning %';u> den berg- Javaan door reizende persoenen voor benoodigdt* mondkost als andersints zal moeten worden betaald in silvei geld het volgende, als:

voor een groote buffel rd' IS

« » middelsoort dito » 10

  »     buffels  kalv *      5 

• • groote koebeest > 10

» » middelsoort dito » 7

1806. A. H. WIE8E.

929

Toor een kalv rd» 8 : —

hartebeest of kiedang » 10 : —

8«y* • *:—

kapoen • — : 8

leghoeiL » — : 5

kuiken . — : i:%

eendrogel » — : 7 : Vi

pauw » — :18

drie hoender eyêren » — • * • Vi

twee eende-eyëren » — : 2 : '/i

em gantang ryst - — : 10

tjain pady yan 1000 katjes » 4: —

bottel klappus oly » — : 18

bottel lamp » » — : 6

gantang zout • — : 6

portie eeten voor een bediende

per dag » — : 12 : —

tabak en gambir voor dito, dito > — • ^ • Vi

huur van een rypaard, per dag • 2: — : —

» » toendang paard, per dag » 1 : — : — coely-loon van een battoor, per dag. . . » — : 7 : Vi Ten tienden : conform het gearresteerde in Raade van Indiê '{> den 25<^° Augustus 1805, tot het overbrengen der brieven 'an en na Java en Cheribon voortaan te employeeren de /^genaamde Toendang Siering en, invoegen als dat op den \S^ September daaraanvolgende by deeze regeering beslooten w uit het bedraagen van het portgeld der afgaande en aan- i'm)mende, particuliere brieven aan den gecommitteerde tot t:n over de zaaken van den inlander jaarlyks te laaten afgeeven ^^)0 ryksdaalders, om door denzelven in gelyke deelen v^eeder 'iiifrekeerd te virorden aan de hoofden der negoryen en cam- l-f»ngs Babakkan, Sauvira, Sagalerang, Batoesierap en Malandang, terwyl op het land Bacassy zal moeten blyven het van ouds laar opgelegt servitut ter besorging van paarden en volk ^tnider betaling tot het overbrengen van Compagnies brieven nanr Java en Cheribon.

SSO 1806. A. M. WIESe.

Ten elfden: met renovatie van het tweede artikel van het placaat van den 6^° April 1752 en van het 13"^ artikel van hel placaat van den 31®° December 1778, de regenten en onder daanen, zo in de Bataviasche omme-, als Preanger-landen, en niet een woord alle, die woonagtig en gehoorende zyn onder <lf> jarisdictie van de Compagnie, mits de nog al aanhoudend** klagten wegens het weg- en overloopen der landlieden vhi. het eene regentschap of district en land naar het andere fMi de aanleiding, die daartoe door de regenten en hoofden zelt> wordt gegeeven niet zodanige overloopers en zwervers jrrt* tiglyk onder hun bescherming en gebied te admitteereii n\ metterwoon aan te houden, hetwelk strekt tol groot nadeel van den akkerbouw en inzaam der producten, anderniaMl scherplyk te interdiceeren, gelyk g'interdiceert word by deezeri. onder wat voorwendsel hel ook zoude moogen weezen, et^nii:» weg- of over-loopers van landen of districten, onder Compagnie- , jurisdictie gehoorende, permissie tot verblyv te vergunnen, uif i bevel om daarenteegen order te stellen, dat zodanige wvl- en over-loopers als zwervers worden opgevat en terug «Af- zonden aan de regenten of hoofden, onder wien dezelve ir»- hooren.

Ten twaalfden: dat uogthans de regenten by dejudicahin over haar onderhoorigen als van ouds na de Javaansche wetten onverhinderd zullen blyveu continueereh, doch van c^pitaal' delicten en andere, bysondere voorvallen in haare distrirtm aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlandei ten eersten kennis geeven en desselvs ordei*s daaronitreii<l afwagten, onvermindert hetgeen noopens hetpoinctvan politif en justitie by deeze regeering nader anders mogte geresolveeri worden.

Gelastende en beveelende den gecommitteerde tot en ovt r de zaken van den inlander, de regenten in de Jaccatrasclj« en Preanger landen, de Euro|)eesche opzienders en die verdt^r deezen aangaat, dies inhoud sliptelyk te executeeren en t* doen executeeren, mitsgaders met de overtreeders te handt^kü na exigentie en bevinding van zaaken, want wy het een »'ii

1806. A. H. WIESE. 951

arider aidus ten dienste van de Compagnie en welstand deezer lolooie hebben bevonden te behooren.

En len einde niemand hiervan ignorantie zonde kunnen . pretendeeren, beveelen \vy deeze in de hoofdnegoryen van •Ie respective regentschappen in de gewoone inlandscbe taaien Ie pttbliceeren, mitsgaders ook teffens daarvan overal in de <»[nnie- en bovenlanden alBxie te doen.

Op den 10"° December 1805 is dit plakaatvoorloopig buiten werking gesteld op verzoek van den comnrissaris tot het in-, <[>erteren der Jakatrasche regentschappen en Preanger landen, P. Walheeck, wiens rapport zijner inspectie afgewacht zoude worden.

8 November. Aansporing lol hel ondersteunen van het doof'Stommen'instituut te Groningen.

Op den 29***'" April 1806 was voor bedoeld instituut, alleen (e Batavia, bijeenverzameld eeue som van 2,505 rijksdaalders tan papieren geld. Langs Java's Noord-Oostkust was op 7 Oclober 1806 »gecolligeerd*' eeoe som van 5,482:40 rijks- «laalders aan zilver en koper geld, alsmede aan papieren van credit

11 November. Benoeming van C. Ih van Grasveld en it C. T, Elout lot Commissarissen-Generaal Ier re- geling van de Indische zaken^ alsmede van eerslgenoemden tot Gouverneur-Generaal^ mitsgaders Luitenant-Generaal in dienst van den Staat.

Deze benoeming geschiedde in Nederland.

Bij secreete missive van zijne Excellentie, den Yice-admiraal ^Q Minister der Koninklijke HoUaudsche Marine, Yerbueli, lid. 24 Junij 1806 (ontvangen te Batavia den 22*^" February 1^07) is aan de Indische Regering medegdeeld, dat deze be-

232 1805. A. H. WiESe.

noeming was ingetrokken, en boyendien de Gouverneur-Generaal op zijne verantwoordelijkheid gelast, »niet te gedogen, dal . door de meergemelde beeren van Grasveld en Ëlout derzelver hiervoren gementioneerde qualiteiten worden gedeployeerd, nocb uitgeoeffend, op eenigerley wyze, met last tevens om van hun lieden in die betrekkingen hoegenaamd geene orders te ontvangen, veel min te respecteeren, noch toe te laaten. dat zodanige orders door iemand erkend of gerespecteerd worden".

i2 November. Verkoop van rijst van Regenngstvege.

In aanmerking genomen zynde de schaarsheid en toeiu^e- mende duurte der ryst onder de gemeente, zo is goedgevonden en verstaan weder dagelyks, aanvang neemende met den 18*^ dezer loopende maand, uit het graan-magazyn verkoop te laaten doen van agt koyan^^^s ryst van twee honderd en veertig gantangs ieder, dien te betalen met twee en zeventig ryks daalders, papiere geld, voor ieder zodanige koyang, met vry- beid aan een iegelyk zich door dit middel, des benodigt, voor een maand naar evenredigheid van het getal hoofden, zyn huisgezin uitmaakende, doch by geene mindere hoeveelheid als een agste van zodanige koyang of dertig gantangs: en hiervan aan de gemeente by billetten kennis te geeven.

Voorts dien verkoop te laaten geschieden door twee door den heer waarneemend directeur generaal daartoe te benoemen expresse gecommitteerdens onder het genot van ryksilaalder 1 's daags aan daggeld ieder, en onder bepaling, dat zy na het afloopeu van den meermeiden verkoop des noods vo4>r den hoogen Raad van justitie van Nederlandsch-Indiê zullen moeten presteeren den eed van getrouwe behandeling.

Op 21 Januarij 1806 is besloten met dien verkoop •voor- teerst te continueren en daartoe te stellen hondert koyangs'\ Hetzelfde is bepaald op den 22"^" April 1806.

1805. A, H. WIESE J53

15 November. Gratis verstrekking van een stuk grand voor begraafplaats van zekeren verdienstelijken, Chu neeschen suiker-fabrikant.

De Chineesen, Liin Kheengko en Lim Tjengko, als door ^vyleo den Chinees Lim Sienko by codicilaire acte gevolmagtigd /ynde tot de uitvoering van zyne uiterste wille, by requeste \przocht hebbende, uithoofde van de insolventie des boedels vAn gemelden Lim Sienko en hy in zyn leven als zuikerniolenaar <>en aller nuttigst voorwerp in deeze colonie geweest is, dat nan hun gratis een behoorlyk bestek gronds ter gewoone be- LTaafpIaats van de Chineesche lyken voor een graf van het tyk van den gemelden Lim Sienko en ook, by overlyden, voor /)7i wyf niogte worden afgestaan, zo is goedgevonden en ver- staan hierin te bewilligen, in de overtuiging, dat gemelde Lhn Sienko een allezints werkzaam en nuttig voorwerp in f b^eering van een aanmerkelyk getal zuikermoleiis jaaren <(?ter de anderen geweest is en dierhalven tot wezentlyk v'iordeel van deeze colonie en de helangens der Compagnie jestrekt heeft: en mitsdien den capitain en de olFicieren der <lhtneesclie natie te gelasten daartoe aan de supplianten een hf'kwaame plek grond aan te wyzen en af te staan zonder {^t'laaling van eenige ongelden, mits niet excedeerende de waarde van vyf honderd ryksdaalders.

13 November. Oprichting eener munt te Soerabaija.

Me heer Javas gouverneur kennis gegeeven hebbende van Uh door den lieutenant ingenieur Loriaux gedaan aanbod •ni duiten voor de Compagnie aan te maaken onder de na- volgende voorwaarden:

Primo: dat het daartoe benodigde Japans koper door de (Compagnie aan hem zal worden verstrekt;

Secundo: dat hem 15 percent spillagie op ieder pikol Ja|iam koper zullen worden toegestaan en hy dus kan volstaan ik pikol ruw koper met 88 katjes aan duiten te verant- woorden, en

954 1805. A. H. WIE8E.

Tertio: dal heui voor zyne moeite, arheid en kosten voor ieder pikol ruw koper, by aflevering der daarvan gekomen duiten, zullen worden betaald vyf en twintig ryksdaalders. zilver geld; daarentegen aanneemende alle de tot de gemeMe munt benodigde gereedschappen, machines, enz. voor eigen reekening te zullen laten aanmaaken, mits hem de toezegging: word gedaan, dat minstens een montant van zes duizend ryksdaalders aan duiten van hem zal ,worden geaccep- teerd :

zoo is, om in het voortdurend gebrek aan duiten te voorzien en hier door weg te neemen de meenigte inconvenienten daardoor, zedert men van de munt is verstoken geweest, ont- staan, goedgevonden en verstaan van het gemelde aanbod tegen^ de geproponeerde voorwaarden een proef te laaten neemen en mitsdien den heer Directeur Generaal te verzoeken en te qualificeeren provisioneel een honderd pikols Japans staaf- koper naar Java te zenden, met aanschryvens aan den heer Java's gouverneur om de voornoemde duiten te laaten stem- pelen aan de eene zyde met het woord JAVA en de andere zyde met het merk van de Oost-Indische Compagnie en om daarvan vooraf eenige tot monsters over te zenden : vcH>rls zyn Edele te demandeeren een net en nauwkeurig op- en toezicht te doen houden over de gemelde munt, ter \iH>r- kooming van het misbruik, dat daarvan anders zoude kunnen worden gemaakt, en voor voornoemden Loriaux een instrurtit* te ontwerpen en dezelve ter approbatie deze Regeering aan te bieden.

Op den 17"''" December 1805 verklaarde de Regering nader» dat zij de aanmunting voorloopig wenschte »te extendeereii »>tot eene waarde van rd 6(),()0() aan duiten".

Eene instructie en een eed-formulier voor den aannemer van de koperen duiten-munt te Soerabaija (den lieutenant- ingenieur Loriaux) werden den 28"*^" Maart 1806 vastge- steld.

1800. A. H. WIE8e. SS»

22 Noyember. Overwichl van koffij.

Is goedgevonden en verstaan, hy uitlevering van kotfy door (ie scheeps^verheeden, voor de overwichlen te laaten voldoen nl* 9» zilver geld, per pikol, instf ede van rd* 6, papieren geld, 10 als daarvoor tot dus verre is betaald, echter maar tempo- reel en tot dat daaronilrend anders zal wonlen gedisponeerd.

26 November. Verpachting van de Cheribonsche domeinen.

h goedgevonden en verstaan de evengeinelde domainen, evenals in anno passato heeft plaats gehad, wederom op de ^oorige conditien te doen opveilen en af te staan vo3r den tyd van een jaar.

7,^^^^. Verbod tegen het slachten van bruikbare man' netjes'bnffels.

Nademaal het interdict hy publicatie van den :^-y^~ 1801 ••|i het slagten van tVyfjes-bulTels, die nog tol de voort- lei^ling bekwaam zyn, bevonden is ontoereikende te zyn ter bereiking van het daarmede bedoeld, heilsaam oogmerk, om iiameullyk de voorlteeling van die nuttige en voor de cultures /(» onontbeerlyke dieren zodanig te bevorderen, dat dezelve voor de landbouwers alom voor modicque prysen te bekomen /yn. zoo is in Raade van Indiê op den 26**" November 180l> iroedgevonden ook te interdiceeren het slagten van mannetjes hulTels, die door ouderdom of anderzints niet voor den landbouw M)obekwaam geworden zyn; en voorts, als een mede- werkend middel ter bevordering van de landbouw, de land- eigenaars en opgezelenen der Jaccatrasche en Preanger-boven- landen ten sterksten aan te raaden om op de hooge landen, l>y gebrek aan buffels, opk de ossen en stieren voor het lieplo^en der velden aan te leeren en, zoo veel mogelyk, •iaarvan gebruik te maken.

En op dat niemand hiervan eenigc ignorantie zal kunnen praetendeeren, zal deze, zo in de Nederduitsche, alsgewoone

J56 1305. A. H. WIESE.

inlandsehe taaien worden gepubliceerd en geaflBgeerd op de respective bazaars in de bovenlanden en ter verdere plaatze gebruikelyk. Zie ook 30 Julij 1808.

ï28 November. Verpachting van zekere bruggen en over- vaarten.

Is goedgevonden en verslaan qualificatie te verleenen tol de verpachting: 1^ der tholbrug, leggende over het sleene sluisvirerk by

Tangerang; S^ der nieuwe tolbnig over den mond van de Angiolsche

rivier: 3" van de overtoom in het Molenvliet; 4** van de overvaart over de groote rivier uit deChineesche

campong naar de Ribalts-gang ; 5*' van de overvaart van de rivier Grocot van Blandoengan

naar Kleenting: H" van de overvaart over de groote rivier buiten de Vierkanl-

|)oort. bezyden de Boom, naar het kasteel en houtkap; gelyk meede om de pacht van de tholbrug, n® 20, by Peesing nog voor een jaar aan den presenten pachter af te staan voor ryksdaalders 1760 'sjaars. \

3 December. Wijziging van de pacht-voorwaarden op zekere manufacturen.

h goedgevonden en verstaan, met alteratie van «rt. 3 der pacht-conditien voor de boom, de thol-geregtigheid van de ly walen, die van Macasser en elders om de Oost alhier worden aangebragt, te verminderen en met die van Java gelyk te stellen tot op 6 percent en de thol van de Macassersche ly walen by invoer op Java mede te bepalen op 6 percent, inet qualificatie aan de ministers daaromtrent by de eerst- volgende verpachting 'de nodige mentie by de conditien te maaken; voorts de ministers en bediendens op de respective

1805. A. H. WIE8E. M7

huüen-romptoiren, byzonder om de groote Oost, aan te schrpen om Tan de gemelde lywaten by aanbreng van deeze hoofd- plaats of Tan JaTa geen thol te doen belfeu, als |)ereeds bier o|> JaTa Toldaan zynde, doch waarran het Java's geweef blyft uitgezonden, alzo daarTan by Tervoer van Java geen ge- rechtigheid wordt betaald en dezelve dus by aanbreng elders (iient geheeven te worden : en wyders te. laaten standhouden Je heffing Tan 15 percent van de Macassersche lywaten op lie comptoiren om de groote Oost, wainieer die direct van Maeasser of dies ressort aldaar worden aangebragt.

3 December. Wijziging van de jHicht -voorwaarden op den aanvoer van rijst.

Omtrend de conditien van de pagt op de ryst, waarby een iholheOing van vyf rd* op ieder coyang is bepaald, is goed- geTonden en verstaan om den aanbreng van ryst naar deeze hoofdplaats van de comptoiren, op de Oost en Noord-Oostkusl van Java gelegen, te aninieeren, ten einde van invloed te doen T)u op de aanhoudende duurte van dat graan zedert jaren, iie pagt vryen invoer daanran provisioneel voor een jaar toe te staan en de geregtigheid, die van de van hier uitgevoerd wtirdende ryst word geheven, voor dat jaar te laaten coUi- geeren door den pachter van de ryst markt en mitsdien te brengen onder die pacht.

3 December. Vernieuwing van het bepaalde op 10 De- cemher 1754 nopens in Krawang aangeniaakt zout.

Ako buiten observantie is geraakt het vierde artikel van het placcaat dezer regeering van den 10*" December 1754» waarby al het zout, hetwelk te Crauwang gemaakt en van tiaar herwaards langs de stranden alhier aangebragt of inge- voerd word, van alle inkomende rechten vry is verklaard, zo is goedgevonden en verstaan hetzelve te renoveeren en daarmede het agtste artikel van de conditien op de pacht van de boom te amplieeren.

258 1805. A. H. WIESe.

6 December. Maatregel ter vermindering vandeagioop contant geld.

Is goedgevonden en verstaan de hetaaling der pachtpenningen geduurende den loop van het jaar 1806 te laaten geschieden naar verkiesing der pachters in contante, zilvere of goude inuntsperien, dan wel in papieren van credit met de lopende agio, door deeze regeering by het uiteinde van elke maand voor de betaaling der argeloopene maand te bepaalen, zonder dat hierdoor echter verstaan of afgeleid zal mogen worden, dat de pachtei*s op een gelyke wyze de thol-gerechtigiieid naar verkiesing zullen mogen heiïen in contante, klinkende muntspecien of in papieren van credit met de loopende agio. zullende zy ter contrarie wel expresselyk verplicht en ge- houden weezen de pachten en thollen te blyven heflen geheel in papieren van credit, zonder eenige agio, of, voor zoverre die tot dus verre uit den aart der pachten zelve in koper geld zyn ingevorderd, ook daarhy te continueeren zonder eenige afwyking of verandering, en zulks op poene, als liy publicatie deezer regeering van den 23'" December l«soo. art. 1 is bekend gesteld.

Zie ook 25 April 180G.

6 December. Verpachting van de 9gemeene middden nan r^hel koningryk Jaccatra'* voor het jaar 1806.

De wijzigingen waren ditmaal de navolgende: Ëerslelyk : dat de betaling der pacht-penningen van alle de gemelde pachten geduurende den loop van het jaar 1806 z;iJ moeten geschieden naar verkiezing der pachters in coulante, zilver of goude muntspecien, dan wel in papieren van credit met de lopende agio, door deeze regeering by bet uiteinde van elke maand voor de betaling der afgelopen maand te bepaalen.

Ten tweeden: dat door de vooraigaande Itepaling op de betaling der |)acht-penningen niet verstaan of daaruit afgeleid

1806. A.  H    WIE8E.  239 

zal roogien worden, dat de pachters op een gelyke uyze de pacht»! naar Yeriüezing zullen mogen heffen in contante, klin- kende muntspecien of in papieren Tan credit, met de lopende 9gio. maar zy integendeel verplicht en gehouden zullen weezen ile pachten en thoUen te hlyren heffen geheel in fiapieren vau credit of, voor zo verre die tot dus verre uil den aarl Ier pachten zelve in koper geld zyn ingevordert, ook daarhy (e blyven zonder eenige afwykiug ofte verandering, eu zulks <»|) poene als by poblicatie van den 23<^< December 1800, art. t is bekend gesteld.

Ten derden: met alteratie van art. 3 der pacht-couditien rau de boom, de thol gerechtigheid van de lywaaten, die van Haca$ser en elders om de Oost alhier worden aangebragt, Ie verminderen van 15 tot op 6 percent, gelyk met het Javascli i^ewecf-

Teu vierden: dat voor het aanstaande jaar geen thol ge- leven zal worden op de van Java en Cheribon of de ressorte nn deze hoofdplaats over zee ingevoerd wordende rysl, doch tr laten standhouden de gerechtigheid op de uitgevoerd wor- 'ieode ryst; en dezelve voor dat jaar te laaten colligeeren <Ur den pachter van de ryst-markt ; en dat mitsdien de ver- pa4*hting van dit middel te gelyk en onder die pacht zal .'eschieden.

Ten vyfden : dat, vermits buiten observantie is geraakt het ^ie^de art. van het placcaat dezer regeering van den lO"" December 1754, waarby al het zout, hetwelk te Crauwang iicmaakt en van daar herwaards aangebragt of ingevoerd wordt, van alle inkomende rechten is vry verklaard, hetzelve lis nu, zoowel *als het zout, in de verdere ressorte van deze Ixioidplaats aangemaakt woidende, op nieuws by aanbreng of )ijr4»er alhier vry te verklaaren van alle gerechtigheid; en iiaarmedc het agste artikel van de conditien op de pacht van •Ie boom te amplieeren.

Ten zesden: dat tol amplialie van het IG*" artieul dercoii- *iilien op de pacht van de boom voor den aanstaande is bepaald, (lat. wanneer goedereu van ingezetenen der republiek of lu-

240 1805. A. H. WIESE.

dLsche bezittingen door vreemde scheepen worden aangebragt gedurende den oorlog, dezelven meede alleen vyt percent tliol subject zullen weezen by invoer alhier, rails de bewyzen en bescheyden van zodanige goederen het eigendom daanau duidelyk komen aan te toonen.

Ten zevenden: dat ingevolge art. 4 dezer publicatie dt* pachter van de ryst-markt in den loop van het aanstaaudi* jaar ook pachter zal zyn van de gewoone gerechtigheid (»p de van hier naar elders over zee uitgevoerd woi*dende r)s( en zulks op de conditien, voor die pacht in den jaare 17VI7 en volgende geémaneerd.

Ten agsten: dat het opbouwen van veertig visschers-woo ningen van steen met pannen gedekt, buiten de boom, vour twaalf Cheribonsche en agt en twintig Tagalsche viss<'her> by besluit dezer regeering van den 23®" November jongsl leeden bepaald zynde voor rekening van de Compagnie ti- zullen geschieden, de pachter van de vischmarkl gehouden zal zyn die wooningen in een behoorlyken staal te onderhouden en dezelve aan den pachter van het volgende jaar telkens ten zynen genoegen moeten overgeven.

-^- December. Verhoqging van 6 tot i^ stuivers van dr belusting op het branden van geslacht wordende buffels.

Deze verhooging geschiedde »op de door den keurmeester van het beestiaal bij requeste ingebragte belangens, met strikte aanbeveeling aan denzelven om, naar den teneur van hei placcaat deser regeering van den 8*" December 1801, de 'm de buffels-slachteryen ter slachting gebragt Wordende bufleK met een brand-yzer te merken en te zorgen, dat dezelven drie achtereen volgende daagen in de pajagalans ten toon gesteld worden om vervolgens en dan eerst met een contn merk te worden voorzien en hem voor de nakooming hiervan verantwoordelyk te stellen, sub poene van verlies van i\u ambt by de minste contraventie ; en den gecommitteerde toi tu over de zaken van den inlander, Engelhard, aan te ht

1805. A.  H.  WIESE.  t4l 

vpeleo om toe te zien eu te waaken, dat hieraan word vol- daan ; voorts de subsisteerende bepaalingen omtrend het slachten \m buffels in de bovenlanden te laaten in zyn geheel.

10 December. Wijziging der voorwcuirden voor de ver- jMichiing van Compagnies domeinen.

Is goedgevonden en verstaan het getal der paleles of kleine jirauwtjes, die licentie hebben om de visch van de seroos af tr baaien en aan de markt te brengen, van vyftien tot agtien te vermeerderen, onder bepaling, dat de daartoe nodige per- n)i<;sie-brievjes voortaan en dus met intrekking van het by lie publicatie van den lé*"" December 1802 nopens de ver- [xichtiDg van 's Gompagnie's domeinen alhier sub n" 5 gesta- lueerde. dat de gemelde permissie-brievjes door den pachter van de vischmarkt zouden worden' afgegeeven, alleen zullen itHK^len worden verleend door den boekhouder eu afslager van 1^ vischmarkt, echter met concurrentie van den gemelden (urhter: en hiervan de gemeente by billctten te informeeren.

10 December. Uitvoer van kaas en boler naar Engelsclte bezittingen.

Door den sabandhaar en liceutmeester overgelegt zynde •en acte van cautie, zodanig als tegenswoordig doordekoop- litJen in de Bataavsche Republiek moet worden gesteld voor .lUe uitgevoerd wordende kaas en boter, dat dezelve in geene pidatsen, onder het gebied van Groot-Brittannien of onder de niacht van deszelvs wapenen, zo binnen als buiten Europa zynde, /.uilen worden aangevoerd, onder verbeurte van de driedubbele naarde van zodanige goederen, en dat, tot verificatie, dat niet tegens de gemelde acte van cautie is gehandeld, word vereischt ••til declaratoir achtervolgeus het formulier, in dorso der voor- noemde acte geplaatst, met verzoek om gemuiiieerd te mogen wfinlen met het welbehaagen deezer regeering, door wie het

oorschreeven declaratoir of certificaat zal moeten worden verleend, zo is goedgevonden en verstaan tot het verleenen

148 1805. A. H. WIESE.

en teekeneD van die verklaringen te qualiGceeren en Ie s^e- lasten den water-ticaal, benevens den sabaudhaar en licenl- meester alhier, met bekeudstelling hunner opgemelde qualiteiten onder derzelver signatures.

13 December. Uerinnering aan de inslruclie voor de hoofdsofficieren ter zee, tweede titel, art. 24, hande- lende over de uitoefening van jttstilie aan boord.

Is goedgevonden en verstaan den commandeur en opper- equipagenieester te kennen te geeven, hoe deeze regeerinir onder het oog gekoomen is het onreedelyk gedrag van som- mige der scheepsbevelhebbers in het laaten afstraffen hunuet* scbeeps-equipagien, waaruit, behalven het misdadige, daarin geleegen, de grootste onheilen kunnen geboren worden, in- zonderheid ten opzichten der Javasche zeevarende, die ai lic:hl door het afloopen der scheepen oï vaartuigen hunne wraaklust trachten Ie boeten, zo als daarvan veele, recente voorbeelden voorhanden zyn, en hem, zo daarom, als omdat de straf alleen behoord te worden geappliceerd als een middel ter verbeterinir en niet om het wreedaartig gemoed van zommige, onmee doogende bevelhebbers te bevreedigen, te gelasten de capiteius ter zee en alle mindere, commandeereude officieren van v»ar- tnigen voor hun vertrek van hier ten serieusten de obser- vantie te recommandeeren van den tweeden titel, articul 24. van de instructie voor de hoofd-officieren ter zee, handelende over de oeiïening van justitie aan boord der scheepen, suh poene van by de minste overtreeding te zullen incurreeren de straffe, daarby bepaald.

16 December. Instructie voor de proces* en tegaai-be' wrgers van de gereformeerde diaconie te Batavia.

Art. 1. Tot de waameeming der in deezen te bepaleue verrichtingen en werkzaamheeden zullen in de maand Décenilier worden verkosen twee leeden van 'tcollegie van broederen diaconen, een uit de Compagin'e's dienaaren en de apdere

ido5. A. H. wiEdE. a4S

uil deo burgerstand, waarvan den eersten ook de waameeming vaa deezeo bydienst voor de eerste 6 maanden ofte van primo ianuary lot ultimo Juny en den tweeden de laatste 6 maanden ran primo July tot ultimo December zal opgedragen en aan- vertrouwd worden.

Art 3. By derzelver aanstelling zal broeder praeses aan ieder van hen een copy deezer memorie, waarby ten allen lyde de gemaakte alteratien en ampliatien door den scriba uil de resolulien van 'tcoUegie gevoegd zullen worden, ter band stellen, met verzoek en aanbeveelinff dezelve stiptelyk naar te komen en by voorkomende geleegen beid aan 't collegie ter resumtie voor te dragen zodanige veranderingen, als dezelve in deeze instructie nodig en noodzakelyk oordeelen zullen.

Art. 3. Het transport van deezen bydienst door den af-

uaaiiden aan den aankomenden broeder zal geschieden in de

vergadering van broederen diakenen en bestaan:

1 in de overgave der sleutels van de armbussen (welke met

nieuwe briefjes dienen voorzien te worden) en de sleutels

der bergplaatsen van overleedene, gealimenteerde en andere

aan de diacony vervallene boedels, benevens notitie daarvan ;

tf. iu het ter hand stellen van alle, onder hem berustende, nog

onvoldane quitantien, beneevens eene specificque lyst daarvan;

r. in eene aantoniug van zodanige coramissien, als op hem

door het collegie gedecerneei*d en nog niet, dan wel maar

gedeeltelyk uitgevoerd en volbragt zyn, beneevens de nodige

elucidatie ten dien sujette, met overlegging tellens van de

daartoe betrekkelyke papieren, berichten en documenten.

Van dit gedaan transport zal door den scriba ter resolutie van

dien dag een geëxtendeerde, specificque aanteekening gehouden

en daarvan extract aan de afgaande proces- en legaat-be-

iorgers en den boekhouder van 't collegie afgegeeven worden.

Art. 4. De werkzaamheedeu van proces- en legaat-bezorgers

bestaan:

r in de invordering der intressen op uitstaande capitaleii, in volgender voegen te behandelen: medio January en medio July zullen telkens door den

244 1805. A. H. WIESe.

boekhouder van dit collegie ter vergadering moeten ingre- diënt worden de lysten der verscheene in tressen van de gepasseerde 6 maanden ; deeze lysl word aan den proces- en legaat-bezorger ter hand geteld om dezelve na te reekenen en de nodige quitantien daaruit te trekken: H welk geschied zynde, worden dezelve teegens voormelde lyst door den commissiant geconfronteerd en by accoord- bevinding dan wel na gedaan redres aan den eersten mandadoor van 'tarmhuis, welke van weegens en ter verantwoording van de proces- en legaat-bezorgers de invordering der intrest-penningen, huishuuren en ge- schonkene reekeningen gedemandeerd is, ter inpalmiufr teegens quitantie afgegeeven en aan dien dienaar by verant- woording van gelden daarenteegen weeder acquit verleend : medio April en medio October zal de proces- en legaal - bezorger verplicht zyn aan het collegie by een gedetail- leerd bericht op te geeven de namen der debiteuren, welke in gebreeke gebleeven zyn hunne intressen ofte andere* schulden aan de diacony, waarvan hem de in|ialiiiinL! opgedragen is, behoorlyk te voldoen, met overlegging der quitantie om, na goedvinden en verkiezing der vergaderiui;. dezelve te stellen in handen van den procureur vau dli collegie ter gerechtelyke aanmaning, dan wel aan dezelve surcheance van betaling te verleenen, van welkedis|K>si!ie door broeder scriba behoorlyk aanteekening gehouden en extract daaiTan aan den proces- en legaat-bezorger, wien zulks incumbeert en regardeerd, en den boekhouder van 't collegie diend afgegeeven te worden; !2" in de ontvangst van de volgende gelden, als: 't 1 per mille der verkogte goederen by : den sequester van den hoogen Raad;

9 9 > Scheepenen;

» cassier » heeren Vendumeesteren:

» secretaris » 'trcdlegie van Weesmeestereii ;

» cassier der bank van leening;

» curator ad lites;

1805. A.  H.  WIESE.  J45 

welke |ieiifiinj?eii 'I ijovoegelyksl in de maand Jaiitiary

!?eJieeven kunnen worden, doch waaronilrent uiel we!

pene bepaling van lyd gemaakt kan worden, zo zulks

uiaar jaarlyks behoorlyk geschied; de emancipalie-gelden der lyfeigenen by den secretaris

van heeren Schecjienen: het de diacony competeerend 'Z, gedeelte van 't minder

rendement der onargehaalde pand-goederen by den cassier

der bank van leeuing: de gedaane collecte en gecolligeerde boete by het doen

van ondertrouw aan huis by den secretaris van bet col- legie van huwelyksche en kleine gerechtzaaken ;

de colleclens der Luthersche kerk by den proces- en legaat-bezorger van die gemeente:

de rendementen der voor reekening van de diacony door heeren vendumeesteren verk(»gte goederen by den- zelven cassier op den verval-tyd: in het invorderen der aan de diacony geschonkene re- keningen, waaromtrend dient bepaald te worden:

dat de broeder, welke zodanige reekeningen coUecleenl, dan wel aan wien dezelve ter invj^rdering door den cre- «liieur overgegeeven worden, dezelve ter vergadering van broederen diaconen produceerd om daarvan aanleekening te houden en extract der dispositie, waarvan de proces- en legaat-bezorger de invordering gedemandeerd word, aan denzelven en den boekhouder van dit coUegie af te geeven ;

de inpalming der huishuuren van de diacony tuebehoorende huizen, waarvan eene opgave door den proces- en legaat- . bezorger aan het coUegie dient gedaan te worden om daarvan almeede aanteekening te houden en extract der dispositie aan denzelven en den boekhouder van het col- legie af te geeven;

in de ontvangst der aan de diacony vermaakte Ici^aten by testament, waarvan do executeur verplicht is aan den proces- en legaat-bezorger behoorlyk 0[)gave te doen;

246 1805. A. H. WIESC.

6^ in de administratie en beheering van ten behoeve der diacony door de hooge regeering en de beide gerec*.hts- hoven gedaane confiscatien, waarvan echter de extracten en specificque lysten by 't collegie overgebragt en extract der daarop gevallene dispositie aan den Iioekhouder van het collegie dient afgegeeven te worden; 7^ in de uitschryving der nodige quitantien en de invorde- ring der verbeurde boetens by den gecombine^rden kerkenraad en 't collegie van broederen diakonen, waar- omtrend echter deeze bepaling by den kerkenraad voor- gesteld en 't collegie van broederen diakonen gemaakt dient te worden, dat de scriba's van beide collegien verplicht zullen zyn de daarvan uit te trekkene lyst in de maand February voor het gepasseerde jaar ter ver- gadering van broederen diaconeu te produceeren om daarvan aanteekening te houden en extract daarvan aan den proces- en legaat-bezorger en den boekhouder van 't collegie afgegeeven te worden, terwyl vervolgens van zodanige besluiten, waarby zommige boetens gereleveerd worden, meede extract aan den proces- en legaat-bezorger en den gemelden boekhouder dient afgegeeven te worden : 8® in het ligten der bussen op de ondervolgende plaatzen: in de Hollandsche kerk, » » binnen-Portugeesche kerk, » » buiten- • » ,

by huwelyksche en kleine gerechtszaaken,

den hogen Raad, » Scheepenen, » de weeskamer, » Boedelmeesteren, in 't heeren-logement, » » annhuis, welke ligting in de maand January door beide pix)co$- en legaat-bezorgers, geassisteerd met twee mandadoors van het armhuis, geschieden zal, na alvoorens daaromireut door de mandadoors de nodige waarschouwingen te hebben

1805. A.  H    WIESE.  %^^ 

kileii doen, zullende vervolgens hiervan Ier eei8te ver- gaderiog van broederen diaeonen deswegens moeien dienen van berichl en extract der daarop gevallene dispositie afgegeeven worden aan den boekhouder van ditcollegie; 9' in de beheering der ddor de diacony gealimenteerde armen nagelatene en aan dit fonds vervallene boedels, welke directelyk door proces en legaat-bezorgers, dan wel hunnentweegen door den eersten mandadoor van *t arrohuis worden geïnventariseerd, zo veel mogelyk ver. zegeld, in 't armbuis geborgen en eens in 't jaar, gewoonlyk en gevoegelykst in de maand December, publicq ge- venduceerd ; io"" in de afbetaling van alle, door de vergadering van broe- deren diaconen geapprobeerde en ten bewyze daarvan door den praeses gefiatteerde reekeningen. Art. 5. De administratie van den proces- en legaat-bezorger nl in volgender voegen verantwoord en nagegaan worden: '' iu de eerste vergadering van elke maand zal proces- en legaat-bezorger verplicht zyn over te leggen dan wel, dezelve uithoofde van indispositie ofte andere wettige verhinde- ringen niet bywoonende, binnen zenden desselvs reökening- courant van de ge|)asseerde maand, waarby zal worden geobserveerd :

a. om daarby in drie colommen bekend te stellen de ontvangst en uitgaav van zilver, koper en papier van credit; h. om daarby genomereerd te annexeeren alle door hem

afbetaalde reekeningen; r. almeede daarby te voegen de erlangde bewyzen van zodanige perzoonen, welke gelden voor de diacony in- gepalmd en g'administreerd en aan hem verantwoord hebben ;

NB. deeze voorgeslagene schikking en methode door de vergadering g'approbeerd wordende, zullen de daarin voornamentlyk betrokkene, onder te meidene per- zoonen uit naam van 'j^coUegie by extract uit

248 1805. A. H. WIESE.

haare resoluli^n tol hel verleenen van zodanig»' certificaten vriendelykst verzogt worden, als: de secretaris van den hogen Raad, » » » Scheepenen,

» curator ad liles, » cassier van vendumeesteren. » » der bank van leening, » secretaris van huwelyksche en kleine ir» -

rechtszaaken, » secretaris van de weeskamer, » kerkenraad der Luthersche gemeente, dan wel derzelven proces- en iegaat-bezorgfr 2® dezelve zal verplicht zyn, by het indienen zyner reek<'- ning, het meerdere saldo boven de rd* ISOO op quitniihi^ te verantwoorden; 3** deeze reekening, benevens de daartoe gehorende bylaagen, zullen, na gehouden aanteekening daarvan, aan den iiork- houder van dit collegie worden afgegeeven: 4® de gemelde boekhouder zal verplicht, goqualificeei*d en geordonneerd worden eene contra-reekening van den pn^rrs en legaat-bezorger in colommen van zilver (^n kopergebl !• houden en denzelven nominatim daarby te debiteer«»n : a, voor de ingediende lyst der 6 maanden intressen. A. » » geschonkene reekeiiingen, c. » n maandelyks verscheene huishuur, rf. » » ingediende lyslen der verbeur-boetens, c. » het gelichte uit de busschen volgens inge<lion<l

bericht, f. voor de overige ontfangene gelden blykens aan de in gediende reekening g'annexeerde certificaten: daarenteegen die reekening weder te crediteeren:

a. voor de aan den procureur ter gerechterlyke in- vordering afgegeevene reekeningen,

b, voor zodanige geschonkene reekeningen en an«le' r, waarvan de debiteur niet te vinden dan weJ !••! de voldoening onvermogend is, volgens erlani:*!

1805. A.  H.  WIESE.  249 

qualifiralie hy exU*acl nil de resolulien van hroe- deren diaconen, V. voor zodanige boetens, waarvan de gecondemncerdeiis by resolulien van broederen diaconen gereleveerd zyn, wanneer dezelve bereeds aan Avu proces- en legïiat-bezorger ter invordering overgegeeven zyn,

d. voor de aan de reekening geannexeenle quitanlien, zowel van den broeder groot-cassier, als van par- ticulieren,

e. voor de aan zynen vervanger overgegevene en ver- antwoonle quilantien;

welke reekening onder uUimo Juny gesloten en met primo July weeder wordt vervangen, eene andere geformeerd, de eerste voor medio Aiigushis en de tweede voor medio Fehruary ter vergade- ring van broederen diaconen zal moeten worden ingediend om, ingevalle van achlerslal, zulks te kunnen nagaan en recouvreeren en by liqiiidalie daarenteegen een bewys van acquit in comnumi forma van weegens diaconen aan hunnen proces- en legaal-bezorger verleend te kunnen worden. Iiy overlyden van den proces- en legaat-bezorger in functie zal de mede proces- en legaal-bezorger verplicht zyn zich by (lesselvs boedels-redderaars te adresseeren ter erlanging der in den boedel gevomlen wordende [lajueren, effecten en gelden van de diacony en van hun requireeren uit de door den overleedene gehoudene aanteekeningen op te geeven, welke gelden dcnzelveu zedert zyn laatste reeke- ning-couranl nog ontvangen, dan w^el uitgegeeven beeft, welke ontvangene papieren en aanteekeningen ter ver- gadering van broederen diaconen geproduceerd, daarvan pertinente aanfeekening gehouden en dezelve vervolgens aan den boekhouder van dit collcgie afgegeeven zullen worden, terwyl in dit geval dezelve verplicht zyn zal de gehoudene conlra-reekenin^ binnen den lyd van een maand na hel sterfgeval volgens de ontvangene [mpieren

250 1805. A. H. WIESE.

en aanteekeningen af te sluiten en aan den praeses van diaconen over te geeven, ten einde deswegens vergadering te kunnen laten beleggen en zodanige niaatreegelen te neemen, waardoor alle de fouten, tekortkomingen, schaa- den& en onaangenaanibeeden geprevenieerd en voorgekomen worden.

17 December. Oprichlitig van een corps pionniers.

De bedoeling met dit corps was «langs eenen korteren en min kostbaaren weg lol eene betere executie van zodanige werken te geraken, tot welke thans coelies gebruikt worden^*.

De instructie voor den commandant der pionniers luidt als volgt:

Art. 1. De compagnie zal georganiseerd zyn op den voet, als by besluit der boge regeering dd. 1 November 1805 is bepaald, namentlyk :

1 commandant, capitein,

1 lieutenant,

1 extra ordinair lieutenant,

1 seif[eant major,

2 sergeanten,

5 corporaals (slaven), 118 gemeenen (slaven),

2 tamboers (slaven). 131 koppen.

Art. %. Zal de commandant provisioneel geen ander werk ter executie mogen brengen, dan hem by resolutie hunner hoog Edelheedens of order van den heer Gouverneur Generaal zal worden opgedragen.

Art. 3. Zal de chef der genie eens in de maand en wel den eersten Zondag van de maand bet cor|is inspecteeren, zullende by deeze gelegenheid de compagnie uitrukken en door den commandant of by absentie door den oudsten oflBcier hem, chef, een maandelyks rapport ter hand gesteld moeten

1805. A. H. WIESE. 251

worden, zo van de sterkte, als van het voorgevallene en de [tiaals gehad hebbende veranderingen by bet corps en zal liy. chef, van zyne bevinding aan den beer Gouverneur Generaal moeten rapport doen.

Art. 4. De chef der genie inspecteerd alle werken, die door de pionniers gemaakt worden,' en doet van zyne bevinding (ten heer Gouverneur Generaal almeede rapport, zynde voor het overige de compagnie en officieren geheel gesubmitteerd aan de orders van deszelvs commandant.

Art. 5. Zal de commandant der pionniers moeten zorg draagen, dat de militaire discipline en goede order in den striksten zin by zyn compagnie, zo spoedig mogelyk, worden ingevoerd.

Art. 6. Zal hy commandant gehouden zyn zyne man- schappen te bekwaamen tot den dienst van handlangers by de artillerie.

Art. 7. Zal hy een exact journaal moeten houden van alle werken, welke door de comp^ pionniers worden geëxecu- teerd, met bepaling van den tyd, wanneer daarmeede is begonnen en zulks afgedaan, en welke materialen hiertoe verbruikt zyn en van waar die zyn ontvangen.

Art. 8. Alle weeken zal hy eene korte sterkte der com- pagnie en een kort verslag van zyne werkzaamheden en vorderingen den heer Gouverneur Generaal ter hand stellen.

Art. 9. Alle maanden zal hy aan den beer Gouverneur Generaal een generaal rapport ter hand stellen van het voorgevallene en den toestand der aan zyn opzigt toever- trouwde werken en gebruikte goederen.

Art. 10. Alle eischen wegens materialen zullen schriftelyk geschieden en, na door den heer Gouverneur Generaal goed- gekeurd te zp, ter leekening aan den heer directeur gene- raal aangeboden worden.

Art. U. Alle zes maanden zal hy eene couduite-lyst indienen.

Ari. 1 3. Er zal, zo min mogelyk, op Zondag gewerkt worden.

Art 13. De chef is gehouden een pionnier te doen kleeden

25*2 1805. A. H. WIESE.

en arineeren na een geschikte wyze voor den dienst on denzelve aan zyn hoog Edelheid ter goed- oï afkeuring |ire- senleeren.

Art. 14. Deeze articiilen en die nog in der lyd voor den goeden dienst als nodig geoordeeld mogten worden* is Iry gehouden stiptelyk en getrouw na te koomen.

17 December. Bepaling dat jaarlijks, gedurende de WMmousmi, aan elk der Compagnies slaven in hei ambaclUS'hmrtier Ie Batavia zouden worden verstrekt een pond koffij 'smaands en een ^soopje' arak f ter dag, het laatste bij nat weder.

Zulks geschiedde, «vermits men hel goed effect deeser ver- strekkinge in de voorige kwaade moussou voor het behoud der lyfeigenen ten genoegen h^eft ondervonden".

20 December. Regeling van zekere inkomst van den secretaris van het collegie van Hcemraden.

Om de hillvkhcid der zaak is goedgevonden en verslaan Ie hepalen, dal de secrelaris van hel voornoemde collegie voor hel ontvangen van hel ^'^ percenl, geheven wordende van dr gelaxeerde waanle der huisen, Ihuinen en erven huilen de slad, henedens de hinnenposlen, uil het zuiver provenu daarvan zal gniiielen vyf percenl, evenals dil door denzelven is gcnoolen geweesl, lydens de gemelde belasting op ' ^ percenl is bepaald geweesl.

30 December. Voorschrift nopens houtvlotten.

De kasleels opper-kooplieden Ie kennen gegeeven hebbende, dal de wyze, waarop de afscheep der houtwerken in dit jaar van Java, in vlotien Ie zaanien gesteld, behandeld is, namenllyk mei sluiting, Ie profereeren is boven de bereekening der vlotten by cubiek voelen, zo is goedgevonden en verstaan hiervan deeze aauteekeuing te houden en de ministers van

1805—1806. A. H- WIESE. 265

Ja?a en den Gheribons resident aan te schryven daarmede <>|i den aangegeeven voet voor den aanstaande te continueeren ; mdere den commandeur en opper-equipagemeester, Zacharias Tan Hek, te gelasten voortaan de meetiiigen der vlotten te exruseeren en alleen van ampel bericht te dienen, zo aan den lieer directeur geuei-aal, als aan de op per-kooplieden van het kasteel, omtrend • de deugdelykheid van de constructie der- /.elven en of iedere sluiting geene nie<»i*dere houtwerken heeft iogehooden, als daaiTOor is aangeschreeven, ten einde by het opmaaken der bevindingen te kunnen dienen ter verdere dispositie van deeze regeering. Zie ook 28 Januarij 1806:

7 Januarg. Waarschmving voor vahche brieven vancrediel.

Nademaal de hooge regeering deezer landen met de uiterste untstigling en ergernis heeft ontwaard, dat sommige baatzugtige fu vuilgewin zoekende perzopiieii, in weerwil van de by publicalien van den 29*" July 1783, 29 Juny en 25 September 1784, -|r ^^y 1'^^^ ®" ^ -^"^y ^'^^^ bedreigde strafoeflening aan de autheurs van het vervalschen van credit-brieven, en ongeacht de gestelde praemien ter ontdekking en aangeeving van die baatzuchtigen, daarin steeds van boos tot erger over- laande, niet geschroomd hebben om dezelfde zoort credit- brieven, als op den 30»° Oclober 1801 ter waarde van 1000 rvksdaalders gedrukt en met 's Compagnies stempels voorzien n n, zo in de Nederduitsche als Maleidsche taal na te drukken, maar onder dezelve ook te stellen de voorschreeven stempels Miei het jaargetal van 1801, zo meede de onder 's Compagnies ireds roulleerende credit-brieven staande signaturen, zo van Jen toeumaligen heer directeur generaal en presenten heer Gouverneur Generaal, Albertus Heuricus Wiese, als van de lieeren Raaden ordinair, Willem Vinccmt Helvetius van Hienisdyk eu Comelis Adrianus Canter Visscher, item van wylen de

SJ

254 1606. A. H. WIESC.

opper-kooplieden Schouwmau en Karssebooni na te bootseu en onder deeze valsclie credit-brieveu te stellen» invoegen bereeds eenige daarvan zyn ontdekt en wel van de nummers 22, 25, en 124 voorzien, en deeze valsche credit-brieven. die, niet alleen by exacte visitatie aan de meeste letters, maar wel voornamentlyk kenbaar zyn, dat daartoe schryf-inkt iu steede van druk-inkt gebezigt is; dat het lofwerk, hetwelk boven het certiflcaat staat, geheel in den anderen gevloeid is; dat de signature van den heere Gouverneur Generaal voor- meld, welke by de echte credit-brieven digt onder het woord geziefi staat, daar onder op eenige afstand te vinden is; dat by den voornaam Adrianus vaneden heer Raad ordinair Canler Visscher by abreviatie daar agter, insteede van de agterste letter S, by de agterhaalde valsche credit-brieven de letter E gesteld is; dat by het certificaat zelve, insteede van hy de Oos(-Indiscbe Compagnie, te vinden is hy de Oost-Indische Compagnie; en daar dit bedryf niet alleen strekt tot groot nadeel der goede gemeente, maar wel inzonderheid in zich bevat eene verre gaande misdaad van publieke falsiteii, waar- teegen door gepaste maatregelen behoord te worden voor- zien;— zo is uit dien hoofde, op den 7^ deezer mannd in Raade van Indiê goedgevonden en verstaan alle en een iegelyk door publicatie en aflixie van billetteu, mitsgaders door bek- kenslag op de bazaars, zo hier, als in de bovenlanden, van dit bedrog te adverteeren en te waarschou wen, zo als geschied by deezen, op dat een ieder door oplettend en waakzaamheid zich kan waglen voor schade.

En, ten einde de Bataviasche gemeente meer bekend te niaaken met het gedagte verschil, de voornoemde valsche credit-brieven een maand lang ter visie voor een ieder te laaten legden in de bank van leenUig, des morgens van a^rt tot elf uuren, de Satur- en Zondagen alleen uitgezonden!, ingaande met medio dezer maand.

Teevens word op het scherpste verboden de voorschreeve credit-brieven op eenigerly wyze uit te geeven of verder ie doen circuleefen en daarenteegen wel expresselyk bevideu.

leoe. A H. wiESE. asK

dat de geenen, door wien zodanige valsche credit-brieren moflrten zyn ontvangen, dezelven moeten overgeeven aan den tifBcier van justitie, onder wiens jurisdictie zysorteereu, die dezelven zollen moeten aanhouden en vervolgens, zo nauw- keurig mogelyk, moeten onderzoek doen, van wien zodanige valsche ercdit-brieven afkomstig zyn, ter verdere ontdekking der schuldigen aan deezen misdaad.

Wordende de respective officieren van justitie ten over- vloede op het allernadrukkelykste gerecommandeerd en geordon- neerd met de meest moogelykste activiteit te inquireeren en recherche te doen na de daders, die zich aan de voqrschreeven falsiteil hebben schuldig gemaakt, dan wel in 't vervolg S4huldig zouden mogen maken, mitsgadeis by ontdekking en achlerhalii^ teegen dezelve naar de uiterste gestrengheid der wetten tot de poenaliteiten, daarby bepaald, te proce- deeren.

Terwyl aan de geene, die de daders of die een gelyke falsiteit of vervalsching mogten pleegen, zullen ohtdekken en :ianwyzen, zodanig, dat dezelvu in handen van de justitie ge- niaken en van het fait kunnen worden overtuigd, beloofd word een praemie van een duizend zilvere gecartelde ducatons, zullende de naam van den aanbrenger, des begeerende, worden geseereteerd.; en, terwyl tegens den Chinees, Sie lock, ten regten Oey Tocksieng, zoo door zyne aufugie, als voor afgegaane inditien, meer dan eene presumtie ontslaan is van zich aan dat fait te hebben schuldig gemaakt, werd in het byzonder deeze praemie uitgeloofd aan de geenen, wie denzelven in handen der justitie zal komen over te leeveren.

En zal deezen worden gepubliceerd en, behalven in het Neederduitsch, ook in de Maleidsche en Chineeze taaien worden geaffigeerd ter plaatze, waar men gewoon is publicatien en atSxien te doen. •

Tevens besloot de Indische Regering de Heeren XV1I"'*° »te verzoeken in Nederland eenige riemen aller best papier te laten

2Bé 1806. A. H. WIESË.

aanmaken en in helzelye te laten brengen het merkteken van de

Vuaar de modellen, die daarvan door wylen den gewee/eu groot-kassier Welgevare geformeerd en hun wel Edele hoog Achtbare by missive dezer regeering van den 29*" Mei 1789 aangeboden zyn, dan wel zodanige andere, als hoo|xsi dezelven zullen oordeeleu ter bereiking van het in dezen ge- buteerd oogmerk geschikt Ie weezen, om, wanneer dit papier alhier zal zyn aangebmgt, tot een nieuwe uitgave over te gaan, insteede van het papiere geld, hetwelk thans in circulatie is'\

Op 14 Januari] 1806 werd ter zake nader gepubliceenl Nademaal, zedert de ontdekking, dat van s Compagnii^ roullerende credit-brieven zyn nagemaakt en voor valsi^i erkend de by publicatie van den 7*° deezer vermelde nummers van die ter gestelde waarde van ryksdaalders 1000, norli onder het oog der hooge regering deezer landen gekomen is, dat ook van die ter gestelde waarde van een ryksdaaldei . onder dato 17 Augustus 1802 in circulatie gebracht, zyn nagemaakt en als zodanig byzonder kenbaar zyn: 1^ door dien de streepen, die de zyranden aitmaaken, de

bovenste dwars-streep voorby loopen, daar die der echle

ter rechter zyde met de bovenste streep gelyk staat en

ter linker zyde iets korter is; 2" dewyl de streep agter ryksdaalders 1 veel dikker is, als

die der echte en met schryf-inkt schynt gedrukt te zvn : 3" dat op de tweede regel voor het woordje by, insteedf

van een B, een H gebruikt is: 4" dat op de derde regel voor het woord stuivers, insli^eiie

van een S, een f gebeezigd is; •ö° dewyl bet zegel onder de handleekening van den heer

Raad extra ordinaii'. Wouter Hendrik van Ysseldyk, die

slegt nagemaakt is, met schryf-inkt gedrukt en ook iels

kleinder is als dat der echte; 6^ dat de G van de voornaam der handleekening van (■.

Drost puntig in plaats van rond is:

1806. A,  H.  WiEÖÊ.  257 

7^ dat de haodteekening Tan 6. P. T. van Rossuni mei die der echte differeert, zo wel in de T, die veel gelykheid heeft met een S, als in de krul, die aan de M vast is; voorts over het geheel aan de inegalileit der druklelters, de bleekheid der inkt en eindelyk aan het papier zelven, waar van de randen glad afgesueeden zyn. Wordende insgelyks op het sterkste geiulerdiceerd en ver- boden de voormelde valschc credit-brieven op eenigerly wyzen lilt te geeven en verder te doen circuleeren en daarenleegen ►-xpresselyk bevolen, dat die geenen, door wieii zodanige valsche <Tedit' brieven zyn ontvangen, dezelven zullen inoeleu over- ^eeven aan den oflicier van justitie, onder wiens jurisdictie zy sorteeren, aan wien zy zich ook in cas van twylleiing over de echt- of vs^Isheid der in handen hebbende credit- hrieven zoUen moeten adresseeren om daarover te oordeelen, en die in dat geval, wanneer zy de vertoonde creJit-brieven Uvinden valsch te weezen, dezelven zullen moeten aanhouden -n vervolgens, zo nauwkeurig mogelyk, onderzoek doen, van ^Tien zodanige valsche credit-brieven afkomstig zyn, ter verdere ^'ntdekking der schuldige aan deezen misdaad.

Ed worden de respective ollicieren van justitie nader o]> liet nadrukkelykst gerecommandeerd en geordonneerd met «Ie meest moogelyke activiteit te inquireeren naar de daders, 'lie zich aan de voorschreeven falsiteit hebben schuldig gemaakt, dan wel in het vervolg schuldig zouden moogen maken, mi ts- «^nders by ontdekking im achterliaaling teegon dezelve naar de uiterste gestrengheid der wetten tot de poenaliteiten, daarby bepaald, te procedeeren.

Terwyl aan de geene, die de daders, of die eene gelyke f tisiteil of vervalsching mogten pleegen, zullen ontdekken en aan- wyzen, zodanig, dat dezelve in banden van de justitie geraaken ril van het fait kunnen worden overtuigd, belooid word een {«nieaiie van een duizend zilvere gecartclde ducatons, zullende •ie naam van den aanbrenger, des begeerende, worden ge- secreteerd.

En zal deezen worden gepubliceerd en, zo wel in de Neder-

rL4JLA.AT-BOM DEEL XIT. 17

558 lÖOe. A. H. WIEÖË.

duitsche, als in de gewoone inlandsche taaien worden geaffigeenl ter plaatse, waar zulks gekruikelyk.

Veertien dagen later, op den 28*" Januarlj 1806, wenl nog bekend gemaakt: «dal de valsche credit-brieven, insteede van ter visie te leggen in de bank van leening, een roaaiid lang zullen kunnen worden bezichtigd ten comptoire van den secretaris van den hogen Raad van justitie van Nederlaudsch- Indien binnen deze stad, op zodanige daagen en uuren, als by de publicatie staan beschreeven".

Eindelyk werd op 2 Mei 1806 medegedeeld: Nademaal zedert de uitloving eener premie van een duizeuil zUvere gekartelde ducatons by publicatie van den 14"^" January van dit jaar 1806 aan den geenen, die de daders, schuldig aan het namaken en uitgeveu van nagemaakte credit-brieven van rd* 1000, zullen ontdekken en aanwyzen, zodanig, dat de- zelve in handen van de justitie geraken en van het fait kunntMi worden overtuigt, op voordragt van den hoogen Raad van justitie van Nederlandsch-Indien almeede is goedgevonden deeze uitgeloofde premie in het byzcmder te stellen en uit te looven voor den geenen, welke den fugativen en als mede- plichtig aan het maken van valsche credit-brieven van duizend ryksdaalders beschuldigden Chinees, Gang Bandang, aaowy- zing komt te doen, zodanig, dat dezelve levendig in handen der justitie geraake, met belofte, dat des aanbrengers naam. zulks begeerende, zal worden gesecreteerd ; en zal hiervan een ieder, zoowel by publicatie, als aifixie deezes in de Nederlandse!) f en de gewoone inlandsche taaien, ter plaatse gebruikelyk. werden geinformeert. ^

17 Jnnuarij. Verstrekking van opium aan eenige Preanyer Regenten.

Als eene merkwaardige bijdrage tot de zienswijze der toenmalige Regering wordt het volgende ingelast:

lÓOe. A. H. WIESÊ. 259

Is goedgeTonden en verstaan de regenten van Tjiandjoer, (j-awang, Sumadang en Bandong en den provisioneel regent van Praccamoenljang ieder te laten gerieven met een kist Levanlsche en een halve kist Patnasche aniphioen, dan wel twee kisten Levantsche en een kist Patnasche, naar verkiesing, legens de pryzen, welke gemelde amphioen door den anderen op de eerste te houden vendutie van dat heulsap zal ren- deeren.

17 Januarij. Prijs-verhooging van de koffij, verkrijgbaar in den kleinen winkel te Batavia.

Om bet misbruik tegen te gaan, hetwelk word gemaakt van den verkoop van koffy uit de kleine winkel aan de in- gezetenen tegens de oude prys van rd^ 15 de pikol, is goed- frevonden en verstaan den gemelden verkoop temporair te laten geschieden voor den prys van 18 Spaansche matten per l'ikol, zoals door de alhier ten handel koomende vreemdelingen 'laarvoor word betaald.

Op den 18*"° Pebruarij werd nader bepaald de bewuste koflij «voor de christenen weder te brengen op den vorigen voet, docb voor de Chineezen en inlanders te .laten con- form de gemaakte bepaling, en daar en boven vast te stellen, dat de verkoop by niet meer als tien ponden tevens zal mogen geschieden, met last aan den klein winke- lier om te zorgen, dat deeze schikking niet worde gechi- deerd en, bemerkende, dat daarvan niisl)ruik word gemaakt, 'Tiderwyid van zyne bevinding rapport te doen aan den heer directeur generaal".

17 Januari]. Eed-formulier voor den keurmeesler van hel beesiiaal.

Ik beloove en zweer het Bataavsche volk, den Aziatisclien Kaad, mitsgaders den heer (louveriieur Generaal en de Kaden

260 180e. A. H. WIESÊ.

van Indié, als ook den magistraat dezer steede, gebouw en getrouw te zyn; dat ik myn ambt als keurmeester punc- tueelyk agter volgen en nakomen zal na den teneur van de placaten, by de hoge regeering dezer landen successive geêmaneerd, mitsgaders my verder in deze niyne bediening na myn beste verstand en wetenschap zal gedragen, zodanig een eerlyk man toestaat en betaamt.

17 Januarij. Toekenniug eener toelage aan den .stads- chirurgijn te Batavia.

Is goedgevonden eu verstaan, met instandhouding van het aan denzelven by besluit dezer regeering van den 16^° Au- gustus anno passaio toegelegde vaste tractement en de verdere daarby gemaakte bepalingen op het stuk zyner inkomsten, hem, tot suppletie van zyn in de presente duure tyden te zeer bekrompen bestaan, provisioneel en tot nader over de tractempnten in het generaal zal zyn gedisponeerd, weder, gelyk voor heen, te laten genieten rd' 3,12 voor het leggen van het eerste verband der gekwetsten en eene jaarlyksche toe- lage van rd* 200 als stads-cliirurgyn daarenboven, te voldoen en te betalen uil de stads middelen.

Zie ook 29 Maart 1808.

21 Januarij. Prijs- verhooging van arak.

De gezamentlyke arak-branders by requeste te kennen ge- geven hebbende, dat zy door de tegenswoordige, voorbeeldeloose en meer en meer toencemende duurte van alle levensmiddelen en andere behoeftens, als de ryst, het koper en de siroop, alle artikelen, voor de arak-brander^'en hoogst benodigt, zig in de uiterste nood gebragt vinden, hoedanig hunne respeclive araks-branderyen in dien staat te onderhouden, als wel werd vereischt, met verzoek, dat het deze regeering uit dien hoofde mogt behagen de supplianten tot tegemoetkoming in hunnen deerniswaardigen st^at toe te leggen rd' 90 in sleede van de hun gevalideerd wordende rd* 60 voor de legger arak*

1806 A. H. WIESE. 261

eerste zoort, en rd* 60 in sleede van rd* 40 voor de tv^eede zoort, waarvan de leggers de Compagnie zyu toebehoorende, om (Jaardoor in staat te worden gesteld in dezen tyd hunne bran- deryen te kannen maincteueeren en werkzaam doen zyn; mits- gaders, dat mag worden bepaald, dat van elke arak-brandery of van de gezamentlyke arak-branders zoveel arak voor de G>rnpagnie maandelyks werd genomen, als de benodigheid vereischl, en niet van de eene meer en van de andere minder, Zit als wel heeft plaats gevonden. Zo is om de waarheid van de door de supplianten geallegeerde duurte der genoemde drie articulen goedgevonden en verstaan geduurende de zes eerste maanden van dit loopende jaar een prysverlioging voor de arak toe te staan, welke door hun aan de Compagnie fft?leeverd word, van rd' 75 in steede van rd» 60 voor de legger arak, eerste zoort, en rd* 50 in plaats van rd» 40 voor de I^ger arak, tweede soort ; voorts ten aanzien van de door «Ie supplianten by het voorschreeven request gedane in- stantie om begunstigd te mogen worden met eene reguliere 111 tandelyksche leverantie, zonder dat de een boven den andere word gefavoriseerd, te noleeren, dat de heer directeur gene- raal de nodige orders heeft gesteld om hun het effect hiervan te doen genieten.

Op 21 Maart 1806 heeft nog eene verhooging plaats gehad en wel lot 85 rijksdaalders voor de eerste en 55 rijksdaalders vm>r de tweede soort, welke op. den 16'"'" September 1806 v»^or een half jaar bestendigd is.

Zie ook 14 October 1806.

l^ Jaiiuarij. Verbod tegen het vervoeren van sterke dranken binnen de grenzen van het kampement WeU tevreden.

Om het misbruik tegen te gaan, dal van de passape door iie' voormelde campement met den opgemelden sterken drank word gemaakt en onder allerley frivoole voorwendzelen word

262 1806. A. H. WfESE

gezocht om daarvan debiet aan de militairen te doen, is goedgevonden en verstaan het rondloopen met arak of andere sterke dranken binnen de limieten van het campement Wel* tevreede by billetten aan een ieder op corporeele straiïe te verbieden, en te bepalen, dat de voor de bazaar van Welte- vreede en M^ Cornelis geschikte arak en andere sterke dranken naar derwaards zullen kunnen worden vervoerd langs den weg van Goenoeng Sarie of den grooten Zuiderweg, dan wel over de bazaar van het landgoed Tanna Abang, agter om het cam- pement Weltevreede, dog niet langs den weg, lopende van de groote sluis by het buiten-hospitaal tot aan de Zuiderweg, welke daarvan wel expresselyk word uitgezonderd.

24 Januarij. Maatregelen in het belang van de Jaka- trasche en Preanger bavetilanden.

Is goedgevonden en verstaan:

1^ tot ampliatie der subsisteerenclc order, dat ieder huisgezin verplicht zal weezen 1000 koffyboomen te onderhouden, te bepalen om dezelve door eene jaarlyksche aanplanting van 125 boomtjes te vermeerderen en dat daarentegen een evenredig getal oude boomen zal worden afgeschreeven. ten einde de recolte hierdoor op een vaster en ger^elder voet zal kunnen worden gebracht en gehouden, alzo dit getal in acht jaren de bepaalde hoeveelheid van 10<)0 boomen zal komen uit te maken, daar de coiïylioom vooral in de laage landen zelve langer vruchtl)aar hlyft. en om op die wyse dus altoos 750 vruchtgeevende boomen voor ieder huisgezin te hebben en op een ge- regelden inzaam te kunnen reekenen;

2® wyl de vroegtydige afvoer van de coffy by ondervinding meestal gezien is schadelyk te weezen, door dien veele vruchten verlooren raaken, dezelve eerst in de maand July een begin te laten neemen, als zynde de meeste pluktyd alsdan voorby, waardoor den gemeenen man tyd tbt eenen behoorlyken inzaam en droging wordl gi- geeven;

1806. A    H    WIESE.  263 

\

'i^ om de verdere distantie van het pakhuis op Buitenzorg tol den ontvangst der coffy van Tjanjoer en dit voor de gemeene man aller drukkendst is, daar zommige 18 en meerder daagen nodig hebben om die af te brengen, veelen geen buffel ryk zyn en een man niet meerder dan een quart bergsche pikol of 55 72 pond in eens kan afdragen, voor welke zwaare arbeid hy niet meerder dan een ryksdaalder ontvangt en dierhalven, koelie-werk doende, veel meerder zoude kunnen, verdienen, hetgeen bovendien voor de attentie, die hy verplicht is op zyne Ihnin te slaan, van geen voordeeligen invloed kan zyn, en mitsdien om Ie beletten, dat de coffyboonen niet ver- looren raaken, die de yverloose Javaan veel liever in de rivier werpt of in de thuinen zelfs begraaft, dan die naar Buitenzorg af te dragen, voor reekening van de Compagnie in deUjoetaks Tjie Heulang, Soecaradja en in de hoofdnegory Tjiandjoer kleine pakhuisen te laten ex- frueren, waarin de gezamelde en wel gedroogde coffy tegens directe betaling, echter met decortatie van biliyke vracht- geiden, geêvenreedigt naar de distantie van het pakhuis te Buitenzorg, zal kunnen worden afgeleverd, met in- structie aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander in de bovenlanden om tegens alle knevelaryen van den gemeenen man, die tot elusie dezer order zouden kunnen worden gepractizeerd, zorgvuldig te waken ;

• op het geavanceerde, dat van de activiteit der opzienders het welslagen der coffy-cultuure en de vermeerdering der inzaamen voor het grootste gedeelte afhangt en men dierbalven op dit zo aangeleegen stuk geen attentie ge- noeg kan vestigen: dat in het regentschap Tjiandjoer zich vier opzienders bevinden, waaronder twee voor die fati- gante diensten door hunnen zwakken en ziekelyken toe- stand compleet ongeschikt zyn; en vermits de adipally van Tjiandjoer verzogt heeft, dat in zyn regentschap niet meer dan twee opzienders mogten worden aangehouden,

264 1806. A. H. WIESE.

de werkzaamheden in dat regentschap te laten verdeden onder twee opzienders, als voor het gedagte regentschap voldoende geoordeelt zynde; 5® op het verklaarde, dat de regenten over hel algemeen verzoek hebben gedaan om vermindering van het gelal opzienders, te ontslaan drie opzienders en tot hunne vorige betrekkingen te doen terugtreeden, onder notitie, dat het getal opzienders na deze deminulie nog zal be- staan in dertien, waai-van worden geémployeerd : een op Buitenzorg, twee op Tjiandjoer, » Bandong, »» » Praccamoentjang, y » Sumadang, een « Crauwang,

  n    Tangerang, 

» » Tjikauw,

^ Karang Sawang, behalven de commandant van Buitenzorg, welke de in de pakbuisen aldaar geleeverd wordende kofl'y betaald; 6^ op het voorgedragen verzoek der regenten, dat de liy besluit van den ,''^,^,'.^!X/ 1805 geapprobeerdeveranderiiig nopens bet belaalen van rd** 700, zilver munt, voor zoge- naamde zapoe of verstrekkingen in natura en :i40 nh voor inkoop van paarden aan ieder opziender 'sjaars weder mogt worden injretrokken en de verstrekkingen wederom op den ouden voet gebragt, de regenten., mei intrekking van bet beshiit dezer regeering van den !;> ' February anno passjilo, te excuseeren van de hun daarli\ ojigelegde belalingen 'sjaars aan de opzienders van rd** 700 voor zogenaamde zagoe of verstrekkingen ii) natura on rd' 240 voor den inkoop van paarden en daar- entegen weder op den ouden voet te introduceeren iK verstrekkingen van levensmiddelen, enz. door de regenten aan de opzienders, naar volgens de inrichtingeD van dt^ geweezen boog Edele beeren Commissarissen Generaal,

1806. A. H. WIESE. 26K

omscbreeven by de daarran zynde tabellen der inkomsten Tan de respective opzienders;

7° op het betoogde, dat de door deze regeering in dato 15 « Febniary anno passaio bepaalde verhooging van 3 lot 20 stiÜTers per pikol, ten behoeven van de opzienders van Tjiandjoer, voor den regent te drukkend is en een der reed<3nen uitmaakt, dat zyne schulden in dit jaar wederom zyn vermeerderd ; dog egler het belang van de opzienders aan de coffy-cultuure diend verbonden te zyn en dat hunne inkomsten by een vermeerderde leverantie komen te stygen, de opzienders van Tjiandjoer, in sleede vao twintig, twaalf stuivers, zilver geld, voor ieder bergsche picol voortaan te doen genieten, hetgeen, door dien het getal der opzienders van vier tot twee verminderd is geworden, een toereikend middel van bestaan voor hen zal komen uit te maken en haar tot de uitbreiding der cultuuré aaimoedigen;

8" op het aangehaalde, dat de armoedige gesteldheid, waarin de regenten zich bevinden, een poinct is, dat veel attentie verdiend, ei dal zy door het vermeerderen van haar schulden jaarlyks onverschillig en yverloos zouden worden, hetgeen van te schadelyken invloed op de coffy-cultuure zyn moet, mitsgaders dat, hoezeer, om die reedenen de regenten van het betaalen der intressen in het gepasseerde jaar zyn gelibereert, dat echter niet voldoende is, te lilyven afwagten de door de commissie ad hoc toef^^ezegde, verdere, nuttige en dienstige middelen, nader by haar rapport aan de hand te geeven;

9* d« onkosten, die op de koffy vallen, en de lielaaling van di dienaaren, zowel aan het commissariaat, als anderzinfs alhier verbonden, insteede van in zilver geld. zoals tol ru toe beeft plaats gevonden, te laaien geschieden in «Ie bovenlanden in koper geld en in de benedenlanden in fapieren van credit;

10** imtrend de heffing van 30 stuivers voor ieder huisgezin, nsteede van de voorheen geleeverde indigo en catloene

266 1806. A. H. WIESÊ.

gaarens, de toegezegde, nadere voorstellen van de commissie daaromlrend te bly ven inwachten alvorens eenige nadere disposilie ten aanzien van die belasting te neemen; ll*^ op hel geavanceerde, dat het genoomeu besluit betrek- kelyk den zouthandel op Bnitenzorg oin den gemeenen mau daarvan toereikende te voorzien, zonder dat daarin verder eenige monopolie of knevelaryen kan plaats hebben, heil- zaam en nuttig is, doch dat het was voorgekomen, dal de |»ryzen, die daarvoor betaald werden, geévenreedigil aan derzelver inkopen^ en de daarop vallende ongelden. noch te hoog bereekend wierden, nochthans met dien verkoop op den geintroduceerden voet te laaten ronli- nueeren, zonder in de pryzen, als begrepen zynde niet ie hoog gesteld te zyn, eenige verandering ie maaken, doch daaromtrend te bepaalen, dat de zak, zoals die thans verkocht word, aan den gemeenen man tcgens 24 stuivers koper geld zal worden afgestaan en dat ook halve en kwart zakken tot meerder gerief in gereedheid zullen worden gebragt, zonder dat echter hieromtrend eenige dwang zal mogen plaats vinden. Zie ook 4 November 1806.

24 Januarij. Vcrslrekking van rijst aan suikerfabri- kanten.

Is goedgevonden en verstaan, mits de schaarsheid v» ryst, de suiker-molenaars te gemoet te komen met de bipaalde jaarlyksche verstrekkingen van zeven koyangs ryst voo- ieder in werking zynde zuikermolen tegens betaling van de bq>aalde twee en veertig ryksdaalders in papieren van credi. voor ieder koyang.

28 Januarij. Vaststelling van de agio voor de pacUers, welke verkozen hunne paditpenningen in pajnercngeld te voldoen.

Als een gevolg van het bepaalde, waarop de onderscieide

1806. A. H. WIESE. 467

ItngtOT zyn opgeveUt, vereischt zynde Ie bepalen de agio op Ie contanten voor de pachters, die verkiesen roogten hunne i-iislpenningen voor deze byna afgeloopen maand in papieren van credit te voldoen, is goedgevonden en verslaan dezelve te stellen op 55 percent, onder notitie, dat de agio by verwisse- ling van contanten onder de gemeente thans v^erkelyk is 63 percent en meer.

Voor de maanden FebriiarIJ, Maart, April, Mei en Junij 1806 :s de agio eveneens bepaald op S5 pet.; voor Julij, Augustus, September, October, November en December op 6ö pet.

Omstreeks Pebruarij 1807 kon men in Rembang voor 190 rd- aan koper geld niet meer dan 100 rd' aan zilver geld

kkomen.

Op 31 Maart 1807 bepaalde de Regering de agio op zilveren eo g.Hiden rauntspecien »in het gemeen" op 80 pel. ; evenzoo ..|) 30 Junij 1807. De agio van Spaansche matten bedroeg umn 90 a 95 pet.; van andere, gouden en zilveren munlspecien

s.'i a 90 pet.

In April 1806 bedroeg de agio op Spaansche mallen 68 nrt.: op 30 Mei en 24 Junij 1806 70 pel.; op 29 Julij 72 a 73 pcL; op 29 Augustus 78 a 80 pet.; op 7 October 80 l-ct.; op 31 October 80 a 85 pet.

28 Januarij. Voorschrift riopens houlvloilen.

Is goedgevonden en verstaan de residenten van de hout ceevende comptoiren op Java verantwoordelyk te stellen voor iie particuüere houtwerken, welke by ontlossing alhier bevonden ?ulleii worden in de ' op hunne comptoiren geconstrueerde houtvlotten te zyn geladen, onder bepaling wyders, dal de v!.»uemakers permanent by hel zamenslellen der vlotten |.iesenl zullen moeten weezen, van den beginne af tot de belading toe, en dat zy daarenboven voor den hogen Raad ^an justitie van Nederhindsch-Indiën alhier na de ontlossing der houtvlotten den eed zullen moeten presleereu, dal in

268 1806. A H. WIESE.

dezelve mei hun voorweeten geen particuliere houtwerken 'lyn afgeladen geweest; met aanbeveeling voorts aan den water-fiscaal om strikt te doen waaken, dat geen particu- liere houtwerken buiten zyif speciale voorkennis en consent den boom passeeren en om van de passeerende particuliere houtwerken behoorlyk aanteekening te houden.

-^- Januarij. Maa(re(ielen in hei Many der kerken- fondsen ie Baiavia/

Tot goedmaking der reparatie-ongelden van de Hollandsche kerk en die, welke tot conservatie van de binnen Portugeesche kerk en om het totaal ver\al daarvan voor te komen zullen moeten worden geimpendeerl, is goedgevonden en verstaan

Ten eersten : ten voormelden einde een huis-collecte te laten doen onder de dienaaren, burgers en verdere Christen-ingeze- tenen te dezer hoofdplaats en zulks aan het coUegie van diakenen der hervormde gemeente op te dragen op den voet, zo als thans de huis-collec(ens voor de armen worden ingezameld : voorts in de respeclive kerken drie achtereenvolgende Zon- dagen van de predikstoelen te laten afkondigen het genomen besluit tot het doen der voorschreeven collecte en de gemeente door de leeraaren op een gepaste wyze tot het uitreiken van milde giften te laaten aanmoedigen, zullende met de gemelde collecte gevolglyk moeten woMen getemporiseerd tot nadat de voornoemde afkondigingen zullen zyn geschied.

Ten tweeden: de benodigde materiaalen tot de reparatien der Hollandsche kerk, voor zo ver dezelve aanbanden zyn, tegens de inkoopspryzen te laten verstrekken, waardoor de gecalcu- leerde kosten tot ruim rd' 25000 gegist worden een vierde ^eelte minder te zullen beloopen; en ter bespoediging van het werk de arbeidsloonen en andere ongelden uit 's Gooi pas;- nie's kas te laten betaalen om, nadat de gemelde reparatien zullen zyn geabsolveerd en men van bet geheel bedragen der daartoe besteede kosten zal wezen geiuformeerd, voor liet geci- teerd bedragen den kerkmeester by de Bataviasche negotie

1806. A. H. WIE8Ë. S6d

lioek^ op een aparte reekeniDg te debiteeren eo te iaten viKirtloopen tot de volle liquidatie toe, zonder betaling vau eeoige inleresseu.

Ten derden : om het gebruik van waschkaarsen te bezuinigen ^11 daardoor eeuigzints tegemoed te komen aan het zo zeer verachterde fonds der kerkniiddelen, de Zon- en Woensdag- tvond-predikbeurten, zomede de dankzeggingen na het vieren rm des Heeren Heilig Avondmaal, te vervroegen en voortaan Ie laten houden des nademiddags om half vyf uuren, zoals ^ebruikelyk is, wanneer op Zondagen in de Hollandsche kerk 'les achtermiddags word gepredikt; en hiervan aan de gemeente "P de gewoone wyze kennis Ie geeven.

Op 25 April 180G was gecollecteerd aan papieren geld 1610 rijksdaalders en aan contanten 163,24'/) rijksdaalders. Zie ook 14 Februarij 1806.

51 Januarij. Aanooei' van houUverkcn van Krawang ncu%r Batavia.

Op een door den gecommitteerde t4)t en over de zaken van den inlander in de bovenlanden gediend bericht, aantoonende •Jen staat der in de bosschen van Tjiassem en Pamanoekan in 'leo jaare 1804 begonne aankapping van balken van onder-

cheideD lengte en de moeielykheid en daar mede gepaart raande groote kosten om dezelve, zo als in den gepasseerde jaare beeft plaats gevonden, met een schip naar herwaards te transporteeren, zo is op het tevens door hem voorgeslelle L'oedgevonden en verstaan, by het doorkomen van de Oosl- lüousson, een proef te laten neemen om de in die bosschen L.ekapt wordende houtwerken by kleine vlotten van twee a lirie honderd balken langs de stranden en, zo veel mogelyk, ioor de binnen wateren naar herwaards te doen scheepen Irior de vaartuigen van de strand volkeren, die in den omtrek daarvan woonachtig zyn, onder geleide van twee a drie kruis- prauwen om de vlotten tegens de zeerovers te bescheruieu

270 160Ö. A. H. WIEÖÊ.

en tevens te dienen om de opgezetenen, welke de vlotten berwaards zullen brengen, naar bunn^ v^oningen teru*,' Ie brengen, zullende ten dien einde drie van de thans by hel commissariaat over den inlander in dienst zyndekruispmuwen aan den adjunct gecommitteerde, Lawick van Pabst, worden afgestaan : voorts de betaling van dagloonen voor hel kappen, sleepen en afvoeren der balken naar de monding van de ri- vieren in te trekken en de voldoening te laten reguleejcn naar dun arbeid, die voor iedere balk in het byzonder woid besteed.

In de resoluten der Indische Regering van 6 Junij 18(Hi vindt men ter zake nog het volgende aangeteekend.

Door den adjunct gecommitteerde tot en over de zaketi van den inlander te kennen gegeeveu zynde, dat ter voldoeiiiu;: aan het besluit dezer regeering van den 31*'" Januaryjon^'^si- leeden een proef genomen is met van de in de bosschen vafi Tjiassem en Pamanoekan vallende houtwerken een vlot v;iu drie honderd balken, zonder ramhouten, berwaards te doen afvoeren onder geleyde van vier kruisprauwen en dat die balken zonder schade hier zyn aangebragt, proponeereude wyders ter volbrenging van de hemdoorden heer Gouverneur Generaal gegeeven last om, uithoofde op Cheribon wepgrn> de onlusten aldaar dit jaar bezwaarlyk aan den eisch van houtwerken compleet zalkunnen worden voldaan, zo moogelyk. te trachten om alle de uit Pamanoekan en Tjiassem in voor- raad zynde houtwerken nog in de presente Oostmousscai berwaards af te voeren, met het transport der gemelde hout- werken op den voormelden voet te continueeren, echter om daarby in requisitie te stellen vyf a zes visscher-coUeks van de strand-volkeren van Maronda tot aan Pakkis, zo is om de nuttigheid der zaak en het groot gerief, dat door die houtwerken, byzonder by ontstentenis der houtvlotten van Cheribon, in dit jaar zal worden aangebragt, goedgevonden en verstaan wel qualificatie te verleenen om voort te varen met den afvoer der houtwerken van Pamanoekan en Tjiassem

lóoê. A. H. wiÉée. 471

naar To%eiis de daarvan geoomen eu met een goed succes bekroonde proef, doch ter facili teering van dien afvoer geen Kebmik te oriaaken van visschers-colleks, uithoofde dat hier- •ioor aan den aanbreng van visch ter markt alhier prejuditie 2al worden loegebragt, maar door den commandeur en opper- pi]uipagemeester te lalen opgeven, of daartoe geene tjunias of andere particuliere vaartuigen geschikt zyn en tegen redelyke betaling kunnen worden ingehuurd.

51 Januari]. Belasting van een regentschap niet de schulden van een ontslagen Regent,

Door den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander in de bovenlanden te kennen gegeven zynde, dat de jongst gedemitteerde regent tommongong van Praccamoeutjang van onderscheiden persoonen, zo aan geleende penningen, als Toor gekochte goederen, schuldig is een honderd en veertig ryksdaalders, zilver geld, vier honderd en zestig ryksdaalders, k(»per geld, en twee honderd en zestig ryksdaalders aan pa- pieren van credit, gelyk mede nog aan den inlandschencapitein D'^eraman voor gekochte goederen agt honderd negen en twintig ryksdaalders en vier en twinlig stuivers, koper geld, 10 is goedgevonden en verstaan deze schulden te laten brengen ir^Q lasten van het regentschap Praccainoentjang en voor reekenÏDg van het gemeld regentschap te laten voldoen.

rv^^' ^^^^(ilregcl tegen diefstal van publieke eigen- dijmmen.

Hel collegie van Heemraden der Balaviasche ommelanden de voorziening dezer regeering geimploreerd hebbende tegen •Ie baldadige dieveryen, welke genoegzaam dagelyksch tot prejuditie der kassa van hun Eerwaardens worden begaan:

primo: door het weghaalen en ontvreemden der riviersteentjes, <lie om de wegen in een bruikbaaren staat te houden hier en daar op hoopen verspreid liggen :

secundo: door het wegbreeken van de nieuw gemaakte leu-

272 lÖOÖ. A. H. WIESË.

ningen langs den weg, achter de bazaar van het landgoed Tanna Abang; *

tertio: door hel afzaagen der ankers van de bekribbiugen in de Mookervaart ol den weg naar Tangerang:

zo is goedgevonden en verstaan deze en dergelyke, baldadige dievei7en ten scherpsten te interdiceereu, sub poene van naar de placcaaten van den lande naar exigenlie van zaaken aan den lyve te zullen worden gestraft; en wyders hel voor- noemd collegie van Heemradeu te qualiGceeren de wykmeesters eene verdubbelde waakzaamheid daaromlreud aan tebeveelen en eene convenable belooniiig loe te zeggen voor ieder per- zoon, die zy op de voorschreeven diefslalleu «uilen betrappen en apprehendeeren, zodanig, dat zy van het feit in rechten worden overtuigd.

4 Februarij. Transport van geld naar buiten-kantoren door 's Lands .oorlogschepen.

Is goedgevonden en verstaan te bepaalen, dat de kisten, behoorlyk verzegeld, aan boord zullen worden ontfangen en dat, wanneer by den afscheep van boord de zegels bevondeu mogten worden geschonden te weezen, de comniandaut van het schip, waar de contanten aan boord zyn, zal kunnen vol- staan zodanige kist of kisten met zyn cachet te verzegelen en vervolgens af te scheepen ; met order aan de ministers en bediendeus op de respective buiten-comptoiren om in dier* gelyke gevallen dadelyk eene commissie te benoemen tot het nateUen der in zodanige kist of kisten afgepakte gelden, welke commissie van deszelvs bevinding rapport in scriptis zal moeten doen ; en den heer vice-admiraal en commandant van sLands navale macht in de Oost-Indien, Hartsinck, te ver- zoeken deze schikking wel te willen agreêren ter vermydiug van gelyke dilTerenten, als in anno passato ontstaan zyn tus- sclien den heer Macassers gouverneur, Chassé, en den cdpilaiu lieutenaut, Dibbetz, en om de nodige orders uit te vaardigen ten einde hieraan door de conmiandanten van de onder z)ii

lÖOe. A. H, WIÉèÉ. J75

Edele's berel staande scheepen van oarlog, voor zover hun incambeerd, worde voldaan. '

~- Febmarij. Voorschriften nopens buskruü.

Ter voorkoming in 'den aanslaande van abusive verstrek- kingen van slegt, in sleede van goed, buskruit en om verzekerd te zyn, dat het geprobeerd wordende kruit datgeene is, iwelk in de magazynen is overgebragt en geborgen, zo zal Toorlaan de baas kruilmaaker, betzy hy nieuw kruit gemaakt, tlan wel oud kruit hermaalen heeft, hetzelve in vaatjes van ^yflig ponden na gewoonte laten doen en in een der maga- /Toeo, onder de commisen der arthiUerie sorteerende, laaten overbrengen; en deeze zullen aldaar door den officier van het laboratorium en den tweeden conimis der arthillery-raagazynen .duspecleerd worden en directelyk door deze twee laatst- .jemelde persoonen, na goedvinden uit welke vaatjes, de proef- neeming met de mortier en op schoon wit papier worden .tü(K>meü ; en ais het kruit voor goed bevonden word, zal de .vJaane leverantie alsdan directelyk sorteeren onder de ver- mlwoording van de commisen der arthillery-niagazynen : op ^er vaatje zal moeten bekend gesteld worden den datum van ^>erantie.

En om in den vervolge alle disputen voor te komen lusscheii ie scheeps-overheeden en den baas kruilmaker, zo zal: " van het pakhuis, waarin kruit van scheepen en vaartuigen, voor het de visitatie, etc. ondergaan zal hebben, geborgen wonl, aan den commandant van de Waterplaats of by absentie van denzelven aan iemand van zynenlweege voor- taan de sleutel in bewaring gegeeveu worden, totdat ile visitatie zal zyn geschied; en -' zullen de kruit-vaaten en cardoesen niet mogen geopend, gevisiteerd, het kruit goed-, dan wel afgekeurd worden, anders dan in presentie van de scheeps-overheeden. dan wel iemand van hunnentweege, die de berichten zullen moeten onderteekenen, onder reserve van zodanigo redenen, als zy zullen oordeelen nodig te zyn lol hunne decharge.

^74 160Ö. A. H. WIÈSÈ.

11 Februarij. Instructie voor den groot'kasiner der her- vormde diaconie te Batavia.

Art. 1. Tot de waarneeniing van het ambt van grool- kajssier zal jaarlyks in de maand December by broederm diakonen een der leden voor het volgende jaar worden aau- gesteld, zullende men, zoveel mooglyk, toei^ien, dat deeze gewich- tige bediening aan een vertrouwd en deskundig persoon wonte opgedragen.

Art. 2. Alle drie maanden of wel met ultimo Maart, Juuy, September en December en speciaal in de laatste vergaderinj: van het jaar, nadat de nieuw geëligeerde diakenen zyn i:e- introduceerd, wordt eene commissie van twee leeden benoeniil tot bet opneemen der groote kas, het confronteeren van het saldo- tegen hel kassa-boek en de daaruit laatst getrokkene en in vergadering gediende reekening, het examineeren van het kassa-boek en het confronteeren der koopbrieven en scheepen kennissen tegen de daarvan zynde lyst, welke com- missie van haare bevinding van schriftelyk rapport diend.

Art. 3. De aldus in December benoemde commissie zal meede transport zien doen door den afgeganen aan den aan- gekomen groot-kassier van de kas, kassa-boek, koopbrieven. scheepen kennissen, sleutels der geldkisten, enz. en meede h\ die geleegenheid in het kassa-boek nazien, of de kas getit- biteerd is voor de in dat jaar verminderde scheepen kennissen: of de daarvan voorloopig verleende bewyzen, waarvoor dr 'kas in dat jaar gecrediteerd is, werkelyk aan handen zyn. doende die commissie, onder overlegging van het door beid»- de groot-kassiers en door hun Eerwaardens getekende transiMjrt. van hunne bevinding rapport aan de vergadering, waamiit by de resolutien aanleekening gehouden zynde, extract woni afgegeeven aan beide de groot-kassiers en den boekhouder respective tot hun naricht.

Art. 4. De groot-kassier doet geene uitbetalingen, dan nadat aan hem voldoende geeonsteerd is, dat zulks geschied in mag en de vergadering of wel de lydelyke praeses daarti»^'

1606. A. N. WlEè£. 2Yti

de oodige qualificaiie Terleend heeft, zullende ook geene be- leëoiogeD mogen worden uitbetaald, voor dat daarvoor de sfheepen kennissen gepasseert zyn.

Art. 5. De groot-kassier bewaart de groote of hoofdsleutel van de yzere geldkist in het armhuis, terwyl de praeses van 'Ie maand de sleutels der bangslooten onder zig houdt, in welke kist, ieder separaat, bewaard worden de brieven van rredit, goude en zilvere muntspecien, de sleutels der kassen en de kisten, whar het kopergeld geborgen werd, zodat de irraot-kassier nimmer zonder byweezen van den praeses in

iie kist kan of mag komen.

Art. 6. De groot-kassier, praeses zynde, behoudt zyn on- luiddelyke praedecesseur de beheering van dat praesidie, voor /ü verre de groot-kassier zulks niet kan waameemen, en be- waard dus de sleutels der bangslooten van de geldkist en iekeod ook in die gevallen de qualificatien op den groot-kassier

<ol uitbetaling van gelden, moetende ook een ander broeder lot het ligten der bussen verzocht worden.

Art. 7. Broederen proces- en legaat-bezorgers meerder dan rJ' 500 onder zig hebbende, word de groot-ka^ier gequali- :i<*eerd dit bedragen ten allen tyde van hun tegen quitantie re ontvangen, zullende er overigens geene overeenkomsten van mbetaHngen als anderzints tusschen den groot-kassier en de i'ioces- en legaat bezorgers mogen plaats vinden, maar ieder hunner zig moeten borneeren tot hunne byzondere admi- iiistratien.

Art. 8. fiy het maandelyks ligten der armen-kerkenhussen fii\ de groot-kassier in het arm-huis present zyn ten einde üe gelden tegen quitantie te ontvangen, zullende het arnien- ^0 kerkengeld separaat by zyn kassa-hoek ingenomen woixlen <en einde de kerkegelden door hem tegen quitantie aan den ï^t^rkmeester te verantwoorden.

Art. 9. De gelden, die door de respective broederen aan ^k httisen geeoUecteert zyn, zal hy van hun ontvangen en ifzonderlyk by zyn kassaboek iuneonieu om daarvan by het ^inde van bei jaar by een bericht specifique o|)gave te doen.

276 1d06. A. H. WiESe.

ten einde hiervan na de order de hooge regeering te in- formeeren.

Art. 10. Maandelyksch word er van het comptoir generaal eene ordonnantie aan den groot-kassier afgegeeven ten einde by de Edele Compagnie vyftien hondert ryksdaalders aan brieven van credit voor een evengelyke som koper geld in te wisselen, geschiedende dit geld om geld zonder agio : moetende hy overigens tot den ontvangst van alle andere, van wegen de Compagnie ontvangene ordonnantien eerst door de ver- gadering of wel, zo er haast by is, door den praeses gequalili- ceerd worden, ten einde daarvan by de resolutien aanteekening te kunnen houden.

Art. 11. De groot-kassier mag niet meer dan twee duizend ryksdaalders onder zig hebben, moetende het meerdere in de kist gestort worden ; en zal hy, by de te doene drie maande- lyksche opneem der kas, dat onder zig hebbende geld aan de deswegen gecommitteerde broederen vertoonen.

Art. 12. By het passeeren der scheepen kennissen daarvan door den gezworen klerk van het prothocol-comptoir by pro- visie een bewys verleend wordende, kan na den ontvangst van hetzelve de uitbetaling gevolg neemen; zullende de grcxa- kassier echter uiterlyk drie maanden daarna by voornoemden klerk die bewyzen tegen de als dan gereed zynde scheepen kennissen en de daarby gehoorende koopbrieven, enz. moeten verwisselen.

Art. 15. Iemand den groot-kassier te kennen gevende, dal hy eene door hem by dit coUegie gedaane beleening wil aflossen . zal denzelven moeten vertoonen de laatste quitantie der be- taalde renten, wanneer welmelde groot-kassier van dien datum tot de dag der opzegging toe de intrest bereekend en ai> dan, na teruggave van de door hem gequiteerde scheepen ken nisse, koopbrieven, enz., het verbonden capitaal en de achter- stallige renten kan ontvangen, moetende dit specifique inz\u kassaboek noteeren, met dien verstande nochtans, dal het kapitaal by het kassaboek ingenomen, edoch de intrest eenlyk binnenslyns en als pro memorie bekend gesteld worde, zullendr.

1806. A. H. WIE8E:. 877

<I{e reoten, als eigentlyk tot de administratie van de proces- i^n legaat-bezorgers gehorende, aan hun tegen quitantie ver- antwoord en het afgeld^te kapitaal dadelyk in de y zere geldkist 'wergebracht dienen te worden, zynde alle abuisen, hierdoor veroorzaakt, speciaal voor zyne reekening.

Art. 14. De groot-kassier zal eene lyst houden van de bv dit collegie verbondene hypotheeken, daarby distinct no- teereode de naamen der principale debiteuren en hunne lM«rgeD, neevens de grootte en tyd der beleeningen, en die lyst in de eerste vergadering van ieder maand ter tafel moeten produceeren ten einde dezelve nagezien kan worden, of som- mige der debiteuren of hunne borgen ook overleeden zyn, leo einde in die gevallen de capitaalsom en intressen te 'Mitvangen, andere borgen te doen stellen of daarin na om- slandigheid van zaken te voorzien.

Art. 15. De groot-kassier zal voor den inspecteur der verbonden vastigheeden, om hem by de te doene inspectie len wegwyzer te kunnen dienen, een tweede lyst der hypo- feeken houden, waarby distinct bekend slaan de plaats dier vastigheeden, zoo meede de somma, voor hoeveel, en de naamen 'ier debiteuren, door wien de beleeningeu zyn geschied.

Art. 16. Alle de scheepen kennissen en daarby gehoorende koopbrieven zullen behoorlyk by eikanderen, na de voornoemde lyslen genommereert, bewaard worden in de daartoe in het armhuis zynde kist, waarvan de sleutel in de yzere geldkist ireborgen word.

Art. 17. Het door den groot-kassier te houdeue kassa-boek nioel ten allen tyde effen zyn en daarin daaglyksch de ont- vangene en afbetaalde gelden specifique en distinct genoteerd worden, onder aanteekening in drie coloramen van de in kas /ynde gelden, als brieven van credit, goude, zilvere en kopere uiuntspecien, wordende dat boek maandelyksch afgeslooten, i'ttekend en het saldo op nieuwe reekening overgediagen, waarna 'It^ groot-kassier daaruit de reekening-courant trekt om •l»^zeive in de eerst te hondene vergadering te exhibeeren, tijarby voegende de bewyzen, qiutanlien en verdere bylagen.

278 1Ö06. A. H. WIESE.

tot die reekening gehoorende, ten einde dezelve na examinatie en approbatie aan den boekhouder af te geeven.

Art. 18. By onverhoopt oyerly den' of ziekte van den grool- kassier, dan wel by andere omstandigheeden, wanneer de groot-kassier zyn ambt niet na behooren zoude kunnen waarneemen, zal de praeses ten s|M)edig8te de vergadering convoceeren ten einde in de waarneeming van dat ambt te voorzien en intusschen daar, waar eene ommiddelyke Yoor- ziening geeischt mogte worden, zoo veel mooglyk, voor het belang der diakonie Ie waken.

Art. 19. De groot-kassier zal by zyne aanstelling een copy deezer instructie outvangen, reserveerende men aan zig daarinne indertyd zodanige altera tien en ampliatien te maaken. als met het belang der diakonie overeenkomstig zullen bevonden worden.

14 Februari]. Loterij ten behoeve van de Hollandiiche kerk te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan, onverminderd de by besluit dezer regeering van den 28^" January jongstleeden gearresteerde huis-coUecte, tot tegemoetkoming van het fonds der kerk- middelen en inzonderheid om te vinden de aanzienlyke re- paratie ongelden der HoUandsche gereformeerde kerk een lotery te laten uitspelen ten voordeelen yan deselve, groot vyftig duizend ryksdaalders in papieren van credit* en te approbeeren een daarvan ter order van zyn Edelheid inge- stelde bekendmaking, waarin het plan en de conditien der opgemelde lotery zyn geinsereerd: voorts tot directeur van deze lotery te benoemen den opper-koopman en kassier van de amphioeu directie, Nicolaas Marlheze, en den kerkmeester. Johannes Loetzuch, onder het hooger opzicht van de heereii Raaden extra-ordinair. Johan Hendrik Holle en M' Wynaml yan Hnesen, als commissarissen; en wyders eenige gedrukte exemplaaren der gemelde bekendmaking naar Java, Bantaiu en Gheribon te zenden, mitsgaders den stadsdrukker te gelasten

1 >

3000

2 pryzen >

1000

4 >

500

8 •

400

10 .

240

30 .

200

50 .

140

60 .

130

74 .

100

1806. A. H. WIESE. 579

dezdTe bekendmaking mede te stellen in het gewoon weeke-

iykseh vendonieaws, op dat zulks ter kennisse van een iegelyk

kome. ^

Het plan en de conditiên dezer loterij luiden, als volgt: Vryzen.

I prys van rd» 4000 rd» 40OO

. 3000

. 2000

. 2000

. 3200

« 2400

. 4000

» 4200

• 6000

n 7400

:200 pryzen te zaraen.. : rd» 38200

Praemien.

een voor het eerst uitkomend lot ... rd* 500 » » laatst » » . . . » 500

• « lot, uitkomende voor het trekken der hoogste prys van

rd» 4000 » 400

voor   het   lot  uitkomende  na  het 

trekken der evengemelde prys » 400 » 1800

te zamen rd» 400ÖÖ

de lotery bedraagt » 50000

dus resteerd voor de kerk rd* 10000

Candilien, Art. 1 . De kassier van de amphioen-direetie, Martheze, en 'Ie kerkmeester, Loetzrich, zullen directeuren zyn van deze lolery.

Art. 2. De lotery zal, als voormeld, bestaan uit duizend totpn, die getrokken zullen worden legens twee honderd pryzen en dus vier nieten tegens een prys, buiten nog vier |iremien, gelyk hier boven is aangewezen.

280 1806. A. H. WIE8E.

Art. 3. De inleg van ieder lot is vyftig ryksdaalders. papiere geld, waar voor aan den inlegger, ter plaatse van de collecte, zal worden uitgegeven een geleekend recipisse met den nomnier van zyn lot, zullende het ook aan den inlegger vrystaan by het voorschreeven nomnier te laaten voegen zo- danige naam en devies, als hy zal goedvinden.

Art 4. De aldus uit te geeven recipissen zullen op 'sgouver- neroents drukkery ten kosten van de Compagnie wordrn gedrukt en zyn van den volgenden inhoud :

Ik ondergeteekende bekenne, als mede directe^ur van de lotery , ten behoeven der Hollandsche gereformeerde kerk te Batavia, van toonder dezes ontvangen te hebben vyftig ryksdaalders aan papieren van credit, voor het

lot n^

Batavia, den 1806.

Art. 5. De collecte zal gedaan worden door den mede directeur dezer lotery, Martheze, ten zynen huize des morgens van agt tot elf uuren, de Zon- en feestdagen daarvan uit- gezonderd, die ook de briefjes of recipissen, tegens directe betaaling, zal uitgeeven en teekenen: zullende daarmede een aanvang worden gemaakt op Maandag den 5"^" Maart naast- komende en gecontinueerd tot ultimo April daaraan, na welken tyd geen loten meer te bekomen zullen zyn.

Art. 6. De trekking zal veertien dagen, nadat de coUerti* gesloten zal zyn, publiek geschieden binnen de buiten Ma- leidsche kerk, alwaar ten dien einde het nodige zal wonleri geapproprieerd.

Art. 7. De duizend loten, die ingelegd zyn, zullen in een groote ronde boute bus gedaan worden en in een andere gelyke bus de twee honderd pryzen met de agt honden! nieten, allen zonder onderscheid toegemaakt.

Art. 8. Uit de bus der loten zal alzo telkens door een weesjongen getrokken worden een briefje, dat hy aanstond^ zal moeten overgeeven aan een klerk, welke ten dien emh' achter hem zal moeten staan en hetzelve dus publiek openeo. mits4(aders de nommer met den naam of het devies van deu

1806. A. H. WIE8E« 281

inlegger zal moeten uitroepeo, lerwyl ter zelfder tyd door een andere weesjongen uit de bus der pryzen en nieten ook in dieryoegen een briefje getrokken zynde, hetzelve mede door een anderen klerk aldus geopend en daarop imniediaat, na bet opleezen van bet lot, publiek uitgeroepen zal moeten worden, wat op zodanig een lot getrokken is, hetzy een prys of niet, waarna beide de voorgemelde briefjes ter registrature zullen worden overgegeven aan de directeuren dezer lotery, Marlheze en Loetzrich, ten einde daarvan te houden per- tinente aanteekening.

Art. 9. Van de trekking zal eene accuraate lyst worden gedrukt ten einde een iegelyk deelneemer kan zien, wat hem te beurt gevallen is.

A^. 10, Buiten de voorschreeven pryzen zal nog worden irevalideerd één praemie van vyf honderd ryksdaalders voor het eerst uitkomend lot, item één gelyke praemie voor het laatst overblyvend lot, zo mede voor het lot, dat onmiddclyk v<M>r de hoogste prys van vier duizend ryksdaalders word uitgetrokken, zo wel als voor hetlol, dat direct na bet trekken vau de hoogste prys uitkomt, een praemie van vier honderd ryksdaalders ieder, onverschillig, of op jLodanige loten een prys of niet word getrokken, zo dal, op diergelyke loten een prys mallende, de eigenaars nog daarenboven van de praemie jouisseeren.

Art. 11. De betaaling der pryzen en praemien zal geschieden d«x>r den mede directeur van de lotery, Martheze, ten zyneu huize en een aanvang neemen veertien dagen, nadat de lotery zal wezen uitgetrokken, en zuljis mede van 'svoordemiddags van agt tot elf uuren, de Zon- en feestdagen uitgezonderd. Zonder dat van de gemelde pryzen en praemien iets zal worden gedecorteerd.

Art 12- De trekking zal geschieden ter praeseutie van de directeuren dezer lotery, den kassier van de amphioen- 'lireclie, Marlheze en den kerkmeester, Loelzrich, onder het hooger opzicht van twee heeren couiiiiissarissen van de hooge regeering, ten welkers overstaan ook, zo wel de loten, als de

582 lÖOe. A. H. W«ESE.

pryzen en praeinien, in de bussen gedaan en telkens na de trekking met hun Edelens cachetten verzegeld zullen worden.

Vermits »nog ruim drie honderd loten open" stonden, is op 15/25 Mei 1806 de termijn voor den verkoop der loten verlengd tol uit" Junij 1806.

Later bleken de gebreken aan de bewuste kerk zoo be- langrijk te zijn, dat de op])rengst der loterij de kosten der reparatie niet zoude kunnen dekken, waarom de Roering op 18/25 Mij 1806 goedvond nader te bepalen: »de voornoemde lotery voor vervallen te houden en de gecoUigeerde penningen aan de inleggers te laaten terug geeven tegen restitutie van de ingeschreven loten, waartoe de meede directeur der o|>- gemelde lotery, Nicolaas Marcus Martheze, zal vaceeren ten zyne huize van 's morgens agt tot elf uuren, de Zon- en feestdagen uitge/ondert, aanvang neemende op Maandag den 4^" Augustus naastkomende en eindigende met ultimo van die zelve maand; en hiervan aan de gemeente by billetten kennis te geeven".

14 Februarij. VtitModiging lot hei verleenen van hulp aan geweezen Compagnies dienaren en aan hunne weduweti en kinderen op Ceilon en andere kantoren om de West van Indië.

Op 25 Maart 1806 is bepaald, dat de te verkrijgen gelden geadministreerd zouden worden door het coUegie van Wees- meesteren.

Ter hoofdplaats Batavia was op den 15«" Julij 1806 voor boven omscbreeven doel gecollecteerd eene som van 14,561 : U rijksdaalders.

21 Februarij. Instruclie voor den adjunci-gecammit- leerde tot en over de zaken van den inlander.

Art. 1. Zal hy met yver en exactitude uitvoeren alle zo-

1806. A. H. WIESe. S83

(Idiiige orders, welke hem door den ondergeleekende, (louver- ne»r Generaal, zullen werden opgedragen, en teffens veri^icht zyn aan de in werking zynde commissie ter inspectie van de hofenlanden alle geéischt wordende elucidatien te suppe- ilileereu en zig overigens hebben te houden aan die orders, welke hem bevorens gegeeven zyn en niet contradictoir teegens den inhoud deezer instructie koomen «an te loopen.

Art. 2. Met een gepasten yver en in de decentsle en behoor- lyLste termen zal hy de regenten tot de onderhouding en uit- breiding der koffy- en andere cultures steeds tragten aan te moedigen en zorgen, dat de tjoetaks en mindere hoofden dit 10 aangeleegen stuk met dien yver behartigen, waardoor men piiidelyk eens de bereeds lang beloofde en gehoopte ver- wafüng zal vervuld zien.

Art. 5. Als een poinct van het grootste aanbelang zal hy aanhoudend moeten zorgen, dat de Ëuropeesche opzienders zig van hunne pligten en ontvangene orders kwyten, dewyl dit het voornaamste, zo niet 't eenigste middel is om *t groote '^gmerk, de uitbreiding van de koffy-cultuure namentlyk, be- reikt te krygen, ten welken einde hy dan ook zyn attentie zal moeten vestigen op hunne werkzaamheeden en bovenal Metten, dat zy, zo min met de hoofden, als met de genieene Javaanen eenige den minsten liandel dryven, maar zig stipt aan huune instructie blyven gedraagen.

Art. 4. By den geordonneerd wordenden aanleg van nieuwe koify-thuyneD zal vooral moeten gezorgt worden, dat daartoe de geschiktste gronden, zo veel mogelyk, digt by de cam- p4»ngs geleegen, werden uitgekoozen en dat de tbuynen niet al te zeer van den andere verspreyd worden; hiertoe zullen ^<» veele manschappen tot dies aanleg by den anderen moeten worden getrokken, als de geleegenheid en uitgestrektheid ^an het territoir zal toelaaten en benoodigl hebben, zullende hy vooral zorge draagen, dat de inconveuienten, die uit het een en ander zouden kunnen resulteeren, zo veel mogelyk, worden weggenoomen; de grond zal alvorens wel bewerkt en van al bet schadelyke onkruyd, principaal de alang alang ge-

S84 1806. A. H. WIESE.

zuyYeri en de dadapboomen daarin yoor de cofiy geplant moeten worden, terwyl men verdagt zal moeten zyn, dat de kofFy-plantjes minstens '2 a 5 hylakjes hebben en op de be- paalde en geoi'dineerde distanties geplant worden; in magere dan wel vette gronden kan hierin egter eenig onderscheid werden gemaakt.

Art. 5. In de nieuw aangeplante thuynen van 1 aS jaren zal dienen gezorgd te worden, dat de uitgestorvene of niet wel geslaagde boontjes door andere werden verwisseld, dog iu thuynen, die ouder zyn, vooral in de laage landen, is dit noo- deloos, dewyl de aanplantingen aldaar zelden langer dan 7 a 8 jaren duuren en dus van die byplantinge weinig nul of voordeel te trekken is.

Art. 6. By de te doene inspecties der plantagies zal hy de hoofden en gemeenen byeen doen koomen en by dezelve naauwkeurig onderzoeken en navraagen het getal der koB- boomen, die ieder huisgezin onderhouden moet, en die opgave teegens de bevonden hoeveelheid confronteeren, ten einde, z(> veel de presente omslandigheeden dit gedogen, te zorgen, dat de intentie van de hooge regeering voldaan word om namentiyk ieder huisgezin, 'tzy boemis of manoempangers, 1000 boomen ter onderhoud te geeven, welk getal 'sjaarlyks door het aan- planten van 125 nieuwe en verwisseling van oude uitgedragen^ zal moeten compleet gehouden worden.

Art. 7. 't Is van veel aanbelang, dat de koffy op zyn tyd ryp geplukt en in de droogschuuren naar de orde werd \w- handelt en gade geslagen; u zult dierhalven zorgen, dat de transporten en afvoer, zo veel doenlyk, werden gemenageert. tot dat de principale inzaarm zal zyn geschied, dewyl plukken, droogen en afvoeren te gelyk veel te drukkende voor den gemeenen man is en hierdoor dan ook veele vrugten ver- waarloosd en verlooren raaken.

Arl. 8. Inzonderheid zult u by gemeeue Javaanen nauii>- keurig hebben na te gaan eji te onderzoeken, of zy voldaan zyn voor de producten, die zy aan de C!ompagnie geleeveri hebben, en by bevinding van 't tegendeel dadelyk onderzoeken.

1806. A. H. WIE8E. 28K

aan wien zulks moei worden geattribueert, byzonder in het oog hoodende, dat de regent, zo wei als de opziender, aan- Npreekdyk is voor de prompte uitdeeling van 't koify-geld, «lal aan den gemeenen man zal werden betaald, en dat zy by cntdekking van eenige knevelaryen daarvan direct kennis niaelen geeven.

ArL 9. Om den afbreng van de producten voor den ge- nieenen man des te ligter te maaken is door de hooge regeering in de tjoetaks en de hoofdnegory de aanbouw van kleine pakhuizen bepaald: u zult dierhalven zorg dragen, dat aan diegeene, welke hun koffybonen aldaar moglen verkiezen te leeveren, eene directe betaling geschied en dat de regenten ten dien einde zodanige orders stellen, dat aaA dat heilzaam oogmerk prompt, zonder eene de minste knevelaryen, inge- volge de order, die u dientweegen zult ontvangen, 7al werden voldaan.

Art. 10. Tot den aanbouw van nieuwe droo{4Schuuren en tin orde houden en brengen van de oude zult u de nodige order stellen, «opdat daaraan, voor de pluktyd begint, niets ;al komen te ontbreeken.

'/a^' Afkondiging van de staals-regeling voor het Baiaofsche volk^ vastgesteld op 9 April 1805

Deze staats-regeling had voor Indiê zeer weinig belang, «langezien het eenige, daarin voorkomende nopens » de coloniën H)f bezittingen van den Staaf' zich bepaalt tot de mededeeling m art. 1 9, dat de leden van het wetgevende lichaam moesten geboren zijn »binnen een der acht departementen van het gemeenebest of in de colonién of bezittingen vanden Staat".

Een uitvoerig «prgject ceremonieel" werd desniettemin voor Je plechtige afkondiging vastgesteld en in druk uitgegeven.

~ Maart. Maatregelen ter verbetering van justitie, polüiej enz. op de particuliere landerijen.

Is goedgevonden en verstaan:

Ten eersten: Ie reuoveeren bet eersle artikel van het

566 löoö, A. H. WIEèË.

placcaat dezer regeering van den l'XZ^ 1795, waarhy aan alle eigenaars en beheerders van landeryen is opgelegi jaarlyks^ op hunne landen te laaien doen en aan den gecom- mitteerde tot en over de zaken van den inlander over te geeven eep generaale en zeer accuraate zielsbeschryving van het getal mans en vrouwen, zo getrouwde als ongetrouwde, kinderen, zo jongens als meisjes, die in de campongs woon- agtig zyn (allen, zo na mogelyk, met bekendstelUng hunner ouderdom), benevens het getal buffels, dat zich onder die op- gezetenen bevind, en door wien dezelven bezeten worden, zomede liet getal schietgeweeren en aan wien dezelven zp toebetrouwd; nochtans met deze alteratie en Buipliatie, dat de gemelde zielsbeschryving en opneem, in steede van onder ultimo Maart, zo als by het voorschreeven artikel staat uit- gedrukt, zal moeten geschieden onder ultimo Augustus van ieder jaar en voor ultimo September daar aan zal moeten worden overgegeeven,, aanvang neemende met ultimo Augustus aanstaande, blyvende mitsdien de zielsbeschryving en opneem, welke ultimo dezer zoude moeten geschieden, geéxcuseerd, om te worden ingezonden aan den opper-koopman en groot-kassier, Jacob Paulus Barends, als waarneemende het ambt van ge- committeerde tot en over de zaken van den inlander in de benedenlanden, mitsgaders ook in de bovenlanden, voor zover niet onmiddelyk de regentschappen betreft, op poene, telken reize van een boete van een honderd zilvere gekartelde du- catons ten behoeve van de Compagnie, te verbeuren door den eigenaar en de beheerders van landeryen, die daarin nalatig zyn gebleeven.

Ten tweeden: ter bereiking van het nuttig doel der opge- melde zielsbeschryving, naamlyk: om de ingezetenen van hoofd-briefjes te voorzien naar het by* het voorschreeven placcaat van den 6*" February 1795 geinsereerd model eo om daardoor de schadelyke subjecten kenbaar te maaken eo van de vredige en stille bewooneren te onderscheiden, den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander te gelasten door zyne oppassers continueele patrouilles telaatan

löOÖ. A. H. WIEèÈ. 287

dotfi in de bovenlanden en op de onderscheiden bazaars, doch wel inzonderheid op plaatzen, waar ronging-spellen gehouden worden, en in de dobbdl- en aiuphioen-kitten, mitsgaders by de haane-Techleryen: en om door de gemelde patrouilles van ile ïich daar onthoudende persoenen, dan wel eenigen uit de hoop, derzelve hoofd-briefjes te doen afvragen, met orderom dezulken, die daarvan niet voorzien zyn of wel verkeerde hoofd-brieQ^ vertoonen, luidende op een anders naam of op andere campongs, dan waariii zy woonachtig zyn, direct af te brengen ter onderzoek door den gecommitteerde tot en c.ver de zaaken van den inlander, welke by een onvoldoende \erantwoording, alvorens hem of hun naar luid vanhetiilac- «-aat van den 6«" Fehruary 179» te punieeren, desweegens zal nioeteo hooren den eigenaar of beheerder van het land, waaronder de opgevatte persoon of persoonen behooren, dewyl hel veelmaals gebeurd, dat ingezetenen van goed gedrag by bet uitdeden der hoofd-brieljes, uithoofde van ziekte of om andwe valable redenen, niet present hehbende kunnen zyn, daarvan onvoorzien blyven en zich vei-volgens ter verkryging daarvan niet komen aan te melden, vermits er tot dusverre zelden en dan eerst, wanneer eenig ingezeten in de eene of andere zaak betrokken raakt en daarover by den gecommit- teerde wordt opgeroepen, na die briefjes navrage pleeg te

geschieden.

Ten derden : naardien er op alle landeryen veele inlanders gevonden worden, die zig niet bezig houden met den landbouw of thninen en landen in huur hebben, nog op eenige andere wyxe de landheeren ter dienst staan, maar zich erneeren met bet verknopen van pluimvee, het opkoopen en verkoopen Tan lands vruchten, enz., zonder een penning aan de land- eigenaars op te brengen, hoezeer op de landen woonende en aUaar protectie, veHigheid van eigendom en persoon en een redelyk bestaan genietende, door dezulken jaarlyks aan den eigemar van het land, waarop zy zich onthouden, te laten betalen een ryksdaalder, koper geld, hetzy met of zonder baishouding, ouder deeze bepaaling nochtans, dat in geval

288 1306. A. H. WiCSe.

tegens Yerwachting van de opgemelde inriGhting misbruik word gemaakt en het beweezen word, dat suspecte persoonen deeze wyze van heffiügen opgeeven om zich van het werken te excuseeren en overigens met kwaad doen aan de kost te komen, de landeigeiiaaren omtrend dezelven zullen moeten handelen, als hier onder sub art. 6 staat te worden Toorge- schreeven ten aanzien van de ledigloopers, vooral als het blykt, dat zy hunne levenswyze niet ten nutte verbeteren willen.

Ten vierden : de landbeeren in het generaal aan te moedigen om de ledig loopers, die hun door het doen der ziels be- schryving zullen kennelyk worden, aan den arbeid te stellen en, zoveel mogelyk, met nauwkeurigheid gade te slaan, of ze aan hunne verplichtingen voldoen, al was het zelvs, dat zy tot hunne tegemoedkoming en aanspooring voor een a twee jaaren wierden geéxcuseerd eenige redenen op te brengen ten einde hun gelegenheid te geeven van zich te etablisseeren en in die twee jaaren by een oppassend gedrag zoveel over te leggen, dat zy zig een ploeg, een buffel of andere bouw- gereedschappen kunnen aanschaffen, doch de bepaling hiervan aan de gemoedelykbeid der landeigenaren over te laten.

Ten vyfden: vermits onder de aankomende jongelingen in de bovenlanden veele gevonden worden, die, wanneer zy by gebrek aan geld voor hunne ongeregelde driften envemoakeii geen voldoening kunnen vinden, worden opgeleid om door roof te bemachtigen, hetgeen zy langs eerlyke weegen niet kunnen verkrygen, en dit hun zedeloos gedrag niet weinig strekkende is om de onveiligheid der bovenlanden te vermeer- deren, veelal voortspruit uit de werkeloosheid, waarin zy worden gelaaten, onder de ledigloopers te begrypen jongelingen van dertien jaaren en daar en boven, indien zy reets tot den arbeid geschikt zyn, en zulks zonder uitzondering van de kin- deren der mandadoors: met aanbeveeling aan de respective landeigenaren om dezen principaal en zonder oogluiking, wan- neer zy aan hunne verplichting niet beantwoorden, te lateu opvatten en stadwaarts af te zenden om tot verbetering van

1806. A. H. WIESE. S89

huD gedrag *8 Ck>iDpagiiies weegen aan den arbeid gesteld te worden na een daaromtrend door hel collegie van Scheepenen ie doene voordracht ingevolge het afschrift by het hier onder volgende artikel.

Teo zesdoi: in te trekken en te abrogeeren de publicatie •lezer regeering van den 30^° October 1800, waarby aan den drossaard der Bataviasche ommelanden en den gecommitteerde tol eo over de zaken van den inlander het recht is toegekend 'im nopens suspecte persooneu in de boven- en ommelanden tan deze regeering voordracht te doen van zodanige straf of confectie, als zy vermeenen zullen, dat dezelven zuUeu hebben verdiend en de publieke rust zal komen te vorderen; unlsgaders daar en tegen .te renoveeren het zesde artikel van iiel placcaat van den 5^ October 1780, waarby de landheeren i^r faeiliteering in het strafl'en van l»edreven misdaadeu zyn irerecommaiideerd om len aanzien van alle suspeclen knaapen, iie zy van moorden, roveryen of andere euveldaaden ver- placht houden, doch waaromtrend geen voldoende bewysen kunnen worden gesuppediteerd, hunne klachten, omstandig i'eschreeven, in gemoede en des noods otider presentatie van r^e, naet byvoeging der reedenen van de waarschynlykheid hunner suspitie, op te geeven aan het collegie van Scheepenen

«^n einde naar de klachten en redenen behoorlyk onderzoek t^ doen, om vervolgens, ingeval de aangeklaagde niet over- tuigd en echter ook niet onschuldig kan worden gehouden, lienzdven aan deze regeering Ier verzending naar eldei*svoor re dragen, gelyk mede het lO''** aiticul van het placcaat van ilen 6" Pebruary 1795 omtreud de ledigloopers, die door de r«^pective eigenaars en beheerders van landeryen als schadelyk vrior de bovenlanden worden geoordeeld.

Ten zevenden: hel overloopen der inlanders van het eene [•orticuliere land naar het andere te verbieden, waardoor «-crhler alleen verstaan moet worden het verlaaten van die ^andeo zonder voorkennis van de landeigenaren, alzo het ten allen tyde aan de in- en opgezetenen van particuliere landen \ry zal staan te verhuizen, mits van hun voorneemeu daartoe

vooraf kennis geevende aan hunne mandadoors of landhe<Ten. sub poene, dat de geenen, die hierin nalatig blyyen en achter- haald worden, aan den gecommitteerde tot en over de zakten van den inlander overgeleverd zullen worden en vi>or tU eerste maal een gevoelige correctie zullen ontvangen en muv hunne landheeren, wier landeryen zy zonder voorgaaniii- kennisgave verlaaten hebben, teruggezonden, doch voor th: tweede maal nog daarenboven voor zes maanden in ik ketting geklonken zullen worden om als zodanig in het dis- trict of t^mpong. van waar zy zyn weggeloopen, dienst Ie doen, dan wel op de veldschans Tandjong Pouca, naar ver- kiezing der landeigenaren, terwyl de eigenaren of mandadcKirs der landeryen gehouden zullen weezen by een apart iMtek aauteekening te houden van de ingezetenen, die van hunix- laaderyen komen te verhuizen, en zodanige verhuizende in- gezetenen verplicht zullen zyn hunne hoofbriefjes van het lauil. dat zy verlaten, te conserveeren en, daartoe gerequireenl wordende, te vertoonen, lot dat zy op het land, hetgeen /\ slaan te betrekken, van een ander hoofdbriefje naar jaariyksrh gebruik zullen worden voorzien, ten einde langs dien wtt: wanneer er twyffelingen omtrend het gedrag van zodanige, van domicilium veranderde pers(»onen mogten ontstaan, daariMi^ trend altyd behoorlyke navrage te kunnen doen.

Ten agsten: de mandadoors van de respective landerun nader ingevolge het 11 artikel van het placcaat van den iv February 1795 aanspraakelyk te houden viwr de prompte executie van de successive beraamde orders voor de |>arti> culiere landen en die nog na deezen staan te worden g» - emaneerd, voor zo ver dezelven hun incumbeeren on uwi door latere orders zullen zyn of worden gederogeerd, gealtereerd of geamplieerd, en hun desgelyks verantwoordelyk tehondcit voor de naarkoming der orders, die zy van de landeigenaaren verder overeenkomstig de intentie dezer regeering zullen ontfangen, op de poene en straiïe, by dat artikel vermeid.

Ten negenden: naar dien de landeryen zederl eenigeii ly*' tot excessive hooge pryzen worden ingekocht; waarvan hti

1806. A. H WIE8E. 991

l>e/waar noodwendig op den gemeenen man moet reduudeeren, lie Taak yerplicht word, niet alleen zyne lasten naar dien k(H>(i§chat Tan zodanige landeryen op te brengen, maar daar- fil>0Ten n<^ zo veel te fourueeren, als tot een ruim levens- 'fiiJerbond der landeigenaaren nodig is, den geconmiitteerde !<)( en over de zaaken van den inlander te gelasten op zoort- :^lyke geweetenloose landeigenaaren, welke zich, den welvaart •I^r arme in- en opgezetenen niet bekreunende, bun bet iiüdleDd juk eener nooit verzadigde hebzucht zonder medogen lm gevoelen en daar door niet zelden aanleiding geeven, hl goede, vreedzaame ingezetenen eindelyk, moede van deze 'viilekenr, zich aan dezelve onttrekken, verhuizen en in de iHivenlandeo gaan rond zwerven om het brood voor hun en l^rzelver kroost met rooven en moorden te verkrygeu, een zeer liDuwkeorig en toeziend oog te houden en, by l)evinding, dat 'V zich aan een onbillyke behandeling hunner onderhoorigen •huldig maaken, daarvan zonder eenige consideratien aan i^^e regeering kennis te geeven en te bepaalen, dat daarin K dan zal worden voorzien door hunne landeryen ten hunnen ,n>iyte by openbaare vendutie te verkoopen, met interdictie 'iü immer in deze colonie eenige landeryen Ie mogen pos- -deeren.

Ten tienden: vermits deeze regeering almede in ervaariug ^ gekomen, dat er landeigenaaren gevonden worden, welke, iii el tegenstaande een heerschend misgewas, de gewoone i'tfiiigai van hunne onderhoorigen blyven vorderen en, zo f) tot het opbrengen daarvan buiten staat zyn, hun daar ^(K>r by een volgend jaar belasten, waar door de goede op- H ingezetenen met schulden bezwaard en als het ware tot <''» bedelzak gebragt worden, te statueeren, dat alle hetlingen n lasten zich ieder jaar zullen moeten verrekenen en dal nllioofde van misgewassen geene schulden zullen kunnen of 'ni.<^en worden gemaakt en, gemaakt wordende, zullen zyn |'>o jure nul, ten zy het kan beweezen worden, dat het •hlerweezen van eenig in- of opgezeten niet door een mis- ^•'Wüs ontstaan, maar doorluiheidof achteloosheid veroorzaakt

1606. A. H. WIÊ6Ê.

is, in welk geval hy zal gehouden weezen zynen landheer schadeloos te stellen ; voorts de respective landeigenaaren te gelasten van de pretensien, die zy vermeenen mogten te hebbeit ten lasten der in- en opgezetenen van hunne landeryen, zondei onderscheid van welken aart of waaruit spruitende, binnen den tyd van een maand na de publicatie dezes eene opgaat in te zenden aan den secretaris van bet collegie van Heem* raden der Bataviasche ommelanden, met last aan denzelven om de gemelde opgaven ter beoordeeling en dispositie by deeze regeering over te brengen, ónder bekendsteUing, welke landeigenaaren in het doen daarvan nalatig zyn gebleeven : en te bepaalen, dat zy die hunne pretensien zullen hebbeu verzweegen, daarvan na de expiratie van het voorschreeven termyn vervallen zullen worden verklaard.

Ten elfden: om de landeigenaaren echter onder prelexi van misgewassen niet te destitueeren van de vruchten huunei landeryen en alzo de nadeelen daar van alleen te draageii. vast te stellen, dat, wanneer by voorbeeld een stuk rystveld van 50 roeden lang en 30 roeden breed opbrengt 400 bossen pady en dat daarvan voor het snyden 80 bossen algaaiu gevolglyk 520 bossen resteeren, mitsgaders door den eigenaar van de sawa velden 40 bossen en van de pady tipar i)0 liossen geheven worden, hetgeen niet tot bezwaar van den planter kan verstrekken, ingeval van misgewassen en na dat de pady zal gesneden weezen, altoos voor den landheer eeu gelyke proportie van 40 tot oW of Vs ^oor zyn aandeel zal mogen worden geheeven, by voorbeeld, dat als een sawavai. de bovengemelde grootte maar 160 bossen voor den planter heeft afgeworpen, de eigenaar 20 bossen, doch niet meer daarvan zal kunnen pretendeeren, ten waare het blykbaat consteerde, dat de planter door nalatigheid het gewas ver- waarloost had, wanneer hy zal vallen in de termen van het voorgaand artikel om zynen landheer door den opbreng van het geheele contingent schadeloos te moeten houden ; zullende de landeigenaaren zich daarentegen tevreden nnoeten boudet. met den uilslag van hel gewas en, wanneer de pady in litt

1806. A. H. WIESE. 293

::elieel niet slaagt, ook niets te kunnen vorderen ; gaande deeze 'Hreekeniug echter niet over de sawas, die met behulp van i: ^metselde bandongans of langs andere, door den eigenaar lan^ewende, kosthaare middelen worden gecultiveerd, alzo de belüug van diergelyke sawas naar eeue billyke eveiiredig- ^itiii zal mogen worden verhoogd zouder den last daarvan t'chler voor de planters te drukkend te doen zyn.

Ten twaalfden : om de culture van de pady meer en meer )Bii te moedigen te bepaalen, dat geen landeigenaar zich by lel leeven van een planter anders als om de gegrondste re- <l<Mi('n, die aan het onderzoek, de beoordeeling en de beslissing

Hn den gecommitteerde tot en over de zaken van den in- Iniiiier onderworpen zyn, eenige sawas, door heni aangelegt, /onder voldoening zal mogen loeeigenen, maar by het over- yiieri van denzelven aan de naasthestaaude en famillie de I-referentie zal moeten geeven, sub poene van een boete van londerd zilvere gekartelde ducatons, de eene helft ten voor- ileele van de kerkmiddeleu en de wederhelft ten behoeven rari den voornoemden gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, telken reize te verbeuren door de landeige- naren voor ieder sawa, die zy bevonden zullen worden zich willekeurig, in contrarie dit voorschrift, te hebben toegeëigend, no«:hthans met dien verstande, dal de velden, welke by het 'iveriyden van een planter aan zyne kinderen of naast be- staande overgaan, door hun behoorlyk zullen moeten worden bewerkt en, dit niet geschiedende, de landeigenaren vryheid woH gelaaten daarover hun beklag te doen aan den meer- malden gecommitteerde tot en over de zaken van den in- Iniuier, die de redenen tot dit beklag behoorlyk zal moeten onderzoeken en, billyk vindende, de gemelde werkelooze in- landers des noods door den sterken arm zal moeten doen delo- *'eeren.

Ten dertienden: aan de eigenaars van de lauderyen strik- ■vlyk te verbieden Chineezen of inlanders, aan wien zy voor zekeren bepaalden tyd eenig terrein in buur hebben afgestaan, Mnnen den huurtyd te doen verhuizen of ook niemand Ie

104 1806. A. H. WIESE.

verjaageu, wiens prixhict nog ie veld staal, siih |hkmi(* m\u de daardoor gegraveerde perzoonen volkomen schadelf)(»> ie zullen moeten stellen en ^eene boete daarenboven mh\ een honderd zUvere gekartelde ducatons, om verdeeld te wurd< n als by artikel IS; en ter betere naarkoming dezer order (U Chineeseu en inlanders, welke eenige stukken land iu buut bekomen, te verplichten daarvan, gelyk mede van den t><l. waarvoor ben zodanige stukken land in huur zyn gecedeerd, mitsgaders van de daarvoor gecontracteerde huur-|»euDing( n en de verdere aangegaane conditien, distincte en pertinente opgave te doen ten comptoire van den gecommitteerde M en over de zaken van den inlander en om die opgave ti verifiereji door een bewys van den landheer, op wiens lam) zy thuis hooren, ziülende hiei^van ten gemelde comptoire l^^ een apart boek aanteekening moeten worden gehouden. Wv einde de quaestien, die ter zaake voorschreeven zouden niof^Pi* ontstaan tusschen den verhuurder en den huurder, op etn regelmatige wyze te kunnen beslissen : doch zullen de ChineesfMi en inlanders, welke in het doen dezer opgave nalatig blyvf n. het eii'ect van deeze dispositie niet ten hunnen voordeel: kunnen inroepen, alzo zy zullen geacht worden daaiTan d(H>i hunne gemelde nalatigheid afstand te hebben gedaan: en «i< voorschreeven u)rder door den gecommitteerde tot en o^er de zaken van den inlander alomme op de respective bazaar^ te laten afkondigen, met last aan een ieder, die het aangaat, om voor dit maal de gerequireerde opgaven te doen hinnMi een maand na de afkondiging van het genoemd beveL

Ten veertienden: aan alle in de beneden-landen, dat isl»«- neden de veld-posten, woonende Chineezen nader by renovai>< van het placcaat van den 50'" Maart 1764 te verbieden zirl» hoven de posten Meester-Cornelis, Taugerang en de Marond' te begeeven zonder voorzien te zyn van het gewoon permissie- briefje van den gecommitteerde tot en over de zaaken ^r^ den inlander teegens betaling van het daarvoor bepaalde. Mii> poene, dat degeenen. welke zonder een zodanig pennissi( briefje zullen woiden achterhaald, zonder eenige oogliiikiii^

T80e. A. H. WIESE. 498

in (Ie ketting geklonkeD en voor den tyd van eeu jaar aan ile genieeiie werken ten arbeid gesteld zullen worden.

Ttii Tyriiertden : tol ampliatie van hel derde artikel der op d-n iO'" July 1802 gealtereerde en geampUeeide instructie riopeDs dt' Inirgerh ke samenleving der Chineezeu vast te stellen, dal vau de rollen, welke door de eigenaars van delanderyen •n |K>tias van suikernioleHS omtrent de Chineezen, die op huune landen en suikermolens remoreeren, voor het uiteinde van de maand January van ieder jaar aan de officieren der tihineese natie, waaronder die gemelde Ghineezen gehooren, uineten worden ingezonden, door de voornoemde officieren aTsThriften zullen moeten worden bezorgd aan den gecommit- teerde tol en over de zaaken vau den inlander.

Ten zestienden : insgelyks te staliieeren, dat ieder Chinees, in dl- iHivenlanden woonende, gehouden en verplicht zal zyn aan een iediM" post van zyn voordeur een gesrhreeven briefje te plakken, behelzende zyn naam en dien van zyne contubernaalen, welke daarvan vertrokken of verhuisl^zyn en wie weder by hem ter inwooning zyn opgenoomen, zonder nochtbans daaronder te willen begrypen Chineezen, die maar voor eenige weinige dagen by hem hun intrek neemen tot eene uitspanning of om hunne faiiiilien te ontmoeten, waaroiHtrent hy, indien zy langer als een dag overbfyven, zal kunnen volstaan van zodanige te ont- vangen bezoeken aan den mandadoor of wykmeesler, waaronder by sorleerd, kennis te geeven, sub poene, dat dezulken, welke in het een of ander nalatig zullen worden bevonden, telkens een Imete zullen verbeuren van vyf en twintig ryksdaalders, zilver i^eld, voor den aanhaalder of, by onvermogen, voor zes maanden in het ambagts-kwartier in de ketting zullen worden geklonken.

En wyders de vooraf gemelde besluiten te converteeren in ef*n generaal placcaat, hetwelk, niet alleen alhier gepubliceerd Mii in de gewoone taaien gealfigeerd, maar ook op de (mder- scheiden bazaars in de bovenlanden zal moeten worden aan- geslagen, niet last aan de bazaarsbouders te zorgen, dat hetzelve ongeschonden blyft.

Zie ook -/^:^ 1806. r^r::::. isio.

296 1806 A. H. WIESE.

14 Maart. Houlvlotten.

De beer Java's gouverneur te kennen gegeeven hebbende, dat de meenigte der zeerovers het zeer gevaarlyk zullm maaken ora op Japara de gewoone jaarlyksche houtvlotten te construeeren, geconsidereerd het gebrek aan galeyen odi ge- duurende de constructie derzelver daarby op brandwagl Ie leggen, is goedgevonden en verstaan den resident van Japai^i, evenals in anno passato, van het construeeren van houtvlotten in dit jaar te excuseeren en de houtvlotten niet convenablr scbeepsgelegenheden herwaards te laten transporteeren.

18 Maart. Bepalingen nopens de artillerie^school /r Meester- Corndis.

Door den lieutenant-colhmel en chef van de arthillerie verzocht zynde, dat de informators in het arthiUerie-scbool op Meest er-Corneiis meteenmaandelyksche toelage, convenabel aan hunne rang, zouden mogen virorden begunstigd, zo is om de billykheid der zaak en tot hunne aanmoediging goedgevonden en verstaan de inkomsten van deze informators te verhoogeii met de helft van hetgeen officieren van hunne qualiteit thans genieten, dat is:

voor een capitain met rd' 86:28 » » lieutenant » » 32: — en » second- • » «30: — 'smaands; voorts te bepaalen, dat de cadets van de infanterie, zo wel als die van de arthillerie, in voornoemde school zullen worden aangenomen.

Zie ook 1 Februartj 1805 en 13 April 1808.

25 Maart. Wijziging der instruclie voor de kotnmiezen der artillerie-magazijnen. v

Is goedgevonden en verstaan, dat het aanmaakeu van goederen in de arthiUery-magazynen, welke voor het arthillery weezen zyn bestemd, voor laan zal moeten geschieden onder het up-

1806. A. H. WIESÊ. J97

en ioeziclit van den chef der aribillery en naar zyne aan- WTzmg, echter zonder hierdoor eenig gezag aan hem te liefereeren oTer de administratie der arthillery-roagazynen, waarvan hy zich wei expresselyk zal moeten onthouden, eenlyk de gebreeken^ die door hem worden bespeurd, aan- ?*>eTeiide aan den heer commissaris over de voornoemde magazynen en daar omtrend zyn Edele voorziening verzoe- kende; en hiermede de instructie voor de commiesen der arthillery-magazynen te amplieeren.

28 Maart. Toekenning van gelden uii de Htaih-koH te Batavia voor het oprichten van de galg aldaar^ enz.

Alzo voor het oprichten van de galg en de geesseipaalen hy het houden van crimineele executie, mitsgaders voor het transport der andere, daarby gerequireerd wordende gereeci- i^happen, item het afsluiten der toegangen na de gerechts- plaats en het weder bergen van dit een en ander, lot hiertoe niets is gevaiideei*d en de billykheid mede brengt, dat daarvoor «enige belooning worde uitgereikt, zo is goedgevonden Schee- l»eneri te qualificeeren telken reize uit stads-kas veertig ryksdaalders te laaten aigeeven aan hen, welke daartoe worden geêmployeerd.

-^- April. Verbod voor den supercargo van zeker Deensch ffchip ^voor altoos in eenige plaats, onder de Ned, O. ƒ. 3maatschappy sorieerende^ terug te komen".

Bij circulaire is dat verbod aan de gezagvoerenden op »alle'' buiten-kantoren medegedeeld.

De bewuste supercarga was met eene lading kofHj van Cheribon naar Kopenhagen verzeild zonder Batavia aan te doen, waarheen hij die lading moest overbrengen.

—^ April. Maatregelen, tol tegengang van het misbruik, gemaakt van ingehuurde scheeps-lasten.

is goedgevonden en verstaan te bepaalen, dat alle de in

598 1806. A. H. WIESE.

een schip of ander vaartuig, waarin dooreen, lictzy woi»cal\k, hetzy pretens gebrek aan ruimte de geprojecteerde lading niet kan worden afgestooken, gevonden wordende, parlicuiicrr negotie, bestel of meubilaire goederen, waarvan niet voldoend* beweezen word de vracht te zyn betaald, zullen worden geoon- lisqueerd '/^ voor den heer van den lande, Vi voor de di;i- kony-armen, ^j^'yoov den officier van justitie, die de calaiii!<- zal doen, en '/^ voor den aanhaalder ; voorts de geheele scheej»- ruiinte van particuliere, ingehuurde scheepen of vaartuigen bestemd na de Oostersche provinciën en comptoiren of ;hi- dere afgelegen plaatsen, by het last af te huuren en d* rheeders en overheeden, mede onder de hier boven W schrecven poenaliteit, onder de verplichting te brengen van vracht te betaalen van alle zodanige handelwharen «-i meubilaire goederen, als zy verkiezen mogten mede te neenien zullende hiervan by billet ten worden kennis gegeeven tot e«ni ieders naricht en informatie; en wyders te noteeren, dat aan den factuurhouder alhier de stipste observantie is aanbevoolen van het besluit dezer regeerihg van den 7''" Augustus 18t)4, ten einde te kunnen nagaan, of er wel een beboorlyk emplooi van de ruimte in de scheepen en vaartuigen gemaakt wor^l. en de ministers en bediendens op de respective buiten-comp- loiren daarvan ook by vernieuwing circulair de stipste na- koming te recommandeeren.

11 April. Vergunning tol een huwelijk mei de zu^dr zijner ovei^leden vrouw

De ko(»pman on geheimschryver van den beer tiouveruiMu- (ieneraal, Elias Jacob Roesier, weduwenaar van wylen Kïw:^ Maria van Lelivelt, by requeste vertoond hebbende, dal -/w gemeld huwelyk van zeer korten duur geweest is: dail dt suppliant al lange van voorneemen was geweest zig we*!»!- in den echten staat te begeeven met Henrietta Comelia LeÜT^lt weduwe van den alhier overleeden opper-koopman en coni missaris van de bank van leening, Jean Baptist Pinchetlf.

180e. A. H WIESE. 299

/Tode de zuster van des supplianls vooniielde overleeden hoisTTouw; dat de suppUant hieromtreud altoos zwarigheid had gemaakt, ouidat dusdanige huwelyken slrydig zyn mei de |>olitieke ordonnantie van den jaare 1(555, als waarby /udanige huwelyken niet zyn gepermitteerd;

dat de suppliant als nu was ter kennisse gekomen, dat zodaDige huwelyken thans in Europa plaats vonden en ook gepermitteerd wierden, nochtans nadat alvoorens de zodanige, die dergelyke huwelyken wilden aangaan, gedispenseerd waren van de Y0i»rmelde politieke ordonnantie van den jaare 1G55;

dat zulks alhier nog wel geen plaats gevonden had en dus <H»k commissarissen van huwelyksche zaaken tot het aan- teekenen van de huwelyks-proclamatien niet gequaliKeeerd -vvaaren, voor en aleer de suppliant almeede van de by de dikwerf genoemde politieke ordonnantie van lGl>3gestatuecrde wet was gedis|>euseerd.

Zo is, — in aanmerking genomen zynde, dal de geweezon hoi kg Edele heeren Commissarissen Generaal by brief van den !!♦«» February 1794 wel geinterdiceerd hebben hetverleenen van dispensatie van de politieke ordonnantie betrekkelyk he( egt-reglemenl, nochtans daarby aan deeze regeering de vryheid is gelaten daarin toe te stemmen, wanneer voorbeelden, in het vaderland plaats gevonden hebbende, werden geallegeert Bu dit verzoek door meenigte van zodanige voorbeelden is ondersteunt geworden, mitsgaders geene byzondere redenen daartegens railiteeren, — goedgevonden en verstaan hem, sup- pliant,. de' verzochte dispensatie te verleenen en te permitteereu met gemelde zyne overleeden vrouws zuster, Honrietta Cornelia van Lelivelt, een wettig huwelyk aan te gaan, met last aan rommissa lissen van. huwelyksche zaaken de huwelyks-procla- niatieo daarvan aan te teekenen naar den gebruike.

IS April. Prijs-bepaling van Japausch slaaf-kojfer.

Is goedgevonden en verstaan voor eerst vyftien honderd pikok voor den particulieren verkoop af te zonderen legens

31)0 1806. A. H. WIESE.

rd* 60 zilver geld de pikol, mits van hier wordende uitgevoenl naar de West van Indien, ten einde hierdoor de aanbrengers van ly waten een meerdere gelegenheid te geeven hunne fondsen (e kunnen besteeden en om dus voor zoveel minder noditr Ie hebben dezelve in contante munt-specien uit te voeren.

18 April. Vilvocr van conlmUen, enz, uil Bantam.

Is goedgevonden en verstaan den commandeur te Bantam, met instandhouding van het verbod op den uitvoer van con- tanten en ongemaakte goud- en zilverwerken, te qualificeeren om permissie te verleenen tot den uitvoer van Bantam naar herwaards en naar plaatsen, onder het ressort van Bantani gehoorende, van gemunt en ongemunt goud en zilver. m\^ niet gaande boven de waarde van een duizend ryksdaaiders voor ieder vaartuig, alzo voor een meerder bedragen de vergunning direct van deeze regeering zal moeten worden gevraagd; met last wyders om 'smaandelyks over te zenden een notitie van de gemunte en ongemunte goud en zilvere werken, tot welkers uitvoer permissie is verleend.

18 April. Verstrekking van victualiën aan 'stands oorlogschepen.

Is goedgevonden en verstaan den heer Directeur-generaal te verzoeken om, vermits de Compagnie thans op eene ge- noegzaame wyze van provisien is voorzien, voortaan de ver- strekkingen van alle kajuits- en scheeps-victuali^naan 'sLands scheepen en daar onder byzonder de speceryen, het zout. de ryst, katjang, koffy-boonen en thee, in natura en niet meer in gelde te laten doen, als alleen van zodanige artikelen, waarvan niets restant is; en om in dat geval te valideeren: voor kajuits provisien:

roode wyn, de bottel rd* 1 : —

mosterdzaad » ft » — : 16

poeder-suiker, » pikol /> 5 : 24

wyn lint, » bottel » — : 40

1806. A. H. WIESE.

sagoe, de pikol rd' 15

varkras, i» pees • 8

hooiders, , , » ^» « —

Toor ordinaire scbeeps-proyisiên :

srezooten yleeseh de ft rd» -

■ spek, • » » n —

booter, zowel de kajuit, als de equipage. » » > —

gedroogde visch, de pikol '> 12

lanuneriDde » » -> 4

saiker, » » » 4

peper, , » ft • —

lamp-katoen, »'> » —

Fransche wyn, » kan » —

Kaapsche wyn, » » » —

inlandsche azyn, » » » —

UoOandsche azyn, » » » —

alyren oly,. » » « 1

arat » legger » 40

lamp oly, « kan » —

brandhout, het vadem « 6

SOI

20

7

7

30

4

12 24 12

2 27 'i.

15

Op 22 April 1806 is nader bepaald, dat de kajuits-proyisien 'e goed zouden worden gedaan voor de helft in zilver geld ^n voor de andereu helft in papieren geld ^mti de loopende

amo".

'20 April. BekendtnakiNy, dal de kerkeraad van de Luiheriiche gcmeetde ie Batavia openlijk veranl ivoor den zoude zijne adminislralie dei' geldim en middeleih van dat kerk-yenoolschap gedurende hel jaar 1805.

22 April. iverken.

Verantwoording van niigaven voor bouw*

Is goedgevonden en verstaan qualificalie Ie verleeiien om, Ier betere oulwaariug der laslen van elk boekjaar afzonderlyk,

508 I60e. A. H. WIESÈ.

liet koslende van geêxlnieerd wordende gebouwen op eieren reekening te brengen en jaarlyksch ,o gedeelte daarvan af te schryven leu lasten der reekening van fortificatien en tiui- lueragien; en de t)bservantie daarvan, zo hier ter hoofdplaats, als op de respeclive biiiten-comploiren circulair aan te beveeleii.

25 April. Maulregelen ter verminderinfi van de n^io op zilver geld.

Is goedgevonden en verstaan:

1^ dat, zodra de voorraad van contanten in sCoa]|»a^uies geldkamer dit zal toelaaten, een zeeker capilaal daarvan zal worden afgezonderd en aan de bank van leenin^^ o|>- geschooten om daarmede, by benodigtheid, dezulken tt- gerieven, welke in het geval komen van over coiilautiM» Ie moeten disponeren in een oogenblik, dal zy dey.elveu niet bezitten en ook niet zonder opwisseling en lief betaalen eener hooge agio kunnen machtig wortleu : blyvende uithoofde van den presenten onvoordeeligen staal der geldkas de introductie daarvan vooreerst gesiireheeni. als ook van de bepalingen, waaronder de o|)schieling aan en de beleening door de bank van leening van voorschreeveii contante muntspeciêu zal behooreu te worden gebrast :

1^ dal, daar deze regeering verplicht is zich nopens de ac- ceptatie van zilver of papieren geld voor de producioi) des lands te richten naar de gesteldheid der kas en In gevolg het voorstel om aan de negotianten ter dezer hoofdplaatze vryheid te geeven om de koopmanschappen, die zy van de vreemdelingen inkoopen en waarvoor pn»- duclen worden verlangt, te betaalen in papieren van credii mei de loopende agio niet geconsidereerd kan worden vatbaar te z)^i voor eene voortduurende bepaaling, van «lal voorstel alleen dan zal worden gebruik gemaakt, wan- neer 's Compagnie's geldkamer derwyze van contanten z;il zyn voorzien, dat dit zooder ongelegenheid geschieden kan :

5^ dat, vermits de reden niel meer beslaat, die bet lievureiis

i6oe. A. H. WIÊSE. J05

mmilzankelyk beeff geniaakl om Ae vreeiiMleluigen te ver- piirlileii by de cofTy ook zeeker gedeelte peper eji suiker Ie neeiiien, de propositie om deu verkoop van de gemelde en andere voortbreiigzeleii des laiids te regelen tot zekere gedeeltens van elk product voor ieder verlangt wordende lading, naarmaate daarvoor contanten worden aangebragt or de aangevoerde koopmanschappen nodig in 'sCompag- nies huishouding en nuttig voor den handel zyn, ook voor het tegenswoordig» niet zal worden geamplecteerd, alz<3o de commercieele operatien door deeze voorgestelde wyzigingen buiten noodzaake zouden worden belemmerd; dal de alhier ten handel komende vreemdelingen by bet request, dat zy ter invoer en verkoop hunner aangebragte ladingen presenteeren, niet alleen volgens de plaats gry- pende cynosure zullen moeten bekend stellen bet monlanl van de door .hen aangevoerde contaulen, maar daarby ook onder presentatie van eede zullen moeten certificeeren, dat de daarvan gedaano opgave geschied is ter goeder Irnuw en niet surpasseerd het wezentlyke beloop van de roulanten, door bun aangebragt, met de gehoudenisse verder om binnen tweemaal vier-en-twintig uuren, nadat over hun request by deze regeering zal zyn gedisponeerd, hunne opgemelde aangebragte contanten aan den wal en in 's Compagnies groote geldkamer onder recepisse van de opperkooplieden van het kasteel over te brengen, be- houdens de vryheid om by hun vertrek daarvan zoveel uit te voeren en meede te neemen, als zy niet hebben besteed ;

dat aan de anachoda's der Chinascbe jonken eene meerdere hoeveelheid van thin, garioffel-nagulen en andere s|)ece- i-yen voor de Chinascbe markt tegens médiocre pryzeu zal worden afgestaan, als tot dus verre plag te geschieden, ten einde dezelven gelegendheid te geeven hunne Fondsen te besleeden: en dat de voorscbreeven afgave of al'stand zal worden geregeld na den voorrnud, die van ieder prtMluct voorhanden is;

304 IdOd. A. H. W(£8Ê.

6^ dat een proef zal worden genomen, in hoe verre ter berjBiking, zo veel mogelyk, van het oogmerk^ hiermede bedoeld, namentlyk : een meerder en gereeder debiet, als zedert eenigen tyd heeft plaats gevonden, en ook om den handel op de West van Indien te faciliteeren, kan mede- werken een prys-vermindering der speceryen en dal mitsdien, echter maar provisioneel en tot de bepaalde qaantiteid van 100000 S nagulen en 15000 £ nooteu. de nagulen tegens 40 in plaats vao tegens 50 stuivers

• en de nooten tegens twee Spaansche matten in steede van tegens Sp" Vj^ per pond zullen worden afgestaan, doch niet anders verkrygbaar als tegens hetaaling ici zilver geld, blyvende de foelie op de jongste bepaling:

7" dat zal worden aangeteekend, dat reeds ter sessie van den ir" dezer, almeede ter bevordering van den handel om de West van Indië en om den uitvoer van contanten voor te komen, beslooten is van het aan handen zynde Japans staaf-koper vyftien honderd picok voor den par- ticulieren verkoop af te zonderen tegens zestig ryksdaalders. zilver geld, de picol, mits hier wordende uitgevo^<l naar de West van Indien:

8® dat in der tyd en wanneer de staat der kas het zal toelaaten, reflectie zal worden geslagen op het voorstel om alle goederen, die voor 's Gompagnie's huishoudini: van ingezetenen dezer colonien worden ingekocht, te be- taaien voor de eene helft in zilver geld en de weederhelfi in papieren van credit ; en om daarentegen aan de inge- zetenen vryheid te geeven om de voldoening van hetgeen zy aan de Compagnie in zilvere munt schuldig zyu. te presteeren in papieren van credit, met de loopende agio, gelyk mede op de gedaane propositie om jaarlyks ten minsten voor 250 a 300000 ryksdaalders aan ropyen te laaten munten;

9^ dat ter zaake van de inconveniênten, waarmede bel munten alhier ter hoofdplaatze gepaart gaat. niet alleen OU) de wille van Balavia's ongezondheid, maar ook (»ni

1806. A. H. WIÉSÉ. ioi

de booge arbeidsloonen en het gebrek aan bekwaame ajrbeiders albier, aan den beer Java8 gouverneur zal worden aangeschreeyen deze regeering te dienen van zyn Edeles consideratien op het voorstel van de heeren van Ysseldyk en Holle om ter wegneeming van deze beletselen de munt naar Java over te brengen, en om die conside- ratien te doen verzeld gaan van eene aantooning ofver- gelyking, in hoe verre de Compagnie door dit voorstel te omhelzen zal worden gesoulageerd en bevoordeeld, zo door eene meerdere activiteit aan die munt te geeven, als door eene bezuiniging in de muntsongelden :

II»" dat de vooruitverstrekkingen op bet suikergewasch van nu af aan zuUen geschieden voor twee derde gedeeltens in zilver geld en voor een derde gedeelte in papieren van credit, met de loopende agio, en dat de suiker, die over- geleverd word, zal worden betaald geheel in papieren geld, met de voorschreeven agio, indien de staat der kassa daaromtrend geene alteratie mogt noodzaakelyk maaken;

il* dat de sabandbaar en licentmeester, Jacob Andries van Braam, zal worden gelast voort te gaan met het dienen aan deze regeering van pertinent bericht, welke lywaaten alhier successive worden aangebragt en waarin bet provenu van die lywaaten word besteed; en deze order in het generaal betrekkelyk te ibaaken op alle aanbreng vaD Westersche lywaaten, zonder ondei's<5heid, met in- structie verder aan den gemelden sabandbaar om in secretesse te inquireeren, in hoe verre de opgaven, die daaromtrend aan hem gedaan worden, geschieden ter goeder trouw en om in contrarie geval daarvan zonder verEuim kennis te geeven aan den heer Gouverneur Generaal; en hem voor de naarkoming biervan verant- woordelyk te maaken; en

il"^ dat vooreerst de dispositie zal blyven gesurcheerd over het amplecteeren en introduceeren van nadere middelen om den dandestinen uitvoer van contanten legen te gaan,

rL411AT-lon OBB. XIV. 20

306 1806. A. H. WIE9E.

als hebbende de heer Gouverneur Generaal verklaart

het voornemen te hebben daaromtrend binnen korten

tyd aan deze regeering de nodige voorstellen te doen.

Nadat de kasteels-opperkooplieden in verband hiermede hadden te kennen gegeven, dat hun «nieuwe werkzaamheden en eene meerdere verantwoording waren toegekomen en zy zeUj5 gevaar loopen door onder de Spaansche matten Anie- ricaansche matten of kyzerdaalders te ontvangen scbaade te lyden", bepaalde de Regering op den '22'*" Julij 1806 -van nu af aan hen van die gelden te goed te doen ^j^ perceui ten lasten der gemelde vreemdelingen, voor zo ver namenU\ k de voorschreeven gelden in producten worden besteed, terwsl het gedagte V4 percent niel zal mogen worden gedeclareeni van contanten, ^welke alhier niet besteel en weder uitgev^tenJ worden".

Zie ook 6 December 1805 en 4 Augustus 1807.

25 April. Vergunning voor het collegie van diakenen der hervormde gemeente te Batavia beleeningen^ groottt dan 15,000 rijksdaalders^ aan te gaan tegen '/, in plaats van V3 pct 'smaands.

Zulks werd toegestaan «uithoofde der geallegeerde, gronte •geld restanten en dat maar kleine beleeningen gedaan worden".

Aan Weesmeesleren schijnt reeds vroeger eene dergelijke vergunning te zijn verleend.

25 April. Wijziging van hei bepaalde op ii Januarij 1805 nopens de tarra van suiker-kanassers, ent.

Met alteratie in zo verre van de ten dien sujette by re- solutie van den 11''" January 1805 gemaakte bepaling is goedgevonden en verstaan de ministers van Java en den resideut van Cheribon aan te schryven om elk kanasser pogder-suiker te doen afscheepen met een overwicht van drie ponden. jN

l8Öè. A. N. wiESê. %(yi

I fi foor den overbrenger, 1 S voor den administrateur van de snikeF-pakhttisen alhier en 1 fl roor de ontvangers by de weder aflevering, volgens welke schikking <le suiker alhier met een overwicht van twee ponden per kanasser zal moeten worden ontvangen. Zie ook 2 JnnlJ 1807.

29 April Voorschrift voor repoiriérende^ gequalificeerde dienaren.

& goedgevonden en verstaan, by wege van renovatie der daaromtrend in den vorigen oorlog in vigeur geweest zynde bepaaling, aan alle repatrieêrende, gequalificeerde dienaaren np te leggen om zich te sisteeren voor den Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen, in 'sHage resideerende, roet last aan den eersten gezworen klerk ter generaale secretary om alle gequalificeerde dienaaren, welke permissie hebben om naar Europa te vertrekken, daaraan voor bun vertrek van hier te herinneren en dat zy zich tot de nakoming van dien by een notarieele acte moeten verbinden en deselve acte voor hun depart moeten presenteeren aan den heer Gouverneur Generaal.

^^^J^. Lasi lot hei arresteren van zekere soorten van inlandsche vaartuigen.

& goedgevonden en verslaan, ter weering van het misbruik, dat door de zeerovers van passen, die aan vreedzaame bande- laars verleent worden, kan worden gemaakt, de ministers en bediendens op de respective huiten-comptoiren aan te schryver eo den sabandhaar en licentmeester alhier te gelasten om ^eene passen te verleenen aan de voerders of rheeders of eigenaars van panjajaps, kakaps of balloors, mitsgaders van zodanige andere vaartuigen, welke in maniere zyn geconstrueerd, als die waarvan de zeerovers zich hedienen om op roof uit if gaan: met verdere aulhorisatie aan de ministers en be- diendens van de buiten-comptoiren om de vursleu, waarmede

308 1806. A. H. WIE8E.

de Compagnie in verbond staat, speciaal te adhorteeren om door eene religieuse opvolging van deeze noodzakelyke mesure met de Compagnie eene gem^ene zaak te maken om de vaartuigen van vreedzaame handelaaren van de zeerovers te kunnen onderscheiden, ten einde met zo veel te meer succes werkzaam te kunnen zyn ter beteugeling van hunne euvel- moed; en wyders by deezen te bepaaleu, dat alle paujajaps, balloors en andere vaartuigen, welke de constructie der vaartuigen hebben, die anders by uitsluiting door de zeerovers worden bevaaren, wanneer zy zich op eenige rheede, haveu of baay, alwaar de Compagnie is geétablisseerd, vertooneo, dadelyk zullen moeten worden gearresteerd, geconsidereerd en behandeld als vaartuigen, aan de zeerovers toebehorende, ofschoon ook met passen van eenig inlandsch vorst of boord zynde gemunieerd ; doch, naar dien het eene faardigheid zoude includeeren om de voorschreeven order ter executie te leggen, voor dat dezelve aller wege zal zyn bekend geworden, nog vast te stellen, dat gedagte order en bepaling op ieder eta- blissement van de Compagnie eerst zal werken vier maandeü, na de publicatie daarvan aldaar zal weezen geschied, echter onder dien verstande, dat de vaartuigen, welke staande hel gedagte termyn van vier maanden, zo hier, als op de respective buiten-comptoiren arriveeren en de constructie van zeerovers- vaartuigen hebben, in beslag genomen en niet dan na eeu gestreng onderzoek en by bevinding, dat het geene zeerovers zyn, gelargeerd zullen worden ; zynde wyders verstaan hiervan by een publicatie aan een ieder, die het aangaat, keunis te geeven.

2 Hei. Bepaling, dat uitstel van betaling van hei col- lateraal werd verleend^ indien men */» pcl» interest ^smaands tot aan den dag der voldoening betaalde.

2 Hei. Instructie voor den directeur der fortificaiién eii waterwerken.

Dit stuk is wel vermeld gevonden, maar niet aangetroffen. Zie ook U October 1795.

1806. A. H. WtE8E. 309

2 Hei. Instrwlie voor den opziener der gehouwen^ tim" meragièn en reparalién.

Dit stuk is wel vermeld gevonden, maar niet aangetroffen. Zie ook ^ 1796.

9 Mei. Voorloopig reglement voor de artülerie'School te Meester-Comdis.

De luitenant-kolonel, chef dar artillerie, gaf het navolgeode in oyerweging.

Dit établissement dient onder jde directie en inspectie van (leo lieatenant-colonel en chef der artillerie, J. Filz, te blyven. De yier informators deezer school zyn:

den capitain Du Crok, l"** informator,

» 1«« lieutenant Staart, 2*>«

.2*» . De Blott, 5^

• sous- » Septtivres, i^ »

Geen cadet zal mogen worden aangenomen dan na den oaderdom van 12 jaren te hebben bereikt en geoeffend te ^yn in het leezen, schryven en de eerste grondbeginselen der arilhmetica.

De cadets zullen in drie dassen verdeelt worden. In de eerste zullen zyn degeene, die de meeste bequaamhedens be- ntten; en onder hen zal jaarlyks uitgekozen worden een, twee of drie voorwerpen, dewelke, na afgenoomen examen eo na evenreedigheid van de sterkte deezer classe, tot officier gepromoveerd zullen worden.

1d de tweede classe zullen zyn degeene, die tot de geometrie zyn bevordert; en in de derde classe de nieuw aangenomeue. Jaarlyks zal, ten naasten by van een derde gedeelte hunner, liet examen worden afgenomen en, hier aan voldoende, van 'Ie derde in de tweede classe, als ook van de tweede in de eerste classe overgaan.

Het gedachte jaarlykse examen zal geschieden in praesentie ^an de commissie, die het gouvernement zal goedvinden hiertoe Ie benoemen.

310 lÖOe. A. H. WIESE.

Een cadet, langer als drie jaaren in een en dezelve classt^ zonder bevordering zynde gebleeven en blykens rapport der informators geen capaciteit hebbende ora verder (e komen, zal niet meer onder de cadets mogen blyven, maar in zyne hekleedende qualiteit van onderofficier of canonier in het corps worden geclasseert, dan wel tot een ander dienst over- gaan, waarin hy met eenig nut employabel zal zyn.

Geen cadet zal tot officier gepromoveerd worden, bevoorens hy den ouderdom van 18 jaaren heeft bereikt, dan alleen b) uitsteekende bequaamheeden.

De cadets van de l*' classe zullen bombardiers, die van ile T' classe corporaals en die van de 5^ classe canoniers zyn en het traktement deezer graden genieten; nogthans dieoi aan dezelve dubbeld kostgeld te worden toegelegd om deeze een beeter onderhoud te kunnen doen erlangen.

Alle cadets zullen twee goude contra epauletten dragen, nogthans die van de 2* classe met een roode streep en die van de 5"" classe met twee roode streepen, van een quart duim breedte, daarin.

Zy zullen in den dienst gebruikt worden volgens den rang. gelyk aan de classe, daar zy hy gehooren.

De inquar tiering der cadets dient in een der steene cazemes te worden vervaardigd.

Ieder cadet zal tot zyn montheeringstukken moeten hebbeu :

1 sakko of leedere muts,

1 hoed (rond),

1 montheering rok,

1 . frak, 6 hembden,

6 rompjes,

4 lange broeken,

6 paar koussen.

2 halsdoeken (zwarte), 4 » (witte), (> zakdoeken,

4 servetten,

1806. A.  H.  WIESE.  311 

3 paareo SGhoeoeo,

1 » sloopkoossen (gamaches),

1 houwer met hang-koppel,

2 contra-epauletten, 1 randzd en

1 kist of coffer.

In het quartier der cadets zal de meest goede order en •iL^ripline worden geoeffend ; een stil en bejaard onderofficier, ruet raog en tractement van bombardier major, zal bet direct •*|H en toezigt over hen worden aanvertrouwd en aan dezelve /.)! de zorgen en details over de kost en de verdere huis- (M»iideiyke zaak'en, nogthans onder directe bemoeinis en directie van dea eersten informator, opgedragen worden.

In het quartier zal ieder cadet een veld-kooy en veld-stoel, een combaars en een kussen van gouvemements weegen tot L)iï gebruik hebben.

Ofschoon de cadets by de onderscheidene xompagnien tot

ieu gamizoens-dienst verdeelt zyn, blyven zy, aangaande de

süliordinatie en discipline, aan de informators ondergeschikt.

Om zes uuren des morgens zal ieder zyn bedsteede uit de

weg raimen en zyn plaats in order brengen;

'/^ over 6 uuren morgen-on tbyt;

om halv zeven uuren zal de inspectie door een der infor- mators geschieden;

om halv agt, des Dingsdags, Woensdags en Vrydags, mathesis- -rhool, tot halv tien des voormiddags;

des Maandags en Zaterdags op denzelven tyd in het labo- ratorium aan 't handwerk;

van 10 tot 11 uuren zullen zy in hun quartier afschryven '1^ tneinorien over de arthillerie, die hun voorgeleezen zullen ^wjrden; leo twaalf uuren middag-maal;

drie maaien in de week zullen zy, des agtermiddags van 1 lot 3 uuren, in het schermen geoeiïend worden;

ten halv 3 uuren, des Dingsdags, Woensdag en Vrydag, teeken- hIiooI tot halv 5 uuren;

512 1806. A. H. WIESe.

des Maandags op denzelven tyd in H laboratorium aan 't Werk :

des Donderdags agtermiddags exercitie op de battery of het oeffenen der manoeuvres van kragt; |

des avonds ten halv 9 uuren avond-maaltyd.

Geen cadet zal mogen uytblyven of uitgaan en eenig8chool-t7«i missen zonder permissie van den informator, die de week heeft tot de inspectie en met voorkennis van den cadet bombardier-major ; de permissien om uy t 't guarnisoen te mogen gaan zullen naar gewoonte compagnieswyze uytgegeeven worden; nogthans, altoos met voorkennis van den informator geschieden.

Alle jaaren zullen eeuige cadets van de *!'' classe geduurende de maanden November, December, January en February hun dienst by de rydende artillerie presteeren, ten einde in hei te paard ryden en in deeze wapendienst geoeffend te worden

Het gouvernement dient by de aanneeming van een cadet en vervolgens jaarlyksch denzelve met een nieuw monlheeriuir te begunstigen, bestaande in:

een lakense rok, » » lange broek, » » rompje,

twee paaren sloop koussen,

een hoed (ronde),

drie hemden, » paaren koussen,

twee » schoenen,

vier servetten of hand-doeken.

Tot het algemeen gebruik der cadets dient jaarlyksch te worden verstrekt zoveel grof wit linnen na evenreedigheiil der cadets, als er benoodigd is tot het maaken van tafeMaken> en servetten, gereekend k een stuk grof guinees per 4 cadets

En tot bediening derzelven dienen 4 of 5 C!ompagnies slaaven. na evenreedigheid van de sterkte der cadets, gegeeven ic worden.

Naar aanleiding van het vorenstaande verleende de Regerini:

1806. A. H. WIE8E. Si 3

madiligiiig «om aan de cadets, welke in bet yoornoemde school onderweezen worden, dubbeld kostgeld te Terstrekken, lo mede Toor ieder ran dezelven een veld kooi, een veld stoel, een kombaars en een kussen, nevens bet benodigd grof wit Kmien voor tafellakens en servetten, gereekend op een stuk grof guinees voor vier cadets, mitsgaders tot hunne bediening vier Ck>iupagnies slaven en voor ieder cadet by zyne aan- neemüig en, indien het ontwerp by vervolg van tyd word goedgekeurd, ook jaarlyks te laaten verstrekken :

1 lakensche rok,

1 > lange broek,

1 • vest,

2 paaren slop koossen, 1 Fonde hoed,

3 hemden,

5 paaren koussen, 1 * schoenen,

4 servetten of handdoeken". Zie ook 13 April 1808.

13 Mei. Bewaking van de Chineesche kamp Ie Batavia door Chinezen. ^

Is goedgevonden en verstaan de compagnie inlandsche hurgery, uithoofde van gebrek aan manschappen, voor eerst te excaseeren van het betrekken der wacht by de Chineesche campong en de gemelde wacht provisioneel door Chineezen te doen bewaaken.

~ Mei. Vernieuwing van het verbod tegen den uitvoer van goud en zilver, enz.

Id nadere, ernstige overweging genomen zynde, door welke middelen, buiten de reeds beproefde, kan worden tegengegaan der clandestinen uitvoer van contanten, welke men grond heeft te veronderstellen, dat maar al te veel word geprac- dceerd; zo is na deliberatie goedgevonden en verstaan.

314 1806. A. H. WIESE.

Ten eersten; niet alleen te continueeren en tot een per- manente order te stellen de aan den sabandhaar en licent- meester opgelegde verpligting om nauwkeurig op te neemen de ladingen met lywaaten, welke, zo door Arabieren, als vreemde scheepen yan andere natiën alhier worden aangebragt, en te inquireeren, welke retouren voor het provenu daarvan worden ingekocht, mitsgaders van dat alles aan deze regeering per- tinent bericht te doen, maar deeze order ook betrekkelyk (e maaken en te extendeeren tot de vogelnestjes, welke van elders als van Java alhier worden aangevoerd.

Ten tweeden: de by het placcaat deezer regeering va» den 7"* September 1804 gemaakte bepaaling nopens de ver- deeling hy confiscatie van het ter sluik uitgevoerd en aange- haald wordende goud en zilver, zomede van het schip of vaartuig, met deszelvs lading, waarin zodanig clandestin uit- gevoerd goud en zilver word gevonden, te weeten de eene helft voor de Compagnie en de andere helft voor den officier van justitie, den sabandhaar en licentmeester of de gecom- mitteerde tot en over de zaken van den inlander, die de calange zal doen, mits den aanhaalder naar biUykheid con- tenteerende, aldus te altereeren, dat by aanhaaliug en con- flscat^ van ter sluik uitgevoerd wordend goud en zilver, zomeae van het vaartuig en lading, waarin hetzelve word ge- vonden, het geheele provenu zal worden toegeweezen aan den aanhaalder naar aftrek der gerechtelyke ongelden en tien percent voor den officier van justitie, waaronder de aanhaalder sorteerd en voor welken hy lot prys verklaaring zal hebben geprocedeerd.

Ten derden: aan alle officieren en justicieren, zonder onder- scheid van jurisdictie, niet alleen vryheid te geeven om van nu af aan vaartuigen uit te rusten en dezelve overal te laateu kruissen tot tegeugang van den uitvoer van contanten, maar hen ook te gelasten om hunne bediendens aan de boom werkzaam te doen zyn tegens alle overtreedingen, welke ten dien opzichte zouden mogen worden getenteerd, met toekomintr aan alle üezelven officieren en juslicieren van het recht van

1806. A. H. WIESE. 315

[irPTentie in zaaken, den clandestienen uitvoer van contanten h'^lreOende, ofschoon anders niet van hunne competente ju* ris<{iclie zpde, en

Ten vierden: te ordonneeren, dat de tulbanden of hoofd- dekzek van de saids en Arabieren, welke tot dus verre met Z'kere toegevenheid voor hunne religieuse begrippen van ie visitatie zyn verschoond gehleeven,*voortaan zullen moeten worden gevisiteerd, zo dikwyls gemelde saids of Arabieren ach van de v^al naar boord begeeven; echter dat dit zal Uitdelen geschieden met eene gepaste bescheidenheid en de Uilbauden of hoofd dekzels door de Arabieren of saids zelve van hunne hoofden afgenomen en ter visitatie overgegeeven /lillen worden, met recommandatie aan de respective officieren "f justicieren om behoorlyk te letten, dat ten deeze geen inroDgruiteiten komen plaats te vinden.

En zal hiervan, voor zover nodig, aan de gemeente worden kennis g^eeven.

Zie ook 1/12 Junij 1809.

23 Mei. Maatregelen ten behoeve van de Jakaira^chc en Preanger bovenlanden.

Is goedgevonden en verstaan, zo wel in de Bataviasche, als •Ie Cheribonsche landen af te schaffen en (e interdiceeren liel heffen van eenige thol van de boeygangers en buflels, door Je gemelde landen trekkende, helzy voor hel passeeren of npasseereu over weegen, bruggen en rivieren; met last aan «lea adjunct gecommitteerde om te onderzoeken en aan deze regeering op te geeven, waaraan deze heffingen hun oorsprong verscbuldigt zyn en wanneer en op wiens last dezelven zyn In^revoerd.

Voorts almede te verbieden het aanhouden in de bovenlanden vaii boeygangers of andere dienstelingen, tol de suikerniolens khoorende, welke aldaar om de wille van hunne bezigheeden vfrschynen, met oixler om dezelven onverhiuderd hun vvengs Ie laaten gaan, mits voorzien zynde van een pas van den

316 1806. A. H. WIESE.

gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander en de boeygangers en buffels niet uit de Bataviasche regent- schappen berkomstig zyn ; zullende de gemelde passen, zolang over de zaaken van het commissariaat niet finaal zal zyn beslist, moeten worden verleend door den waameemenden ge- committeerde tot en over de zaaken van den inlander in de bovenlanden en by zyne absentie door den waarneemenden geconunitteerde tot en over de zaaken van den inlander in de benedenlanden.

Om het huisvesten van vreemde inlanders in de regent- schappen en campongs in den aanstaande te beteugelen de bovenlandsche regenten en de commandanten van de respective campongs te doen aanzeggen om hunne onderhorigen te onderrichten, dat zy buyten hunne voorkennis geene vreemde perzoonen vermogen te logeeren of een bergplaats verleeuen en dat zy by overtreeding zich blootstellen om een zware straf te ondei^an ; met last aan de gemelde regenten en comman- danten voor de getrouwe naarkoming deezer beveelen te zorgen, onder bedreiging van by onverschilligheid daarover ter verantwoording te zullen worden gesteld.

27 Hei. Instructie voor schepen, bestemd naar Japan.

Deze, op Desima opgestelde en door de Indische Regering goedgekeurde instructie luidt, als volgt:

Wanneer men zal gekomen zyn op omtrent 25 a d6 graaden Noordér breedte, zal 't, by toelating van wet^r, tyd worden om zig tot het Japans ceremonieel te bereiden, in voegen als:

Art. 1. Door 'tmaaken en toestellen van vlaggen, alzo men ginter gewoon is vlaggen en wimpels van de nokken der rhaa.^ en toppen der masten te laaten waayen.

Art. 2. Zal men een lange tafel of bank moeten bereiden voor de opperbanjoosten, alzo deze gewoon zyn by hunue eerste aankomst, als zy hunne eigen meubelen nog niet aan boord hebben, daarop te gaan zitten: deze tafel behoord mei een tapytje te worden gedekt.

lÖOe. A. H. WIÊSÊ. 51 1

ArL 3. Zal men absolut niet nalaten een roonsterrol te rormeeren van de geheele equipage, passagiers en slaven, moetende daarop bekend staan de naam, qualiteit, geboorte- plaats en ouderdom, zonder meer.

Art. 4. Moeten alle boeken van de deksofficieren en ma- iroosen, benevens alle de hun gehoorende paternosters, kruizen, enz., zo zig dezelve onder de equipagie bevinden, worden in een vatje gekuipt; de Japanner haalt dat vat af, wetende, \vat er in is, verzeguld hetzelve en, by vertrek van het schip DU de Papenberg, brengd het weder ongeopend aan boord.

ArL a. Het geld van de deksofficieren en matroosen moet de capitein, alvorens in Japan te komen, in bewaaring neemen eD by vertrek van ouder de Papenberg eerst aan de eigenaars terug géeven. Niemand in Japan met gereed geld mogende koopen, hindert die bewaaring geensints, maar belet bet smokkelen; een ieder is altyd gereed zo veel cambanggeld, als er aan boord zilver geld is, te verwisselen, wanneer de eigenaars het begeeren en zulks word gemeenlyk door de capiteins gedaan, zodat langs dien weg een ieder gebruik van zyn geld kan maaken.

Art. 6. In het zicht van Japan komende, dient de lloliaodsche vlag van den stok en een dito wimpel van de groote top te waayen.

ArL 7. Wanneer men de Cavallos aan stuurboord en het land van Japan aan bakboord heeft, salueerd men de Cavallos met 9 schooten en heyst alsdan aan de nokken van de rhaas en overige geschikte plaatsen eenige vlaggen, wel verdagt zpde, dat daar geene met kruisen onder moeten zyn.

Art. 8. Vervolgens passeerd men aan bakboord zyde de Papenberg en salueerd met 9 schooten.

ArL 9. Daarna passeerd men aan stuur- en bakboord-zyde, schier ter gelyker tyd, de Keyzerswagten, onder salut van 7 schooien over een zyde voor elke wagt.

Art. 10. Vervolgens nadert men de rheede van Nagazackey en, daar ten anker gekomen zynde, salueerd men dezelve met 15 schooten.

5lg 180Ö. A. H. WlËèÊ.

Art. 11. By of na het binnenzeylen der Oavallos voornoemd komen gewoonlyk de opperbaujoosten, benevens de gecommit- teerden van bet opperboofd aan boord: alsdan salueerd men dezelve met 9 schooien.

Art. 12. Wanneer de gecommitteerdens van boord gaan, wordense weer met 9 schooien gesalueerd.

Art. 13. Men moet altyd de aan boord zynde Japanners adverteeren, dat er geschooten zal worden, om de wille van een menigte vaartuigen, welke alsdan rondsoni bet schip leggen aan boeyen, en een ongelukkige schoot van de uiterste conse- quentie zoude kunnen zyn.

Art. 14. Ten anker gekomen zynde, moeten aan de Ja- panners afgegeeven worden:

6 vaaten buskruit,

6 pieken,

6 snaphanen, '

6 bouwers en eenige kogels, hetzelve word, als bet schip na de Papenberg gaat, weder aan boord gebragt.

Ook moet men wel verdagt zyn om alle andere ammunitieii zorgvuldiglyk voor het oog van de Japanners onder de cod- stapels-kamer in het kruit gat te verbergen, dewyl anders by de visite, als het schip leedig gelost is, maar moeielykheedeu voor de scheeps-overbeeden ontstaan.

Art. 1 5. Al verder zal mede nog wel moeten in acht ge- nomen worden, dat, nadat het kruit afgescheept is, er niet meerder gesebooten word, hetwelk, zo zulks onverhoopt ge- schiede, een waarlyk groote combustie zoude verwekken.

De overige ceremoniën zullen door de bediendens in Japan wel bekend gemaakt worden.

3 Junij. Verpiicluing van de Javasche domeinen.

Is goedgevonden en verstaan qualificatie te verleenen M het verpagten der gemelde middelen op nieuw voor een jaar en zulks te laten gevolg neemen in de maand Augustus aau- staande op de voorjaarige conditien eii onder bekendmakiuf

1806. A. H. WIESe. 51 d

van de gemaakte nieuwe bepaaling onitrend de tolheffing van de Ijwaaten, enz., welke van Macasser en elders om de Oost •)|i Java worden aangebragt.

5 Janij. Voorzienifig in den geneeskundigen dienst te Buiienzorg.

Is goedgevonden en verstaan de aide chirurgyn onder het 27>' battaillon infanterie, Andreas Cornelis van Zyll, geduurende bët present gebrek aan geneeskundigen als chirurgyn op Buiienzorg te laaten dienst doen en hem mede de zorg op te dragen om de Europeesche opzienders van de in den «omtrek van Buitenzorg leggende planlagieu met zyne genees- ^.u heelkundige hulp te assisleeren, wanneer die hem word irevraagd, mitsgaders hem voor den tyd, dat hy aldus word ireêmployeerd, boven zyne gewoone inkomsten een extra dou- «•eur toe te leggen van vyf eri twintig ryksdaalders 's maaods.

3 Junij. Voorziening in bééoefïen van het builen-hospilaal ie BcUavia.

[)e heer commissaris over de hospitaalen te kennen gegeeven hebbende, dat de binnen-regent van het buiten-hospitaal aan ^)Ti Edele heeft vertoond, dat de eyeren en het brandhout, len dienste van dat institut benoodigt, niet meer legens de oüile pryzen van rd« 1:12, koper geld, voor de 100 eyeren en rd" 9, mede koper geld, voor het vadem brandhout te be- komen zyn en dat thans moeten worden betaald rd^ 2 voor de 100 eyeren en rd' 12 voor het vadem brandhout, alles papieren geld, zo is goedgevonden en verstaan de gemelde opgegeeven prysverhoging van die artikelen toe te staan, tot zolang dezelven beter koop zullen worden.

17 Junij. Voorschrift nopens alphabelische registers op bij-boeken.

Is goedgevonden en verslaan de baazeu en opzienders in

%iO tëOé. A. H. WlËèÉ.

het generaal aan te beveelen om voortaan te zorgen, dat hv de alpbabets in hunne by-boeken de onderscheidene artikelen, tot hunne administratie behoorende, onder de behoorlyke hoofdletters worden bekend gesteld, ten einde deexaminatie en confrontatie Tan de hoeken te faciliteeren.

17 Junij. Plaatsing van beschikbare dienaren.

Als een curieus staaltje, boe in 1806 de Regering bij het aan- wijzen van standplaatsen aan hare ondergeschikten soons te werk ging, diene het volgende:

De jpngst uit Nederland alhier gearriveerde adsistent, Jo- hannes van der Stoel, by requeste te kennen gegeeven hebbende, hoe hy, in den jaare 180^ uit Indien gerepatrieerd zynde, zyn vrouw en kind op Java heeft agtergelaaten, doch nu geïn- formeerd is, dat zyne gemelde vrouw zich metterwoon naar Ternaaten zoude hebben begeeven, verzoekende om ter dienst-presteering te moogen overgaan naar een der beide genoemde gouvernementen, alwaar zich zyne vrouw heeft ge- êtablisseerd: zo is goedgevonden en verstaan de g^nelde instantie te accordeeren en hem mitsdien toe te staan naar Java te vertrekken en, zo zyne vrouw daar woonachtig is. aldaar bescheiden te blyven, doch, zo niet, naar Ternate over te steeken en aldaar ter dienst-presteering te verblyveo.

24 Junij. Spillage op Japansch koper-geld.

Op het Japans koper-geld, hetwelk ten behoeven van 's Lands esquader word verstrekt, is goedgevonden en verstaan ü percent te valideeren tot schadeloosstelling van het verlies, hetwelk door een te kort op dat geld by ontvangst veelal word geleden.

27 Junij. Voorschriften nopens de beéediging van het leger, enz.

De Koning van Holland, Louis Napoleon, decreteerde ter zake het navolgende:

IfiOd. A. H. WlÈdÈ. Ssi

Art 1. De troupen der land en zeemacht zullen in handen fan hmue generaals of commandanten den eed afleggen en de daarvan te formeeren processen verbaal zullen door de ministers worden verzonden aan de staats secretary.

Art. 2. Ten dien einde zullen alle de troupen der land- macht onder de wapenen zyn.

Art 3. De oflBcieren, in het centrum geplaatst, zullen een voor een in banden van bunnen generaal of'colonel den eed

Art 4. Vervolgens zal de generaal of colonel den eed met luider stemme voorzeggen en de onder-oiBcieren en soldaaten zullen herbaaien:

Dit zweer ik.

Art & Voor het afleggen van den eed zullen de troupen worden geïnspecteerd.

Art. 6. De dag van deze inspectie zal door den generaal lit comniandant worden bepaald.

Art. 7. Op de scheepen zal de bepaalde dag door een generaal salvo worden aangekondigt.

Art 8. De scheepen en vaartuigen zullen den geheelen dag vlaggen en bet afleggen van den eed zal plaats hebben op de wyze, als bier vooren ten opzigte der troupen te lande is bepaald.

Art 9. Zulks zal insgelyks plaats hebben in de arsenaalen en zeehavens.

Art. 10. De processen verbaal van het afleggen dereeden zullen worden opgemaakt door de generaals of commandanten en worden gezonden aan de ministers.

Art. 11. Op Zondag aanstaande zullen de gardes in de wapens komen en de officieren en verdere troupen zullen in handen van den gouverneur der residentie den eed afleggen, invoegen als hier boven is vastgesteld.

Art 1% Hiervan zal een proces verbaal worden opgemaakt en gezonden aan de staats secretary.

Art 13. De vaandels, standaarden en veldtekens zullen voor alle corpsen der landmacht worden vernieuwd.

MU snL XIT. 21

332 1806. A. H. WIES£.

Art. 14. De oud secretaris van staat, provisioneel gechar- geerd met de portefeuille van oorlog, zal de modellen daarvan aanbieden, zullende dezelven dadelyk na de goedkeuring worden vervaardigt en voorts aan de regimenten en corpsen worden ter hand gesteld op zodanige wyze, als nader zal worden

Art. 15. De minister van de marine zal insgelyks een model van de vlag voordragen, zullende terstond, nadat het- zelve zal zyn geadopteerd, de vlaggen op alle de scheepen onzer esquaders worden vernieuwd.

Art. 16. De Raad der Aziatische bezittingen en etablisse- menten en de Raad der Americaansche colonien en bezitting<'u zullen respectivelyk de nodige orders naar de colonien af- vaardigen ten eynde dezelven van de plaats gehad hebbend*' veranderingen in het staatsbestuur te venvittigen en voorts de nodige orders en instruclien geven tot het afleggen van den eed, waarvan zy zig de processen verbaal zullen doeu toekomen.

Art. 17. Zoodra vaandels en vlaggen op het vaste land zullen zyn vernieuwd, zuUen de voorschreeven Raaden dt- nodige maatregelen nemen ten eynde dezelven in de colonien insgelyks te doen vernieuwen.

Art. 18. De minister van de marine en de oud-seeretari^ van staat, provisioneel gechargeerd met de portefeuille van oorlog, als meede de Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen en de Raad der Americaansche colonien en bezittingen is, ieder voor zoveel hem aangaat, met de execulif van dit decreet belast.

5 Julij. Begraafplaats van lijken van inlanders^ Chi- nezen en slaven te Batavia.

Gezien zynde de raoeielykheid, die er reeds resideert om daarvoor overeenkomstig het oogmerk geschikte grondeo <t te geven, zoo is in het presente tydstip van oorlog, om geen aanleiding tot misnoegen onder den inlander te geven, hot

IdOd. A. H. WiESÊ. S3S

nuttig ook deze zaak Toor het algemeen welzyn moet worden i<€seiioawt, goedgevonden en verstaan het verwyderen en verlefrgen der b^raafplaatsen van de Chineesen, inlanders en

laaven tol gunstiger tyden uit te stellen; echter aan het roUegie van Scheepenen op te dragen om zich nauv^keurig (e doen onderrichten, of de lyken der Chineesen, inlanders en slaaven ter behoorlyke diepte onder de aarde worden be- steld, welke misbruiken daar om trend plaats vinden en welke i»rders tot tc^engang van die misbruiken kunnen worden gesteld.

5 Jolij. Borgslelling door collecteurs van het collateraal.

Ingezien zynde, dat, wanneer, by insolventie van een of beide ile cxtüecteurs van de collateraale gerechtigheid of wel vertrek n;«ar Nederland, na verloop van jaaren restitutie van te veel helaald collateraal werd verzegt en verleend, de Compagnie e^houdea zoude weezen het daarop te veel betaald salaris te betalen zonder hetzelve te kunnen recouvreeren, zoo is om 'Ie Compagnie buiten schade te houden verstaan te bepaalen, 'lat de coUecteurs voor de collateraale gerechtigheid 7io ^^^ Ie hun toegelegde 5 percent van dat middel by de Compagnie 'i deposito zullen moeten overbrengen, ten einde daaruit in der Uil te recouvreeren hetgeen komt te blyken, dat door hun on- ♦ igen is genoten ; en welk Vi o » nadat zy uit het gemeld officie ziülen zyn getreeden of, zo zy staande het bekleeden van dien l'ost komen te sterven, na hun overlyden, vyltien jaaren in 's Com- jKignies kas zal moeten blyven gedeponeerd om vervolgens, lietzy geheel, dan wel, zo daaruit remboursementen gedaan /yn moeten worden, naar aftrek van dezelven te worden 'fgelangt aan hun of aan hunne executeuren of erfgenamen; t-n de presente collecteurs en hunne successeureu te gelasten Viiu het bedragen van dat '/,o jaarlyksch na het sluiten der bijeken opgave te doen.

'^J^ler' yervallen-ver klaring van zekere pretensien van land-eigenaren.

boor den secretaris van het collegie van Ueemraaden der

324 1806. A. H. WIËSË.

Bataviasche ommelanden te kennen gegeven zynde, dat ten gevolge van de by placcaat dezer regeering de dato 11 Maart jongstleden aan de land-eigenaaren gegeven order om depre- tensien, die zy vermeenen mogten ten lasten der in- en op- gezetenen van hunne landeryen te hebben, aan hem op te geeven binnen den tyd van een maand na de afkondiging van hel

gemeld placcaat, by hem zyn ingekomen de opgaven van

zo is goedgevonden en verstaan de land-eigenaaren, welke geene opgaven gedaan hebben van boekschulden, spruitemh uit overjaarige pretensien, te considereeren als dezelven niet te« hebben en, die ook hebbende, daarvan vervallen te ver- klaaren naar den teneur van art. 10 van het meerroeld placcaat; en hiervan by billetten alomme, waar het beh(K)rd. kennis te geeven. Zie ook 4 November 1806.

11 Julij. Prijsbepaling van slaven.

Op het verzoek der onlangs van Baly alhier gearriveerde slaavenhandelaars, Que Theeko c. s., is goedgevonden en ver- staan, uithoofde van de zoo hoog gesteegen agio op hel zilver geld, de supplianten voor de slaaven, welke zy jongst aan de Compagnie hebben overgelaaten, in steede van de daarvoor by besluit dezer regeering van den 15^° Juny 1802 be|)aalde rd' 90, te laaten valideeren rd' 1 00, papiere geld, per kop en de gemelde prys insgelyks, doch temporair, te acc(»r- de«ren voor alle manslaaven, welke alhier in den aanstaande worden aangebragt, voor zo ver het 7io gödeelte daarvau voor de Compagnie word uitgezocht.

Zie ook n December 1797.

11 Julij. Vergoeding van minderheden aan buskruit.

Is goedgevonden en verstaan te bepaalen, dat voortaan alle minderheden op het buskruit zullen moeten worden vergoed tegens den uitkoopsprys van Spaans 30, zilver geld, de lOi» ponden, en een capitaal advans daarenboven; en biervan de

1806. A. H. WieSE. 325

uiinisters en bediendens op de respective buiten comptoiren rireulair kennis te geeyen.

15 Jnlij. Voorschrifl nopens het aan boord gaan van ter reede Batavia aanwezige, vreemde schepen.

Uit de resolutien der Indische Regering van 15 Julij 1806 blijkt, dat eene bepaling bestond, ten gevolge waarvan »het na boord vaaren van vreemde scheepen aan de ingezetenen «lezer hoofdplaats, zonder uitzondering, is geinterdiceerd en een ieder verplicht is zich daartoe van een permissie-brielje van den heer Gouverneur Generaal te voorzien".

18 Julij. Voorschriften voor Boedelmeesteren.

Is goedgevonden en verstaan:

1^ het eoUegie van Boedelmeesteren te gelasten om te zorgen, dat de renten op de door hun Eerwaardens uitgezette capitaalen, voor zover dezelven niet onder ultimo February jongstleeden inogten zyn voldaan, tot dien tyd worden ingevorderd en dat daar meede vervolgens alle zes maanden of uiterlyk om de twaalf maanden word gecontinueerd, wyl deze regeering met bevreemding heeft gezien, dat van sommige capitaalen in geen drie, vier, ja zelfs van eenigen in geen zes jaaren de intressen zyn ingekomen, hetwelk met een solide en attente administratie niet bestaanbaar is ; en

t^ Boedebneesteren te demandeeren om door hunnen secre- taris alle quitantien, zo wel by de daarvan zynde bundels, als in het quilantie-boek, te nommeren en dezelven na de order van de nommers op eikanderen te laaten volgen, mitsgaders by uitbetaaling van gelden de nommer der daarvan verleende quitantie by het journaal bekend te stellen ten einde de confrontatie der boeken te facili- teeren.

25 Julij. Weering van Chinezen uit de bovenlanden.

Om het rondzwerven der Chineezen in de bovenlandeu efTicacieus tegen te gaan is goedgevonden en verslaan de

326 1806. A. H. WIESE.

contanten en goederen, gevonden by den in het regentschap Bandong geapprehendeerden Chinees, Gouw Hangko, te laten uitdeelen onder degeenen, welke hem, Gduw Hangko, hebiieii opgevat en denzelven scherpelyk te doen interdiceeren zich weder in de bovenlanden te verloonen, sub poene van ban- nissement by contraventie van dit verbod.

26 Julij. Kennisgave der benoeming van Commissarissen' Generaal ter invoering eener nieiitve wijze van bestuur, justitie en handel in Indie.

Is goedgevonden en verstaan aan de ministers en bedienden> op de respective buiten-coroptoiren circulair kennis te geeven. dat, volgens de missive van heeren Meesters van 15 November 1805 anno passato, den lt'° daar te voren door het Bataafsihe gouvernement tot het invoeren eener nieuwe wyze van bestuur der Indische regeering, justitie en handel van Indien zyn be- noemd en aangesteld als Commissarissen Generaal de heereu C. H. van Grasveld, minister van den Staat aan het hof van Portugal, en M*^ Cornelis Theodorus Elout, procureur generaal by het nationaal gerechtshof en lid der commissie tot hef ontwerpen van een algemeen wetboek, en dat by hetzelfde staatsbesluit tot Gouverneur Generaal van Bataafsch Indien en lieutenant-generaal in dienst der Republiek benoemd en aangesteld is de hiervoren gemelde heer Commissaris Generaal. C. H. van Grasveld ; mitsgaders hiervan ook kennis te geeven aan den heer vice-admiraal en commandant van 'sLand.< navale macht in de Oost-Indiên, Pieter Hartsinck.

29 Julij. Last op de eigenaren van particuliere landen tot het tijdelijk afstaan van karren en buffels.

Uithoofde van het door den gecommitteerden tot en over de zaaken van den inlander in de bovenlanden vertoond ge- brek aan karren en buffels, waar door zonder eene dadelyke voorziening de in de pakhuizen te Builenzorg geleverd wordende koffy niet naar Lengkong zal kunnen worden afgevoerd, is

1806. A. H. WIESE. 337

sroedgevonden eD verstaan de respective landeigenaaren te verpUchten om, by voortduuring van dit gebrek en dus niet •ian by de boogste noodzakelykbeid, van tyd tot tyd naar eTenredigfaeid van bet getal op- en ingezetenen op bunne landen en bet vermogen van zodanige op- en ingezetenen, mitsgaders zonder dat bet eene land boven bet andere zal worden bezwaard, den gecommitteerde, op de aanmaningen, die daartoe door middel van zyne bediendens zullen virorden cedaan, te assisteeren met de karren en buffels, die van hun /ciilleo worden gevraagd ten einde de koffy van Buitenzorg naar Lengkong af te voeren.

Op den 1"^" Augustus 1806 is ter zake nader «goedgevonden en verstaan voor de karren en buffels, welke ten voorscbreeven eiude zullen worden geêmployeerd van bet landgoed Tjimangies en de daar boven gelegen landen, 30 stuivers, koper geld, v(»or ieder kar te valideren, bebalven bet gewoon vrachtgeld, nnder bepaling wyders, dat, wanneer de karren en buffels van <lie landen niet toereiken tot den gemelden afvoer en daartoe mede zal moeten worden gebruik gemaakt van de karren en ImiTeis van de landen, beneden het landgoed Tjimangies gelegen, daarvoor mede naar billykbeid extra vracbt-loonen zullen worden betaald".

De geconmiitteerde tot en over de zaken van den inlander in de bovenlanden rapporteerde den ^^'^ September 18Ö6, »dat le by besluit van den 29° July toegezegde een ropy, koper geld, boven bet gewoone vragt-geld, aan de karrevoerders 'Ier particuliere landen beueden bet landgoed Buitenzorg, welke lol den afvoer der coffy van Buitenzorg boven de gewoone karrevoerders, op Buitenzorg woonachtig, zouden werden ge- employeerl ter bespoediging van den afvoer der coffy naar Lengkong van eenen nadeligen invloed zoude weezen op de gewooDe karrevoerders, die ingevolge den geest van het ge- meld besluit daarvan niet zouden komen te jouisseren eu

518 1806. A. H. WIESE.

dus miDder betaald wordeu als de karrevoerders van de gemelde landen; onder te kennen gaave, dat hy met voorkennis en qualificatie van den heer Gouverneur Generaal naar andere middelen om den afvoer van de coffy te bespoedigen had omgezien en daartoe 280 buffels en vyftig buffelkarren inge- kocht en dezelven tegens de inkoops-pryzen weder afgestaan had aan de karrevoerlieden, die zedert jaareu herwaards de coffy van Buitenzorg hadden afgebragt".

De Regering keurde dien maatregel goed en bepaalde toTens het kostende »te laaten restitueeren in volgender maniere: dat door den conunandant van Buitenzorg, die de vrachtloonen betaald van de koffy, welke van daar naar Lengkong word afgevoerd, van de vrachtgelden van ieder tien pikols koffy, die de opgemelde karrevoerlieden zullen afbrengen, in mindering van hunne schuld zal worden ingehouden rd' 2:12 en dat h^t generaal bedragen daarvan, nadat de leverantie geheel zal weezen afgelopen, door den gecommitteerde in 's Compgnies kas zal worden overgebragt en hetgeen de karrevoeriieden dan nog op hun debet mogten achterlyk zyn, by de volgende leverantie op dezelfde wyze ingevorderd en in 's Compagnies kas zal moeten worden verantwoord''.

1 Augustus. Bekendmaking, dat diakencfi openlijk reke- ning en verantwoording zouden doen van hunne gestie der armen-middelen gedurende het jaar 1805.

t Augustus. Regeling der betaling bij verkoop van pro- ducten, enz, door de Compagnie.

Is goedgevonden en verstaan, wanneer producten en andere artikelen door de Compagnie aan vreemdelingen en ingezetenen worden verkocht en afgestaan voor papieren geld, de perceptie daarvan voortaan zal geschieden roet een agio van 4 a 5 percent beueden de cours onder de gemeente; dat echter onder deze bepaling niet zullen zyn begreepen de pachtpeu- ningen, alzo de agio voor de pachten op het uiteinde van

1806. A. H. WIE8Ë. 329

iedere maand door deze regeering word bepaald, en evenmin de yreeffidelingen, welke voor de maand Jany jongsüeeden iu aTwachting van retour-ladingen alhier ter rhede gelegen hebben, van vrien geene hogere agio zal worden gevorderd, als tot dos verre door de Compagnie by den afstand van pro- ducten in papieren geld berekend is, dat is 58 percent; dat wyders de nagelen weder zullen worden verkocht tegens veertig stuivers, zilver geld, het pond ; en eindelyk, dat de al- hier ten handel gekomen vreemdelingen, welke maar zeer weinig contanten, doch daarentegen provisiën en andere beDodigtheden voor deze colonie hebben aangebragt, dien on- Terminderd met producten zullen worden geadsisteerd, echter de koffy niet meerder als voor een derde gedeelte en de overige twee derde gedeeltens in speceryen, suiker en andere artikelen; zullende, voor zo ver hunne aangebragte contanten ter betaaling daarvan niet toereiken, papieren geld van huii in ontvangst worden genomen met een agio van 4a 5 percent beneden den cours, als boven gezegd.

8 Augustus. Boedels van ab inlesiato overleden^ uil de bovenlanden verwijderde personen.

Het collegie van Boedelmeesteren der Chineesche en andere oDchristen sterfhuizen informatie verzocht hebbende, hoedanig zich te moeten gedragen omtrend boedels van persoonen uit de Jacatrasche regentschappen en Preanger landen, welke, om wangedrag of andere redenen van daar geêloigneerd, alhier ab inlestato komen te overlyden, zo is goedgevonden en verstaan aan Boedelmeesteren voornoemd te kennen te geeven, dat met de boedels van zodanige ab intestato overlydende persoonen door den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, met voorkennis van den heer Gouverneur Generaal, gehandeld word naar de wetten en costuuien van de regent- schappen, waartoe de overleedeue persooueii behooren; ge- vnlgelyk dat de aanvaarding van soortgelyke boedels is buiten «1»* bemoeyenis en competentie van Bocdelmeestereii.

530 1806. A. H. WIË8E.

15 Augustus. 'Yergunning tot het oprichten van etme sleenen- en pannen-hakkcrij op het land Tandjoeng-Ooal.

Die vergunning werd slechts verleend onder voorwaarde »oin, ingeval de priviligie-bouders van steen- en pannen-bak- keryeu in der tyd met gegronde bezwaaren tegens de gemelde concessie opkomen of wel< dat andere redenen deze regeer! nc: hiertoe zouden mogen moveren, de concessie weder in te trekken, zonder dat deswegens eenige schadeloosstelling zal mogen worden verzocht, veel min gepretendeerd; en onder deeze restrictie verder, dat de op het bovengemelde landgni d Tandjoeng-Oost gebakken wordende steenen en pannen niet verder als tot op een afstand van IS paaien van de stad zullen mogen worden afgevoerd".

19 Augustus. Inslruclie voor den munlmeester en verderr munt-bedienden.

Nopens deze instructie is wel aange teekend gevonden, d;it zij door de Regering is goedgekeurd, die tevens last gaf haai te drukken, maar het stuk zelf is niet aangetroffen.

De onder 21 December 1801 bedoelde instructie is in het on gereede geraakt en dientengevolge nimmer in werking getreden

-^ Augustus. Opvat-loon voor militaire deserteurs eu gedroste slaven.

Is goedgevonden te bepalen, dat het opvat-loon van militaire deserteurs en van gedroste slaaven. welke boven de vyftigsto paal, van Batavia af gerekend, worden geapprehendeerd, dooi- de militaire chefs en de lyf heeren in zilver geld, zonder eeni^^ korting, zal moeten worden betaald; en hiervan de gemeente by een billet te informeeren.

Zie ook 7 October 1806.

22 Augustus. Verzoek van zes inlanders om als Ctm- pa(jnies lijfeigenen j^geconsidereerd' te mogen wordm.

Door den opziender der gebouwen, tinuneragiea en repa-

1806. A. H. WIESE. 331

nuieo te kennen gegeven zynde, dat zes in den jaare 1791 en 1792 tot baonissement op de eilanden Edam en Onrast i^ecoDdemneerde inlanders, mits het opbreeken van die eilanden ten iyde van de blokkade dezer rheede door de Engelschen, in het anibachts-kwartier zyn geplaatst en dat thans de tyd van hun bannissement verstreeken is, met verzoek, dat zy fjelargeerd en overeenkomstig hunne eigene instantie als Com- pagnie lyfeigenen geconsideerd en als zodanig by de boeken liigenomen zouden mogen worden; zoo is goedgevonden en verstaan de gemelde lieden als vrye inlanders by de boeken van bet voornoemde kwartier te laaten inneemen en onder betaaling van belgeen Compagnies lyfeigenen genieten in het voormeld kwartier te laaten dienst doen.

26 Augustus. Verhooging van koeli-loonen^ (e betalen door het collegie van Heemraden.

Door den gecommitteerde tot en over de zaakeu van den inlander in de benedenlanden by ecu bericht Ie kennen ge- z*^\en zynde, dat by, — aan de res|)eclive inlandsche comraan- -ianlen hebbende voorgehouden het door hel collegie van llHeniraaden der Bataviasche ommelanden gedaan voorstel om, uithoofde van de moeyelykheid om het nodige werkvolk voor ilf.n dienst yin dat collegie te bekomen, een accuraale opneem te laaten doen van het getal mannelyke en tol den arbeid hekwaame ingezetenen, woonachlig in de onderscheiden cara- |M»ngs. binnen den afstand van een en een half uur gaans Imiten de stad gelegen, en om daaruit tot het arbeiden aan ile werken van het voornoemd collegie van iedere tien mannen een te doen leveren, voor zover dezelven ten voorschreeven «iienste zullen nodig zyn, tegens een daggeld van agt stuivers )ier hoofd, koper geld, — door hen is verklaard geen middel te weten, op hoedanige wyze zy hunne onderhehhenden zouden kunnen noodzaken om ten dienste van gemeld collegie te moeten werken, te meer de betaling der coelie-loonea algemeen lot op 1^ stuivers daags geklommen is en door particulieren

332 1d06. A. H. WIESË.

somtyds meer betaald wierd, zo is als du goedgevonden en verstaan bet gemeld voorstel niet te adopteeren, maar Heemraaden te qualificeeren om, tot encouragement voorden dienst van hun Eerv^aardens» bet v^erkloon te verhoogeuTan agt tot twaalf stuivers, koper geld, 's daags per hoofd, ingaande met primo September aanstaande.

2 September. Afvoer van kofftj uü de bovenlanden naar Batavia.

Is goedgevonden en verstaan de door den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander in de bovenlanden aan de Buiteuzorgscbe karrevoerlieden, ter bespoediging van den afvoer der kofly uit de pakhuizen van Buitenzorg naar Lengkong, van waar dezelve met prauwen langs de rivier Tjidanie werd afgebragt, gedaane voorloopige toezegging eener verhooging van vrachtloon tot een stuiver op ieder pikol koffy, welke door hun word afgebragt, te accordeeren en insgelyks met dat oogmerk voor het afbrengen van de kolfy van Lengkong naar herwaards met prauwen langs de rivier Tjidanie, insteede van agt stuivers, tien stuivers voor ieder pikol aan den aanneemer van dien afvoer te valideeren: en deze verhooging van drie stuivers aan vrachtloonen op ieder pikol koffy, bereekend over de geheele leverantie, te laaten brengen ten lasten van de regenten, door wien de vragtgeiden steeds gedragen zyn, en gevonden worden uit hetgeen zy meerder voor de koffy genieten, als de ryksdaalders vier, die voor ieder pikol aan den Javaan wórd uitbetaald, doch maar alleen voor dit jaar.

Op den 30*" September 1806 besloot de Regering nader »uit aanschouw van de hooge prys, waarvoor de cofly Ihans aan vreemdelingen werd verkogt, de verhoogde vrachtloonen van drie stuivers op ieder pikol koffy (welke moeten worden gebragt ten lasten van de regenten) by de met hun te houden afreekening te laaien brengen ten bezwaare van de Compagnie**

1806. A. H. WIESe. 335

S September. Maatregeien tegen het i^mgehondereii' m de bovenlanden.

Om het doortrekken der bovenlanden van zoveele personen, zonder van passen voorzien te zyn, en daar door ook het vagebonderen te kunnen tegengaan is goedgevonden den re- sident te Gheribon aan te schryven om aan de regenten en andere hoofden aldaar te verbieden het verleenen van passen, aan vrien ook, om zich naar de Bataviasche bovenlanden en de Bantamsche districten te begeeven en dat die volgens het oud gebruik door hem» resident, zelve zullen moeten worden uitgegeven, met bekendstelliug van de plaats, waarheen het de met zodanige passen gemunieerd wordende persoenen vergund is te vertrekken, alsmede ten welken einde en voor hoe langen tyd; ook is goedgevonden tebepaalen, datdeman- dadoors der suikermolens, welke in het Cheribonsche boeyan- gers engageeren en buffels opkoopen en daartoe van een pas van den geconunitteerde tot en over de zaaken van den inlander worden voorzien, by hun retour naar herwaards almede van den resident te Cheribon een pas zullen moeten verzoeken, waarby het getal der geëngageerde boeyangers en opgekochte buffels distinct zal moeten wezen uitgedrukt.

Het in de laatste plaats bepaalde gaf al spoedig aanleiding tut gegronde klachten, waarom de Regering den 30° September 1806 ^'oedvond. «uithoofde de mandadoors van de Bataviasche suikermolens, die tot het engageeren van boeyangers en het opkopen van buffels uitgezonden worden, zig meestal begeeven naar de Zuidelyke districten van Cheribon en de grenzen van de Banjoeraas of de Javasche Sulthans-landen en dat, wanneer deze lieden, na aldaar boeyangers geëngageerd en Imiïels te hebben ingekogt, verplicht worden zich naar Cheribon (e begeeven om een pas van den Resident te vragen, dezelve dan een reise van zeven of agt daagen moeten doen en dus Teel gevaar zouden loopen, dat de geëngageerde boeyangers,

5.'^4 1d06. A. H. WIESÊ.

die zy daar moeten agterlaaten, in dien tusschentyd zich weg begeeven en de buffels ook gedeeltelyk absent zouden raaken, hetzy door diefstal, hetzy door wegloopeo en andere inconve- nienten, waaronder wel voornamentlyk gesteld moet worden de zwarigheid om die beesten van het noodige voedsel te voorzien, wanneer die zoveele dagen op een en dezelve plaats ver- toeven, die order voor eerst buiten werking te laaien en daaromtrend voor zo lang te volgen de oude cynosure".

2 September. Verleening van vaarschol aan een in- landsch Regent,

Is goedgevonden en verstaan aan den regent van Buiten- zorg, radeen tommongong Soeria Laga, tot het vieren van eeu feest by gelegenheid der besnyding van zyne drie kinderen, het welk by niet in staat is uit zyn eigen middelen te be- kostigen, te laaten afgeeven, by wege van voorschot, eeiic somma van vyftien honderd ryksdaalders, zilver geld.

Dit is het oudste geval van dien aard, hetgeen is aange- troffen, en daarom hier vermeld.

4 September. Vermeerdering van de haeveelheid stiiker^ welke uil elke suiker-fabriek in de nabijlieid van Balnola mocht worden verkocht.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat, insteede van 575 potten, voortaan 400 potten potsuiker van ieder suiker- molen zullen mogen worden afgevoerd en verkocht, echter niet meerder aan gewicht houdende als honderd ponden iedere pot.

Clandestiene afvoer en verkoop van suiker gaven aanleiding tot deze vermeerdering.

1806. A. H. WIESE. 535

8 September. Vervulling van militaire vacatures.

Bij besluit, gedagteekend Aken, den 8"^ September 1806 te BataTia ontvaDgeo den 19*'^ April 1808), bepaalde deKo- uiiig vao Holland, Louis Napoleon, het navolgende :

Art. 1. De Gouyemeurs Generaal der colonien zyn ge- autoriseerd tot het TenruUen der plaats hebbende vacatures in de militaire corpsen, onder derzelver orders staande, wie *ï\e ook zyn moglen.

Art. 2. Ingeval zy zulks nodig mogten oordeelen^ zyn zy )»evoegd tot bet aanneemen en verleenen van demissien.

ArL 3. Zy zullen zich voorts in de uitvoering van dit (iecreel gedragen naar de reglementen, voor de armee hier te bilde vigerende.

Art. 4. Zy zullen aan den minister van koophandel en (oionien verslag doen van derzelver verrigtingen, v^elke onder liei toezigt van gemelden minister zuUeu staan, ten einde •loor denzelven worde gezorgd tegen alle afwykingen en on- ;;elyk en om, daartoe termen zynde, het nodig redres te eifectueeren.

19 September. Voorschrift nopens fouten in facturen.

Is goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens op Je r^pective buiten-comptoiren circulair te gelasten om alle verschillen, die verondersteld kunnen worden by de fac- liiuren ontstaan te zyn uit schryf- en collationeerfouten by de negotie-boeken, op de hoofd-reekeniug te doen redresseeren eo daarvan aan deze regeering kennis te geeveiT by hunne ad?isen.

23 September. Regeling van betalingen door de Compagnie.

Is goedgevonden en verstaan: 1* de vrachtpenningen > voor de scheepen en vaartuigen, die door de Compagnie afgehuurd worden voor de Oostersche romploireu Banjenuasing, Palenibang en Timor, van nu af

356 leoe. A. H. WIESE.

aan Ie oontracteeren en te laaien Toldoen in papiere geld zonder agio, doch de betaaling der vracbtgelden Toor de Javasche tochten nog in dit jaar te laaten op den presenteu voet, wyl Yeele vaartuigen reeds ingehuurd zyn en de Oost-mousson eerlang ten einde loopt : en hiervan tot na- richt kennis te geeven aan den heer Java's gouverneur. Engelhard, en aan de kasteels-opperkooplieden, Ekenhohii en Goldman;

2^ voor zover de victualiën, die ten behoeven van de oorlog- schepen worden verstrekt, niet in natura worden voldaan, maar in gelde worden bereekend, de betaaling daarvan te laaten doen in papiere geld met de loopende agio en van de kop- en tafelgelden voor de scheepen, voor de eene helft in zilver geld en voor de wederhdft in papiere van credit, mede met de loopende agio;

3® op den Javaschen geldeysch voor het aanstaande jaar t807 twee honderd duyzénd ryksdaalders, zilver geld, minder w laten voldoen, als op den eysch van dit jaar is toegestaan, en dit bedragen door papieren van credit of koper geld te laten suppleeren, naarmaate daartoe van Java aanvrage zal worden gedaan ; mitsgaders den heer Java's gouverneur voor te houden, dat deze regeering van zyne probiteiten trouw verwacht, dat zyn Edele door het introduceeren van alle mooglyke bezuinigingen in de nitgaaf van con- tanten zal coöpereeren tot het doelwit van deze regeerins om de zaaken van het finantiewezen buiten confusie te houden, en van zyn Edele te blyven inwachten de voor- stellen^ welke hem het meest geschikt zullen voorkomen ter bezuiniging van de voorschreeven som in zilver geld:

4^ de jaarlyksche verzending van contanten voor Banjermasirti: mede provisioneel op rd' 30000 te verminderen en daarran by de eerste gelegenheid kennis te geeven aan den resident aldaar, niet aanscbryvens, dat, wanneer het gemeld bedragen niet toereikende is tot afbetaaling van de geleeverd wordende peeper, deze regeering van zyne te meermaalen en hv berhaaling gedaane betuigingen van alles voor *sMeester>

lÓOe. A. H. WIÊSÊ. 337

dienst over te hebben meent te mogen verwachten, dat hy de ' Compagnie daarin zal assisteeren, met qualificatie, des ooods, om den sulthan te kennen te geeven, dat de aaiiiioudende teleurstellingen in de hoop op aanzienlyke peeper-recoltes deze regeering tot de opgeroeide vermin- dering van den geldeysch heeft doen besluiten, doch dat by daadelyke opulente ieverantien ook meerder geld zal worden gezonden;

o" de voldoening van den geldeysch voor de Oostersche gou- vernementen Amboina, Banda en Tematen te stellen op rd» 350000, met aanschryvens aan den Ambons gouverneur, Willem Jacob Granssen, om de uitgaven, zoveel mogelyk, te verminderen, derwyze, dat dezelven uit de voorschreeven som kunnen worden goedgemaakt, alzo deze regeering volstrekt onvermogend is een grooter bedragen aan con- tanten te zenden en dus op geen nader ontzet moet worden gereekend; verwachtende deze regeering van des gouver- neurs yver en trouw voor 's Lands dienst, dat hy daartoe van zyne zyde zal medewerken door het introduceeren, onder de nadere approbatie van deze regeering, van de Dodige bezuinigingen in alle uitgaven, welke voor eene redactie vatbaar zyn ; en wyders den gemelden gouverneur Cranssen in consideratie te geeven, of en in hoe verre liet Diankeerende, dat niet in lywaaten kan worden gezonden, met Japans koper geld kan wórden gesuppleerd door het- zelve op Amboina, Banda en Ternaten gangbaar te ver- klaaren ;

i*" alle voorschietingen op de leverantie van suiker voortaan te doen voor een derde gedeelte in zilver geld en twee derde gedeelte in papieren vun credit met de loopende agio, zo als die door deze regeering ten dage, dat de voor- schieting word geaccordeerd, zal worden bepaald, en de suiker, die boven het beloop der genooten vooruitverstrek- kingen word geleverd, mede op dien voet van betaaling te accepteeren;

' ' uil het restant katoene garens van de sortementen 1^ E en

rUlAAT-BOEt bUL XIT. 22

538 löoe. A. H. wiESe.

D aan de alhier ten handel komende vreemdelingen een hoeveelheid van vier honderd pikols af te staan tegens rd" 55, zilver geld, de pikol; 8^ de producten, die aan de Compagnie door particulieren geleverd worden, zowel als alle uitgaven voor 'sGorapag- nie's huishouding, daaronder echter vooreerst niet begrepen het Vs gedeelte der tractementen, hetwelk in zilver geld word uitbetaald, te laaten voldoen in papieren van credit met de loopende agio. ^

23 September. Uitvoer van contanten uU Bantam.

Is goedgevonden en verstaan, tot faciliteering van den handel, den resident te Bantam te qualiBceeren den uitvoer van con- tanten van Bantam aan de aldaar ten handel komende parti- culiere handelaars toe te staan tot een bedragen van dertig duizend Spaansche matten in het jaar, en om van de daartoe te verleenen concessien alle drie maanden een notitie of pro memorie aan deze regeering in te zenden, met eene strikte recommandatie wyders om door het neemen van daart^K? dienstige precautien te zorgen, dat alle clandestine uitvoer van contanten daarenboven worde geweerd.

50 September. Vergunning voor de ingezetenen in hei district Djampang karbouwen ter verkoop naar Batavia af te voeren.

Is goedgevonden en verstaan aan de ingezetenen van hei district Jampang, alwaar meerder buflels als elders in de regentschappen gevonden worden, te permitteeren jaarlykscli zo veele beesten af te brengen en op Batavia te verkoopen. als door hen kunnen worden gemist, door welke concessie deze regeering verwachten mag, dat in het gebrek aan buflels in de henedenlanden eenigermate zal worden voorzien, te meer, wanneer daarin verder word tegerooed gekomen door den aanvoer van die dieren uit het Cheribonsche, waarti»e mits de geëindigde onlusten aldaar, alle hoop is.

idoe. A. H. wiESE. 3Sg

Op den 11^ November 1806 voegde de Regering hieraan toe, dat door deze «concessie mede is beoogi om den afvoer uil de aangrenzende contryen tot aan het Bantamsche te animeeren: en wyders den resident te Bantam aan te schryven om den Koning namens deze regeering te verzoeken den handel van zyne onderdanen in buffels en den aanbreng van 'lie dieren herwaards naar best vermogen te begmistigeu en aan te moedigen". /

30 September. Bepaling, dat niet de regenten^ zooals vroeger, maar de opzieners in de bovenlanden uitbe- talingen wegens geleverde producten aan den y>gemeenen liman** zouden doen.

Uit de resolutien der Indische Regering van dezen datum iilijkt, dat in sommige deelen van de Preanger koper-geld oDiranghaar viras, waarom besloten werd de onkosten op de koflij aan den inlander met zilver geld te blijven betalen.

5 October. Berekening van de agio bij het aanneemen van papieren geld voor producten.

Op het vertoonde nopens de toeneemende ryziug der agio )|i het zilver geld en uit erkentenis van de door deu heer van IJsseldyk gemaakte gronde reflectie, dat het evenmin km worden ontkend, dat het stipt volgen van den coui's der .u:io onder de gemeente by bet ontvangen van papieren van

redit in 's Compagnie kas daaraan meer en meer het credit Ueneemt, als het evident is, dat door dezelve te stellen be- 'leetlen dien cours een ruime weg word geopend tot het 'lerhaalen van voordeelen in directe prejudicie van deze colonie, /() is goedgevonden en verstaan, by het accepteeren van pa- lieren geld voor producten, de agio te bereekenen naar den '*<>p daarvan onder de gemeente, echter altyd 2 a 5 percent •l.^ar beneden, en dezelve telkens te bepaalen, wanneer in de \ïirdjQ van producten voor papiere geld word bewillig<l; uDflitauB met deze uitzondering voor de scheepen, wnnrvan

340 idod. A. H. wtesʫ

de ladingen alhier zyn verkocht op een tyd^ dat de agio be- neden de 70 p%rcent is geweest, dat op de producten, die ten behoeven van die schepen in .papiere gelden worden afgestaan, geene hogere agio als van 64 a 65 ten hondert zal worden berekend.

7 October. Bepaling^ dat voor opvat-loon van gedroste Compagnie' s lijfeigenen evenveel betaald zoude worden aU voor slaven van particulieren.

Deze bepaling werd genomen met intrekking van de premie, uitgeloofd op 31 Januarij 1755.

7 October. Verhooging van het dagloon van Chineesche scheeps'timmerlieden en smeden^ in dienst van de Com- pagnie te Batavia en op het eiland Onrust.

De leveranciers van de Chineesche scheeps-timmerlieden en smits voor de werken, zo ten eilande Onrust, als op de scheepen ter dezer rheede en de equipage- werf alhier, te kennen gevende, uithoofde der duurte van alle levensmiddelen en behoeftens en in het byzonder van de olie, ryst en arak niet te kunnen rondschieten ' met het bepaalde dagloon dier arbeiders M 40 stuivers 's daags; voorts noch uit een bericht van deti equipage-boekhouder gebleeken zynde, dat hetgeen de voor- noemde timmerlieden en smits thans genieten, bedraagt voor een mandadoor rd' 1 en 40 stuivers voor de werklieden, kopergeld, daags, en daarentegen aan particulieren by reparatie van hunne scheepen, voor arbeidsloon word in reekeniiu? gebragt voor een mandadoor rd' 1 : 24 en voor de smits en tinmnerlieden rd^ 1:12 stuivers, zilver geld; zo is, uit aan- merking, dat by eene geringe verboging het da^oon no( It verre na niet gelyk staat, met hetgeen daarvoor by ver- timmering van particuliere scheepen aan de Compagnie ge- rembourseert word, goedgevonden en verstaan het dagknui der gemelde werklieden temporair te verhoogen van 40 tot 46 stuivers, koper geld, per lioord, ingaande mei primo dezer

1806. A. H. WtESE. 341

7 October. Bepaling, dat te Batavia ten handel komende vreemddingen^ boven de door hen aangebrachte contanten, nog Vio daarvan mogten negotieren in papieren geld.

Uit consideratie, dat de weg tot het doen van remises naar Nederland door particulieren alhier niet geheel kan worden afgeaieden, als tot merkelyke prejuditie der ingezetenen alhier eo in Nederland, en hiertoe, mits het niet accepteeren van ^^elden ten dien einde in cassa op adsignatien ten lasten der lieeren Meesters, eenige gelegentheid dient gegeven te worden, zo is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat vreemdelingen, welke alhier contanten aanbrengen, by mangel van toereikende fondsen, op ieder tien duizend Spa^nsche matten, die zy aan- voeren, nog in ppier een duizend zullen mogen negotieéren en dat in dat geval daarvoor producten zullen worden af- ;.^estaan tegens papiere geld, met de loopende agio.

!~ October. Bepaling, dat van zeeroovers gekochte, aan Compagnié's onderdanen toebehoord hebbende vaar- tuigen moesten worden teruggegeven.

Is goedgevonden eif verstaan te bepaalen, dat alle vaar- inigen, welke van dienaaren, ingezetenen of onderdanen der Compagnie door de zeerovers zyn geroofd, by verschyning op eenige van 's Compagnies etablissementen, ofschoon aan anderen verkogl, onmiddelyk, nadat zal weezen ontdekt, dat helzelve geroofde vaartuigen zyn, zullen kunnen worden ge- reclameerd door en moeten worden teruggegeeven aan de fi[eenen, van wien dezeRen zyn ontnomen, indien de eigendom 'iaarop genoegdoende kan worden beweezen, zonder eenig verhasd voor de kopers buiten hun regres, hetgeen zyblyven behouden op de geenen, van wien zy diergelyke geroofde vaartuigen hebben gekocht; en hiervan de gemeente, zo hier, ak op de buiten-comptoiren by een |)ublicatie te informeeren.

Zie ook 8 Mei 1808.

342 leoe. A. H. WIESE.

21 October. Maatregel tegen mopshandel in kofjtj.

Om zoveel mogelyk af te snyden den morshandel in koffy. welke in het regentschap Tangerang door de Chineesen voor- namentlyk gepractiseerd werd, is goedgevonden te bepalen, dat de koffy, nog groen zynde, aan de mandadoors of tjoe- taks hoofden zal worden geleverd, en niet ontbokterd en ge- droogd naar Tangerang zal mogen worden afgebragt ; nochtans dat, insteede van een stuiver, voor de gantang groene kciH\ voortaan zal worden betaald l'/a stuiver of voor debergsche pikól ryksdaalders 3:22:8, in welke schikking de regent aria genoegen genomen heeft.

28 October. Bepaling, dat geene producten zouden worden geleverd in ruil van goederen, wdke nici tot »de eersiv pnoodwendigtiedeti'^ behoorden.

Uithoofdf' van de overtuiging, die deeze regeering voor zich gevoeld, dat de propositie om by eene wet het ryseii van de agio tegen te gaan, hoe wenschelyk ookindebeschouwiutr. nochtans in de uitvoering impracticabel is, zoo is goedge vonden en verstaan van dat aan de hand gegeven middel geen gebruik te maaken, zynde aan deeze vergadering, buiten de reeds te vooren tot tegengang van het rysen der agio genomen besluiten, in de presente oinstandigheeden geen me- sures voorgekomen, welke met vrucht dienstbaar zouden kunnen zyn aan dat gewichtig einde, hetwelke minst door dwaiit: kan worden bereikt en grootendeels, ja byna geheel afhaii kelyk is van een meerdere of mindere voorraad van contanten: doch by deeze gelegenheid echter weder geremarqueerd we zende, dat onderscheiden goederen alhier door de vreemdelingen woiilen aaiigelïragt, welke ^liet tot de eerste noodwendighee«l« n liehooren en waar voor de afgave van producten als een wezenlyk verlies voor de colonie moet worden geconsidereenl, zo is alverder verslaan, dat daarvoor geene producten zullen worden afgegeeveu, gelyk reeds eenigen tyd is geobsenecrJ.

1806. A. H. WICSE.

343

€D de TDorsebreeten a^aiTe zich zal bepaalen voor couianten, (lie alhier zyn ingeToerd, en voor goederen, waardoor in de oDoolbeerlyke behoeftens dezer colonie word voorzien, met v^^Eoek aan den directeur^eneraal om te fornieeren eene of^ve van zodanige goederen, welke onder de ontbeerlyke kannen worden gerangschikt en geacht moeten worden tot de Ittxe te bebooren en welke niet.

Op den %0^ Januarij 1807 diende de directeur-generaal een overzicht in van de wijze, waarop naar zijn oordeel de ferschiOende goederen moesten gerangschikt worden, t. w.:

Eerstelyk: goederen, welke volstrekt als onontheerlyk moeten worden beschouwd en waarvoor, even als voor contant geld, tot nog toe twee derde gedeelte in kofly en een derde gedeelte in suiker is afgestaan, daaronder brengende:

ankers.

pik.

staven plat yzer,

osse huyden,

dito Tierkanl yzer.

koe dito,

staal.

dreggen,

hoepel yzer.

lak,

snaphanen.

ouwels.

pistoolen.

heele leggers,

zeyldoek.

halve dito,

Vkuuns linnen,

duygen en bodems,

theer.

yzere ketels.

düTerente touwwerken,

tarwe,

sjiykers in zoort,

azyn,

vlagge doeken,

lyen en griften,

steenkolen.

medicynen.

zout vleescb,

poetjoek,

dito spek.

blokhout.

schryfpapier.

platlood.

pennen.

ditferente verwen,

goeny zakken.

blik.

tiggelsteenen,

lyn oly.

344

1806. A. H. WIESE.

plaat koper, chinu^ns-instnunenten,

stengen en rhaas, vuursteenen,

spieren, graauwe mop|»en,

salpeter, carbynen en

yzerwerken, als ketels, pan- schyven.

nen, etc.,

Ten tweeden: goederen, welke moeten worden geconside- reerd als dienende tot gerief van de gemeente en dus voor een gedeelte als benodigd kunnen worden aangemerkt, als:

differente wynen.

zeylgaaren.

brandewyn.

zoete oly.

genever,

drop,

lakens.

hoeden.

casimieren.

tbuyn-zaden,

koussen.

beschuyt,

zeep.

zuuren.

tabak.

vrugten op brandewyn,

waschkaarsen,

koperdraad,

potloden.

handzagen,

bier.

Kaapsche vruchten.

rosewater,

parlgord,

hammen.

pruymen,

kaaseu,

veylen,

boter,

schoenmakers-garen.

meel.

bind-garen,

pennemesseu,

olyven.

inkt-poeder,

ledige bottels.

messen.

kryt,

schaaren,

koorn,

rum,

differente timmermans gereed

pypen,

schappen,

naaygaareii,

thin.

Ten derden: goederen, die tot den handel behoren, gelyk: glaaze ruiten, amandelen,

glaswerken, rozynen,

speelkaarten, rasamala.

1806. A. H. WIESE.

54o

saffraan, rttnfituureD, .'eJroogde Yrugten, verre kjkers,

rolpens, zauriLool,

kaljoe,

polemieten, ingelegde paÜDg, iroud en zilver epauletten, • ■ » galonnen.

» » klinkauten, casumba,

diamanten om glas te snyden, Qaalden, spelden, <aucyz^, L^edroogde peeren,

• persikken,

   appelen, 

liurologies,

linten, ""

aluyn, vitriool, comyn zaad, U^waaten, <'oraia of dadels, Japansche goederen, zoute visch, aardewerken, vToore kammen, liqueuren, iriosang, mosterdzaad, kralen.

zwavel,

zwart ebbenhout,

parel d'amour,

ruwe zyde,

zyde stoffe,

chambreelen, I thee,

fluweelen,

goud en zilver draad, » » » stoffen, » ■ » mooren,

porcelyneu,

laarsen,

schoenen,

Marocco-leder,

camphur-oly,

spermaceti'kaarsen,

gerookte tongen, » worsten, » ribbestukken,

Stougtons bitter,

zalmen,

amphioen,

methale klokken,

cheroeten,

parfumery,

camphur baros,

sergie of dimitis,

yzerdraad,

waayei's,

coriander zaad,

galnoten, ' walnoten,

aloë,

duyvels drek,

salep,

546 18<^- A.

H. WlESE.

sandel-oly.

kopere kandelaars,

bensuin,

dito kwispedoors.

chocolade,

porceleyne tafel serviseo.

wilde caneel,

» thee » ,

zout,

spiaulter, ,

ca pas,

anyszaad.

koeken,

gedroogde oesters.

Fachinger water,

» champigiioiis,

Kircher » ,

armosynen,

Seltzer • ,

damast.

Spa » ,

satynen.

kwik-zilver,

kopere sloten,

boras.

dito hangsloten,

gïe.

yzere hangsloten.

manna of sanam akie,

» sloten,

gom arabicum,

hengzeis.

terpentyn-oly,

degen-klinken,

fioolen,

garoe,

snaaren,

hilliard laken,

kinder spedgoed.

gedroogde jagon,

spaden.

• juncoB,

behangzel papier, ^

manchester.

wezel vellen.

vrouwe rokken.

vossen ■ ,

sjaals.

oller » ,

vuursteenen.

dito staarten.

zoethout.

piqué (voor vesten).

trypen.

cyder.

i franjes.

klatergoud.

vygen.

Ten vierden: goedereu, die, ofschoon ook tot den handel

belrekking hebbende, alleen dienen tot de luxe in bel al- gemeen, te weeten:

spiegels, meubilaire goederen,

eyke planken, marmere vloersteeneu,

zelboomen, lersch linnen,

dames secretaires, nangkings.

1806. A.  H.  WIESe. 

S47

sappanhout, zeeschulpeo, schüderyen, namere tafds, Tunreslioate planken, koetsen en dies toebehoren, chaJsen » » * »

zilyerwerken, nankings satyn, hagels,

Dieuw mod^ dames versier- sels.

LiTomosche zyden hoeden, marmere naalden voor thuynen,

» vaazen » » ,

» beelden,

» Maden,

» pedestalien, forto piano's, koets-lampen, dag- en nachtkykers, topas steenen, christale » ,

Naar aanleiding hiervan overwoog de Regering, «dat, hoewel de aanvoer van de onder de vierde klasse gerangschikte goederai altyd nadeelig[ blyft en zedert lange daarvoor geen [irodocten meer gegeven zyn, ja zelfs, dat de omstandigheden schynen te vorderen den aanbreng daarvan finaal te inter- diceeren, hier tegens opereerd, in de eerste pkiats, dat dage- lyksch alhi^ verwacht word de generaale commissie voor Indiés, vnens eerste werkzaamheden, volgens de ontvangen berichten, bestaan zullen in het invoeren van een nieuw mthfflia van handel, welligt aanloopende tegens kortstondige voorzieningen en inrichtingen, die men tans nuttig zoude kunaen oordeelen daar te stellen ; en in de tweede plaats, dat het altyd ten uitersten moeyelyk blyft om te bepaalen, welke goederen volstrekt onontbeeriyk zyn en welke niet, alzo bier op geen vaste bereekening te maaken is en dit eenig en alleen afhangt van den meer of mindere aanbreng, zodat men in het geval kan komen van met de by de eerste af- <leeling vermelde goederen overkropt te raaken en by gebrek aan de by de tweede en derde afdeeling beschreven artikelen daarvoor gaarne producten te willen afstaan, terwyl omtrent de lywaaten nog in het byzonder te letten staat, dat veclen daarvan in de daad onmisbaar zyn en anderen weder tot

548 löOe. A. H. WIE8E.

de luxe behooren; al hetwelk in een Ie nauw verliand staal met den algemeenen handel en de daarvan afyloeyende voor- deelen voor 'sLands inkomende rechten om getoucheerd te worden in een tydstip, dal de voormelde Hooge conmiissie ieder ogenblik alhier te gemoet gezien word; en is mitsdien goedgevonden en verstaan de dispositie hier op nog voor eerst aan te houden.

51 October. Reorganisatie van hei personeel te Baniam.

Is na deliberatie goedgevonden en verstaan: Ten eersten : voor, Bantam te bepaalen een resident met de qualiteit van koopman, indien hy deze of eene hogere qualiteil niet reeds bekleecPbyzyne aanstelling; en, — aangezien door «Ie verandering van het voormalig commandement Bantam tot een residentie de existentie van een politieke en van een justitieels Baad met de daaruit voortgevloeide werkzaamheeden konieu te vervallen, gelyk dezelven vervallen verklaard en ingetrokken worden by dezen, mitsgaders de post van resident door de voornoemde vermindering, zo in omslag en werkzaamheeden. als in qualiteit, bevorens daaraan verknocht, niet meer uit eeu vorig oogpunt kan worden beschouwd, — aan denzelven. in steede van de door den afgetreeden Bantams commandeur genooten rd' 400, papiere geld, 'smaands, tot een vast tractement uit Compagnies kas toe te Igggen rd* 300 's maand aan papiere van credit of 'sjaars rd» 5600, welk gefixeerd inkomen, met byvoeging van het douceur, hetwelk aan hem door den Koninir uit de pachten word betaald tot Sp' 500 's maauds of rd' 480(i 'sjaaars, en de voordeden, die alle gezachhebbers uit den smallen handel toevloeyen, mitsgaders die hy heeft uit de geaccordeerde 6 stuivers Indias voor afscheeps-ongelden op de 100 ponden peper, waarvan de wingten door den geweezen commandeur Beynon zyn begroot op rd» 500 zilver geld in het jaar, voor dezen dienaar voldoende geoordeeld word m\ daarvan fatzoenlyk en overeenkomstig zyn caracter te bestaan, mitsgaders goed te maaken de ongelden, waartoe hy uilhoofde van zyue bediening is verplicht.

180d. A. H. WIËSË. 349

Ten tweeden : de bedieniog van fiscaal in te trekken. Ten derden : het getal scribenten, buiten de gecommitteerdens nn 'sTonten peper-pakhuizen, te bepaalen op twee boekhouders eu een absoiut assistent.

Ten Tierden : de opper-, onder- en derde meesters te laaleu eoDlinueeren en dit getal geneeskundigen tot eene bepaaling te doep strekken Toor de residentie Bantam.

Ten vyfden: door den brigadier de Sandol Roy te laaten ifgeeren, hoedanig de sterkte van het Bantams guamizoen ia den aanstaande zoude kunnen en bebooren te worden geregeld, daarby verdacht weezende op eene lyfwacht voor den vorst, welke hem by de contracten is toegestaan en provisioneel aan zyn hoogheid zal worden gelaaten, tot dat •laar (»oitrend anders zal worden gedisponeerd.

Ten zesden: de Ëuropeesche bootsmanen twaalf inlandsche zeevarenden in dienst te laaten blyven en dit getal te doen strekken tot een vaste bepaaling voor het vervolg.

Ten zevenden enz.

Ten agtsten : de zeven postbodens mede geduurende den oorlog iu dienst te houden uithoofde van het belang, hetwelk gesteld word in eene spoedige en geregelde overbrenging van depêches.

Ten negenden : het getal van lyfeigenen te bepaalen op 34 hoofden, welke thans te Bantam aanweezig zyn, met order t<nn den resident om jaarlyksch aan deze regeering in te zeoden een specifieke opgave van het emplooy, dat van hun is gemaakt, de tot hun onderhoud geimpendeerde ongelden en gedaane verstrekkingen en, zo er overleeden zyn, de naamen daarvan, met byvoeging van beboorlyke attesten om ter resumtie en examinatie te worden gesteld in handen van den visitateur generaal.

En wyders te blyven afwachten nadere voorstellen van den resident tot eene verdere reductie in den omslag, ten 'inde mede de nodige bepaalingen te kunnen maaken op de «mltosten van fortificatie werken en gebouwen, item ver- strekkingen en inkoopen.

Zie ook 17 April 1807.

350 idOö. A. H. WIESÊ.

4 November. Verhoaging mn zeker douceur voor den boekhouder van de vischmarkl Ie Batavia.

Is goedgevonden en verstaan aan den boekhouder van de vischmarkl te permilteeren om, insteede van een duit, twee duiten per ryksdaalder van de verkocht wordende visch te neemen, mits het foomissement daarvan vrywillig word ge- draagen en de in dit jaar alhier niet verscheenen visschei-s daarin by hunAe overkomst mede genoegen neemen.

4 November. Bepalingen nopens schulden van Builen- zorgsche inlanders aan aldaar woonachtige Chinezen.

Naardien van de schulden binnen den gepreflgeerden tyd voor de crediteuren om daarvan aangave te kunnen doen is opgegeeven een bedraagen van rd'* 2068 : 6, zilver geld, zoo is goedgevonden en verstaan die schulden voor deugdelyk te houden, doch daarentegen dezulken, waarvan in het geheel geene of eene te laate opgaave is gedaan, conform het billet dezer regeering van den 15*" February 1808, voor ver- vallen te verklaaren en hiervan by billetten kennis te geeven, onder waarschouwing aan een ieder om aan de Buitenzoi^sche opgezetenen geene gelden of goederen af te geeven, w^ daaro]i by wanbetaaling geen verhaal zal weezen.

Voorts, om alle relatien met den gemeenen Javaan en de rondlopende Chineesen af te breeken, de voornoemde deugdelyke schulden te laaten overneemen en aan de crediteuren uit- betaaling daarvan door den regent van Buitenzorg te laten doen en, om hem daartoe in staat te stellen, hem uit s (Com- pagnies kas eene voorschietting te doen van het bedragen dier schulden tot rd' 2068:6 zilver geld tegens den gewoonen interest van Vi percent 'smaands, met de verphchting oni op het capitaal jaarlyksch een vierde gedeelte af te leggen tot de volle verevening, toe ; voorts met vergunning aan hem. regent, om van zyne debiteuren, boven een billyke interest, een zeekere hoeveelheid |iady te heffen naar mate van htl gewasch, om te dienen in mindeiüng van hun debet: doch,

1006. A. H WIEÖE. 55^

lm eiade hieriHede geene kpeTelaryen worden bedreven, door den geeoimiiitteM^e tot ea orer de zaaken Tan den inlander m de 'boTenlanden te laaten opgeeven, welke interest de de- biteuren naar biiiykbeid aan den regent kunnen betaalen, boereel zy aan pady jaarlyksch kunnen afleggen op hunne scboUen en tegens welke pryzen die pady kan worden be- reekend: met last verder om te zorgen, dat de regent niet rneer van zyne gemelde debiteuren in mindering hunner sehuUen komt af te eischen, dan zy in billykheid kunnen (opbrengen» nochihans met volkomen vrybeid aan dezelven m hm debet door de betaaltng met contante penningen te verevenen.

Op 6 JanuariJ 1807 is ter zake nader goedgevonden «mede Toor deugddyk te houden de zodanigen onder die schulden, waarvoor de ryst-velden der opgezetenen aan de crediteuren zyn verpand^ bedraageude eene somma van rd' 6604 : 14, onder kpaaüng, dat het beloop dezer schulden op denzelfden voet loor den regent van Buitenzorg zal moeten worden overge- nomen, als ten aanzien van de by het besluit van den 4""" November jongstleeden voor deugdelyk erkende schulden tot een bedraagen van rd* S068:6 is vastgesteld, doch als nu •ie beide gemelde sonnnas in koper geld aan de crediteuren ie laaten rembourseeren in steede van in zilver geld, gelyk ten meermeiden dage is l\epaald, en mitsdien het bedragen 'laarvan in koper geld aan den adjunct gecommitteerde, van La- vvick van Pabst, uit 's Lands kas te laaten afgeeven voor den regent UD Buitenzorg, mitsgaders daarentegen door hem in gemelde k.^s te laaten overbrengen, hetgeen hy uit dezelve ten voor- i^<^emd einde bereeds in zilver geld heeft ontvangen tot ryksdaalders 2068:6, wordende den gemelden regent van Buitenzorg tot de restitutie dezer voorschieting den tyd :elaat«n van vyf jaaren, gevolglyk dat hy 's jaarlyks een vyfde .tMleette daarop zal moeten afleggen tot de eflectueele vol- lf>enijig toe".

S52 lÖOê. A. H. WIEèÉ.

De gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, aan wien verzocht was »aanwyzing te doen van de fondsen, die de regent van Buitenzorg heeft om aan de opgezetenen van dat regentschap, by uitsluiting van alle anderen, in voorschot te wezen", rapporteerde den 27«'«° Januarlj 1807, dat •zyue bedoeling om dien regent voor zyne onderhorigen, by uitsluiting van alle anderen, in voorschot te doen wezen zich eenlyk bepaald tot het in pand neemen van sauwa velden en niet van andere particuliere schulden, ten einde aan de (;hineezen het woekeren te beletten, endat, daar dit voorschot jaarlykscli zeker geen duizend ryksdaalders zal bedragen, de voornoemde regent hiertoe, ja zelfs tot het dubbelde van dien, uit privé beurs volkomen in staat is, alzo hy op den handel in aardai»- pelen alleen meer als duizend ryksdaalders *sjaars profiteeni

Waar over gedelibereerd zynde, is goedgevonden en verstaan te bepaalen:

dat niemand, wie hy zy, onder welke benaaming ook, van de Buitenzorgsche opgezetenen hunne ryst-vdden of buffels in pand zal mogen neemen of daarop geld zal mogen schieten, op poene van nulliteit der daarvoor gecontracteerde schuld, met uitzondering nogtans van den regent van Buiten- zorg, welke daartoe alleen gerechtigd wezen zal met voorkennis van den opziender in het gemelde regentschap en aangave aan den commandant van Buitenzoi^, die van alle door den regent te doene voorschielingen pertinente aantekening /al moeten houden;

dat de regent aan een persoon niet meer geld zal mogen leenen, als hy in vyf jaaren kan betaalen, en in het gehe<l niets aan een debiteur, welke zyn gemaakte schuld nog niet heeft afgelegd;

dat de regent van het door hem uitgeschoten geld znl mogen genieten ^4 percent 'smaands, zonder meer, in geld of in pady;

dat by de verrekening, zo wel van het capitaal, als van de interessen, in pady het gewoon bovenlandsch tjain zal worden berekend op tien ryksdaalders, koper geld, zouder dat het aan

idOd. A. H. WIÊ8È. $5S

deo regent rry zal staan daarvoor minder te betaalen of meerder te neemen ak de bier boven bepaalde interest; nillende de opziender in het regentschap Buitenzorg moeten waaien, dat niet tegens dit voorschrift worde gehandeld;

dat wyders aan de Buitenzorgsche opgezetenen op credit efl ook buiten bemoeyenis van den regent gelden en goederen zuDen mogen worden afgegeven onder de volgende restrictien : dat de geenen, welke hun voor meerder crediteeren, als i; in staat zyn naar een tydverloop van zes maanden te l'elaalen, hun recht op het alzo gecrediteerde zullen verliezen ; dat een crediteur aan denzelfden persoon maar eens zal mogen borgen en, zo lang hy niet van het geborgde zal zyn ToMaan. geen nieuw credit zal mogen geven;

dat een debiteur verplicht zal zyn de door hem gemaakte «huid na zes maanden te betaalen, zonder gehouden te wezen «laarop eenige renten te voldoen;

dat, indien een debiteur hierin nalatig blyft, de crediteur, 't straffe van verlies zyner praetensie, daarvan opgave zal (iioeten doen aan den regent en den opziender in het regent- ^rltap Buitenzorg, welke als dan gehouden zullen wezen den fredileur naar billykheid bevorderlyk te zyn in het recou- ^reeren zyner praetensie, zonder nogtans, indien de debiteur volstrekt onvermogend is tot de voldoening van zyn schuld, (leswegens eenige schadeloosstelling van den regent te mogen tragen of den debiteur daarover in rechten te mogen be- trekken, dan wel zich zyne goederen te mogen toeëigenen, h>oh . met vryheid om, zo' hy vermeend, dat hem door den regent geen genoegzaame assistentie geboden is in de invor- iering zyner gedagte praetensie, daarover zyn beklag te doen I>y den geenen, welke het commissariaat over den inlander n de bovenlanden in der tyd zal waarneemen of met die \mi zal zyn bekleed; onder verklaaring wyders, dat al dit ^^ordonneerde alleen betrekking heeft tot schulden, die na lato dezes zullen worden gemaakt, en niet tot de geenen, welke reeds bevorens gecontracteerd en door deze regeering voor rervallen zyn verklaard.

rUlAAT-IOBB DRL ZIT. 23

!(54 IdOd. A. H. WIESÊ.

En, op dat een ieder in bet regentschap Buit^nzorg hier van kennis kryge, den gecommitteerde te gelasten de op* gemelde bepaalingen door het laaten aanslaan Tan een extrart uit de notulen yan beden in de gewone inlandscbe taaien en verder door bekkenslag alomme in bet regentschap Bui- tenzoiig bekend te maaken".

Eveneens rapporteerde de gecommitteerde op den ^i"^^" April 1807, dat «de in het district van Bui tenzorg verpand geweest zynde rystvelden alle van bet daarop gelegen hebbende ver- band zyn ontheven voor eene somma van rd* 16527:42. genomen uit de gelden, ten bedrage van rd^ 16638:6, welke hy ten dien einde voor rekening van den regent van Buiteu- zorg uit kas heeft ontvangen".

11 November. Verbod voor commandafUen van Com- pagnie* s schepen op buüen'kantoren inkoopen te doen.

Is goedgevonden en verstaan de ofiBcieren ter zee, vaartuigeü van de Compagnie commandeerende, door den commandeur en opper-equipagemeester te laten aanbeveelen geene inkoopen op 's Compagnies etablissementen te doen, maar zich by bt- nodigtheid te adresseeren aan de hoofden, welke aldaar van wegens de Compagnie het gebied voeren, ten einde, na voor gaand onderzoek en bevinding, dat de gevraagde assistentie noodzakelyk is, die inkoopen voor 's Compagnies reekening t' doen, indien de geêischte goederen niet by de Compagni' restant zyn, op poene, dat daarvoor anders niets zal worden gevalideerd; en hiervan de ministers en bediendens op dt respectieve buiten-comptoiren circulair te informeeren.

^ November. Uitbreiding van het gebied, waarbinna. de op 21 Junij 1804 vastgestelde belasting mocht (jc- heven worden.

Is goedgevonden en verstaan de limiten van de b&deryeii. huizen, thuinen en erven, welke onder de gemelde bebstiDk

1B06. A. H. WIESe. SKS

Toortaan znDen wezen gecomprehendeerd, uit te breiden en

ie bepaalen navolgens de scheidingen, welke by een daarvan

overgelegde kaart met een roode lyn zyn aangewezen» dat

is aan de Oostzyde van Batavia van bet zeestrand of beoosten

het' hnis Slingerland Zuidwaarts aan in een rechte lyn tot

aan de g^graave rivier de Slokkan ; langs dezelve tot beneden

de iiazaar Weltevreden; van de bazaar Weltevreeden vlak

Westwaards aan tot over de weg van Tanna Abang tot aan

ile oude loop van de rivier Grocot; Noordwaards af tot aan

(Ie presente rivier Grocot; van daar Westwaards af tot aan

Je post de Ketting; wyders Noord- Westwaarts langs de Zuider

riagdoot tot aan de Mokervaart by de tholbrug n**. 20 by

Piesiog; van hier langs de gemelde vaart weder Noordwaarts

tf>t omtrend de thuin van den oud boekhouder-generaal

Vogelaar; langs de scheiding van die thiiin Westwaarts tot

aan de oode loop van de rivier Ankee; van daar tot aan de

tegeoswoordige rivier Ankee; en eindelyk langs de gemelde

riTier Ankee tot aan zee; en de belasting daarentegen te

excQzeeren van bet 1 percent ten behoeven van Heemraden-kas

l>y verkoop van de landeryen, welke geheel of gedeeltelyk

y de gemelde limiet-scheiding zyn ingetrokken, mitsgaders,

\i^)T zover dit een' percent reeds betaald is van de landen,

im welkers bedraagen voor het jaar 1804 '/« en voor het

^aar 1806 Vi percent geheven is, daarvan restitutie te laaten

Joen; voorts hiervan aan de gemeente by publicatie, zowel

kennis te geven, als dat de invordering van het ^', percent

volgens de nieuw geadopteerde limiet-scheiding dadelyk met

iit jaar een aanvang neemen zal; en eindelyk te noteeren,

•iat aHe de vastigheeden, binnen de gedagten limiet-scheiding

k'elegen, door de gezwore taxateurs der vaste goederen naar

J^ order zyn getaxeerd en dat daarvan een taxatie-lyst is

o^ergelegt.

18 November. Regdisig nopens hei publiek vei^koopefi van goederen ten behoeve van diakenen.

Door het collegie van diakenen der hervormde gemeente te

SKe 1806. A. H. WieSË.

kennen gegeven zpde, dat aan de jaarlyksche verwisseliui; Tan diaconen veelal moest worden toegeschreeven, dat s<uii- wylen omtrend de incasseering der uitstaande gelden verznüueu plaats vonden, zoo is goedgevonden en verstaan qualificatie i f verleenen aan het vendu-coraptoir om, wanneer hiertoe door hun Eerwaardens aan den heer commissaris^ over het vendn- comptoir verzoek word gedaan, het rendement, zo van vasle, als losse goederen, welke door vendumeesters voor reckeniiiL der armen worden verkocht, aan diakenen voormeld af t« geven agt dagen, nadat daarvan verkooping zal zyn gehouden, zonder de gewoone korting van Va ^^n honderd 's maandv voor de vroegere afbetaaling, als het daartoe gesteld terniMi van zes maanden.

18 November. Bepaling, dal te Batavia slechts éêm verhuurster van rouw-manlels zoude zijn.

Vroeger waren er twee, eene voor de Westzijde en efii' voor de Oostzijde van de stad(').

Aanleiding tot deze vermindering gaf de omstandigheid, üo* •uit de inkomsten van die bediening thans de kosten hauwlyk^ 'konden worden goedgemaakt door de mindere omslag, Av »in vergelyk van vroeger tyden by de begraafnissen plaaN •vond".

25 November. Toelage aan den opper 'chirurgijn /< Chenbon.

Is goedgevonden en verstaan aan den opper-chirurg^-n i^ Cheribon, om de presente duurte der medicynen en van <!• levensmiddelen aldaar, voor het toedienen van kost en me^l' cynen aan de Europeesche zieken in het hospitaal toe te leg£r> ; tien stuivers 's daags per hoofd, in steede van zeven stuiver^ welke hy thans geniet.

25 November. Boete op minlevering van arak.

Is goedgevonden en verstaan een poenaliteit te stellen v.u

(*) Zie deel UI. blad/.. 350. IV. bludz. 6, V, bladz. 598 en VlU^.bttd/.

1806. A. H WIE8E. 3K7

nf eo twintig ryksdaalders, papier geld, ten behoeven van het oliicie adTocaat-fiscaal voor ieder legger arak, welke niet op ijn (yd aan de Compagnie geleverd virord, te verbeuren door ite araks-branders, welke in de gemelde leverantie achterlyk

Mvven. '

2 December. Maatregden tegen agio op koper geld.

Vermits sedert de presente, critieke staat van zaken, waarin

lich deze colonie bevind, de agio op bet koper geld tegens

inwisseling van hetzelve voor creditbrieven aanmerkelyk is

k^ereezen, is goedgevonden en verstaan provisioneel en tot

wederopzeggens toe een ieder, by benodigtheid van koper geld,

laarmede te gerieven voor papieren van credit met een ver-

lii's van vyf ten honderd by de wisseling, onder deeze bepaling

H'hter, dat aan een persoon niet meer als honderd ryksdaalders,

knper geld, te gelyk zullen worden afgegeeven, doch wel

tninder, zelfs tot een ryksdaalder toe; en tot de opgemelde

verwisseling dagelyks, 's voor de middags van agt tot elf uuren,

u n comptoire van de generaale directie te laten vaceeren de

^isilateur generaal der Indische negotie-boeken, mitsgaders

aao denzelven provisioneel ten voorschreeven einde uit 's Com-

f>a^e^s kas te laten afgeven tien duizend ryksdaalders, koper

celd; en hiervan aan de gemeente by billetten kennis te geeven.

Niet lang is deze bepaling van kracht geweest, want op 12 December 1806 maakte de Regering bekend:

Vermits de by billet van den 2*"° dezer omschreeven, door •ie hooge regeering dezer landen gebruikte voorzorge tegens yht ryzing der agio op het koper geld by inwisseling van hetzelve voor creditbrieven onnodig is geworden door h^t 'Veder daalen van de agio op die munt, zo is op heden in Raade vitn Indien beslooten te doen cesseercn de by het gemeld (illot voor een ieder opengestelde vryheid om, by benodigt- I' itl van koper geld, zich daarvan by de Compagnie te voor- w\ met een verlies van vyf ten honderd by de verwisseling; waarvan aan een iegelyk, tot naricht, kennis word gegecven.

358 ^806. A. H. WIESE.

2 December. Wijze van betalen der Iradementen.

Uit de resolutiën der Indische Regering van dezen datum blijkt, dat de tractementen slechts voor Vs ^^^ zilver geld en voor bet overige met papieren geld betaald werden.

9 December. Embargo op alle schepen en vaartuigen ter reede Batavia, i^den wil hebbende om de OosC\

Zulks geschiedde, omdat men reden had te veronderstellen, dat een vijandelijk, Engelsch eskader naar de N. 0. kusi van Java was gestevend. — Het embargo heeft slechts tot den 19« December 1806 geduurd.

9 December, yoorschrifl nopens afreekeningen met in- landsche regenten.

Ten einde uit de afgesloten rekeningen met een opslac van het oog te kunnen ontwaaren het wezentlyk saldo, dat ieder der regenten aan de Compagnie ten achteren slaat, en of hunne schulden vermeerderd óf verminderd zyn; item, hoeveel de regenten op de geleverde producten gewonnen of verlooren hebben, is goedgevonden als een permanente order vast te stellen, dat by de jaarlykscbe afreekeningen met de bovenlandsche regenten geene posten verhandelt of in ree- kening gebragt zullen mogen worden als alleen de zulken. welke eene directe betrekking hebben tot of in eenwezenhk verband staan met de leverantie van producten; met last aau den visitateur-goneraal der Indische negotie-boeken hierop by het examineeren der gemelde afreekeningen attent te zyn.

9 December. Vervolging van achterstallige pachiers van hands domeinen.

Ter veruiyding van telkens herhaalde requisiten aan liet officie fiscaal tot de invordering van de achterstallige penningen der pachters van 's (Compagnies domeinen is goedgevonden

1806. A. H. WieSE. 5M

pn ferstaaD den advocaat-fiscaal te gelasten om zodanige {lachters, als aan hem door den heer ontvanger generaal zullen worden opgegeeven nalatig in de voldoening hunner achter- ^fallige pacbtpenningen te blyven, tot de betaling daarvan *U^T middden en wegen van rechten te constringeeren.

,'j- December. Vergoeding van schade ten gevolge van de . hloccade van de reede Batavia door de Engekchen.

Id aanschouw genomen zynde, dat het misschien in der tyd van nut kan wezen om nauwkeurig onierricht te zyn ran de schade, welke de goede op- en ingezetenen en andere oiitlprdanen van de Compagnie geleden hebben byhetneemen ^n verbranden der particuliere scheepen en vaartuigen alhier ter rheede op den 27*° November jongstleeden door een F.ngelscb esquader onder hevel van den Engelschen schout hv Dacht, Pellew; zoo is goedgevonden en verstaan de eige- naars of rheeders van die genomen of verbrande schepen en vaartuigen, dan wel, alhier niet in loco zynde, hunne ge- w>ln)achligdens of, die hier niet hebbende, de geenen, welke 'f de gemelde schepen en vaartuigen het gezach hebben ^ebad, en voorts allen en een iegelyk, die by het neemen en vi-rbranden der voormelde scheepen en vaartuigen schade geleden hebben, te gelasten van die geleden schade, onder pre- ^ntatie van solemneelen eede, eene preciese, immers zo nauw- keurig mogelyke opgave te doen aan den heere Gouverneur 'ïeneraal binnen den tyd van een maand, gerekend van den vyflienden dezer tot den vyftienden der aanstaande maand 'anuary : en hiervan de gemeente by billetten te informeeren.

10 December. Bepalingen nopens het verpachten van Lands domeinen.

Is goedgevonden en verstaan :

Ten eersten: de pachten voor het aanstaande jaar te laten

^pveilen levens betaaling in papiere geld zonder eenige agio.

Feu tweeden: het dryven van den lywaat-handel vooreerst

360 1806. A. H. WIESC.

te laaten op den tegenswoordigen yoet, inzonderheid ook uithoofde, dat de generaale commissie voor Indien, belast uie) de invoering van een nieuw stelsel van handel, dagdyks^h alhier v^ord verwacht.

Ten derden: om de vnlle van de op handen zynde koui>( der alhier verwacht Wordende hooge commissie en ten eind*' dezelve in haare werkzaamheeden, zo min niogelyk, door hei introduceeren van helangryke veranderingen vooruit te loopeii. niet te amplecteeren het voorstel van den gecommitteerde M en over de zaken van den inlander in de benedenlanden om voor zons-opgang en na zons-ondergang het dobbelen, zowel al> het schuiven en verkoopen van amphioen op de bazaar^ in de bovenlanden te verbieden, maar dit vooreerst te laleii op den ouden voet.

Ten vierden : de permissie-briefjes tot het opkoopen van ti- visch aan de seroos met paleles of kleine prauwtjes voortaiui door den hoofdschout dezer stad, in plaats van door dm pachter van de vischmarkt, te laten verleenen, wyl, de pachter 'sjaarlyks aftreedende, de nieuw aankomende pachter iiitt genoeg met de visschers bekend is om te weeten, wie op dit briefjes de meeste aanspraak hebben, en ook degeenen, woikc daarvan het eene jaar in bezit zyn geweest en zich prauwtj>^ en verdere gereedschappen hebben aangeschaft, vaak, of iiii gunst voor anderen óf uit willekeur des pachters, bet daar opvolgend jaar niet met die briefjes worden gebeneficeeni. tot groot nadeel en bezwaar van die lieden wegens de Ami hen gedaane kosten ; en wyders het be|mald getal dier briefjr^ van 18 tot 18 te vermeerderen.

10 'December. Y oorschrift fwpens 'dmpublieken verk^'i van opium.

In overweging genomen zynde, of by de te houden v^r koopiug van amphioen dat heulsap zal worden verkoclil o; den voet van de jongst vorige verkooping tegens zilver gei<i betaalbaar, des verkiezende, in papieren van credit met *lr loopendc agio, dan wel volgens de oude cynosure alleen voii

1806. A. H. WIE8E. S61

papiere geld, zo is, omdat de eersivermelde wyze yan verkooping op de agio niet geweest is van eenige de minste voordeelige uitwerking en dus het effect gemist heeft, waarom daartoe recours genomen is, goedgevonden en verstaan de gemelde vedooping van amphioen te laten houden tegens betaling in papiere geld zonder agio, even als de pachten.

12 December. Voorloopige kennisgave van hel optreden van prins Louis Napoleon als Koning van Holland.

De heere Gouverneur Generaal de vei^adering in bedenking gegeven hebbende^ of, daar uit onderscheiden nieuwspapieren, aan welkers echtheid men geen reden heeft te twyffelen, en ook langs andere wegen gehleeken is, dat in het moederland eene zeer gewichtige staatswisseling voorgevallen en het opper- bewind daarvan opgedragen is aan den prins Louis Napoleon, onder den titul van Koning van Holland, van de opgemelde staatsverwisseling niet zoude behooren te worden kennis ge- geeven aan de gemeente, byzonder, omdat nog lang naar olficieel aanschryvens van de hoeren Meesters door de om- standigheeden van den oorlog te yergeefsch kan worden uitgezien en de opgemelde kennisgave van de zyde van het gouvernement, niet alleen in zich zelfs is een onschuldige daad, maar daarenboven ook als zeer gepast moet worden aangemerkt, nadat buiten voorweeten van het gouvernement bereeds eene openbaar festyn is aangericht ter vereering van de meermelde staatsverwisseling en zoo daaruit, als uit hel t^waaren eener stilzwygendheid van de kant dezer regeering omtrend de gedachte staatsverwisseling, veellicht het gevolg zoude kunnen worden getrokken, als ware deze vergadering de nienwe order van zaaken in het moederland niet toegedaan, met zoveel te meer grond te veronderstellen na de toeleg, welke reeds is gemaakt, om het zo noodzaakelyk vertrouwen van de gemeente op het gouvernement te verzwakken.

Waarover gedelibereerd en de meerderheid met zyn Edel- beid van een gevoelen zynde, is vervolgens goedgevonden en

362 1806. A. H. WIE8E.

verstaan, zo hier, als op de respective buiten-comptoiren, aan de gemeente ?an de meermelde staats?erwisseUng kennis t(^ geeven, om de wille van de critieke situatie dezer cofenie. met surcheance van alle openbaare vreugde-lielooningen daar over; voorts ook tot voorkoming van alle verkeerde uitleg'- gingen of gevolgtrekkingen, welke aan de gedagte kennis geeving zouden kunnen worden gegeven of daaruit worden getrokken, met speciaale herinnering, dat de constitutie van do regeering hier te lande en alle wetten, orders en reglementen, zo als die tot hiertoe hebben bestaan, blyven op den geê(a- hlisseerden voel, ingevolge de byzondere aanschryving van den Raad der Aziatische bezittingen en établissementen by brief van den 2*" November 1804, tot dat daarin anders zal .worden voorzien, hetzy door <le dagelyksch alhier verwacht wordende hoog Edele heeren Commissarissen Generaal, dan wel van wegens zyne majesteit, den Koning van Holland. Zie ook 24 Februarij 1807.

len

12 December. Verpachting van de tgemeene midddi f>van het k^mingryk Jaccatra*' voor het jaar 1807.

De wijzigingen waren ditmaal de navolgende: Eei-stelyk: dat de betaaling der pacht-penningen van allf de opgemeMe pachten, even gelyk in het jaar 1805 en ook bevorens heeft plaats gehad, zal mogen geschieden in papieren van credit; en

Ten tweeden: dat de by de vyfde afdeeling van de publi- catie der hooge regeering, in dato 14 December 1802 ver- melde permissie-briefjes voor de'geenen, die inet paleiis of kleine prauwtjes de visch aan de seroo*s opkoopen en ter markt brengen, voortaan niet meer zullen mogen worden verleend door den pachter van de visch-markt, maar dat die zullen moeten worden gevraagd van den hoofd-schout dezer stad, welke by dezen tot de afgave daarvan word gequaB ceerd ten getalle van agtien stuks, in plaats van vyftien. gelyk by de voorschreeven publicatie is bepaald, daarby in

1806. A. H. WIESE. 363

bet oog boadende, dat de preferentie ter rerkryging van die bfieijeB zal moeten worden gegeeven aan hen, welke zich tol dtts Terre met het inkoopen en ter markt brengen van Tlsch hebben geêmeerd en zich overeenkomstig hun plicht"^ gedraagen hebben ; en dat, wanneer een of meer van de geenen, die met de gemelde permissie-brieQes zyn geheneBceerd, zich aio bedriegeryen of falsiteiten mogten schuldig maaken en dit ontdekt word, de aan hun verleende permissie-briefjes dadelyk teruggeéischl en daarmede anderen begunstigd zullen moeten worden ; onder bepaaling wyders, dat dezulken, welke 7ouden mogen onderstaan visch aan de seroo*s op te koopen en ter markt te brengen zonder daartoe van de nodige per- missie-briefjes te zyn voorzien, by achterhaaling verbeuren zoOen de daartoe gebruikte vaartuigen en de visch, die daarin irevooden word, te verdeelen by den pachter van de visch- markt voor de eene helft en den aanhaalder voor de andere helft.

ZoUende voorts, evenmin in het jaar 1807, als in dit loopende jaar, eenige thol geheven worden van de van Java's Noord- (^istkust en de residentie Gheribon of de ressorte van deze hoofdplaats over zee ingevoerd wordende ryst en de gewoone srerechtigheid van de ryst. die van hier naar elders over zee word uitgevoerd mede op den voet van dit jaar door den lichter van de rystmarkt worden geheven.

12 Deeember. Omschrijving van het gebied van den havenmeester en dal van den rooimeester te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan de limiten te bepaalen voor den havenmeester van de Oostkant van het sluiswerk by Heemraaden-thttin en het graan-magazyn^ loopende naar het Noorden voorby de houtkap tot aan de waterpoort, van de Noordkant beginnende by den hoek van de vischmarkt van het pachtershuisje» en van de Westkant beginnende van het slaiswerk beneden de brug van het nieuwe Ghineesche hos- pitaal, aUes, wat aan deze zyde langs de stads-buitenbarm naar

564 1806. A. H. WIESE.

het Westen is gelegen, en zo van het Noorden omgaande naar het Oosten tot aan het bovengemeld sluiswerk by Heemraaden* thuin, zynde hieronder begreepen de groote rivier van de 'vischmarkt, de vrymanshaven en alle andere rivieren en vaarten, welke hunne ontlasting van daar neemen; en voor den rooy- meester van de vischmarkt langs de groote rivier tot aan de sluis van de Diestpoort, van daar, het prauwenhuis voorby, de geheele Chineesche campong door; van het sluiswerk van het nieuwe Chineesche hospitaal langs het prauwenveer tot de voormelde sluis van de Diestpoort en vervolgens tan alle de rivieren aan de Oost-, West-, Zuid- en Noordzyde binnen deze stad.

En hiervan den havenmeester en den rooymeester kennis te geeven tot hun naricht en stipte observantie, met recom- mandatie aan een ieder in het byzonder om alsnu te zorgen, dat de in de rivieren rondsom Batavia gezonken li^eode vaartuigen ten spoedigsten boven water worden gebragt, vcmr zoveel dit naar de voorschreeven gemaakte bepaaling is van een ieders departement.

16 December. Vemiemving van ^de aloude, nuttige ^order, dat het gewicht, om de tien weegzeis, can vde cene schaal op de andere moet worden verplmtsC\

16 December. Bepaling van het opval4oon van inlanJ- sche matrozen. .

Vermits er geene bepaaling is, dat voor het apprehendeeren van inlandsche matrozen opval-l(»on moet worden betaald, hier ' uil by achterhaaling van dezelven veele difficulteiten gebooren worden, en dat, wanneer hierin niet word voorzien, hel te duchten is, dat de vigilanlie t(»t hunne apprehensie meer en meer zal verflauwen, zo is goedgevonden en verstaan van nu af aan voor de inlandsche matrozen, welke zich fugatief stellen en achterhaald worden, hetzelfde opvalloon te laaien betaalen. als in een gelyk geval voor het apprehendeeren van iu-

1806. A. H. WIE8C. 368

iaosrk militairen word gevalideerd, ouder bepaaliug, dat het itmdie opvat-loon van de maandgelden der voornoemde zee- rareoden zal worden ingehoodeu.

19 December. Vernieuwing van het bepaalde op 29 April 1755, sub 5*» {deel VU, bladz. 27) nopens resolth liën van de Indische Regering. .

Naardien niet is kunnen worden naargegaan, waarom zedert het jaar 1796 van dit besluit is afgeweeken, en er geene redenen bestaan om hetzelve niet weder in werking te brengen, hyzonder wryl het schryfwerk zedert het necmen van dat liesluit aanmerkelyk is geaccresseerd en de o|)gemelde re- ductie en vereenvoudiging dus te meer nuttig en aan te pryzen is, zo is goedgevonden en verstaan by de resolutiën van deze vergadering voortaan te excuseeren alle zodanige posten, welke tot bet wezentlyk belang van de Compagnie s:een betrekking hebben en meerendeels in buishoudelyke besleilingen bestaan, naar de daarvan by besluit dezer tafel van den SO*"" April 1755 te vinden, doch zedert een geruimen tyd buiten oliservantie geraakte bepaaling.

^ December. Bepaling, dal niemand, behalve zij, die krachtens hun ambt daartoe gerechtigd waren^ over cultures mocht corresponderen met regenten en opzieners in de bovenlanden van Batavia.

Uit de resolutiën der Indische Regering van 23 December 1806 blijkt, dat toenmaals deze «order*' bestond, waarvan elders geene melding is gevonden.

25 December. Regeling der tractementen, enz. van de wilitairen te Cheribon en te Indramajoe.

Dit aanmerking, dat door de jongst te Cheribon plaats gehad hebbende onlusten de levensmiddelen tot eene excessive duurte gereezen zyn, waarin nog voor eei*st geen verbetering te

566 idod. A. H. WIESe.

wachten is, en dat, zo lang het levensonderhoud niet goed koper is als thans, de militairen op een hillyke tegemoet koming van de regeering de gerechlste aanspraak beblien zoo is goedgevonden en verstaan de voornoemde tractementer en verstrekkingen temporair op de volgende voet tebepaalen,als voor een Europeeschen capitein militair:

aan gage rd* 33 : 16

» kostgeld » 10:19'.

» emolumenten » 7:21

» huishuur • , 12 : —

" douceur temporair ■ 50 : —

te zamen rd' 1 1 3 : 8 ^

betaalbaar voor Va gedeelte aan papieren van credit en * • gedeelte aan zilvere muntspecie, even als alhier terhoofdplaatze voor een eersten lieutenant: aan gage rd" 20: 40

• kostgeld • 4:38%

emolumenten > 1:12

■ huishuur • 8: —

» douceur temporair . . • _30^--

te zamen rd* 64:42';^

betaalbaar als even ; voor een tvireeden lieutenant:

aan gage rd* 16 : 32

« kostgeld • 4:587,

' » emolumenten • 1:12

» huishuur ■ 8: —

• douceur temporair •_ 20j^ —

te zamen rd» 50 : 54' ^

betaalbaar als boven.

Wyders voor een Europeeschen sergeant, corporaal en alle overige Europeesche militairen, buiten en behalven hunne winnende gages, voor randsoenen, elk, 'smaands: 30 lè ryst, 20 » kadjang, 5 » zout.

1806. A. H. WIE8E. S67

iViekoffy, iVi • peper, Vs kas HoUaiidsche azyn,

3 kaoiien arak, 1 8 botw,

1 vadem brandhout, gerekend op honderd koppen,

4 8 irieesGb, 3 > spek, en

een broodje des daags of insteede van dien 4 duiten voor kostgeU.

Voorts aan een sergeant rd"* 3, koper, of insteede van dien ^ rd* zilver gekl, en aan een corporaai en gemeene 2 % rd* koper, dan wel rd^ 1:58:8, zilver geld, 'smaands, maakende eeo verschil tosschen het zilver en koper geld van 50 percent :

en laatstelyk de ondervolgende randsoenen voor alle in- landsehe militairen, zo oflBcieren en gemeenen, buiten hunne gages, waar over zy in dienst aangenomen zyn; als

40 « ryst, 1 kan arak, 3 ft zout, •nider verklaaring voorts, dat de door commissarissen van

vegens deze regeering te Cheribon verleende qualificatie om le tractementen van alle Europeesche militaire officieren ge- Heel in zilrer geld te betaalen als een byzondere gunst en lydelyk geduurende de plaats gehad hebbende onlusten moet vvorden aangemerkt, gevolglyk, dat die wyze van betaling ook weder moet cesseeren, zodra die onlusten geëindigd zyn.

a December. Aanstelling van een translaleur voor de Maleische en Javaansche talm te Cheribon.

Het tractement, aan dien translateur toegekend, bedroeg ^0 rijksdaalders, zilver geld, 's maands.

29 December. Toekenning eener geldelijke beloming aan een in den dienst verminkt, inlandsch matroos.

In achting genomen zynde, dat, hoe zeer de by den be-

368 1B06. A..H. WIE8Ê.

kendeu artikel-brief geaccordeerde tegemoetkomingeD Toor degeenen, welke in den dienst der maatschappy hunne (xigen. armen of beenen verliezen, dan wel verlemt raaken, byzonder en wel alleen doelen op Europeezen, bet niettemin eene groote hardigbeid in zicb zoude bevatten aan inlanders alle soulagement te ontzeggen, wanneer zy, bun leven voor de Compagnie wagende, daarin ongelukkig worden en vaak buiten staat geraaken van verdere dienst te wezen of ten minsten zich de mogelyl^eid zien afgesneden om immer in hunnen leeftyd eenig avancement, boe gering ook, tegemoet te zien: en dat, behalven de onhillykheid, welke in die uitzonderin*: ten opzichten van inlanders zoude leggen opgeslooten, dezelven op den geest van die lieden welligt een nadeeligen invloetl zoude kunnen niaaken, ter verflauwing in hunne trouwe voor de Compagnie, waartoe alle aanleiding, zo ooit, immers vooral in de presente, critieke tyden, dat eene getrouwe ondersteuning van den inlander voor de Compagnie be- langryk worden kan, behoort te worden vermyd; doch dat. ongeacht bet gewicht dezer consideratien, altyd eene dis- tinctie in die tegemoedkoming diend te worden gemaakt tusschen Europeesch en inlander, vermits het lot des eersten, van vaderland en maagen verwyderd, zo daardoor, als door de meerdere beboeflens, welke hy boven den inlander beeft, vry wat ongelukkiger en deemiswaardiger als dat van den laatsten is.

En op grond van alle deze bedenkingen is goedgevonden en verstaan aan den inlandschen matroos, Sohar, die in eene actie met de Engelschen zyn linkerarm heeft verloren, de helft van de premie of twee honderd guldens tot een soula- gement te accordeeren.

Op gelijke wijze kreeg den 20***^" Januari) 1807 een aan zijn rechterhand verminkt, Javaansch matroos eene gratificatie van 200 gulden, papieren geld.

1807. A. H. wiese. 569

5 Jaoaarij. Yerhooging van het koeli-loon ten behoeve van hel Ckineesche hospitaal te Batavia.

In aanmerking genomen de algemeene duurte, tot welke l^rogressief alle behoeftens gereezen zyn en welke mede een »omidddyken invloed heefl op het arbeidsloon, en uit aan- <<'hoaw yan de volle overtuiging, dat geen koelies voor het ^eriflge loon van rd" 3 per maand te engageeren zyn^ is ioedgevonden en verstaan aan den binnen-regent voor iederen kudie en Ghineeschen mandadoor temporair toe te leggen rti' 1>, insteede van rd' 5, 'smaands, gelyk daarvoor tot dus ^erre is betaald.

o Januari}. Regeling der uitbetaling van het opvatloon van deserteurs onder inlandsche militairen en nuUrozen.

Vermits, om het achterhaalen van inlandsche militairen en zeevarenden by desertie aan te moedigen, bepaald is, dat het 'pvatloon van deze deserteurs, in steede van in koper geld, in /ilver munt-speeie moet worden voldaan, en vermits de gagien 'ier gemelde militairen en zeevarenden slechts in koper geld worden betaald, gelyk in die munt dan ook het opvatloon van hunne maandgelden tot dus verre is gekort geworden, en uit consideratie, dat het voor die lieden eene hardigheid zoude wezen om, ongeacht zy hunne maandgelden in koper "Dtyangen, met de restitutie van hun opvatloon in zilvere "iiiiil te worden bezwaard in een tyd, dat de cours tusscheii 'iie beide munten ruim 80 percent differeerd, is goedgevonden ^0 verstaan het verschil in den cours van het zilver en koper ^^1(1 telkens, wanneer voortvluchtige inlandsche militairen »r zeevarenden worden achterhaald, uit 's Compaguies kas te l'^aten voldoen en het beloop daarvan op de rekening van iiims- en oorlogs-ongelden te laaten afschryven.

ruuAT-0oa niL »▼. 24

570 löOt. A. H. WIESÉ.

13 Januarij. Vrijsielling van eene wagen-verhuurderij buiten de stad Batavia van het belalen van ^^ pet. leii behoeve van Ueemraden-kas.

In aanmerking genomen zynde, dat by het introduceeren der voorschreeven belasting op de huizen, tuinen en enep buiten de stad, tot goedmaaking der onkosten van we^'eit beschoeyingen en bruggen, de intentie niet kan zyn gewees; daarmede te bezwaaren wagen-verhuurderyen of andere, lut i privilegiën bevoorrechte broodwinningen, welkers waarde zi< I. niet naar huizen, tuinen en erven, welke met geene privilegit^h zyne gebeneficeerd, laat bepaalen, maar, berekend wordeDil* naar de inkomsten, welke daarvan, afvloeyen, altyd te h(M»<: in aanslag zouden worden genomen; en dat ook van il' wagen-verhuurderyen binnen de stad geene hoegenaamde h-- lastingen, zelfs die niet van een halve maand huishuur, welkt- tot goedmaking der stads lasten jaarlyksch geheven wonl. worden betaald ; des het eene dubbele hardigheid zoude wezen van die exemtie de eenige wagen-verhuurdery, welke buiten de stad gelegen is, uit te sluiten, zo is goedgevonden en ver- staan den burger wagen-verhuurder, Nagel, zo nu, als in hi i vervolg, van het prestoeren der gemelde belasting te eximeereii. mits volgens zyne aanbieding buiten eenig bezwaar van Heeui raden in een behoorlyken staat onderhoudende het paarde-wf«i en de daartoe gehoorende beschoeying voor zyn woonhuis er? wagen-verhuurdery.

16 Januarij. Toekenning van 100 rijksdtudders, fajicreu geld, voor aanschaffing van montering aan sous^Ueutenanls bij hunne benoeming.

In aanmerking genomen zynde, dat de zedert de laatsu drie maanden aangestelde sous-lieutenants van de infanten^ volstrekt buiten staat zyn zich van de nodige monteerinL stukken te voorzien, alzo de epaulettes alleen rd" 40 n *'' ieder kosten en de overige artikelen pro rato; dat wel aap

1Ö07. A. H. WIESÊ. 571

ik officierao tot biertoe uit de krygs kas is geavanceerd eea roorsebot van rd^ 100 om daarvan 4en aaakoop der gemelde lüODteering-stukken te doen en ter verevening waarvan uiaandelykscb rd* 10 van hun Iractement zyn ingebonden, (l<>ch dat die korting in de presente, duure tyden veel te drukkende is« by een gering inkomen van maar rd' 50 ter maand, gelyk de sous-lieutenants genieten, om bun daarmede Yenier te bezwaaren ; en dat, wil men de emulatie onder de officieren niet verdoven, men in billykbeid diend te zorgen, itat zy niet reeds by bunne eerste bevordering tot die graad geuecesaiteerd worden zicb in scbulden te steeken, waaruit zy zicb by de beste oeconomie nauwlyks kunnen redden, zo is goedgevonden en verslaan aan de evengemelde sous-lieutenants eu die verder daartoe zullen worden benoemd, voor hunne Ueeding-stukken toe te leggen honderd ryksdaalders, papiere l^eld, in eens.

20 Januari]. Prijs-vermindering van het Japansche slaaf' kaper.

De Regering had niet minder dan 14000 pikols van dat koper in voorraad, waarom zij besloot »een hoeveelheid van vier duizend pikols Japans staafkoper voor den particulieren verkoop af te zonderen en den prys daarvan te verminderen van rd' 60 tot rd» 55 voor de staaven eii van rd* 55 tol rd* 50 voor bet gruis, zilver geld, de pikol*'.

23 Janoarij. Verhooging van hei arbeids'loon der Chu nee^che smeden in de artillerie-magazijnen te Batavia.

h goedgevonden en verstaan bet arbeidsloon voor de in die magazynen dienst doende Gbineesche smits te verhoogen van 40 stuivers tot een ryksdaalder per dag, uit aanmerking, dat ree^ zederl primo July 1805 een gelyk daggeld voor de tini- meiüeden in de voormelde magazynen is geaccordeerd, welkors arbeid oagelyk ligter en niet zo vermoeyend is als die der "iitüts, eu dat men zonder de gedagte verhoogiug een verloop

572 1807. A. H. WIÊSÉ.

Tan het laatstgemeld werkvolk, hetgeen particulier vry meer yerdienen kan, vreezen moet.

^ Januarij. Gangbaar verklaring van Japansch kopei geld.

Naardien wy, ter voorziening in het gebrek aan kleiiit' munt, van Japan ontboden hebben rood kopere pitjes, zo i> het, dat, met intrekking -van het by ons advertissement van den 51''" January 1769 gesteld verbod tegens den aanbreii:: van die pitjes, dezelven by dezen, zo te Batavia en den res- sorte van dien, als op Java's Noord-Oostkust, Gheribon en Bantam, worden gangbaar verklaard voor een halve Hollandsrlit duit ieder pitje.

Gebieden en begeeren, dat de voorschreven pitjes volgen^ de daarop gestelde waarde als contante munt in betaalin^' zullen worden geaccepteerd.

Interdiceeren aan derzelver cours en circulatie menige strem- ming of empechement toe te brengen, sub poene, dat degeeuen. welke tegen dit verbod handelen, voor den tyd van (wlc jaaren aan de gemeene werken ten arbeid gesteld en (><tl> zwaarder gestraft zullen worden, naar exigentie van zaaken

Lasten en bevelen den praesident en raaden indenhoog^n Raa4 van justitie van Nederlandsch-Indiên, die van den g^ rechte dezer stad, mitsgaders alle verdere officieren en ju> ticieren, den inhoud dezes te achtervolgen en te doen achtervolgen, naardien wy zulks ten algemeenen nutte al/c bevonden hebben te behoren.

En opdat niemand hiervan onwetenheid voorwende, zal dez^ . zo alhier, als op Java's Noord-Oostkust, Gheribon enBantani. afgekondigd, mitsgaders in de Nederduitsche en de gewoon^, inlandsche taaien aangeplakt worden, ter plaatzegebruikelyk

28 Januarij. Benoeming van M^ H. W. Daendels t^t Gouverneur- Generaal der O. L bezittingen.

De Koning van Holland, Lodewijk Napoleon, decreteerde '»;. dezen datum het navolgende:

1807. A. H. WIESE. 373

Art. 1. De colonel generaal Daendels is benoemd tot Gou- verneur Generaal onzer OosMndische bezittingen.

ArL 1 Hy zal de na te meidene voordeelen genieten: I " eese som yan tagtig duizend guldens voor zyne equipagie en Yoor onderhoud gedurende de reize van hem zelve en van de hooge beambten, zoo burgerlyke, als militaire, imtsgaders der personen, aan zynen dienst geattacheert ; i"" tot jaarlyks tractement, ingaande met den dag van zyn arrivement op het eiland Java, eene som van honderd achttien duizend acht honderd guldens: V' hy zal zodanig gedeelte van dit tractement, als hy zal goedvinden, kunnen betaalbaar stellen aan zyne huisvrouw of gemagtigden, overeenkomstig de schikkingen, welke hy daaromtrent met den minister van koophandel en colonien zal komen aan te gaan; i" by aldien hy in de eerste vier jaren zyner zending mogt komen te overlyden, zal zyne weduwe een pensioen ge- nieten van vyf duizend guldens 'sjaars, betaalbaar ieder half jaar en ingegaan met den eersten dag van het vieren- deel jaars, hetwelk na den dag van zyn overlyden een aanvang nemen zal; ^ ' by aldien zyn overlyden mogt plaats hebben na den afloop der vier eerste jaren zyner zending, zal zyne weduwe het pensioen genieten, hetwelk vervat is in den voordragt, door den minister van koophandel en colonien aan ons op den 29" December 1806 gedaan. Art 5. Hy zal daarenboven zyn tegenwoordig tractement, lierekend op eene som van twaal-duizend guldens, blyven be- itouden.

Art 4. Hy zal bevoegd zyn ons twee geschikte personen vrK)r te stellen om als leden der hooge regeering van Indien i'enoemd te worden, de eene als gewoon en de andere als 'uiiengewoon lid, dewelke de reyze met hem zullen doen, ^^\yï mede twee of drie officieren van ondervinding om als (ilonels benoemd te worden en by hem te dienen als adju- Idnten.

374 1807. A. H. WIESE.

Art. 5. Hy zal ons twintig of dertig oOiciereD yoor den dienst der colonien in de OostJndiên voorstellen; ook zal liy vyf of zes chirargyns met zich nemen om aldaar geëmployeenl te worden.

Art. 6. Dadelyk na zyne komst op Java zal de t^ens-

woordige gouverneur ad interim, de heer Wiese, van zyne

Junctien honorabel ontslagen en voor zyne bewezene diensten

bedankt worden, ten ware de Gouverneur Generasd DaendeN

mogt noodig achten hem te emploieeren.

3 Februarij. Verhooging van hel tractemenl van den opzichter der huskruiimakers.

Uit aamnerking, dat het voor dien dienst door de voor- malige hoog Edele heeren Commissarissen Generaal bepaalil tractement van rd' 130 'smaandsallenzints gering is, byzonder daar de levensmiddelen en andere behoeftens zedert den tvd dier bepaaling successief in prys gestegen zyn, zo is goedge- vonden het voornoemd tractement te verhoogen tot rd* 15o ter maand.

5 Februarij. Vrijstelling der leden van hel collegie van Wcesmeesteren van het betalen van anAtgeld.

Zij waren in die belasting te hoog aangeslagen (t. w. voctr SOO rijksdaalders) en hadden* slechts geringe inkomsten.

5 Februarij. Instructie voor den gecommitteerde tot ni over de zaken van den inlander in de beneden- en voor dien in de boven-landen.

Dit stuk is wel vermeld gevonden, maar niet aangetrotTto

5 Februarij. Afschaffing van zekere padi4everantie dm den aria van Tangerang.

Is goedgevonden af te schalTeu de verplichting voor dtu

1807. A.  H.  WIESE.  375 

aria fao Taogeraog om Yoor 114 buffels, welke reeds lange oiet meer in wezen zyn, jaarlyksch aan den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander te leveren 25 bossen l>adY voor lederen buffel en het inkoopskostende van die buffels tot rd* 1140, papiere geld, door den voornoemden aria aan de Compagnie te laateu rembourseeren, alzo het eTengemeld bedragen behoord onder de gelden, welke aan ilen gesuspendeerden gecommitteerde tot en over de zaaken ran den inlander, Pieter Engelhard, uit 's Compagnie's kas zyn betaald voor de door hem, voor rekening van den gewezen commissaris tot en over de zaaken van den inlander, M** Christiantts Heqricus Christopborus Wegener, overgenomene goederen.

6 Febmarij. Spillage van hoffij.

Is goedgevonden te bepaalen, dat, zo lang de contante ver- koop van de koffy aan de vreemdelingen blyft op den presenten voet, zowd de administrateur van de pakhuizen aan en be- zyden de waterpoort, als de administrateurs van de West- zydsche negotie-pakhuizen, gehouden en verplicht zullen wezen het overwicht op de vyf ponden, welke zy voor spillagie op iedere pikol koffjr genieten, aan de Compagnie te leveren en <Iat, ingeval zy daarvan minder verantwoorden als 4 ponden per pikol, het te min verantwoorde door hen in gelde zal moeten worden gesuppleerd tegens Sp* 18, zilver geld, de pikol, echter na decortatie van rd" 6, papiere geld, welke zy by eene effective leverantie voor de pikol zouden hebben ge- noten; met last aan de kasteels-opperkooplieden om na de laatste aflevering der overwichten van iedere leverantie jaarlyksch aan deze regeering te dienen van bericht, of en in hoe verre de voorschreeven bepaaling der verantwoording van het overwicht is naargekomen of overtreeden; enwydersmet order voor de meermelde administrateurs om, wanneer er gevallen voorkomen, welke de leverantie van 4 lË uit de vyf ponden overwicht ondoenlyk maaken, gelyk zy hebben betoogd,

576 1807. A. H. WIESE.

dat kan gebearen, daarvan onverwyld tot hunne ontlasting kennis te geeven aan den heer directeur generaal en de kasteels- opper-kooplieden, ten einde daarop, na voorafgegaan onderzoek, hy het afloopen van de leverantie der overwichten een behoorlyk regard te slaan; terwyl laatstelyk nog goedgevonden is, voor- taan, aanvang noemende met de kofly-leverantie van dit jaar, van ieder pikol koffy, welke tegens 146 ponden geleverd word« direct een pond teu voordeele van de Compagnie te laaten inneemen, even gelyk dit met 15 ponden geschied van elke pikol koffy, waarvan de leverantie tegens 160 ponden word gedaan.

9 Februarij. Itistructie voor den Gouverneur-Generaal der Aziatische koloniën en bezittingen van Z. M. den Koning van Holland.

Art. 1. Terstond na zyne aankomst te Batavia zal hy den inhoud zyner opene acte van commissie brengen terkennL<se van den provisioneelen fungeerenden Gouverneur Generaal, benevens de Raden van Indien, en den dag bepalen, op welkef) hy zich met de vereischte plegtigheid in zyne voorsdireveo kwaliteit aan het volk zal doen voorstellen.

Art. 2. Hy zal zoi^en, dat onmiddelyk na zyne voorstelling zyne opene acte van commissie, zoo in de Nederduitsche, als inlandsche talen, te Batavia en op alle etablissementen worde gepubliceerd en daaryan aan alle inlandsche vorsten en grooteu naar 'sLands gebruik kennis worde gegeven.

Art. 3. De schikkingen omtrent de bewoning van Welle- vrede, mitsgaders het landgoed Buitenzoi^, zuDen blyven voortduren, gelyk zy op autoriteit van het vorig bestuur over de Oost-Indische bezittingen zyn vastgesteld geworden.

Art. 4. Hy zal ontheven zyn van het betalen van pensioenen aan weduwen of wezen van behoeftige ambtenaren, welkf in Indien verblyven, en zorgen, dat het daaromtrent voorge- schrevene by de instructie voor de hooge regeering van Indien worde tot effect gebragt; zo lang dit niet geschied b\

1807. A.  H.  WIESC.  377 

/;il de Gouveroeur Generaal daarin, by wyze van voorschot, iiit zyn iid[onien voorzien,

\rt. 5. De Goavernenr Generaal zal, behalven deszelfs ;• heimschryrer en verdere, gewoone geëmployeerden, nog ver- iiiogeD aan te stellen eenen byzonderen secretaris op een trariement van niet hooger dan 6,000 ryksdaalders.

Art. 6. De Gouverneur Generaal zal voordragen de zaroen- stelling en organisatie der land- en zeemagl, bestemd voor *?n dienst der colonien. Hy zal het vermogen hebben om alle openvallende plaatsen te vervullen op approbatie van ileo minister der colonien, wel verstaande, dat dit alleen plaats zal hebben in de reeds subsisteerende staten of die voor hem, a/'htervolgens zyne instructien, zullen worden gemaakt.

Aangaande de zee- en landmagt, die alleen voor een tyd in de colonien zal aankomen of tot een byzonder einde, af- irescheiden yan de zaken der colonien, dezelve zal staan onder •If" orders yan den Gouverneur Generaal gedurende deszelfs vcrblyf in de colonien, doch hy vermag dezelve onder geen voorwendsel hoegenaamd op te houden of derzelver destinatie te veranderen, dan alleen op een formeel voorstel van den nmimandant derzelve zee- of landmagt.

Art. 7. Hy zal voeren de titel van Gouverneur Generaal van Indien en als onze zaakgelastigde, onder de orders van •ien minister van koophandel en colonien, uitoefenen het hoogste :^ezag orer alle bezittingen, forten, comptoiren, plaatsen en <fuib(enaren van den staat in Azië, mitsgaders over onze land- en zeemagt, volgens hetgeen hy het voorgaande artikel is irezegd.

Art. 8. Hy zal in het beleid der zaken van politie en ' iviele regeericg geadsisteerd zyn door den directeur-generaal, It^nevens de ordinaire en extra-ordinaire Raden, met den gou- verneur uitmakende het lichaam van de hooge regeering van Indien, achtervolgens de instructien, voor dezelve hooge re- ?eering bereids gearresteerd of nog te arresteeren.

Art. 9. Hy vermag zyn ambt niet te resigneeren, noch ^n ontslag te nemen, zonder onze uitdrukkelyke toestemming.

378 1807. A. H. WIESÉ.

Art. 10. De (xouverneur Generaal oefent alleen, onder dt orders van den minister van koophandel en colonien. hti opperbevel uit over de land- en zeema^t van Zyne MajesteK beoosten de Kaap de Goede hoop: alle zee- of land-officiereiK zich aldaar bevindende, zyn gehouden deszelfs orders te res- pecteeren.

Art. 11. Hy zal zich met allen yver bezig houden mei na te gaan, welke etablissementen zouden kunnen dienen M het repareeren en kalafaten der oorlogschepen en denoodi{;f' plans met derzelver bestekken daarvan doen formeeren ^n overzenden aan onzen minister van koophandel en colonien Hy zal intURschen daarin op de best mogelyke wyze voorzien

Art. 12. By aankomst van schepen der koninklyke marine zal hy dezelve niet aanhouden boven den bepaalden tyd M derzelver verblyf in Indien; zynde hy in alle gevallen o|> zyne verantwoordelyklieid gehouden dezelve terug te zenden, voor dat zy onbruikbaar worden ofte zodanig deterioreeren. dat zy niet meer in staat zouden zyn de reize te doen.

Art. 13. Hy is bevoegd om, in cas van openbaaren oorlDi' tusschen dit ryk en eenige andere mogendheid, conmiission of letters van marque te verleenen aan schepen, by particu- lieren uitgerust, en vermag daarin deel te nemen. Hy regelt dt kruistogten en expedilien der Koninklyke zeemagt tot meest en afbreuk van den vyand en verdediging van ZpcMajesteitscolc nien en bezittingen en zorgt, dat dezelve niet werkeloos blyveii of langer dan volstrekt noodzakelyk is zich ophouden op il< rede van Batavia of verdere kusten van het eiland Ja>:i Het bestuur over alles, wat tot de verdediging te land»' der bezettingen of afbreuk van denvyand dienen kan, is nie<I^ aan hem overgelaten.

Hy vermag over dat alles in te neemen het advis van zoodanige zee- of land-officieren, als hy zal goedvinden <lf>- wegens te raadplegen, onder zyne personeele verantwounl< • lykheid; alleenlyk zal hy niet vermogen met den vyand t> capituleeren over eenige onzer colonien en bezittingen ^i eenig gedeelte derzelve zonder het advis van den direcitiu

1007. A. H. WIESE. 379

ireoeraal en de Raden vafr Indien daarop te hebbeo ingenomen

^0 daartoe door een wettigiyk genomen raadsbesluit Ie zyn

ireaotboriseerd, zonder dat daardoor echter zyne personelyke

verantwoordelykheid in het minste worde weggenomen of ver- zwakt

Art. 14. Hy zal tot een yan zyne eerste betraclitingen maken, dat de landmagt in Indien op den best mogelyken vnel worde geoi^niseerd en een nauwkeurig en gedetailleerd rapport Yan den staat der troepen by de eerste bekwame .'el^endbeid overzenden aan onzen minister van koophandel en colonien.

Art. IS. Hy zal zorg dragen, dat by de organisatie der zee- en landmagt de betalingen der troepen niet augmenteeren.

Art 16. Hy zal verder gehouden zyn maandelyks een militair rapport op te maken van den staat der troepen en 'Ifzelve rapporlen, byeen verzameld, telkens by eene be- kwame gelegenheid over te zenden, in acht nemende de n<*odige voorzigtigheid in tyd van oorlog.

Art 17. Indien hy zich gedurende zes achtereenvolgende maanden verstoken mogt vinden van alle gemeenschap met het vaderland, by gebrek van aviso's of eenige particuliere ^heepsgelegenbeid, zal hy geautboriseerd zyn om daartoe liile oorlogsvaartuigen^ zoo als brikken of aviso's, ter zyner «lispositie staande, te expediêeren; echter daarby in het oog h(»udende de meest mogelyke zuinigheid en besparing van <'vertollige kosten.

Art. 18. Hy zal zich ten opzigte van militaire promotien "u demissien stiptelyk gedragen naar den inhoud van ons Jecreet van den S'* December 1806, n®. 14; zullende dat ^an den 17^° derzelver maand hem tot leiddraad verstrekken voor de organisatie der troepen.

Art 19. Alle militaire delicten zullen voortaan door mili- iaire krygsraden worden geregt. Hy zal zorgen voor eene f^oede geregelde administratie der militaire justitie en daarin, zooveel mogelyk, observeeren de reglementen, door onsdien- <iaDgaande bereids gemaakt of nog te maken.

380 1Ö07. A. H. WIESÊ.

Art. 20. De Gouverneur Generaal zal na ingenomen advif < van deskundigen, beramen, ten einde degenen, die zich indi* onderhoorige colonien of bezittingen aan zuiver militaire delicten schuldig maken, behoorlyk te regt worden gesteld. altyd in het oog houdende, dat aan de delinquanten eene voldoende defensie (de omstandigheden zulks vereischend< worde toegewezen.

Art. 21. De Gouverneur Generaal heeft de magt om. in enkele gevallen, om goede redenen en wanneer hy zal ooc- deelen zulks te kunnen geschieden zonder nadeel van 's LandN dienst, voor een bepaalden tyd verlof te geven aan civiele «jf militaire ambtenaren om zich naar Europa of elders te 1^*^- geven en om de nodige schikkingen te maken tot de waarne- ming van derzelver bedieningen gedurende hunne afwt'zigfaeiil. mits buiten bezwaar van 'sLands finantien.

Art. 1t. Hy zal het oppertoezigt houden en. zooveel in zyn vermogen is, zorg dragen, dat de eeredienst met orde en betamelykheid worde uitgeoefend, en hy zal inzonderheid aan alle gezindheden, zonder eenig onderscheid, zyne protertir verleenen.

Art. 25. Hy zorgt, dat de wetten gehandhaafd en zonder onderscheid van personen geëerbiedigd worden ; dat de militaire magt, zoowel ter land, als ter zee, in goeden staat, onder de noodige tucht en wel geêxcerseerd worde gehouden; dat alle publieke administratien van gelden en goederen met eerlykheid en oplettendheid worden bestuurd: en dat de publieke f:e- stichten te gelykertyd behoorlyk en met eene gepaste spaar- zaamheid worden onderhouden.

Art. 24. Hy zal hebben te zoi^en, dat zyne administratie van de vorige administratie worde afgescheiden, ten einde vcxir te komen, dat geene der misbruiken, die in dezelve zyn in- geslopen, aan hem worde geimputeerd.

Art. 25. Hy zorgt, dat aan alle gezindheden de uitoefeniiiv van hunnen godsdienst vry sta onder de noodige bepalingen tol weering van wanorde.

Art, 26. Hy zal zich inzonderheid toeleggen om met allt

1807. A. H. WIE9E. S81

aaawfceorigheici op de plaats zeWe te onderzoeken de denk- bedden oTer notable veranderingen, te maken in de plaats- hebbende inrigiing onder de Javanen, welke verhandeld zyn t>T bet rapport van de personeele commissie tot de Indische zaieiu gedagteekend den 31^° Augustus 1803, en of de charter, tliyur die commissie voorgesteld, geheel o( gedeeltelyk zoude kunnen worden geadopteerd als eene grondwet voor onze Aziatische bezittingen, dan welke veranderingen het oirbaar /.oude zyn daarin te maken (').

Art. 27. Hy zal ook onderzoeken de zwarigheden, welke «lezehre commissie hebben weerhouden om te durven aanraden ten einde de koffy en peper op het eiland Java anders te Inladen, dan gelyk tot hiertoe geschied is, voor producten, \selke aan niemand dan aan den Staat mogen geleverd worden.

Hy zal alles, wat tot deze materie eenigzins betrekkelyk kan zyn, zorgvuldig overwegen en vervolgens, zoo spoedig loenlyk, zyne gedetailleerde consideratien en advisen daar- <»ver aan den minister van koophandel en colonien inzenden.

Art. 28. Hy zal zorgen, dat inmiddels geene veranderingen ^^ orden gemaakt, waar door de zaken, by het voorgaande iriikel bedoeM, zouden kunnen worden gebragt buiten hun zeheel, en dat generalyk alle vigeerende orders, door voorige besturen omtrent de behandding en directie der zaken, waar van het beleid aan hem afzonderiyk o( gezamentlyk met de verdere leden van de hooge regeering van Indien is toebetrouwd, gesteld of die door den minister van koophandel en colonien })ereids gesteld zyn of hy vervolg gesteld zullen worden, stiptelyk worde achtervolgd.

Art. 39. Dien onverminderd is hy verpligt Ie zorgen, dat de meest geschikte middelen met overleg van de inlandsche regenten worden beraamd en in het werk gesteld om iu de landen onder het gebied van Zyne Majesteit in Oost-Indien het lot van dra gemeenen inlander te verbeteren en te ver- zekeren, alle onregelmatige en willekeurige belastingen en

(') Bedoeld rapport en charter zyn opgenomen in M' P. Mijer, Terzamrlint; 'io iQstructiên. enz. bbdz. 117— 261,

S82 1Ö07, A. H. WIÈSÊ.

andere inisbruikeD af te schaffen, den landboaw, zoo veel mogelyk, uit te breiden en, benepens allen geoorloofden koop handel, te beschermen en aan te moedigen.

Art. 30. Hy zal ook inzonderheid ter harte nemen liet lot der lyfeigenen en slaven, derzelver mishandelingen ri^'<^ reuselyk tegengaan, zorgen, dat de wetten, tot verbeteriu:: van hmmen toestand reeds gemaakt of nog te maken, stipteh k worden naargekomen en aan den minister van koophaudd en colonien overzenden zyne consideratien en advis, of en in hoe verre het uitvoerlyk en met het belang der bezittiug'/n van den staat in Indien overeenkomstig zoude zyn om defi aanvoer van nieuwe slaven te probibeeren of immers dt zaken daar heen te dirigeeren, dat die aanvoer over eenifftn tyd kan worden geprohibeerd en noodeloos gemaakt.

Art. 31, Hy zal zorgen, dat het tegenwoordig in soimiik'. districten plaats hebbende gebruik van inlanders als verpan delingen aan zich voor een aantal jaren te verbinden o|> eein' geschikte wyze worde vernietigd.

Art. 32. Hy vermag van inlandsche vorsten, mitsgadei-s van inlandsche groots, niet staande onder de onmiddelyk< heerschappy vari den Koning, aannemen zoodanige giften, gaven of geschenken, ak hem naar 'sLands gebruik zuilen worden aangeboden en wanneer hy oordeelen zal dezelve niet gevoegelyk te kunnen weigeren, mits in die gevalleu dezelve geschenken beboorlyk volgens 'sLands gebniik rec4ini- penseerende en daarvan hy de eerste gelegenheid kennis gevende aan den minister van koophandel en colonien.

Art. 33. Hy zal onderzoeken en, zoo spoedig doenlyk, aart den minister van koophandel en colonien doen toekomen zyue gedetailleerde consideratien, of er mogelykh^ enwaarscbyn lykheid zy door de aanwending van gepaste middelen d^ l>laatshebbende ongezondheid van de stad en reede van Batavia weg te nemen of aanmerkelyk te verminderen, en wellt daartoe het geschiktst zouden zyn ; of, viranneer daartoe weim:. of geen hoop mogt overblyven, naar welk meer gezond en daartoe (geschikt gedeelte van het eiland Java de boofdplani'-

IdO^. A. H. WIE8Ê. 585

Tto ODze Aziatische coionien en bezitttngfen zoude kunnen nrordeo veriegd en op wat wyze zulks zoude kunnen worden bewerkstelligd zonder te drukkende onkosten or andere onge- iefenfaeden te veroorzaken.

Inmiddels is hy Yer[^gt alle zoodanige middelen ter yev betering aan te wenden, welke practicabel en niet geene te /ware kosten verzeld zyn.

Art. 34. Hy zal zorgen, dat in alle deelen van de Indische buishouding en administratie alle mogelyke spaarzaamheid worde betracht en dat de noodzakelyke uitgaven, zoo veel floeolyk, worden bestreden door de territoriale inkomsten der bezittingen zelve ; en, voor zoo verre het gedurende den oorlog onveniiydelyk zal zyn daaraan te blyven suppleren, door den verkoop van zoodanige producten te Batavia, welker aanbreng ^n verkoop hier te lande anderzin ts voomamelyk de waarde der hdtsche bezittingen voor het Koningryk uitmaakt, zal )ty nogtans toezien, dat zulks geschiede met alle behooriyke nieoagement en dat achtervolgens de order van den minister van den 15™ Augustus 1806 daaivan worden uitgezonderd <le notemuscaten en de foelie.

Art 55. Ook zal hy zich omtrent het verlenen van assig- nalien voor gelden, welke ter verdere tegemoetkoming in <le hdische ka^ worden geaccepteerd, stiptelyk gedragen naar •ie orders, daaromtrent gesteld, waarvan de laatste vervat zyn in den brief van den voormaligen Aziatischen Raad van den 23"*^ July 1805, vooral zorgende, dat de som van zes maal Itonderd duizend guldens in het jaar, tot welke achtervolgens de voornoemde orders de bevoegdheid tot het verlenen van assig- oatien zich uiterlyk bepaald, onder geen voorwendsel hoege- uaamd worde geêxeedeerd ; zullende ook in den gewoonen form (lerzelver asaignatien geene verandering hoegenaamd mogen worden gemaakt, dan alleen, dat dezelve voortaan zullen luoeteu luiden op den minister van koophandel en coionien. Art. 56. Hy zal, zoo in zyne qualiteit van Gouverneur (leneraal, als in die van opperbevelhebber onzer land- en zee- liiagt beoosten de Kaap de Goede Hoop, alleenlyk met onzeo

JJ84 160^. A. H. WIESÊ.

minister van koophadel en colonien eene officiede en geregeM^r correspondentie onderhouden en zorg dragen» dat dezehi even zeer door de hooge regeering van Indien onderhouden wordt, volgens de orders daar van zynde.

Art 37. De Gouverneur Generaal zal in onze banden al leggen den navolgenden eed:

»Ik zweere getrouwheid aan den Koning.

»Ik belove exactelyk te zullen naarkomeu de wetten, oi •donnantien, reglementen en instructien, welke myinhooizsi- •deszelfs naam zullen worden ter hand gesteld, te zullen «gehoorzamen aan deszelfs minisier van koophandel en colonien. » welke my reeds bekend zyu of in het vervolg zullen wonicn •toegezonden.

olk zweere het bestuurder Aziatische colonien en bezittin^^in »van Zyne Majesteit te zullen uitoefenen volgens de bestaand h » wetten voor het belang van myn' souverein en het wel/w' »der ingezetenen; dat ik myn instructie stiptelyk en ^e »trouwelyk, zoo veel in myn vermogen is, zal vervullen : ddi •ik in myne gedragingen geen ander doel zal hebbeu dan »het heil en den voorspoed van den Staat en der cotouien. »aan mynen zorg aanvertrouwd; de rigtige administratie «Itr •crimineele en civiele justitie te zullen handhaven; de colonien •onder myn bevel staande, en inzonderheid het eiland Javj. •tot het uiterste te verdeedigen ; en voorts alles te doen, wat een •goed en getrouw onderdaan schuldig is en behoort te doen"

De benoemde Gouverneur-Generaal, Daendels, voor wien deze instructie bestemd was, kwam zonder haar op Ja:i. doordien het schip, hetgeen zijn état-major en zijne pa|)iereD zoude overvoeren, door den vijand genomen werd (zie DaendeLs Staat der Med. 0. L bezittingen, bladz. 22, noot). In i8n^ bracht de Schout-blj-nacht, Buijskes, een ongeautbentiseeni exemplaar mede en eerst in Februarij 1811 kreeg DaeDdcl> een geldig exemplaar, hem toegezonden bij ministerieele d^ pêche van 26 Januarij 1810 (Resolutien Ind. Reg. %i Ft bruarij 1811).

1807. A. H. WIE8E. .535

9 Februarij. Imlnidie voor den Gouverneur-Generaal é» de Raden van Indiê.

Art. 1. De Gouverneur Generaal oeffend, onder de orders van onzen Minister van koophandel en coloniên, het hoogste gezag uil over alle onze bezittingen, forten, coniploiren, plaatsen en ambtenaren in Azia, mitsgaders over onze land- en zeemagt leoosten de Kaap de Goede Hoop; des zal een iegelyk, zich ildaar bevindende, van wat rang en conditie hy zy, den tiouferneur Generaal als deszelfs gebieder moeten erkennen, respecteeren, gebouw en getrouw zyn en zyne bevelen op- Toli^en en gehoorzamen.

Art. % Hy zal in het beleid der zaken van politie en

'ivide regeering geadsisteerd zyn door den directeur generaal,

kneTcns de ordinaire en extra-ordinaire Raden, met den

«JouTemeur Generaal uitmakende het ligchaam van de hooge

ngeering v^ Indien, aan welke het beleid over alle zaken,

^le politieke en civiele regeering aangaande, is opgedragen.

met volle ntagt en aulhoriteit om daaromtrent zoodanige

weüen, reglementen en ordonnantien te maken, te promul-

^reeren en te doen executeeren, als zy ten meesten nutte van

l»el ryk en deszelfs Aziatische bezittingen zullen oordeelen te

l^eliooren, mits zich stiptelyk gedragende naar de staande

rtrders, door vorige bestuuren gesteld, voor zooverre die nog

'u kragt zyn en die door onzen minister van koophandel en

'•<»lonien bereids zyn en vei-der zullen worden gesteld.

Art, 5. Wanneer de bediening van Gouverneur Generaal ■liogi komen te vaceren, zonder dat deszelfs opvolger aan den 'lirerteur generaal en de Raden van Indien bekend was, zal •Ie directeur generaal de functien van Gouverneur Generaal -ö de eerste ordinaire Raad de functien van directeur generaal 'Jadelyk aanvaarden en provisioneel waarnemen, tot dat •l«or ons in de vervulling van het ambt van Gouverneur ^itneraal zal zyn voorzien, mitsgaders het * van het tracte- '»ent, daartoe staande, genieten, tot dat de nieuw aangestelde ''ouvemeur Generaal deszelfs functien zal hebben aanvaard.

^LAIiAT-BOKI OUL XIT. 25

S86 1807. A. H. WIE8Ë.

Art. 4 Alle vacatures der bediening van ordinaris Raad zullen worden vervuld door den extra-ordinairen Raad, zynde de oudste in rang. *

Alle vacatures van extra-ordinaris Raad zullen by voorraad kunnen worden vervuld door zodanige ambtenaareii, als dmtr den Gouverneur Generaal tot dat einde zullen moeten worden geassumeerd binnen een maand na de ontstaane vacature : eu zal hiervan by de allereerste gelegenheid kennis moeten woorden gegeeven aan onzen minister van koophandel en eolonien : de geassumeerde Raad extra-ordinair geniet het tractement, daarloe staande, tot dat door ons in de ontstaane vacature zal zyii voorzien en de nieuw aangestelde deszelfs functien zal hebl>eu aanvaard.

Art. 5. Alle andere openvallende civiele of justitieele aniln tenaren en bedieningen in Indien worden vervuld by resolutien van de booge regeering van Indien, genomen op de voordmiri van den Gouverneur Generaal en met observantie van de oi'ders en reglementen, daaromtrent gemaakt of nog te maken.

Art. 6. Wanneer eenig Raad ordinair of extra-ordinair door ziekte, afwezigheid of eenig andere oorzaak verhinderd wordt de vergaderingen van den Gouverneur Generaal en Raden by te wonen en de Gouverneur Generaal nogtans ver- langde om de een of andere zaak van aangelegenheid Ie hebben het advies van de volle raadvergadering, zal by bevoetrd zyn daartoe te assumeeren een der voornaamste ambtenaren, welke de raadplegingen over zoodanige zaak zal bywoiien met dezelfde magt en effect, als dengenen, in wiens plaats b\ geassumeerd wordt, wettiglyk toekomt, doch zonder uit dien hoofde op eenige bezoldiging te kunnen aanspraak maken.

Art. 7. De Gouverneur Generaal is alleen bevoegd om in de vergaderingen van den Gouverneur Generaal eu de Raden van Indien de zaken in deliberatie te brengen.

De directeur generaal doet alle zoodanige voorstellen, t(»i zyn ambt betrekking hebbende, als hy noodig oordeeld. De directeur generaal eenig ander voorstel ofte de Raden eeini: voorstel noodig oordeelende, zullen hetzelve schriflelyk aan

1807. A. H. WlEdÉ. 587

den GoüTerneur Generaal overgeven, welke de faculteit zal hebbffii hetzelve al of niet in deliberatie te leggen, doch zal niet te min het voorstd onder de oiTicieele stukken op het biimu worden gedeponeerd en in de notulen ala eene niet aaogenomeDe propositie worden aangeteekend, en de 6ou- ferneor Generaal zal verpligt zyn by zyne byzondere cor- respoodentie de reden van zyne verwerping te melden.

Art. 8. In alle zaken, waarover by den Gouverneur Gene- raal en de Raden zal worden geraadpleegd, zal de Gouverneur Je adviesen vragen van alle ordinaire en extra-ordinaire Raden, welke daarby tegenwoordig zyn, doch zullen de adviesen van de extra-ordinaire Raden by het opmaken der conclusien niet worden gerekend, maar alleen die van den Gouverneur Gene- raal en de ordinaire Raden, uitgezonderd ingeval van ziekte nf afwezigheid van een of meer ordinaire Raden, in welk gerai de adviesen van den oudsten extra-ordinairen Raad of van de verdere extra-ordinaire Raden mede in computatie /uilen moeten komen ; de stemmen stakende, zal die van den rrouvemeur Generaal voor twee stemmen worden gerekend. Art. 9. Alle besluiten en andere verrigtingen van den (rouvemeur Generaal en de Raden zullen worden uitgedrukt ab; gedaan by den Gouverneur Generaal en Raden en niet anders; zy zullen, alvorens te worden gepubliceerd ofte ten uitvoer gebragt, worden geteekend door den eersten fun- geerenden secretaris van de hooge regering, ter ordonnantie van den Gouverneur Generaal en Raden.

Art. 10. Alle verbonden, met Aziatische vorsten of volken aangegaan, zullen worden geratiflceerd en geteekend door den Gouverneur Generaal uit onzen naam en van onzeutwegen: dezelve vorm zal in acht genomen worden by eenige her- nieuwing der thans subsis toerende tractaten met de Aziatische vorste of volken.

Art 11. De Gouverneur Generaal en Raden zullen niet venuogen oorlog te verklaren, vyandelykheden te beginnen i)rte in eenig overeenkomst te treden tot het aandoen van i»orlog tegen eenige der inlaudsclie vorsten of staten ofte

388 1d07. A. H. WIË8Ë.

eenig verbond aan te gaan om de bezittingen van inlandsche vorsten te guarandeeren, zonder daartoe te zyn gelast or tre* authoriseerd door den minister van koophandel en colonieii. uitgezonderd wanneer dadelyk toebereidselen gemaakt worden tot het plegen van vyandelykheden of wel dadelyk vyandelyk- heden begonnen zyn tegen onze bezittingen of onderdanen in Indien of tegen eenige vorsten of staten, welke van on> afhankelyk zyn of tot welker bystand ofte verdediging w> uilhoofde van eenige plaatshebbende verbindtenissen verpligi zyn, in welk geval de Gouverneur Generaal en Raden bevoe^'d zullen zyn oorlog te verklaren, vyandelykheden te beginnen ofte verbintenissen aan te gaan tegenzodanigen vorst of staal, welke dadelyk vyandelyke toebereidselen gemaakt ofle vyan- delykheden gepleegd zal hebben, des dat daarvan zal /yn uitgezonderd het verleenen van commissien of lettres de manpn- aan schepen of vaartuigen^ by particuliere uitgerust teilen schepen, vaartuigen, goederen of onderdanen van Aziatis(li«' vorsten of volkeren, hetwelk by deze wel expreselyk wonit verboden. En zullen Gouverneur Generaal en Raden gehoinlen zyn van de opgekomen tro'ebels met den meesten spoed kennis te geven aan den minister van koophandel en colouien, uiti byvoeging vaii volledige informatien omtrent alles, wat t«>t zodanig geval betrekking heeft, en verslag der redenen, welkt- hun bewogen hebben om daarin zodanig te handelen. | Art. 12. Aan de hooge regeering van Indien wordl ire- demandeerd de uitoefening van het regt om gratie of panlon te verleenen van alle misdaden, gepleegd onder de jiirisdirtiti van den staat in Oost-lndiën, en de deswegens geincurreenl»' slratfen geheel ofgedeeltelyk te remitteren en kwyt te schelden, onder de navolgende bepalingen, dat de Gouverneur Generan!. in eenig dergelyk geval oordeelende het gedaan verzoek eeuif: reflexie te verdienen, hetzelve zal brengen ter cognitie <l«r vergadering van den Gouverneur en Raden, die daar<f zullen innemen het advies en de consideratien van hel i'^ regtshof van justitie te Batavia en bevoegd zyn om hetzelwi verzoek geheel of gedeeltelyk toe te staan, overeeukouKsdi.'

1807. A. H. WIESE. 589

liet ad?ies van hetzelve hof; maar, wanneer daar tegen het iremeUegeregtshof mogt hebben geadviseerd en gezegde regering nogthaos mogt vermeenen, dat zodanig verzoek geheel of ge- Jeeltelyk zoude behooren te worden toegestaan ofte vooreen meerder gedeelte, dan waartoe het advies van het geregtshof <(rekt, de gezegde regering dan alleenlyk zal bevoegd zyn de Hurcheance te continueeren, tot dat ons goedvinden door den liiioister van koophandel en colonien zal zyn verstaan, aan wien de hooge regering al de stukken, tot zodanige zaak be« hoorende, benevens het advies van het geregtshof en hare ni^en consideratien, met de eerste bekwame gelegenheid in 'iu|ilo zal moeten toezenden ; blyvende in alle gevallen aan de gezegde regering het regt om dergelyke verzoeken af te slaan, >^aDeer zy oordeeld zulks te behooren, al ware het, dat het ingenomen advies van het geregtshof contrarie was liggende. Art. 13. De Gouverneur Generaal is bevoegd om by eene ^hriflelyke order, onder deszelfs handteekening en zegel ge- geven, aan zodanige officieren van justitie of anderen, als hy ::eraden zal vinden, eenig persoon of personen, verdagt van eenige handeling, gevaarlyk voor de publieke rust of veilig- heid der bezittingen van den staat, te doen nemen in ver- zekerde bewaring; doch hy zal in zoodanig geval gehouden ^yu binnen driemaal vier en twintig uren, nadat zodanig persoon of personen in verzekering zullen zyn genomen, in 'ie vergadering van Gouverneur Generaal en Baden daarvan kennis te geven en open te leggen de gronden, waarop zyn vermoeden rust; en, in geval de Gouverneur Generaal en Raden /uilen oordeelen, dat daartoe termen waren, zal by besluit 'leze zaak worden gesteld in handen van den advocaat-fiscaal •»ni daarin te handelen, zooals zyn ambt en pligt vereischen /A\ ten welken einde de gemelde persoon of personen aan 'ien procureur-generaal zullen worden overgeleverd om ver- volgens legen hun voor het geregtshof te worden geproce- 'leerd ais naar regten.

Art. 14. Ingevalle echter de Gouverneur Generaal en Raden ui'»gten oordeelen, dat het algemeen belang kwam te vorderen,

390 1807. A. H. WIESE.

dat eenig persoon of |)eisonen, verdagt van eenige handelingen, strekkende tot ondeimyning van het publiek gezag or tot storing der publieke rust en veiligheid, ofte uithoofde van eenige andere oorzaak van groot gewigt of aangelegenheid, onverwyid uit de bezittingen van den staat in Oost-Indiên zouden behooren te worden verwyderd, zullen de Gouverneur Generaal en Raden vermogen zodanige persoon of perzonen te doen vertrekken of, des noods, naar elders te verzenden, alsmede tot derzelver vertrek te stellen onder zoodan^e sur veillance, als noodig zal worden geoordeeld; doch zal in die gevallen daarvan en van de redenen, daartoe gemoveerd heb- bende, met de eerste gelegenheid in duplo omstandig kenuL^ worden gegeven aan onzen minister van koophandel en colonien, aan welken de Gouverneur Generaal en Raden deswegens verantwoordelyk zullen zyn, doch ninmier in regten kunnen worden aangesproken, dan wanneer aan ons blyken luogt, dal daarin gehandeld was uit volstrekte vnllekeur, byzonden vyandschap of opzettelyke onregtvaardigheid.

Art. IK. En ten einde de zaakgelastigden van onzentwegen in Indien het noodige vermogen bezitten om, ingeval van groote aangelegenheid en betreffende het welvaren van het ryk ofte het behoud onzer Aziatische bezittingen, met nadruk en spoed daarvoor te kunnen waken, wordt hierby vastge- steld, dat, wanneer over eenige maatregel of eenig voorslaan in de vergadering van Gouverneur . Generaal en Raden zal worden geraadpleegd, waarby de Gouverneur Generaal oor- deelen zal, dat de belangen van het ryk of de veiligheid of het behoud van eenige onzer voormdde bezittingen in Indien wezentlyk zyn betrokken, en wanneer hy. Gouverneur Gene- raal, zal begrypen onzen dienst en het oorbaar van dm staal te vorderen, of dat de gedane voorstellen moeten worden aangenomen en ten uitvoer gehragt, of dat dezelve moeten worden uitgesteld of verworpen, en de meerderheid van den Raad mogt zyn van een ander gevoelen, alsdan de Gouver- neur en Raden respectivelyk de redenen van derzelver ver- schillende gevoelens zullen moeten in geBchriflen stellen eu

1807. A. H. WIES£. 391

luel hunne handleekening liekrachtigeu en aan eikanderen inededeelen ; en dat, wanneer, na eene opzeltelyke overweging 'iaanran, e^ iegelyk by zyn gevoelen mogl blyven, de 6ou- verneitr Generaal de magt zal hebben het besluit op te maken overeenkomstig zyne byzondere gevoelens; welk besluit van ilezelfde kracht en waarde zal zyn, als ware het met eenstem- migheid of meerderheid genomen, en evenzo door de leden van dea Raad en alle anderen, wien zulks zoude mogen aangaan, worden gerespecteerd, gehoorzaamd en ten uitvoer gebragt or helpen brengen ; doch zal de Gouverneur Generaal wegens alle zodanige, togen bet gevoelen der meerderheid genomen besluiten en derzelver gevolgen alleen verantwoordelyk zyn. Art. 16. De bevoegdheid, in bet voorgaande artikel aan den GouvOTieur Generaal gegeven, zal zich niet uitstrekken tot bet nemen of uitvoeren van zoodanige besluiten, welke uiel wettiglyk zouden hebben kunnen worden genomen met concurrentie van dé Raden, nochte tot het opleggen van eenige Itelastingen ; zy zal alleen toekomen aan en worden uitgeoeffend door den Gouverneur Generaal, nadat hy op onze aanstelling zyne runclie zal hebben aanvaard, geenszins aan iemand, welke zonder zoodanige aanstelling deze hooge bediening waarneemt. Art. 17. In alle gevallen, waar in de Gouverneur Generaal van de hem by het batst vorige artikel gegeven magt zal liehben gebruik gemaakt, zal van al, het geen daaromtrent zal zyn voorgevallen, by eerste bekwame gelegenheid in duplo verslag moeten worden gedaan aan onzen minister van koop- iiandel en koloniën, met byvoeging van alle de gewisselde coosideratien en advisen.

Art 18. De Gouverneur Generaal en Raden van Indien kunnen in het civiele voor geene andere rechtbank van Indien worden geconvenieerd dan voor bet gerechtshof.

Art. 19. De Gouverneur Generaal vermag zonder ons iiitdrukkdyk bevel, in geenerlei geval, in Indien gerechtelyk worden aangesproken ofte eenige procedures, van wat aard ook, tegen hem geëntameerd ter zake van misdaad, in of Imilen deszelfs oiBcie gepleegd.

393 1807. A. H. WIE8E.

Art. 30. De Raden van Indien zyn, zelfs na het eindigen van hunne bedieningen in Indien, wegens misdaad alle^Mi aanspraaklyk voor het geregtshof te Batavia en vermogen nimmer worden genomen in verzekering, anders dan do<)r middel van militair arrest, volgens bevel van den Gouvemeur Generaal.

Art. 21. Wanneer het gerechtshof te Batavia aan den advocaat-fiscaal zal hebben verleend eenig decreet van ap- prehensie tegen een Raad van Indien ter zaken van een delirl. door denzelven hegaan, zal de advocaat fiscaal gehouden zyn zich by besloten missive te adresseeren aan den Gouverneur Generaal en, het bekomen decreet van apprehensie daarhy overleggende, verzoeken, dat zoodanig Raad van Indien mog^ worden genomen in goede verzekeringe en gesteld Ier dis- positie van het gemelde gerechtshof, en zal de GouverncMii Generaal zoodanig verzoek niet vermogen te weigeren, maar gehouden zyn zoodanig Raad van Indien op de meest gevoeg- lykste wyze te doen nemen in militair arrest om aan den procureur generaal te worden overgeleverd, ter dispositie van het voornoemd gerechtshof.

Art. 32. De Gouverneur Generaal en de Raden van Indien houden derzelver gewone residentie te Batavia, op het eiland groot- Java, of in den omtrek dezer hoofdplaats en dèszelfs onderhorigheden ; de Gouverneur Generaal is bevoegd, zulk> in buitengewoone omstandigheden nodig oordeelende, den zetel van het gouvernement voor een tyd te verplaatsen naar eeni^ ander gedeelte van het eiland Java; en zyn de Raaden ordinair en extra-ordinair in zoodanig geval gehouden zich derwaarts te begeven, op requisitie van den Gouverneur Generaal.

Art. 23. De Gouverneur Generaal, nodig oordeelende zi( li in i)ersoon naar eenig ander gedeelte van het eiland Java te begeven zonder den Raad, zal aldaar die zelfde magt en Aai zelfde gezag oeiïenen als te Batavia met den Raad ; en, indit n hy nodig oordeelt eenig beveelen of instructien te geeven, ImI zy aan den Raad te Batavia, het zy aan eenige andere ge- constitueerde magten of ambtenaaren door geheel Indien.

1807. A. H. WIES6. 593

waar toe hy te Batavia met en benevens den Raad bevoegd zoude zyn, zal een iegelyk gehouden zyn derzelver beveelen ^r iitölnictien Ie gehoorzamen, en zich daarnaar te gedragen, ilocii zal hy deswegens alleen verantvroordelyk zyn.

ArL S4. Wanneer de Gouverneur Generaal zich naar eenig imler gedeelte van bet eiland Java zal begeeven zonder den Kaad« zal de directeur generaal geauthoriseerd zyn om ge- •lureode de afwezigheid van den Gouverneur Generaal als litilenant gouverneur met de verdere Raden de politieke en (iviele regeering uit te oeffenen, op dezelfde wyze en niet mkrs ab dezelve volgens den inhoud van deze instructie iiitgeoeflend mag worden door iemand, de bedienning van <ioaTemeur Generaal, in cas van vacature, provisioneel waar- iieemende.

Art. SS. Alle vorige instructien voor den Gouverneur iieneraal en de Raden van Indien, voor zoo verre dezelve uiel den inhoud dezer instructie mogten stryden, worden by •iez^o gehouden voor vernietigd.

Nopens deze instructie geldt hetzeirde, als op bladz. 584 unpens de speciale instructie voor den Gouverneur-Generaal is aangeteekend.

9 Febmarij. Speciale^ koninklijke lastbrief voor den benoemden Gouvemeur'Generaal^ Daendels.

Considerant, que les interets du Royaume exigent une iDodification dans la forme de la Haute Regence des Grandes Indes, analogue & la constitution;

Avons decrété et décrétons par Ie présent:»

Art. 1. Notre Gouverneur Général, nommé par notre Hócrèt Royal du 29 Janvier 1807, est authorisé dedissoiidre Ia Haute Regence des Grandes Indes, actuéllement en fonction :

L^ Membres qui la composeront a cette époque, recevront leurs demissions honorables et seront remerciés des services reüdus a Tétat.

394 1807. A. H. WIC8E.

Art. ± Getle dissolution se fera imtnédiatement aprés sou installation ; ou, s'il trouYe a son arrivée aux Grandes Indes des raisons de la differer, il 'est authorisé de ooDtiDuer ia Haute Regeiice sous Ie titre de Provisoire et de diOérer répoque de Ia dissolution jusqa'au moment convenable. n'exedant toutefois pas Ie terme de six mois après son tn- stallation.

Art. 3. Après cette époque la Haute R^ence sera com- posée par:

Le Gouverneur Général,

Un Directeur Gënéral des Finances et Domaines Royaux en Asie,

Quatre GonseiUers ordinaires et

Quatre GonseiUers extra-ordinaires.

Art. 4. Le Gouverneur Général nomroera le Directeur Général de^ Finances et Domaines Royaux en Asie, ainsique les GonseiUers ordinaires et extra-ordinaires, de mème que les Sécrétaires.

Art. B. Le Directeur Général, ainsi que les GonseiUers ordinaires et extra-ordinaires, ainsi nommés, entreront en fonctions respectives, immédiatement après leur nomination. et leur rang se reglera selon Tordre de leur nominatioD.

20 Februarij. Bekendmaking^ dal diakenen openlijk ver- antwoording zouden doen van hunne gestie der armen- middelen gedurende hel jaar 1806.

20 Februarij. Verbod voor de gecommitteerden lot m over de zaken van den inlander een Chinees of inlander langer dan 8 dagen in hel blok op te sluilen.

Mocht zulks in buitengewone gevaUen noodig üjn, óad moesten zij van den Gouverneur-Generaal «prolongatie'* ver- zoeken.

1807. A. H. WIESC. 39S

22 Februarg. Voarloapige kcnnisgave van de verheffing mm Z. M. Louu Napoleon tol Koning van Holland en van de benoeming van den tcaamenienden Gouverneur- Generaal^ A. H Wiese, lot Luitenant-Generaal, enz.

Aho op gisteren de heuchelyke tydiog ontvangen is van de verheffing van Zyne Majesteit, Louis Napoleon, tot Koning van Ili»ll2nd, hebben wy nodig geacht van deeze hoog gewichtige i'iheurteois voorloopig aan alle ambtenaaren en ingezetenen kennis te geeven; als meede, dat het booggemelde zyne Koninglyke Majesteit goedgunstig behaagd heeft tot zynen tieutenant generaal en Gouverneur Generaal der Indische be- 7iL(iDgen beoosten de Kaap de Goede Hoop te benoemen zyne oxcellentie Albertus Henricus Wiese, van welke gebeurtenissen <le plechtige aankondiging weldra nader zal geschieden.

Zo is het, dat wy aan alle ambtenaaren, zo in den civielen, tüs militairen dienst, mitsgaders aan alle ingezetenen dezer h<M)fdplaatse, op het ernstigste gelasten en beveelen zich van hden af aan gehouden en verpligt te reekenen aan hoog |:emelde Zyne Majesteit onderworpen en getrouw te zyn; en ilaarby kennis te geeven, dat by een nader by ons te bepalen 'lag de eed van getrouwheid door alle amhtenaaren dezer hoofdplaatse op eene staatelyke wyze zal worden afgelegd.

22 Febroanj. Last tot het rechtspreken uit naam van Z. M. Louis Napoleon, Koning van Holland.

Is goedgevonden en verstaan, als een sequeele van het eerste Hrlikel by de derde afdeeling van de constitutioneele wetten Tan het koningryk Holland, den hoogen Raad van justitie van {{ollaodsch Indien en het collegie van Scheepenen dezer stad te gelasten om van nu af aan het recht uit te oeflenen in den naam van Zyne Majesteit, Louis Napoleon, Koning van iloiland; en hiertoe mede eene aaiischryving te laaten afgaan Daar de respective buiten-comptoiren, alwaar zich gerechts- collegieo bevinden.

Zie ook 8 Maart 1807.

396 1807. A. H. WIE8E.

24 Febniarlj. Definitieve kennisgave van hel optreden van prins Louis Napoleon ah Koning van Holland, en:.

4|- Februarij. Order van voorbidding.

In de »respective'' kerken van »Hollandsch Indien** nioesl gebeden worden voor de overheden:

in Holland:

Zyne Majesteit, Louis Napoleon, Koning van Holland, od/.f liooge en doorluchtige souverein;

Haare Koninglyke Majesteit, mevrouv^e, hoogst deszelfs gemaalinne en de verdere Koninglyke familie;

het wetgevend lichaam van hunne hoog mogende;

het bewind over de HoUandsche bezittingen in Indien ;

en in deze gewesten:

Zyne excellentie, den heerelieulenanten Gouverneur Generanl. nevens de Edele heeren Raaden van de flollandsche bezittingen in Indien, onze hooge en wettige overheid, terwyl op de buiten-comptoiren daarenboven, zo als tans in gebruik is, voor het plaatselyk bestuur zal moeten worden voorgebeden.

Zie ook 8 Maart 1807 en 20 Sprokkelmaaud 1811.

24 Februarij. Voorschrift nopens cherle-parlijen.

In gevolge last van het opperbestuur besloot de Indische Kegering «voortaan, by het sluiten van cherte-parhtyen mei de schippers van gehuurde schepen voor binnenlandsche reizen, zich omtrend het bepaalen der ordinaire avary en het kap- laken te houden aan den voet, welke in Holland word ge- observeerd, en dus voor de avary ordinair 10 percent eu voor het kaplaken 6 percent van de vragtpenningen te bepaalen of immers het kaplaken te stellen op eene vast** som, minder dan de S percent van de vragtpenningen be- draagende, zonder dezelven naar gelang van de ingeladen goederen te berekenen".

1607. A. H. WIËS£. $97

24 Febniary. Bepaling^ dat de militairen^ ^voarmaals •in dienst van de O. L Compagnie, ahmu als troepes •tn dienst van den Lande** moesten tvorden geconsidei^eerd.

De lasl tot het uitvaardigen van deze bepaling was uit Nederfand ontvangen.

^ Februarij. Gangbaar verklaring van zekere soort van duiten.

Aangesden v^y, uithoofde van het groot gebrek aan kleine kopere munt, tot gerief van de goede op- en ingezetenen van liet eiland Java kopere duiten hebben laaten slaan, aan wel- kers eene zyde te leezen is het woord JAVA, niet het jaar- gelal daaronder, en bestempeld aan de oraniezyde met het

¥h]er ter zyde staande merk van de Oost-Indische Com- pagnie, mitsgaders aan beide de kanten daarenboven Qog met een zespuntige ster, zo is het, dat wy de gemelde iavasche duiten, invoegen voorschreven alhier geslagen, zo te Batavia en de ressorte van dien, als op Java's Noord-Oostkust, ilheribon en Bantam, gangbaar verklaaren, even als de llol- landscbe duiten, dat is vier op een stuiver of honderd twee en negentig op een ryksdaalder.

Gebieden en begeeren, dat de voormelde duiten volgens de «laaropgestelde waarde voor gangbaare munt in betaaling ziiUen worden geaccepteerd.

Interdiceeren aan derzelver cours en circulatie eenige strem- ming of empechement toe te brengen^ sub poene, dat de reeenen, welke tegen dit verbod handelen, voor den tyd van twee jaaren aan de gemeene werken ten arbeid gesteld en *>ok zwaarder gestraft zullen worden, naar exigentie van zaaken.

Bepaalen, dat de geenen, welke zich aan hel namaaken en venalschen der voorschreven munt schuldig maakeu en daai'van borden overtuigd, met de koorde zullen worden gestraft, dat er de dood na volgt.

Lasten en bevelen den president en Raden in den hoogeii

396 1607. A. H. WieSË.

Raad van justitie van Hollandsch Indien, die van den gerechte dezer stad, mitsgaders alle verdere officieren en juslicieren. den inhoud dezes te achtervolgen en te doen achtervolgen, naardien wy zulks ten algemeenen nutte alzo bevonden hebben te behoren.

En opdat niemand hiervan onwetenheid voorwende, zal deze. zo alhier, al op Java's Noord-Oostkust, Cheribon en Bantam, afgekondigd, mitsgaders in de HoUandsche en de gewoone iniandsche taaien aangeplakt worden, ter plaatzegebruikelyk.

Zie ook 6 Hooimaand 1810.

25 Februarij. Generaal pardon voor deserteurs.

Wy, Alliertus Henricus Wiese, van wegen Zyne Majesteit de Koning van Holland, lieutenant generaal en Gouverneur Generaal vau hooggemelde Zyne Majesteits bezittingen be- oosten de Kaap de Goede Hoop, doen te weeten:

Alzo ons is ter hand gekomen de navolgende publicatie.

Wy, Louis Napoleon, by de gratie Gods en de constitutionele wetten van den staat Koning van Holland, aan allen de genen, welken dezen zullen zien en lezen, salut !

Doen te weten, dat wy, aan die genen, welke zich aan desertie schuldig gemaakt hebben, de gelegentheid willende geven om hun berouw en leedwezen over deze misdaad met- terdaad te betoonoQ en hun misdryf uit te vnsschen diKir wederom in onzen dienst te treden, hebben gedecreteerd. gelyk wy decreteeren by deze:

Art. 1. Aan alle onder-officieren, matroozen en gemeene militairen, behoorende of hebbende behoord tot ónze zee- en landmagt, welke zich vóór de afkondiging dezes aan de misdaad van desertie hebben schuldig gemaakt, wordt verleend een generaal pardon, onverminderd de restrictien in de hier onderstaande artikelen 6, 7 en 8.

Art. 2. Dit generaal pardon zal zich uitstrekken, niei alleen tot de zoodanige, die zicli alleen aan desertie beblien schuldig gemaakt, maar ook tot hun, welker desertie met verawarendo omstandigheden gepaard is gegaaii.

iao7. A. H. wiEde. 399

Art. 3. Insgdyks strekt zieb dit generaal pardon even zeer nit tot de zodanige, die reeds zyn gevonniad of zich in hegteiris bevinden of tegen welke word geprocedeerd, als tot die genen, welke nocb niet in regten vervolgd zyn, zonder onderBcheid of de voorsz. personen reeds in een vroeger sreDeraal pardon zyn begrepen geworden en of zy zich binnen '>iis Koninkryk of buiten deszelfs grenzen bevinden.

Art 4. Aan alle gesententieerden wordt verleend eene viilkonieBe kwytscbelding der tegens hun geshgene vonnissen. met volkomene ontheffing van alle infainie, ter zaake van tiesertie op hunne personen lig^nde.

Art. 5. Alle deserteurs uit onzen zed^lienst, welke van ilit graeraal pardon willen gebruik maken, zullen verpligt zyn zich binhen den tyd van drie maanden na de afkondiging ilezes behoorlyk aan te geven aan den capitein van den bodem, Tan welke zy gedeserteerd zyn, of wel ter secretai7 van de marine in den Haag of in één der departementen of eindelyk aan bonnen tegenwoordigen chef, ingeval zy in dienst van onze land- of zee-armée mogten zyn teruggekeerd.

Art. 6. Alle deserteurs uit onze land-armée, welke van (lit generaal pardon willen proflteren, zullen zich binnen den tyd van drie maanden na de afkondiging dezes moeten aangeven aan de respective corpsen, welke zy verlaten hebben, uf wel aan de regimenten en battaillons, in dewelke die (orpsen zyn ondergestoken geworden, of eindelyk aan hunnen tegenwoordigen chef, ingeval zy in onze zee- of hind-armée op nieuw mogten hebben dienst genomen.

Art. 7. Ingeval van de bovengemelde deserteurs word gevorderd op nieuw dienst te nemen, zullen zy zich daar ▼an op grond van het tegenwoordig generaal pardon niet kunnen ontrekken; even min zullen zy eenige aanspraak kunnen maken op zoodanige hand- en equipements-gelden of soldyen en maandgelden, dewelke zy mogten vemieenen, dat Imn van vóór hunne begane desertie nog competerende waren.

rrehistende wy daarentegen, dat zy den nog onvervulden tyd van hun engagement zuilen blyven uitdienen.

400 1Ö07. A. H. WIËéÉ.

Art. 8. Van dit generaal pardon zollen zyn uitgedoteii alle deserteurs, die zich tydens hunne desertie bebben schuldig gemaakt aan eenige andere, commune delicten, met de desertie niet staande in een onmiddelyk verband ; als mede de zoodanige, die tot den vyand mogten zyn ovei^eloopen of by denzelven hebhen dienst genomen.

Dienvolgens gelasten en bevelen wy, dat deze alom z;i! worden afgekondigd en aangeplakt <waar zulks gebruikelyk is, met last aan allen, dien het aangaat, om te zoi^n. dal aan den inhoud dezes stiptelyk worde voldaan.

Gegeven in ons paleis in het Bosch, den 50^" Juny 1800, het eerste jaar van onze regering.

(Geteekend)

LOUIS, (onderstond) van wegen den Koning, de provisioneele secretaris van staal (geteekend) C. G. BULTMAN. Zoo is hel, dat begeerende, dat aan zyne hooggemelde Majes teits genadige dispositie, ven^at in de voorenstaande publiratie. het volkomenst eflect worde gegeeven, wy willen en begeeren. dat deezen ter behoorlyke en door ons aan te wyzene plaatsen zal worden geaffigeerd.

26 Febniarij. Bepaling, dat de Gouvemeur-Gereraal /«•• voegd was, zonder medewerking van den Raad van Indie, zaken, liet militair ttjezen en de defensie In- treffende, af te doen.

In de vergadering der Indische Regenng op 24 Februari i 1807 gaf de Gouverneur Generaalkennis, dat hij als Luitenant Generaal eenige officieren had bevorderd, "Opdat order zomle «worden gesteld tot de uitbetaaling der tractementen" aau de bewuste officieren.

Hiermede konden de leden in den Raad van Indie zirli niei

18Ö7. A. H. WIÊ8C. 401

iladeUjk Tereenigen en verzochten daarom «lectore" van de uit Nederland ontvangen stokken, vraaraan de Gouverneur- ijeoaraal zijne bevoegdheid ontleende.

Deze werden in de vergadering op 26 Febmarij daaraan volgende ter tafel gebracht^ naar aanleiding v^aarvan de heeren leden opmerkten, >dat na eene aandachtige en gezette lec- lure van den brief van zyne excellentie den heer vice-ad- miraal en minister der koninglyke HoUandsche marine. Ver Ilaell, en het daarin vervat koninglyk decreet, daarby aan iiuD Edele niet is voorgekomen, dat zyne exceUentie Wiese door Hoogst deszelfs electie tot Zyner Majesteits Gouverneur- Generaal en lieutenant-generaal bevoegd zoude zyn eene meer- dere magt uit te oeffenen, als vraarmede zyne excellentie als rroavemeur Generaal is bekleed geweest, aangezien daarvan by het decreet des konings niets gemeld word en uit den den brief van zyne excellentie Ver Huell ter contrarie moet worden ondersteld, dat alle veranderingen in het bestuur en hel beleid der regeering hier te lande, immers voor als nog, Toor den dienst van Zyne Majesteit den Koning als schadelyk moeten worden beschouwd, naar dien daarby de noodzaake- iykbeid word betoogd, dat in de tegenswoordige gesteldheid van zaak^ geen overgang plaats hebbe in andere handen ?an bet hooge Gouvernement Generaal der zo belangryke, als wyd uitgestrekte Indische bezittingen van het ryk, maar dat veeleer aldaar hetzelve tot des Konings nader welbehagen behoord te verblyven op den tegenstvoordigen voet ten einde ireene ongewisheid te brengen in de regeering van dien, welke ten uitersten verderfelyk voor 's Konings dienst en belangen zoude kunnen worden; dat de heeren leden uit die aanschry- ving dan ook vermeenen te mogen apprecieeren, dat het de hooge wil en intentie van Zyne Majesteit is om het Gouver- nement Generaal, hetwelk tot nu toe heeft bestaan in den (louverneur Generaal en de Raaden van Indien, op dien voet te laaten verblyven, gevolglyk, dat ook alle zaaken, die van het militaire wezen en de defensie niet uitgezondert, by den Gouverneur Generaal en zyne Raaden moeten worden

PLAIAAT-KBI DIEL ZIT. 26

4(Mi 1807. A. H. WIESÈ.

gemanieerd, en dat de heeren leden mitsdien geen fundament vinden om zich ontslagen te mogen of te kunnen houden Tan den eed, by de aanvaarding hunner ambten aan den laode gedaan, voor zover zy daarby plechtig bezwooren hebben ooi alle zaaken, zowel in den handel, politie, als oorlog, nevens deu heere Gouverneur Generaal en hunne mede Raaden te helpen dirigeeren en beleiden, ten ware zyne excellentie met andere, meer ^eciaale orders van Zyne Majesteit, den Koning, motzi zyn gemunieerd, welke aan hun Edele tot dus verre zyn on- bekend gebleven en waardoor alle twyfelingen omtrend dit gevirichtig poinct zullen kunnen worden weggenomen.

Hebbende de heeren leden tengevolge van dien en zonder zich voor als nog ten principaale te expliceeren, de voor- schreven bedenkingen aan zpe excellentie voorgedraagen, met verzoek om, zo hoogst dezelve nopens het beleid van de zaaken der militie en defensie eenige andere orders, buitm den brief van zyne excellentie, den heer vice-admiraal eu minister der koninglyke Hollandsche marine, Ver Huell, en het daarin vervat koninglyk decreet, mogte hebben ontvangen, waaruit zoude kunnen blyken zyne excellentie^s qualificatie om over het militaire wezen en de defensie eenig en alleen, buiten concurrentie van deze regeering, te beschikken, daarvan ouverture te willen doen, opdat alle onzekerheid omtrend dit belangryke poinct worde weggenomen en de heeren leden. zi> min in hel geval worden gebragt van onwillens de huo^e beveelen van Zyne Majesteit te wederstreeven, ak om, io wat opzicht ook, af te wyken van den duuren eed en plicht, waarmede hun Edele aan den dienst van het koningryk Hol- land en byzonder van deszelfs Indische bezittingen ver- bonden zyn en verbonden blyven, zo lang zy zich niet op eene legaale wyze daarvan kunnen houden voor gedechargeerd.

De heer Gouverneur Generaal heeft hierop verklaard, dal de passage in den brief van zyne excellentie den heer vice- admiraal en minister der koninglyke Hollandsche marine Ver Huell, ter aaubiudiug van de noodzaakelykheid, dat het Gou* vernemeut Generaal der Indische lie/Jltiugen niet in andere

1d07. A. H. WIE8Ë. 40S

boden overga, enz., welke passage by de heeren leden by- zonder ook ten grondslag wierd gdegd voor bun Edelena moeliffl, 9Ïso( aan de heeren leden met zyne excellentie het idekl over het militaire vrezen en de defensie zoude compe- it^ren en dit departement niet eenig aan hoogst deszelfe [itscbikking zoude zyn geconfereerd, alleen doelde op de persoon van zyne excellentie, gelyk ook de voormelde brief aan zyne ''iceUentie afzonderlyk geschreven was, doch dat hoogst •iffzelve, om aan de heeren leden allen twyfel te benoemen itopens de booge intentie van Zyue Majesteit, den Koning, Imii Edelen daarenboven konde informeeren, dat zyne excel- lentie o£Bceel naricht had, dat hel de wil van hoogst gedagte Zvfie Majesteit was:

dal de beschikkingen, zo het militaire, als marine wezen leireiTende, geheel en eenlyk in den persoon van zyne ex- '^Ueotie moeten berusten, ten einde door in één persoon de litToering der aan hoogst deszelfs qualiteit verbonden magt ^e vereenigen uit den weg geruimd worden alle de vertraa- ifiQgeD, enz., enz.

Met welke verkharing en gegeven ouverture de heeren edeu betuigd hebben zich voldaan te houden, indien zyne eiüeilentie hun Edelen als nu ook geliefde te ontslaan uit den ^ed. dien zy by de aanvaarding van hunne ambten aan den laode hebben gedaan, voor zover daarby door hun Edele is bezworen om, nevens den Gouverneur Generaal en hunne mede Kaadeo, in alle gerechtheid, getrouwheid en naarstigheid naar huone uiterste vermogens alle affaires en zaaken van de ge- ü^^raale Oost-Indische Compagnie betrekkelyk den oorlog te lielpen dirigeeren en beleiden, zonder op eenigerley wyze vrantwoordelyk te kunnen worden gehouden, zo min over t^el doen van afstand van het recht, hun Edelen tot hiertoe hebbende gecompeteerd om de zaaken van het militaire wezen t^D de defensie met den heere Gouverneur Generaal te helpen manieeren, als over het voorgevallene of nog voor tevallene, (leD mihtairen staat of de defensie dezer hoofdplaats betreffende.

Waarna de heeren leden door den heere Gouverneur Gene-

404 1807. A. H. WIE6É.

raal plegtiglyk ontheven zyn van den eed, die hun Edelen by de aanvaarding van derzelver posten aan den lande hebben gedaan, voor zo ver daarby door hun Edelen is bezworen om, nevens den heere Gouverneur Generaal en hunne mede Raaden, alle zaaken betrekkelyk den oorlog te helpen diri- geeren en beleiden met alle de gevolgen en aankleeven van dien''.

6 Haart. Beperking der betalingen van Regeringswegt met zilver geld.

Is goedgevonden en verstaan:

Ten eersten : alle overwigten, die door de scheeps-overhedeii worden uitgeleverd, het betaald wordende voor de ryst, welke op de rystmarkt word verkocht, en het vleesch, dat door deo slagter, Winkelaar, word geleverd, voortaan te laaten uithe- taaien in papieren van credit met de loopende agio.

Ten tweeden : mede in papieren van credit met de loopende agio uitbetaaling te laaten doen van het douceur aan de ge- committeerdens in de wapenkamer en de percento's, welke door de boekhouders in zommige administratien van deu particulieren verkoop worden genoten, de vracht-penningoii voor schepen, die door het gouvernement van ingezetenen dezer colonie worden afgehuurd, alle inkoopen, niet van vreem- delingen wordende gedaan^ en in één woord alle kleine uitgaven, die tol hiertoe in zilver geld zyn geschied.

Ten derden : met de verstrekking van tafel gelden, kajuils- provisien en kop-gelden voor de oorlog-scheepen op den tegenwoordigen voet te laaten continueeren, zo lang die bodems te Soerabaya verblyven, doch by derzelver retour alhier daarvan insgelyks uitbetaaling te laaten doen in papieren van crediet met de loopende agio, zo mede van alle benodigt- heden, die door de officieren worden geleverd en welke voor hunne schepen worden ingekocht.

Ten vierden: zo lang het gebrek aan zilver geld niet ia\ zyn gediminueerd, deu heer vice-adrairaal Pieter Harlsinck.

1807. A. H. WIESE. 408

izelykstandig met alle ambtenaarcn dezer coloDie, slechts voor V- gedeelte yan zyn Edele's tractement in zilver geld te be- Ualen en op hetgeen zyn Edele door die schikking minder ia zilTer geld als bevorens zal genieten aan deuzelven te ped te doen de loopende agio.

Ten vyfden: alle koelies in de administratien en de 100 bo- vealandscbe oppassers, welke extra in dienst gehouden worden, iu koper geld te laaten betaalen en, voor zo ver het nodig is, hun loon te verhoogen naar evenredigheid van de agio.

Ten zesden: de agio, welke door het gouvernement op de 'ODtanten word ontvangen en betaald, te bepaalen op 5 percent beneden den cours; en, ten einde hierin met eenige zekerheid te werk te gaan, den heer ontvanger generaal te verzoeken 'fa den groot-kassier te gelasten ter laatste vergadering in iedere naaand schriftelyke opgaven te doen van den cours 'Ier agio onder de gemeente om dezelve daarna telkens voor de volgende maand te kunnen bepaalen, het een en ander provisioneel en tot kennelyk wederzeggen toe.

Nog werd bepaald >de een zesde gedeelten, welke aan den visitateur generaal der Indische negotie-boeken competeeren, van de erreuren, welke in de negotie-boeken der onderscheiden l'uiten-eomptoiren en in de boeken van de respective admini- stratien alhier ter hoofdplaatze door hem worden ontdekten iangewezen, voortaan temporair, in sleede van in zilver 'jeld, te laaten voldoen in papieren van credit met de loopende agio".

Zie ook 28 April 1807.

6 Haart. Waarneming van twee presidia van vet^schülende coüeges door één lid van de Hooge Regering.

Iu aanmerking genomen, dat, toen de voormalige hoog Edele heeren Commissarissen Generaal, by het bepaalen der vaste tractementen voor de leden dezer regeering, tevens die van de onderscheiden presidiuïns hebben gefixeerd, hoogst

406 1807. A. H. WIE8E.

dezelven niet hebben doen blyken van hnnne intentie. A^o een Raad van Indien, twee presidiums bekleedende» maar vai> het eene de voordeelen zoude mogen genieten; dat ook «i order van den 2B«» July 1797, art. 101, voorde tractements comptoiren, welke slechts is een renovatie van die van dev 1^ July 1756, nimmer in consequentie getrokken is omtrent: de presidiums der heeren leden van deze regeering ; dat wyder> de presidiums, gelyk bekendis, ten allen tyden gestrekt hehbec tot contemplatie der sobere tractementen van de heeren leden, waarvan zy anderzints niet zouden kunnen bestaan; dat iii het enkel geval, dat twee presidiums door een Raad van Indien worden bekleed, den lande zich niet benadeeld kan achten door aan zodanig Raad de voordeelen van beiden Uw te staan, wyl nimmer twee presidiums aan een Raad i-an Indien worden opgedragen, als by gebrek aan leden, waaruit volgt, dat casu quo nog altyd het tractement voor een RatHi van Indien word geprofiteerd ; en eindelyk, dat, aangezien door het opdraagen van twee presidiums aan één lid deszelfs werk zaamheden notoir accumuleeren en de heer Canter Visschrr in het byzonder by het directoraat van de amphioen-direcli^ waarvoor zyn Edele een borgtocht heeft moeten stellen vnf> twintig duizend ryksdaalders, zich heeft gechargeerd met h^' formeeren van de marginaale aantekeningen op de bevinding^ n der Indische negotie- boeken, de directie over het pennislen gesticht en andere werkzaame commissien, het ook met o|h zicht tot zyn Edele's vermeerderde werkzaamheeden en A* daaraan verbonden verantwoordelykheid niet meer dan billyk is, dat zyn Edele het bepaald middel van bestaan Toor (ie/> heer directeur van de amphioen-directie geniet.

En is mitsdien goedgevonden en verstaan tot de uitbetaalin:: van het voormeld middel van bestaan voor zyn Edele quali- flcatie te verleenen.

8 Haart Nader voorschrift nopens de order wm voor- bidding.

Is goedgevonden en verstaan tot beter verstand van de (»)>

1807. A. H. WIE8£. 407

<ien 34^" February jongstleden gearresteerde order van Toor- hiddii^^ in de Indische kerken en opdat de leeraars niet «onkundig blyren. op welke wyze voor Zyne Majesteit den Koning moet worden voorgebeden, de kerkenraaden, zo hier, als op de buiten-comptoiren, te informeeren, dat daaromtrend van na Yoortaan dezelve vorm zal moeten wordra aangenomen eo achtervolgd, welke Zyne Koniuglyke Majesteit expresselyk hreft begeerd, dat by den openbaaren eeredienst van alle kerkgenootschappen ten opzichten van hoogstdeszelfs perzoon ^al worden geobserveerd, blykeus eene ten dien opzichten <l'^r de departementale bestuuren in het moederland aan de l^eraaren der onderscheidene gemeenten afgezondene missive, voorkomende in de Koninklyke staats-courant van den l^** Jiily 1806, waarvan copia aan de gemelde kerkenraaden zal worden afgelangd.

8 Maart. Voorschrift nopens den vorm van rechterlijke vonnissen.

Vermits deze regeering nader is bekend geworden uit de Koninklyke staats-courant van den 3^" July 1806 met de l^fpalingen, welke door bet wetgevend lichaam van hunne li'Kig mogende, op voordracht van Zyne Majesteit den Koning, All gemaakt nopens de wyze der executie van rechterlyke vtMinissen, zo is goedgevonden en verstaan, in ampliatie van 'ie deswegens bereeds by besluit dezer tafel van den 22" Febniary jongstleeden gestelde order, een extract uit die n)inant te laaten drukken, voor zover daarin is uitgedrukt 'len voet, waarop de vonnissen geveld worden en derzelver 'vecutie word gewyzigd, en exemplaaren daarvan aan de respective collegien van justitie alhier ter hoofdplaatse te laten afgeven, mitsgaders circulair naar de buiten-comptoiren te verzenden, alwaar gerechts-collegien zyn geêtablisseerd, om te strekken tot naricht.

De bewuste formule luidt: »het Hof (Gerecht) doende recht 'in naam en van wegens Zyne Majesteit den Koning, gezien en gdet" enz.

408 1B07. A. H. W1E8E.

8 Maart Kennisgavej dat de benaming: i^Bataafsche T^Republiek** vervangen was door die van i^Kxmingrijk i^HoUand".

-^ Maart. Afkondiging V van de proclamatie^ waarbij Louis Napoleon verklaart de Koninklijke waardig/ieid te aanvaarden ; 2** van het tractaat, gesloten te Parijs, den Sé***" Md 1806 tusschen Keizer Napoleon en vertegenwoordigers van de Bataafsche Republiek ; 3^ van de constitutioneele wetten voor het Koninkrijk Bolland.

10 Maart Benoeming van een afslager van het vendu- kantoor^ tevens kapitein van de Bataviasche burgerij, tot majoor'kommandanl van die burgerij.

Uit consideratie, dat het met die charge niet compatibel is om op de vendu-tafel te zitten, waartoe hy als afdager van het vendu-comptoir Terplicht, doch door den presenten heer conmiissaris over het vendu-comptoir al zedert eenigen tyd by oogluiking geéxcuzeerd is, mitsgaders uit aanmerking, dat ook zyne bezigheden als chef van de bui^ery niet altyd zouden toelaaten de vendutien by te wonen, is goedgevonden en verstaan in dit byzonder geval aan den afslager, Hillebriok. te permitteeren zpen post van afslager by vendumeesteren ten zynen kosten en behoudens zyn verantwoordelykheid (e laaten waameemen.

10 Maart Ontbinding van het corps burger-cavaUeric te Batavia.

Wyl het corps burger-cavallerie niet beantwoord aan dp verwachting, die men daarvan by de oprichting heeft gehad, en de sterkte daarvan niet hooger als van twintig totvyren twintig mannen gebragt is kunnen worden, waardoor nauwlyks de zo nodige oeifeningen, veel min eenige andere evolutieu van belang gehouden zyn kunnen worden, zo is goedgevonden en verstaan hetzelve corps tot nader order te ontbinden.

1807. A. H. WIESE. 409

10 Maart. Bepaling, dat de koffij uil de Preanger-landen over Tjikao naar Batavia zoude worden vervoerd.

Wyl is aangetoond, dat, wanneer de kofiy uit de Ooslersche rt'gentscbappen naar Karang Sambong en van daar over In- ilramajoe naar herwaards over zee word afgevoerd, gelyk op 'len 15"* Febniary 1808 door deze regeering bepaald en nader bv besluit van den S'** February jongstleeden bevolen is, daarop, in vergelyk van de aflevering te Tjikauw, op iedere |)ikol van twee honderd en vyftig ponden meerder ongelden vallen rd' 5 : 46 : 8, zilvere munt, ten lasten van bet gouver- nement en rd* 0:44, gelyke munt, mitsgaders rd* 0:15 stui- vers, papiere geld, in bezwaar der regenten of te zamen rd' 4 : 42 en dat, bebalven dat door dit surplus van ongelden de schulden der regenten vermeerderd en het land benadeeld word, de administrateurs van de Westzydsche negotie-pakhuizen en die van de waterpoort ook nog op de koffy, welke langs den eerstgemelden weg word afgevoerd, verstoken blyven van het middel van bestaan, hetwelk hun door de voormalige boog Edele heeren Commissarissen Generaal by wege van overwicht tot veertien ponden op iedere pikol koffy- is toe- gel^, aangezien de pikol, welke zy tegens 146% volgens de bepaaling ontvangen by vervoer over Karang Sambong, maar tegens 150 ponden alhier in de pakhuizen word verantwoord, terwyl hel gouvernement het amblgeld derven moet, hetwelk, f^'ebaseerd op het getiot van dat middel van bestaan, hun ter betaling is opgelegd en zeker met geen billykheid kan worden geheven, voor zover zy de inkomsten missen, waaruit hetzelve middel van bestaan moet worden gevonden ; en uit aanmerking ^m bet gebrek aan eigen schepen om de koffy van Indramayoe af te haaien, zo mede van het gevaar, hetwelk de tot dat einde naar derwaards vertrekkende kielen geduurende dezen ongelokkigen oorlog loopen, van in handen te vallen der Ën- ?elschen, welke zedert eenigen tyd meer als bevorens de wateren van dit eiland onveilig maaken ; en dat in geval van hel kruisen van een vyandelyk schip by Indramayoe de aldaar

410 1807. A. H. WIESE.

opgeschuurd liggende koffy niet van daar kan worden venroerd, mitsgaders uit consideratie van de ongelegenheid, waarin hot gemis der kotryvruchten deze hoofdplaats en verdei-e bezittingen als de hoofdresource van derzelver legenswoordig bestaan zoudp brengen, zo is goedgevonden en verstaan, met alteratie van het op den 5*" February jongstleeden genomen besluit om de koffy uit de Oostersche regentschappen Bandong, Sumadang en Praccamoentjang in het presente jaar wederom naar Ka- rang Sambong en van daar naar Indramayoe af te brengen, te bepalen, dat de koffy, even als inhetafgeloopen jaar 1806, wederom naar Tjikauw zal worden getransporteerd.

10 Maart. Verbod voor den gecommitteerde tol en over de zaken van den inlander in de bovenlanden zich eigenmachtig deru)aarts te begeven.

De commissie tot een generale inspectie der Jaccatrascbe en Preanger bovenlanden van gevoelen zynde, dat de gecom- mitteerde zo min mogelyk naar de bovenlanden diend ie gaan en alle orders, die hy nodig oordeeld te stellen, zowel schriftelyk, als mondeling kunnen worden gegeven, wyl hel reizen in de bovenlanden van eenen gecommitteerde, ja zelfs van een opziender, kostbaar is voor den gemeenen man en tot prejudicie strekt van de koffy-cultuure door het groot gevolg, hetwelk de regenten en inlandsche grooten, die een gecommitteerde verzeilen, hy zich hebben en van hunnen arbeid wederhouden; en dat, vermits het bestaan en inkomen van de opzienders thans geheel afhangt van de vermeerdering der koffy-leverantie en ook het belang der regenten tegens- woordig daaraan verbonden is door het genot van voordeelen op de leverantie, men reden heeft te onderstellen, dat de regenten en de opzienders, hun belang behartigende, de l<>i de uitbreiding der cultuures gegeven wordende orders niet alleen executeeren, maar ook mede werkzaam zyn zulleooro dit doel te bereiken, gevolgelyk, dat hy zulke omstandigfaedeo hel inspecteeren der koffy-tuinen door den gecommitteerde

1807. A. H WIC8E. 411

minder dan bevorens noodzaakelyk is, zo is goedgevonden en verstaan te noteeren, dat bet aan den gecommitteerde niet ?ial zyn gepermitteerd zicb zonder toestemming yan de com- m^e, by dewelke hy zyne belangens kan inbrengen, naar ile boyenlanden te begeeren.

10 Maart Bepaling^ dat de gecommUtaerdc tot en over de zaken van den inlander in de beneden-landen lid zoude zijn van het collegie van Heemraden.

Uit aanmerking van de nauwe betrekking, waarin de ge- committeerde tot en over de zaken van den inlander staat tot de werkzaamheden van het coUegie van Heemraden der Bataviasche ommelanden, is goedgevonden en verstaan aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander in de benedeolanden sessie te verleenen in het coUegie van Heemraden.

13 MaarL Aanmaak van papieren geld,

In aanmelding genomen zynde het gebrek aan kleine credit- hrieyen onder de gemeente en dat daarin zonder meerder rreditbrieven, als thans in circulatie zyn, te laaten aanmaaken kan worden voorzien, wanneer tien credit-brieven van rd 10000, welke maar by enkele gevallen kunnen worden ge- bruikt en dikwyls moeielyk te verwisselen zyn, worden ver- nietigd en voor het bedraagen der tien credit-brieven andere Tan eene mindere waarde in den omloop worden gebragt, is goedgevonden en verstaan de volgende credit-brieven te laaten aanmaken, als:

300 van 50 ryksdaalders,

800 » 25

1000 > 90

1000 • 15

SOOO > 10

30OO > 5

oitmaakMide te samen 8000 credit-brieven, ter waarde van honderd ddzend ryksdaaklers.

412 1807. A. H. WIE8E.

Voorts tot de tekening in margine van alle deze aan W maaken credit-papieren te verzoeken en te conunitteeren enz.

Wyders, nadat het rapport van de voorschreven aanmaaking zal zyn ingekomen, een gelyk montant aan papieren van credit van 10000 rd% ieder, te laaten vernietigen; en eindelyk van de opgcmelde gedaane aanmaaking ter zyner tyd aan de ge- meente by een publicatie kennis te geven en de voomoeoKie papieren van credit gangbaar te verklaaren voor de daarop gestelde v^aarde, zo ter dezer hoofdplaatse, als op Java, Cbe- ribon en Bantam, mitsgaders een iegelyk op de ovengenoemde plaatsen te gelasten dezelven in betaling te accepteeren zooder aan derzelver cours of circulatie eenige verhindering of strem- ming te veroorzaaken, onder bekendstelling by die te doene publicatie van de numero's der vernietigde papieren, ter voor- koming van een ieders schade.

By deze gelegenheid in bedenking genomen zynde, of ten gevolge der veranderde regeeriugsvorm in het moederlaoi waardoor het bestuur over de bezittingen van den staat iu Indien uitsluitend aan den Koning toebehoord, ook io de extentie der nieuw aan te maaken credit-brieven eene ver- andering noodzaakelyk is, zodanig om daarby te doen certi- ticeeren, dat de toonder by het land, instede van by de Compagnie, te goed heeft de waarde, in die credit-brieven uit- gedrukt, doch ten dien respecte geremarqueerd zynde, hoe het verschil, hetwelk door eene diergelyke verandering Insschen de oude en nieuwe credit-brieven zoude worden geboren, veel ligt aanleiding zoude kunnen geven tot verkeerde consequeo- tien en abusive bezittingen omtrend de valeur der oude credit-brieven en dat het credit derzelven daardoor mogelyk in het oog van veelen zoude worden verzwakt, terwyl aan de andere zyde, by aldien de inlandsche vorsten en volken, voor zover dezelven zich de acceptatie der papiere munt hebben laaten welgevallen, het woord Compagnie, waaraan zy zo blykbaar zyn geattacheerd, in de nieuwe credil-bricYen kwamen te missen, hoogst waarschynlyk deswegens een mis- trouwen zouden opvatten tegens het papiere geld, waarvan

leó:^. A. H. wiEèÈ. 4iS

zy by hun zo ingewortelde vooroordeelen en verkleefdheid aan yoorvaderlyke gebruiken bezwaartyk terug te brengen zouden zyn, is ter voorkoming van de moeielykheden uit eene zodanige verandering te duchten goedgevonden en verstaan •1p extentie der oude credit-brieven ook voor de nieuwe aan [e maaken en te behouden.

Op 19 Junij 1807 was het teekenen der stukken nog niet afgeloopen, maar op 26 Februari) 1808 was men eindelijk Mermede en met het stempelen, nummeren, dagtekenen (27 Maart t807) en contra-signeren gereed, v^arop de Regering besloot die stukken »by de gemeente gangbaar te verklaren; voorts de 10 p^ credit-papieren van rd' 10000, welke in plaats der nieuw aangemaakte moeten worden vernietigd, ten over- staan van eene commissie uit den hoogen Raad van justitie voor de puie van het stadhuis, ten dage als nader gefixeerd zal worden, te laten verbranden, met opheflSing en uitroeping Tan ieder numero, nadat dezelve alvorens door den heer di- recteur generaal voor geannulleerd zullen zyn geteekend; en wyders den heer Maarschalk en Gouverneur Generaal te ver- zoeken het benoodigd getal militairen te willen doen com- mandeeren tot het Tormeeren van een kring, binnen welke die plechtige vernietiging zal moeten geschieden.

17 MaarL Voorschrift voor notarissen.

Is goedgevonden en verstaan de respective notarissen ter dezer hoofdplaats te gelasten om, in stede van de tot dus verre by het stellen van notarieele actens gebruikelyk geweest zynde bewoordingen van Nederlandsch Indien en Compagnie's dienaaren, voortaan de met de t^enswoordige orde van zaken oYereenstemmende uitdrukkingen te bezigen van Hollandsch Indien en *sLand$ dienaaren in deze gewesten.

17 Haart Bepaling nopens Japansch, koperen geld.

Wyl de difficulteiten, welke in de Oostersche regentschappen

414 1307. A. N. WlÉÖÉ.

▼an Batavia en in het Gheribonsche door den inlander als nog worden gemaakt om het Japans koper geld te accep- teeren, veele moeyeiykheden baaren, naardien geene doiten of andere kleine munt aanhanden zyn om den inlander Toor zyne koffy-vruchten in betaling te geven en dus, meest Spaanscbe matten en ropyen in ontvangst moetende worden genomen, daaruit een groot ongerief voor de schamele opgezeteneti 'en een verduuring der levensmiddelen moet ontstaan, welke niet missen kan op de aankweeking en leverantie der ko(Ty van eenen nadeeligen invloed te zyn, des hel te wenschen is. dat het Japans koper geld in de Oostersche regentschappen van Batavia en in het Cheribonsdie in circulatie gebragt en den inlander tot de acceptatie daarvan kan worden geani- meerd, is goedgevonden en verstaan den resident teCheriboii en de commissie tot de inspectie der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden respeclive aan te sciiryven en te demandeereii om alle devoiren aan te wenden, ten einde de Japansche kopere munt, zo te Gberibou, als in de Oostersche regentschappen werde geaccepteerd en iu omloop gebragt.

20 Maart. Voorschrift voor de gezaghd)bers van* sLamU- schepen^ welke ten handel werden gehruUu.

Voor den aanstaande word bepaald, dat de gezachhebbers der scheepen en vaartuigen van den staat in Indien, welke ten dienste van den handel worden get^mployeerd, voor hun verlrek van de plaats, alwaar zy zich onthouden, vau de hoofd-gebieders of residenten iu eigen perzoon de papieren moeten afhaalen, welke aan hun zullen worden aanbetrouwd, en zich tevens doen onderrichten, of zy ook met eenige seineu zullen worden gemunieerd, zo ja, om door hun uit handen van als voren te worden ontvangen, van welke gehoudenisse zy zich niet dan om de dringenste redenen zullen mogea verschonen, in dit geval diegeenen zendende, die na hun hel naast gezach op hunne bodems hebben; en hiermede de pa- pieren in de zogenaamde scheepsdoos aan te vullen.

1807. A. H. WIESe 41 It

20 Maart. Voorsehrifl nopens het dagvaarden wegens solden van subaUeme officieren.

Door den heer Goaverneur Generaal ter vergadering ge- ronuuDDiceerd zynde, hoe aao zyne excellentie ter kennis was ^ekoniea de ongelegenheid, waarin sommige subalterne ofti- eieren wierden gebragt door gerechtelyke dagvaardingen, vvaanran de kosten veelal de oorspronkelyke schulden te boven jiogeu en welke echter in het algemeen daarna wierden v<»ldaaD door een beslag op hunne halve gagien, hetwelk lj«>ogst denzelve oordeelde, dat door wederzydsche overeenkomst «ven zozeer kan plaats hebben, zonder bezwaar vau gerech- it'lyie ongelden, doende daartoe de nodige propositie, zo is, iiea conform, goedgevonden en verstaan de advocaalen en ^trofureors, posluleereude voor den hoogen Raad van justitie it' gelasten, geene appoinctemeuten tot gerechtelyke dag- varding tegens eenig militair te vragen, dan nadat door liun of hunne principaalen de chefs der corpsen, tot welken i) l)ehooren, of, by aldien een dezer chefs zelfs tot betaling ^euer schuld zal moeten worden aangesproken, het hoofd der nilitie van de voorgenoomene dagvaarding zal zyn kennis jt'geven, ten einde daardoor gelegenheid te geven tol eene iiiiDuelyke schikking of afdoening der zaake, waartoe de tyd Kio veertien dagen zal worden verleend, alvorens eene ge- r erhtelyke dagvaarding zal mogen plaats hebben ; zullende van «lit besluit kennisse worden gegeven aan den hoogen Raad

an justitie van Hollandsch Indien, met aanschryving tevens ^eene zodanige appoinctemeuten te^ verleeneu, tenzy by de rnquesten, daartoe te presenteeren, zal zyn bekend gesteld, iat aan het vorenstaand besluit, óf door den practizyn óf •ltH>r zyneu principaal is voldaan geworden.

^ Maart Voorschriften nopens de behandeling van opium in de pakhuizen.

h goedgevonden en verstaan, dat ter voorkoming van mal-

416 1807. A. H. WlEd£.

versatien in het amphioen pakhuis en om, zo wel de admini- strateurs buiten alle verdenking te honden, als de kopers ti- verzekeren van het door hun gekochte, de levantsche amphioen terstond na den inkoop en nadat dezelve aan de admini- strateurs by het gewicht zal zyn afgegeven, door hun ivu overslaan van twee gecommitteerdens zal moeten wordin afgepakt in kisten van honderd en dertig ponden, diedaarl<^ telkens in het anibachts-kwartier in gereedheid zullen moeien zyn; voorts in ieder kist een afpakbriefje, door beiden «K* gecommitteerdens getekend, zal moeten worden geseponeen^ en de kisten zelven zodanig geêmballeerd, met kruisbanden omwonden en verzegeld, als by een daartoe ter vergaderiiii. geproduceerd model is aangetoond; dat by de voorsclireven afpakking en verzegeling als permanente gecommitteerdens zullen moeten vaceeren de fungeerende kassier en scriba van de amphioen directie in der tyd; dat de administrateurs in het amphioen-pakhuis speciaal zullen moeten zoi^en, nii> alleen voor dé netheid en zuiverheid in het gemeld pakbui<. maar ook te waken, dat de witte mieren aan de amphioett kisten geen nadeel toebrengen en dat de amphioen zelve door te veel van buiten toegelatene lugt of zonneschyn niet aan eene al te groote indrooging werde geêxponeerd ; eneindelyk. dat, om van deze indrooging met genoegzaame juistheid ver zekerd te zyn, telken ryze zes dagen, voor dat er verkopin. van amphioen van gouvernements wegen staat gehouden u worden, uit iedere parthy twee kisten ten overstaan van «l* gecommitteerdens zullen moeten worden geopend en nage wogen en van hunne bevinding ten dage der verkooping aati de gemeente kennisse worden gegeven, ten einde de kopiT> zich daarna kunnen reguleeren.

nch

20 Maart. Vermindering van hel a$nbtgdd wnnr </< president van het collegie van Weegmeesteren wm loO. tot 750 rijksdaalders ^sjaars.

Zie ook 22 April 1797 en 5 FebruariJ 1807.

1807. A. H. WIE8É. 41^

S4 MaarL Eed van trotiw aan den Koning van Hol- land, mz.

Nademaal de hooge regering dezer landen heeft goedgevonden ile plechtige aankondiging van de verheffing van den door- luchtigen Fransch Keizerlyken prins, Louis Napoleon, tot Koning van Holland alhier ter hoofdplaatze te laaten geschieden op Woensdag, den 6^ Mey aanslaande, wanneer tevens door alle titKige en laage ambtenaaren den eed aan hoogst gedagte Zyne Maj^leit zal moeten worden afgelegd; zo is het, dat alle <lienaaren en ingezetenen dezer hoofdplaatze mits dezen worden nitgenoodigd en, voor zo veel des noods, geiast om ten dage v(M>rschreven de opgemelde plechtige aankondiging en de

oleamisatie van den eed te komen bywoonen.

En, aangezien het plichtmatig is, dat publieke en plechtige «laükzeggingen worden gedaan aan het Opperwezen voor eene gebeurtenis, waarvan het herstel der nationaale welvaart en van het aanzien van het ryk van Holland onder de mogend- heeden van Europa te verwachten is, zo mede de heilzaamste L'evolgen voor deze gewesten te voorspellen zyn; zo is het, «lat de hooge regeeging al verder goedgevonden heeft, dat op •len 3"^^ Mey bevorens in alle de kerken dezer hoofdplaatze •leswegens, na voorgaande toepasselyke redenvoeringen, een {'lechlige dankdag zal worden gehouden en van den Aller- lioogsleo zyne zegen over d^ opgemelde, gelukkige gebeurtenis m den dierbaaren persoon en het doorluchtig huis van Zyne Kimingiyke Majesteit zal worden afgesmeekt; wordende van ile weldenkendheid en yver van alle dienaaren eu ingezetenen, 'len christelyken godsdienst belydende, verwacht, dat zy als ojtrecbte en goede christenen zich daartoe len voormelden •lage voor den genaderyken troon van God Almachtig zullen verootoaoedigen.

Ter voorkoming van ongelukken het schieten met snap- liaanen, pistoolen en ander schiet-geweer, als ook het werpen eu afsteeken van vuurwerken, op den dag der slalelyke .lankondigiug en viering van het aanneemeu der Kouiuglyke

MjklAAT-IO£I DEEL XIV. 27

418 1ÖP7. A. H. WIESÊ.

waardi£[heid van HoUaod door Zyne Majesteit Louis Napoleou. gelyk op alle andere dagen, verboden blyvende, word hiervan almede aan de gemeente kennis gegeven, nogtans met vry heit! om door zodanige gewone en niet by de wetten verlwden bev^zen van vreugde, als een ieder in den zynen daartoe zal verkiezen, publieke demonstrantien van blydschap wegens di' voormelde groote gebeurtenis te doen.

En op dat niemand hiervan eenige onwelenheid voorwende, zal deze worden afgekondigd en aangeplakt ter plaatzc ge- bruikelyk.

Op 7 April 1807 is nader bekend gemaakt, dat de uit voering van de eeds-aflegging tot den lO"**" Mei 1807 wenl uitgesteld.

-j- April. Wijziging van heladresvanofpcièleslitkkcn. voor hel Opperbcsluur bestemd.

Is goedgevonden en verstaan de aanschryving en last, vervai in de missive vnn den Aziatischen Raad van den 24***> July 1806, om, mits de benoeming van zyne excellentie, den heer, M** P. van der Heim, oud secretaris van de admiraliteit It* Rotterdam, tot directeur generaal voor de zaaken der Indit n en van den koophandel, alle dépêches, hoegenaamd, welki* voortaan zullen worden afgevaardigd, te rigten en te adresseereii aan zyne excellentie, den heer directeur generaal voer il«' zaken der Indien en van den koophandel, zich tot nariciii te laten strekken en den eersten gezwooren klerk ter genera.) Ir secretary dezer regeering de observantie daarvan aan ii» beveelcn, met deze verandering nogtans, dat, daar de benoeming: van directeur generaal zedert door die van minister is ver- vangen, ook van de laatstgemelde in plaats van de eerstge- noemde benaaming zal moeten worden gebruik gemaakt : en hiervan mede den hoogen Raad van justitie van Hollands<-lt Indien te informeeren.

ièo^. A. H. WIESÈ. 419

l~- 4pnl. Vastslelling van zekere vofm^ v^r de m- müeriële dépêches^ enz.

Is goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens

•[) (ie differente bniten-comptoiren by circulaire missive kennis

!e jjeeven, dat, ingevolge het aangeschrevene door zyne excel-

!-i)tie den minister van den koophandel en de colonien by'

ni^ve van den 5^". Augustus 1806, Zyne Majesteit by een

K'Tiinglyk decreet, gegeven te Mentz den 29«» July 1806,

i eeft verklaard den Raad der Aziatische bezittingen en eta-

lis^eiuenten met den eersten der daarop volgende maand

\iigas(us te zyn gesupprimeerd en dat vvyders door Zyne

^iajesteit tot algemeenen secretaris van het ministerie is be-

i oenid geworden de heer, J. A. de Mist, en tot cher van de

' rsle divisie by hetzelve, zynde die van de Oost Indien, de

fi er S. E. Nederburgh : voorts te noteeren, dat de dépêches,

•Mtrtaan aan deze regeering ar te vaardigen, door zyne excel-

ntie den minister geparapheerd, door den secretaris generaal

. contrasigneerd en ter relatie van den minister door den

iier der divisie getekend zullen worden en dat geene orders

i aanscbryvingen dan die van het ministerie, in de voornoemde

rm vervat, zullenkunnen, noch mogen worden gerespecteerd;

n hiervan mede den hoogen Raad van justitie van Hollandsch

'I liên te informeeren.

10 April. Toelage aan genie-officieren bij extra-ordinaire commismn.

h goedgevonden en vei^taan aan de officieren der genie, anneer dezelven in extra-ordinaire commissien, op een af- 'inJ van 16 paaien en daar boven yajti hunne gewoppe nroizoenen verwyder^, worden geëmployeerd, by wyz^yan 'ireur toe te leggen de volgende buitengewoon.e d?iggelden, als :

aan een kapitein rd' 4

• lieutenaut » 3

« • extra-ordinair lieulenant » 2

•• » kadet » 1

420 180^. A. H. WIESË.

17 Apil. Keuren voor Chineesche ambachislieden.

Ter dispositie gebragt zynde een bericht van den opziendit der gebouwen, timineragien en reparatien, Johannes Jongkiixl c. s., waarby zy hunne bevinding opgeeven wegens de doi» hun gehoudene examinatie, in hoeverre de tegenswoordit: Chineesche werkbaazen, respectivelyk de ambachten van tiiii mennan, smit, metzelaar, kuiper, blokkenmaker, enz. exei ceerende, daartoe de vereischte bekwaamheden bezitten et> onder welke restrictien en bepaalingen zy in de uitoeffeuini. dier ambachten kunnen worden gelaaten.

Gelyk mede de by het voormeld bericht overgelegde, dom de berichters ontworpen keuren en ordonnantien, waaraai de Chineesche ambachtslieden, zo baazen, als knechts, zoude kunnen worden onderworpen, ten einde, niet alleen de zo hoo. gestegen en naar willekeur geêischt wordende dagloonenomlti vaste bepalingen te brengen, maar ook kundige ambacht^ lieden aan te kweeken, waardoor) by het voortduurend getirt k van Europeesche ambachtslieden, derzelver gemis zoveel iii<» gelyk kan worden vergoed, met het vermogen om de onwilligeii tot de vervulling hunner plichten te constringeeren. i

Is na deliberatie goedgevonden en verstaan van de m | troductie der gemelde keuren en ordonnantien eene prot^^ej te neemen en mitsdien dezelven provisioneel te adopteerf^aj en vast te stellen, mitsgaders van deze disp3sitie, onder in copia der voorschreeven keuren en ordonnantien te geven aan een ieder, die het aangaat.

I — n

adopteerf'Qi )nder afiravd tien, keiiiiil

De bedoelde keuren luiden, als volgt:

Art. 1. Zullen alle kleine geschillen 'smaandelyksmott^ in eene daartoe te houden comparitie ten huise van (1« tydelyken opziender met de daartoe bestemde examinateu en den capitain en 2 lieutenants der Chineesen, beneeveu.^ verkoose baasen uit het midden der ambagten, afgedaan worden volgeus de hieronder te noeuK^ne articulen.

1807. A. H. WIESE. 421

Art. S. Zal zig geen van deeze comparitie mogen gefix- aiseerd houden, dan weegens indispositie of andere occu- i'ütieo, ten welken einde zy gehouden zyn de vergadering sf hriftelyk te informeeren, op boete van 5 ryksdaalders.

Art. 5. Zal een gilde-hus geformeerd worden om alle ioeteos in te zamelen en welke onder berusting van den fv.lelyken opziender dient gesteld te worden, met deezen ver- stande, dal daarvan twee differente sleutels moeten gehouden ^^orden, waarvan een derzelve onder berusting van dencapi- 'ain of de lieutenants der Chineesen natie blyven moet om, vv^itmeer bet vereischt word, dezelve niet als onder 3 a 4 inieu (e openen; en welke 'sjaarlyks, na aftrek van de be- iioodigde ongelden, den staat der cassa ter examinatie voor liiin hoog Edelheeden moet opeugelegt worden om te dis- |)<iiieeren, lc»t wat einde deeze penningen moeten aangelegd worden.

Art. 4. Zal deeze comparitie of vergadering moeten be- llend worden door den Chineesen boode, welke alle boetens inzamelen moet en telkens, wanneer dezelve gerequireerd word, lieod te verschynen, dewyl hy voor zyne aan te wenden iüneite 's niaandelyks na billykheid, onder gunstige toestemming Miinner hoog Edelheeden, uit de ambagts-busse genieten kan i'i ryksdaalders.

Art. S. Wanneer eenige baasen aangesteld worden, zullen r)\ ten behoeve van deese ambagten, in de busse moeten se- l«»neeren S ryksdaalders, terwyl een bekwame knegt, evenals i'i de Nederlanden, zyne bewyzen van de examinateurs, met bestemming zyner baasen, moet erlangen en voor datbewys i»'» behoeve der kassa moet betalen drie ryksdaalders; en •^n aankomende meede tot bekwaam, als het daggeld kunnende ^vionen, voor het gilde dient te contribueeren ^ ryksdaalders, 'ils meede een leerling, tot bekwaam knegt geraakende, 3 ryksdaalders betaalen moet.

Art. 6. Dienen alle aangestelde baasen, zonder onderscheid, •lil wettige reedenen voor het gilde gedaagt zynde, te ver- • hi'inen op boete telkens van ryksdaalder 1.

4è2 1807. A. H. WIEêÊ.

Art. 7. Zulleu particuliere Chineesen, geene baasen zyTul(\ [niet?] mogen eenig werk maken zonder schriflelyk bewys van den baas, onder welken zy sorteeren en voor wiens reekenini. hetzelve loopt, dewyl anders de zogenoemde beuuhaasen bun werk volgens regt geconflsqueerd en op publieke vendutif ten aïgemeene voordeele verkogt en voor de gebrekkige werk- lieden in de gilde-bus geseponeerd moet worden.

Airt. é. Zullen daarom alle Chineesen, binnen de limielt^n van batavia sorteerende en deeze ambagten toegedaan zynde, hunne béwyzen aan de aangestelde baasen moeten vertoonen en zig by dezelven moeten vervoegen, dewyl in conlraii»' geval zy voor ie eerste 'maal vervallen in de boete van r> ryksdaal^ers 'ten behoeve voor de gilde-bus en, nader oi^tdeki wordende, aan den regter overgegeéven worden om hun m* veMienste te straffeti.

Art. 9. Blyven hiervan uitgeslooten de araksbrandery* n eh aiidere 'privilegie^, welke hun eige werklieden hebben, Aon met deezeh Verstande, dat zy, hoofden van deeze ypotheeken [sin. zullen geliouden zyn 'smaandelyks op te geeven aan 'tgil(h\ hoeveel iVerkvolk zy in dienst willen houden, dewyl in c<»n tr'arïe gWal zy vervalleil in de boete van 5 ryksdaalders trn behoeve van \ie kissa eta )^ de tweede plaats de baas, ondt r welke zy sorteeren, daarvoor aanspreekelyk blyft.

Ai^. 10. Indien vah tatidsweegèn eebig hóodsaakelyk werk helwtelk ^eeVi uitstel lyden kan, vereischl wordt, zullen zy a^iïgeslelde bèasen, ihdien het gouvernement dezelve requireer<l. zóVeel volk moeten Verschaffen, als gevraag! word, op foeiv van, hierin nalatig zynde, te vervallen in eene boete van lr^«' gecarleTde ducatons voor de eerste maal en, nader bevonden wt)i'dende als échadelyke slthjecten, van de plaats vehve<<ei' büileb de Vesorte vèh den létide en gebannen ter plaatse, alwam het htiA hoog Edelheeden nader zallen gelieven te bepaien

Art. 11. Zoodra wanneer bevonden wórd, dal de benoenx^.^ baasêiü ^un weA, helzy voel' het land, dan wel voor de ingt- séet'ene, \Vanrieei' hfelzelve VAn aanbelang is, niet öabehooreii volbrengen volgens het gemaakïe accöórd of de daarvaA fc

1807. A. H WIESE. 423

aeeveo bestekken en plans, zullen zy, aantoeemers, gehotid^ im dat zelve werk, nadat het door een connnissie bezigtljg;! en afgekeurd is, voor hun eige reekening af te breekM eti te herstellen, vvanneer het vereischt word, en daar en boyen vervallen in eene boete van 100 gecartelde ducatons, waarvan de lidfte voor de armen en de wederhelft om in de gilde-bus (er nadere verantwoording te worden geseponeerd.

Art. 12. Zal -by het overlyden van een der aangestdde iiaasen direkt een daartoe bekwaame knegt, indien zy daartoe i?eneegen zyki, gekoosen Worden, hetwelk in dier voegen gie- srhiedeq moet, zoo er meer als een zig daartoe aangeeft, dook* (rekking met looten ter presentie van de te hondene comparitie, «>{! welke, dien het te beurt valt, zyne proeve van be- kwaamheid op een der Lands viinkels, waar het vacatüure voorvalt, verrigten moet.

Art. 15. Zal hy, nieuw aangestelde baas, moeten fonriieei^n in de gilde-bus de somma van 10 rd" om, evenals voorhield, te dienen tot onderhoud van de j^cbrekkigen en voor andere uitgaven, welke by de comp^ritien vooi;vallen.

Art t4. Zullen zy, aangestelde baasen, elkander niet mogen het werk afneemen, tenzy de aanneemer onvermogend is, en zalks met voorkennis van het gilde, dewyl zy, baasen, indieA een of ander om werkvolk verleegen is en het belang van •len aanbesteeder zulks vereyst, eikanderen volk voor dren lyd moeten byzetten en leenen, voor zooveel na evenreedigheid gemist kan worden; en om allemisbruyken tott)nderdrukkiftg

cui eikanderen voor te koomen zullen zy van deeze zaaken liet gilde kennis geeven, dewyl zoo een baas, welke van een ander het volk leent, verpligt blyft voor ieder kop van die werklieden in de gilde-bus te seponeeren 'smaandelyks I ryksdaalder.

Art. 15. Zal geen der aangestelde baasen vermogen ee^ig (Inggeld ferooger te geeven, dan volgens het articulboek bepaald Is, ab: voor een bckwaamen scheeps-timmerman 48 stuivers l>er dag, koper geM, een aankomende 36 stuivers 's daags, een IpcrUflg 24 stuivers" zonder kost en löet de kost 16 stuivers;

424 1807. A. H. WIESE.

een huistimmerman, zynde een bekwaame knegt, 40 stuivers koper geld, een aankomende 30 stuivers, een leeiiing 20 stuivers zonder de kost. en met dezelve 16 stuivers; blyvende voor 't overige de arabaglen der metselaars, smits, kuipers en blok- makers met de huis-timmerlieden de dagloonen gelyk.

Art. 16. By aldien eenige der baasen hun volk by daggeld, zo van landsweegen, als van de ingezeetenen deezer booftl- plaats, laten werken, zullen zy voor 'topzigt van het werk genieten : een scbeeps-timmerman 's daags 1 rd% koper geld : een huistimmerman en haas-metselaar 40 stuivers 's daags: moetende zy dan verzorgen, dat de Lande en de ingezeetenen van goed volk voorzien worden en dagelyks hun werk nagaan en daarvoor instaan, dewyl in contrarie geval van klagten zy direct volgens het articulboek verweesen worden in eene boete van 28 rd% als bevonden word, dat zy tot nadeel van den Lande of van de ingezeetenen deezer hoofdplaats gehandelt hebben.

Art. 17. Zullen geen dier baasen hun volk onbehoorlyk mogen behanaelen of wegjaagen zonder wettige reedenen, maar bevoorens, indien hun werk zulks vordert en zy niet vermogent zyn meer volk in hun dienst te houden, 14 dagen daarvan hun kennis geven, opdat zy behoorlyk, des he- geerende, na een ander werkbaas kunnen omzien, dewyl zy anders door den knegt voor 't gilde gedaagt worden en na onderzoek van zaaken, indien hy onreedelyk behandelt word. zyn vollen loon hem moeten uitkeeren en daarenboven in een boete vervallen van 25 rd%'ten behoeve van de cassa.

Art. 18. Aan dit articul moeien volkomen de knegts meede conlribueeren en, na vereys van zaaken, wanneer zy van werk baas willen veranderen, 14 dagen bevoorens hun werk o|» zeggen, blyvende egter aan den baas gedefereerd, indien zyn werk zulks vordert en hy noodzaakelyk zyn volk in dienst moet houden, hem geen onlslag te verleenen, dan nadat bet pressante werk afgeloopen is, doch dit alles met voorkennis van het gilde, welke na hetzelve oudei*zoek doen moet om. evenreedig naar dat zy dienst hebben,' tegen te gaan alle

1807. A.  H.  WIESE.  425 

willekeurigheid en te beletten, dat het volk noch onbehoorlyk behandeli, noch ook occagie moge zoeken om by meer onder- ^heyden baasen geld op te «neemen, dewyl zy, knegts, meede oa berinding van zaaken in de boele vervallen van 10 rd^ voor de cassa en voor het overige het geleende voor hun reekening gerestitueerd moet worden, vermits meede ieder has zorge, dat zulks direct ter kennisse van het gilde komt.

Art. 19. Zullen geen aanbeslcede werken, welke hevonrens «leeze vastgestelde instructie onder handen waaren, hieronder V'ereckend, maar wel dezulke, welke na *t gestatueerde plaats vinden, moeten begreepen worden.

ArL 80. Alle onbehoorlykheeden, op 't werk gepleegd, hetzy Tan vegten, slaan en smyten, moeten door de daaders met e^u boete van 5 rd* in de gildebus geseponeerd worden.

Art. SI. Zal meede aan een schryver, welke de compa- ritie bedient, 'sraaandelyks worden toegelegt ryksdaalders 15.

17 April. Vergunning voor pachfers hunne juicliisommen mei koper geld Ie voldoen.

Is goedgevonden en verstaan aan de respective pachters ter dezer hoofdplaatze te permitteeren hunne pachtpenningen v(X»rtaan en tol dat daaromtrend anders zal worden gedis- poneerd, op te brengen en te voldoen in de alhier gangbare kopere muntspecien, met tegoeddoening nog daarenboven van 1 percent van het bedragen der pachtschuld in papieren van credit, ten einde, onder begunstiging van deze mesure, het koper geld voor een gedeelte in kas te doen terugkomen en niet te zeer van die munt ontbloot te raaken, als dagelyksch in de huishouding nodig zynde, waardoor in zoverre ook van het middel van opwisseUng minder gebruik zal behoeven te worden gemaakt.

17 April. Reorganisatie van hel personeel te Bantam. Tot vermindering van den omslag te Bantam is goed-

426 1807. A. H. WIESE.

gevonden en verslaan 4e dienaaren voor die residentie ff bepaalen op:

1 koopman en resident,

1 boekhouder en scriba,

4 pennisten,

1 lieütenant of vaandrig,

1 sergeant,

4 korporaals,

1 tamboer, 1

1 pyper, | inlandsche militairen,

48 gemeenen, '

1 bombardier,

1 oppermeester óf ondermeester,

1 onder- of derde meestér, SO lyfeigenen.

18 April. Bekendmaking, dal de kerkeraad van de Lu- Ihersche gemeente ie Balavia openlijk rchiiing en verantwoording zoude doen van de adminisii atie der gelden en middelen van dat kerkgenootschap gedurende het jaar 1806.

4r April. Last tot hel aanplanten van ticeede geicnssen.

Uil overweging, dal, ofschoon de berichten, welke by dezr regeering zyb ingekomen nopens den staat van bel ryst- gewasch op Javas Noórd-Oostkust eene goede oogst belooven. rtoglans de vervoer van dal gröian naar herwaards door do Engelschen kan worden belemmerd en, zo uil die, als uil andere. onverhoople, doch mógelyke omstandigheden eene duurte en schaarsheid van de. ryst alhier kan voortspruiten, welke van de bedeukelykste gevolgen zoude kunnen worden, indien tegen dat onheil niet op alle gepaste wyze word vooizien, is goed- gevonden en verslaan allen dengeenen, die landeryen beziUen of zich met den landbouw erneeren, by billetten up het kx'éichtigst aan te maauen en, desnoods, te gelasten om, 2o4ia

1807. A.  H.  WIES£.  427 

ïiA pady-gewasch zal zyn gesneden en ingezameld, de sawa- Telden te doen ciiltiveeren met obie-obie, jagong; tallas en andere veld- en aard-vruchten, welke tol voedzel van den measch kunnen strekken, en om ook andere landen, die daartoe geschikt zyn, van nu af aan, zo veel mogelyk, met de gemelde veld- en aard-vruchlen te doen beplanten; zullende de ge- committeerde tot en over de zaaken van den inlander voor de benedenlanden moeten toezien, dat aan de voormelde aanmaning en last word voldaan en maandelyksch aan den heere Gouverneur Generaal rapport moeten doen, welke bezitters van landeryen hier. in nalatig blyven.

28 April. Voorschrift nopens de termijnen van betaling van interest wegens van Bocdelmeesleren geleende kapitalen.

Is goedgevonden en verstaan te persisteeren by de gegeven lasl« dat de in tressen op de by boedelmeesteren beleende capitaalen om de zes, dan wel uiterlyk om de twaalf maanden moeten worden voldaan, tot welke reguliere betaaling van intressen de beleenders altyd beter in slaat zullen zyn en zich in staat zullen houden, dan dat de invordering zonder lydbepaling dikwyls eerst na verloop van eenige jaaren geschied, bebalven dat die wyze van perceptie strydig is met eene regelmatige administratie en voet kan geeven aan eigen- dunkelyke behandelingen ten opzichten der beleenders en het coUegie aan verliezen bloot steld.

28 April. Agio op zilveren geld.

De groot-kassier, in voldoening aan het hem gedemandeerde by besluit dezer regeering van den 6*" Maart jongstleeden om ter laatste vergadering in iedere maand schriftelyk opgave te doen van den cours der agio op de contanten onder de gemeente, by een bericht opgegeven hebbende, dat de agio op de S|mansche matten thans gestegen is tot 108 a 110 percent en op andere goude en zilvere muntspecien tot 100 percent.

♦28 1807. A. H. WIESE.

Is in aanmerking genomen, dat by het voorschreven besluit van den 6'" Maart jongsüeden is vastgesteld om de agio welite door het gouvernement op de contanten word ont- vangen en betaald, te bepaalen op 5 percent beneden den cours en dat mitsdien de agio zoude moeten worden gesteld op 98 a 100 percent, doch dat ook door op die wyze de agiolatie Ie volgen daaraan van de zyde van het gouver- nement min of meer voedzel word toegebragt en dat. wanneer dezelve, evenals voor deze loopende maand, weder op 80 percent word bepaald, aan de eene zyde het gouvernement daardoor by de betalmg van producten in papiere geld wel word be- nadeeld, doch dat dit aan den anderen kant weder word ge- compenseerd door de menigvuldige afbeUalingen, welke tan^ m papiere geld met de agio worden gedaan, waarvan de voldoenmg voorheen in zilver geld plag te geschieden, en dat hel dus zyn nuttigheid kan hebben de agio ten minsten nog voor een maand op 80 percent bepaald te laaten, ten einde te beproeven, welken invloed dit op de agiotatie zal kunnen hebben, weshalven dan ook goedgevonden en verelaan IS de agio van de zyde dezer regeering voor de volgende maand Mey op 80 percent bepaald te laten.

i Mei. Verhooging der Iraclementen mn Moorsche se- rang's, landil's en r>gemeerte" zeevarenden, in dienst van de Regering.

Uit erkentenis, dat zy by de voorheeldeloze duurte van alle behoeftens en noodwendigheeden daarvan niet dan zeer bekrompen kunnen beslaan, is goedgevonden en verstaan het raaandelyksch genot te verhoogen, als: dat der serang's van rd« 12'/, tot rd' 16, • » tandü's van rd' 9Vs tot rd« 12 en " " gemeene zeevarenden van rd' 6"/« tot rd« 8.

1 Mei. Rechl van gratie in zuiver militaire delicten.

De Gouverneur-Generaal was aanvankelijk van oordeel

1607. A. H. WiEdË. 4^9

geweest, dat dit recht hem als Luitenant-Generaal der armee uilduitend toekwam, maar op den 1'**" Mei 1807 gar hij aan zijne mede-leden van de Hooge Regering te kennen, »dat dit recht aUeen van den wetgever of de hoogste macht konde afyloeyen en het dus alleen aan deze regeering zoude staan hierin te decideeren".

5 Mei. Prijs'Verhoogimj van biiskruil.

Uit aanmerking van de tegenswoordige duurte der salpeter ^^11 26 tot 30 Sp» de 125 tt, alsmede van het rafineerverlies eu andere onge|den, daarop vallende, is goedgevonden en ver- slaan den verkoopsprys van het buskruit geduurende den tegeanwoordigen oorlog alhier en op Java, Cheribon en Bantam W verhoogen tot 40 Sp" de 100 ft en dezelve voor de Oos- lersche gouvernementen, zomede Palembang, Baudjermassing en Timor, bezwaard met de ongelden van vracht, assurantie, e»z., te stellen op rd* 80, zilver geld: en hiervan aan de respective ministers en bediendens aldaar circulair kennis te geven.

5 Mei. Regeling van predicaliën.

Op een ingekomen bericht van den opziender der gebouwen, limmeragien en reparatien, dat de aan de binnen-Portugeesche kerk ondernomen reparatien zyn geabsolveerd, is goedgevonden eu verstaan daarin alsnu en voor zo lang in de Hollandsche kerk niet zal kunnen worden gepredikt, de godsdienst te laaten verrichten in de Hollandsche taal; en voorts in de buiten-Portugeesche kerk voortaan te laaten prediken eenlyk in de Maleidsche en Portugeesche taaien op het gewone uur.

8 Mei. Voorzienituf in de behoefte aan lieele en halve duiien.

Door den heer Gouverneur Generaal ter deliberatie gebragt i^yude de door zyne excellentie ten papiere gestelde gedagteu

4So leo^. A. H. wiEèt

over de middelen om in het gebrek aan kleine munt of duiten te voorzien;

en in consideratie genomen wezende, hoe, ongeacht de ite- rative instantien, aan den gewezen Raad der Aziatische be- zittingen en etablissementen gedaan, om eene naamwaardigc hoeveelheid duiten herwaards te zenden, daarvan, behalveii eenen kleinen aanvoer van duiten in het jaar 1804, geen effect is ondervonden;

dat het overzenden van Japan in het voorleden jaar van 2400000 rood kopere pitjes op requisit van deze regeering en het munten van duiten te Sourabaya, van welke laatste, indien in alle deelen aan de aanneeming word voldaan, niel meer in eene maaqd kunnen worden aangemaakt als voor rd' ISOO a rd* 1800, mede niet dan zeer gebrekkig het groot vertier der duiten kan vervullen, als eene munt zynde, die zo zeer berekend na de weinige behoeften en de geringe ver- diensten van den inlander voor hem schier niet te ontheeren is:

dat, wanneer in het voormeld gebrek aan duiten, hetwelk tot eene verbaazende hoogte is geklommen, alzo van die munl zedert het jaar 1795 genoegzaam niets is aangebragt, niet word voorzien, daaruit de schroomelykste gevolgen Ie duchten zyn, daar het genoeg beleend is, dat de duurte van de ryst op Java vooral ook veroorzaakt word, omdat daarvoor geene duiten in betaling kunnen worden gegeven en de van Japans koper gemunte een- en twee-stuiversstukken in de hinnea- oï bovenlanden niet worden aangenomen, waaruit volgen moeU dat de ryst tot eenen ongehoorden prys voor de voormelde een- en twee-stuiversstukken, dan wel direct tegens zilver geld, waarvan de schaarsheid mede zeer groot is, moet worden opgekocht, terwyl het rouleei*eu van geene andere ak eene ziLvere munt onder den inlander hem verplicht om vaak op eenmaal te besteden dat stuk geld, hetwelk, indien hy daar- voor duiten had verkreegen, wellicht in staat waare geweest op onderscheiden tyden zyne behoeften te bevredigen, en voorts noodzaakelyk eene verhoging der pryzen van alle noodwendig?' heden moet doen ontstaan:

1607. A. H. Wl^SÊ. ^%\

dat bet gemis aan eene kleine munt, builen de aangehaalde, nadeelige resaltaaten, geen minder embarras veroorzaakt, wan- neer de l^offyvrijichten door den inlander zomtyds by een enkel pond aan de pakhuizen worden geleverd, waarvoor hy, zo min met zilver geld, als met de Japansche koperstukken van een en twee stuivers kan worden betaald;

dat mitsdien de voorstellen van den heere Gouverneur Ge- neraal om het gebrek aan duiten door Ghinasche en JajKmsche pitjes te remplaceeren en, byzonder ter verkryging van de eerstgemelden, de pas om in het jaar 1808 van Cymuy naar Macasser te vaaren aan eenige gegoede Chineezen af te staan voor rd^ 621^00, papiere geld, om daarvoor in het aanstaande jaar twaalf en een half miüioenen Ghinasche pitjes alhier te leveren, niet anders kunnen worden aangemerkt als Quttig in de tegenswoordigc tydsomstandighedeu en een bewys opleverende van zyne excellenties hartelyke en welmeenende wurgen voor het welzyn dezer colonie, en dierhalven ook khooren te worden geamplecteerd ;

dat, wel is waar, 'de Macassersche pas in het jaar 1806 heeft gerendeerd rd* 84500 aan papieren van credit en het mitsdien schynt, als of door de voorgestelde afstand daarop verlies zal worden geleden, doch dat dit verlies kan worden voorgekomen, wanneer de voornoemde pitjes voor de waarde van een HoUandsche duit in omloop worden gebragt, alzo in 'lat geval voor iedere duit aan papiere geld ruim 1 pitje zal worden verkregen, welke, in den cours het zilver geld egalisecrende, zo niet overtreffende, naardien de duiten tegens- W(»ordig nog een advance van 8 a 8 percent op het zilver ireld geven, bygevolg geen verlies, maar winst zullen afwerpen ;

dal echter, wanneer men besluiten mogt om de Ghinasche l'iljes, even als de Japansche, voor een halve duit gangbaar Ie verklaaren, hetgeen misschien nodig zal worden bevonden om deu clandestienen aanbreng daarvan niet te zeer aan Ie moedigen, het voordeel in verlies zal moeten verkeeren, <l<)ch hetwelk dan nog niet gelyk zal staan met het nuL, 'lal daaruit z;il voortyloeyen; terwyl men boven des ook niet

452 leot. A. H. WiÈSl

kan vorderen, dat zy, die de gemelde pitjes aanneemen te leveren, niet een evenredig voordeel zouden bedingen voor Je risico van uonreussite, waaraan zy zyn blootgesteld;

dal de bepaling van de waarde, die men op de pitjes stellen zal, afbankelyk zynde van de tydsomstandigheden, waarin mèn zich by eeneu eventueelen aanbreng zal bevinden, in- tusscben van meer bedenking is het groot verlies, hetwelk het gouvernement in der tyd zal lyden by het billioen ver- klaaren en weder inwisselen der Chineesche en Japansche pitjes, gelyk haar belang by eenen regelmaatigen aanbreng van duiten misschien zal vorderen, doch dat ook die bedenking niet kan opwegen tegens de gebiedende noodzaakelykheid om zich door eene buitengewoone mesure te redden, al is liet ook met eenig vooruitzicht op schade, welke men zich lif^t zal kunnen getroosten, wanneer de genomen maatregelen aan haar groot doelvirit beantwoorden en de colonie daarvan de aangeiiaame vruchten oogst, terwyl bovendien het meeruielii verlies zal kunnen worden goedgemaakt en hersteld door de importante winsten, die op de duiten by eene overvloedige aanbreng worden behaald en zonder dewelke de voornoemdt- opwisseling en billioen verklaaring toch geen gevolg zal kimnen hebben; zo is na deliberatie goedgevonden en verstaan zich te conformeeren met de voorstellen van den heer Gouverneur Generaal en dien overeenkomstig den heer Raad extj-act-ordinair. Wouter Hendrik van Ysseldyk, als waarneemende het ambt van directeur generaal, te verzoeken en te qualificeeren om met • het lid in het collegie van Boedelmeesteren der Chineesche «^u andere onchristen sterfhuizen, den chinees Souw Kohnko, tv contracteeren tot de leverantie van Chinasche pitjes op Ai navolgende voorwaarden :

dat aan hem, Souw Kohnko, van wegen deze regeering /al worden afgestaan de pas om in den jaare 1808 met een jonk van Eymuy naar Macasser ten handel te vaaren voor eene somma van rd^ 62500 aan papieren van credit, by de aaukoiuvi der Chinasche jonken in de maand February of Maart van het ge/egde jaar door hem te voldoen met 1^,500,000 goe<le

1807. A. H. WIESE. 433

en deogdzaame, kopere pitjes, volgens een monster, hetwelk hem ten dien einde zal worden vertoond;

dat, by aldien door toevallige omstandigheden de voornoemde hoeveelheid van 12,500,000 pitjes op den voorschreven tyd uiet ten vollen mogte kunnen worden aangevoerd, by, Souw Kohako als dan verplicht zal zyn de benodigde werklieden fd het vereischle koper met de voornoemde jonken te doen aanbrengen, ten einde het ontbrekende alhier voor zyne re- keolDg aan te maaken binnen den tyd ven zes maanden, in Ie gaan met primo April 1808;

dat hy, Souw Kohnko, en zyne borgen zich uitdfukkelyk zullen moeten verbinden om, wanneer een der jonken, met hel voorschreven, hetzy gemunt, dan wel ongemunt, koper lubden, door zee-schade of andere onvoorziene ongelukken alhier op den bepaalden tyd niet mogle aankomen, het f^'oafernement schadeloos te stellen door een uitbelaaling ^an zodanig gedeelte van het capitaal van rd' 62500 met ües interest 'k 6 percent in het jaar, als zy naar rato van fauDoe onvoUoende leverantie zullen worden bevonden ver- schuldigd te zyn;

dat zy tot deze schadeloosstelling gehouden zullen wezen '«mroiddetyk na het uiteinde der maand Maart van het aan-

taande jaar 1808, terwyl bovendien, ingevalle zy moglen in gebreke blyven aan de voorschrevene verbintenis van hunne nde te voldoen zonder met behoorlyke bewyzen te kunnen üQtoonen, dat zulks alleeulyk en alleen is toe te schryven üiü desasters ter zee, welke na de inscheeping der goederen ^n het vertrek der scheepen, waarin dezelve geladen waren^ lan die vaartuigen zyn overgekomen, door hun zal worden \erheurd eene boete van rd* 50000; dat wyders de geheele risico van deze expeditie zal blyven •open voor .rekening van hem, Souw Kohnko, en van zyne orgen, met dewelke hy, heer waameemend directeur gene- raal, genoegen zal kunnen neemen, indien zich als zodanig mterponeeren de lieutenant der Chineesche natie, Tan Peengko, ^11 de Chinees, Tan Japlong, en dat eindelyk de op de voor-

rUlAAT-IOCft UËML UT. 28

434 1d07. A. H. W1E8Ê.

schrav«D conditien af te stane pas zal worden geconcipieerd en geschreven op den gewoonen voet.

Wordende de evengemelde heer waarneemend directeur géneraal, van Ysseldyk, voorts nog verzocht en gequalificeerd om zyn Edele's dèvoiren aan te wenden ten einde ook van Jafw van kleine kopere munt te worden voorzien op de meest voordeeligste wyze en zodanig, dat daartoe geene directe betaling in zilver geld van hier behoeve te worden gedaan.

In hare resolutiën van 15 Mei 1807 liet de Roering aaateokeneu: »als aangenaam te beschouwen, dat de regenten van de Oostersche regentschappen, zynde geïnformeerd van het verlangen dezer regeering, dal de Japansche kopere muot in de Oostersche regentschappen geaccepteerd en in omloop gebragt worde, gemelde regenten niet alleen geepe bezwaareu daartegen ingebragt, maar unaniem daarmede genoegen ge- nomen en beloofd hebben om te zorgen, dat aan de intentie dezer regeeriug voldaan en de gedagle kopere munt door deo gemeenen n^an zal worden geaccepteerd**.

15 Mei. Uüreiking van bewijzen van voorloopige aan- stelling aan officieren.

Do(«* den heer Gouverneur Generaal in hoogst desselfs qua- liteit van lieutenant-generaal en opperbevelhebber van *sKoniiig< land en zeemacht in deze gewesten is aan de vergadering te kennen gegeven, hoe zyne excellentie, in overweging g^ nomen hebbende, dat, gelyk de bevorderingen van militaire officieren in de Oost- en West-Indische colonien, ingevolge een ^iaarvan door het voormalig staats-bewind gearresteerd reglement, aan de gouverneurs dier colonien alleen onder de approbatie van hetzelve bewind waren gedefereerd geweest. in zelver voegen de militaire promotien en aanstellingen, welke door zyne excellentie waren gedaan, zedert dat alhier ontvangen was de tyding van hoogst deszeUs benoeming tol lieutenant-generaal en opperbevelhebber van 'sKoniogs laud- en zeemacht in deze gewesten, niet anders geconsiderecrd

1607. A. H. wrESË. 45i$

kondea worden, als onder de hooge goedkeuring desKonings te zyn geschied en dat gevolglyk, by goedgunstige approbatie, de actoBis daarvan onmiddelyk door of van wegens hoogst i!edagte Zyne Majesteit stonden te worden verleend; en dat wyders door zyne excellentie gelet zynde, dat geene militaire officieren en cadets by hun eugagement of bevorderihg in het moederland voor een bepaald getal jaaren aan den dienst

erbonden waren, gelyk by de voormalige Oost-Indische Compagnie was geusiteerd geweest, hoogst denzelven had goedgevonden te bepaalen;

dat, oCschoon aan de door zyne excellentie zedert den 2S^ Febroary 1807 bevorderde en aangestelde en nog te bevorderen *n aao te stellen officieren alhier geene actens konden worden liit^^ereikt, nogtans, uit aanmerking van het groot belang uior die officieren, dat zy van de graden, welke zy bekleeden, khooriyk konden doen blyken, byzonder, wanneer hun het "Dgekik trof van in 'svyands handen te geraaken, aan hun £oude worden verleend een bewys of brevet van derzelver jTovisioneele aanstellingen, door zyne excellentie geparapheerd ^n door den chef d'etat major gecontrasigneerd, om by ont- teotenisse eener acte te kunnen dienen, daar het behoorde ;

dat het gemeld brevet ingericht zoude zyn na een daarvan J<K)r zyne excellentie overgelegd concept en zonder zegel • "ude worden uitgegeven : terwyl daarby voorts om de daarvoor ingehaalde reden van geen verband zoude worden gewag

"'maakt; en eindelyk dat aan de kadets, waarvan zyne xcellentie de directe aanstelling had, actens zouden worden :<r?even, gelykvormig aan het geciteerd brevet, nogtans met •uitlating der woorden : onder de hooge approbatie van Zyne koninglyke Majesteit.

15 Mei. Opzending naar Soerabaija van alle op Java aanwezige^ aan aldaar gevestigde Europeanen toebe^ hoarende vaartuigen van eenig belang.

Zyne Excellentie gevoelende het gewicht en de hooge

436 1Ö07. A. H. WIESE.

Doodzaakelykbeid, dat alle mogelyke middden wierdeu aan- gewend om door geheime en wel overlegde maatregelen de oogmerken te verydelen, die den yyand meer als waarschyolv k had om deze hoofdplaats meer en meer te benaawen, door het ontneemen van die gelegenheden, ^waardoor Batavia voor een finaal ryst-gebrek konde blyven bewaard, en dat hier toe byzonder de aandacht van het gouvernement vorderdt- het, zo veel doenlyk, behouden van de schepen en vaartuigen, die tot nog toe voor 'svyands vernieling waren bewaar<l gebleven ;

dat men op den ^S''^ November anni preteriti en deu 1 1^ Maart jongsüeeden ondervonden had, hoe gevaarlyk het wa^ op deze rheede, die in den presenten onmagt bewezen was. dat zonder roekeloosheid niet voor den minsten aanval koude worden beveiligt, schepen en vaartuigen te laaten aanleggen en dat het dus des gouvemements plicht was geworden alle particuliere schepen en vaartuigen van belang direct onder deszeirs oppergezach te stellen, ten einde daarmede niet naar eigene verkiezing worde gehandeld, en zonder welken sta[» zyne excellentie niet schroomde te verklaaren, dat men, ondanks de beste oogmerken, den vyand, als het ware, in de hand zoude werken en het gouvernement zich zoude exponeereu aan de geduchtigste gevolgen en de hooge verantwoording van dien.

Is na deliberatie goedgevonden en verstaan zich met hel sentiment van den heere Gouverneur Generaal te confonneeren en overeenkomstig het door zyne excellentie geproponeerdt* besloten, dat van nu af aan alle particuliere schepen en vaartuigen, in eigendom aan Europeesche ingezetenen dezer colonie toebehoorende en die kunnen geacht worden van een iu belang te zyn, zodra mogelyk na hunne ontlossing zullen worden verzonden naar Sourabaya om aldaar te verblyveii. tot dat de recolle van ryst op Java zal zyn ingekomen; en dat voorts de heer Java's gouverneur zal worden aangeschreven, dat in zelver voegen zal moeten worden gehandeld met alU particuliere schepen en vaartuigen op Java, uitgezonderd die

1807. A.  H    WIESC  4S7 

der ChiDeezen en inlanders ; voorts de executie dier maatregeien, de bepaling van den tyd, voor welken dezelven zullen moeten voortdouren, en de verders te raakene beschikkingen omtrend <1e gedagte schepen en vaartuigen aan de byzendere directie PD het beleid van den heer Gouverneur Generaal over te laten.

15 Mei. Bepalingen nopens staais^hannelingen.

Is goedgevonden en verstaan:

Ten eersten: al, hetgeen op voordrachten van den gecom- mitteerde tot en over de zaaken van den inlander aan staats- bannelingen alhier verstrekt virord, naar oude usantie te laten aanrekenen naar de plaatzen, van waar dezelven herwaards nu gezonden.

Ten tweeden : vermits de vorsten doorgaands weigerachtig zTD om het onderhoud .van de door hun opgezonden kwaad- vviUifre prinsen te voldoen, de rekening van politieke (mgelden, •liversche, van zodanige comptoiren, alwaar de vorsten in de termen vallen, daarmede te laten bezwaren; en

Ten derden: ten einde, zoveel mogelyk, 's gouvemements 'Hgelden en uitgaven te verminderen, daar, waar de tydelyke en plaatselyke omstandigheden zulks met gerustheid zuUen' Gelaten, de kinderen van alhier overlydendestaats-bannelingen na hunne geboorteplaatzen of tot hunne Tamilien terug te eenden, dan wel hunne onderhouds-penningen te verminderen "f Toor het geheel in te houden.

19 Mei. Strand'recht van den Sultan van Bantam.

De Bantams resident te kennen gegeven hebbende, dat 7^kere paduwakan, welke door eenige Lampongsche vaartuigen in zee gevonden en te Anjer opgebragt is, tot nader order onder 'Gezicht van den postbouder aldaar was gesteld, doch dat inmiddels door den ryksbestuurder was beweerd, dat de voor- Hhreven paduwakan, als door 'sKonings volk en vaartuigen '11 zee gevonden en aan 's vorsten stranden opgebragt, aan Ane hoogheid toebehoorde; dan dat hy, resident, denryksbe-

458 1007. A. H. WIE8E.

stuurder had vertoond, dat, alzo het niet onniooglyk was, dat de eigenaar van het gemeld yaartuig zich aandiende en hetzelve kwam te redameeren, men ten minsten dos langt- q{ nog eenigen tyd behoorde te toeven hevoreos de handen daaraan te slaan, inmiddens hy van het geval aan dez»> regeering de verschuldigde kennis zoude geven en daan» er haare dispositie afwachten, dewelke hy by dezen nedrigt^ was solliciteerende ten einde zich daarna te kunnen gedrageo

En in consideratie genomen zynde, dat niemand tot hei aanvaarden van in zee gevonden goederen, welke opgebraiü worden op het grondgebied van de voormalige Oost-Indisch» Compagnie, nu van de bezittingen van het koningryk HollanJ in Azie, bevoegd is dan de hooge bidische regeering, al^ representeerende den heer van den Lande, met uitsluitini: van ieder ander particulier, naardien van ouds en dnoi alle tyden heen de zee-driften, zee-vonden en gestrande goe- deren hebben behoord en behooren tot de regalia van den souverain, die zelfs bet eigendom daarvan niet verkrygt dan alleen in het geval, dat binnen een jaar en zes weken na de aanvaarding daarop door den eigenaar geen reclam»- word gedaan, alzo hy, zich openbaarende en voor zyne ver loorene goederen opkomende, bevorens die tyd verstreeken is, dezelven weder mag reoccupeeren onder betaling der ge maakte kosten en een redelyk bergloon:

dat echter naar de HoUandsche leen-wetten hooge of hnlv heeren van eene vrye of hooge heerlykheid, by hen ter leen gehouden, het recht hebben om alle zodanige onbeheerd' goederen, uit zee binnen het terrein van het leen aan strand of wal gebragt wordende, te aanvaarden, daartoe te steü^^n eenen strandbewaarder en de gemelde goederen, indien geeic navrage daarna word gedaan, voor zich te behouden, d'K h daarentegen heeren van ambachts-heerlykheden, die geen" hooge jurisdictie of rechtsdwang over hunne leenen mo^en uitoefenen, maar alleen eene middele jurisdictie hebbeo en zich niet mogen bemoeyen met zaaken, die tot de hoc^e'jn risdictie behooren, geen strandbewaarder kunnen aanstellen

1807. A. H. WIE9E. 439

en. oischoon zy rerloorene goederen mogen aanvaarden en edictale citalien mogen doen uitgaan, die goederen echter, tan I^TQote waarde zynde, niet aan den heer van de plaats, maar aan de graaflykheid, evenals alle andere onbeheerde goedereu, khooren, terwyl alleen zaaken van kleine viraardy toekomen na o degeenen, die de niiddelyke jurisdictie over de plaats ^peft, alwaar dezelven gevonden, bewaard en de citatien uit- gegaan zyu, lot een belooning van de moeyte en dienst;

dat, aangezien het ryk van Bantam door den koning in leen bezeten word, moet worden onderzocht, of hem zodanige hoge jurisdictie of rechtsdwang competeerd, als aan de hooge heeren van vrye en hooge heerlykbeden toekomt, en in hoe verre uit krachte van dien op hem overgegaan is het recht van deü heer van den lande op gestrande en in zee gevonden goederen, liiimen het territoir van het leen aanspoelende of aangebragt wordcDde, dan wel of dit recht moet gerekend worden niet t>' zyn gealieneerd;

dat by de acte van investiture van het Bantamsche ryk, dewelke als de fundamenteele wet van het leen moet worden iH'scbouwd, het gemelde ryk met dies onderhoorige landen aan den Koning ter beheering is opgedraagen met alle de Itongheden, vryheden, prerogativen en preëminenlien, daaraan ceaccrocheerd, waardoor niet anders kunnen worden verstaan nis alle die rechten, welke aan den souverain competeeren, (les hy tot de uitoefening van datgeen bevoegd en gerechtigd ts, waartoe de souverain in zyne plaats bevoegd en ge- . rechligd zoude wezen, voor zover hy daarvan niet speciaal uitgesloten of eenige zaaken, nominatim vermeld, aan zyn beheer onttrokken zyn ; gelyk het ook evident is, dat hy eene irimineele justitie uitoefend, belastingen en tollen heft, am- iieïjtien verleend en verder al datgeene doet, hetwelk heeren \an vrye en hooge heerlykbeden, eene hooge jurisdictie com- peteerende, maar eenigzints vermogen te doen ;

(lat het, na die leere, daarvoor zoude te houden zyn, als ^\are aan den koning het recht op zeedriften, zeevonden en tfistrande goederen, binnen het leen van het ryk van Bantam

440 1807. A. H. WIESg.

aanspoelende of aangebragt wordende, stUzwygende afgestaan, waardoor hy gevolgelyk bevoegd zoude zyn de paduwakan in geschil te aanvaarden, doch dat hiertegens opereeren de vol- gende, niet minder gewichtige consideratiên :

dat, ofschoon de yoormalijge Compagnie, na het ryk van Bantam in een wingewest te hebben verkeerd en zich de souverainiteit daarvan te hebben laaten welgevallen, daarmede niet beoogd heeft om de vorsten, aan wie hetzelve ryk Yoorts in leen is aitgegeeven, te versteeken van het hooge reclits- gebied, hetwelk zy te .voren als soiiverainen over hunne onderdaanen plagten te exerceeren, maar veeleer om door den invloed van haar souverainoppergezach/sGompagmVs bestaan op Bantam te verzekeren, den Koning met klem tot de naar- koming der contracten te kunnen verbinden en den handel met de Engelschen te beletten en mitsdien ook het ryk in leen heeft uitgegeven met alle de hoogheden, vryheden, pre- rogativen en preêminentien, daaraan geaccrocheerd, de exiorcilie van alle de gemelde voorrechten en preêminentien echter niet verder kan worden verstaan te werken als ten opzichte van 'sKonings onderdaanen, gelyk door de veelvuldige restriclien en beperkingen van des Konings macht by de acte vau inves- titure omtrend Europeezen en Chineezen, mitsgaders andere beschikkingen, buiten allen twyfel word gesteld;

dat de willekeurige dispositien, welke de inlandsche Torsten zich maar al te dikwyls aanmatigen omtrend persoonen nt zaaken, onder hunne beheering komende, het gouvememeni zoveel te meer verplichten om aan den Koning van Bantiun het recht te ontzeggen, hetwelk den heer van den lande o|. gestrande of in zee gevonden goederen competeerd, alzo bet by vervolg zoude kunnen gebeuren, dat door hooge vloetlen of schipbreuken op de oevers van het Bantamsche leen-ryk kwamen aan te spoelen schepen of wrakken, onder Engelsche. Fransche, Deensche, Americaansche of onder andere, vreemde vlaggen vaarende; en eene gezonde staatkunde verbied om onderdaanen van Christen-mogendheden aan de judtcature van een Mahomedaanschen vorst, welke is vasal van bet

1807. A. H. WtESe. 441

•

koningryk Hofland, te onderwerpen, naardien het gevoel Tan ontzach en eerbied, hetwelk de vorsten van dit eiland voor den Europefir hebben, hierdoor noodisaakelyk zoude moeten verzwakken, gelyk daarentegen eene onttrekking van alle Europeesche onderzaaten van hunnen rechtsdwang byzonder geschikt is om dit gevoel levendig te houden en te koesteren;

dat men de eigendommen van Christen- onderdaanen zoveel te miuder aan de eigendunkelyke beschikkingen van een in- landsch vorst vermag te exponeeren, zo omdat men in gemoede en uit eene welgeplaatst beginzel van menscblievenheid ver- plicht is te waaken, dat de schade, welke de eigenaaren van schepea door het stranden van dezelven lyden, niet ten ge- volge van zodanige beschikkingen worde vergroot, als ook ter Toorkoming van moeyelykheden, welke voor het Koningryk Holland, ingevalle dat hierover klachten vnerden gedaan, daaruit zouden kunnen worden geboren;

dat echter om den Koning van Bantam eenig genoegen te geven en van die zyde ook de goede intelligentie te bewaaren, hetgeen in de tegenswoordige, calamileuse lyden van het hoogste belang is, in het onderwerpelyk geval wel van het recht van bet gouvernement ten behoeven van zyne hoogheid kan worden gegjisseenl, uithoofde dat de gevonden paduwakan van weinig waarde is en vermoedelyk aan iemand van in- laodscbe natie toebehoord, des uit den gemelden afstand geene der voorwaards gemelde consequentien te duchten zyn, gelyk ook voor den aanstaande in zulke gevallen den Koning het recht op diergelyke, gevonden of gestrande goederen zoude kunnen worden gecedeerd, voorbehoudens altyd de macht aan het gouvernement om zich daarvan de cognitie aan te trekken en by ieder voorval van dien aart daaromtrend naar bevinding te disponeeren;

zo is na deliberatie goedgevonden en verstaan den resident, Du Puy, aan te schryven om den Koning van Bantam betrek- kelyk de door zyne hoogheid gemaakte pretentie op de voor- noemde paduwakan te kennen te geven, dat deze «regeering in dit byzonder geval en zonder dat daaruit eenig gevolg zal

44S 1807. A. H. WtESE.

mogen worden getrokken voor het toekomende, uitdeferencp Yoor zyne hoogheid de yoonioemde paduwakan wd aan hoogst denzelven wil afstaan^ en om mitsdien dat vaartuig aan den Koning over te geven, nogtans hierin, zo mogelyk, die directie houdende, dat in conformUeit van de wetten en gebruiken, daaromtrend in het moederland vastgesteld en aangenoomen. het gemeld vaartuig, zo zich inraiddens de eigenaar daarvan niet heeft opgedaan, tot voorkoming van te makene ongelden op de voordeeligste wyze worde te geide gemaakt, en nadai uit het provenu de gevallen kosten, zo er eenigen mogten zyn gemaakt, en een redelyk bergloon voor 'sKonings volk zal zyn afgetrokken, hetzelve provenu werde aangehouden, in afwachting of daarop door den proprietaris binnen den tyl van een jaar en zes weken reclame zal worden gedaan en, zo niet. om alsdan ten faveure des Koning» te verblyven : voorts om by gelegenheid der overgift van het gemeld vaartu^ den Ko- ning voor te houden, dat, gelyk zyn hoogheids recht op gestrande of in zee gevondene goederen, binnen het leen van het ryk van Bantam aanspoelende of aangebracht wordende, niet verder gaan kan als op die zyner eigene miderdaneo en voorzeker niet kan worden uitgestrekt tot goederen, welke aan vreemde Europeezen, Amerikanen of aan onderdaanpu van het Koningryk Holland toebehooren, het nogtans hy het stranden of oftvisschen van diergelyke goederen zelden aan stonds blyken kan, wie daarvan de eigenaaren zyn, dezelve goederen, door zyn hoogheids volk gevonden of gevischt wordende, aan den Ban tams resident zullen moeten worden overgegeven om by hem bewaard en daarin het nodig onderzoek gedaan te worden, en dat, indien by dat onderzoek komt te blyken. dat de gevonden goederen niet aan Europeezen, Amerikanen of onderdaanen van het Koningryk Holland toebehooren, de- zelven aan zyne hoogheid zullen worden overgegeven, zo daar anders geene redenen tegen zyn, in verwachting, dat mei zodanige goederen achlervolgens de Hollandsche wetten en usantien zal worden gehandeld en zyne hoogheid zich niniu)« r eenige gestrande of gevischte goederen zal toeeigenen, Au'

1807. A. H. WtE8€. 44S

niet Of de tooiiDelde wyze aan hem zullen zyntoegeweezen; wFdors den resident, onder approbatie van het door hem Terrichie in de zaak der meermelde te Anjer opgebragte pa- iluwakan, te gelasten om in den vervolge altyd de gestrande of in zee gevondene goederen, die te Bantam en dies onder- hoorige landen 20uden mogen aanspoelenofaangebragt worden, io bewaring te neemen, onverschillig of die door 'sKonings volk worden gevonden of aangebracht, en om, by ontmoeting van onwilligheid van de zyde van 'sKonings volkeren tot de ««vergave, daartoe reclame by den Koning te doen, onder uit- keering van een redelyk bergloon voor de vinders of aanbrengers naarmate van de calculative waarde van het gevonden goed; met order wyders om in de opgenoemde gevallen daarvan niet den meesten spoed aan deze regeerhig kennis te geven en daarop haar goedvinden te verneemen, intusschen de ge- voDden goederen aanhoudende of, zo daaronder dezulken zyn, Jie geacht kunnen worden aan bederf onderheevig te weezen, <iie ten meesten voordeele te verkoopen en het provenu in 's Lands kas over te brengen, tot dat over zodanig een even- tueel geval finaal zal zyn gedisponeerd.

22 Mei. Farmulier van eeden.

r

Is goedgevonden en verstaan aan ,den hoogen Raad van j\istitie van HoUandsch Indien te kennen te geven, dat deze regeering, nadat de Koninglyke regeering in Holland is inge- voerd, voor dat gedeelte der voortaan af te leggen eeden, waarby trouw gezworen word aan den souverain, heeft vast- gesteld het navolgende* formulier:

•Ik beloof en zweer Zyne Majesteit den Koning alsmynen 'hoogen en doorluchtigen souverain, mitsgaders den Gouverneur •^reneraal en de Raden van Indien gehouw en getrouw te "Zullen zyn",

met te kennen gave, dat de hooge Raad xan justitie de ioleidingen der door denzelven af te neemen eeden almede uaar dit formulier kan inrichten, dan dat deze regeering van

'444 1807. A. H. WIESe.

oordeel te^ dat in de gebruikelyke zegels van deo Raad voor als nog en tot nader order van zpe excellentie den minister van den koophandel en de colonien geen verandering behoeFt te worden gemaakt.

26 Mei. Verstrekking van geld in pUuUs van rifêt aan inlandsche piekenierg ie Batavia in cos van almrm.

De heere Gouverneur Generaal aan de vei^ering kennis gegeven hebbende, hoe in cas van alarm dagelykseh aan 550^ inlandsche piekeniers een katje ryst per 'hoofd wierd verstrekt, hetwelk omtrend IV4 koyang uitmaakte, behalve oog aan 2 a 300 hoofden, welke door de mindere commandanten in het campement op Jacatra wierden bezorgt, met voordracht om aan de gemelde lieden, in plaats van deze afgave van ryst in natura, ieder twee stuivers, koper geld, per dag (e betaalen, waardoor veel moeyte zoude worden bespaard en het gouvernement de opgemelde quantiteit ryst tot 1 V4 koyanc 's daags in voorraad zoude houden, en dat deze betaling in geld door zyne excellentie in alle opzichten wierd geprefereenl boven eene verstrekking van ryst in natura, te meer, daar dezelve na die berekening niet hoger zoude komen te slaan als rd* 106:32, koper geld, de koyang, welke mimt, aan het papiere geld gelyk slaande, slechts een gering different op leverde van rd' 6:32, naardien de ryst tegens rd* 100 de koyang verkrygbaar was by particulieren, zo is goedgevonden en verstaan zich daarmede te conformeeren.

29 Mei. Aanstelling van mlitaire.kwartiermeestèrs^ en:.

Door den heer Gouverneur Generaal in zyne excellenties qualileit van lieutenanl-generaal m opperbevelhebber van sKonings lanl- en zeemacht in deze gewesten is aan de vergadering gecommuniceerd, dat volgeus het plan dernieu^Ne ingevoerde organisatie by elk der hier dienstdoende battail lons een kwarliermeester aangesteld en derzelver tractemenl. naar voorbeeld der inrichtingen, welke reeds zedert lang by

1807. A. H. WieSE. 445

hd ^y battaiUon infanterie hadden plaats gehad, was bepaald

p rd* 90 ter maand en dat Yan den lieutenanl-adjudant op rd* 70 'smaands; gelyk mede, dat er, thans geen sous-lieute- ü^iDts meer by de arthiUerie bestaande, dezelven alle tot tweede lieutenants waren aangesteld op het tractement, tot lie chai^ge staande.

29 Mei. VasUlelling van de agio op zilveren geld op 100 pc/.

Dit beteekende, dat de Regering 'twee papieren rijksdaal- ders zoude aannemen en uitgeven voor éèa zilveren.

In het dagelijksche leven was deze agio reeds tot 105 a 110 pet. gestegen. — Op 28 Augustus, 1807 werd de agio •van de zyde" der Regering bepaald op 90 pet.

29 Mei. Regeling nopens de uübelcUing van zeker ge- dedte der tractemenien van sommige ambtenaren.

Door den heere Gouverneur Generaal overgelegd zynde een door zyne excellentie gerequireerd bericht van het opper- hoofd over het generaal tractements-coniptoir omtrend het beloop en de wyze van uitbetaaling der tractementen aan «ie commissarissen, kassier, secretaris en een assistent by de l»ank van leening, den secretaris, eersten klerk, zyn adjunct en de overige klerken by het collegie van Weesmeesteren, de adminislTateurs en de kassier van de amphioen-directie en eindelyk den secretaris en eersten klerk by het collegie van hoedehueesteren der Chinecsche en andere onchristen sterf- huizen, volgens welk bericht alle de gemelde ambtenaaren liunne tractementen geheel ontvangen in papieren van credit (^n e<^yk op het Vs gedeelte daarvan genieten eene agio

an 15 percent, integenoverstelling van andere dienaaren, aan wien dat 7» gedeelte in zilver geld word uitbetaald.

En als. nu ook in deliberatie genomen wezende het adres van de vendumeeslers, Gerrit Drost en Hendrik Tilenius Kniythof, van den boekhouder en kassier van het vendu- ruoiptoir, Hermanus Ëverhardus Wiltenaer, mitsgaders van den

I

446 1807. A. H. WIÈ6E.

afsfaiger, Hendrik Hillebrink, waarby zy verzoek doen, dal de agio van 15 percent, die zy en de klerken van bei voornoemd comptoir op het Vs gedeelte hunner tractementen genieten, gunstig zoude mogen worden verhoogd en gebragt in eene even- redige waarde met de contante muntspecien, dan wel, dat het gemeld '/^ gedeelte, gelykstandig met andere dienaren, welke ten genéraale tractements-comptoire worden uitbetaald, aan bon in zilver geld zoude mogen worden gevalideerd.

Is in aanmerking genomen, dat, ofschoon de bardigbeid is betoogd, welke er ip gelegen ligt, dat de eene ambtenaar in de uitbetaling van zyn tractement boven den andere worde bevoordeeld, bet echter om de zoo zeer wisselende cours der agio op de contanten niet dan met moeite zoude gepaard gaan in de verhoging der agio op het Vs gedeelte der trac- tementen, welke in papieren van credit worden uitbetaald, dien cours te volgen, bebalven dat hierdoor ook aanleiding zoude worden gegeven tot pretensien op eene gelyke verhoging omtrend eenige andere posten, waarop eene mindere agio word geaccordeerd, Aerwyl de betaling van het gemeld ^^ in klinkende munt voor de kas een nieuw bezwaar en mede aan veele inconvenienten by de collegien onderhevig zoude wezen, niet alleen omdat zy, niet anders als papiere geld ontvangende, bet beloop van dat Vs maand voor maand zouden moeten inwisselen, maar ook omdat bierdoor zoude worden gehandeld tegens de belangens van het gouvernement, hetwelk de steeds gewraakte en door haar als schadelyk beschouwde opwisselingen van con- tanten niet vermag in de hand te werken, en dat mitsdien behoord te worden geprefereerd om, voor zo verre de voor- melde ambtenaren daartoe in de termen kunnen vallen, het een vyfde gedeelte hunner tractementen provisioneel te ver- dubbelen, met intrekking der tot hiertoe aan bun gevalideerde 15 percent agio, hetgeen even hetzelfde is, alsof het voor- meld Vs wierd uitbetaald met een agio van 100 perceot. gelyk de cours actueel onder de gemeente is.

b na deliberatie goedgevonden en verstaan aan zodanigen doraittblenaren eu bediendens by het coUegie van Heemraden

1807. A. H. WIE8E. 447

Ier ftitanaische ommelandeD, de bank yan teening en het ^endu-eomptoir, welke niet bereeds, uithoorde Van de presente \vyzê buiiner betaling, in tractementen zyn verhoogd, toe te leggen eeoe verdubbeling van het 7s godeelte hunner trac- leiD^ien, met intrekking nogtana van de 15 percent agio, weike zy tot dus verre op dat % hebben genoten; en deze wyze van betaling te laten ingaan, len aanzien van het veodu-i^niptoir met den l"^ April dezes jaars, doeh ten laüzien der overige dienaaren met den 1*" Juny daaraan- volgende; en voorts te laten standhouden zo lange, als andere ambtenaren dezer colonie, welke hunne betaling op het generaal tractements-comptoir erlangen, ingevolge besluit dezer regeering Tan den 6» Pebruary 1804, '/^ gedeelte hunner tractementen m contaate specie blyven ontvangen; zullende de bediendens. tiy de collegien van Wees- en Boedelroeesteren, daartoe verzoek Joende, mede onder deze maatregel worden begrepen, doch lie van de amphioep-directie, uithoofde van de temporaire

^ hikking, welke omtrend hunne inkomsten gemaakt is, daarvan LUven uitgesloten. Zie ook 28 Augustus 1807.

30 Mei. Embargo op alle schepen Ier reede balavia.

Door den heere Gouverneur Generaal aan de vergadering z\iide gecommuniceerd, dat zyne excellentie het om de wille van het kort op handen zynde vertrek van de voor Japan iitgehuurde schepen, Susanna en Mount Vernon, voor den dienst van den lande nuttig en noodzakelyk had gevonden een generaal embargo op alle de schepen en vaartuigen ter dezer rheede te leggen^ omdat, met hoeveel secretesse de gemelde espeditie ('ok was gedirigeerd, het mogelyk zoude kunnen zyn, dat •iaarvan iets ware uitgelekt en de alhier ten handel komende vreemdetingen niet buiten de verdenking waren van aan den vyand te suppediteeren de nauwkeurige informatien, die nu •il onderscheiden maaien gebleken waren, dat hy van den toe- stand dezer rheede had, zo is goedgevonden- en verstaan zich

448 1807. A. H. WIESC.

met de door den heer Goaverneur Generaal in dezen genomeDt- maatregel te conformeeren en aan zyne excellentie o?er tp laaten het vertrek van zodanige schepen en vaartuigen toe te staan, welkers depart hoogst dezelve oordeelen zal niel tegen het oogmerk van het gelegd embargo aan te loopeii

Dit embargo is den 26*^^ Juny 1807 weder opgeheveo. omdat geene vijandelijke vaartuigen meer langs de kust van Java gezien en de voor Japan bestemde schepen van Batavia vertrokken waren.

2 Junij. Dispensatie voor zekeren Chinees tot het vestigen van een fidecommis op zekere vaste goederen.

De bedoeling van dien Chinees was, dat zijne kinderen zekere «vastigheden niet zullen mogen bezwaren, verkopen of veralieneeren, maar dezelven op hunne descendenten en ook in de zydelingsche linie zullen moeten laten devolveren, zo lange een van dezelven in wezen is, en dat het niet dan deo laatsten vry staan zal daarmede naar goedvinden te handelen".

Hij had daarmede »ten oogmerk zyne famillie voor altous een verzeekerd bestaan te bezorgen en, ingeval van desasters, waardoor zy in verval zoude kunnen geraaken, voor armoede te sauveeren''.

Het fidecommis werd toegestaan, onder voorwaarde, dat van alle de vasligheden om de tien jaaren de gewoone heeren gerechtigheid woide betaald en de administrateurs derzelven zorg dragen, dat de opgemelde effecten op geenerbande wvze worden verwaarloosd of gedemolieerd en de gebouwen uie( tot outciering der buurten en hindernis der naast bdendeode. mitsgaders de landeryen niet tot schuilhoeken van boosdoender^ komen te strekken".

2 Junij. Wijziging van het bepaalde op 11 Januarij 1805 nopens de tarra van sutker-kaikossers^ ent.

Op de aangetoonde moeyelykheid om de kanassers op bet

l8o:^. A. H. wiééè. 44é

juiste gewicht van 531 % bruto te doen leveren is goedge- vonden en verstaan dezelven voortaan te laten accepteeren tot een gewicht van 25 katjes boven de by het voorschreven besluit bepaalde 532 ü bruto. Zie ook 25 April 1806 en 3 Junlj 1808.

4- Junij. Voorschriften nopens ronggeng's, iopbanen en opium-küteti,

Iq aanmerking genomen wezende het betoogde door het roUegie van Schepenen, dat de veele wanbedryven en misdaaden, wdke in de omme- en bovenlanden van Batavia worden ge- j)leegd, veel al de droevige uitwerkzeleu zyn van de voor den iotander zo verleidende ronging-spellen, waaraan hy zich, met achterstelling van nuttige bezigheden, overgevende, tevens in verzoeking word gebragt om, zo zyn klein vermogen in het najaagen van dat vermaak nog niet geheel verkwist is, hetzelve verder in de publieke topbaanen en amphioen-kitten door te hrengen, waartoe tyd en plaats hem vaak gelyktydig de l?elegenheid aanbieden, en daarna door roof en moord op de bezittingen en bet leven van zyne evennaasten te verhaalen, hetgeen hy door de dwaaze involging van zyne spoorlooze driften heeft verlooren, waar door hy voor zich zelven einde- looze bronnen van verdriet en kwelling ontsluit, schadelyk voor de maatschappy word en de ellende en het verderf van het huisgezin met zich sleept, van het welke hy de troost en het geluk had kunnen uitmaaken, zo is — uit overtuiging van de noodzaakelykheid, dat de niet genoegzaam gelimiteerde vryfaeid tot het houden van ronging spellen, item topbaanen en amphioen-kitten in de bovenlanden onder zodanige, nauwere restrictien en bepaalingen worde gebragt, als zullen kunnen strekken om de opgemelde, kwaade gevolgen van eene, niet min schandelyke, als verderfelyke drift voor de gedagte ver- maaken te beteugelen, — goedgevonden en verstaan te bepaalen :

dat, met alteratie van de elfde afdeeling van het placcaat ^^'^ ^^ T^^^b^ 1801, de ronging-spelleu in de omme- en

4<$0 1807. A. H. WfESe.

bovenlaiiden niet sutten zyn geoorloofd als by byzondere geiegenhedeii van kinrolykeii, oiferhanden, geiorteii of andere plechtigheden, welke de inlander gewoon is te yieren, gelyk by het planten van pady of de zogenaamde sedeka boeniie, het aanleggen yaa sawas, het graven van siokkans en liei oprichten van groole, steene of boute bandongans, in welke gevallen daartoe echter vooraf van den gecommitteerde l(»i en over de zaken van den inlander verlof zal moeten worden gevraagd, die hetzelve zal verleenen by een perniissie-briefje. waarhy de tyd, vranneer het spel zal mogen beginnen < n weder zal moeten eindigen, zal moeten wezen uitgedrukt terwyl op de particuliere landen de voorschreven spellen. zcMs by de opgenoemde, plechtige gelegenheden, niet zullen mogen worden gegeven als met voorkennis en bevriUigiiii: van de landeigenaaren, die, opdat van hunne toestemmin;; zoude kunnen blyken, het daartoe benoodigde permtssie-briefji voor hunne ingezetenen van den voornoemden gecommitteerd^ tot en over de zaken van den inlan'der zullen moeten ver- zoeken, op poene, dat, wanneer zonder verkregen permissie óf langer als den vergunden tyd ronging word gespeeld, vm^r de eerste maal de speel-instrumenten en de by het rongini:- spel gebruikte cieraaden zullen worden verbeurd en by her- baalde overtreding degeene, die ronging heeft laaten spelen. nog daarenboven zal worden gemulcteerd, telkens met eeut boete van honderd ryksdaalders, ften behoeven van den ge- connnitteerde tot en over de zaken van den inlander, dan wel, by onvermogen, voor den tyd van een jaar in de ket- ting zal worden geklonken om aan de gemeene werken u arbeiden ;

dat inzonderheid de ronging-spellen op de marktpiaat/en of bazaars op geenen anderen tyd zullen mogen wordin gehouden dan op den dag, welken aan den gewoonen markt- dag vooraf gaat, wanneer dezelven met den avond een aanvaui neemen en den geheelen nacht zullen mogen voorlduuren. doch met het aanbreeken van den dag zullen moeten cesseereit. op de straffen, voor de overtreders hierboven bepaald;

1807. A. H. Wl£8É. 4j$l

dat daarentegen de toegang tot de topbaaneo ep aniphiQ.en-

kiUen op de geprivilegeerde bazaars in de bovenlanden^ zowel

«ip de gewoone niarkl-, als op andere dagen zal 7^yn vergiu;ui

nn zoos-opgang tot zons-ondergang, doch buiten welken tyd

Jezelyen gesloten zullen moeten worden gehouden en, bebalven

ile bewooners, niemand daarin zaj mogen woerden geadmitt,eerd,

veel min lot bet toppen of schuiven van ajnpbioen zal mogen

vvorden toegelaaten, sub poene, dat het hoofd der topbaan of

ainphioen-kit, waarin Chineezen of vrye onchristeu inlanders

oa zons-ondergang o^f voor zons-opgang worden ontdekt, voor

ieder persoon verbeuren zal eene boete van vyf en twintig

ryksdaalders ten faveure van den gecommitteerden tot en

•iver de zaken van den inlander voor de eene helft en van

«len aanbrenger voor de andere helft, dan wel, by onvermogen

om die boete te betaalen, voor een jaar in de ketting geklonken

^11 aan de gemeene werken len arbeid zal worden gesteld;

l)lyi?ende wyders alle overige bepaalingen omtrend het houden

aii topbaanen en amphioen-kitten, in de bovenlanden subsis-

leereode, voor zover daaraan door dezen niet word gederogeerd,

in derzelver volle kracht en waarde;

dat, conform de licentie, daartoe verleend by bekendmaaking van den ^^- 1801, en uit aanmerking van de bygelovige tHkheelden, welke daaraan door den inlander worden gehecht, liel op ieder der respective suikermolens zal zyn geper- miüeerd jaarlyksch twee maaien de ronging-spellen toe te laaten, als eens by het ingaan van de maaling, bekend onder (leu naam van badirie batoe, en eens op het feest, dat na het findigen van den maaltyd gegeven en genaamd word jaltong Ijako, zullende nogtans by die gelegenheden de gecommit- leerdens over de suiker-cultuure gehouden wezen vooraf dajirtoe Jp nodige permissie-briefjes van den gecommi lieerde lot en '>ver de zaaken van den inlander Ie verzoeken en te oblineeren ; "oder bepaaling verder, dat ingeval zonder verkregen |)ermissie "f buiten de gemelde twee gelegenheden ronging op de ^uikerniolens wordt gespeeld, de speel-inslrumenlen en sie- laadeo zuUen worden verbeurd en by, die heefl laaien spelen,

41(2 1607. A. H. WtESÉ.

daarenboven telken reize zal vervaUen in eene boete van honderd ryksdaalders ten behoeven van den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander.

Wordende een ieder, die het aangaat, inzonderheid den ge- committeerde tot en over de zaken van den inlander, gelast te zorgen, dat hieraan stiptelyk voldaan en de transgresseurs met de bepaalde poenaliteiten zonder eenige conniventie vrordeii gemulcteerd.

En zal vaders van de opgemelde bepalingen, naar den i^e- bruike, by eene publicatie aan de gemeente worden keunis gegeven.

4 Junij. Verkoop van opium vtin Regeringsxoege bij kleine partijen.

In aanmerking genomen zynde, dat, hoe zeer de amphioen handel steeds als een gepast middel is beschouwd om de uitgegeven wordende credit-brieven voor een groot gedeelte in 'sgouvernemenls kas te doen terugkeeren en van diezyde haare nuttigheid heeft, hiertegens echter opereerd, dat Ae gemelde handel niet altyd kan worden gedreven door ruilinï: van producten, welke niet algemeen gezocht zyn, als camphur. speceryen en andere artikelen, in welk geval zy notoir voor- deelig is, maar dat voor de amphioen ook nu en dan in betaÜDg moeten worden gegeven gewilde producten, die voor zilver geld kunnen worden verkocht dan wel contanten, met de vryheid voor de verkopers om die te mogen uitvoeren, gelyk deze regeering reeds onderscheiden maaien verplicht geweest is toe te staan, waardoor het gouvernement van effectueeie re- sources tot haare existentie ontbloot raakt; dat men hel dus voor eerst en in de presente omstandigheden daar heenen behoord te derigeeren, dat de inkoopen van amphioen, zoveel mogelyk, worden voorgekomen, waartoe het tegenswoordi^: aanzienlyk restant de gelegenheid byzonder geschikt maakt, indien men hetzelve in drie jiartyen verdeeld en daarvan van zes tot zes maanden verkoping houd, waardoor men al aao-

1807. A. H. WIE8E. 453

sloods den geruimen tyd van agtien maanden van de verplichting zal oolheeven raaken om nieuwe inkoopen van amphioen Toor geld of voor gewilde producten te doen, zonder dat de handel hierdoor geabandonneert of eenige stremming van (-(tusideratie in dat tydvak aan de werkzaamheden der amphioen- «iirectie toegebragt zal worden, maar in tegendeel het gou- YPniemeiil ongeprejudiceerd de vooruitzichten op de aanzienlyke winsten, die de ampbioen-hardel in gewoone tyden belooft eu afwerpen kan, zich door de tegenswoordige mesure zal bevoordeelen.

Is na deliberatie goedgevonden en verstaan:

Ten eersten : dat van de geheele, aanbanden zynde hoeveel- heid amphioen, bestaande in 206 volle kisten Bengaalsche i 40 bollen per kist en 67 volle kisten Levantsche a 130 S «Ie kist, een derde gedeelte op de eerst komende vendutie zal worden verkocht; en deze verkoop te laten geschieden met een stilstand van zes maanden, waarvan de gemeente vooraf kboorlyk zal worden geadverteerd.

Ten tweeden: enz.

Ten derden: om de by resolutie van den 10*"° December 1806 genoteerde redenen de amphioen te laaten verkoopen lefeos betaling in papieren van credit

Ten vierden: enz.

Id hare resolutien van 18 Junij 1807 noemt de Indische K'^gering dezen maatregel >eene ongemerkte vermindering van haren handel in amphioen*'.

Zie ook 30 Junij 1807.

12 Junij. Belooning van militairen voor moed, beleid en trouw.

Als een voorbeeld, hoe in Indië nog in het begin dezer eeuw militairen weitlen beloond, diene het volgende.

De heere Gouverneur Generaal gecommuniceerd hebbende, •lal het aan het detachement ondor de orders van den lieu-

454 1807. A. H. WIESE.

tenant-kolonel en den adjudant-generaal, Jan van den Bosch. Was gelukt om door eene wel aangewende spoed en Taardis:- heid de roverbende, die het buitenhuis op het landgoed Sampi.i had afgelopen en tot welks vervolging dat detachement was aifgëzonden, niet alleen te agterhaalen, maar ook deszell< hoofd, den beruchten Gedee, te treffen en te doen sneuvelen en de overige bende, na hel kwetzen en gevangen nemen van zommigen, te verstrooyen en in den verderen loop hun- ner gepleegde geweldadigheden te stuiten, met voorstel om ter belooning van de door het gedagte detachement in deze zaak bewezene diènsterï en betoonde yver en standvastigheid in hët voortzetten en volbrengen van buitengewoone, verdubbel»* marchen, zo ook tot soulagement in de kosten, die verelsrht wierden ter voorziening in de, zo verloren geraakte, als onbruik- baar geworden klederen en goederen op de gemelde geforceeivlc marchen, aan de officieren en onderofficieren van hetzelve' detachement te accordel-en eene gratificatie van rd^ 1200, in steede der gelden, welke op het hoofd van den voomoeunliMj Gedee zyn gesteld^ en om voorts aan den tamboer-niajo<>r tei* vergelding van zyn goed gedrag rd* 50, aan den sergeant Meyster rd* 50 en aan ieder soldaat van het detachenienl rd" 5 in eens, in plaats van de ban geaccordeerde 8 stuiver»- 's daags, toe te leggen, mitsgaders om den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander te gelasten de gelden. geproflueerd uit den verkoop der agterhaalde goederen if den meermeiden Gedee, ten bedragen van rd^ 455: 10, kopt r geld, af te geven aan de officieren van het meermeid deliJ- gement om, naar evenredigheid hunner gagien, te worden verdeeld, zo is goedgevonden en verstaan zich met zyn^* exellentie's opgemelde voorstellen om de daarvoor geallegueerdt redenen te conformeeren.

18 Junij. Bepaling nopens den handel met Weslemlt'' manufacturen.

Is goedgevonden en verstaan omlrend den handel en inkoop

1807. A. H. WIESE. 455

Tan Wfötersche lywaaten geene vaste bepaaÜDgen te maaken, maar daarom trend telken reize, dat lot derzelver invoer en ?erkoop by deze regeering wordt verzoek gedaan, naar ge- legenheid van tyden en omstandigheden te disponeeren, zullende (leswegens alleenlyk in het oog werden gehoudeio, dat ge- duiirende den jare 1808 geene fyne, maar alleen grove en zoogenaamde Compagnies soorten van lywaaten zullen worden ifeaccepteerd ; en dat hiervan intyds aan de voornaamste ne- «rotianten in lywaaten ter dezer hoofdplaats zal worden kennis ef^TOi, met injunctie verders om de door hun^ van dien tyd af in te voeren lywaaten in een van lauds pakhuizen, hetwelk daartoe zal worden aangewezen, te moeten seponeeren, (en einde behoorlyk zal kunnen blyken, welke sorteering aangenomen of afgewezen diend te worden.

Op den 30'" Junij 1807 is nader bepaald, dat Westersche manufacturen, besteld in Europa, enz. vóór den 18^" Junij 1807, alsnog mogten worden ingevoerd, mits men «onder solemnelen 'eede'* verklaarde, dat die manufacturen eigendom van den inToerder waren en deze zonder voorkennis van de Regering niets daarvan zoude uitvoeren.

18 Junij. Prijg'tfer hoging van magere en middelbare nolen-muskaai.

Is goedgevonden en verstaan aan de anachodas der alhier (en handel aanwezige Chinaschc jonken voor dit jaar de m;igere en middelbaare noten-muscaaten af te staan tegens nl' 4^4, papiere geld, het pond, tot eene hoeveelheid van 40 a 43000 S, wanneer nog ruim 100,000 ^ zullen resteeren.

De bedoeling met dezen maatregel was de naar China lerugkeerende Chinezen aan te moedigen de bewuste noten te koopen en dientengevolge minder zilver geld uit te voeren, dan anders het geval zoude zijn.

456 1B07. A. H. WIE8E.

18 Junij. Lasl op den sjahbandar Ie Batavia nopens uüvoer van contanten.

Is goedgevonden en yerstaan den sabandhaar en licenl- meester te gelasten om by de requesten, tot den* uitYoer van contanten aan deze regeering gepresenteerd wordende door vreemde gezachhebbers van inlandsche of Ghineesche vaartuigen, telken reize te doen overleggen eene specifieke opgave der goederen, welke met die vaartuigen alhier zyn ingevoerd, hoeveel tfezelven by verkoop hebben gerendeerd, . mit^ders welke retouren uit dat provenu zyn ingekocht, en om de gemelde opgave te verifieeren.

Ook hiermede beoogde de Indische Regering tegengang van den uitvoer van zilveren geld.

26 Janij. Verandering van woonplaats.

Ten bewijze, dat men de vergunning der Regering behoefde om zijn domicilie te veranderen, diene het volgende voorbeeld.

Is goedgevonden en verstaan aan den fans te Semarang aanwezig zynden burger en inwoonder van Maccasser, Joseph Booie, te permitteeren zyn domicilinm van daar onder ht^t gouvernement van Java te mogen overbrengen.

26 Junij. Waarneming eener betrekking bij langdurige ziekte van den functionaris.

Op welke wijze in die waarneming werd voorzien, kan uit het onderstaande blijken.

De heere Gouverneur Generaal te kennen gegeven hebbende, dat de advocaat, M' Jan Carel Renard van der Schaaff, aan wien üithoorde van de iudispositie van den hoofd-«chout dezer stad, Johan Hendrik Hillegert, by besluit dezer r^peerlDp van den 10^" April jongstleeden de waarneming van dat ambt was opgedragen, dezer dagen was komen te overlyden; dal

1807. A. H. WIESE. 457

zich voor als nog geen het minst vooruitzicht van herstel üpdeed voor den gemelden hoofd-schout Hillegert en dus op nieuw daarin op de een of andere wyzc zoude moeten worden voorzien; dat, indien men de gemelde post weder als door wylen van der Schaaff temporair en voor het halve tractement, by den hoofd-schoul genoten wordende, wilde laten waarnemen, bet te vreezen was, dat persoonen, voor dien post bekwaam, welke by eene dadelyke vacature van dezelve daarna wel souden willen aspireeren, waarschynlyk op den gemelden onzekeren voet niet tot de waarneming dier bediening zouden incKneeren en daarvoor hunne tegenswoordige ofTicien aban- (lonneeren ; dat het belang, hetwelk in een getrouwe en active idininistratie der justitie moet worden gesteld en boven alle andere consideratien behoord t te prevaleeren, dierhalven kwam te vorderen om den hoofd-schout Hillegert finaal uit zyne he<liening te ontslaan en den weg tot sollicitatie voor een ieder open te stellen ten einde de justitie van een vigilant en bekwaam hoofd-schout te kunnen voorzien, hetwelk zonder (Ie voorgestelde mesure met geen succes te verwachten was, terw}1 in dat geval by voorkomende gelegenheid de hoofd- si bout Hillegert, indien hy mogt komen te herstellen, op de "^eu of andere convenable wyze zoude kunnen worden ge- eniployeerd; waarover gedelibereerd zynde, is om de daar v4>or militeerende, bondige redenen goedgevonden en verstaan aan den hoofd-schout dezer stad, Johan Hendrik Hillegert, lyn ontslag nit de gemelde qualiteit te verleenen.

26 Jaoij. Bepaling van hoogte en otuierdom voor kavalleiie-

h goedgevonden en verstaan, dat de voor de compagnie l:iuropezen gerequireerde paarden behooren te zyn ter hoogte van 4 voelen en Vi duim, terwyl voor die van de inlandsche lavallerie de maat van 5 voeten en 11 duimen toereikende is, en dat dezelven, wat de ouderdom aangaat, niet behooren te zyn boven de 7, noch onder de 5 jaaren.

458 1807. A. H. WIESE.

30 Janij. Wijziging van het bepaalde op 4 Jumj 1807 nopens den verkoop van opium.

In aanmerking genomen, dat wel ter sessie yan den 4" dezer op goede gronden is geresolyeerd den amphioenbandi I geduurende den oorlog aanmerkelyk te verminderen ten einde daardoor te behouden de contanten of de gewilde producten, welke men veelal verplicht is voor de amphioen in betaaiini: te geven, en gevolgelyk om door dien weg aan de schaarsheid van zilver geld tegemoed te komen, doch dat tevens niet kan worden ontkend, dat alle beperkingen van dien handel, hoe zeer met plichtmatige bedoelingen daargesteld, in der- zelver werking niet kunnen zyn van een volkonïen effect, zo lang de smokkelhandel in dat heulsap niet krachtdadig kan worden geweerd, waartoe uithoofde van de opene ligging dei- kust, althans in de tegenswoordige omstandigheden, geeiie toereikende middelen kunnen worden aangewend; dat de ge- ringe verzendingen van amphioen naar Java in vergelyk van vroegere tyden de gegrondste presumtien geven, dat de morshandel in amphioen aldaar misschien sterker dan o<nt bevorens word gedreven; dat voor de amphioen, die al/»» word ingesmokkeld, niets als contanten in betaling kunnendp worden aangeboden, hierdoor de goede oogmerken dezer Regeering om het zilver geld in de colonie te houden op eene voor het algemeen belang zo verderfelyke wyze worden geêludeerd en ook eenigzints word o])geIoscht de speculalive schaarsheid aan contanten op Java, ongeacht de importante sommen, die jaarlyksch op den eisch van dat gouvemeoienl worden toegestaan en derwaards verzonden, en onaangezien die gelden alleen dienen tot den inkoop van landsproducteu en tot goedmaking der inwendige huishouding, zonder dal daarvan iets verzonden of eenige buitenlaodsche koopwhaan'u daarvoor behoeven te worden ingekocht;

dat om aan dien ruineusen handel een klemmend uiiddtl van bedwang tegen te stellen als allenzints doelmatig moet worden beschouwd eene zekere hoeveelheid kisten auiphii>eü.

1807. A. H. WIESE. 459

min of ineer naar hel vertier berekend, jaartyksch naar Java te zenden, onder aanrekening eener niet te hoog jljrestelde soranie, ten einde daarvan distributie door den heer iava's gouverneur te worden gedaan onder de pachters en ile hoofden der Chineesche natie te Saniarang en te Soura- baya, door welke mesure, niet alleen de weg tot debiet voor (ie dan nog door sniokkelhandelaars aangeboden wordende amphioen zal zyn afgesneeden, maar ook de geringe winsten, die op eeue kleine party, welke somtyds nog vertier zoude kunnen vinden, te behalen zouden wezen, waarschynlyk by «Ie ondernemers niet evenredig zullen worden geacht aan het frevaar, waaraan zy zich toch altyd bloot geven, en er dus iioop is, dat die ongeoorloofde handel daardoor met succes zal worden bestreden;

dat de verzending van amphioen naar Java op den voormelden voet ook dit nut zal aanbrengen, dat het geld, hetwelk daar- V'M»r word verkregen, in het Java's gouvernement voor de huis- ln'uding kart worden géémployeerd en, voor zover het zelve 'laarloe strekken kan, van hier niet behoeft te vvorden voldaan, tielwelk in de tegens woord ige omstandigheden en by de toe- ueemende schaarsheid aan contanten, zelfs in Europa en in Amerika, eehe groote leniging is voor de kassa van dit göu- vernemetit, tcrwyl er apparentie is om de voormelde amphioen liy wege van ruiling in die pi'oducten te betaalen, welke anders meerendeels voor papieren geld worden afgestaan;

dat de objectie, dal men van de bedoelde mesure eerst na /es maanden het effect zal kunnetl hebben om de wille van het credit, hetwelk men aan de koiopers van de amphioen verplitbt ife te geevett, wel gefundeerd is, echter dat het van i^ering belang moet worden geoordeeld, op welken tyd van J»el jaar de penningen van de verkochte amphioen inkomen, wanneer de bei^odigheid van amphioen naar het jaarlyksch vertier berekend en elk jaar niet meer verzouden word, als n»en sleld, dan kan worden gedebiteerd en gevolglyk de pen- ningen in dat zelve jaar, hetzy zes maanden vroeger of laater, Worden geinkasseerd ;

460 1Ö07. A. H. WIESE.

dat, vermits ter sessie dezer regeering van den 4*° dezer, wanneer de publieke verkoping van amphioen al ter boord- plaats tegens den eersten Augustus aanstaande is vastgesteld, gebaseerd geworden is op het debit van dat heulsap over het geheele eiland, men by verzending van amphioen naar Java wel verplicht zal zyn het voor den gemelden publiekeii verkoop bepaald 7s gedeelte der aanbanden zynde hoeveelheid lot op V4 ^e verminderen, om alzo de amphioen eenigzints op prys te .houden.

Js na deliberatie goedgevonden en verstaan:

Ten eersten; eene hoeveelheid van 125 kisten Bengaalsche amphioen naar Java te verzenden en aan dat gouvernement van hier te laaten aanreekenen tegens 1200 Sp' aan zilver geld, de kist, ten einde, aldaar ontvangen zynde, door den heer Java's gouverneur voor denzelfden prys, by wyze van verkoop, onder de pachters en de hoofden der Chinesche natie te Sa- marang en te Sourabaya te worden verdeeld, en de daarvan komende contanten te doen strekken in gedeeltelyke voldoenini^ van den geld-eisch op hier; voorts den heer directeur generaal te verzoeken en te qnalificeeren om, in mindering van de voornoemde hoeveelheid, met het op zyn vertrek liggend |)ar- ticulier schip, de Resolutie, 50 kisten naar derwaards te laten afgaan en om by die verzending alle zodanige precautien door het wel voorzien en verzegelen der kisten als anderzints te bezigen, als zyn Edele ter voorkoming van alle misbruiken, welke by gebreke van dien zouden kunnen plaats vinden, dienstig en noodig zal oordeelen ; en het wyders aan den heer Java's gouverneur over te laten om by den aanbreng dier kisten ten zynen gouvernemente mede de noodige voorzoi^eu te nemen.

Ten tweeden: met alteratie in zooverre van het besluit dezer regeering van den 4*^" dezer, de hoeveelheid der am- phioen, welke op de aanstaande en reeds aangekondigde vendutie zal worden geveild, in stede van op een derde, te bepalen op een vierde gedeelte der alhier nog aanbanden zynde partyen, zoo Bengaalsche, als Levantsche amphioen. en

lóo:^. A. H. wiesÉ. 461

(ie amphioen-directie te deinandeeren hiervan, zowel als van de Tooraigegaane bepaling onder art. 1, by billetten aan de gemeente alhier kennisse te geven.

3 Jniij. Yerplichiing voor handelaren iot hei indieneti eener opgave van het provenu hunner ie Balaviainge- voerde en verkochte goederen.

Is goedgevonden en verstaan de handelaars in slaven, zoo wel vreemdelingen, als ingezetenen dezer hoofdplaatze, gelyk mede die van de overwal of elders met andere artikelen van uegotie ten handel alhier aankomen, even als de negotianten in lywaten, onder de verplichting te stellen om vóór hun vertrek van hier onder solemnelen eede aan deze regeering eeoe opgave te doen van het provenu der door hun alhier ingevoerde en verkochte goederen, gelyk mede van de wyze, waarop zy hetzelve zullen hebben besteed, en dat van het gezegde provenu niets buiten voorkennis dezer regeering door hun zal worden uitgevoerd, alzo men de gemelde handelaaren, zo wel als die in lywaten negotieeren, meend te moeten verdenken, dat zy, voor het provenu hunner ladingen alhier ^^eene retouren vindende, daarvoor op eenc clandestine wyze n>ulanten uitvoeren.

3 Julij. Bepaling^ dal elke veeriien dagen eenmaal eene preekbeuri des morgens in de kerk of kapel ie Welie- vreden zoude worden gehouden.

Op 6 Junij 1809 is deze bepaling ingetrokken.

7 Julij. Bepaling^ dai de verzending van alle, op handel helrckking hebbende orders en voorschriften W€të opge- dragen aan de opper-kooplieden van liei kasteel Baiavia.

7 Julij. Bepaiing, dai hei houden der Cheribonsche negotie-boeken aan den pakhuis-mcesler aldaar was opgedragen.

Vroeger deed zulks de Resident.

462 IjaO^. A. H. Wl£6^

8 Jul^. Voorschrift nopens donaliën inlcr vivos.

De politieke Raad te Seinai*aDg l)epaalde hieromtreud hr. navolgende :

Op de daartoe gedaane propositie vao den beer Gouveriiem is goedgevonden en verslaan den presenlm Jbeanibtscbnvci alhier te recommandeeren oni in den aanstaande, liy lx i passeeren van donatien inter vivos, niet alleen te observeeren. dat daarhy de acceptatie van de gift door den donataris dan wel door deszelfs daartoe wettig geconstitueerde of d(M>i den beaniblscbryver zelve worde bekend gesteld, maar ook dn i by alle andere scbriftuuren, die voor denzelven verleeden werden, de daarin vereischte clausules bekend gesteld en rit noodige formaliteiten geobserveerd werden, ter voorkomiiif: van verwarring en van de nadeelen, die de belanghebbend» by bet omitteeren daarvan zouden kimnen lyden.

10 Julij. Voorschriften nopens het aftappen van walei uil de Slokan.

Alzo wy in ervaring zyn gekomen, dat de heilzaanie beveliMi •omtrend het afleiden van water uit de bekende, gegraven rivier, de Slokkan, van tyd tot tyd gesteld, wel verre van ij< ecne nauwkeurige observantie te worden gehouden, grootel)k< worden gelransgresseerd en ons uit de opgaven, welke ai> een sequeele van hel geordonneerde by ons billet van den ~ Augustus 180;') nopens de afleidingen van het water uii de Slokkan op de particuliere landen zyn gedaan, gehlek* n is, dat het gebruik van de meeste dier afleidingen, zo min door onze directe concessiên, als door die van het colle^i'' van Ileemraaden der Bataviasche ommelanden zyn gewel4ii:d . mitsgaders gec(msidereerd hebbende het belang, hetwelk er. ter begunstiging van ' de in de tegenswoordige, calamiteihe omstandigheden van zo veel gewicht gewordene ryst-collniirt'. in geleegen ligt om de gemelde misbruiken door biiljke U- perkinf^en te keer te gaan, opdat door geene eigenduiikchk»

1607. A. H. WIE6E. 46$

ksehikkiogea hel voordeel verlooreo ga, belwejk by eeoe religieuse opyo(giog eu naarkomiog der hedodde beperkiqgen uit bet afleiden van het water uit de voornoemde rivier, de Slokkao, vocM* de particuliere landen kan wordea btehouden, en dat onder de oorzaaken van die traBSgressii'^ ^eede scbynl Ie moeien worden gebragl het gemis van een aaneeng^cbakeld /.ameaslel der suecessive, ten aanzien van de genielde slokkan i^eêuiaiieerde orders en bepalingen, welke, als by onderscheidene l»laccaaleB en ordonnajutien vervat, vaak tot misvatüng^Q .aanleiding geeven : zo is het, dat wy hierin ten nutte van kn lande en tot wetvaareu der goede op- en ingezetenen willende voorzien, naar ingenomen advis van het coUegie van Heemraaden der Bataviasche ommelanden, hebben goedgevonden Ie ordonneenen en te slatueeren, gelyk wy ordonneeren en stataeeren by dezen. "^

Eerslelyk : dat de bandongangs en afleidingen van bet water uil de Slokkan, welke tans op de particuliere landen gevondeii worden en by het collegie van Ueeuiraaden der Bataviasche ommelanden zyn geregistreerd, ofschoon geene bewyzen van liet recht om die te hebben zyn kunnen worden voorgebi*agt, zullen blyven standhouden en voor ditmaal zullen worden aangemerkt als wettig te zyn verkreegen.

Ten tweeden: dat echter van nu af aan niemand zal ver- iiiugen de voorafgemelde bandongans en afleidingen, welke by ile op onzen last geformeerde kaarl van de Slokkan met de !;rootte van derzelver monden zyn aangeweezen, te verleggen ^•f te verplaalzen, dan wel vergrooten, veel min vryheid zal liebben tot het maaken van nieuwe doorgravingen om het water uit de Slokkan te leiden buiten speciale permissie van hel collegie van Heemraaden der Bataviasche ommelanden, •>p poene van eene boete van vyf honderd ryksdaalders, zilver geld, te verbeuren door de eigeuaaren of gebruikers der laoderyen, aan of omlrend de Slokkan gelegen, welke de ge- melde prohihitive orders zullen hcblien overtreden of op welkers landen de overtreeding, helzy dan mei of buiten hunne voorkennis, is geschied, en te verdeelen de eene helft ten

464 1^07. A. H. WiEèë.

behoeven van Heemraaden kas en de andere helft ten faveure van den aanbrenger, behalven dat alles weder in den vorigen staat zal moeten worden hersteld.

Ten derden: dat de afleidingen aan de monden, volgeus hunne bepaalde grootte, met jattyhouten gooten en schuiven zullen moeten worden voorzien en de bandongans noch van aarde, noch van pisangboomen of takkenbossen en niigtens, die by hoogwater afspoelen en de Slokkan met slyk en vuiluis opvullen, zullen mogen worden gemaakt, maar vervaardi;rd zullen moeten zyn van houten balken en planken» dan \Tel van steen, naar verkiezing ; voorts behoorlyk onderhouden en tot op de hoogte van hunne waterleidingen gebragt, mitsga- ders in het midden van eene opening voorzien moeten wordeu. waardoor het overvloedige water tot gerief der beuedenlandeu kan afgevoerd worden, sub poene, dat, by overtreding van ieder dezer bepalingen in het byzonder, eene boete van honden! ryksdaalders, zilver geld, zal worden verbeurd door en 'm diervoegen, als by art. 2 is gestipuleerd.

Ten vierden: dat het water uit de Slokkan, door de gooten of monden der afleidingen op de landeryen gebragt, tot geen ander oogmerk zal mogen wordeu gebruikt ais lot bevorderini: der rysl-cultuure en daarna wederom, zo veel mogelyk, in de Slokkan zal moeten worden teruggevoerd, sub poene, dat de privilegiën tot zodanige afleidingen, waardoor het water nutteloos verlooren gaat of tot andere eindens word gebezi^rd. dadelyk zullen worden ingetrokken en voor vervallen verklaard.

Ten vyfden : dat van bet hoofd der Slokkan tot het land- goed Tjimangies toe of den !29^" paal de bandongans o|en moeten worden gehouden om het water eenen vryen afloo|' te geeven naar de beuedenlandeu en de gooten of afleidingen daarentegen geslooten moeten blyven van primo April t»i ultimo Augustus, op gelyke strafle voor de ccmtraventeurs. als by het tweede artikel is bepaald.

Ten zesden: dat de eigenaaren of gebruikers van landeryei!. welke aan de slokkan gelegen zyn, zullen moeten zorgen, dj i de bruggetjes over de afleidingen altyd in eenen bruikbanren

1807. A. H. WIËSe. 46B

(aat onderhouden worden, gelyk mede de bruggen, welke »ver den Siokkan liggen, en in het hyzonder, die waar over liulTel-karren ryden, en dat, wanneer dezelven hierin nalatig klvYen, zy daartoe door den opzichter orer de Siokkan zullen worden aangemaand, welke, bespeurende, dat aan zyne ad- liortatien geen gehoor word gegeeven, verplicht zal zyn het ;'ebrekkige te laaten herstellen ten kosten van degeenen, die <lil badden behooren te doen.

Ten zevenden: dat niemand zal vermogen zyne buffels in •Ie Siokkan (e laaten baaden, van deszelfs hoofd af tot de '0*^^ |)aal of campong Tjimangies toe, sub poene, dat voor Hke buflel, welke in het opgenoemd gedeelte van den Siokkan avonden word, door den eigenaar eene boete zal moeten wDfden betaald van tien ryksdaaalders, zilver-geld, de helft voor den opachter over de Siokkan en de weder helft voor len aanbrenger.

Ten agsten: dat de eigenaaren of gebruikers van landeryen, welke aan den Siokkan gelegen zyn, zorg zullen moeten draagen, tJal de Siokkan van omgevallene hoornen en ruigtens worde schoon gehouden en geene krengen of vuilnis daarin geworpen worden, terwyl, by bevinding van het tegendeel, de eigenaai's '»r gebruikers, langs vner landen de voornoemde onreinig- ii den in de Siokkan worden ontdekt, telkens zullen verbeuren ene amende van vyf-en-twintig ryksdaalders, zilver-geld, te x-rdeelen als by art. 7.

Ten negenden: dat langs de westzyde van den Siokkan, .erekend van de beneden landen tot de 4^ paal en vervolgens weder van de 28'^ paal tot aan het hoofd der gemelde rivier, te breedte van twee roeden landwaards in onbebouwd en '>übeploegd zal moeten blyven om te dienen tot een ryweg ^n, voor zover het terrein daarvan beplant is, hetzelve van l>oomen en gewassen zal moeten worden gezuiverd en geap- ;.»laineerd binnen den tyd van een maand, nadat de order 'jiertoe door den opzichter over de Siokkan, Pieter Tency, zal wezen gegeven, sub poene, dat de eigenaars of gebruikers •ier landen, welke hier in nalatig blyven ofin vilipendiedezer

PLAEAAT-Mll DBB. ZIV. 30

40G ^07. A. N. Wl€6£.

order het tot eeo ryweg geprojecteerd terrein laaten beboa%voi< of beploegen, telken reize in een boete zullen vervallen vnn yyf-en-twintig ryksdaalders, zilver geld, voor iedere roede lenirtf. die bebouwd of beploegd zal zyn, te verdeelen als hoven en, zo dit ontoereikende bevonden v^ord om hun te doei geboorzaamen, het bebouwd of beploegd terrein door bc! werkvolk van het coUegie van Heemraaden ten hunnen koslt i. zal worden ontdaan van het daarop aangekweekte.

Ten tienden: dat geene bamboeze vlotten aan de westkan: van den Slokkan aan het landgoed Weltevrede zullen mogei worden opgehaald, op poene van confiscatie dier vlotten, ieu profyte, de eene helft van den opzichter over de slokkan tt de andere hellt van den aaufaaalder, doch dat het ophaalei der voornoemde vlotten aan de Oostzyde zal gepermitteerd ?> n

Ten elfden: dat op plaatzen, alwaar de Slokkan kadyk^-; heeft, gelyk op de landen Tjondet en Gampong Makasser dezelven door de eigenaars of gebruikers van die landen n een goeden staat zullen moeten worden onderhouden,, lei einde het water van den Slokkan niet buiten zyne oevei'^ treede, zo als anders by hooge afwateringen plaats kan hebbtn en dat, by gebreke van dien, de opzichter over de Slokkai de voornoemde eigenaars of gebruikers tot herstel der viM^r noemde kadyken zal moeten aanmaanen en, daarvan ook get * effect ondervindende, hetzelve ten hunnen kosten zal moeten laaten verrichten.

Ten twaalfden: dat de dammen van den Slokkan aciitn de bazaar van het landgoed Weltevrede langs geheel Goenoen. Saharie tot aan het einde der gemelde Slokkan dotn* li- eigenaars of gebruikers der landen, alwaar die danuneii /^; gelegd^ behoorlyk zullen moeten worden onderhouden of andei^ ten hunnen kosten zullen worden gemaakt

Ten dertienden : dat het doorsteeken der oevers van dt > Slokkan, byzonder achter Goenoeng Saharie, van tyd tot t< wordende gepractizeerd om de aldaar gelegen sawa-vebit * van water te voorzien, ten scherpsten geinterdiceerd zal /yi sub i)oene, dat de geenen. welke zich daaraan schuldig maak n

Iftor. A. H. WIEdË. 467

eii aefalerbaald worden, voor den tyd van drie jaaren in de ketling geklonken, aan de gemeene werken ten arbeid zullen worden gesteld en dat de eigenaars of gebruikers der landen, welke op de gemelde, ongeoorloofde wyze water zullen hebben verkreegeo, daarenboven eene boete zullen verbeuren van drie honderd ryksdaalders, zilver geld, de eene helft voor Heeniraaden kas en de andere helft ten behoeven van den aanbrenger.

Ten veertienden: dat door gebruikers van landeryen, in ije voorgaande artikelen i)edoeld, niet zullen worden verstaan zodanige schamele o[»- en ingezetenen van landeryen, welke een Uein stuk daarvan in huur hebben, maar alleen de zulken, welke een geheel land of immers een aanzienlyk s:edeeUe in huur possedeeren of in vruchtgebruik hebben, dan wel in administratie daarover zyn gesteld en alzo door bet beneficie van bandongangs voornamentlyk worden be- Toordeekl.

Ten vyftienden: dat het collegie van Heemraaden der Bata- fiasche ommelanden het recht zal hebben om, op de aanklachte ?aD den opzichter over de Slokkan, de overtreders der boven- gemelde geêmaneerde bevelen te mulcteeren en te punieeren met de straffen, Haarby bepaald, mitsgaders ook, voor zo veel Jes DOods, tegens de onwilligen te procedeeren by parate executie.

Ten zestienden : dat, voor zover de te doene uitspraaken door de kaart van de Slokkan kunnen worden opgehelderd, dezelve tot een grondslag daarvan zal moeten worden genomen.

Ten zeventienden: dat jaarlyksch door het collegie van Heemraaden der Bataviasche ommelanden op zodanigen tyd, als hun eerwaarde daartoe het bekwaamste en geschikste zullen oordeelen, een commissie uit desselfs midden, geassisteerd d(K)r den opzichter over de rivier de Slokkan, zal moeten worden gedecerneerd ten einde door middel van schouwingen en oculaire inspectien te onderzoeken, in hoe verre de ge- elablisseerde orders omtrend de afleidingen van water uit de voormelde rivier de Slokkan, als anderzints zyn naargekomen nf overtreeden en om van deszelfs bevinding aan hel voornoemd

468 1007. A. H. WIESÊ.

collegie van Heemraaden rappori te doeD, met eeDe bygevoegile voordracht van zodanige nadere bepalingen, als tot onderhoudini* der omtrend de rivier de Slokkan gestalueerde bevelon en ter bereiking van het daarmede gebuteerd oogmerk aan A'w commissie moglen zyn toegescheenen van nul ckf dienst i( kunnen wezen.

Ten agttienden: dat het collegie van Heemraaden der Bal.i- viasche ommelanden in het verleggen, verplaalzen, vergrooteii. als ook het vermeerderen der bandongangs of afleidin^'tu. zodanige veranderingen zal mogen toeslaan, als hun Eerwaarden, naar maate van het verkoopen of vervreemden der land^nen, het beneficie van bandongangs genietende, of anders tot welstand van den Lande oirbaar zuUen vinden; en dal alk- verzoeken daartoe aan hun Eerwaarden zullen moeien wonlm gedaan, terwyl de opgemelde veranderingen telkens by de kaart van de Slokkan distinct zullen moeten worden aangewezen.

Intrekkende en abrogeerende, gelyk wy intrekken en abri>- geeren by dezen, alle voor dato dezes omtrend hel benefici'- van bandongans en afleidingen uit de Slokkan geömaneenK- orders en bevelen en inzonderheid onze placcaaten van tltn 13«" December 17154 ( *) en 4 December 1777, o'ntslaande mitsdien een ieder van de verbindtenis om daaraan te gehoorzaamcn.

Ontbieden en bevelen den praesident en Raaden van d* n hoogen Raad van justitie van Hollandsch-lndiên, die van den gerechte dezer stad, nevens alle verdere officieren en justi- cieren, voorts ook hel collegie van Heemraaden der Bataviasoli' ommelanden, den gecommitteerde tol en over de zaaken v;hi den inlander, den opzichter over de rivier de Slokkan, gehk mede de commandeerende officieren van de post Buitenzoii. en de veldschans Meesler-Cornelis, dezen onzen placcaa test i|» telyk en zonder oogluiking te achtervolgen en te doen achter- volgen.

En opdat niemand hiervan onwetenheid zoude kunnen voorwenden, bevelen wy laatstelyk, dal deze gepubliceerd en.

{*) Zie deel VI, lihulz. 771 on 732, nub 3».

1807. A. H. WIESE. 469

nkt alleen in de Hollandsche en gebruikelyke inlandsche en Chineesche taaien geaffigeerd, maar inzonderheid ook aange-

iaagen zal worden aan de buitenposten en op de markten n de bovenlanden, geene uitgezonderd, met last voor de inarkthouders om te zorgen, dat dezelve ongeschonden blyve, len einde door een ieder, zo wel op de markt-, als andere 'lagen, te kunnen worden geleezen.

10 Jalij. Gratificalie voor officieren, te Batavia in gar- mzoen.

De heere Gouverneur Generaal, in hoogst deszelfs qualiteit vaii lieuienant'generaal en opperbevelhebber van 'sKonings i<iiid- en zeemacht in deze gewesten, te kennen gegeven heb- hetide, dat de toenemende duurte van alle levensmiddelen en kleding, alsmede het verlies op het pafüere geld, de kapiteinen ^n subalterne oOlcieren in de onaangenaamste omstandigheid had gebragt, en door zyne excellentie voorgesteld zynde, ieu einde hun hierin eenigzints en zonder aanmerkelyk bezwaar UD 's Land kas te gemoet te komen, om aan de kapiteinen ^n subalterne officieren alhier ter hoofdplaatse, by wyze van irratiBcatie, te accorderen het beuoodigde laken voor een rok, iaoek en vest, rd"* 10 voor maakloon en een hoed, gelyk mede prnYisioneel en tot gunstiger tyden een maandelyksche ver-

trekking van 200 ponden ryst en 6 kannen olie voor ieder » tTslen of tweeden lieulenant, zo is goedgevonden en verstaan /uil met het gemeld voorstel om de daarvoor geallegueerde ie<lenen te conformeeren en van zyne excellentie de nadere |jre<*ise opgave van het geheel beloop dezer te doenen ver- ^t rekkingen, ingevolge hoogst deszelfs daartoe gedaane toezeg- unng, te blyven inwachten.

10 Julij. Toekenning van zekere inkomsten aan het collegie van Boedelmeesteren te Batavia.

In deliberatie gebragt zyiide een adres van het collegie vau Boedelmeesteren der Chineezen en andere onchristen

470 1807. A. H. WIESE.

sterfhuizen» daarby te kennen gevende» dat de staat haarer geldmiddelen, ongeacht de reeds in het werk gestelde middelen ter besnoeying van nodeloze en kostbare uitgaven en niet tegenstaande de by resolutie dezer tafel van den 13^ Sep- tember 1805 gedaane voorzieningen ter vemeerdering der winsten, blykens hunne afgeslotene boeken van 1805/6 zodanig was verachterd, dat haar eenigst fonds, namelyk de rekening van overgewonnen renten, niet alleen uitgeput en ledig, maar zelfs ten achteren geraakt was rd* 839:54: i; dat blykens de ingediende staatrekening en de deswegens by de gedaane rekening aan de daarby van wegens deze regeering gefungeerd hebbende commissie gegevene ouverture die verachtering aan geene vermeerdering van lasten, maar wel aaux eene vermin- dering van meest alle wisselvallige winsten te attribueerou was en dus de voorzieningen in de anders jaarlyksch Ie verwachtene, verdere verachtering eene vermeerdering van in- komsten ten doelwit moesten hebben, alzo de lasten naar vermógen gereduceerd en voor geene meerdere reductie vatbaar waaren, on dat Boedelmeesteren, na rype overweging, dezo regeering met. gepasten eerbied, doch met leedwezen moesten betuigen in deze tegenswoordige omstandigheden daartoe geeui* voegzaame, noch voldoende hulpmiddelen te hebben kunnen uitdenken, verzoekende op fundament van dien temporair jaarlyksch een vierde gedeelte te mogen genieten uil hel rendement van de pacht der wayangs, hetwelk voor dit jaar zoude bedragen rd* 4800, gelyk mede om de aan onbekende eigenaaren toebehorende gelden, die meerder als een den!»* van een eeuw onafgehaald voortgelopen hadden en gevolghk aan den lande vervallen waren, monteerende volgens een daar van overgelegde lyst rd* 5389 : 45, ten faveure der rekening van overgewonnen renten te mogen overschry ven : waarover gedelibereerd en in aanmerking genomen zynde, dat het ver- zoek van Boedelmeestereu, in zich zelve niet onbiilyk, daar- enboven gegrond is op het voorbeeld van het jaar 17GP. van welken tyd af zy de helft van het rendement der pacht van de wayangs genoten hebben tot den 14^° Augustus 179:2.

1807. A. H. WIE8E. 471

wanneer deze uükeering is ingetrokken op het rapport der • o(uinis6ie^ welke Boedeliueesteren dat jaar rekening van 'iiTzeiTer administratie beeft zien doen('); dat bet voormelde «ollegie in het gedagte jaar een aanzieniyk montant van rd' '>:856:21 was te voren geraakt: dat deze winsten zedert tien tyd zo aaunierkelyk verminderd en grotendeels door de •Igemeene armoede en bel diep verval der Ghineesche natie .eresseerd zyu, dat men zodanige im|K>rtante voordeden in h^t vervolg, immers voor eerst niet, meer te verwacbten heeft ; ^ij wyders, dat, aangezien eene voorziening noodzakelyk is, bet ibi eigenaardig moet worden beschouwd, dat de middelen •m Boedelmeesteren in staat te stellen bunne uitgaven goed U' maaken worden gevonden uit eene door de Cbineescbe n.Uie aan den lande opgebragt wonlende gerechtigheid, welke weiler voor een voornaam gedeelte wordt geêmployeerd tot nderhoud van het Ghineesche hospitaal, waarmede Boedel- meesteren zyn belast.

Is goedgevonden en verstaan aan bel gedachte collegie (etuporair en totdat ten dien einde nadere raesures zullen liunnen genomen worden, jaarlyksch toe te leggen een vierde :\i\ het rendement der pacht van wayangs en bel zelve •'•'Ilegie wyders te qualificeereu om de by eene benevens hun .nires overgelegde lyst gespecificeerde gelden, loebehoorende .uut onbekende erfgenamen, ten bedragen van rd* 5589:45 «Ml welke dën bepaalden tyd onafgebaald gebleven en dus aan Men lande zyn vervallen, ten faveure der rekening van over- .ewonnen renten over te schryven, met bepaling noglans, dat i:e posten inmiddels buitens lyns zullen blyven voortloopen •Hii. ingevalle van reclame, daarover by deze Uegeering Ie kunnen worden gedisponeerd.

10 Julij. Bepaling^ dat de administrateurs bij de suiker' pakhuizen te Baiflvia op gelijken voet in de voordeelen dier administratie zouden deelen,

*l Ik (te«l XI. bUdz. 462.

472 1807. A, H. WIESE.

10 Julij. Voorschrift voor den advocaal-fiscaal van Ind'w,

Is goedgevoDden deu advocaat-fiscaal wel serieuselyk w adborteren om, wanneer hem in de aan hem afgegeeven besluiten dezer regeering eenige duisterheid of eenig«; beden- kingen daartegen zullen voorkomen en vooral dan, wanneer hy oordeelen zal, dat daardoor aan de hem geblekcne intentie der regeering niet zoude kunnen worden voldaan, hy dan met die cordaatheid, welke eene gemoedelyke ambtsbetrachliu!: van hem vorderd, en met die klaarheid, dat zyne meenini' duidelyk zal kunnen worden verstaan, daarover zich /A hebben te adresseeren^ daar en waar zulks behoord, en dal hy zodanige bedenking of veronderstelde duisterheeden niet zal doen strekken om de hem gegevene orders te dilayeenn of niet behoorlyk Ie volvoeren en daardoor veroorzaaken dat aan de hem gemanifesteerde wil der regeering uiei ten vollen voldaan en de handhaving des rechts en <l( publieke zaak verachterd worden.

17 Julij. Voorschrift nopens liet vervoer ter zee nw

Is • goedgevonden en verstaan de scheepsoverheden vai. 's Lands en colontale schepen te gelasten geene bannelint:'!. ter vervoer naar elders mede te nemen, wanneer hun ui* i tevens ter hand word gesteld, hetzy een extract politiek beslui' dan wel copy eeuer justitieele sententie, af te geven ter plaalv. weswaards de bannelingen moeten woixlen vervoerd, waarin' kome te blyken, om welke misdaad en voor welken tyd de/elv- worden geconfineerd : en ook hiervan aan de otïicieren dr justitie de nodige informatie te geven.

17 Julij. Bepaling nopens hel verkenen van on/»/".' aan opzieners in de bovenlanderf.

Is goedgevonden en verstaan Ie approberen, dat de ('<oir missie tul deu geueraleii opueeui der Jaccatrasche eu Prean^;! i

1607. A. H. WIESE. 475

boTealandra, — ter voorkoming, dat de vacant wordende opzien- Jei^*plaatzen worden vervuld door persoonen, welke hoegenaamd geen locaal, noch eenige kennis van de koffy-cultuure hebheii en, des niet te min direct in werking tredende, daardoor een onberekenbaar nadeel aan die eultuure toebrengen en de leverantie uil hunne districten doen verminderen, — heeft bepaald, dat ieder opziender der plantagien in de bovenlanden, deszelTs ontslag verlangende te bekomen, verplicht zal zyn 00) zes maanden te vooren zich ten dien einde te adresseeren omroe inmiddens zynen successeur de vereischte onderrich- tiogen te kunnen geven en alle de onder hem sorterende luynen aan te wyzen.

^ Jalij. Javasche verpachtingen.

Naar aanleiding dier verpachtingen gaf de gouverneur van Java's N. O. kust in overweging Ie bepalen:

Eerstelyk : dat 's Lands sabandbaryen en tollen in het ^'ouvemement van Java's Noord-Oostkust publiek aan de meest inedende, uitgezonderd nogtans Europezen, zouden worden opgeveild, zonder dat, zoo als tol bedeu bad plaats gehad, mei de presente pachters dienaangaande vooraf eenige schik- kingen zouden worden gemaakt.

Ten tweeden: dat aan de pachters der gezegde domeinen /oode worden geinlerdiceerd om, zo min aan den tydelyken irouverneur en directeur van Java's Noord-Oostkust, als aan den gezachhebber in den Oosthoek en de verdere residenten of andere bediendens der onder het Java's gouvernement sor- terende comptoiren, voor of na de gemelde verpachtingen dan wel by andere plechtige gelegenheden, eenige giften of geschenken, zoo in geld, als geldswaarde te geven, zoo als den gouverneur, gezachhebber, residenten en andere bediendens ten serieusten zoude dienen te worden aanbevolen om geene geschenken, hoe ook genaamd, van gemelde pachters of van liunnentwegen aan te nemen, sub poene van, by contrarie l^evinding, daarover te zullen worden gecorrigeerd, zoals men bebinden zoude te behooren.

474 1Ö07. A. H. WIE8E.

Ten derden : dat niemand, wie zulks ook zoude mogen zyu, en daaronder speciaal begrepen de hoofden van de plaatsen of andere bediendens len dien gouvernemente, van het betalen van tolgerechligheid van in- eu uitgevoerd wordende goedereu zoude zyn geêxcuzeerd en dierhalven door een ieder, zonder 'onderscheid, van den gouverneur af gerekend, de bepaalde tolgerechtigheid zoude moeten worden voldaan: en

Ten vierden: dat het voorschrevene by eene publicatie, door deze regeering te emaneren, aan een iegenlyk ten gou- vernemenle van Java zoude worden bekend gemaakt, opdat daardoor eene betere executie aan het een en ander wenle gegeven.

Naar aanleiding van deze voorstellen besloot de Regering, ■dat de opgemelde, door den heer Java 's gouverneur voorge- dragene bepalingen allen zyn vervat by resolutie dezer tafel van den 21'" September 1778 (') en destyds met hetsalutair oogmerk zyn gearresteerd om den Lande meerder voordeel van de gemelde domeinen te doen genieten ; dat, ofschoon men ten hoogsten moet regretteeren, dat de gemelde be|)alingeii trapsgewyze zo grovelyk zyn getransgresseerd, dat eene ge- heele renovatie derzelven word nodig geoordeeld om die weder in werking te brengen en van de zyde van den heer Java's gouverneur eene vroegere aangave daarvan had mogen worden verwacht, men echter niet dan goedkeuren kan de pogingen, welke door zyn Edele tot herstel dier verouderde misbruiken worden gedaan; dat het wel speculatief- moet voorkomen, dal die misbruiken dus lange in contraventie van stellige bevelen hebben standgegrepen en voor deze regeering zyn verborgen gehouden, doch dat het oogenblik tans niet gepast is na de sources daarvan te inquireereu, alzo men daartoe een onder- zoek zoude moeten decerneeren, waarby zoude moeten worden opgeklommen tol die tyden, waarmede de gedagte trans- gressien een aanvang hebben genomen, hetwelk niet kan

(*) Deel X. bladz. 514 vlg.

1807. A. H. WIESE. 47S

worden volvoerd zooder het grootst éclat te verwekken en ABu andere, nuttige reformes in den weg- te staan, des door ^i'n zodanig, ontydig onderzoek niets dan ondienst aan den Lande zoude worden bewezen, behalven dat het verinoedelyk iiiet aan voorwendzelen zoude onlbreeken om de meerinelde afwy kingen te coloreeren en de schuld daarvan aan predeces- seuren te altribueeren, die niet meer kunnen worden gehoord; (idt het publiek belang en de drang der tegenswoordige omstandigheden dus vorderen in dezen eenige conniveutie te u'ebmikeD en, onder de nodige opmerking aan den heer Java's t!ouvemeur en het ministerie van de over opgemelde af- wy kingen by deze Regeering ontstaane bedenkingen, de door ^vn Edele voorgestelde bepalingen, waarvan de nuttigheid reeds voor lange is erkend, te amplecteeren ; dat het wyders ter voorkoming van gelyke infraclien op de voormelde be* [talingea en om alle gelegenheid van onderhandeling met de |tachters af te snyden aan de eene zyde wel van nut zoude kunnen wezen om de Javasche domeinen in den aanstaande alhier ter hoofdplaatze te laaten verpachten, doch dat van (He mesure aan den anderen kant zoude te wachten zyn, dat Chineezen zonder vermogen en van geringe conditie of wier /.aaken tot verval zyn gekomen, de gemelde occasie zouden ^aogrypen om zich daarvan a tout hazard te herstellen, gelyk de inconvenienten daarvan in vroeger tyd tot nadeel van den Lande zo menigvuldig zyn ondervonden; dat deze Kegeering Ier resolutie van den 9'" September 17 IS 4 (') eindelyk verplicht i^eworden is de verpachtingen der domeinen van Java's Noord- Oostkust en Gberibon, welke tot dien tyd toe alhier ter hoofd- plaatse waren gehouden, zedert o} de gemelde comptoiren te laaten geschieden; dat het na deze voor den Lande zo schadelyke experientie onberaden zoude wezen voor eerst weder tot de gemelde mesure recoui*s te nemen en het «gouvernement, ten noodzaakelyk gevolge van het meer dan ooit toegenomen discredit en verval onder de Chineesche

O Deel VI, bladz. 746 en 717.

476 . 1807. A. H. WIESE.

natie alhier, aan verliezen te exponeeren, die het gewrorlit dezer maatregel zouden zyn; en eindelyk in het generaal, dat, zo lang het gouverneineni fluctueerd in een staal van onzekerheid, nopens de wyze, waarop de Indische zaakeii voor het vervolg door Zyne Majesteit den Koning zull^ui worden geregeld, nieï geen vrucht kan worden gearbeid aaii verbeteringen en refornies, die welligt tegen Zyner Majesteiiü ontwerpen zouden kunnen aanloopen, gelyk dan ook waar- schynlyk in dien geest moeten worden opgevat de iterative aanschryvingen, door den voormaligen Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen gedaan, om vooreerst en tol nader order alles te laaten op den presenten voet.

Is na deliberatie goedgevonden en verstaan de Javaschc ministers in het gemeen en den heer Java's gouverneur in het byzonder te kennen te geven, dat deze regeering uit lie voorschrevene voorstellen van den voornoemden heer gouverneur wel niet zonder bevreemding is ontwaar geworden, hoe tegens de daar liggende orders van den !21» September 1778, waarvan men niet anders dan de voortduurende observantie konde en mogt vooronderstellen, ten gouvernemente van Java's Noord- Oostkust verschillende abuizen, ten hoogsten schadelyk aan den lande en aan de administratie van deszclfs Hnantien, schynen te zyn ingeslopen, waarvan men eene vroegere aangave ha«l mogen verwachten, dan niet te min goedkeurende de pogingen van den heer Java's gouverneur om zodanige, langzamerhand in- geslopene misbruiken te herstellen, om de daarvoor aangehaald' redenen, ainplecteerd de meermelde, door zyn Hldele gedaanr voorstellen, in de zekere verwachting, dat door eene stipte en religieuse observantie van dezelven de heilzaamste gevolgen daarvan ter vermeerdering van 's Lands inkomsten zullen worden ondervonden, voorbehoudens echter zodanige nadere mesures, als in der tyd opzichtelyk het stuk der Javas4*he verpachtingen nuttig en noodzaakelyk zullen worden ge<Hir- deeld: en is dienvolgende goedgevonden en verstaan by een»' publicatie te statueeren :

dat de domeinen in het gouvernement van Java's Noord-

1807. A.  H.  WIESE.  477 

OoQtkiisI van nu voortaan publiek geveild en by den afslag aan den eerst mynenden zullen worden verpacht, behalven aan Europeezen of inlandsche christenen, welke tot het aan- ^hati dier pachten niet zuilen mogen worden geadmitteerd, en dat gevolglyk geene pachten by admodiatie afgestaan, veel min eenige transactien met de aftredende {lachters ter verlenging van hun pacht-termyn zullen mogen worden ge- maakt;

dat de pachters niet alleen ongehouden zullen wezen om eenige geschenken, douceurs of andere giften, onder welke l)enaamingen die ook bevorens hebben plaats gehad, in geld ^r geldswaarde te doen aan den tydelyken gouverneur en directeur van Java's Noord-Oostkust, den gezachhebber in Java's Oosthoek, de verdere residenten en bediendens der onder bet Java's gouvernement sorteerende comptoireii of wie het <>ok zoude mogen zyn, zo min voor, by en na de gemelde ver- l^t'htingen, als by andere gelegenheden, maar dat het geven en neemen daarvan wel uitdrukkelyk word geinlerdiceerd, sub |)oeue, dat zy, die in contraventie van dit verbod geschenken, douceurs of andere giften van de pachters, dan wel van huunenl wegen zullen hebben aangenomen, daarover met priTatie hunner bedieningen of zodanig anders zullen woi*den uepuuieerd, als naar merite der zaake bevonden zal worden te bebooren; en

Jat niemand, van den gouverneur af tol den geringsten ambtenaar en ingezeten toe, en even zo min inlandsche regenten en hoofden of gemeenen, ouder wat pretext en op welk comptoir of plaats het ook zoude mogen wezen, zelfs niet in hun eigene districten, zullen mogen pretendeeren exemtie van de geheele.of gedeeltelyke tolgerechtigheid hunner in- en uit- i^evoerd wordende goederen, welke aan eenige pacht subject zyn.

Voorts, naarvolgens het voorstel van den heer Java's gou- verneur, het termyn, waarvoor de sabandharyen en tollen in liel gouvernement van Java's Noord-Oostkust op nieuw zulleu worden verpacht, weder te bepaalen op een jaar of van primo Jannary tot ultimo December 1808, en de gemelde

476 1807. A. H. Wl£8e.

publieke verpachting, in sleede van onder ultimo August u> aanstaande, niet voor ultimo der daarop volgende maand No- vember te laaten houden, mitsgaders daarvan voor dilinn.i! als nog uit te zonderen het bepaalde lastgeld op de schepin en vaartuigen, welke van de eene plaats naar de andere, oniler het Java 's gouvernement gelegen, dan wel van daar naar elder^ vertrekken, zomede de in- en uitgaande rechten van Rembaii;:. Touban en Lassuni, waarvan de perceptie op den tegens^'oor- digen voet zal geschieden tot betere en meer voordeelige tyden. wanneer met eenige zekerheid zal kunnen worden berekeml hoeveel dezelven het eene jaar door het andere kunneu oy- brengen".

21 Julij. Prijs'Verhooging van koffij^ afkomsiig vuu particuliere landen.

Door den heer Gouverneur Generaal ter tafel geproduceerd zynde eene door de commissie tot den generaalen opneem der Jaccatrasche en Preanger bovenlanden aan zyne excellent i«' geschrevene missive, gedagtekend Bandong den 11^" de/er. houdende in voldoening aan het besluit dezer regeering v.ui den 18'" Juny jongstleeden deszelfs consideratiën, of, in gevallt deze regeering mogte goedvinden de particuliere eigenaaren van landeryen door eene verhoogde prys-bepaling tot den aanplant van koffy te animeeren, toereikende behoedmiddelf^n zouden kunnen worden daargesteld om voor te komen, dat daarvan op geenerlei wyze misbruik wierde gemaakt: en daaruit gezien zynde, dat de gemelde commissie van oordeel is, dat, nademaal alle de particuliere landen, welke voorden aanplant van koiïy vatbaar en geschikt kunnen worden ge- rekend, aan de regentschappen van Tjiandjoer, Buiteuzorgen Tangerang grenzen en met geene mogelykheid zoude kannen worden gewaakt tegens de misbruiken, welke de eigenaaren dier landeryen, door eigen belang en winzucht aangedrevefi. van deze nabyheid zouden kunnen maken, terwyl het boven- dien niet te verwachten was« dat immer aan de partieaüerc aanplanting van kofly eene naamwaardige uitbreiding 2oude

1807. A. H. WïEöe. 479

kuonen gegeven worden, aangezien het wel ras aan daartoe L'eschikte gronden zoude ontbreken, daar dit gebrek integen- deel nimmer te vreezen was in de Jaccatrasche en Preanger regentschappen, alwaar nog eene uitgestrektheid van voorde rnlture der kolTy geschikte landen onbebouwd en ledig lag, iilleen uit gebrek aan handen om dezelve te ontginnen; zo is na deliberatie goedgevonden en verstaan van alle prysver- hooging af te zien op de koHy, welke door eigenaaren van particuliere landeryen zal worden geleverd.

21 Jolij. Vrijstelling voop hel jaar 1807 der boven- landsche regentschappen van de betaling van het equü talent ad 18,500 rijksdaalders, papieren geld, voor de levering van indigo en katoenen garen.

Zie ook 25 October 1803. — De IndivScho Regering vond 7ich bezwaard om »van een gedeelte van 'sLands inkomen, «spruitende nit bevorens aan haar verschuldigde contingenten", o|) eigen gezag «voor altyd afstand te doen" en verzocht daarom den Minister van koophandel en koloniën «met Hoogst- •deszeiïs dispositie in dezen te worden gemunieerd".

Dit is het oudste voorbeeld van dien aard, hetgeen is aangetroffen.

24 Jolij. Regeling der vrachtpenningen voor het afhalen van rijst van Java.

De heer directeur generaal aan de vergadering kennis ge- geven hebbende, dat zyn Edele, niet tegenstaande alle aange- wende devoiren, niet had kunnen slagen om eenige der kapiteins of gezachhebbers van de alhier ter rhede liggende, vreemde of andere, particuliere schepen te permoveeren om zich onder de tegenswoordige tydsomstandigheden voor de taus van 'sgoavernemeuts wegen betaald wordende vrachtpenningen Ie laten employeren tot de vaart langs de kust van Java en lot den afhaal der op de comptoiren aldaar, met name op Tagal en Paccalongan, ter vervoer naar deze hoofdplaats gereed

480 1807. A. H. WIESE.

liggende, aanzienlyke hoeveelheid ryst, zoo is, — uit aanmerkiD^ hiervan en van het tevens gecommuniceerde door den heere Gouverneur Generaal, dat de beer Java's gouverneur, Nicolaus Engelbard, mede aan zyne excellentie had bedeeld, dat o|» Java geene vaartuigen voor de tans bepaalde vrachtpenningen te krygeu waren en dat, indien men ryst wilde hebben, de vrachtpenningen moesten worden verhoogd; mitsgaders uit overweging, dat met de op Java, ingevolge besluit dezer re- geering van den 25^^ January 1807, aangebomvde paduakans niet meer als 5 a 600 koyangs ryst in een transport kunnen worden vervoerd en alleen op Paccalongang en Tagal, volgens informatie, twee duizend koyangs ter verzending gereed liggen en het in allen geval te prefereeren is de ryst vroegtydicr hier te hebben (al moet die dan ook door de hogere vracht- looneu wal duurder komen te staan), als daarvan gepriveerd te blyven, naar dien van het laatste de gevolgen niet zyn te voorzien, — goedgevonden en verstaan overeenkomstig de voor- stellen van den voornoemden heer waarnemend directeur generaal, van Ysseldyk, provisioneel en tot nadere dispositie de vrachtpenningen der van de differente coroptoiren van Java algelflBiald wordende ryst te verhogen en te bepalen op den- zelfden voet, als by besluit dezer regeering van den IS»^" Au- gustus 1800 is vastgesteld ( ^), te weeten:

van Sourabaya op rd» 24

Samarang « • 17

Paccalongang » » 16

Tagal . - 15

Grissee ■ ■ 24

Joana » » 18

Japara » • 17

Rembang » - 19

Cheribon « • 14

Indramayoe » » li

en hiervan de Javasche minisiers te informeeren.

() Dit besluit geldt eeu speciaal geval, geeae algemeene regeling vaii l!ij- vtuidcM aard.

180^. A. H. WIESE. 481

Op den 21«" Augustus 1807 wees de directeur-generaal op «de billykheid, die er in gelegen is om in de by besluit ifezcr lafel van den 24**" July jongstleden geaccordeerde ver- iMiging van vrachtpenningen langs de kust van Java te doen <Ieelen de rheeders van zodanige vaartuigen, als bereeds, vóór hei nemen van dat besluil, in dit jaar of alhier gearriveerd i»f afgehuurd zyn geweest, vermits de voornoemde rheeders hunne gemelde vaartuigen aan dezelve risico en gevaaren van vyandelyke ontmoetingen hadden hloot gesteld, welke het iiiotif eener verhoging van vrachtpenningen had uitgemkakt, en by gevolg, uithoofde hunner meerdere bereidwilligheid boren anderen om het gouvernement, des ongeacht, met hunne vaartuigen te assisteeren, allans geene mindere aaii- sfiraak op de gunstige tegemoetkoming dezer regeering hadden als de zulken, die, vóór dat de gemelde verhoging van vracht-gelden was gedecreteerd, niet te persuadeeren waren geweest hunne vaartuigen in zee te zenden; waarop is iroedgevonden en vei*staan het besluit dezer regeering van den 24^" July jongstleden nopens de verhoging der vracht- penningen van bier langs Java's Noord-Oostkust in zo verre te amplieeren, dat alle de in dit jaar op vracht naar derwaards geêmployeerde vaartuigen van deze laatste verhooging zullen joiiisseren".

De regeling nopens de vrachtpenningen werd den 15^^° Maart 1808 door de Regering bevestigd, »met te kennen gave oogthans, dat deze regering verwacht, dat dezelve vracht- gekten wel beneden de bepaling zullen kunnen worden gecon- tracteerd, alzo de onveiligheid van het vaarwater, door het groot getal zeeroovers veroorzaakt, de reden is, dat die gelden lot zodanige hoogte gesteegen zyn, door de daartegen ge- nomen maatregelen reeds begint te verminderen en eerlang iiit den weg zal geruimd zyn, waardoor dus billyk op een Termindering van vrachtpenningen kan aangehouden worden.

njuuAT-twi Dnt xiT. 31

481 1807. A. H. WIESE.

24 JqUj. Bepaling^ dat de concepl'resolutiên der In- dische Regering voorlaan gedurende 14 dageti lir ^resumtie Ier tafel** zouden blijven liggen »om daarna 4e worden geapprobeerd'\

31 Julij. Verkoop van houtwerken.

Uilhoofde Tan het drakkend bezwaar voor de ingezetenen om de houtwerken, die zy van het gouvernement inkoopeD. tegens zilver geld te moeten betaalen, gelyk tot hiertoe de bepaling heeft mede gehragt, waardoor zy tot opwisselingeti van contanten worden verplicht, welke voor hun met gro<il verlies gepaard gaan en de agio op het zilver geld meer en meer doen stygen, is goedgevonden en verstaan den verkoo|i van houtwerken uit het ambachls-kwartier en de equips^ewerl lemi)orair aan de ingezetenen alhier te laten geschieden tegens betaling in papieren geld, met de daarop by deze regeerins maandelyksch bepaald wordende agio.

Zie ook 11 Augustus 1807.

4 Augustus. Toelichting tot de op ^ April 1806 <;#*- nomen maatregelen ter vermindering van de agio op zilveren geld.

Ten einde, voor zoo veel des noods, eene meerdere klaarheid te geven aan het secreet besluit dezer regeering van den 25''> April 1806 is goedgevonden en verstaan vast te stellen, dat de overheden der alhier ten handel komende schepen terstond by hun arrivement zullen verplicht zyn op te geven het geheele montant der contante penningen, welk zich l»v hun aan boord bevind, niet alleen van die gelden, welke uit- maken bet fonds der rhedery, waarvoor zy varen, maar tK»k van die genen, welke als byzondere eigendommen, zoci do<>r hun zelven, als hunne verdere officieren of manschappen aan boord mogten zyn aangebragt, met last om de^ laatst gemelilt- penningen, ingeval zy daarvoor eenige retouren van hel

1807. A. H. WIEéÈ. ' 48S

goaremement alhier mogten wenschen te obtineren, even zo wel als bet haDdelfonds hunoer rheders binnen den tyd Yan Lwee maal vier en twintig uuren na hun arriyenient alhier in *sgoayernements geldkamer te deponeeren, op poene, dat hno, by gebreke van dien, daarvoor by nadere opgave of onder welk voorwendzel hel ook zoude mogen wezen, geene goederen of producten, hoegenaamd, uil 'sgouvemementsvoor^ raad zullen worden afgestaan, mitsgaders den sabandhaar en (irrentmeester te demandeeren om de scheeps-overheden by bun arrivement ter rhede van deze order naar bebooren te ouderrichten en daarvan by de door hun af te leggene ileclaratoiren teu duidelyksten te doen blyken.

Op 30 October 1807 bepaalde de Regering hare agio op bO pct.y terwijl buiten haar de agio bedroeg 85 a 90 pet. up Spaansche matten en 82 a 85 pet. op andere, gouden en zilveren speciën.

Voor 27 November 1807 bedroegen die cijfers 80, 85 a 87 en 80 a 82; voor 29 December 1807 80, 85 a 87 en 81 è 83: voor 29 Januarij 1808 (derhalve na de komst van den .Maarschalk Daendels) 60, 65 a 67 en 60 a 62.

Op 16 Februarij 1808 bepaalde de Regering hare agio op 45 pel., welke bepaling bleef standhouden tot den 23"** De- cember 1808, toen de agio plotseling op 60 pet. werd vastgesteld, om op 31 Januarij 1809 tot 72 pet. en op 3 Haart 1809 tot 93 a 95 te stijgen. Op 4 April 1809 daalde zij tot 90 pet., maar steeg op 1 Junij 1809 tot 100 pet.

Hoewel in September 1809 onder de gemeente de agio op SpaOLDsche matten bedroeg 125 a 130 pet. en die op andere, zUveren munt 115 a 120 pet., bepaalde de Regering op 28 September 1809 hare agio toch op 100 pet. Eveneens han- delde zij op 22 November 1809, toen de agio onder de gemeente tot 133 a 134 en 129 a 130 pet. (op 2 December 1809 136 a 138 en 133 a 138 pet.; op 5 Januarij 1810 145 a 146 eu 141 a 142 pet.; op 2 Februarij 1810 160 eu 155 a 150

484 1807. A. H. WtËSE.

pet.; op 3 Maart 1810 180 a 182 en 176 a,178 pet; op 4 April 1810 164 a 166 en 160 a 162 pcL; op 5Meil81(> 168 a 170 en 164 a 166 pet.; op 1 JuulJ 1810 174 a 175 en 170 a 172 pet.: op 24 Julij 1810 180 a 185 en 170 a 172 pel,; op 7 Augustus 1810 180 a 185 en 170 a 17:'. pet.; op 4 September 1810 180 a 185 en 165 a 170 jktI. gestegen was.

»

11 Augustus. Oprichting van blokhuizen in de onwic- landen van Batavia.

n

De heere Gouverneur Generaal heeft aan de vergaderin te kennen gegeven, dat — de laatste voorvallen in de bovenlaiuieii voeder ten klaarsten hebbende aan den dag gelegd, hoe lioot^ noodzakelyk eenige kleine sterkten, met een permanent guar- nizoen voorzien, moesten gerekend verorden tot behoud der rust en veiligheid in die landen en tot het tydig te keer gaan van alle sameorottingen, - zyne excellentie aan den lieutenant- kolonel, van den Bosch, die zich in de jongste militaire ex- peditien zo verdienstelyk had gekweten en daardoor <Kik gedeeltelyk met de locaale situatie der bovenlanden was bekend geworden, had opgedragen om hoogst denzelven op tegeveu. welke middelep by zoude oordeelen tot bet bovengemeld einde dienstig te kunnen zyn, en dat hy ten gevolge van dieu aan^zyne excellentie bad overgegeven de memorie, die hoogs i dezelve de eer had deze regeering aan te bieden;

dat zyne excellentie, zich overtuigd houdende, datergeeue veiligheid voor de opgezetenen, noch zekerheid voor eenige te beproevene verbetering en uitbreiding der ryst-cultuure in de bovenlanden konde worden verwacht, zolang aldaar geene plaatselyke macht gevonden wierd om alle attroupeuienlen van roevers in hunne eerste geboorte te stuiten en dus meerdert- gerustheid en veiligheid aan de opgezetenen te verzekeren, het hoogst denzelven noodzaakelyk was voorgekomen, dal zonder tydverzuim tot het oprichten der by de voormelde memorie voorgcslagene blokhuizen wierd beslooten;

1807. A. H. WIE8E. 485

•

en dat zyne excellentie dierhalven zich verplicht achtte •leze regeering te proponeeren daartoe met hoogst denzelven Ie concarreeren en wel aanvangelyk tot het laten extrueeren van een blokhuis op Campong Janpan aan de rivier Tjidanie en een tusschen Goenong Pook en die rivier, op den weg naar Biiitenzorg, hetwelk dat gedeelte der bovenlanden en ^an ons frontier was, hetwelk meer dan eenig ander een tiadelyke voorziening op dit oogenblik vorderde, zoo is goed- gHTonden en verstaan zich met de gedane voordragt door que excellentie te conformeeren.

1 1 Aiigustns. Herinnering aan bepalingen betreffende het slachten van buffels in de bovenlanden.

Door den heere Gouverneur Generaal ter tafel gebragt zynde het bericht van den gecommitteerde tot en over de /.aaken van den inlander, op hoedanige wyze de door den ^erslen gecommitteerde over de suiker-culture, Guillaume l:lie Teisseire, gedaane voorstellen tot opbeuring van den landbouw en vermeerdering van bet buifelvee in de boven- landen zouden kunnen worden ter executie gelegd, zo dat men /ich van de stipte observantie der daarby geproponeerde maatregelen genoegzaam verzekerd zoude mogen houden, ::evende de gemelde gecommitteerde, na een recit der zedert hel jaar 1730 successive tegens het gebrek aan buffels ge-. 'fiuaneerde orders, by het voormeld bericht te kennen, dat «til Yoldoende was ter betoog, niet alleen van de schaarsheid van buffels en ander, tot den landbouw benodigd hoornvee ^n draagpaarden al zedert aloude tyden, toen de kofly-culture alhier d(^ niet overgebragt en die van de ryst op verre na /o uitgebreid niet was als tegenswoordig, maar ook, dat deze regeering een zo gewichtig poinct niet verzuimd of veronacht- zaamd had daartegens efficacieuse voorzieningen en besluiten te Deernen, die met de geproponeerde maatregelen van den ^erslen gecommitteerde over de suiker-culture, Teisseire, in veele opzichten overeen kwamen:

486 1807. A. H. WIESE.

dat echter van het in het werk stellen van deze en andere middelen ter bevordering van den landbouw in de tegens- woordige tyden, v^elke zo zeer verschilden van die van J>0 a 60 jaren bevorens, ondanks alle zorge en moeite, geen vol- doende effect konde v^orSen verviracht, zonder dat eene reforme in het bestuur der ommelanden en dat der lands-opgezetenen daaraan vooraf ging, waaromtrend zeker niet te spoedig de nodige maatregelen ter verbetering konden worden in bet werk gesteld;

dat een volkomen redres in dezen, naar het begrip van hem, berichter, zoude vorderen eene geheele verandering in de administratie der justitie en deze wederom een overzienin^' van de manier van procedeeren volgens de tegenswoordige. hier in gebruik zynde practyk, zo in het crimineele, als civiele. ten einde dezelve geschikt te maaken voor de opgezetenen van de boven- en ommelanden, hetgeen een werk zoude zyn. waartoe vereischt wierden mannen, in dat vak genoeg ervaaren om alle inconvenienten, niet alleen op te merken, maar ook uit den weg te ruimen; .

dat, enz.;

Waarover gedelibereerd en in aanmerking genomen zynde. dat het tegenswoordig oogenblik niet geschikt is tot het invoeren van zodanige reformes voor de bovenlanden, als de berichter schynt noodzaakelyk te oordeelen en waarvan mede ' voor lang de nuttigheid door deze regeering is erkend, zonder dat de omstandigheden haar voor als nog de gelegenheid gf'- laaten hebben daarin naar vereisch werkzaam Ie zyn, en dat mitsdien, daar de voornaamste voorziening tegens de schaarsheid aan buiïels zich zoude moeten bepaalen tot de weering van het willekeurig slagten van die dieren, waar- omtrend van tyd tot lyd onderscheidene orders zyn geCmaneerd. die by eene getrouwe nakoming, waaraan het vaak ontbreekt, toereikende worden geoordeeld tot tegengang van bet gemeld misbruik, in dezen voor als nog niet anders overblyft als om aan een ieder, die het aangaat, de stipte observantie der voorschrevene orders aan te bevelen.

1807. A. H. WIESE. 487

ïs dien Gonforiu goedgevonden en verstaan zich voor hei tegeoswoordige te vergenoegen om allen dengenen, wien zulks aangaat, by extract dezes te gelasten en aan te manen een nauwkeurig toezicht te houden, dat de daar liggende orders en piacaten nopens het slagten van buiïels in de bovenlanden ten stipslen werden geobserveerd.

11 Aagostus. Bepaling^ dat reparatiên van particuliere schepen ten eilande Onrust konden worden betaald mei papieren geld.

Aangemerkt zynde^ dat, gelyk by besluit dezer tafel van den :^1^ July jongstleden aan de ingezetenen dezer colonie is geaccordeerd om de houtwerken, die aan hun door het gou- vernement worden afgestaan, in papiere geld te voldoen ten einde opwisselingen voor te komen, welke het ryzen der agio op de contanten begunstigen, het gemeld oogmerk maar ge- deelt elyk zal kunnen worden bereikt, zolang de betaling van alle vertimmeringen en reparatiên van schepen ten eilande Onrust, zomede van alle ingekochte benoodigtheeden en scheeps- gereedschappen, door de ingezetenen in zilver geld moet worden gepresteerd volgens de tegenswoordige standgrypende bepaling, zoo is goedgevonden en verstaan de ingezetenen van dit eiland van un voortaan te laaten volstaan de betaling van alle ver- timuieringen en reparatiên van schepen ten eilande Onrust, zomede van alle benodigdheden en schee|)S-gereedschappen, die hun uit den voorraad van het gouvernement worden af- gestaan, te doen in papieren van credit met de maandelyksch by deze regeering te bepalene agio.

11 Augustus. Voorschriften nopens het inhuren van particuliere vaartuigen.

Aangezien van de in het voorleden jaar voor de groote Oost afgehuurde, particuliere vaartuigen verscheidene de reize niet hebben kunnen krygen, maar ten nadeele van den lande onverrichter zaaken zyu moeten lerugkeeren, en hel gebleken

488 1807. A. H. WIE8E.

is, dat men zulks onder anderen ook daaraan vermeend te moeten toeschryven, dat de eigenaars of voerders daarvan meest al hebben bestaan in zogenaamde Saids of Arabieren, die geene voldoende kennisse bezitten om te navigeeren op een vaarwater, gelyk dat van de Moluksche eilanden, hetwell om de wille van de veele reven, ondieptens en snelloopenie stromen voor vry dificil en gevaarlyk wordt gehouden, en €at voorts de vaartuigen dikwyls van eene te lompe en oige- schikte constructie zyn om op diergelyke vaarwaters mei vrucht te kunnen worden geémployeerd; en wyders aan deze regeering mede zynde ter ooren gekomen, hoe men in den Oosthoek van Java, alwaar de voornoemde vaartuigen in het voorleden West-saizoen meerendeels zyn ingehuurd* geene legdagen heeft bedongen, waaruit by de voldoening der vracht - penningen insgelyks veele inconvenienten ten nadeele van den lande voortvloeyen en onder anderen aan de willekeur der gezachhebbers word overgelaten om de reize, wanner r zy het goedvinden, te retardeeren, waardoor zomtyds dat tydperk van de mousson verloopt, hetwelk voor hunne desti- natie het gunstigst is, zoo is goedgevonden en verstaan, dat vaartuigen, die in het vervolg, zo hier, als op Java, tot reizen herwaards of naar de groote Oost zullen worden ingehuurd^ vooraf zullen worden geëxamineerd, ten einde blyke, of de- zelven tot het doen dier reizen geschikt zyn, en dat tevens naar de bekwaamheid der gezachhebbers van die schepen een behoorlyk onderzoek zal worden gedaan en by het sluiten der cherte-party en zorgvuldig gelet, dat nopens het gelal der legdagen eene uitdrukkelyke stipulatie worde gemaakt.

14 Augustus. Maatregelen in hel belang vanhel collegic van Boedelmeesteren te Batavia,

Is goedgevonden en verstaan: Ten eersten: enz.

Ten tweeden: temporair en gedurende de tegenswoordige duurte van alle schryf behoeftens, van 's Lands wegen te laten

1807. A. H. WIESE. 489

Terstrekken de ter secrelarie van Boedelmeesteren benoodigde inkt en mede op 's gouvernements winkel gratis te laten vervaardigen, inbinden en liniëren de aldaar benoodigde boeken, mits de materialen dier boeken door den secretaris van Boe- (lelme^teren zelven werden verstrekt en de president van (l^t coHegie een toeziend oog blyve houden, dat daarvan geen misbruik worde gemaakt.

Ten derden: integendeel, uit aanmerking van de misbruiken, welke daaruit ligtelyk zouden kunnen geboren worden, te (kotzeggen het door hun Eerwaarden gedaan voorstel, dat de schryfgereedschappen tegens inkoopsprys uit 'sLands kleinen winkel zouden mogen worden gefourneerd.

Ten vierden : ten opzichten van wagenhuur, wanneer com- uiissien uit het collegie van Boedelmeesteren worden gedecer- neerd tol het inventariseeren van boedels, boven de buiten-posten gelegen, voor het vervolg vast te stellen, dat door zoodanige rommissien voor wagen-vracht zal mogen worden gedeclareerd Toor eiken paal afstands 2 rd' en, wanneer dezelve zich boven de- 10 palen moeten begeven tot aan den 15*" toe, 4 rd', mits by elke commissie voor niet meer dan eenen wagen worde gerekend.

21 Augustus. Voorschrift nopens het ontslnan van gou- vernements slaven uil de dienstbaarheid.

In consideratie genomen zynde de zedert eenigen tyd toe- genomen verzoeken ter bekoming van ontslag uit de dienst- baarheid van gouvernements lyfeigenen en dat de betaling, welke daarvoor word gedaan tot honderd ryksdaalders, zilver geld, per hoofd, geene genoegzaame compensatie voor hunne lyfswaarde is, alzo zodanige lyfeigenen, indien men daartegens het getal berekend, welke binnen de zes maanden na hunne acquisitie komen te sterven, vry hooger aan het gouvernement te staan komen, zo is op het daartoe geproponeerde goedgevonden en verstaan, dat voortaan aan 'sc^ouvernemenls lyfeigenen geen ontslag uil de dienstbaarheid zal worden vergund dan

490 1807. A. H. WIE8E.

tegens betaling van rd* 150, zilver munt, voor derzelver lyfwaarde.

21 Augustus. V oorschrift nopens door pennisienlezoih gemaakte wapenen.

Is goedgevonden en verstaan te bepaalen, dat, wanneer voortaan by het overlyden van eenig pennist zyne wapens en monteeringstukken, welke door het Land worden geleverd, niogten absent zyn, dezelven by preferentie uit den boedel zullen worden betaald.

28 Augustus. Berusting in zekere beslissing mn de Javasche ministers ten aanzien van betalingen aan fiei college van Boedelmeesteren en aan de administrateur^^ der armen-middelen ie Samarang.

De Javasche ministers aangeboden hebbende twee extract ei) uit de handelingen van het collegie van Weesmeesteren en de administrateurs der diakonie-armen te Samarang, waarbv dezelven aan de voorschreeven ministers hunne bezwaarer voordraagen wegens de tans zo enorm hoog gestegene afri«> op de papieren van credit by verwisseling tegens zilvere munt en de nadeelen, welke daardoor aan de fondsen van die vol- legien en inzonderheid aan dat der armen wierden toegebragt. alzo degeenen, die uit dezelven contante penningen op va^ite hypotheken hadden opgenomen en beleend, de renten daarraii in papieren van credit in steede van in zilver geld betaalden en dientengevolge, in plaats van een half percent, waar((u> zy waren verbonden, in der daad slechts een quart perc^ni interest gaven, en dat zy op die wyze de gewoone uitgaven by hunne collegien met geene mogelykheid langer gaand^ konden houden, zonder dat de capitalen van dezelven aan- merkelyk wierden verminderd: met te kennen gave wyd»"!^ van de zyde der voormelde ministers, dat zy, uithoofde dit i noodzakelykheid om in de verachlering en aanstaande verle- genheid der gemelde collegien te voorzien, dezelven hadd* ü

1807. A. H. VyiESE. 491

gequalificeerd en geautoriseerd om alle zulke personen, welke eenige gelden yan de door hen geadministreerd wordende capitalen ter leen hadden of in den vervolge ter leen zouden komen te ontvangen, te verplichten om de intressen daarvan te voUoen in diezelfde rauntspecie, waarin de hoofdsom door den debiteur zoude wezen ontvangen, met qualificatie tevens op bet eerstgemelde collegie om ook vervolgens omtrent de uitkering of validering der renten van de geseponeerde gelden aan de pupillen of belanghebbenden wederkerig in gelyker- Toegen te doen handelen, zoo is goedgevonden en verstaan in deze, door de Javasche ministers gemaakte beschikking te acquiesceeren.

28 Augustus. Betaling van renten door de Regering voor opgenomen kapitalen.

Ten aanzien van het door het gouvernement uit het armen- fonds geleend capitaal, groot, rd* 12000, door de Javasche ministers cpialificatie zynde verzocht om de renten daarop te mogen valideeren in zilver geld of in papieren van credit, in bet laatste geval met zodanige agio, als deze regeering billyk /oude oordeelen, zo is ten einde aan het gefundeerd bezwaar (Ier armen te^emoed te komen en tevens eene erkentenis te vermyden, als ware het gouvernement gehouden haar opge- iiomene capitaalen met dies renten in zilvere specie te voldoen, iroedgevonden en verstaan de Javasche ministers te qualificeeren <»m vooreerst en tot nadere aanschryving aan de armenkas, l'v wege van eene jaarlyksche toelage tot ondersteuning der 'irmen, by de betaling der intressen uit 'sLands kas in pa- pieren van credit zoodanige som in gelyk papier te doen verstrekken, als gelyk zal staan met het dan plaats hebbende verschil tnsscheu de zilvere munt en papieren van credit op hel beloop dier intressen.

28 Augustus. Opzegging van het recht tol verblijf aan een burger te Cheribon.

Op de iugebragte klagten over de slechte gedragingen en

492 1807. A. H. WIESE.

de gepleegde geweldadigheden door den inlandschen burger. Willem Vels, is goedgevonden en verstaan den resident te qualificeeren om aan tien gezegden Vels, dis een slecht subject, de verdere inwooning aldaar te ontzeggen. ,

28 Augustus. Toepassing op de bank-offkianlen, den advocaat' fiscaal en den water-fiscaal van hel bepaalde op 29 Mei 1807 ten aanzien van Heeinraden, enz.

Op het vertoonde door den heer directeur en oiBcianteii w^ens de hardigheid, die er in gelegen was, dat zy by re- solutie dezer tafel van den 39''" Mey 1807 waren uitgesloten van (Ie daarby genomen, favorable dispositie ten opzichten der ambtenaren, by het coUegie van Heemraden der Bataviasche ommelanden, de bank van leening en het vendu-comptoir geêmployeerd, volgens dewelke aan hun een verdubbeling van het Ys gedeelte hunne tractementen is geaccordeerd, met intrekking van de daarop bevorens gevalideerde liJ percent agio, is goedgevonden en verstaan, uit aanmerking, dat dil bezwaar niet van grond ontbloot is, als nu mede ten aanzien van den heer directeur en de officianten der amphioen directie, item den advocaat en de water-fiscaal, provisioneel en tot nadere dispositie dezer Regeering het Vs gedeelte van hun salaris te laten verdubbelen, in stede van hetgeen by uitbe- taling der tractementen van andere dienaren in contanten wordt te goed gedaan; en zulks met intrekking Tan de te vooren aan de amphioen-directie op dat '/s gevalideeerde 15 percent agio, ingaande met primo Mei van dit loopende jaar.

28 Augustus. Uitlevering van gevangen slaven^ vner inecsters onbekend waren.

Als eene bijdrage tot de kennis van den treurigen toestanti te Batavia in en omstreeks het jaar 1807 wordt het volgende opgenomen.

Door den heere Gouverneur Generaal ter tafel gebraiü zynde een door den president van den hoogen Raad vat)

Id07. A. H. WIEéÊ. 495

justitie van Hollandsch Indien aan hoogst denzelven over- handigde notitie van zoodanige staats gevangenen en andere, sedert den jare 1801 tot 1804 successivelyk in 's Raads boeyen overgebragte en aldaar gedetineerde, inlandsche perzonen, van welkers misdaden, zo wel als van de wettelyk tegens hun sredecreteerde straffen, de tegenswoordige leden van den hoogen Kaad van justitie de sporen by de retroacta van het coUegie van den hoogen Raad niet konden ontdekken, met te kennen gave, dat zyne excellentie op deze bekomen informatien van Jen heere president van gemelden hoogen Raad met alle oaauwkeurigheid, welke de handhaving eener goede en wel geordende justitie ook in dit geval, ofschoon ten aanzien van mbiH)rlingen dezer gewesten, vorderde, by de archiven dezer regeering had laten navorschen, welke de misdryven en oor- zaken der detentie van de voorschreven perzonen waren geweest, Joch dat alle nasporingen omtrent twee, onder dezelven bekend frestelde slaven vruchteloos waren geweest, dragende zyne excellentie dien ten gevolge voor om deze slaven, naar inhoud der statutaire wet ( *), gedurende den tyd van drie dagen voor het stadhuis aan de paal te laten binden om, by aldien zich binnen dien tyd hun wettige lyf heer mogte vertoonen, aan denzelven Ie worden gerestitueerd en, by manquement van dien, na ommekomst der voorzegde drie dagen kettingloos in het ambacfais-kwartier te worden geplaatst om aldaar voor de kust en kleding dienst te doen, lot dat zy door hunne lyf heeren worden gereclameerd.

28 Augustus. Inning van onbetaalde vendu-schulden.

Door den heer directeur generaal overgelegd zynde eene memorie van twee schuldposlen, welke officieren van het regiment van Wurtemberg byhun vertrek naar Samaraug aan het vendu-comptoir alhier zyn schuldig gebleven, zoo is

(') Waarschijnlijk wordt hier gedoeld op hel bepaalde hij de slatoten van BiiaTia, iyfeigeaen en vrijgemaakten, eoz., art. 89 (N. 1. Plakaathoek, deel X, bad/. 590).

494 1607. A. H. WiEée.

goedgevonden en verstaan de voorschreven schuldposten ten bedragen van rd'' 10'24 en rd^ 555 respective uit 'sLandskas alhier te laten voldoen en voorts de opper-kooplieden van het kasteel te qualificeeren om die posten Saniarang aan te rekenen om aldaar weder voor den lande te virordeu inge- vorderd.

1 September. Traclemenls-verhooying voor den boekhouder bij hei ambachlS'kwarlier ie Baiama.

In aanmerking genomen zynde, dat het niet kan v^ordeu gedesavoueerd, dat door de menigvuldige, onderhanden zyud»* werken, welke aan het ambachts-kwartier successive ter exe- cutie zyn opgedragen, de werkzaamheden van den boekhouder zedert eenigen tyd aanmerkelyk zyn toegenomen, gelyk boveu des de administratie van het ambachts-kwartier ten allen tyde voor eeiie der omslagtigste is bekend geweest; dat daar benevens ook wel eenige consideratie verdiend de zo buiteu- gewone duurte van alle behoeftens en de verminderde w^aarde van het papiere geld, waardoor deze regeering' reeds een en ander maal tot de verplichting is gebi-agt om eene tydelykt verhoging toe te staan van tractementen, die, toen dezelven wierden gefixeerd, een convenabel bestaan konden opleveren, equivaleerende met het meerder of minder <>ewicht der ambten, waarvoor dezelven zyn bepaald, doch welke legenswoonlii: niet meer als zodanig te beschouwen zyn.

Is goedgevonden en verstaan aan den boekhouder in liet ambachts-kwartier toe te voegen eene temporaire verhoogini: van tractement tot rd^ !25() ter maand.

1 September. Vermanitig van de bazen der schrtjl^ kanioren Ie liaiavia.

Vermits aan deze regeering tot groot ongenoegen is !•• vooren. gekomen, dat de suppoosten en klerken op de ri>- pective schryf-coniptoiren, wel verre van den dienst waar te neemen met de naauwgezelbeid en yver, welke tol accomplis^i-

1807. A. H. WIESË. 49li

meDt hnoner verplich tingen worden Yereischt, daarin oyer het algemeen eene ergerlyke onverschilligheid ten toon spreiden en de opgemelde verslapping in den dienst wel voornamen tlyk te impateeren is aan de verkeerde eonsideratien, die de liazen der* gemelde scbryf-comptoiren daaromtrend gebraiken, aan- gezien hun genoegzame middelen zyn gelaten om de aan dezelveo gesubordineerde persoonen by hunne verplichtingen te houden, zoodat het overbodig moet worden geacht eenige nadere stipulatien ten dien respecte te maken, .zoo is goed- gevonden en verstaan de voormelde bazen der schryf-comp- toiren wel ernstig te recommandeeren om, een ieder in den haren, te zorgen, dat de reglementen en orders, nopens den dienst op de onderscheidene schryf-comptoiren gearresteerd, beter, punctueel en zonder de minste afwyking worden naar- gekomen, mitsgaders dat de suppoosten en klerken, die of geen yver voor den dienst betoonen, of zich daarin op een ongeschikte wyzecomporteeren, deswegens worden gecorrigeerd, daartoe employeerende zodanige wegen van contrainte, als aan hun by de bovengenoemde reglementen en orders zyn gedefereerd, dan wel, is het nood, hun beklag inbrengende, daar en waar het behoord; onder bedreiging aan de meer- melde bazen, dat zy, voortgaande ten dezen aan eene zo allen- zints meprisable inschikkelykheid plaats te geven, voor de f2rebrekkige plichtbetrachting hunner suppoosten en klerken ▼erantwoordelyk zullen worden gehouden.

3 September. Verhooging van hei traclement van den overdrager bij hei ambachis-kwariier Ie Batavia van 100 ioi 140 rijksdaalders 'smaands,

3 September. Verhooging van hei Iraciemeni van den beêedigden lolk bij den Hoogen Raad van justitie van 13:12 tot 20 rijksdaalders 'smaands.

lu 1806 liadden zijne emolumenten niet meer dan 53 rijksdaalders bedragen.

496 1^7. A. H. WICSE.

3 September. i^Reverm' van een fide-coÊnmsmir verband.

Ex pienitudine potestatis" vond de RegeriDg goed, «zoowel ten apparente voordeele der erfgenaamen, als ter beyordering en handhaving der publieke rust en veiligheid in de boven- landen, het fidei commissair verband los te maken en op te heffen en dienvolgende de nodige qualiGcaüe te verleenen tol den publieken verkoop van het landgoed Laanhof en alle d»* daarby aangekochte lauden, Japan, Pella, Oeloe Pella, Pella Mampang en Gaudaria, met reversie nogtans van het fidei commissair verband op de penningen, uit dien verkoop te proflueeren, onder zodanige precautien en bepalingen, door den hoogen Raad van justitie als oppervoogd voor te schryven of goed te keuren, door welke het oogmerk van den testaleur by het leggen van een fidei commissair verband op de v<K)r' schreven landeryen ten voUen zal zyn verzekerd".

5 September. Verhooging van hel traclemenl van den tweeden adjunct gezworen klerk ter secretarie van lul college van Schepenen van 50 tot 65 rijksdaalder^ 's maands.

Van dit tractement ontving bedoelde klerk 50 rd* uit anden* fondsen dan gouvemements kas.

5 September. Toekenning aan den opziener der gebou- wen^ timmeragiën en reparatièn van d^ rang naast hel opperhoofd over liet generale traclemenlS' kantoor.

-^ September. Bepalingen nopens den publieken verh^^^ van Christen lijfeigenen.

Naardien het ons te voren gekomen is, dat over hel waar verstand der by onze resolutien van den lO*'" April 1770 en 9 July 1790 gemaakte bepalingen tegens het verkoopen «t publieke vendutien van lyfeigenen, die belydenis van dti> Christelyken godsdienst hebben gedaan of door den heOif.''!:

1807. A. H. WiEdÈ. 499

doop der Christelyke kerke zp ingelyfd, eenige twyfelingen zyn ootstaao, zo is het, dat wy op den 3"^" dezer in Raade van Indien goedgevonden hebbeu, by wege van renovatie, alteratie en ampliatie dier bepalingen, te ordonneeren en te statoeoren, gelyk wy ordonneeren en slatueeren by dezen:

dat, zo min hier, als op eenige andere van Zyner Majesteits bezittingen in Ck)8t-Indien, lyfeigenen, welke belydenisse van deo Christelyken godsdienst hebben gedaan of door den heiligen doop der Christelyke kerke zyn ingelyfd, by publieke vendutie zullen mogen worden verkocht, sub poene, dat de verkoop voor nul en van onwaarde zal worden gehouden en de vendu- meesteren, secretarissen of andere persoenen, tot het houden ^^n vendutien gequalificeerd, voor ieder van de voormelde slaven, die zy publiek hebben laaten verkoopen, zullen ver- beuren eene boete van vyf honderd ryksdaalders ten behoeven van de armen ter plaatze, alwaar de overtreding zal zyn geschied, ten ware zy kunnen aantonen, dat zy onkundig zyn geweest, dat de door hmi gevenduceerde lyfeigenen ten tyde van den verkoop der Christelyke kerke door belydenisse van het geloof of door den heiligen doop zyn ingelyfd geweest, in welk geval zy 'zullen worden verstaan niet in de voormelde boete te zyn vervallen;

dat de voormelde lyfeigenen ook niet door hunne lyf heeren or vrouwen en derzelver gevolmachtigdens, dan wel by over- lyden door hunne executeuren of andere boedel-redderaars zullen mogen worden gedonateerd, onder de hand verkocht of op eenige andere wyze, hoe ook genaamd, gealieneerd aan Chineezen, Mahomedaanen of andere, het Christen geloof niet belydeode persoonen, mede op straffe, dat dit alles zal zyn ipso jure nul, en voor iedere daaf, welke aldus zal zyn ver- kocht, geschonken of vervreemd, door hem of hun, die dit zal or zullen hebben getenteerd, eene boete zal worden verbeurd van vyf honderd ryksdaalders, ten profyte van als boven;

dat voorts geene lyf heeren of vrouwen over hunne Christen lyfeigenen zullen mogen disponeeren anders é\s op eene der hierna beschrevene manieren:

riAIAAT-BOU DBIt XIT. 33

498 1007. A. H. WIESC.

1^ door . dezelven te stellen buiten slaveray, met dispensatie in dit geval van de boete van rd* 25, op het emancipeeren van lyfeigenen gesteld; 2* door dezelven by donatie inter vivos, dan wel by tesüi- mentaire of andere codicilaire dispositien weg te schenken aan hunne kinderen, andere naastbestaanden of wel vreemde erfgenaamen van den Christelyken godsdienst mitsdeerl genaamen of legatarissen zich hier te lande bevinden, al/.i^ in contrarie geval, dat is, waiineer die uitlandig zyn, aan zodanige lyfeigenen wordt toegestaan zich vry te koopen op de hierna by art. 4 te beschryvene viryze, dan wel. hiertoe onvermogend zynde, aan Christenen mogen worden afgestaan volgens redelyke taxatie, door de gezworen taxa- teurs der losse goederen te doen, doch, niemand geinclineenl bevonden wordende hun over te nemen, zuUen moeien worden gesteld buiten slaverny; 3^ door by hun vertrek uit Indien dezelve lyfeigenen onder de hand of tegens redelyke taxatie aan Christenen te ver koopen of over te laaten; 4^ door dezelven te vergunnen, indien het huis-inboorlinfieu of geschonkene slaven zyn, zich volgens taxatie dan ^eL aangekochte slaven zynde, mede volgens taxatie of teger^ de inkoopspryzen vry te koopen, met dispensatie in dut geval van de boete van rd" 25, op het emancipeeren van lyfeigenen gesteld; dat wyders, wanneer Chris ten-lyfeigenen in insolvente nalü tenschappen of in favorem creditorum gesequestreerde boedel> gevonden worden, dezelven tegens redelyke taxatie, door A^ gezworen taxateurs der losse goederen te doen, zullen mogen worden afgestaan aan Christenen.

En eindelyk, dat in cas van overlyden van iyfheereo of vrouwen ab-intestato of ook, wanneer zy hunne Christeo- lyfeigenen niet by dispositie van uitersten wii versproken hebben en hunne boedels solvent bevonden worden, de lu zodanige boedels gevonden wordende Christen-lyfeigenen door de naaste erfgenaamen per taxatie zuUen kunnen worden ovei-

\BOf. A. H. Wl萃. 49d

geDomeo, doch hiertoe Diet inclineerende, zullen moeten worden gesteld buiten slaverny, terwyl aan hun mede derzelver vrydom 2al moeten worden gegeven, indien er geene bekende erfge- Düamen zyn of binnen den tyd van drie maanden na het tiverlyden jan al zulke lyfheeren of vrouwen opkomen.

Onder waarschouwing wyders, dat, wanneer reeds voor de publicatie dezes by eenige testamentaire of codicilairedispositien, welke nog niet door deu dood bekrachtigd zyn, contrarie dezes over Cfaristen-lyfeigenen mogt wezen gedisponeerd, de dispo- silien naar de door ons hierboven gemaakte bepalingen zullen maeten worden gealtereerd, sub poene, dat dezelven anders ^llllen worden gehouden van onwaarde en als ware over de iremelde lyteigenen geene beschikkingen by uitersten wil gemaakt.

Zullende de notarissen alhier ter hoofdplaatze en de secreta- rissen, scriba's of andere, tot het verleden vaü uiterste willen op «ie buiten-coniptoiren geautoriseerde personen gehouden zyn van tm voortaan, by het passeeren van testamentaire of codicilaire ilispositien, de vorenstaande bepalingen omtrend Christen-lyf- eigenen te brengen ter kennisse van de testateurs of testatrices, dan wél comparanten, en, zo zy Christen-lyfeigenen hebben, Jerzelver welneemen daaromtrend af te vraagen, sub poene, «lat, wanneer van verzuim in dezen blykt, eene boete van ^yf honderd ryksdaalders ten behoeven van de armen zal worden verbeurd door hem, die het testament heeft ver- leden.

Gelasten en beveelen de respective coUegien van justitie, nevens alle officieren en justicieeren in het generaal, zo hier, als op de Imiten-comptoiren, en wyders allen en een iegelyk, die hel zoude mogen aangaan, den inhoud dezes te achter- volgen en te doen achtervolgen, naardien wy zulks voor de [lelaogens der Ghristelyke kerke verstaan hebben alzo te khooren.

En zal deze alhier ter hoofdplaatze en op de respective luiiten-compioiren worden gepubliceerd en geafllgeerd ter |)laalze gebruikelyk.

KOÜ 1807. A. H. WIËSe.

11 September. Bepaling^ dal geene leden der Hooge Regering meer zouden worden heiast met hel verlosscti en reengageren van müilairen en ambacfUsMeden.

De motieven hiertoe waren, »dat door de afscheiding van het militaire wezen van het politiek bestuur het reêngageeren der militairen geworden is van het byzonder departement van den heere Gouverneur Genet aal, buiten bemoeyenisse van deze regeering, en dat, zo min het kan te pas komen om daartoe, gelyk bevorens, twee heeren leden dezer vei^dering te committeeren, het even weinig van hun Ëdelen's kan worden gevergd om blootelyk tot een reêngagement der ambachtslieden te vaceeren, hetwelk voegzaamer aan amble- naaren van mindere rang kan worden gedemandeerd*'.

15. September. Verklaring^ af te leggen door gezag- voerders van vreemde schepen bij aankomst ter reede Batavia.

ZIJ moesten aan den sjahbandar schriftelijk verklaren, »be> hoorlyk onderricht te zyn van de alhier gestatueerde weiten op den sluikhandel in speceryen, amphioen en poeder-suiker, gelyk mede van het interdict tegens den overscheep van contanten, koopmanschappen ^ of eenige andere goederen van het eene schip in het andere ter dezer rheede, item vao de orders ten aanzien van factuuren, welke alhier door vreemde haudelaaren worden aangebragt; en wyders aangenomen hebbeu, zoveel in hun vermogen zal zyn, te zullen zoiffen, dat die mede door hunne equipages niet worden overtreden; mei verdere belofte van by vertrek van hier niemand zonder speciaale permissie dezer regeering te zullen mede neemen^V

Deze verklaring was in 1807 reeds sederl jaren in gebruik. Zie deel X, bladz. 465.

1807. A. H. W1E8E. 501

15 September. Verbod voor een herbergier, tvoanachlig in de nabijheid van hel kampement Wehevreden, sterken drank Ie verkoopen aan militairen en zeevarenden.

Is goedgevonden en verstaan aan den burger, Zimmer, niet nlleen het tappen or doen tappen, maar ook bet verkoopen van aDe sterke dranken en in het algemeen bet admitteeren liinnen zynen herberg van alle gemeene militaire perzoonen, zeevarenden, corporaals en sergeanten daar mede onder be- grepen, ten emstigsten te interdiceeren en hem alleen het Imuden van herberg en verkopen van dranken, wynen en li<|euren voor het vervolg te permitteeren aan gequalificeerde, (iolitieke persoonen en oiBcieren, den rang hebbende van lieulenant of daar boven, met waarscbouwing, dat by de eerste overtreding dezer order, welke ter kennisse dezer regeering zal worden gebragt, aan hem, niet slechts het houden van herberg, maar ook de verdere inwooning en bet verblyf in or omtrend het campement van Weltevreden ten eenemale zal worden ontzegd.

18 September. Spillage op koffij.

Is goedgevonden en verstaan de pikol kolTy, die van Java en Cheribon voor deze hoofdplaats gewoonlyk wordt afge- scheept met 134 ponden, waarvan de scheeps-overheden voor (Ie ontlossing twee ponden en de administrateurs alhier vyf jHmden voor spillage genieten, voortaan, wanneer het gemeld product direct van Java en Cheribon wordt afgehaald zonder alfaier te worden ontlost, gelyk geduurende den tegenswoor- Jigen oorlog in extra-ordmaire gevallen nu eu dan toegestaan is moeten worden, te laten afleveren tegens 127 ponden en de l^eraelde twee ponden spillage, ofschoon alhier niet ontlost wordende, aan de scheeps-overheden te laten behouden, uit aanmerking, dat de kofly, die op Java en Cheribon wordt ingenomeü, doorgaans zeer jong en aan indroging onderhevig K waarvan men rekend, dat hel verlies door het valideeren Jer voornoemde twee ponden kan worden gecompenseerd,

SOS 1807. A. H. WIE8E.

als mede uit consideratie, dat de ongelden der onllossinc in de bedoelde gOTallen voor het gouvernement voorden uit- gewonnen; onder bepaling voorts, dat de 5 1c spillage voor de administrateurs dezer hoofdplaats ten goeden zullen moeten worden gebragt.

22 September. Aanmoediging lot het aanplanten van aardappelen.

Uit aanmerking van de onzekerheid, of de middelen, welke zullen worden in het werk gesteld om Batavia voor het doorkomen der West-mousson van meerder ryst te voorzien, met eenen gewenschten uitslag zullen worden bekroond; en ofschoon men zich mag vleyen, dat het, zelfs in dat onverhoopt geval, by eene goede directie niet aan het benodigde voedsel zal ontbreken, zo uithoofde van het niet onaanzienlyk restant ryst in de pakhuizen en in de bovenlanden, als door den voorhanden zynden oogst in de benedenlanden en de jongs! gestelde orders tot het aanplanten van Uardvruchten, is, ten einde van de zyde dezer regeering niets te verzuimen, waardoor het oogmerk om zich tegens schaarsheid van leeftocht te verzekeren zoude kunnen worden bevorderd, goedgevonden en verstaan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander te demandeeren om door alle mogelyke middelen de ingezetenen in de bovenlanden tot de cultuure van aard- appelen te trachten aan te moedigen en jlit product, zo zy daarover niet anders verkiezen te beschikken, voor de gewoone pryzen voor rekening van den Lande van hun over te neemen en maandelyks of ook na ommekomst van elke veertien dagen naar deze hoofdplaats af te zenden, om volgens eene nadere, daaromtrend te makene bepaling alsdan regulier aan de ge- meente te worden verkocht.

Op den 23 October 1807 is de gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander gemachtigd voor eiken krandjaujr aardappelen te betalen 1 : 12 rijksdaalder, papieren geld, zijnde de gewone prijs van die vrucht.

1807. A. H. WIESe. 503

25 September. Openstelling van binnen^wegen, ook van dtB op particuliere landerijen. — Tolheffing op parli- cuHere bruggen.

Id aanmerking genomen wezende, dat de passage over de zogenaamde buurt- of binnenwegen op de particuliere landen voor de goede op- en ingezetenen, welke op de gemelde landen of in de nabuurscbap daarvan gezeten zyn en dikwyls, buiten hei nemen van eenen bezwaarlyken omweg, geene andere uit- komsi lot het arvoeren hunner producten bebben, onontbeeriyk is en daartoe ook zedert de vroegste tyden beeft gediend, zonder (lal hun het recht van doortocht immer door redelyke land- heeren is betwist; en dal, ofschoon het ook eene waarheid zy. dat vele van die wegen niet in de koopbrieven der lan- deryeu zyn vermeld, dezelveu echter in de kaart van de bovenlanden als gemeene wegen gevonden worden en, zo op frrond van dien, als om de wille van de zo lange jaaren stand gegrepen hebbende vryheid van doortocht en ter bevordering der algemeene belangens, voortaan als zodanig behoren te bly ven geconsidereerd, waarby de landeigenaaren geen nadeel Ivdende, deze beschikking gevolglyk niet vallen kan in de termen, dat hun deswegens eenige schadeloosstelling zoude rompeteren: doch dat daarentegen eene billyke distinctie behoord te worden gemaakt tusschen het gebruik dier wegen, welke schier geen onderhoud vorderen en, in gevalle daaraan zomtyds eene kleine voorziening nodig is, door de lands-opgezetenen, als een gevolg van de bepaalde heere-diensten, worden hersteld, «>a tusschen de passage van bruggen, welke over de met rivieren doorsneden landeryen tot eigen gemak en tot be- vordering der communicatie door de landeigenaaren met groote kosten zyn gelegd, voor welke passage het geenszins onbfllyk is. dat zy tot compensatie van de schade, die aan de gemelde bruten, inzonderheid door het overtrekken der buffels-karren, wordt toegebragt. eene redelyke tol genieten, die, niet te hoog gesteld zynde, een ieder gaarne zal opbrengen, welke eene korte en gemakkelyke boven eeue lange en meer moeie-

504 1807. A. H. WIE8E.

lyke weg verkiest, gdyk buiten twyfel wordt gesteld door zoortgelyke tolheffingen, die, hoewel niet door speciaale auto risatien gewettigd, reeds zedert jaren hebben plaats gevonden zonder ooit door eenige klachten te zyn achtervolgd ge- worden, mits nogtans die heffing tot geen dwangmiddel worde gemaakt en aan een ieder de vryheid zy gelaten om zynen weg of overtocht ook elders dan over de voorschreven particuliere bruggen te nemen.

Is goedgevonden en verstaan de reclames van die weinige landeigenaaren, welke ten aanzien der over hunne landeryen lopende binnenwegen klachtig zyn gevallen, te houden als van geen valeur en mitsdien te verklaren, dat alle de thans ' bestaande, zydelingsche dwars- of binnenwegen, ofschoon ook over de landei7en van particuliere eigenaren hunne strekking hebbende, volgens hetgeen deswegens van ouds gebruikelyk is geweest, ten gemeenen nutte der ingezetenen zullen moeten opengesteld en open gelaten worden, althans voor de zoo- danigen, welke, in die buurt en nabyheid gezeten, gewoon zyn geweest daarvan gebruik ie maken of anderszins, zonder eenen bezwaarlyken omw^ te nemen, geen uitkomst van hunne landen, zoo min voor zich zelven, als tot afvoer hunner producten zouden vinden, zonder dat uit dien hoofde eenige tol of passage geld of andere recognitie, onder welke benaming ook, zal mogen worden gevorderd ; met dien verstande nogtans, dat daardoor aan de ingezetenen, buurlieden, Chineezen of anderen geenszins zal worden toegegeven om de landeryen, over welke zy een uitweg of doortocht mogen nemen, naar willekeur ter bekorting van den weg door te snyden of door het afbreken van paggers en kappen van boomen te misbruiken en te beschadigen, blpende het integendeel aan deeigenareD van landeryen, wier goederen geconsidereerd worden met dit servituut te zyn bezwaard, vry en onverlet om, wanneer zy zulks zonder merkelyk ongerief der ingezetenen kunnen doen, de strekking der over hunne landen loopende binnenwegen met voorkennisse en toestemming van het coUegie van Heem- raden eenigzins te veranderen en te verleggen en aan de

1807. A. H. WIE8E. 505

ingezei^ien baiten hun bezwaar in eene andere rigting een uitw^ of doortocht over hun grond aan te wyzen : doch daaren- tegen de ingebragte belangen van die landeigenaren, welke voor hunne byzondere rekening vaste bruggen hebben gelegd en onderhouden, als wel gefundeerd aan te merken en mitsdien aan die geenen der voornoemde landeigenaren, welke hunne l^lai^ens daaromtrend by het coUegie van Heemi-aden hebben ingebfagt, temporair en voor zo verre daarin door deze regee- ring geene verandering zal worden gemaakt, toe te kennen het recbl om, wanneer zy verkiezen de overtocht dier bruggen tol gerief der ingezetenen te vergunnen, daarvoor naar oud gebruik eene matige en billyke recognitie by wyze van tol te vorderen, wordende ter weering en voorkoming van alle misbruiken en excessen, welke hieromtrend mogten hebben plaats gehad of in het vervolg van tyd zouden kunnen in- sluipen, eenlyk vastgesteld, dat by deze particuliere tolheffing niet zal mogen worden te boven gegaan het volgende tarief, als :

voor een geladen buffelkar 4 stuivers

ledige » 2 »

paard en een man daarby 1 stuiver

schaap of geit met den dryver 3 duiten

man met een picolang 1 duit

ledigen passant niets

eu dat in geen geval de ingezetenen zullen mogen worden verhinderd hunnen w^ of overtocht elders dan over de voor- schreven particuliere bruggen te zoeken en op die wyze tot de betaling der tol geconstringeerd.

Het ordinair lid in den Raad van Indie, W. V. H. van Riemsdijk, kon zich met deze beslissing der Regering niet vereenigen, «sustinerende door het placcaat dezer regeering van den .^—^ 1801, ter beperking van de tol-heffingen op de landmarkten van de particuliere landen geêmaneerd, in zyne privilegiën als eigenaar van aanzienlyke landeryen te zyn verkort zonder daarvan tot hiertoe herstelling te hebben kunnen erlangen en dat het zyn Edele dierhalven zeer oneigen

IS06 1807. A. H. WIESE.

toeschynt, dat na de gemelde reductie der tol-heffingen nieuwe tot bezwaar der ingezetenen worden toegelaten en van het geen nimmer rechtstreeks is vergund geweest, een previlegir wordt gemaakt".

Ook de Raad extra ordinair, J. M. Baijée, vereenigde zich met bet gevoelen Tan den beer van Riemsdijk.

2S September. Maatregel tegen droes van paarden.

Vermits de droesziekte onder de paarden nog al blyfi aanhouden en de besmetting, welke dezelve mededeeld, reeden groole verliezen van paarden, zo op de gouvernements-stallen. als by particulieren heeft veroorzaakt, zonder dat de tot dn? verre beproefde middelen tegens deze ziekte den voortgarip daarvan hebben kunnen stuiten, is goedgevonden en verstaan den sabandhaar en licentmeester te demandeeren om, by «ie aankomst van Bimasche en andere, van buiten ingevoerd wordende paarden, dezelven terstond, nadat ze aan land zullen zyn gebragt, en voor dat eenigen uit dezelven mogen worden verkocht of binnen de colonie ingevoerd, door deskundigen te laten éxamineeren en onderzoeken, of zich onder dezelven ook bevinden, die met de droes of tans heerschende ziekte der paarden zp besmet, met last om dezelven in dat geval ter- stond te laten doodschieten en ten kosten van den aanvoerder buiten de boom te laten begraven.

25 September. Machtiging op het coUegie van U et in- raden i>met de niet noemenswaairdige gdfrokens dc^ stuivers by de boeken naar koopmansstyl te handelai en al, hetgeen beneeden de 8 penningen is^ niets en ai hetgeen daar boven is, een stuiver te rd^enen^'.

25 September. Doucetir voor militairen bij reèngagemerti

Aanteekening werd gehouden van de gewoonte, •dalalln»M aan de militairen, onder-officieren en gemeenen, zo artbillertsUMi als inranleristen, wanneer zy by expiratie van hun verl>oDd('i<

1807. A. H WIE8E. 507

trd een nieuw verband van vyf jaren aangaan, rd' 20 jaarlyks, zoolang dat verband duurt» tot een douceur of handgeld wordt uitgereikt en rd' 10, wanneer zy slechts nog voor een jaar in den dienst blyven oontinueeren".

i5 September. Spillage op spijkers.

h goedgevonden en verstaan aan den opziender van de smits-winkd in het ambachts-kwartier, by het aanmaken van

pykeTs van 5, 6 of T^'^yinstede van 13 percent, voortaan voor ^pi]]age te laten valideeren 22 percent.

^^o^^' yoorschrifl nopens (ide-commissen.

Aan deze regeering ten klaai-sten gebleken zynde, dat de verwaarloozing en deterioratie van landen, tuynen en gebouwen, welke ten allen tyde in deze colonie als de gevolgen van fidei- rommissaire verbanden waren ondervonden, zich niet alleenlyk l>epaaklen tot de goederen en eigendommen van Mooren, Cbi- neezen en andere onchristenen, waarop zodanig verband mogt zyo gelegd, maar dat de situatie en de beheriiig van het landgoed Laanhof en de daarby gehorende landen ten bewyze strekten, dat even diezelfde nadeelige gevolgen zich ook uit-

treklen over de bezittingen van Europeezen en in het gemeen van alle ingezetenen dezer colonie, wanneer dezelven onder zoodanig een verband van fidei-commis waren gelegd;

dat, waarin dan ook de oorzaak dezer onheilen mogt zyn te zoeken, hetzy in de vryze van behering, dan wel in den aart en inborst van den inlander, die, gewillig om zich door eenen eigenaar en landheer te laten leiden, moeielyk door eenen anderen tot orde wierd gehouden, in wien hy deze hoedanig- heden niet erkende, het kwaad zelve buiten tegenspraak was en de middelen, welke daartegens waren beraamd en vast- ?esteW by placcaat van den -!^-^^^^ 1757 en billet van ^^^^ tSs^ ^^61, als behelzende voorzieningen alleen tegens tidei-commissaire verbanden, welke ten voordeele van Mooren, <ibineezen en andere onchristenen en vreemdelingen buiten loeslemming dezer regeering zouden worden gelegd, niel

508 t807. A. H. WIESE.

anders dan voor onvolledig en ontoereikend konden worden gehouden, zedert dat, de ingezetenen dezer colonie van tyd tot tyd meer eigendom van land verkregen hebbende eu deze landeryen zich gewoonlyk tot eene aanzienlyke uitge- strektheid in ééne hand bevindende, ten klaarsten gebleken was van de moeyelykheid om zodanige landeryen, wanneer dezelven met een fidei-commissair verband waren bezwaard, tennulte van de daarby belanghebbenden te beheren, hetwelk niel anders strekken kon als tot merkelyke veragtering van den landbouw, welke was de hartader dezer colonie, en tot nadeel van de fidei-commissaire erfgenamen zelve, mitsgaders aan- leiding konde geven, dat, de betrekkingen, waardoor de in- en opgezetenen aan hunnen landheer waren verbonden, in hun o^g weggenomen zynde en het onmiddellyk opzicht van den eigenaar ontbrekende, deze menschen zelve tot ongeregeldheden oversloegen, die aanleiding zouden kunnen geven tot stoornisse van de publieke rust, waaruit byzonder in de presente on- gunstige omstandigheden de gevaarlykste gevolgen zouden kunnen voortspruiten;

dragende zyne excellentie dientengevolge de noodzakelykheid voor om tegens het leggen van diergelyke verbanden voor den aanstaande door eenen algemeenen en efficacieusen maat- regel te voorzien en vast te stellen:

dat, met renovatie, alteratie en ampliatie in zoo verre van alle de vorige, door deze regeering nopens het recht van Gdei commis geêmaneerde wetten en ordonnantien, voortaan geene landeryen, tuinen, gronden ofte eenige andere, vaste goederen, behuizingen, gebouwen, fabrieken, opstallen en getinmierten. van welken aart ook, gelegen buiten den omtrek van de posten Antjol of de tolbrug. Dwars in den weg, Noordwyk, Ryswyk, de Ketting, Ankée en de Fluit, door iemand, wie zulks ook zoude mogen zyn, zo min christen, als onchristen ingezetenen dezer colonie of uitlandige, hetzy by acte inter vivos, hetzy by uiterste wil, direct of indirect aan eenig fidei commissair verband onderhevig zullen mogen worden gemaakt, op poene van nulliteit van het geinstitueerd fidei commis;

1807. A. H. WtEdE. }iOd

dat Toorts door dezen mede voor nul en nietig worden TerUaard aUe zoodanige fidei commissaire dispositien, welke, strydig met den inhoud dezer ordonnantie, voor het emaneren ▼an d^ve ten voordeele van Ëuropeesche of andere christen ingezetenen wel mogten zyn gemaakt, doch by publicatie vap dezelve nog niet met den dood bekragtigd, gelyk mede alle zoodanige fidei commissaire verbanden, door den dood nog niet bevestigd, welke, strydig met de voorschrevene bepalingen, by vorige besluiten dezer regeering aan Mooren, Ghineezen, inlaoders of andere onchristenen op hunne daartoe gedane verzoeken mugten zyn vergund te leggen;

dat nogtans van de voorschreven bepalingen blyven ge- eximeerd die fidei commissaire verbanden, welke, hoezeer strydig met de gezegde bepalingen, vóór derzelver publicatie, oiet alleen zyn gelegd, maar ook bereeds met de dood be- kragtigd, met waarschouwing echter aan de administrateurs of bezitters der aldus verbondene goederen om met de meeste oplettoidbeid voor de goede behering en bevordering der cultures op dezelve te zorgen, op poene, dat by eene bewezene vericeerde directie daar over by deze regeering Dader zal worden gedisponeerd, zoo lUs ten algemeenen nutte zal worden bevonden te behoren;

dat, na daartoe aan deze regeering gedaan verzoek en verkregene permissie ten voordeele van tluropeesche en andere christen ingezetenen dezer colonie, fidei commis zullen mogen worden gemaakt alle zoodanige vastigheden, huizen, thuinen en landeryen, welke, binnen den omtrek gelegen dier posten, waar boven, als voorschreven, alle fidei commissaire verbanden zyn geinlerdiceerd, tevens niet bevatten eenige campongs of oaamwaardig getal van inlandsche opgezetenen, die daardoor van een behoorlyk toezicht zouden worden beroofd; met die bepaling nogtans, dat de concessiêu, welke daartoe zouden mogen worden verleend, in geen geval zullen worden verstaan zich verder te extenderen dantothet eerslelid vanerfvolging; met last aan de respective notarissen, ter dezer hoofdplaatze geadmitteerd, om by het passeren van actens van uiterste

810 1807. A. H. WIESÉ.

wille of van donatieD iater vTvos, waarby op grond van de verkregene concessie vaste goederen fidei commissair worden vermaakt of geschonken, niet alleen na behoorlyke exhibilie van zoodanige concessie de dagtekening van het besluit dezer regeering aan te balen en te mentioneeren, waarby het leggeu van een fldei commissair verband is toegestaan, maar ook de concemerende clausulen daaruit over te nemen en het besluit zelve by wege van copia authentiek extract aan de bedoelde acte te annexeeren:

dat voorts op poene van nulliteit geinterdiceerd blyfl o|) ouroerbare goederen, gejegen beneden de gemelde posten, eenige fidei commissaire dispositie te institueeren ten voordeelt van Mooren, Ghineezeu, inlanders en andere onchristen inge zelenen dezer colonie, mitsgaders vreemdelingen :

dat eindelyk, in gevalle pers(^nen, welke deze colooii verlaten, hetzy om te repatrieeren, dan wel om na verloop van eenigen tyd te retourneeren, de administratie huDüer onroerbare goederen aanhouden, aan anderen overialeode de gezegde adminislratie, ofschoon niet vallende in de termen van fidei commis, maar echter aanleiding kunnende geven lot dezelfde schadelyke gevolgen, welke uit fidei commissaire ver- banden voortspruiten, wel niet zullen worden gehouden voor onbestaanbaar, dan dat. by aMien onder de voormelde goederen worden gevonden vastighedeu en landeryen, gelegen buiten de limieten der nu meerraelde. posten of wel daar beneden, indien dezelven eenig naamwaardig getal campongs of inlandsch'- o|»gezetenen bevatten, de administratie derzelver aan geene andere personen zal mogen worden opgedragen, als die, welkt daartoe bevorens door het collegie vau Heemraden der Bata- viascht* ommelanden bekwaam zullen worden geoordeeU, gelyii zodanige administrateurs tot de continuatie in hunne gemelde administratie jaariyksch aan het gemeld collegie verzoek doen en hun Eerwaarden's verlof daartoe zullen moeten obtineeren. hetwelk niet zal worden verleend, wanneer zy van een*; verkeerde directie kunnen worden overtuigd, maar integendeel op voordragt van het voornoemd collegie van fleemraden

1807. A. H. WIESe. >$11

<inarui zodanig zal worden gedisponeerd, als ten algeineenen liutle zal worden bevonden te behooren: zoo is goedgevonden eo verstaan zich met de door zyne excellentie gedane voor- liragt te conformeeren, Zie o«k 4^ «809.

29 September Wijziyitig van hel reglemetU voor hel prauwen-veer Ie Balavia.

Is goedgevonden en verstaan, by wyze van ampliatieopde ordonnantie voor het prauwen-veer en de resolutie dezer regeering van den 31^ July 1804, vast te stellen en te bepalen :

Jat om te zorgen voor de goede uitlevering der goederen aaD boord van de schepen, welke hunne ladingen in prauweu ontvaoiren, by het prauwenveer ter dezer stede als nog zullen worden aangesteld vier opzigters of mandadoors, welkers ver- pligting het zal zyu daarop ten nauwkeurigste te letten, by preferentie te nemen uit inlandsche christenen, die behoorlyk kunnen lezen en schryven, of by gebreke van dezelve uit ter goeder naam en faam bekend zynde inlanders, in beide ge- vallen op een tractement van rd' 50 ter maand voor ieder, (e vinden uit de betaling der gewoone mandadoors in de l^khaizen, welke alsdan overbodig zullen worden en welkers tractemenlen ten dien einde aan lic( prauwen-veer zullen worden uitgekeerd, mitsgaders uit een fournissement van rd* 1 ter maand, hetwelk aan de eigenaars van 5 koyangs ijuniaX des noods, zal kunnen worden opgelegd, met belofte veitlers aan de voornoemde opzichters van de survivance der vacant komende onder-commissarisplaatsen aan het veer, indien zy, als voors4*hreven, uit inlandsche christenen, die be- hoorlyk kunnen lezen en schryven, mogten worden gevonden :

dat deze opzigters of mandadoors zullen verpligl zyn ieder ruorgeu voor zes uuren aan hel prauw-comptoir present te ^vu ten einde met de eerste, met producten of koopman- schappen afgeladene, naar bonrd vertrekkende Ijunia mede te varen, met verplichting om aan boord van het in lading

tilS 1607. A. H. WiËdË.

liggend schip te verblyven/ totdat de laatste tjimia, voor dal schip gedestineerdy zal zyn aangekomen en ontlast, en aldaar exaclelyk te tellen de zakken of stukgoederen, welke uit ieder tjunia gelost, mitsgaders nauwkeurig toe Ie zien, of de zakken, enz., die aan boord gebragt worden, wel zyn geconditioneerd en by contrarie bevinding de tjunia te doen visiteeren, of er ook, hetzy koffy of peper of eenige andere goederen in uiogttMi zyn verborgen, met last om, zulks ontdekkende, de juragao en verdere bediendens van die prauw direct te doen arresteert^n en daarvan aan het hoofd der prauwvoerders kennis te geven, dewelke als dan verder zal hebben te zorgen, dat die juragan en koelies in handen van den drossaard der Bataviaschf ommelanden worden afgegeven, ten einde tegens dezelve zo- danig werde geprocedeerd, als by art. 1 van de geamplieerdc ordonnantie voor het prauwen-veer, dd^ 1 Mey 1798, is ge- sfatueerd, zullende zy, opzigters of mandadoors, daarentegen, wanneer alles behoorlyk aan boord zal zyn afgeleverd, van den commaliderenden officier van dien bodem daarvan quitantie moeten vorderen, ten einde die door de juragans aan den administrateur van die pakhuizen, waaruit die goederen zp afgescheept, werde afgegeven;

terwyl, ingeval van ontlossing van schepen en by het aan den wal brengen van eenige goederen uit dezelve, de geza;: hebbende officieren van die bodems zullen verpligt zyn telkens met de naar de wal varende prauwen iemand van hunnent- wegen mede te geven om toezigt over de goede uitlefering te hebben en dezelve daarvoor responsabel te houden;

dat voorts de juragans en koelis van de in lading liggende tjuuia*s zich niet van hunne vaartuigen zullen Termogeo ie verwyderei), maar verpligt zyn nauwkeurig toe te zien en na te tellen alle de zakken en stuk goederen, die in hunne prauwen worden afgeladen, en, wanneer zy hunne volle lading hebben ontvangen, als dan by de administrateurs, boekhouders of gecommitteerdens op te geven het getal der zakken of stuk goederen, welke zy ingeladen hebben, en daarvoor de geleide briefjes te ontvangen, by welke briefjes op de kant

lëOt. A. H. WlEèÉ. iii

niet groote en duidelyke cyfers het getal der zakken of af- gescheepte stuk-goederen door de administrateurs zat moeten worden bekend gesteld, op verbeurte van eene boete van rd' 100 ten behoeve van de armen door diegenen, die daarin nalatig niogten werden bevonden;

dal wyders, ingevalle de telling der juragans niet met die der administrateurs mogt overeenstemmen, de prauw niet van iH^rd zal mogen vertrekken, voor en al eer dit verschil zal zvD verevend, zullende de juragans, ingeval van nalatigheid 'tf achteloosheid van hunne zyde, daarover naar merites worden ;recorrigeerd ;

en eindelyk, dat voorts de prauwen met de meest mogelyke

poed zullen moeten worden volladen om ten minsten om agt uuren des morgens naar de boom en om negen uuren, naar ^^edaane visitatie, naar boord te kunnen worden afgevaardigd^ zullende in cas van contrarie-wind, ongunstig weder of andere •ipsasters, de prauwen terstond met hunne lading moeten terugkeren en binnen den boom bezyden het huisje van den ii^Kim-waehter blyven liggen, onder verantwoording der jura- ^:Bns en koelies.

Zie ook S2 JanuariJ 1808.

29 September. Bezoldiging van Europeesche artüleristen.

Zyne excelleutie voorgedragen hebbende om naar hetvoor- l^eeld van het besluit dezer regeering van den lO*"" November 1803, waarby bepaald is, dat de arthiUeristen, welke uit '^Lands marine tot die dienst waren overgegaan, gelykstandig zouden worden betaald met diegeenen, welke in 1799 van <!«: marine waren gechangeert, wanneer aan den korporaal / 16 en aan den kanonnier ^14 ter maand was toegelegd, i>jor het vervolg mede vast te stellen, dat alle Europeesche irthilleristen op de voorschreven wyze zullen worden uitbetaald l-n dat aan die geenen, welke tot dus verre die tractementen xig niet hebben genoten en in de maanden July en Augustus ugslleden van *sKoning& marine tot de arthillerie zynover-

noUAT-iOlI BOL UT. 33

514 1807. A. H. WIESe.

gBgaan, zulks zal worden uitbetaald yao den dag tan hun nieuw engagement, 200 is goedgevonden en verstaan zich met het godaan voorstel te conformeren.

9 October. Embargo op alle schepen en vaartuigen ter reede Batavia^ wdke om de Oosi wüden verirekkan.

Zoowel te Gheriboii, als te Ta^al waren schepen door Eu- gelschen, onder Amerikaansche vlag varende, veroverd en weggenomen.

Dit embargo is den 16'^'° Ociober 1807 opgeheven, dmii den 23*'^'^° October daaraanvolgende vernieuwd om den tl^''^ Ociober weder opgeheven te worden.

^ October. Inzameling van giften Icn behoei^e win lU ingezetenen van de slad Leiden.

ts goedgevonden en verstaan de heeren Raden exlra-ordinair, M^ Wynand van Hoesen en M** Herman Adriaan Parvé. W verzoeken en te committeeren lot het instellen eener gepastv uitnoodigiug en aanmaning aan de ingezetenen dezer gewestei? om, opgewekt door het voorbeeld, hetwelk deswegens in htt moederland is gegeven, door eene milde gift, zooveel in hun vermogen zal zyn, te contribuoeren tot soulaas en herstel dtr buitengewoone ramp, welke op den 12° January jongsUeeticn aan de stad Leiden en deszel^ inwoonderen noodlottig is U> gebragt door het ontsteken enuitbarsten van eene aanzieulyk* hoeveelheid buskruit, hetwelk in een die stad doortrekkeiui vaartuig was geladen.

Op den ^O^""" October 1807 werd ter zaake nog bepaald Uit aanmerking, dat het gebruik om twee leden dez<-r regeering tot bet inzamelen van dergelyke ooUeclem Ie Ik* noemen niet V17 is van moeyelykfaeden en ifioonvenienteo. byzeader by hel incasseeren der penningen, waareei het van de gemelde leden niel kan worden ge vergt ztch m bmini

1807. A. H. WiESl Klti

aangekgeue ainbts*betrekking^ te seponeeren, yao het gemeld ^ebroik af te gaan eo tot de inzameliog en ontvaDgst der i^eldefl, welke ten behoeve van Leidens geleden rampspoed zullen worden ingeschreven, te committeeren den visitateur generaal der Indische negoti&-boeken, Lieve Willem Meyer, en den opperkoopman mét rang naast den gecommitteerde lot en over de zaken van den inlander, Levious Heukeylucht Voorts tot facUitering van de wyze van inzameling te hepaalen :

dat van de lysten van inschryving een genoegzaam aantal ^al worden gedrukt en vervaardigd, opdat ten minsten aeo H^einplaar van dezelve op alle publieke plaatsen geduureode •ien tyd van een maand ter tekening kan worden gelegd voor xn ieder, die niet van gouvernementswege in eene publieke belrekking is geplaatst;

dat de secretarissen van alle publieke coUegieo zullen moeten /orge dragen, dat eene lyst van inschryving aan alle de leden u verdere ministers, zoowel als aan de op de comptoiren 'lieost doende suppoosten van hunne respective collegien werden vertoond en door een ieder hunner ondertekend, ten einde 'laardoor voor te komen een veelniaalen voorgewende uitvlugt

an diegeenen, die niet gezind zyn iets te geven, dat hi^i ^^mt lyst ter teekening is aangeboden:

zomede, dat een toereikend aantal exemplaaren aan den heer li'uLenant-geueraal en Gouverneur Generaal zal worden afge- geven, met verzoek aan zyue excellentie de nodige bevelen te i^f'ven, dat dezelve, niet alleen aan alle hoofd- en mindere 'llicieren ter tekening werden aangeboden, maar dat ook aan 'Ie gemeenen zelve de gelegenheid gegeven worde om door •rne contributie, hoe gering ook, hunne menschlievendheid u verkleefdheid aan hel moederland aan den dag te leggen ; dat in zelvervoege aan den conunandant der burgery alhier, 'ooiede aan den kapitain en lieutenants der Chineesche en ^l<)orsche natiën, een aantal lysten zal worden ter hand ge- leld, ten einde ook deze lieden de gelegenheid te geven iets .lü het hunne by te brengen;

Kie 1B07. A. H. W1ES£.

en eindelyk, dat in alle kerkeD, waar openbaare godsdienst word geoeffend, gedurende eene maand door den dienstdoendeu leeraar aan de gemeente onder eene gepaste uitnoodiging zal worden bekend gemaakt, dat in elke kerk tot het voornoemd einde een aparte bus is geplaatst, die door commissarisseu, tot bet ineasseren der gelden van wege deze regeering bc- noemd, na expiratie van dien tyd geopend, nageteld en alzo ten foveure der collecte ingenomen zullen worden.

Wyders nog de respective ministers en bediendens op ile buiten-kantoren circulair te gelasten zicb ten aanzien der wyze van inzameling, voor zoverre daarin door plaatselyke omstandigheeden geene verandering wordt gereqoireerd, mede naar de voorschrevene orders te reguleeren.

De inzameling van gelden teu behoeve van de stad Leideu gaf op den 24^ November 1807 aanleiding tot het nayolgentle. zijnen tijd kenschetsende incident:

By een door zyu exceUentie den heere Gouverneur Generaa. ter tafel geproduceerde lyst van intekening ten behoeven der ongelukkig geworden inwoonders der stad Leiden, geschiki en bestemd voor het collegie der amfioen-directie, mei geeur mindere ontstigting, als ongenoegen gezien zynde, dat daan i door den koopman en administrateur in de amfioen-directie Wilhelmus Martinus Keuchenius, gesteld is de volgende nota .

•Het bestaan van W. M. Keuchenius, hem zonder redeti afgenomen zynde, is oorzaak, dat hy op deze lyst niet lekend' drap^ende hooggemelde zyn excellentie voor om, uithoofde vu. het onwaar, ongepast en laxaloire, hetwelk aan deze adii teekening is gelegen, gedachten Keuchenius in de vergadering te ontbieden en hem af te vragen, of dezelve van zyne hari is, om, zo ja, hem te gelasten die nota staande de vergaderiij. eigenhandig te royeeren, onder ernstige betuiging van d»^ regeerings rechtmatig ongenoegen over die verregaande, allt- zints strafwaardige démarche en met recommandatie om zic t. in den aanstaande voor gelyke misstappen zorgvuldig i*

1807. A. H. WIC8E. 517

wachlen; doch door de heeren leden dezer vergadering in aanmerking genomen zynde de hoge jaaren van meermeiden KeucbeDiQS en uit dien hoofde tot een zachter dispositie overhellende, is conform dien goedgevonden en verstaan den eersten secretaris dezer tafel te qualificeeren genoemden keucbenius staande de vergadering op het gouvernements secretarie te ontbieden en hem namens deze regeering stellig .if te vragen, of de onderwerpelyke aantekening is van zyne hand^ en, zo ja, met last om die op staande voet eigenhandig Ie royeeren ; en te noteeren, dat hieraan door gemelden Keu- I henius staande de vergadering voldaan en daarvan onder de handteefcening van gedachten eersten secretaris aantekening is gehouden in margine der voorschreven geroyeerde aan- tekening.

Door de. loge, »la Vertueuse" was in December 1807 voor Leiden's ingezetenen bijeengebragt eene som van 1840 rijks- daalders aan papieren geld. Te Serang en te Anjer waren (recollecteerd 600 rijksdaalders aan papieren geld. In Cheribon hragt men bijeen 178:10 rd* aan zilveren munt en 486 rd» iian papieren geld. Behalve van Palembang, Timor en Ban- Jjermasin. waarvan nog geene opgaven waren ontvangen, was in het overige, toenmalige Nederlandsch Indië op 5 October 1809 gecollecteerd eene som van 60,215 rijksdaalders aan papieren en van B,774:2 rijksdaalders aan zilveren geld.

16 October. Opname van den kapitein der Chinezen en van de overiye hoofden van inlandsche natièn te Makasar otider de beheerders van de Weeskamer aldaar.

Deze beheerders mogten alleen in boedels, afkomstig van personen, welke tot hunne respective natiën hadden behoord, hun stem uitbrengen.

Overigens werd de instructie van het collegie van Boedel- oieesteren te Batavia »ter observantie" aanbevolen.

ttl8 1dÖ7. A. H. WlCSfi.

20 Oétobér. Regeling der garnizoenen te Samarang en te Soerabaija.

De GouYerneur-Generaal bepaalde in zijne kwaliteit \bu Luitenant-Generaal en Opperbevelhebber van *sKonings land- en zeemacht:

eerstelyk: dat het guarnizoen te Semarang zal bestaan:

uit het regiment van Wurtemberg, te formeren tol een compleet bataillon infanterie, gecomposeerd uit eenecompagni<* Europesche grenadiers en 4 compagnien inlanders;

uit het 23'^ bataillon infanterie, dat op dezelfde wyze zal worden zamengesteld ; en

uit een bataillon arthillerie, uit acht compagnien bestaande. waarvan echter drie compagnien onder commando van een major voor Sourabaya zullen geschikt zyn; en

ten tweede : dat het guarnizoen van Sourabaya zal bestaan uit een bataillon infanterie, georganiseerd als de voori^e, en uit drie compagnien arthillerie.

20 October. Regeling der tractementen van de officie f en te Samarang.

De Gouverneur-Generaal deelde aan de leden in den Raad van Indiê mede, dat, «vermits aan zyne excellentie was ge- bleken, dat de tractementen der hoofd-oflBcieren veel minder en die der kapiteinen en subalterne officieren iets meerder te Samarang als te Batavia beliepen en het een on tegen sprekelyke waarheid was, dat officieren, die dezelfde diensten moesten presteren, ook, zoveel mogelyk, op gdyken voet be- hoeren te worden gesteld, wilde men vorderen, dat 's KoDiii:r> troepen, werwaards zy ook mogten worden gezonden, met de vereiscbte activiteit en z^e zouden dienen, alsmede^ w^l het. bekend was, dat de levensmiddelen en andere behoeftens te Samarang in vergelyk van vorige jaren aanmerkelyk in prys waren gestegen en inzonderheid de huishuur zeer hw^-; was, hoogst dezelve uit aanmerking van alle deze motiven

1807. A. H. W1E8E. S19

voor hel belang van 'sKoniogs dienst noodsakelyk had ge* fonden te bepalen;

r dat alle officieren te Samarang genieten zuUen dezelfde tractementen, welke de officieren yan gelyken rang alhier genieten : 2° dat hetgeen de kapiteins, eerste en tweede lieutenants thans aldaar meerder gemeten hun provisioneel als een douceur van huishuur zal worden gelaten ; 5^ dat deze manier van betaling echter slechts als temporair zal worden beschouwd, tot dat de omstandigheden zuUen gedogen daaromtrent nadere bepalingen te maken; 4"^ dat aan de kapiteinen en subalterne officieren by wyze yaD gratificatie, eveneens als. ingevolge de door zyue excellentie op den 10^" July jongstleden gedane propositie, aan de officieren van dien rang alhier was geaccordeerd geworden, zoude worden uitgereikt het benodigde laken voor een rok, broek en vest, rd* 10 voor maakloon, mitsgaders een hoed, alsmede provisioneel en tot gunstiger tyden een maan- delyksche verstrekking van 200 K ryst en 6 kannen olie voor ieder kapitein en 100 S ryst en 4 kannen olie voor ieder eerste en tweede lieutenant; 5^ dat de wettig gehuwde vrouwen der onderofficieren en gemeenen, onder de differente corpsen te Samarang dienst doende, zullen genieten het kostgeld a rd' %^i stuivers koper en de rantzoenen even als te Batavia. Met verdere communicatie, dat zyne excellentie het billyk hadde geoordeeld, dat aan de officieren van het 23'^^ bataillon, welke krygsgevangenen zyn gemaakt en geen activen dienst presteren, voor eer^ niet meer wierde uitbetaald, dan hunne halve tracteroenlen, naar het voorbeeld van 't geen in dier- gelyke gevaUen veeltyds in Europa geschied; dat enz.

Terwyl eindelyk zyne excellentie had vermeend te moeten ontzeggen [sic] de uitbetaling van het gewoone douceur uit de krygskas, 't welk door de officiereu ter dezer hoofdplaats wordt genoten, alsmede zodanige sommen, als aan hoogst denzelven

520 1B07. A. H. WI£8E.

ten aanzien der hoofd- en staf-officieren voor htiishuor waren voorgedragen, uit aanmerking, dat dezelve hier verplicht waren wagens en paarden te houden en buitendira de on- gezondheid alhier wel eenig meerder gemak in het levens- onderhoud noodzakelyk maakte.

20 October. Bepalingen nopens het verkoapen van Re- geringswege van producten aan vreemdelingen.

Overwegende, dat de onzekerheid voor de vreemdelingen, in hoe verre zy hy aanbreng van provisien en goederen op producten zullen kunnen rekenen voor het van hunne car- gaizoenen proflueerende papiere geld, behoort te worden weggenomen ter voorkoming van de inconvenienten, daaruit anders te voorzien; dan by deze gelegenheid tevens zynde opgemerkt, dat de vryheid, welke in dit jaar aan de vreem- delingen was gelaten om het Vs gedeelte suiker, 't welk zy by den verkoop van producten voor contante specie tevoren verpligt waren nevens ^/^ gedeelten kofify te accepteereo. mede in het laatstgemeld product onder eene prysverhooging voor dat gedeelte tot Sp' 20 de pikol te mogen besteden, wel voor het gouvernement een voordeel van Sp' 2 per pikol op het een derde gedeelte der aldus verkochte koffy had afgeworpen, doch dat dajaruit ook was ontstaan, dat de suiker buiten acceptatie gebleven en de koffy des te spoediger gedebiteerd was; dat, ofschoon men gelegenheid mogt hebben de suiker voor den handel op de West van Indien te debi- teren, de spoedige sleet der koffy nog een ander embarras had veroorzaakt, namelyk, dat na het beladen der thans zich hier bevindende schepen geen kofly meer uit het gewas van dit jaar voor den verkoop zoude overblyven en dus de schepen, welke na deze mogten aankomen, genoodzaakt zouden zyn, of te vertrekken of de recolte van het aanstaande jaar ar te wachten; dat om hierin voor het aanstaande jaar eene alteratie te maken, voordeelig voor het gouvernement en geschikt om meerdere schepen als in dit jaar te kunnen

1807. A. H. WIESE. 5)1

fferieTen en by gerolg daibandd levendiger te houden zonder de yreemdelingen in hunne winsten op dien handel merkbaar te bemoeyra, zoude kunnen worden bepaald, dat voor aan- geroerde contante speciën zal worden afgestaan \ koSy, V4 suiker en ^/^ peper, met vryheid om het laatste '/^ te nemen ia kofly tegen Sp' SO de pikol, doch onder gehoudenisse om de suiker te accepteren, reflecterende, dat naar deze bepaling een schip, aanbrengende honderd duizend Spaansche matten, aan kof^ zoude vervoeren 4746 pikols en daarvan, instede van het V4 peper, 1059 pikols kofly tegens Sp* 20 de pikol, terwyl Tolgens de in dit jaar plaats gegrepen hebbende cynosure voor em gelyke somme van Sp^ 100,000 verkregen wierden 54677) pikols kofly en daarvan, in plaats van het 7s suiker,

lechts 789 Va pikols kofly tegen Sp' 20 de pikol ; gevolglyk, dat niet alleen in bet laatst gemeld geval 270 pikols kofly minder tegen Sp* 20 wierden verkocht, maar ook over het geheel ruim zeven honderd pikols meerder wierden vervoerd;

en wyders omtrend de voorgestelde prysverhooging der kofFv tot Sp' 20 de pikol in consideratie genomen wezende, dat. wel is waar, de drift, waarmede dat product sedert eenigen tyd gezocht word, voor eene preuve kan worden gehouden, dat daarop goede winsten worden behaalt en misschien ook wel, dat de kofly voor een geringe prysverhooging vatbaar is. doch dat, gelyk de belangens van dit gouvernement vorderen de voorschreven drift levendig te houden en de vreemdelingen Ie animeren' om, ongeacht zy somtyds drie, vier en meer maanden na hunne ladingen moeten wachten, bunnen handel np Batavia voort te zetten, het niet met dit systema kan worden overeen gebragt om hun te besnoeyen in voordelen, die wel eenigzins mogen opwegen tegens de risico, waarmede de handel op Indien voor hun verzeld gaat, en tegens de depenses, die zy tot onderhoud hunner schepen en equipages en derzelver verblyf aan de wal moeten maken, en dat mits- dien, daar het gouvernement aanzienlyke winsten op de kofly geniet, het niet voorzichtig zoude wezen gehandeld om, uit inzicht van een nog grooter voordeel, 't welk voor haar van

K^S 1807. A. H. WIESE.

niet ?eel iniportanlie zoude kunuen zyo, de Treenideliugeii welllGht Yan den handel op Batavia te detourneeren in een tyd, dat het gouvernement door dien handel moei bestaan, gezwegen nog, dat, hoe groot de voordeeien tegenwoordig ook op de koSy mogen wezen, dezelve by eene gunstige ommekeer der publieke zaken spoedig weder kunnen afnemen, gelyk de ondervinding by de laatste kortstondige vrede heefi getoond, wanneer de koffy in Holland van 33 tot 13 stuivers het pond is gedaald.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen:

Eerstelyk: dat door deze regeering jaariykseh gedurende den oorlog zal wordra vastgesteld, voor hoeveel gelds bedragen ieder schip van goederen zal mogen aanbrengen, te berekenen naar de sonmie gelds, die hetzelve in contante specie aanvoert, en dat daarvan telken jare in de maand October of Novembei aan den Hollandschen consul in Amerika zal worden kenni> gegeven.

Ten tweede: dat, vermits de ondervinding heeft geleerd dat de koffy op den tegenwoordigen voet van 18 en 20 Sp de pikol door de Amerikanen gretig word geaccepteerd, men by deze inrichting voor het aanstaande jaar zal blyvm conti- nueeren, voor zo verre de inzaam van bet volgende jaar zulks zal toelaten.

Ten derde : dat voor aangevoerde contante speciën zal worden afgestaan Vi i^offy* Vi suiker en V« peper, welke laatste ' 4. des verkiezende, zal kunnen worden genomen in kofiy tegens Sp* 30 de pikol.

Ten vierde: dat de proportie van die goederen, welke in het aanstaande jaar zullen mogen worden aangebragt, d^n h waar onder geene meubilaire of andere artikelen van lu\»' begrepen zullen zyn, niet hooger zal mogen loopen als to( het bedragen van V4 ^^^ ^^ aangebragte contanten, doch diit het uitkoops-bedragen daarvan zal worden voldaan in prodorlen voor V5 koffy, '/s suiker en '/g peper of dit laatste gedeeli* mede in koffy a 20 Sp" de pikol, als de voorraad zulks pr müleerd.

1807. A. H. Wisse. S13

Ten vytte: dat voor alle goederen of provisien, die door het goüTeniement direct van de lading als hoogst benoodigd worden ingekocht, om de wille Tan de meerdere zwarigifeden, welke Yoor de Amerikanen in het transport van Europesche goedden oyer Amwika boyen den aanvoer daarvan direct uit Europa is gelegen, zal worden gegeven voor de eene Vi koflfy en voor de andere helft» des verkiesende, ook kofiy, mits betalende SO Sp" de pikol.

Ten zesde : dat eindelyk de producten, die op bovengemelde wyze voor goederen en provisien worden afgestaan, zullen kunnen worden betaald in papiere geld, met de agio, zoo als die door deze regeering was bepaald by den verkoop van het factuur.

20 October. Vergunning voor de suiker-leveranciers hunne suiher zonder stroo-zakken af te leveren.

Is goedgevonden en verstaan aan de suikermolenaars tem- fomr en zoo lang de tegenwoordige schaarsheid en duurte van stroozakken zal blyven voortduren, te vergunnen hunne poeder-suiker en kanassers zonder het gewoone omkleedze) van stroo-zakken te mogen afleveren, vooral ook uit aanmerking, dat de vreemdelingen de suiker altyd in zakken laten over- pakken, waardoor de emballage der kanassers noodeloos is.

!23 October, Regeling der vrachl-penningen van met houtwerken beladen, van Regeringswege ingehuurde vaartuigen.

In aanmerking genomen zynde, dat, vermits men in de berekening van vracht-penningen voor Javasche producten zich altyd heeft geregeld naar de hoeveelheid lasten, die de daartoe geömployeerd wordende vaartuigen aan ryst kunnen laden, het ook billyk is, dat de gedachte berekening insgelyks omlrend de houtwerken wordt gevolgt, voor zover de vaar- tuigen, die daartoe worden gebruikt, mede tot het overbrengen van droge producten in staat zyn, alzoo het transport van

524 1807. A. H. WI£SE.

houtwerken door hunne nioeielyke stuwing reeds op zich zelfs nadeelig voor de vaartuigen is en zeker niemand tot het ver- voerdfi daarvan zoude te bewegen zyn, v^nneer nc^ daaren- boven de ware volumen der houtwerken in stede van de i*uimte der vaartuigen tot basis der vracht-penningen wierd genomen, naardien de vervrachters daarby altyd schade zouden moeten lyden, omdat de houtwerken, en inzonderheid zware, nimmer zodanig kunnen worden gestuwd, dat niet hier en daar eene houtledige ruimte overblyft, waarvan de vervrachters geen nut hebben.

Is goedgevonden en verstaan de vracht-peimingen dier vaartuigen voortaan te laten uitbetalen navolgens de conditien, waarop zy naar rato der lasten of koyaugs ryst, welke zy kunnen laden, zullen zyn ingehuurd, met recommandatie nog- lans aan de bediendens om zoi*gvuldig te letten, dat by hel stuwen der houtwerken de ruimte der vaartuigen, zooveel mogelyk, worde gemenageerd en de houtweriien zelve daar- door met geene te hooge vrachtgelden worden bezwaard, mitsgaders om, in gevalle de vaartuigen reeds zoo oud en versleten zyn, dat dezelve tot niets anders dan (ot het over- voeren van houtwerken kunnen worden gebruikt, de hoeveel- heid koyangs, welke zy hebben kunnen laden, niet meer tot grond te nemen van eene berekening der vracht-penningen, maar dezelve alsdan naar billykheid te bepalen.

27 October. Bestraffing van een Ar abischengezachvoerder.

Wegens het merkwaardige der overwegingen worden deze op- genomen, luidende, als volgt:

In aanmerking genomen zynde, dat, ofschoon said Hassan Segaff eene exemplaire straffe voor zyn onwaar berigt ( *) heeft verdiend men wel verpligt is in dezen eenige toegevenheid te gebruiken, niet alleen omdat hy tot het Mahomedaansche priesterdom behoord en daardoor in betoog van den inlander voor

O Ora een tekort in zijne lading te dekken bad h^ voorgegeven tusscbeo Tagal en Batavia door een Engelsch schip aangehouden te z^n.

1807. A. H. WiES£. t(2t(

heilig wordt gehouden, maar ook omdat yan de saids, welke oDderÜDg ten naauwsten aan elkander zyn geattacbeerd, in het tegenwoordig moment te veel party tot den overvoer van producten moet worden getrokken om dezelve ongenoegen te geven door het infligeren van een correctie aan den said, Uassan Segaff, die zy zouden kunnen meenen hunne pries- lerlyke waardigheid te declineren en waardoor zy zouden kunnen worden opgeleid om, met verbreking hunner verschul- digde trouwe aan dit gouvernement, de aan hun toebetrouwd wordende ladingen uit wraakzucht in handen der Engelschen te spelen.

27 October. Wijzigifig van hel rantsoen rijst voor de mUitairen.

De heer Gouverneur 6enei*aal, in hoogst deszelfs qualiteit van luitenant-generaal en chef van 's Konings land- en zee- macht in deze gewesten, aan de vergadering te kennen gegeven hebbende, dat het weinige vooruitzicht, hetwelk er onlangs was geweest om deze hoofdplaats van eenen overvloedigen Toorraad van ryst te voorzien, in een tyd, dat het vaarwater van Java continueel door de verschyning van vyandelyke schepen wierd ontrust, zyne excellentie op alle mogelyke middelen had doen bedacht zyn, welke tot besparing van dien korrel konden dienen en dat hoogst dezelve het uit dien hoofde noodig had geoordeeld te bepalen :

dat, in stede van 30 S ryst en W Ü kadjang, mitsgaders een stuiver broodje 's daags, welke tot nu toe aan de Euro- peescbe militairen alhier waren verstrekt, voortaan, in te gaan met den eersten November aanstaande, aan dezelven niet meerder zoude worden afgegeven dan 16 S ryst en daaren- tegen een broodje van '/^ S meel, ongebakken, 's daags;

dat insgelyks aan de lyfeigenen, militairen by de rydende en zware arthillerie, gelyk mede aan de pionniers, voor welke tot dus verre 50 fi ryst wierden verstrekt, doch waarvan slechts 3K t£ aan het volk wierd uitgegeven, terwyl de overige

t(i6 lM)t. A. H. WIËM.

IS 1i ter goedmaking van de maandelyksche douoeur aan de krygskas wierden verantwoord, voortaan niet meer zoniea worden verstrekt dan 36 K per man; en dat aan 'sLands lyfeigenen, in den militairen dienst geëmployeerd, aan gage zoude worden toegelegd S4 stuivers per maand om daardoor te remplaceren de daarentegen in te hondene verstrekking van ryst; en dat, dewyi de hoofd-olBcieren ter deser hoofd- plaats tot dos verre hunne benoodigde ryst uit de overgesehoiene rantsoenen ten voordeele van de krygskas gewoon waren iu te koopen, hetgeen door de voorscfareeven maatregelen voor het vervolg kwam te cesseeren, zyne excellentie biUyk had geoordeeld ter hunner tegemoedkoming te bepalen, dat aaii hun uit 'sLands magazynen tegens inkoopsprys zoude worden verstrekt, te weten:

aan den brigadier 1600 vè ryst 's raaaiids

» » kolonel 1400 » » »

» » luitenantrkolonel 1300 » • »

» » majoor..... 1000 » • p

dat echter alle deze bepalingen niet anders dan als temporaire ttiaatr^geleii waren vastgesteld, welke, hoezeer door de sederl plaats gehad hebbende, aanzienlyke aanbrengen van ryst min noodzakelyk geworden, echter in werking dienden teblyven, totdat de groote voorraad meel, die tot bevordering van bei voorschreven plan was ingekocht en zonder eene dadelyke introductie daarvan gevaar zoude loop^ van te bederven, weder zoude zyn verminderd cl' andere omstandigheden daaria eeue verandering noodzakelyk of geraden zuuden doen vinden.

50 Octoher. Toekenning der kdfl van de bedo$igeH vmcht-penningen aan ingehuurde, particuliere itchepen, welke ten gevolge van force majeure hunne bestemming niet bereikten.

Zu4ks geschiedde, »zo wel op grond van vorige voorbeelden, als op autoriteit der UoUandsche zeeregteri, volgeus dewelke eeu schip, 't geen zyne lading iiigeiMMneu heeft en daarmede

1607. A. H. WiEdC. M7

bttiteD gaats u geraakt, gerekend worilt de hahe vracht* [«eDDiiigen verdiend te hebben*'.

Op 14 April 1807 had de Regering de Javasche ministers aangeschreven »oni voortaan by de cherte-partyen duidelyke stipolatien te maken van het regl, zoo voor den bevrachter, als vervrachter, indien eenige vaartuigen in hunne reize worden o(^ehouden en van de sch&vergoeding, daar voor te accorderen, met eene zck) duidelyk mogelyke omschryving der gevallen, welke daartoe te brengen zyn".

Op Java was namelyk het aangaan van cherte-partijen

• builen practyk, alwaar alle vaartuigen, die eenlyk tot het transport van producten naar deze hoofdplaats dienen, simpel a%ehaurd worden op de vrachtloonen, welke voor ieder comptoir in het byzonder zyn bepaald, 't welk aldus is in- geroerd tot menagement van veelvuldig schryfwerk".

30 Oclober. Afschrijving van verliezen op den verkoop van rijst te balavia van Regeringswege,

De directeur generaal te kennen gegeveu hebbende, dat de ry^, die op de bazaar met de kleine maat tot gerief van de scbenele gemeente van gouvernements wege wierd verkocht, ais nog tegen de vorige bepaalde prys van zeven stuivers de gautaag wierd gedebiteerd, 't welk voor iedere koyang van yM)0 ponden slechts bedroeg rd^ 34:!&77i7, l^opere munt, t^rwyl dat graan, op Java aan den lande geleverd wordende, voor zo yer betrof de contingenten, tegen rd'' 15 en over inkoop t^en rd' ^5 de koyang, zilver geld, het gouvernement etrca '/^ of immers mim de helft duurder kwam te staan als de opgemelde prys, welke daarvoor op de bazaar wierd gemaakt, veroorzaakt eensdeels door de hooge agio op hel zilver geld en ten andere door de enorme vracht-penningen, <iie deze regeering laatstelyk by besluit dezer tafel van den «ten 24«» July 1807 voor hel transport van dien korrel had niüeien toestaan lot rd*^ ^, ztKer geld, per koyang van Suü-

^28 Idör* A. H. WiËSË.

rabaya en zo pro rato van de naderby gelegene comptoiren, proponeerende zyn Edele om het voorschreven verliea op de rekening van trains- en oorlog-ongelden af te schryven als niet zynde van die importantie om te kunnen opwegen tegeu de bedenkelyke gevolgen, v^elke eene ongewone en plotselinge prys verhoging van de ryst, equivalerende met het meermeid verlies, zoude kunnen na zioh slepen, alzoo de schamele gemeente, bereeds aanmerkelyk gedrukt wordende door de ongehoorde duurte van alle noodwendigheden en zich daarby gepriveerd ziende van het eenigste soulaas, H welk voor de- zelve in de tegenswoordige ongunstige omstandigheden was overgebleven, al ligt tot misnoegen zoude kunnen overslaan, gelyk de gebeurtenissen van vroegere en latere tyden daarvan te vele en te droevige toneelen opleverden om zich daar aan te exponeren, te minder daar de oorzaken van de duurte der ryst niet anders als tydelyk en als sequeelen van deo oorlog konden worden beschouwd, waarin by eene gunstige ommekeer van zaken van zelve eene verandering ten goede volgen moest.

Is, coqform de voormehie propositie en om de daarvoor bygebragle bondige redenen, goedgevonden en verstaan deo verkoop van ryst op de bazaar Boron provisioneel te laten voortgaan tegens de gewone prys en hetgeen die korrel, bezwaard met de tegenswoordige hooge vrachtgelden aan deo lande meerder komt te staan, dan waarvoor dezelve aan de gemeente wordt omgezet, op rekening van trains- en oorlogs- ongelden te laten a&chryven, met last nogtans aan deo tot dien verkoop geconmiitteerden kassier van de generale oul- vangst om, zooveel mogelyk, toe te zien, dat dezelve naarde intentie dezer regeering niet anders dan aan wezenlyk behoeftige of geringe lieden werde verkocht.

Volgens Daendels (missive aan den Luitenant-Gouvemeiu^ Generaal, dd. 6 Augustus 1808) werden de •importante •verliezen, welke den Lande sints jaaren op de van Java ter

1807. A. H. WIËSÈ. t(td

«hoofdpiaatse aangevoerde ryst geleeden heeft, begroot op wel 'hondert en dertig duizend ryksdaalders 'sjaars". Zie ook 20 September 1808.

3 No?eniber. Verleening van subsidie aan het coUeyie van Heen^raden ie Batavia.

Het collegie van Heemraden der Bataviasche ommelanden ter kennisse dezer regeering gebragt hebbende, dat voor de extra-ordinaire ongelden gedurende dit loopende jaar ter summa van rd* ^8658:21, veroorzaakt, zo door het Vs, waar- mede de koelieloonen vi^aren verhoogd, als ook door de aug- mentatie op de tractementen der dienaren en de gemaakte onkosten tot het leggen van eene steene beschoeying tusschen de posten. Noord- en Ryswyk, de kas van het voornoemd roUegie in dien staat was gebragt, dat, instede van met een batig saldo te kunnen worden gesloten, gelyk zoude hebben l>laats gehad, indien de voorschreven extra-ordinaire ongelden niet waren gevallen, thans daarentegen de calculative uitgaven voor de nog resterende drie maanden van dit loopend jaar ter sonuna van rd* 28567 de restanten en de nog te v^chtene outTangst, ten bedrage van rd' 11045^ overtrof met eene somma van rd* 17522, met voordragt om tot voorkoming van de stagnatie, welke door dit te kort in de werkzaam- heden van hun Eerwaardeus zoude worden gebragt, zomede uit consideratie, dat de kas van Heemraden geduurende de laatste drie jaaren geene subsidien uit 's Lands ' kas had genoten, maar daarentegen uit de belasting van het oorgeld der paarden, in dezelve overgebragt, een surplus van rd* 29000 ruim« als au tot goedmaking der nog te vallene ongelden geduurende de drie laatste maanden van dit loopend jaar ait 'sL^nds kas te mogen erlangen de benodigde subsidie van rd* 17522; zoo is goedgevonden en verstaan het voor- schreven subsidie te accorderen, met last aan den negotie- boekhouder om daarvan afschryving te doen by de Bataviasche aegotie-boeken.

PUUUAT-BOKt WKU Xlf. 34

850 1807. A. H. WteSe.

6 NoTember. Yerleening van voorschot uU 'sLandskas aan een Chineeschen suiker^moleBoar.

Van dit geval, hoedanige meermalen voorkwamen, wordt hier alleen gewag gemaakt om de overwegingen, waarop hei verleeuen van voorschot ditmaal berustte, luidende:

dat alle verbeteringen aan den landbouw in het gemeeti en byzonder ter aankweking van een product, hetwelk, gelyk de suiker, een belangryke en aller aangelegenste bron van welvaart oplevert, alle aanmoediging verdienen, vooral daii. wanneer den planter door eene ondersteuning, die zonder risico kan worden verleend, van de zyde van het gouver- nement de hand kan worden geboden tot bet vollrekkeii eener nuttige onderneming, waarvan hy andersins door ge- brek aan middelen zoude moeten afzien en, zoowel aK het gouvernement zelve, de waarschynlyke voordeden zoud. moeten missen.

Bedoelde Chinees had zijne riettuinen belangrijk uilgebrtid. een zijner molens verbeterd, enz. enz.

-J^ November. Invocr-rechlen op Ambon, Banda m Ternate.

De gouverneur van Ambon rapporteerde, dat «zelvs de gen* - reuse dispositie van deze vergadering ten aanzien van ile ontheffing der tollen op alle consumable artikelen geen pry< vermindering of eenig zichtbaar voordeel voor het algemeti beeft mogen te wege brengen, waarom dus weder op nieuv% zoude kunnen bepaald worden, dat de betaling van *sHeeren gerechtigheid op alle artikelen van consumptie, niet alleen nf Amboina, maar ook op Banda en Ternate, wierd geintrodh ceerd en geheven, hetzy op den voet, zoo als zulks by dei over- en terugneem dier possessien door commissarissen - ingesteld geworden, of wel, dat men vooraf de proeve ni)u met de helvt der voormalige tol, zyode 3, instede van O procent te helfen, terwyl de ryst, waarop geduurende ihv

1607. A. M. WiEéÊ. SSi

oorlog toch altoos important gewonnen word, daidelyk op 6 procent tol-gerechtigheid /oude kunnen worden gesteld".

Naar aanleiding hiervan besloot de Regering «wederom in Ie voeren de betaling van 'sHeeren gerechtigheid op den invoer van alle artikelen van consumtie, zoo ten gouvememente AmboD, als ook op Banda en Ternaten, zoo nogthans, dat, iiislede van de vorige bepaling van 6 procent, de tol voortaan eo voor eerst niet hooger zal worden geheven dan tot 3 procent, met uitzondering aUeeu van het artikel van de ryst, waarvan, gelyk vooi*heen, de gerechtigheid by den invoer zal worden betaald tot 6 ten honderd; en hiervan by een billet <^p de gewone wyze aan de gemeente kennis te geven".

Aanleiding tot dezen maatregel gaf het toekennen aan ofli- rieren en pennisten van zekere »douceurs", voor welke uit- leven de Regeering naar een aequivalent zocht.

Zie ook 20/25 December 1808.

17 November. Regeling van den staf van hel garnizoen te Samarang.

Deze staf zoude bestaan uit:

een kolonel, hoofd der militie op Javasch Noord-Oostkust,

een kapitein, aide de camp by den heer gouverneur en «iirectenr ten gemelde gouvememente,

een kapitein, onder-major, fungeerende als plaats-major van het guarnizoen te Samarang,

een luitenant, adjoinct by het hoofd der militie,

een luitenant, commissaris van oorlog,

een sous-lieutenant, secretaris, en

een staf-fonrier.

17 November. Verstrekking van brandhout aan het garnizoen te Batavia.

Zyne excellentie in overweging genomen hebbende, dat

552 1Ö07. A. H. WIE8Ê.

lot dus verre is bepaald geweest om aan het gnamizoen ter dezer hoofdplaats 's maandelyks 36 kleine vadems brand- hout te verstrekken, welke bepaling, gemaakt zynde tydens. dat het guarnizoen op iets meer dan S700 mannen gere- duceerd wierd, hoogst dezelve als nu gebleken is, dat die verstrekking tot groote disorders aanleiding moest geven, te meer, daar het guarnizoen tans genoegzaam is verdubbeld, en die schikking ook werkelyk reeds oorzaak tot diefstal en andere geweldenaryen in de kampongs geweest is; en daar buiten dien, de bepaling op 36 vadems brandhout vastgesteld zynde. altoos eveneens verstrekt en geen reguard geslagen wierd op de vermindering, die er somwylen in het guarnizoen plaats vond, gelyk onder anderen in het voorleden jaar door het zenden van aanzienlyke detachementen militairen naar hei Gheribonsch gebied het geval is geweest, hoogs gemelde zyue excellentie op middelen had doen bedacht zyn omtrend de verstrekking van brandhout een andere en meer geêvenredigde bepaling in te voeren en dienvolgens nodig had geoordeeld, dat, in stede van de voorschreven distributie, voortaan voor honderd mannen, het zy Europesche, dan wel inlandsche militairen, een grote vadem brandhout *s maands zoude worden verstrekt, vorderende de billykheid om in dit geval een inlander met den Europees gelyk te stellen, wyl een ieder van hun verplicht is zyn eigen voedzel te moeten koken en daartoe ook meer brandstoffe benodigd is.

En alzo bevorens, toen het corps arthillerie noch op de veldschans Meester Gornelis gecantonneerd was, tot den aankoop van brandhout voor dat guarnizoen rd* KO wierd verstrekt, welke uitbetaling, alhoewel er tans vier compagnien daarvan op Weltevreeden verplaatst zyn, echter blyft voort- lopen, heeft zyne excellentie mede gecommuniceerd om de uitbetaling dier gelden voortaan in te trekken en te doen cesseren.

Dragende hoog gemelde zyne excellentie al verder voor om vooreerst aan ieder honderd man van het guarnizoen een groiA vadem brandhout maandelyks te doen verstrekken op den ondvu

1807. A. H. WIESE. 855

Toet aan de Europeesche manschappen door den hofmeester Tan

deo houtkap op verleende ordonnantien van den commissaris

van oorlog, terwyl aan inlandsche militairen die verstrekking

roor eerst zal gecontinueerd worden door den opzichter der

Crauwangsche houtbosschen, mede op gelyke ordonnantien

Tan den commissaris van oorlog, door welke inrichtingen

teo dien opzichte alle misbruiken en ongeregeldheden geheel

zouden ophouden; en, alschoon door deze bepaling 's maan-

(lelyks wel 13 é 14 grote vadems meerder zouden verstrekt •

wonlen, kon zulks echter eenlyk maar beschouwd worden

als een onmiddelyk gevolg van de meerdere sterkte van

hel gaamizoen, 't welk notoir by de reductie daarvan ook

zoude komen te cesseren en altoos by het afzenden van

'ietachementen een aanmerkelyke bezuiniging daarstelde, zoo

is goedgevonden en verstaan hiervan deze aantekening te

houden.

17 November. Regding der soldijen van militairen op Asnbon.

De Gouverneur-Generaal bepaalde, dat, evenals te Batavia,

aan diegeenen der militairen aldaar (Ambon), welke zich voor vyf jaaren zouden reèngageeren, alle jaareu betaald zoude worden rd* 30, zilver geld; aan die voor drie jaaren verband rd» 18 en aan die op lopend verband blyven dienen rd'' 10 gelyke munt".

20 November. Voorschrift nopens aanvragen van am^ muniiie-goederen door particulieren.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat voortaan alle handelaars, welke zig om adsistentie in ammunitie-goederen l>y deze regeering zullen vervoegen, verplicht zullen zyn Tooraf door den sabandhaar en licentmeester te doen veri- fieeren, of de verzochte quantiteiten by hun wezenüyk be- nodigd zyn.

534 1807. A. H. WIESE.

20 November. Toekenning voor een jaar der itütomsicn van zekere vogelnest-klippen en pareUvisscherijen aan den gezaghebber in den Ooslhoek van Java en aan den kommandant ie Banjoewangu

De Oosthoeks gezaghebber, Fredrik Jacob Rothenbuhler. voorgedragen hebbende om de vogehiestjes-klippen van Ooslt^r en Wester Balemboangang en de daaraan verknochte parel- visscheryen noch voor eenigen tyd op den ouden voet aan hem, gezaghebber, en den Banjoewangies commandant te laateu behouden, zoo is goedgevonden en verstaan, uithoofde van het gering voordeel, dat men zich geduurende deze ruste- looze tyden van het product dier klip})en kan belooven. meest te attribueeren aan den moedwil en roovzucht der zeerovers, waar tegen voor eerst met dat gewenscht succev noch niet gewaakt kan worden, als men in der tyd dooi daartoe beraamde middelen zig in staat gesteld zal zien. dit een en ander aan den genoemden gezaghebber en com- mandant nog voor een jaar na den bepaalden vervaltyd al te staan.

20 November. Wijziging van pachl'Voorwaarden.

Is goedgevonden en verstaan:

1° aan de pachters der domeinen voor het aanstaande jnnr vryheid te laten om de pacht-penningen te betalen in papieren van credit of wel in Japans koper geld, niet tegoeddoening in het laatste geval van een percent rabat op het bedraagen der pachtschat, om door dit middel het koper geld voor een gedeelte zonder inwisseling weder in kas terug te krygen;

2® uithoofde der tegenswoordige tyds omstandigheden, de van Java, Cheribon en de resorte van deze hoofdplaats over zee ingevoerd wordende ryst van tol te eximeereu en daarentegen de gerechtigheid op hetgeen van dat graan

1807. A. H. WIESe. 83K

wordt uitgevoerd door den pachter yan de rystinarkt te latea coUigeren; ** in oTerweging genomen zynde de door den pachter van het slagten van varkens, geschoren bokken en schapen in dit jaar bv deze regeering ingekomen klachten over het dagelyks opkopen en slagten van een groot aantal varkens door den slagter van het Fransch campement op Welte- vreden, zonder dat hem daarvoor eenige gerechtigheid betaald v«rierd, te bepalen, dat door den slagter van het Fransch campement op Weltevreden 'smaandelyks niet meer dan 60 varkens pachtvry zullen mogen worden geslagt, welk getal' men berekend, dat genoegzaam zal zyn om zyne aangenomen leverantie van varkensvleesch aan de militairen in dat campement buiten deszelvs schade en bezwaar dier dienaren te kunnen houden, en den pachter van het slagten van varkens, geschoren bokken en schapen vryheid te laten zynentwegen een persoon tot toezicht daarby te stellen;

ten aanzien van het besluit dezer tafel, genomen op den 17«" July dezes jaars, waarby vastgesteld is om by de aanstaande verpachting der domeinen nadere schikkingen te maaken omtrend het nadeel, 't welk de pachter der Westersche lynwaaden alhier zaT lyden door de daarby in bet brede gementioneerde transactie, met den Deenschen supercarga, Hendrik Meyer, aangegaan, almede te bepalen, dat, wanneer de pachter dier gerechtigheid zich daar- over in der tyd by deze regeering mogt adresseeren, aan hem in dit geval de gewone procento's daarvan uit 's Gou- vernemen ts kassa na billykheid zullen gevalideerd worden ; vryl, enz.;

hy de publicatie van de verpachting der domeinen aan te halen de reeds by publicatie van den -^ Juni jongst- leden gemaakte bepaling, dat de topbanen en amfioen-kitten op de gepreviligeerde bazaars in de bovenlanden na zons- oudergang tot zons-opgang gesloten en onbezocht moeten blyven.

536 1d07. A. H. WIE8C.

27 November. Verbod legen hel maken van warwaarden nopens heffingen van opgezelenen bij verkoop van par - ticuliere landerijen.

De executeur in den boedel van den Raad van ludiê. G. M. Neun, eigenaar van het land Laanhof, enz., verzocht aan de Regering die landen onder zekere, bij zijn rekest breedvoerig omschreven, maar thans niet meer bekende voor- waarden te mogen verkoopen.

De Regering wilde hiervan niets weten en besloot dien ten gevolge >zig op generlei wyze met de gemelde conditien van verkoop in te laten ; dog, aangezien er geen vast tariel om de landhuur te heffen bepaald is en het tot dus verre ook niet noodzakelyk is geoordeeld daarvan een bepaald voorschrift te geven, aan den executeur in den boedel van wylen den heer Raad ordinair, Goenraad Martin Neun, uit* drukkelyk te verbieden den koper van die landeryen doiir eenige voorwaarden te restringeren om in het heffen der huur een bepaling te volgen, waarnaar het reeds gebleken is. dat de ingezetenen der gemelde landen zig niet willen schikken en dewelke door een locaal onderzoek door eene commissie uit het midden van het coUegie van Heemraden der Bataviasche ommelanden ook te bezwarend is geoordeeld, mitsgaders waardoor mede zoude kunnen veroorzaakt worden» dat de nauwlyks op die landeryen herstelde rust onder de opgezetenen weder wierd verbroken".

In Augustus 1807 was namelijk de toenmalige, Europeesche huurder van Laanhof, die de heerendiensten, enz. al te zwaar schijnt gemaakt te hebben, door opgezetenen van dat land vermoord.

Zie ook 3 Maart 1809.

27 November. Vergunning voor een wagen-t)erhuurder om zijne affaire uit de stad Batavia naar het land- goed Majoran (Kemajoran) Ie verplaatsen.

Over deze zaak is veel te doen geweest, doordien de overige.

1807. A. H. WIESE. »37

geprerilegeerde wagen-verhuurders zich ten sterkste tegen de Tergnoning verzetten.

De Terplaatsing was een gevolg van het meer en meer bewoond raken van Weltevreden, hetgeen o. a. daaruit biykt, dat in September 1807 onderscheidene Europeesche woningen lusschen de posten Rijswijk en Noordwijk aanwezig waren (Resolutie 18 September 1807).

27 November. Wijziging van het bejmalde op 8 FebrtMrij 1805 nopens iraclementen van zeeofficieren.

Door zyne excellentie den heer Gouverneur Generaal aan de vergadering communicatie gedaan zynde, dat door hoogst dezelve in qualiteit van luitenant-generaal en commandanten chef van 'sKonings land- en zeemacht in deze gewesten uit consideratie van de bereeds zedert een geruimen tyd daarom gedane aanzoeken van de officieren en kadets der koninklyke marine, zich alhier bevindende, en uit aanmerking der sobere situatie, waarin dezelve zich bevinden door het gering trac- tement en toelage, door hun in deze gewesten genoten, ^repaard met de enorme* duurte van alle onontbeerlyke hehoeftens, waardoor hoogst dezelve het noodig geoordeeld had deze regeering voor te dragen om het besluit dezer tafel Tau den 8^° February 1805 zoodanig te altereren, dat alsnu maandelyksch aan die officieren zal worden toegelegd, als:

aan een kapitein-luitenant zonder conmiandement rd' 50 in plaats van rd* 30; aan een eersten luitenant rd' 35, in plaats van rd^ 30, » • ordinair » • 25, • » » • 15,

 »     chirnrgyn-major      »    25,  »       »         >     »     15, 

» » kadet » 15, » » » » 5,

te betalen in zilvere munt, op den voet en wyze, zoals zulks tol dus verre is geschied, dog deze bepaling maar als provi- sioneel en tot betere omstandigheden daar te stellen en dezelve te doen ingang nemen met den V^ December aanstaande, zoo is goedgevonden en verstaan daarvan deze notitie te houden.

538 1807. A. H. WIE8E.

1 December. Embargo.

Op de ingekomen beiïglen, dat zich op de hoogte van Krauwang een suspect schip onthoud, 't welk gegist word een Engelsch vaartuig te zyn, is goedgevonden en verstaan zyne excellentie den heere Gouverneur Graeraal te verzoeken embargo te leggen op alle de voor gouvernements rekening bevrachte schepen en vaartuigen en op die, welke aan de ingezetenen dezer kolonie toebehoren, vaarende onder de Hollandsche vlag, ten einde hun voor *svyands macht te sau- veren, doch, aangezien men geen eigenlyk belang heeft omtrent! de vaartuigen der Deensche en Amerikaansche natiën, dezelve van het embargo uit te zonderen, te meer wyl het oogen- blik mogelyk nog voor hun geschikt is om de straat Sunda te kunnen passeeren, 't welk by een langer aanhouding van die kielen alhier ter rhede, mits het verlopen der mousson. hun daarvan zoude kunnen versteken.

Wegens den vrede tusschen Nederland en Engeland is dil embargo den 30*" December 1807 opgeheven.

3 December. Voorziening van Batavia mei rysi^ zout en olij.

Als een merkwaardig voorbeeld van de toenmalige bemoei- ingen van een Gouverneur*6eneraal diene het volgende.

Zyne excellentie de heer Gouverneur Generaal aan de vergadering te kennen gegeven hebbende, dat het hoogst den* zelven gelukt is in den tyd, dat de vyandelyke scheepen deze kusten hadden verlaten, deze hoofdplaats genoegzaam van ryst tt> voorzien, alzo zig onder ultimo November jongstleden van dal graan in 'slands-magazynen opgeslagen hebben bevonden 5200 koyangs, boven en hehalven de pady, welk hoogst dezelve op een ongevoelige wyze by wege van inkoop uit de boven- landen en regentschappen is magtig geworden, met informatie, dat zyne excellentie, ten einde voor te komen, dat by een onverhoopt, eventueel gebrek aan dat voedzel die party niet

1807. A. H. WIESE. 539

in liaodeD der winzuchtige Chineezen TerTiel, de nodige maat- regelm bad gesteld, communiceerde hoog gemelde heer Gou- veineur Generaal wyders ook in tyds bedagt te zyn geweest tm op allerley wyze den aanmaak yan zout alhier te ani- meeren, met dat gevolg, dat van dat onoutbeeriyk artikel mede geen gebrek is: dat hoogst dezelve insgelyks is ge- reusscCTd Batavia van een goede voorraad olie te verzorgen, •ioor welk een en ander de hoofdplaats provisioneel is voorzien iD de eerste behoeftens; zoo is goedgevonden en verstaan hoogst denzelve van de erkentenis dezer vergadering te ver- zeker^i voor de in dezen aangewende, efÜGacieuse pogingen PD moeite en aan den heer Java's gouverneur, Nicolaus Engelhard, welk door zyn Edele's medewerking daartoe byzonder behulp- zaam is geweest, het byzonder contentement van deze regeering te betuigen, met qualificatie op zyn Edele die residenten der ryslgevende kantoren, welk daarin werkzaam zyn geweest, en in het byzonder den Paccalougans resident, Jacobus Albertus van Middelkoop, namens deze regeering derzelver genoegen daarover te kennen te geeven.

8 December. Toekmning eener indemniteit voor huishuur aan officieren, te Batavia in garnizoen.

De heere Gouverneur Generaal in hoogst deszelfs qualiteit van lieu tenant-generaal en commandant en chef van Zyner Majesteits land- en zeemacht in deze gewesten aan de ver- gadering communicatie gegeven hebbende, dat zyne excellentie '•p het deswegens aan hoogsl denzelven gedaan verzoek door •ie kapiteins en subalterne officieren, guamisoen houdende in (leze hoofdstad, om, even als de olFiciereu in het kamp van Weltevreden, eeue vrye woning dan wel indemniteit voor Imishuur fe mogen genieten had besloten, dat aan een kapitein zoude worden uitbetaald rd"" 15 en aan een eersten en tweeden lieutenant rd* 10 in papiere geld, per maand, voor huishuur, in Ie gaan met den 1^° dezer maand; zoo is goedgevondeii eu verstaan hiervstn deze aanteekeniug Ie houden .

540 1807. A. H. WIE8E.

Op den 8*"' Januarlj 1808 is uitgemaakt, dat onder de oificieren, in de stad Batavia garnizoen houdende, ook begrepen waren die van de artillerie.

11 December. Verpachting van de wgemeene middelen i^van hel honingnjk Jaccaira** voor hel jaar 1808.

De wijzigingen waren ditmaal:

Eerstelyk : dat de betaling der pacht-penningen van alle de pachten zal mogen geschieden in papieren van credit of in Japanscb koper geld, in het laatste geval met te goed doening van een percent rabat op het bedragen der pachtschat.

Ten tweeden: dat gedurende den jare 1808 wel zullen mogen worden verhandeld allerlei grove en middelbare soorten van lynwaad, doch van de fyne soorten geene andere, als die onder de volgende benamingen zyn begrepen: Chormandelsche lynwaden:

baftas fyne gebl. 1% 4** en 5« soorten,

kambatjen roode 1», 16 b^ 2'/^ cob», 1«, 8 br. «Vi cob*»

chelassen geruite Palleakatsche U, 16 br. 2 cob%

gingam onderbroeks gestreepte 1^, 18 b**, S eob", Palleakatsche gouverneur, « taffachelas, » roode,

Guinees fyn gebleekt 1, 2" en 3« soorten,

roemals geruite groote van IV4 cob* in 't vierkant van 8 p* aan een stuk;

Bengaalsche lynwaden:

armozynen effene en dubb. K 21 b^, SV4 ^^* ^^ f^ streepte,

cassa's fyne met goude hoofden V, V en 5^ soorten,

fotassen fyne van 32, 30, 28 en 24 cob',

piamans fyne met goude hoofden l**, 2" en 3* soorten,

malmollen fyne 1", 2 en 3^ soorten,

sanen fyne 1% 2^ en 3« soorten,

sologessies fyne l^ 2* en 3^ soorten;

1807. A. H. WIESE. 541

Souratsche lynwaden:

allegiassen met goude en zÜYere strepen,

boudidaars » » » » » ,

patholen zyde van 12 astas groene en roode !>, 8''/| a

95 b^ 1>V„ cob-,

zyde van 10 astas,

. . 9 - , U, 6V4 a 7V4 W, 1/,, a 1 Vs cob' groene en roode, zyde van 8 astas, b, 5Vs a 6 b', 1% é 1/^ Gob", groene en roode,

zyde van 7 astas, K 8Vi ^ *V4 *>^> ^^'s ^J^» groene en roode,

zyde van 6 astas, K 4V5 b*, 1% cob«, groene en roode,

zyde van 8 astas, 1«, 5 '/i b*, 1 7s cob', . . 4 . . IK, 2»/, b^ r/,0 col>% rotassen met goude en zilvere strepen; len welken einde alle lynwaden, welke in het aanstaande jaar alhier worden aangebragt en ingevoerd, in een van'sgouver- uements pakhaizen zullen worden opgeslagen, alwaar de zoo- itanige, die niet mogen worden verhandeld, zullen worden aangewezen en afgezonderd, met interdictie aan de aanbrengers ons dezelve alhier achter te laten, op poene van confiscatie. Ten derden: dat voortaan voor ieder runderbeest, kalf, varken, hert, schaap, geit of bok, 't welk buiten voorkennis van den pachter zal zyn geslagt, boven de verbeurte van het gedagtc vee, eene boete zal worden geincurreerd van vyftig ryksdaahiers in stede van twintig ryksdaalders, gelyk by het vierde artikel van de conditien voor de pacht van het slachten van vee is gestipuleerd.

Ten vierden : dat, met alteratie in zooverre van het negende artikel der conditien voor de voormelde pacht, de koop en verkoop van het vleesch, zoowel by het stuk, als by het gewigt, zal zyn gepermitteerd.

Ten vyfden : dat de slagter van het Fransch campement by Weltevreden vryheid zal hebben maandelyks ten dienste van

ut 130^- A. M. WlEÖÉ.

de militairen, zonder betaling tan eenige geregtigheid, te slagten zestig varkens, mits telken reize» dat hy wil dagten, daarvan den pachter latende praeadverteren, opdat deze, iles verkiezende, iemand van zynentwege daarby tegenwoordig kan doen zyn.

Ten zesden: dat, ingevolge het gestatueerde by publicatie van den 12"" Juny 1807, de topbanen en amfioen-kitteu ii|) de gepreviligeerde bazaars in de bovenlanden van zons-onder- gang tot zons-opgang gesloten moeten blyven en niet mogen worden gefrequenteerd op de poenaliteiten, daarby breeder oitgedrukt.

Zullende voorts evenmin in het jaar 1808« als in dit huH pende jaar, eenige tol geheven worden van de van JavaV Noord-Oostkust en de residentie Gheribon of den ressorte vati deze hoofdplaats over zee ingevoerd wordende ryst en dege- regtigheid van de ryst, die van hier naar elders over zee word uitgevoerd, mede op den voet van dit jaar door den pachter van de rystmarkl worden geheven.

11 December. Tijddijke vermindering van het hoofdgeld der Chinezen te Cheribon.

Is goedgevonden en verstaan het hoofdgeld der Chinezen te Cheribon van 39 stuivers, welke tot dus verre door hun is betaald geworden, te rednceeren op 15 gelyke stuivers ter maand, zoo nochtans, dat deze verminderde belasting, gerekend wordende in te gaan met de maand January van hel volgende jaar, niet verder zal worden verstaan geconcedeerd te zyn dan tol het uiteinde van dat zelve jaar, om als dan nader door deze regeering te worden gedisponeerd, of en in hot' verre daarin eenige verandering behoort te worden gemaakt : met last aan den resident om van deze dispositie by publieke advertentie in de Maleidsche en Chineesche talen kennisse te doen geven op alle plaatzen, waar onder het district van Cheribon zig een noemenswaardig aantal Chinezen mag \ye- vinden.

1607. A. H. WiEdE. Ui

18 December. Last M het destilleren van azijn uit bedorven dranken.

Is Terstaan de* ministers en bediendens pp de respeclive buiten-comtoiren circulair te gelasten om van alle wijnen en dranken, welke zuur en bedorven aangebracht of wel onder huone administratiên verzuurd mochten raken, voortaan, in slrnie van dezelve naar de voorige order te doen uitstorten, gebruik te maken om daarvan azijn te laten distilleren.

18 December. Vergunning tot het openen van een loge- ment in de stad Batavia.

Is goedgevonden en verstaan het verzoek van den burger

'n inwoonder alhier, Lambertus Lammers, om in de Lepel- straat ter dezer stede een logement op te richten te accorderen, zoodat de requestrant, behoudens de daar liggende orders en reglementen, vervat onder anderen by de instructie van den 28'" July 1801, zal zyn geregtigd tot het admitteeren in zyn logement van alle vreemdelingen zonder eenig onderscheid van conditie, hetzy kapiteins, cargas, stuurlieden of minderen, welke daarvan gebruik zullen verkiezen te maken, mits noch- tans door hem, requestrant, voor de eene helft, namelyk tot rd^ 250, werde geparticipeerd in de recognitie, welke aan den onlangs tot het houden van een logement geoctroyeerden harger, Arie de Jong, ter gemoetkoming van den houder van bet heeren logement, Garel Christiaan de Vries, is opgelegd, wordende gezegde Arie de Jong in dat geval mits dezen van de wederhelft der evengemelde betaling gelibereerd.

18 Deeember. Machtiging op het coUegie van Heemraden tot het houden van zekere verpachtingen.

Vermits de expiratie der onder bet coUegie van Heem* raden der Bataviasche ommelanden sorterende pachten onder ulltiuo dezer is goedgevonden en verstaan hun Eerwaarde

S44 1807. A. H. WiESe.

op nieuws tot de verpachting voor het jaar 1808 te quali-

ficeren :

1® van de nieuw gelegde tolbrug aan de mond van de rivier

Antjol; ^ »

^^ van den overtoom in het Molenvliet; 3^ van de overvaart over de groote rivier ait de Qiinee-

sche kampong naar de Ribalts gang; 4® van de overvaart over de groote rivier buiten de vierkants-

poort, bezuiden den boom, naar het kasteel en de houtkap : 5^ van de overvaart over de rivier Krokot van Blandongaoi!

naar Kieenting en 6® voor den tyd van drie jaren, gerekend van primo January

1808 tot ultimo December 1810, het heffen dergeregtig-

heden van 's lands basar, Meester-Gomelis.

22 December. Bepaling^ dal de iraclementen van zee^ officieren zouden worden uiibelaald in zilver geld of in papieren geld »me( de hopende agio*'.

Door zyne excellentie den heere Gouverneur Generaal, ia heogst deszelfs eminente charge van lieutenant generaal en kommandant en chef van Zyner Majesteits land- en zeemacht in Indie, de vergadering by monde te kennen gegeven zynde. dat hoogst dezelve op het verzoek van de gezamentlyke zee officieren in dienst dezer kolonie, deswegens by geschrifte gedaan, om eenige vermeerdering van tractement of douceur te mogen genieten, uithoofde van de gegrondheid der redenen, daarvoor geallegueerd, niet alleen biUyk, maar ook voor den dienst nuttig hadde geoordeeld, dat aan dit verzoek der koloniale officieren op eene maatige wyze werde voldaan. en dat zyne excellentie als het geschiktste middel daartoe was voorgekomen om voortaan de vaste gagien der voorschreeven zee-officieren te doen uitbetalen in zilver of, by manquemeut van dien, in papieren van credit met de loopende agio en dat hiermede een aanvang werde gemaakt met primo Januar) aanstaande, zoo is goedgevonden en verstaan hiervan deze aanteekening te houden.

1807. A. H. WIÊSE. 84^

22 December. Verstrekking van riJHt, in plaats van brood, aan Europeesche militairen.

Door zyne excellentie den heer lieutenant generaal over- gelegd zpda een door den kolonel en adjudant generaal en rbef d'elat major met overeenkomst van den heer briga4ier en kommandant der landmagt aan hoogstdenzelven gediend adres, houdende het voorstel om, naardien de jongst gemaakte kpaling nopens de verstrekking van brood aan gemeene Europesrhe militairen, uithoofde van het kostende, door hoogst L'emelden heere lieutenant generaal was ingetrokken, aan die militairen voor het vervolg te doen verstrekken 40 ft ryst |ier maand en een twee stuivers broodje per dag, zoo is goedgevonden en verstaan, aangezien hel jongst ten dezen ')|>ziebten genomen besluit by continuatie voor den lande te kostbaar zoude uitvallen en men bovendien ook gelegenheid tieefl gevonden, ter voorkoming van bederf, een aanzienlyke tmveelheid vaten met meel te kunnen verkopen, als nu dit voorstel te aroplecteren.

29 December. Toestand van den handel te Batavia.

Hoewel in dit werk minder op zijne plaats, hebben we toch om de vele, daarin vervatte bijzonderheden niet kunnen nalaten het volgende op te nemen, ontleend aan een op 29 December 1807 in Rade van Indië behandeld rekest van den l>achter van de in- en uitgaande regten en diens borgen te Batavia :

dat zy, supplianten, eene enorme schade by deze pagt ge- leden badden, waarom enz.;

dat zy, supplianten, zig in gemoede verpligt vonden deze veigadering in consideratie te geeven de gevoelige slagen, hun in dit jaar by deze pagt toegebragt, enkeld en alleen door het lot des nog heerschenden oorlog veroorzaakt, waardoor de JHDhreng alhier van kargazoeuen door vreemde natiën, ge- Mtelyk de bronnen der winsten van den booms-pachter

ruiAAT-Mm »iiL xif. 35

046 1Ö0?. A. H. WIESÈ.

uitmakende, zodanig was gestremd en nu zederl eenige jaren in verval geraakt, ja zelfs in dit jaar tol zodanige diepte ge- zonken, dat zy, supplianten, de merklyke nadeelen, die zy daari»y [ geleden hadden en die niet te vergelyken waren by «de schadtf.

I door voorige pachters van dit domein gedragen, grievend

I gevoelden ; welke ongelukken in de eerste plaats wierden toe-

I geschreven aan het voorbeeldloos hoog aanslaan dezer paclit

en ten andere door de, byna het geheele jaar door, door den vyand gepleegde hostiliteiten, brandstichtingen, roveryeu, vt r- nielingen en meer ander kwaad, zo aan 'sLands navale macht in Indien, als aan de weerlose vaartuigen van particuliere haiide- laren, als ook door hun bestendige bekruising der vaarwateren in deze gewesten, die, als bet ware, aUe handelaren had af geschrikt en den moed finaal benomen om langs dit kanaal hunnen handel te dryven ; dat ai voorts de vermindering dei- vaart op Batavia, zo van China, als van andere plaatzen, nm de Oost en Noord gelegen, de verslapping van de negotie en de verachtering door die beide van de weleer zo liloeyende. doch thans zo zeer kwynende staat dezer kolonie, de <l<x»i deze regeering als een gevolg van dien itei*ative gelegde em- bargo's op alle vaartuigen en de successive afgegaane aan schryvingen naar Java om alle particuliere vaartuigen in u huuren tot den overbreng van rj st alhier, waardoor dus iiiee>i alle negotie- en andere goederen, die daarmede in dit ja i anders alhier zouden zyn overgebragt geworden, aldaar wartn moeten blyven leggen, en eindelyk aan den weinigen <n minderen aanbreng van slaven van Makasar en Baly in dii jaar in vergelyk van andere vorige jaaren.

Al deze en nog meer andere overwegingen konden echln de Indische Regering niet .bewegen om aan de adressanleii hun verzoek om verlenging vandepacht toe testaan, »ver[nit> »de openbare opveiling der pachten en verdere ^sLandsdomein^n •nog het enigste middel van beslaan is, welk voor de Chinezen •overig blyft".

ieoè. A. H. wiEèÉ. ^47

8 Januarij. Maatregelen in verband met de aankomst van den Maarschalk Daendels op Java.

Te midden van de gewone, dagelijksche bezigheden van de liidische Regering, alsof er niels bijzonders was gebeurd, «leelde de Gouverneur-Generaal den 8^^^^ Januari) 1808 aan de vergadering mede, »dat by hoogstdenzelve op den 2'° dezer, lies avonds, ontvangen was het ordinair rapport van de rhede, waarop genoteerd stond de aankomst van de Amerikaansche brik, Virgine, gevoerd by den kapitein Davis, benevens een kennisgave van wegens gemelden kapitein aan hoogstdenzelven van de aankomst en het debarquement op Anjer van zyn excellentie den Maarschalk in HoUandsch Koninglyke dienst, Herman Willem Daendels, met deszelvs gevolg en de ver- wachting van weimeiden heer Maarschalk, dat aan denzelve een expresse zoude worden gezonden ; dat hoogstdezelve daarop ileii colonel en chefd'etat major, George Heinrich von GutzlafT, ^ü den colonel en chef der genie, Balthazar Fredrik Wilhelm Ifaron von Lutzow, had gedispicieerd om welmelde zyn excel- lentie Daendels tot aan Bantam te gemoet te gaan, werwaards lioogstdezelve zig onder geleide van den Ban tams resident, IMeter Philip du Puy, zoude begeven: dat hoogstdezelve ins- ;:elyks aan weimeiden heer Maarschalk had toegezonden de voor de gerappeleerde heeren Commissarissen Generaal, C. H. van Grasveld en M" C. F. Ëlout, ingestelde ontwerpen van ceremonieel; dat zyne excellentie daarna had ontvangen een Ifiiev van den Bantamsch resident, strekkende ten geleide van een verpraay-brief van gedachte Amerikaansche brik, Virgine, meldende tevens de aankomst met de brik van welmelde zyne excellentie den Maarschalk in f^oUandsch Koninglyke dienst, Herman Willem Daendels, en deszelfs debarquement op Anjer, lienevens een brief van welmelde ' zyne excellentie den Maar- schalk zelve, houdende kennisgave van deszelfs aanwezen in •leze gewesten; dat zyne excellentie de heer Gouverneur

548 1B08. A. H. WtESË.

Generaal voorts 's daags daaraan of op den 3" dezer «I heeren Raden ordinair, Willem Vincent Helvetius van Rienisd) I en M" Cornelis Adrianus Canter Visscher, door een derseri\ tarissen dezer vergadering had doen verzoeken om zyn excri lenlie den heer Maarschalk Daendels van wegen deze regeerin. op de veldschans Tangerang te gaan begroeten, dog dat, iiii^ de afwezigheid van de gemelde heeren, de heeren Uail- extra-ordinair, Wouter Hendrik vath Ysseldyk en M^ Wyrjiiii. van Hoesen, zig met de voorschreven commissie wel ha»M' i willen belasten, geassisteerd door den eerste secretaris de/^ : tafel, Hendrik Veeckens; dat het wydeis aan hoogstdenzeht ; uit een tweede schryvens van weimeiden heer Maarschalk l:*- bleken was, dat zyn excellentie verkoos zonder ceremonit^ gerecipieerd te worden en vooreerst op het landgoed, Kam|H.ii. Malayoe, toebehoorende aan den heer Raad extra-ordinair vi waarnemend directeur-generaal. Wouter Hendrik van Ysseldvk verblyf te nemen; en dat eindelyk zyn excellentie de Ih'> Maarschalk Daendels op den 5^" dezer, des nademiddags, !»< hoorlyk geconduiseerd en geëscorteerd, op Weltevreden fit *. riveerd was en na eenige oogenblikken toevens van daj' naar Kampong Malayoe is vertrokken, zoo is goedgevoiul> t en verstaan hiervan deze aanteekening te houden.

De heeren Raden extra-ordinair, Wouter Hendrik v.i, IJsseldyk en M' Wynand van Hoesen, voorts mede gerapportetr. hebbende, dat hun Edele ter ontlasting der voorschreven <• hun Edele's gedecerneerde commissie zyn excellentie den li* • Maai'schalk Daendels op het landgoed van den colouel <!.' genie, von Lutzow, by de fortres Tangerang gelegen, nariH ji^ deze regeering hebben gecomplimenteerd met hoogst des/t 1^- aankomst in deze gewesten en wyders zyn Edele ^'an cl;i.'. naar den huize Weltevreden hebben begeleid, van welk ge^iji r rapport mede goedgevonden en verstaan is deze aan teek eir.;. te houden en hun Edele voor derzelver in deze genonit moeyte te bedanken.

Ter dezer gelegenheid heeft de heer Gouverneur Gent n • de vergadering keunis gegeven, dat hoogst dezelve op ver/' >< r.

1808, A. H. WIESE. 549

V >.u zyn excellentie den heer Maarschalk Daendels den arbeid vjQ het nieuwe fort op Tangerang had doen staken; en is .'ledgevonden en verstaan daarvan aanteekening te houden. Door den heer Gouverneur Generaal al verder genotificeerd viide, dat hoogst dezelve op den 4'° dezer, mits het op i iiiden zynde vertrek van het Amerikaansch schip, Bramin, een j ueraal embargo had gelegd op alle schepen en vaartuigen ter ! :zer rhede ten einde zyn excellentie den heer Maarschalk Daen- i'ls in de gelegenheid te stellen om, des verkiezende, dépêches "MH' het bewind in het Koningryk in gereedheid te kunnen ' rengen en te verzenden, zoo is goedgevonden en verstaan l^arvan deze aanteekening te houden (*).

Hoezeer de Maarschalk en Gouverneur-Generaal Daendels •ich vreemd gevoelde aan den toestand vóór zijn bewind, — 'Ifs nadat hij bijna twee jaren Indie had bestuurd — blijkt " a. uit zijn op 29 Octoher 1809 aan de Hooge Regering . richt verzoek om* nopens zeker, over oude, onafgedaan ge- geven zaken handelend rapport te beschikken, »als u hoog Dielheden volgens de behandeling van zaken onder het vorige ir<iiivernement zullen vermeenen te behooren, in welken geest ik niy niet genoegzaam plaatsen kan om aan u hoog Edel- heden in deezen eenige voordragt te doen en zoodanig 'iiparlydig te blyven in myne opinie, als mogelyk meteene •^1 rikte beschouwing van die tyden zoude overeenkomen" (*).

12 Januarij. Erkenning door de Indisclie Regenng van den Maarschalk Daendels als Gouverneur-Generaal.

De heer Gouverneur Generaal in geschrifte hebbende te ' '.nnen gegeven, dat hoogsldezelve had ontvangen een missive ^ 'Il zyn excellentie den Maarschalk in 's Konings dienst, Daendels, ^^narby zyn Edele, onder kennisij^ave van hoogstdeszelfs be- 'i''>eming tot Gouverneur Generaal over deze bezittingen.

'i Dil embargo is den l'2*n Jaimarij 180S opgeheven.

'• Zie ook de instructie voor Daendels. art. ^ik (bladz. 580).

850 1808 H. W. DAENDELS.

aandringt om ter voldoenning aan den wil en begeerte van Zyne Majesteit den Koning in de dadelyke exercitie van die hooge waardigheid te tredenT dat, hoezeer hoogstdezelve geen opene brieven van commissie nopens deszelfs zending heeli kunnen produceeren, als hebbende dezelve langs een anderen weg verzonden en daardoor nog niet ontvangen, zyn edeK echter zoodanige andere papieren heeft medegedeeld, als meer dan genoegzaam zyn om, gevoegd by de berigten, die alhier zederd lang uit otficieele Koninklyke couranten en lan^'s andere kanalen van de benoeming van zyne excellentie Daendels tot die eminente charge ontvangen zyn, geen zwarigheid hebbeu overgelaten om zyn excellentie den Maarschalk welmeld be- voegd te achten tot de aanvaarding van het bestuur, zoo is goedgevonden en verstaan gemelden zyn excellentie den Maar- schalk in Koninklyke dienst, Daendels, in de hooge waardighei<i van Gouverneur Generaal over de Hollandsche bezittingen beoosten de Kaap de Goede Hoop tè erkennen en als een gevolg daarvan de overgave van het bestuur aan hoogstden- zelven op Donderdag den 14*° dezer te bepalen.

KL T?^. I> A.B3S1 JDÜLiS.

Terwyi de Gouverneurs-Generaal vóór Daendels geregeld de mï- gaderingen van de Hooge Regering presideerdeo, heeA DafiodeLi zulk^ schier nooil gedaan.

Eene belangrijke verandering in de werkwijze van het lndi<<}H bestuur irad hierdoor in het leven.

Want Daendels nam stjne besluiten en de Uöoge Regering - d. w. z. de leden van den Raad van tndiê, — de hare, wel > waar, bijna altijd overeenkomstig de door Daendels op de vooraf do>>r hem gelezen stukken aangegeven dispositiën, maar toch in sch; ' zelfstandig.

Een gevolg hiervan is geweest, dat, terwijl vroeger slechts p*' register van besluiten der Indische Regering bestond, ten tqde vu Daendels twee registers te voorschijn zijn gekomen, namdijk f^r register der besluiten van den Gouverneur-Generaal en een regi^trr der besluiten van de Hooge Regering.

Laatstbedoeld register is in 's Lands-archief te BaUvia. wat At

1808. H.  W    DAENDELS.  561 

periode Daondels betreft, volledig voorhanden, maar van liet register der beslniten van den Gouvemeur-Generaal vindt men daar slechts een fragment, loopeiide van 14 Januarij tot 25 luntj 1808.

Waar het overige van dat zeer volumineuse register is gebleven, is een raadsel.

Alle besluiten van Daendels zijn dientengevolge niet meer bekend, — vooral niet alle. op militaire zaken belrekking hebliende besluiten. — maar deze lacune wordt voor een groot gedeelte aangevuld door de honderde extracten uit het register zijner besluiten, welke Daendels aan de Hooge Regering ter kennisname deed toekomen en alle zijn bewaard gebleven, alsmede — hoewel in mindere male — door de bijlagen, welke Daendels heeft toegevoegd aan zijn werk. getiteld: Slaat der Nederlandsche Oost-Indische bezittingen, onder het bestuur van den Gouverneur-Gcnera\il Herman Willem Daendels, ridder, lui- tenant-generaal, etc. in de jaren 1808—1811.

Ook van den Gouverneur-Generaal Janssens zijn in hel Bataviasche archief slechts exiractcn uit diens register van besluiten, loopende tot den 29' JuUj 181], aangetroffen, terwijl het register der besluiten van de Hooge Regeering uit die periode niet verder reikt dan tot den Ijjen junij yjn genoemd jaar.

Het behulp van deze gegevens, aangevuld, voor zooveel noodig en mogelijk, met het voorkomende in de ofliciêle courant en in ver- zamelingen van publicatiên, enz., is hel plakaatbock voor de jaren 1806-1811 zamengesteld.

14 Januarij. Kennisgave van hei optreden van Zijne Ex' cellenlie, deti Maarschalk in Hollandschcn Koninklijken dienst^ H. W, Daendels, als Gouvcrnenr-Gcneraal over de bezittingen van het Koningrijk Holland beoostende Kaap de Goede Hoop en chef van 's Konings land' en icefnacht aldaar.

Ais een staaltje van de zeden en gewoonten van dien lijd — irouwens zeden en gewoonten, welke toenmaals reeds sedert «en tal van jaren gevolgd waren, — wordt ops^eiiomen het navolgende extract uit de resohitiën der Indische Regering vau 14 Januarij 1808.

Nadat de lieeren aftredende en aankomende Gouverneurs Deoeraal aan het hoofd der tafel op twee gedistingueerde

554 1808. H. W. DAENDELS.

stoelen, de regeereud Gouverneur Generaal, Albertus Hendrik Wiese, aan de regter- en de heer aankomend Gouverneur Generaal, Herman Willem Daendels, aan de linkerband, en vervolgens de heeren leden naar rang ter wederzijde vun dezelve zitpla^^tsen hadden genomen, maakte de aftredeude heer Gouverneur Generaal Wiese de vergadering bekend, dat het oogmerk dezer convocatie was om het gouvernement aan hoogst deszelfs vervanger, den heer Maarschalk in HoUandschen Koninklijken dienst en Gouverneur-Generaal van 's Koniuj:> bezittingen beoosten de Kaap de Goede Hoop, Herman Willem Daendels, over te geven, waarna door den eersten secretarie dezer tafel, Hendrik Veeckens, binnen verzocht wierddebeer president van den hoogen Raad van justitie van Hollands^li- Indiên ten einde de zegels en boi^tochten van dat colleLnt^ aan den heer aftredenden Gouverneur Generaal te overhandigen

Aan den weimeiden heer Gouverneur Generaal zijn vervolgens door de respective heeren presidenten van de collegien vati Schepenen dezer stede en de weeskamer alhier, Jacobus Mar- tinus Baljé en Herman Adriaan Parvé, aangeboden en over- handigd de zegels en borgtochten van die collegien en voorU op eene ceremonieele wijze aan hoogst denzelven door den luitenant-kolonel, Joseph de Lfort, als commandant van de stad Batavia, en den eersten commies van 's Lands arthillerie-ni;)- gazijnen, Isaac de Keijzer, de sleutels van het kasteel en vHti de stad en die der onderscheidene kruithuizen insgelijks aan- geboden.

Welmelde heer Gouverneur-Generaal, Wiese, heeft hierna een aanspraak aan de vergadering gedaan in de volgend' bewoordingen :

(Bat insertie) (') en derzelver leden van den aan hoogst denzelven afgeleg(ltt> eed van getrouwheid ontslagen, doende daarop overdragl van hel generalaat aan weimeiden heer aankomend Gouvennur Generaal, Daendels, onder ter bandstelling aan zijne excellent:*

(') )r/v en iti' volp«Miiie locspnikfii zijn. vdnr ziMixenc tiekcad, niet Iicwjm.' gebleven.

1808. H.  W    DAENDELS.  555 

vau de hiervoren beschreven zegels, borgtochten en sleutels, als zinnebeeldige teekenen van het oppergezag.

De heer Gouverneur Generaal Daendels heeft daarop bij eene toepasselijke redevoering, hierna geinsereerd, den heer afffetredei Gouverneur Generaal Wiese op de eervolste wijze van deszalfs qualiteiten van Gouverneur Generaal en chef van 'sKonings land- en zeemacht in deze gewesten gedechar- geerd aet dankbetuiging voor de aan den Lande bewezene liieDsteo.

(fiat insertio).

Hetwelk door hoogst denzelven op eene even toepasselijke wijze, zooals bij dezen gerecueilleerd wordt, is beantwoord:

(fiat insertio) zijnde zijn Edele daarop door den heer Gouverneur Generaal Daendels en de leden der vergadering geconduiseerd tot in de jrroote zaal ter regterzijde van den huize Weltevreden.

De heer Gouverneur Generaal Daendels, daarna met de ver- gaderde leien in de vergaderzaal teruggekeerd zijnde, heeft den overgang van het bestuur dezer bezittingen door drie decharges jit het handgeweer en het losbranden van het kanon aan den volke laten aankondigen en, na de heeren leden te hebben bekend gemaakt met de essentieelsle pointen van hoogst des2elis missie en instructie, broeder vermeld bij de secreete resolutien van heden, hun Edelen den eed van ge- trouwheid aan hoogst deszelfs persoon afgenomen en den heer president vin den hoogen Raad van justitie van Hollandsch- Indiên, M** Fieter Simon Maurisse, door den eersten secretaris dezer vergadering, Hendrik Veeckens, doen in de vergadering uoodigen eft aan denzelven en aan de heeren presidenten van de cdlegien van Schepenen en Weesmeesteren dezer stede de zegels en borgtochten van die coUegien ter hand gesteld, ouder te kennen gave van hoogst deszelfs verwachting, dat zij cezelve met gelijke trouw en ijver voor Zijner Majesteils dienit als onder het bestuur van den afgetreden heer Gou- vernjur Generaal Wiese zullen conserveren.

Dl sleutels van het kasteel in de stad en die der onder-

S54 1008. H. W DAENDELS.

scheiden kruitmagazljnen zijn veryolgens door hoogst geiueldeii heer Gouverneur Generaal aan den commandant van de stad en den eersten commies der arthillerie-magazijnen teruggegeven.

Van de benoeming tot Gouverneur Generaal over Zijne Ma- jesteits bezittingen beoosten de Kaap de Goede Hoop van den Maarschalk in HoUandschen Koninklijken dienst, Daendels, en van den overgang van het bestuur dezer gewesten in hoogst deszelfs handen is goedgevonden en verslaan de ministers en bedienderls op de buiten-comptoiren circulair te inrormeeren.

Ter resolutie van heden is goedgevonden en verstaan te noteeren, dat de heer Gouverneur Generaal Daendels aan den heer afgetreden Gouverneur Generaal Wiese het behoud eener eerewacht heeft aangeboden en dat welmelde zijne excellentie Daendels door deze vergadering verzocht is, wanneer opge- melde Gouverneur Generaal Wiese zich daarop lal hebbeu verklaard, alsmede op het getal der Europeesche bediendens. welke zijn Edele zal verkiezen aan te houden, daarin te voor- zien en daarvan aan de vergadering communicatie te willen doen.

De vorsten van Java, Cheribon en Bantam is verstaan bij afzonderlijke briefjes van wegen den heer aftredenden Gouverneur Generaal te informeeren van de aanvaarding van hel bestuur dezer bezittingen door zijne excellentie den heer Gouverneur Generaal Daendels, mét verzoek en qualificatieaan den heer Raad extra-ordinair van Indiê, Wouter Hendrik van IJsseldijk, als waarnemend directeur-generaal, om de geschenken voor de gemelde vorsten in gereedheid te willen laien brengen.

Daendels is in Nederland tot Gouverneur-Generaal benoemd bij besluit van 28 Januarij 1807, derhalve bijna ees jaar voor zijne optreding.

14 Januarij. Aanstelling van twee secretarissen inu den Gouvenieur-Generaai

Door den heer Gouverneur Generaal bij een schrifuiir aan deze vergadering gecommuniceerd zijnde, dal bo^t-

1808. H.  W.  DAENDELS.  55S 

dezelye de secretarissen dezer vergadering, Hendrik Veeckens en M' Herman NVarner Muniinghe, benoemd bad tot secre- tarissen van zijne excellentie den beer Gouverneur Generaal wdmeld op een appoincteroent van ihI» 12000 'sjaars voor ieder, welke bezolding zijne excellentie met recht vertrouwt, dal door deze vergadering bescbouwd zal worden geenzints Doch geêvenredigd te zijn aan de menigvuldigheid en bet gewicht der werkzaambeden, waarmede zij in die charge geoccupeerd zullen zijn, aannemende l)ij eene eerst vrolgende gelegenheid deze Regeering aanvnjzing te zullen doen van zodanige bezuinigingen, door hoogstdezelve geeiïectueerd, als waaruit de appointementen van hoogstdeszdfs voormelde secre- tarissen gevonden en goed gemaakt zullen kunnen worden, zonder dat zulks ten bezwaar van 's gouvernements kas verstrekt daar die keuze berust op hun Edele, algemeen erkende, perzoneele verdiensten en bijzondere kennis van 's gouvernements werkzaamheden en belangens, hebbende zijne excellentie ook aan dezelve toegekend den rang boven de secretarissen dezer tafel, zoo is goedgevonden en verstaan daarvan deze aanteekening te houden.

Nader is door den Gouverneur-Generaal bepaald, dat de (ractementen dier secretarissen zouden komen ten laste van (Ie rekening van militaire ongelden, tevens die rekening ontlastende met: 160,000 rijksdaalders voor den aanbouw van een nieuw fort te Tangerang, welke aanbouw gestaakt werd; 6,000 » 'sjaars voor de betaling eener met

snaphanen gewapende kompagnie Chi- nezen ; 24,000 » 'sjaars voor het loon van 200 Chi-

neesche koeli's, werkzaam aan kust- batterijen, welke batterijen «buiten onderhoud" werden gesteld.

556 1808. H. W DAENDELS

14 Januarij Ontzegging aan den Raad van jmlicie te Soerabatja van i^alle inzage en direclie in mililaire Jizaken\

Deze maatregel was een gevolg van het gebeurde in dcu Oosthoek met het Engelsche eskader onder bevel van den vice-admiraal Pellew.

14 Januarij. Instructie voor den militairen kommandanl van Java's Oosthoek, Grissee en Madura, mitsgaders kapitein van de havens en baaijen aldaar.

Art. 1. De kommandaut militair van Java's Oosthoek. Grissee en het eiland Madura zal voeren het oom mandement en chef, onmiddelijk ondergeschikt aan de oi-ders van den Gouverneur Generaal, over de gezamentlijke militaire raagt, zoo Europeesche, als inlandsche, welke in die quartieren is gestal ioneerd en in cas van vijandelijken aanval kan of moet worden bijeengebragt.

Art. 2. Alle mouvementen dier troupes, vermeerdering of verplaatsingen van guarnisoenen zullen alleen ter zijner be- schikking slaan en de deswegens door hem te gevene hevelen zullen door alle geconstitueerde magten naar behooren worden gerespecteerd.

Art. 5 De oproeping en in dienststelling van alle sub- sidiaire corpsen, welke door de prinsen van Madura en Sumanap en de inlandsche regenten moeten worden geleverd, zal alleen ter zijner dispositie staan.

Art. 4. Hij« kommandant, de oproeping noodig oordeelende ten aanzien der troupes, welke door de prinsen van Madura en Sumanap of de onder den Oosthoek sorteerende regenten moeten worden gefourneerd, zal daartoe gebruiken de inter- cessie van den Gouverneur van Java, aan wien hij zig insgelijks zal adiesseren, waimeer hij een gedeelte van het guarnisoen van Samarang mogt nodig hebben, en, ingeval van onverwijlde noodzakelijkheid, van den Oosthoeks gezaghebber: mits in het laatste geval daarvan ter gelljker tijd kennis gevende aan

1808. H.  W.  DAENDELS.  857 

gemelden gouverneur van Java, welke intercessie zljlieden ter requisitie van hera, kommandant» gehouden zullen zijn langs den gebniikelljken weg en met de meeste proraptitude te verlenen. Art. 5. Wederkeerig z^l, ingeval de hulp der militaire Diagt uit den Oosthoek op Samarang uiogt benodigt zijn, daartoe door tusschenkomst van den Java's gouverneur de nodige aanvraag aan hem, kommandant, worden gedaan.

Art. 6. Hij, kommandant, zal terstond na zijne aankomst in den Oosthoek en na het kommaudement te hehhen aanvaard, (Ie militaire niagt aldaar inspecteren, nopens den toestand ilier Iroepes, derzelver behandeling en de geheele militaire inriglingen de nodige informatien innemen en daarvan, zoodra mogelijk, een beredeneerd verslag aan den Gouverneur Generaal inzenden.

Art. 7. Hij zal tevens daarbij voegen of, zodra mogelijk, aan den Gouverneur Generaal suppediteeren eene voordragt van alle zodanige verbeteringen, als zijns erachtens in eenige deelen der militaire inrigtingen zonden kunnen worden daar- fresteld, en stiptelijk agtervolgeu de bevoelen, die hem, kom- mandant, dien ten gevolge door of van wege den Gouverneur Generaal zullen worden gegeeven.

Art. 8. Speciaal zal hij, kommandant, bij zijne aankomst op Sourabaija zig doen opgeeven een precisen staat van de zig aldaar nog bevindende manschappen, behoorende tot de Koninglijke marine, ^n den Gouverneur Generaal dienen van nip|K)rt nopens het emplooij, hetwelk van die manschappen kan worden gemaakt, niet uit het oog verliezende, dat, hoe ' /eer het van nut moge worden geoordeeld de land-troepes zoveel mogelijk te versterken, het egter noodzaakelijk zal zijn, dat een genoegzaam aantal dier manschaiipen aan den zee-dienst blijve verbonden, om in hel vervolg op kleine vaartuigen tegens den zeerover of anderzins te kunnen worden geëmploijeerd.

Art. 9. Hij, kommandant, zal voorts, zodra mogelijk, den <jouverneur Generaal dienen van zijne consideratien nopens 'Ie meest geschikte wijze, waarop, zonder eenige botzingen niet bet politiek gezag of stremmiuge in den gewoonen loop

gS8 1Ö08. H. W. OAENDELS.

van zaken te veroorzaken, de administratie en beheeringyan alle goederen van oorlog, krijgsbehoeftens en andere, voor hel onderhoud der troupes benodigde magazijnen voortaan ouder eene militaire directie zullen kunuen worden gebragt ; zullende tot nader order de tegenswoordige voet van administratie ten dien aanzien blijven standgrljpen ; met deze uitzondering noglhans, dat van nu af aan geene eischen van militaire goederen zullen worden gedaan dan met voorkennis en na bekomen consent van den Gouverneur Generaal.

Art. 10. Ingeval van vijandelijken aauval zal de defensie van den Oosthoek, Grissee en het eiland Madura geheel en alleen aan hem, kommandant, zijn toevertrouwd.

Art. 11. Hij zal ten dien opzigle, met uitzondering vau de uitdrukkelijke bevelen van den Gouverneur Generaal, aan geene andere voorschriften gebonden zijn, dan die hij, kon)- maudant, als een oflicier van eer en kunde in de gegeven omstandigheden zal nodig vinden.

Art. 12. . Wegens zijne genoineiie maatregelen en de uil- voering der aan hem gegevene I>eveleu zal hij perzooniijk verantwoording schuldig zijn aan den Gouverneur Generaal.

Art. 13. Het civiel bestuur, tot behoud der goede orde en policie of tot andere oogmerken de assistentie nodig oordee- lende van de militaire magt, zal dezelve vermogen te requi- reeren en bevoegd zijn daarover te beschikken, mits nogtbaas de te nemene maatregelen vooraf de concert met hem, kom- mandant, of bij zijne afwezigheid met den commanderenden ollicier zullen zijn beraamd.

Art. 14. De kommandant militair van den Oosthoek z^l tevens zijn kapitein van de havens en baaijen aldaar.

Art. 15. In de gezegde hoedanigheid zal hij gechargeerd zijn met het uitsluitend gezag over al, hetgeen tot de goede onle. policie en veiligheid op de/elve betrekking heeft.

Art. 16. Hij zal na zijne aankomst te Sourabaija gehouden zijn den Gouverneur Generaal te dienen van zijne conside- ratie nopens de nadere bepalingen, welke ten dien aanzien zouden kunnen worden gemaakt.

1808. H. W. DAENDELé. 8lJ9

Art 17. In het bijzonder zal hij, kommandant, in zijne gezegde hoedanigheid nsfuwkeurig toevoorzicht houden en doen honden, dat de plaatshebbende reglementen op den handel, uit- en invoer van goederen en anderzins stiptelijk worden agtervolgd en zal hij, kominandant, vermogen de overtreders van dien en alle contrabande goederen provisioneel ie doen aanhouden en onder bewarender hand te stellen, lot dat hij deswegens met de nadere bevelen van den Gou- Terneur Generaal zal zijn gemunieerd.

Art. 18. Om aan de voorschrevene orders te voldoen zal hij, kommandant, \erpligt zijn aan boord van alle de koop- vaardij'Scbepen of mindere ten handel aankomende vaartuigen een vertrouwd perzoon of officier te plaatsen, die tei-stond eeae specifique opgave van derzelver lading, visie of kopie, (les verkiezende, van alle de scheeps-papieren en in het bij- zonder van het cognoissement-factuur zal hebben te vorderen ; daarvan aan hen], kommandant, dienen van rapport en voorts, of tot de ouilossing, of tot het vertrek dier bodems, aan boord verblijven en nauwkeurig toezien, dat geene verboden goederen ontscheept of ingeladen werden.

Art. 19. Bij ontdekking, dat dien ter contrarie wierde gehandeld, zal de gedagte perzoon of officier door hem, kom- mandant, zijn gelast en geauthoriseerd om dezelve dadelijk aan te houden en te arresteeren.

Art. 20. Ingeval van aanhalingen zal hij daarvan aan den Oosthoeks gezaghebber kennis geeven: mitsgaders ook op requisilie van den gemelden gezaghebber obtempereren aan de aanvrage, welke hem door dezen tot het doen van eenige aaniialiugen uiogten worden gedaan.

Art. 21. Hij zal vrijheid hebben om, indien zich tegen de uitvoering dezer instructie entraves moglen voordoen, speciaal ten aanzien van het locaal, daaromtrent de nodige vertogen aan den Gouverneur Generaal te doen en provisioneel zodanige veranderingen deswegens te introduceeren, als op grond van die onderstelde entraves noodzakelijk mogten zijn.

Art. 22. Fn ten einde de exerulie der voorschrevene be-

ti60 ^808. H. W DAENDELS.

velen te Iieter te yerzekeren, zal hij, kommandant en kapitein der haven, onder zijne orders gesteld hebben een luitenant der haven, die tegelijk zal wezen zijn adjudant voor de marine en die bij afwezigheid van hem, kommandant, ten aanzien van de orde en policie der haven en het toevoorzicht np den verboden handel, aan hem gedemandeerd, dezelfde örder> zal hebhen te achtervolgen, welke bij de voorafgaande artikelen aan den kapitein der haven zijn opgedragen.

Art. 25. Voorts zal hij, kommandant, nog zijn geadsisteenl met eenen officier tot adjudant der landmagt, waartoe hij. des verkiezende, de nodige vnordragt aan den Gouvemenr Generaal zal kunnen doen.

Art. !24. Reserverende de Gouverneur Generaal aan zirh om in de voorschreveue instructie zodanige alteratie en nni- pliatie te maken, als hij zal oordeelen te behooren.

16 Januari]. Toekenning van een jaarlijksch doucem aan kapiteins en luitenants.

Uit aanmerking der ontoereikendheid der tractementen van de kapiteins en subalterne officieren in deze gewesten, welke tegen de vervvagting, die men daai*van in Holland had opgeval, en tegen het aangenomen gebruik in de koloniën van andere Europeesche mogenheden, minder bedragen als officieren van gelijken rang in het moederland genieten.

Is door zijne excellentie goedgevonden en voor de belangen> van Zijne Majesleits dienst nodig geoordeeld provisioneel en tot daaromtrent bij een generaal tarif van betaling nadere regulatien zullen zijn gemaakt aan de kapiteins en subalternt officieren op alle de kantoren van Indien jaarlijks toe te staan de volgende douceurs, boven hetgeen zij actueel genieten, als :

aan een kapitein rd^ 120, of 'smaands.. rd* 10:-

» P" lieulenant • 100, • » .. » ^:U>

• 1» 2*'n » » 80, » » • .. • ü.3:i

betaalbaar in zilver geld of papieren van credit met de at;!"

na de cours.

l608. H. W.' ÖAENDELè. 86l

19 JaDoarg. Lasi om, mei uitsluiting van de overige leden der Hooge Regering^ ter kennisse van den GoU' vemmr-Generaal te brengen alles, wat de land- en zeemachl^ benevens rustverstmingen en vijandelijke aan- vallen betrof.

Door dea heer Goaverneur Generaal bij een schriftelijk adres aan deze vergadering geproponeerd zijnde om van de uitsluitende macht, waarmede, hoogst dezelve is bekleed om zonder bemoeijenis en concurrentie dezer vergadering te kunnen beschikken over zaken, 's Konings land- en zee- raachl betretrende, zo wel als over die gene, welke onder de hoge policie worden gerekend te sorteren, eene spe- ciale communicatie te laten geschieden aan alle onderge- schikte gonvemementen en buiten kantoren, onder deze regeering sorterende, zo is goedgevonden en verstaan daarvan bij een nog op heden te arresteren circulaire missive naar de gonvemementen en buiten kantoren de nodige informatie te laten afgaan, met last aan de respective ministers en bediendens aldaar om het oppergezach van den Gouverneur GeDeraal^ niet alleen in militaire zaken, zoowel de land- en zeemacht betreffende, maar ook in alle andere, rakende de rost en veiligheid der kolonie, hetzij in geval van rustver- storende bewegingen van binnen, dan wel verraderlijke ma- chinatien met den vijand van buiten, te erkennen en te eerbiedigen en de behandeling van al, hetgeen daartoe betrek- kiog kan hebben, voortaan van de gewoone correspondentie met het ligchaam der regeering af te scheiden en bij uitslui- ting ter kennis van den heer Gouverneur-Generaal te brengen en hoogst deszelfs orders daarin af te wachten en te respec- teren.

19 Januarij. Verzoek aan scheeps-ofpcieren ten behoeve van den Gouverneur-Generaal af te staan de nieuws- papieren, welke zij mochten medebrengen.

rUlAAT-IOKI DBIL !!▼. 36

562 1Ö08; H, W. DAENDËLS.

19 Januarij. Verleening van een voorschot ad 25,000 rijksdacUilerSf zilver geld, aan den Gouvemeur-GeneraaL

De heer GouTerneur-Generaal te kenneD gegeven hebbende, dat Zijne Majesteit de Koning aan hoogst denzeiven geaccor- deerd heeft hetzelfde tractenient van f 118800, 't welk aan den gerappelleerden Gouverneur-Generaal Grasveld is toege- staan, en bij een apart decreet nog f 3000 daarenboven of te zamen f 121800, met bepaling, dat dit tractenient zoude ingaan met den dag van hoogst deszelfs vertrek uil Holland ;

dat zijne excellentie den 20^ Februarij 1807 hel Rijk verlaten en daarvan officieele kennisgave gedaan had aan Zijner Majesteits minister tot de zaken van den koophandel en de koloniën, zoodat hoogstdenzelven onder huidigen datum ell maanden tractemenl competeren, na aftrek eener somme van f 71800, welke zijne excellentie jaarlijks laat staan ten behoeven van hoogst deszelfs in Holland achtergeblevene sre- malinne ;

dat de tractementen alhier voor Vs gedeelten in papieren van credit en voor '/^ gedeelte in zilver geld uitbetaald w(»r- dende en aan hoogstdenzelven de belofte gedaan zijnde, dat het voorschreven tractement van f 121800 in harde, zilvere specie voldaan zoude worden, hoogstdezelve in dien voet van belalini: evenmin kan acquiesceren, als zoude wenschen deze vergade* ring deswegens eenige verantwoordelijkheid te veroorzaken, terwijl nogtans de noodzakelijkheid zich uitdrukkelijk laat gevoelen, dat hoogstdezelve eenige penningen in handen bebbt om daaruit de eerste en onvermijdelijke onkosten te kunnen fourneeren ; verzoekende dierhalven om, in afwachting van en ongeprejudicieerd de decisie, die hoogstdezelve voomemens i> nopens den voet van betaling van gedacht tractemenl ui: het moederland te vragen, eenlijk onder den titel van voor- schot en op rekening van te goed hebbende en nog te ver- dienen maandgelden een bedragen van vijf-en-twintig duizen<i rijksdaalders, zilver geld, uit 's gouvenieraents kas te fiii>gen

1808. H    W.  DAENDELS.  ÜÖS 

erhngen, welk montant ten naasteDblj gelijk zal staan aan bel verschenen tractement van hoogstdenzelyen, — zoo is goed- ^'evooden en verstaan tot de afgave en betaling der gevraagde v)niffle van vijf-en-twintig duizend rijksdaalders, zilver geld, qualifieatie te verleenen.

19 Januarjj. Wijziging der nilbelaling van de inhnasien van zekere^ speciaal aan den Gouverneur- Generaal toegevoegde ambtenaren en bedienden.

De heer Gouverneur-Generaal te kennen gegeven hebbende, ■tal lioogsldezelve, mits de aart van hoogst deszelfs aanstel- ling, zich ongehouden acht de gratificatien aan weduwen en mdere personen te blijven fourneeren, welke de vorige Gou- VHnieors Generaal hebbeo kunnen vinden uit de daarvoor door ht voormalige heereti Commissarissen Geheraal expresselijk ie]>aalde somme van veertien duizend rijksdaalders 'sjaars, a dat hoogstdezelve dientengevolge had ingetrokken de toe- lagen, waarvan de vier gezworen klerken ter gouvernements r^eretaiij, de geheimschfijver van den heer Gouverneur Gene- raal, twee pennisten bij denzelven, de hofmeester en twee trompetters hebben gejouisseerd, met uitzondering echter van reuemoetkomingen, waarmede tot nu toe eenige weduwen zijn iebeneficeerd, waarmede zijne excellentie provisioneel nog /•»ude continueeren, zoo is goedgevonden en verstaan de irac tementen der gezworen klerken ter gouvernements secre- jrij van rijksdaalders 80 te verhoogen tot rijksdaalders 100 Muaands en uit 's gouvernements kas te laten valideren als fDe vergoeding van te voren genoten douceurs: aan den geheimschrijver rd* 10

• twee pennisten bij denzelven » 20

• den hofmeester » 6

. twee trompetters » 10

of rd* 46

maandfly in te gaas met primo dezer. Zie ook bladz. 376, ant. 4.

S64 1608. H. W. OAËNOELS.

19 Jannarij. Beschikbaarstelling van zekere som jaar lijks ten behoeve van den Gouverneur- Generaal vocn militaire uitgaven.

De heer Gouyerneur Generaal aan de vergadering voot^esteK hebbende om, ter uitwioning van nutteloos schrijfwerk, 't weU communicatien aan deze regeering nopens gemaakte militair schikkingen veroorzaken, viraardoor de aandacht van gev^irli tiger deliberatien afgetrokken v^ord, tot het doen van militain uitgaven ter dispositie van hoogstdenzeive te stellen de som in* van /* 4,444,534: 14:8, als zijnde de gemiddelde berekeniui van hetgeen de militaire huishouding en de defensie, zowt- ter hoofdplaats, als op de respective buiteukantoren, in tJ^ laatst verlopen negen jaareu 's jaarlijks heeft gekost; ondM welke bepaald glohaale som ook begrepen zullen zijn de <•; deze hoofdplaats en alle kantoren in Indi(^n gedaan wordeTnl verstrekkingen in natura aan het militaire departement, «t onkosten van timmeragie en hetgeen verder op rekening v:p train- en oorlogs-ongelden tot noch toe is afgeschreven: zi»< is goedgevonden en verstaan de gepetitioneerde somme tui f 4,444,534:14:8 tot de voorschrevene onkosten, verstnk kingen en afschrijvingen, naar volgens het door gemelde: heer Gouverneur Generaal gedaan voorstel, jaarlijksch t^^r dispositie van hoogstdenzelven te stellen, met qualificatie <>: den directeur generaal om de door weimeiden heer Gouverii' 'h Generaal gearresteerd en geaccordeerd wordende uitbetalii)|j'n| en verstrekkingen ten dienste van het militair deparleni^fiCl te laten gevolg neemen.

22 Januarij. Bepaling, dat in de Luthersche kerk Batavia om de acht dagen beurtelings voor de HoUandHfi gereformeerde en voor de Luthersche gemeente gepn zoude worden.

Deze regeling was liet gevolg van het verbranden op 14^° Januarij 1808 van de binnen-Portugeesche kerk te Bala^ j Naar aanleiding van dien brand i$ den 19*** Januarij IS^'

1808. H.  W.  DAENDELS.  565 

Je president yan het collegie van Schepenen aangeschreyen, ^liillijke*' gratifiGatiên toe te kennen, niet alleen aan het {»ersoneel der brandspuiten, maar ook aan particulieren, die hij dien ramp zich verdienstelijk hadden gemaakt.

22 Januari] Voorschnften voor den huurder van de Krawangsche bosschen.

Betoogd zijnde de noodzakelijkheid, dat *er ten aanzien der iTerantie van brandhout aan het gouvernement schikkingen worden beraamd om het gebrek aan brandhout voor gou- vemeroents verstrekkingen voor te komen en te zorgen, dal <le prijs daarvan bij verkoop aan particulieren niet meer en meer willekeurig verhoogd worde, zoo is goedgevonden en verstaan te bepalen:

!^ dat de huurder der houtbosschen van Crauwang het hij bet gouvernement benodigd brandhout voortaan op zijn naam aan het gouvernement zal leveren tegens de bepaalde prijs van rd» 3/», papiere geld, de kleine vadem, en de bewijzen van ontvangst, welke . hem daarvoor worden verleend, in het ambachts-kwartier zal moeten afgeven, waarvan een ordonnantie op zijn naam zal worden opge- maakt, terwijl aan den hormeesler de verplichting wordt opgelegd om het geleverde hout bij zijne specificatie te verhandelen ; 2^ dat de huurder van de opgemelde houtbosschen verplicht zal zijn jaarlijks uit de winsten, die hem die leverantie zal afwerpen, aan den lande te fourneren een auiklgeld van rd' 2000, papiere geld, en op verbeurte van zijn huur- contract te zorgen, dat het hout voor het gouvernement punctaeel geleverd worde, als ook de overige afvoer van brandhout zo ruim mogelijk zij, ten einde daaruit de fiarticuliere verkoop te vinden tegens rd 12, papier, de grote vadem, terwijl het hem op verbeurte van zijn huur- contract geinterdiceerd word hel hout tegens een hoger prijs als de gestipuleerde rd^ 12 (c verkopen, waarvan echter uitgezondert wordt die meerdere quantileit lioul.

^66 1808. H. W. DAENDELS.

welke tot den uitToer verkocht en waanroor geen prijs bepaald wordt;

5^ dat de gemelde huurder iemand van zijnentwegen op de brandhout-werf zal mogen plaatzen om den particu- lieren verkoop waar te nemen en in zijn privé met deo hofmeester zodanig arrangementen te kunnen nemen, als hem noodzakelijk zullen voorkomen, om het hout voor het gouvernement van dat voor den particulieren verkoop te onderscheiden;

4^ dat hij gehouden zal wezen om tot den afvoer van het hout 15 grote champangs te onderhouden, welke ingeval van veroQgelukking binnen de eerste drie maanden moeten worden gesuppleerd, als ook alle moeite aan te wenden om in het gebrek aan boejanger^ tot het aankappen vau hout te voorzien;

o^ dat van de opgemelde bepalingen informatie zal worden gegeven aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, met last om daarvan door den huurder der Crauwangsche houtbosschen een notarieel instrument te doen passeren, bij wegen van ampliatie op deszeKs huur-contract;

6" dat aan den hofmeester van het generaal gouvernemeni voor het gemis van de winst op de leverantie van hout provisioneel een jaarlijksch equivalent van rd' 2000, pn- piere geld, zal worden te goed gedaan, hetwelk gevonden zal worden uit het ambtgeld, 't weik de meermelde honrder der houtbosschen van Crauwang volgens artikel 2 ver- plicht is Ie voldoen.

Op 2 Mei 1 809 is wegens de opheHing der betrekking van hof meester Itepaald, dat de huurder de bewuste som (2000 rijb daaldera, papieren geld) jaarlijks in 's Lands kas moest storten

22 Januarij. Regeling der kocH-lmncn voor zekere ml ministralién Ie Batavia.

In aanmerking genomen zijnde de legenswoordige duurt t

1808. H.  W    DAENDELS.  567 

•

aller leveosmiddeleii en behoeftes, de groote schaarsheid aan Chioeezeo en inlandsche koelies en dat, al lang langzamerhand de huur dier werklieden bij particulieren verhoogd zynde, de admioistrateuren zich yerplicht gevonden hebb^, wilden zij hel beni>digd volk voor de werkzaamheden hunnw admini- stratie veriirljgen, dezelfde huur te betalen, zo is goedgevonden en verstaan de koelieroUen voor de onderstaande administratien temporair in volgender voegen te bepalen: 1 " de Westzljdsche negotie pakhuizen op :

1 katoene garens sorteerder tegens rd' 1 5

2 wegers a rd» 10 ieder, bedraagd • 20

2 mandadoors > 624 » > » 13

55 Chineesche koelies a 24 stuivers ieder voor

26 werkdagen 's maands » 455

20 inlandsche koelies a 12 stuivers ieder,

komt voor 26 werkdagen 's maands » 130

of 's maands te zamen rd" 633

2* de negotie-pakhuizen aan en bezijden de Waterpoort:

2 wegers a rd» 10 ieder, komt rd* 20

2 mandadoors a rd» 6,24 ieder « 13

50 Chineesche koelies a 24 stuivers ieder, komt

voor 26 werkdagen *s maands • 390

20 inlandsche koelies a 12 stuivers ieder, maakt

voor 26 werkdagen 's maands » 150

of 's maands te zamen rd* 553

0^ de negotie-pakhuizen van Onrust op:

2 wegers a rd* 10 ieder rd* 20

2 mandadoors a ri* e'/j ieder, maakt n 13

25 Chineesche koelies a 24 stuivei*s ieder, komt

voor 26 werkdagen 's maands « 325

20 inlandsche koelies a 12 stuivers ieder, be- draagd voor 26 werkdagen 's maands » 130

te zamen rd* 488

4" dat dit getal koelies, na evenredigheid der werkzaamheden in de admmist]*atien, in de stille tyden verminderd en daarentegen in de drukke tijden weder vermeerderd zal

568 1808- H. W. DAENDELS.

kunnen worden, terwijl al verder de voorschreven koelie- lonen voorlaan in koper geld uit 's gouvememénts kas zullen uitbetaald worden; 5^ om de door bet gebrek van stroozakken moeijelijker te bewerkene kanassers het aan de administrateuren der zuikerpakhuizen toegestaan koelieloon tot 9 stuivers op de verY^erkte 1000 ponden poeder zuiker temporair en zo lang de aangehaalde oorzaken blijven existeeren, te ver- hogen tot 16 stuivers op de verwerkt wordende 1000 ponden.

22 Januari]. Completering van inamfJeeie bataüUms.

De Gouverneur-Generaal deelde aan den Raad van Indie mede, »dat hoogstdezelze de 200 koppen pionuiers en zoveel slaven uit het ambachts-kwartier, als blijken zullen te kunnen worden gemist, daartoe zal emploijeren en dezelve met de inlandsche militairen gelijk in tractementen zal stellen op rd' 4 'smaands en toezegging van na agtjaarige, trouwe diensten hunne vrijheid te zullen erlangen, mits blijvende dieoen; en wijders proponerende dezelve bij aanbreng ^'an slaven d(»or inkoop voor het gouvernement tot 500 kopfien te brengen, zoo is goedgevonden en verstaan daarvan deze notitie te houden en op den directeur generaal de qualificatie te verleenen om de benodigde Macassaarsche en Balijsche slaven bij aanbreng te laten inkopen ten overstaan van een militair officier, daartoe door zijne excellentie gecommiteerd. die dezelve examineert, of zij tot den dienst geschikt zijn'\

22 Januarij Wijziging van het bepaalde op 29 September 1807 ten aanzien van opzichters van liet pranwen-vcer te Batavia.

Betoogd zijnde, dat door de aaustelling van vier opzichters van het veer om de afgescheepte goederen uit de pakhuizen behoorlijk aan boord van de in lading liggende schepen te bezorgen de mandadooi*s in de iKikhuizen niet overbodig

1808. H.  W.  DAENDELS.  569 

geworden zijn, als dieneode dezelve om de prauwen ie ge- leiden Tan de pakhuizen tot aan het veer ter voorkoming tan fraudes, zoo is als nu, roet alteratie van het besluit dezer tafel van den SO*" September des jongst verweken jaars, waarbij bepaald is, dat de tractementen dier opzienders lot rd' 30 per maand ieder gevonden moeten worden uit de betaling der gewone mandadoors in de pakhuizen, goed- gerenden en verstaan de tractementen der gedachte vier opaenders aan kopere munt uit 's gouvemements kas te laten uitbetalen.

22 Januari) Aanstelling van een inspecteur-generaal over de magazijnen van oorlog, getveer-kamers, kniitmolens, affuil-makertjen en alles, wat in Indiê tot het oorlogs- materieel behoorde.

25 Januarij. Bezuinigingen bij het dejmrtement der marine.

Zijne excellentie in aanmerking genomen hebbenide de hooge ongelden, waarop hel departement der marine aan den lande komt te staan;

overwegende de noodzakelijkheid om ten gevolge der be- sparingen^ reeds in de administratie der marine daargesteld, de voorschreven bezuinigingen tot eene verdere extensie te brengen ;

en gehoord hebbende de voordragl der commissie, met het •onderzoek hier na belast; heeft besloten:

1° men zal van de twintig inlandsche roeijers, die de bootsman van de reede op het jaagpad ouder zich heeft, er agt afdanken ; ^^ de twaalf Chineesche sjouwers, welke bij de zogenaamde modder mandadoor en bootsman van hel zeehoofd op het jaag|)ad worden gcêmploijeerd, zullen worden afgedankt ; 3^ de baas jager van het jaagpad zal in hel vervolg maar

870 1808 H. W. DAENDELS.

twaalf paarden behoeven te hebben en daarvoor geaieten zestig in plaat£ van hondert rijksdaalders 'smaands: 4^ men zal voor eerst van de equipage-werf afdanken :

10 Chineesche sjouwers stuurlieden, *

20 inlandsche sloeproeyers, en

90 Moorscbe zeevarende, die oud en gebrekkig zyn; 5^ op Onrust zullen alleen gelaten worden de nodige man- schappen om de seinen te repeteren, zullende de oTerige naar herwaarts moeten opkomen: 6^ van hel getal koppen, thans op Onrust zijnde en van dat eiland tegenwoordig alhier aanwezig, als mede der scheeps-limmerlieden en calfaters, die op de equipage werf zijn, zal alleen op de equipage timmerwerf worden aan- gehouden de eerste meesterknegt van Onrust, die als baas zal fungeeren over de timmeragie der scheepen en vaar- tuigen, de blokkemakers en kuiperswinkel, zullende de baazen van deze administratien worden afgedankt, met vrijheid aan dezelve om voor eigen rekening particulier te werken;

voorts nog op de equipage timmerwerf: 3 meesterknechts der timmerlieden,

25 calfaters en

12 timmerjongens welke laatste tegen eene redelijke prijs voor den Lande zullen worden ingekocht.

De overige Ëuropeesche werklieden zullen bij voor- komende gelegenheid naar Java worden gezonden en 's Lands lijfeigenen naar het ambachts-kwartier; 7^ de equipage timmerwerf, blokkemakers en kuijpers-winkel onder eene administratie gesteld zijnde, zo zullen do volgende veranderingen plaats neemen:

2 inlandsche Christenen,

6 werkjongens,

de kuijpers winkel op: 1 meester knecht, en

12 werkjongens tot het repareeren van heele en halve leggers en hel 'aanmaken van kleine fiist;

1808. H.  W.  DAENDEL8.  571 

de smits winkel op: 1 meester knecht, 1 Europeeselie gemeene, 1 inlandscbe Christen, en 30 werkjongens en de vereisohte Chineesche huurlingen; 8® de seilmakers winkel wordt vermindert tot op: 1 meester knecht, 5 inlandsche Christenen, en 8 werkjongens; 9^ bet equipage magazijn sal worden gedirigeerd, zoo als

bij vorige order is bepaald: 10^ bij de kaar temakers- winkel zal in bet vervolg niet anders zijn dan: 1 meesterknecht, en 4 inlandsche Christenen: 11® men zal provisioneel K sjouwers op de rheede houden om bij alle voorkomende zaken van dienst te weezen; 12^ de jongens, bij differente winkels benodigt en die te voren de baazen in eigendom toebehoorden, zullen voor reekening van den Lande ten menageuste worden ingekogt; 13^ alle de individus der kantoren, welke in de thans ge- arresteerde veranderingS'liist begreepen zijn, zullen zich aan den heer waarnemend directeur generaal adresseeren ten einde hun in andere plaatsen te emploijeeren. De kommandeur der haven wordt mei de uitvoering dezer order belast.

25 Jannarij. Voorschriften nopens marine-aangelegenlieden.

In aanmerking nemende, dat de wil van Z. M. den Koning van Holland vorderde, dat de marine^ op een militairen voet werd geschoeid, be|>aa]de Daendels voorloopig:

Art. 1 . De tegenwoordige commandeur en opper-equipagie- meester zal voortaan mede zijn commandant der haven en hebben den rang van kapitein ter zee in Zijner Majesteils dienst.

Art. 2. Hij zal zijn boord van alle de administratien der

872 1808. H. W. DAENDELS.

marine alhier, gebieden over alle mouvementeD en verrigtingen in de haven en het arsenaal en van niemand eenige orders ontvangen dan van den Gouverneur Generaal alleen.

Art. 3. Alle scheepsbehoeftens zuUen, zoveel mogelijk, in een, ttvee or, des noods, meer magazijnen geborgen worden, zullende er een opzichter der magazijnen door den Gou- verneur Generaal worden benoemd, en voorts de inspectie der magazijnen blijven aan den commandant van de haven.

Art. 4. Bij ieder magazijn zal een assistent of schrijver zijn, onder de orders van den opzichter, alsmede 6 sjouwers.

Art. 5. Eenige artikelen voor den dienst uit de magazgnen benodigd zijnde, zal de commandant der haven dezelve schrif- telijk aan den Gouverneur Generaal vragen; en, deeze toe- gestaan wordende, zal zijne excellentie de vraag voor gezien tekenen en den opzichter der magazijnen zodanige artikelen alsdan doen uitleveren.

Art. 6. Het is dan ook speciaal aan den opzichter der magazijnen verboden eenig artikel zonder uildrukkelijken last van den Gouvenieur Generaal uit te geeven.

Art. 7. De kapitein der haven zal den laatsten van iedere maand overleggen een korten staat der verschillende ai'tikelen. geduurende de maand door hem verbruikt, zullende de op- zichter der magazijnen mede alle maanden overleggen een staat van hetgeen in de magazijnen is gekomen en hetgeen er uit is gegaan.

ArI. 8. Wanneer de Gouverneur Generaal zulks zal goed- vinden, zullen de adjudant generaal der marine, de commandant der haven en de opzichter een enquête over de magazijnen doen en van derzelver bevindingen dienen van rapport.

Art. 9. Wanneer men in de gelegenheid of genoodzaakt zal zijn eenige scheepsbehoeftens in te koopen, zullen de adjudant generaal en de kommandaut der haven, na bekomen consent van den Gouverneur Generaal, zodanige inkoop onder toezicht van den directeur generaal doen, doch zal zodanige inkoop, bevorens geslolen te zijn, door den Gouverneur Generaal moeten worden goedgekeurd.

1806. H.  W.  DAÈNDÉLè  8Ï3 

Art. 10. De kommandant der haveo zal niet vermogen eeoig vaartuig in dienst te stellen, nog naar zee te zenden zonder specialen last van den Gouverneur Generaal.

Art. 11. De kommandant der haven zal een zee-oflieier tot zijaen adjudant hebben, zoowel om hem in zijne werk- zaamheden behulpzaam te zijn, als om de uitvoering zijner orders gade te slaan.

26 Januarij. Verhonging van den prijs der goederen, in *sLand$ magazijnen Ie koop.

De heer Gouverneur Generaal heeft bij een schriftelijk adres te kennen gegeven hoogst deszelfs vertrouwen, dat deze re- gecring met zijne excellentie ten vollen overtuigd zal zijn, dat het tractement van den heer directeur generaal tot rd"* 12000 uit 'sLands kas en rd" 4000 ruim vau de amfioeu- direclie geenzints evenredig is aan het karakter van dien hogen ambtenaar, aan het gewicht en aan de moeijelijkheid zijner bediening, waarvan de getrouwe en plichtmatige ver- vulling van zooveel invloed is op de duurste belangens dezer kolonie, proponerende derhalve om de waarde van alle koop- manschappen, welke alhier uit de magazijnen van het gou- vernement worden verkocht, gelijk bevorens, weder te bezwaren met een half percent ten laste van de kopers én uit dat half percent toe te leggen twee derde gedeelten aan den heer directeur generaal, behoudens de inkomsten, die hij thans geniet, en een derde gedeelte aan de opper-kooplieden van het kasteel en de mindere commerciële bediendens, volgens een daarvan te formeren tarifrzoois, — daarop disponerende en geconsidereerd zijnde, dat de door zijne excellentie aange- haalde redenen ten vollen gegrond zijn en de billijkheid vorderd, dal de appointementen van den heer directeur generaal gelijk slaan aan de werkzaamheden, het gewicht en de verantwoor- delijkheid van dien hogen ambtenaar en dat hij daarin eene geêvenredigde beloning vinde en daardoor aangemoedigd worde mei de meeste hartelijkheid, ijver en personele belangstelling

i$74 1d06. H. W OAËNOELS.

de aijn Edele aanTertrouwde duure bdangens voor te B(aaD en in allen deelen 'het voorded van den lande te behartigen, - goedgevonden en verstaan het voorstel van vrdmdden heer Oottvernear Generaal te amplècteren en dienvolgens alle. voortaan uit 'sLands magasijnen verkocht wordende koop- manschappen te bezwaren met een '/s percent ten laste der kopers, waarvan '/, gedeelten door den heer directeur generaal en Vs gedeelte door de opper-kooplieden van 't kasteel en de sup|K)osten van H negotie-kantoor genoten zullen worden, met intrekking van het '/« percent, door de opper-kooplieden des kasteels van de in de groote geldkanier door de vreemde- lingen overgebragt wordende contanten tot noch toe genoten.

Op 2 Februarij 1808 is, »als een tarier van de verdeeliog van het Vs gedeelte van het betaald wordende V) len honderd op de goederen en koopmanschappen, welke uit 'sLaods magaz{nen worden verkocht, goedgevonden en verstaan te bepalen, dat daarin zullen participeren:

de kasteels opper-kooplieden, ieder voor ^'^^

» negotie-boekhouder voor '/„

» » overdrager » %

1/

/lO

» pakhuis boekhouder »

» journaal extendeerder voor Vi

» heide gecommitteerdens van de groote geldkanier,

ieder voor V„

» eerste en tweede klerk van den negotie-boekhouder, ieder voor Vio

26 January. Bepaling^ dat ankerage^gelden ook dienden 4ot goedmaking en soulaas van ongelden^ welke hel » Gouvernement impesideerd voor den onkslag der ver- niimmeringen en reparatie^ zo aan *s Lands^ ah ten •dienste van vreemde scliepen'\

Op grond hiervan werd aan eeu Amerikaansch kapiteio.

1808. H. W. DAENDELÖ. KÏ>J

wiens schip bij Onrust was gerepareerd, ontzegd bet verzoek om vryat^üBg van ankerage-geÜen, in weerwil, dat hij te Batayia geen hafidel had gedreveti.

S6 Januartj. Vrijheid voor slaven om zich onder zekere OêwUandigheden een liffheer te kiezen.

De stukken, betrelTeode zes, naar de Laoipongs gedroste eu weder opgevatte slaven werden door de Regering aan den Hougen Raad van justitie gezonden, met last »om te lalen inquireren na de reden van hunne aufugie en of daarin mogelijk redenen gevonden worden, welke deze regeering zouden kunnen permoveren om dié lijfeigenen niet aan hunne lijf heeren terug te geven, maar aan dezelve vrijheid te verleenen zich eenen lijfheer te kiezen, door wien alsdan de getaxeerde waarde der slaven aan den voormaligen bezitter uitgekeerd zal worden".

2() Januarij. Bepalingen nopens den inkoop van benoo- digdheden voor het gouvernement.

De heer Gouverneur Generaal gemarqoeerd hebbende, dat de thans plaats hebbende cynosure bij het doen van inkoopen ten dienste van het gouvernement niet alleen gebrekkig, maar ool( beneden de waardigheid van den beer directeur generaal is, die, in stede van de inkoopen zelve te doen, daarover alleen behoord te surveilleren, terwijl ook de Gouverneur Generaal, als chef van de kolonie, in dit aangelegen deel van publique administratie ten allen tijde moet worden gekend, waardoor de zaak zelve eene met de goede orde overeenkomstige wij- ziging verkrijgt en de eer van hooge ambtenaren beveiligd word t^en alle verdenkingen, waaronder dezelve bij de tegen- woordige inrigting vaak zonder grond vallen kan, zoo is goedgevonden en verstaan omtrend het doen van inkoopen van beuoodigdheden door het gouvernement voor den aanstaande de door zijne excellentie voorgestelde cynosure te adopteren en dienvolgens te bepalen :

Ten eersten: dat de chefs der admiuislratien zich zullen

|{76 1Ö08. H. W. DAENDÊLÖ.

moeten adresseren aan de opperkooplieden des kasleeb met aantooning van de noodzakelijkheid voor dese of gene, bij hun noodig geoordeelde inkoopen.

Ten tweeden: dat de gemelde opperkooplieden. de voorge- stelde inkoopen goedkeurende, dan wel die dii^ectelyk zelve noodig oordeelende voor den Japanseben bandel, enz., daartoe eene propositie zuUeu moeten doen aan den heer directeur generaal en deze, dezelve almede approberende, aan den heer Gouverneur Generaal, welke eene schriltelijke order tot den inkoop of aanbesteding geeft.

Ten derden : dat de voorgestelde inkoop of aanbesteding daarna gevolg zal nemen door de kasteels opperkooplieden ten overstaan van den heer directeur generaal onder de nadere goed- of afkeuring van den heer Gouverneur Generaal, blijvende echter de inkoopen van belang als voren vooraf aan de deliberatien der hooge regeering gesubmitteerd, uaar dien de opgemelde cynosure alleen de wijze van executie betreft.

26 Januarij. Ontheffing van den commissaris-cpzidUer van hei ambachts-kwarlier te Batavia van bemoeijcnn met de directie der miliiaire zaken in dat kwartier.

Zulks was een gevolg van de benoeming van een inspec- teur-generaal over de oorlogs-magazijnen, enz.

De bewuste commissaris was steeds een lid der Ho<ige Regering geweest.

!26 Januarij. Vervallen verklaring der betrekkitig ton . commissaris-opzichter over het departement der mariue

en over de equipage-werf te Batavia en dies ondd-

hoorigheden.

Bedoelde commissaris was steeds een lid der hooge Regeriag geweest.

1Ö08. H. W. DAENDELS. ^T"?

26 Januarij. Overname voor rekening van den Lande van de gebouwen^ enz,^ welke een optredend Resident van Chcribon gewoon was van zijn voorganger over Ie twfnen.

Door den heer Gouverneur Generaal geproponeerd zijnde om, — uit aanmerking van 't bekend finantieel onvermogen van den nieuw aangestelden resident van Cheribon, Pieter Her- hertus van Lawick van Pabst, om den gewonelijken, particulieren overneem van die residentie te kunnen fourneeren en uit bijzondere consideratie, dat zijne functie niet gelijk staat met die vau andere amUenaren op de buiten-kantoren, alzo dezelve s|)eciaal zorgen moet voor de daarstelling der rust en veilig- heid in die landen en voor de uitbreiding der zo zeer aan- gelegcne colBj- en rijst-culture in dezelve, — denzelven van dien overneem te ontslaan, zonder dat zulks ten bezwaar strekke vau den afgaanden resident, en dienvolgens het vorig verblijf der residenten van Cheribon, 't welk thans wordt gebruikt tot hel houden van de vergadering, het geven van audiëntie, euz., met de daarbij gehorende meubelen, opstallen en bijge- liouwen, waaronder de herberg gerekend wordt, drie pakhuizen, waarin de producten worden opgeslagen, en de schulden van de regenten van Soekapoera, Limbangang, Tjiamis, Imbanagara eu Oelama tot rd* 6000, rd* 6000, rd« 11600 en rd« 5900, zilver geld, aUe welke posten tot hiertoe op de particuliere rekening van overneem door den afgaanden aan den aanko- menden resident wierden gebiagt, voor gouvernements reke- niag over te nemen, zoo is goedgevonden en verstaan zich met die propositie te conformeren, onder bepaling echter, dat van de geldswaarde der gebouwen naar de subsis- terende bepaling bij overneem vooraf 2 ten honderd 'sjaars zullen worden afgetrokken en in vertrouwen al verder, dat de schuldposten van de regenten van Sockapoei^a en Lim- •»angang in de eerste 2 jaren en die van de regenten van Tjiamis, Imbanagara en Oetama in 6 jaren verevening zuilen vinden.

K78 IdOd. H. W. DAENOÈLê.

In 1810 is machtiging verleend tol den puIiUeken verkoop van den tuin. Zie ook 24 Decemher 1787 en 18 Mei 1808.

26 Januarij. Toekenning aan lid inlandisch miliiair koraal Ie Batavia van ackl gonvcmemenis slaven.

Zulks geschiedde om in de gehrekkige, door slechts twee invaliden verrichte hediening vaii de lijders eenigermate Ie voorzien.

!27 Januarij (?) Tarief van de iracicmenten en rantsoenen van Europeescke en inlandscke militairen.

Generale staf:

rd* st«

1 chef d'etat major 545

1 lieutenant-colouel en adjoint 445

1 major aide de camp 320

1 capitain en l'^"" commissaris van oorlog 545

1 capitain aide de camp ot adjoint 193 : 24

1 capitain en onder-major 151 : 32

1 capitain-lieutenant en 2^* commissaris van oorlog. 195 : 24 1 lieutenant aide de c^mp of adjoint 120 : 20

Cavallerie:

1 lieutenant-colonel 445 : —

1 major 320 : —

1 capitain 183 : 24

1 1'»* lieutenant 105 : 20

1 lieutenant;. 82 : 16

1 1'^' lieutenant en quartiermeester 120:20

1 lieutenant en adjudant 92 : 16

1 chirurgijn-major 200 : —

1 dito élève 62 : 28 •^

1 opper-waglmeester , 31 : 43

1806. H.  W.  DAENDELè.  879 

rd» sV

1 trompetter-major 51 : 4ï

1 wagtmeester ^ 95 : 10

1 trompetter 42 : 18

1 fourier 20 : 10

1 corporaal 17 : 10

I dragonder 14 : 6

Infanterie:

colonel 845: —

lieuteoant-coIoDel 445 : —

major 880 : 9

capitaiQ 146 : 58

!«'' liealenaut 80 : 14

lieutenant 65 : 8

1'" lieutenant en quartierraeester 120 : 80

lieatenaot-adjudant 92 : 16

chirargijn-major 800 : —

dito élève 50 : 54*/,

sergeant-major 80 : —

sergeant 11 : 16

fourier 11:16

corporaal 8:16

gemeene 6:12

Arihillerie:

1 capitain 146 : 52

1 1"« lieutenant 80 : 14

1 lieutenant 75 : 8

1 bombardier-major . 80 : —

1 bomfcardier 11 : 85

1 fourier 11:85

1 Gorporaal 9 : 8

1 gemeene 8 : 16

U80 1808. H. W. DAENOELÖ.

Rijdende arthillerie:

1 'capitain 185 : *3

1 !•*• lieutenant- \ 106 : 20

1 lieulenant SS : 16

1 bombardier-major 31 : 6

1 bombardier 22 : 22

1 fourier 19 : 22

1 corporaal 17 : 14

1 canoHier 15 : 22

Corps de genie:

1 colonel. 500 : —

1 capitain 168 : 24

1 1«*« lieutenant 105 : 20

1 lieutenant 72 : 16

1 3^* lieutenant dessinateur 40 : —

Inlandsehe militaire officieren:

1 major 46

1 capitain 30

1 1»"' lieutenant /. 20

1 lieutenant 15

1 1««« lieutenant bij de arlhillerij . 21

1 lieutenant 16

Onderofficieren en gemeene: Camllerie:

1 wagtmeester 10

1 trompetter . 6

1 corporaal 6

1 gemeene 5

Infanterie:

1 sergeant ^. . . 6 : —

1808. H.  W.  DAENDELS.  881 

rd» 8t'

1 fourier 6

1 corporaal K ;

I gemeene 4 :

1 tamboer of pijper 4

Arthillene :

1 bombardier 7 : —

1 fourier 7 : — ^

1 corporaal 6 : —

1 tamboer 4 : 24

1 gemeeae 4 : 84

Maandelijks randsoen voor de militairen: Europesen:

1 capitain 200 S rijst en 6 kannen lamp olie, l 1^^ lieutenant of lieutenant 100 8 rijst en 4 kannen lamp olie, l onderofficier of gemeene: 17^ « coffij, V4 • peper,

Ys kan Hollandsche azijn, 5 ft zout,

3 kannen arak, 1 pond booter,

4 » zout vleesch,

5 • spek,

40 » rijst, dagelijks een brood van twee stuiver.

Inlanders :

1 capitain 200 % rijst en 6 kannen lamp olie, 1 r**' lieutenant 100 u: rijst en 4 kannen lamp olie, 1 onderolTicier of gemeene : 50 a rijst voor de getrouwde, 40 • » » » ongetrouwde, 5 kannen arak, 3 poudeu zout.

882 1808. H. W. DAENDELS.

NB. De iractementen van den lieuienant-colonel en van den major van de arlhillerie zijn gelijkstandig met die der infanterie. Buiten deze randzoenen word nog maan- delijks aan ieder 100 koppen, zo wel Europesche, als inlanders, verstrekt een groot of drie kleine vademen brandhout; ook word het zout vleesch en zout spek maar gerekend op 28 dagen en komen in een jaar 1 5 maanden.

27 Januarij. Gratis verpleging van zieke milUairen in liaspitalen.

Zijne excellentie, bij een order van den dag onder anderen hebbende bepaald, dat alle militairen, van welken rang cxik, voortaan in de hospitalen zonder eenige belaling ofrelenue zullen worden opgenomen en verzorgt, in te gaan met den P° Februarij naastkomende, heeft besloten, dat hiervan zal worden kennis gegeeven naar de respective buiten-kanloreii van Indien, aan den heer commissaris en de buiti^n regenten der hospitaten, aan den visitateur generaal der Indische negotie- boeken en aan het opperhoofd over het generaale tractenienls- kantoor, om te strekken tot narigt.

28 Januarij. Aanstelling van een commissaris van oorloy.

Deze werd benoemd »tot faciliteit van de werkzaamheden »op het bureau van oorlog".

Zijn tractement bedroeg 300 rijksdaalders *smaands en zijn rang was gelijk aan die van de commissarissen van oorlog in Nederland.

Zie ook 15 October 1808.

28 Januarij. Regeling der verzorging van zieke militairai in hospitalen.

Zijne excellentie heeft goedgevonden te bepalen: 1® dat, met intrekking van hetgeen lot hiertoe voor spijs en drank voor de inlandsche militairen is betaald tol vier

1808. H.  W.  DAENDELS.  585 

Stuivers, koper geld, 's daags voor de Madureezen eii Suma- oappers en twee gelijke staivers s daags voor de lijfeigenen, welke onder den militairen dienst zijn getrokken, van nu voorlaan voor alle intendsche militairen, zonder onderscheid, die in het hospitaal worden 0|»genomen, voor spijs en drank zal worden gevalideerd drie stuivers, koper geld, *s daags, per hoofd, met afschaffing daarentegen van de uitkeering van een stuiver aan de Madureezen en Suma- nappers om zich van siriebladen en andere kleine geriefelijk- heden te voorzien, doch ook wederom met last aan den chef der respective militaire corpsen om te zorgen, dat het de inlatidsche militairen, evenmin als de Europeesche, kome te ontbreken aan zoodanige rafraichissementen, als naar gelang van hunne behoeften en omstandigheden kunnen strekken tot hunne verkwikking en tot veizachting van hun lijden, en om die te bekostigen uit hunne te goed hebbende tractementen, nogthans onder bepaling, dat deze verzorging niet zal mogen geschieden als met concurrentie en toestemming van den practizijn van het hospitaal; dat. ter voorkoming van het misbruik, hetwelk zoude kunnen worden gemaakt van de bepaling, dat de militairen voor- taan in de hospitalen zonder eenige betaling of retenue zullen worden opgenomen en verzorgt, in navolging van de inspectie, die in het builen-hospitaal actueel door een kapitein geschied, hel inlandsche hospitaal almede dagelijks zal moeten worden geinspecleerd door een subaltern Europeeschen officier, aan wien door den biunen-regent of praclizijn zal moeten worden opgegeven, welke van de lijders hersteld zijn en hel hospitaal kunnen verlaten, ten einde daarvan rapport te doen aan den chef der respec- tive corpsen, die dezelve den volgenden dag zullen moeten laten afhalen;

dat wijders bij het spijzigen der zieken, 's voormiddags ten tien uuren en 's namiddags ten vijf uuren, altijd een in- landscb subaltern officier zal moeten present zijn om de kost te examiueeren;

884 1808. H. W. DAENDELS.

4^ dat van den heer commissaris en de builen-regeulen der hospitaleh zal worden afgewacht een voorstel^ hoedanig op de beste wijze kunnen worden verzorgt zodanige oude en gebrekkige, dan wel incurabele lijders, als zich nog in het hospitaal beyinden buiten hoop van herstelling;

B" dat het bepaald getal van zeven-en-veertig slaven voor hel buiten-bospitaal, uithoofde van de daarvoor gebleken nood- zakelijkheid, met nog vijf koppen zal worden vermeerderd, te nemen uit de zeven*en-twintig lijfeigenen, die boven hel voorschreven bepaald getal een tijd lang in het gemelde hospitaal hebben dienst gedaan, doch ter suppletie van hei corps jagers jongst uit hetzelve zijn geligt; met injunclie aan den chef van dat corps om daartoe bij preferentie de zoodanige af te staan, die wel gezond en sterk en dus (ot den arbeid bekwaam, maar minder voor den militairen

dienst geschikt zijn als hunne kameraden. «

29 Januarij. Vergunning voor de geneesheeren te Batavia alk poorten dier stad te mogen in- en uitrijden.

Is goedgevonden en verstaan te concurreren tot het voorste»! van den heer Gouverneur Generaal om aan de practizerendt* geneesmeesteren toe te staan de stadspoorten, zonder onder- scheid, in- en uit te rijden om, door opheffing van het verbcxl daartegen, dezelve in gelegenheid te stellen zoveel te spoe- diger zich bij hunne zieken te vervoegen, onder bepaliiiir evenwel, dat dezelve zich vooraf zullen moeten vervoegen hij den chef van het bureau van oorlog ten eindeeene nomina live order daartoe te bekomen.

30 Januarij. Yerbod voor officieren hunne soldaten lot huisselijke diensten te gebruiken.

Dit stuk is wel vermeld gevonden, doch niet aangeti'offen.

2 Februarij. Voorziening in het onderhoud van zekere

weduwen.

De heer Gouverneur Generaal in consideratie gegeven heb-

1808 H. W. DAENDELS. 58S

^f^nde om het gedeelte, hetwelk hoogstdeszelfs predecesseuren wil de winsten van den amfioen-handel hebben genoten, doch ^vaarop zijne excellentie voor zich geene aanspraak heelt ge- maakt, te laten dienen tot uitbetaling van het onderhoud, waarvan zommige weduwen tot nu toe hebben gejouisseerd, "or zover hetzelve daartoe strekken kan, zoo is goedgevonden ri vergtaan het voormelde aandeel van den heer Gouverneur (leneraal tot dat einde in der tijd ter dispositie van hoogst- 'lenzelve te stellen.

^ Februarij. Verbod tegen hel aannemen van tjeschenken door ambtenaren.

Nadeniaal het doen van geschenken, onaangezien de beveelen laar tegen in de jaren 1743 en 1797 geëmaneerd, sedert weder zodanig in. zwaug is geraakt, dat hetzelve, tot oneer «n declin van hooge en lage ambtenaren, bij velen aangezien ^•li gehouden wordt voor een middel, zoowel om te slagen in iiü|tQrtune en voor de publieke belangens nadeelige soUicita- i'u'iu als om in billijke vorderingen en bezwaren gehoor te NCTwerven, 't welk de waardigheid en het karakter van een leder, die in eenig gezag geplaatst is, vernederd ; en alzoo wij rillen hebben om te onderstellen, dat, onder andere oorzaken, M>1 het buiten observantie raken der gemelde, prohibitive be- velen heeft medegewerkt de vrijheid, bij billet der hooge rt^geering van den r^-^cember ^'^^'^ aan een ieder gelaten, <»ni eetwaren te mogen accepteren, onder welke titel som- inii^^on zich niet ontzien geschenken van allerlei aart te ont- \angen, niet alleen tot een onereus en drukkend bezwaar voor den gever, maar daarenboven[met het eigenaardig gevolg, ilat de aannemer daardoor onder gehoudenissen wordt ge- Irigt, welke niet zelden aan de getrouwe vervulling zijner i^igten hinderlijk zijn en vaak op een verzaking der hem aanbetrouwde, dure belangens nederkomen, terwijl ook andere, nnderzins gemoedelijk denkende ambtenaren ter zake van de l»ij voorschreven billet van den 12*"" December 1797 aan de mlanders en Cbinezen gelatene licentie om eetbare waren in

Ö86 1808. H. W. DAENDELS.

geschenk (e mogen aanbieden, zich tot hiertoe niet gevoeglijk van het aannemen dier geschenken hebben kunnen ontslaan, zonder aan de onder die nalien gerecipieerde en bij bet ge melde billet, als het ware, bekrachtigde gewoonte om huniu voordragteu steeds van homages te doen verzeld gaan olTeiisie toe te brengen, daar het noglans zeker is, dat zoodanii:^ ambtenaren zich volgaarne aan de opgemelde, belemroerendt usantie zouden wenschen te ontrekken: zoo is het, dat wij, hierin willende voorzien, op den 2° dezer in Rade van InA'ièu goedgevonden hebben te ordonneren en te statuereu, gelijk wij ordonneren en statuereu bij dezen, dat geene hooge «f lage ambtenaren eenige geschenken, giften, gaven of coaln butien, de eetbare waren daarvan niet uitgezonderd* zullefi mogen aannemen, veel min vorderen, dan wel toelaten, ila( die door hunne vrouwen, kinderen of bedieudens aangenomen en gevorderd worden, zoo min van Europezen of andere Christen perzonen welke zij, uilhoofde van ban ambt ««i» een directe wijze kunnen bevoordeelen, als in het generaal van alle inlanders, Chinezen en andere onchristeneii, aan wien wederkeerig het geven en aanbieden van geschenken <*i contributien, direct of indirect, ten serieusleu wordt geiuter diceerd, sub poene, dat de genen, welke in perzoon geschenken hebben aangenomen of door andereu met hunne voorkennis hebben laten aannemen ter regtstreeksche en gepreniediteer<J»' overtreding van dezen placcate, zoowel als de genen, die de zelve hebben gegeven of laten geven, indien het ambtenaren zijn, voor de eerste maal een boete van duizend rijksdaalders en voor de tweede maal privalie van honne bediening^ri zullen incurreren en alle andere personen mede voor de eerstt maal met de gemelde boete en voor de tweede keer naar exigentie van zaken zullen worden gestraft.

Terwijl nogtans geschenken van inlandsche regenten en hoofden en die van zoodanigen aart zijn, dal zij niet wel kunnen worden gerefuseerd, zullen mogen worden aangenomen, niii^ daarvan door den heer Gouverneur Generaal, indien de be doelde gesciienken zijne excellenlie woiden aaugeU^den, aan

1808. H.  W.  DAENDELS.  587 

(Ie faooge r^eering eu wederkeerig door hooge en lage ambte- nareo aan hoogstdenzelven wordt kennis gegeven en dezelve geschenken naar behoren worden gerecouipenseerd.

Onder verklaring voorts tot geruslstelliog van een ieder, ilie zonde mogen vreezen zich door het niet doen van ge- schenken of contributien aan onaangename gevolgen en con- ^uenlien te exponeren, dat alle op- en ingezetenen zich fan de bescherming van het gouvernement legen o|»pressie en willekeurig gezag ten volle kunnen verzekerd houden.

Ontbieden en bevelen den praesident en raden van den lioogen Raad van jastitie van Hollandsch Indien, die van den frerechte dezer stad, nevens alle andere oflicieren en jusli- «Meren en generalljk een ieder, die het aangaat, den inhoud dezes te achtervolgen en te doen achtervolgen, naardien wij zulks tot voorstand van Zijner Majesteils dienst en helangens bevonden hebben alzoo te behoren.

En opdat niemand hiervan onwetenheid zoude kunnen voor- wenden, zal deze gepubliceerd en in de Hollandsche, Chinescbe en gewoone inlandsche talen alomme worden geaffigeerd ter plaatse gebruikelijk.

7 Februarij. Reglement voor de militaire administratie.

Art 1. Gereekend van den 1^" October aanstaande voor het eiland Java zal bij alle militaire corpsen de uitbetaling der soldijen en de verstrekking der randsoenen van rijst en arak, enz. aan de onder-officieren en soldaten geschieden van tien lot tien dagen: de tractementen zullen bij de regimenten door <ie kapiteins kwartiermeester met den eeraten van eiken maand Toor de geheele maand ontvangen worden op eenen slaat, door het regiments- of corps-bestuur opgemaakt en door den commissaris van oorlog geverifieerd en onderteekend.

De randsoenen echter zullen^ alleen voor tien dagen uit *slands magazijnen verstrekt en afgeleverd worden, insgelijks op slaaten, doof den commissaris van oorlog geverifieerd en onderteekend.

588 1808. H. W. DAENDELS.

Art. 2. Van gemelden tijd af gerekend zullen de soldijen aan de iniandsche militaireü niet meer vooruitbetaald worden, raaar, even als de Europeesche militairen, dezelven dan eerst ontvangen, wanneer zij die verdiend zullen hebben.

Art. 5. Bij het einde van elke maand zal hel regiments- of corps-bestuur aan den commissaris van oorlog eeuen gene> raalen staat van ontvangst en uitgave van die maand ter examinatie en confrontatie indienen.

Art. 4. Daags voor eiken tienden dag zal door de respeclire commandanten van de compagnien aan den luitenant-kwartier- meester van het bataillon of corps, tot hetwelk zij behooren. een exacte en geteekende slaat moeten worden ingelevenl van de sterkte der Europeesche, Ambonneesche en iniandsche oilicieren en soldaten van hunne compagnie, met eenduidelijke aantooning, bij wijze van recapitulatie, hoe veele zich daar onder bevonden:

eiïective presenten tot den dienst:

gehuurden ;

gedetacheerde en zieken in de hospitalen, mitsgaders eeue bekendstelling van de mutatiên of veranderingen, welke in de laatsten tien dagen zijn voorgevallen.

Art. 5. Uit deze staten der compagnien zal de luitenant- kwartiermeester den geueralen staat van zijn bataillon of corp> formeeren en tevens bij hel einde van elke maand van ieder compagnie innemen eene nominative lijst: en handeld daar mede, als volgd.

Art. 6. Wanneer het bataillon of corps behoord tot e^'n regiment, van welke het hoofdbestuur zich op dezelfde plaats van zijn garnisoen of cantonnenient of in de nabijheid van dien bevind, zal de hiitenant-kwartiermeester den voornoemden generalen staat, door bem onderteekend, mitsgaders de nomi- native lijsten der conipagnie, tot verificatie overleggen aan den kupitein-kwartierraeesler van het regiment, met bijvoegiiij: van een lijst van recapitulatie.

Art. 7. Doch bij de bataillons, welke verwijderd van het hoofd garnisoen houden nf gecanlonneer! zijn, of bij corjisen.

180Ö. H. W. DAENDELS. 889

welke tol geen regiment behooren, zal een der kapiteins van zoodanig batailion of corps, daartoe door den chef, als het Mjr^est bekwaam geoordeeld, te benoemen, gechargeerd zijn met hel geene aan den kapitein-kwartiermeesler in het voorgaande iirlikel is gedemandeerd, en tot dat einde 'van den luitenant- kwarliermeesler den bovengenoemden, generalen staat en veri- liratoire stukken ontvangen en examineren.

De voorgemelde stukken blijven bij het regiments- of <'or|)s-bestaur berusten, nadat daaruit de generale staat, •>nder art. l> vermeld, zal zijn opgemaakt; en de luitenant- kwartiermeesters houden van dat alles register.

Art. 8. De verstrekking der randsoenen geschiedende op Ie effective en presente sterkte der corpsen, zidlcn ook de randsoenen, welke uithoofde van desertiën, sterfgevallen of andere casualiteiten binnen de laatste tien dagen zijn ge- profiteerd, wederom van de ontvangst voor de volgende tien tingen worden afgerekend en gedccorteerd : doch in het tegen- overgesteld geval, wanneer bel getal der manschappen in dien lijd zal zijn vermeerderd, zal daarvan eene speciale opgave gi'daan worden, om daarop vervolgens de meerdere verstrekking te geschieden; zullende in !)eide de gevallen daarvan moeten Mijken bij de mutatiën op den generalen staal.

Art. 9. De respective hoofdbesturen, als met de geheele comptabiliteit onder de surveillance der chef en commandanten eu bij de regimenten onder de speciale directie van de majoors .^echargeerd zijnde, zullen hunne differente, administrative functiën met de uiterste activiteit en nauwkeurigheid uit- oefenen en zoo wel de plichten der kwartiermeesters, als der leden gade slaan en zorgen, dat 'er geene abuisen of üalatigbeden plaats vinden.

ArL 10. Bij de corpsen, bij welke geen majoors gevonden worden, zullen de chefs tevens deze functie waarnemen en 'iiLs bij de directie der administratie ook met de surveillance belast zijn.

Art. 11. De bataillons, welke tot een regiment behooren, doch afzonderlijk garnisoen houden of gecantonneerd zijn en

Udo i6oe. H. w.. daenöels.

ingevolge art. 7 hunne aparle administratie hebben, zullen verplicht zijn alle maanden rekening te doen aan het hoofd- bestuur van het regiment, tot hetwelk zij behooren.

Art. 12. In de arrondissementen, alwaar nog geene com- missarissen van oorlog zijn, zal alle betaling of verstrekking kunnen geschieden op staten, door de chefs voor gezien ge- teeV.end, doch zijn verplicht van deze staten, zoo spoedig mogelijk, een afschrift te verzenden naar het naaste arrondiy sement, alwaar een commissaris van oorlog fungeerd, om bij hem onderzogt en geregistreerd te worden: en blijvefi de gedagte chefs voor de echtheid van voornoemde staten ver- antwoordelijk.

Art. 13. De bereids bij de onderscheidene regimenten en corpsen geintroduceerde wijze van administratief bestuur, hetzij ingevolge ordres, deswegens geêmaneerd, of wel geadopteerde usantien, blijft continueeren, voor zooverre die bij het tegen- woordige reglement niet is gecontramandeerd.

Volgens Daendels was de vroegere wijze van betalen der militairen en van het verstrekken der hun toekomende rant- soenen «abusief en nadelig".

Bovenstaand reglement zoude slechts gelden, lot dat in Indi^ van toepassing kon worden verklaard het reglement voor de administratie van 'sKonings armee in Holland.

8 Februarij. Maatregelen tegen zeeraovers.

Zijne excellentie in overweging genomen hebbende de nood- zakelijkheid om ter beteugeling van den envelmoed der zee- rovers eene flotille uit te rusten, waartoe aan hoogstdenzehen als vaartuigen van een geschikte constructie zijn voorgedragen de zogenaamde kruispraauw-maijangs, die uithoofde vau hunne welbezeildheid den besten dienst beloven: en voorts geconsi- dereerd hebbende het belang om deze flotille door kundige en wakkere officieren te doen aanvoeren, zoomede de nuttigheid om de langivijlige rechtsgedingen af te snijden, wdke ge-

16Ó8. H. W. DAENDELS, Jfdl

\MM>nlijk aan de prijs- verklaring van de veroverde vaarUiigen

vor>raf gaan en den moed en ijver der schepelingen verdoven,

•Ml dal dezelve daarentegen door hel uitloven van preniiën

•)|} alle mogelijke^ gepaste wijze lot bravoiires dienen te worden

laogemoedigl : Heefl besloolen:

1^ dat een flotille van kruispraauw-niaijangs zal worden uitgerust en mitsdien de gouverneur en directeur van Java*K Noord-Ooslkusl zal worden aangeschreeven en gelast om op Samarang of, aldaar niet aanbanden zijnde, op de subalterne-kantoren vijf en veertig dergelijke praauw- maijangs te laaten inkopen van gelijke construclie als die van den commandant der Sumbauwareezen ; mits de breedte van 10 a 1 5 voeten bebbeude, van alles beboorlijk voorzien en wel bezeild zijnde;

2° den gouverneur mede Ie qualificeeren om Ier armeering deezer prauwcn bij preferentie Ie emploijeeren de ca- ronnades, door den kapitein Ier zee der Koninglijke marine, Cowell, van bier mede genomen, bij aldien dezelve, zicb nog Ie Samarang bevinden;

y van^ bier twee prauwen, waarin de caronnades na bel gemaakte onlwerp zijn geplaatst, naar Java Ie zenden ten einde zich daarna in de uitrusting der andere prauv^ en te reguleren;

4° den gouverneur Ie demandeeren om lol bel bemannen van prauwen 8 a 900 Madureesche, Baliescbe en Boe- gineesche maltroosen, doch volslrekl geen Javaanen, Ie laten aanwerven;

r>** de gedachte ffotille ouder de orders te stellen van'sKo- nings brik, Virgiuie, gecommandeerd door den eersten lientenant, D. Prim, en de galeij, Maria Wilhelmina, ge- commandeert door den lieutenanl. J. H. Bagelaar;

i'i^' den commandant der Sumbauwareezen, Abdulla Saban, die zich door trouw eu bi*avoure ten voordeeligsten beeft onderscheiden, aan bel hoofd te plaatzen der kruispraauw: maijangs en hem tot verdere aanmoediging aan te stellen

892 \ 180Ö. H. W. DAENDELÖ.

tot lieutenant van de eersle classe bij de Hollandsili Koninglijke marine;

7*^ tot eerste en tweede oflicieren onder de orders vainlii gemelden commandant te benoemen de capiteinen In de kompagnie Sumbauwareezen, Boedemau en Mohnin' Aeseen, beide onder bevordering tot lieutenants van dt derde classe bij de Hoiiandsche Koninglijke marine:

8*^ aan de manschappen, welke tol bemaniug der tIcdÜL zullen worden gef»ugageerd, loe te leggen de vol{rrii(i' gages, als:

aan 1 eersten stuurman rd* 20 Ier niaani

» ' » tweeden ■ «16 »

» » derden » • 13 «».

en *» ieder matroos ... « 8 -

9^ tot encouragement dezer manschappen vasl te slelhn dat, ingeval door hun eenige prijzen, belzij van vaarlmi^i of andere goederen, op de zeeroovers ofle ook i»p A»i gemeenen vijand mogteii worden behaald, dezelve u\ profijle der nemers zuilen worden verkocht en hel pn venu naar evenredigheid der zooeven bepaalde gaiiin verdeeld ; lü" eindelijk te bepalen, dat voor het hoofd van eiken /e rover, hetwelk levendig of dood zal worden geleverd, t» : premie zal worden genoten van tien zilvere Spaaiis' 1» mallen en voor ieder stuk geschut onder de SKcalii- : twintig gelijke Spaansche matten en boven hetzelve U Spaansche matten.

Op 14 Mei 1808 is nader be{)aald, dat de tractemenu der opvarenden in zilver geld moesten uitbetaald wonlen Zie ook 25 Februarij 1808.

9 Februarij. Weigering der toelating te Batavia (■- een comul der Vereenigde Staten van Noord-AfnerU^

De heer Gouverneur Generaal aan deze vei'gaderiog keiiu:

1Ö08. H. W. DAËNDËLë. ^

gegeren hebbende, dat zich bij hoogstdenzelven had ge- presenteerd de super-carga yan het jongst gearriyeerd Ame- ricaansch schip, Indiana, John M^ Oallan, dewelke onder oTerlegging van deszelfs credenliaal te kennen heeft gegeven door de Yereenigde Staaten van America als commercieel ageDt naar herwaards te zijn gedispecieerd uithoofde van de oneenigheden tusschen de Kroon van Engeland en de Toomoemde Staaten, welke vermoedelijk aanleiding tot eenen oorlog kunnen geven, daarbij verzoek doende om in die hoedanigheid alhier te mogen ageren en erkend te worden, zoo is goedgevonden en verstaan aan denzelven te kennen te geven, dat, vermits alhier gene consuls of agenten van vreemde natiën worden geadmitteerd, hij mede in de voorschreven hoedanigheid niet kan worden erkend ; dat dien onverminderd evenwel aan hem de vrijheid wordt gelaten om de belangens, die hij ten voordeele van de Americanen zoude willen in- brengen, door middel van den sabandhaar voor te dragen, zullende dezelve door deze Regeering, getrouw aan de vriend- schappelijke gezindheid, die zijne Majesteit de Koning van Holland voor de Vereenigde Staaten van America koesterd, met de meeste empressement worden aangenomen, terwijl het tevens aan deze Regeering tot een genoegen strekken u] bem getuigen te kunnen doen zijn van het goed accueil» hetwelk zij ten allen tijde getracht heeft aan de handelaaren en scheepelingen van zijne natie te bezorgen.

In een besluit van 19 Mei 1808 is sprake van »de nala- tenschap van den onlangs ah intestato overleden, benoemden consul der Vereenigde Staten van America bij dit gouver- nement, John M* CÜallan".

9 Febraarij. Wijziging van het bepaalde op ^^ 1801 nopens impectièn van pasar's.

Het coQegie van Heemraden der Bataviasche ommelanden

fLAUAT-Mn tiWÊL XIT. ^^

1^ IftCA a V^. ÖA5^ID|U$.

yQarg^tel4 |^Bb]i»jei»d& om, mits i/d successive, oaTolgeps den g<^t van b^ g^muQ^^ bij i^accaat yau den 9 Jum 1801 pl^^, Tipdeode opp^m en visitatie der respecÜTe bazaars gf^e grove fauten of overtreedingen thans meeir pbiaU iio^dea by den ii^ander, s|l$ nu, insteede van om de zes ma^inden de visitatie der bazaars boven de 25 paal en om de dirie maapden vai^ diegeQiien« welke beneden dien afstand Iciggeii, te bepaleo?^ op eenmaal in het jaar, zoo is goedgevonden eq verstaan 4it voorstel vooreerst te agreêeren en aan den p^^ident van d^t coUegie gedefereerd te laten om ien allen tijden en wauneer zijn Edele zulks noodzakelijk zal oordeelen, buiteijigewoone cojoounissien tot den opneem der bazaars te d^P^neren ; voprts, conform het al verder bij dat adres voor- kQp;ieiide, het collegie van Heemraden voormeld te quaUliceeren om, ifA tegemoeU^oming der op di^ cooimissi^ vallende ongelde^, n;iet de daartoe bepaalde vacatie-penningen tol rd' 600 uit de kas van gemeld collegie te ipogen ccwtinu^ren.

9 Febniarij. Voarschrifl nopens kerkelijke collecten.

Uit aanmerking, dat tegenswoordig het kerkgebouw der Latbersche gemeente mede ten dienste der HoUandsehe ge- reformeerde gemeente gemeenschappelijk gebruikt wordt, den kerkenraad der hervormde gemeente te qualificeeren om bij d« predikbeurten der laatst gemelde gemeente op gelijke wijze, als bij hunne godsdienstoeffeningeo in gebruik is, de gewoone collecte ten behoeve van de Luthersche kerk te doen.

9 Febniarij. Maehüging op hêi ooUegie van diakenen der gereformeerde gmneenèe te BaUkvin de levering mm doodkisten ten behoeve van behoeftige Christenen, onder nadere goedkeuring van den Gouverneur-Generaal^ pu- bliek uit te besteden.

Vroeger werden die kisten geleverd door den baas der tiimuerlieden in het ambaekts-kwartier en voor mittder dan

iÓOa K W. DAENDËLé.

m

16 ri^fldaalders per stuk konden diakenea sedert geene kisten koopen, welke prijs hiiD te hoog voorkwam.

Eese gelijke machtiging op BoedelmeesterM met betrekking tol doodkisten, benoodigd voor kei Ckineeaohe hospitaal te Batana, vwleende de Regering den ïH^^"^ Maart 1808.

10 Febmarij. Oplomng van het regimeiU Wwtemb&rg onder de overige, militaire corpsen.

Daendds was van oordeel, dat de capitulatie (N. I. Plakaat- boek deel X, bladz. 960 vgl.) «reeds voor lang ab verbroken •moet worden beschouwd, mitsgaders nog daar en beven de ''Dieuwe inrigtingen alle strekken ten voordeele, zo van de •officieren, als van den gemeenen man".

11 Febniarg. magazijnen.

Beztdnigingen in het beheer der artillerie-

De inspeelenr generaal van de arthillerie, de nagaatjnen van o<MrlQg, enz., enz. vertoond hebbende, dat het getal ambte- naren en bediendens, welke tot de behering van de artbiHerie- magazijnen actueel worden geémploljeerd en bestaan uit: 1 eersten commis fd* 4S0 : —

1 tweeden »

2 Eiiropeesche bombardiers a rd* 50 ieder. . .

1 opzigter over de timmerlieden

1 inlandschen Christen eanonier

1 1

1 kkrk. 1 • .

• handlanger

» handlangers a rd*8:16

ieder

spillettas en cardoesmaker

60: BO: 8: 9: »:

Transporteere rd<

16 18

SK

: —

15

—

11

to

28:

—

aa

—

' 843:

38

S96

1808. H.  W.  DAENDELS. 

Per transport rd*

10 Ghineesche smits a 1 rd^ pef dag of per

maand »

12 » timmerlieden a 1 rd' per dag

of per maand

25 coelis a 10 rd' 's maands

30 inlandsche ambagtslieden, als:

12 smits a 24 st' per dag of per maand. 6 timmerlieden a 20 st^'p' dag of p^ » ^.

4 draaijers »20>»»»» »

2 zadelmakers » 20 » » » > * »

5 kuipers » 20 • » » » • »

3 koperslagers » 20 » » > » » » - . 8 gemeene coelies » 8 » » maand

IG inlandsche arthilleristen aan gage

16 > > » randzoen van arak

rd'

zouden kunnen worden Yerminderd en bepaald,

1 conunis rd-

2 Europeesche bombardiers a rd' 30 ieder.. .

5 inlandsche Christenen, door elkander a rd* 16 's maands

4 Ghineesche smits a rd'' 1 per dag ieder

6 > tinounerlieden » • 1 » » »

26 > coelies a rd' 10 per maand

10 inlandsche smits a 24 st' per dag

8 timmerlieden, kuipers of draaijers k 20 st'

per dag

2 zadelmakers

koperslagers

rd' 1440

welk bedrag, gedecorteerd van de kosten der presente io- rigting tot rd* 2284: 6 ter maand, eene bezuiniging Toor 's iands kas aantoottd van rd' 844 : 6 's maands of in het jaar ixl' 10129:24;

843:38

300:-

360:- 250 : -

180 75 50 25 37 57 40 82

ik 24

3:16 "6

2284 als volgt : 450 : - 60:-

80 120 180 260 150

100 25 25

1808. H. W. DAENDELS.

597

wordt goedgevonden tot de gemelde yennindering Tan om- slag te besluiten en dezelve te laten ingaan met den eersten Maart naastkomende.

15 Fdimarij. Organisatie van de artillerie.

Zijne Excellentie besloot te bepalen:

dat het corps artbillerie over geheel Indien zal bestaan uit een regiment van i716 hoofden, primo plan, het welk ge- componeerd zal zijn uit drie bataiUons van zes kompagniên ieder, op de volgende wijze» ab: Staf:

1 kolonel,

5 luitenant-kolonels»

1 1**' luitenant-quartiermeester,

2 luitenants »

1 1"^ luitenant en adjudant, 8 luitenants en adjudanten,

1 chirurgijn majoor,

2 aide chirurgijns,

3 tamboer majoors.

Ieder compagnie, te paard of te voet : 1 kapitein»

1 i^

2 V^ luitenants, S luitenants, 1 sergeant -majoor, 8 sergeanten» 1 fourier» 8 Gorporaals»

84

1 t"^ luitenant» 1 luitenant, 1 sergeant-major, 8 sergeanten, l fourier,

Europeesche»

inlanders,

(06 ^08. H. W. OAENOEL8.

6 corpontab^

4 tamboers of trompetten, inknders, 102 kanoniers

te zamen 150 koppen,

dit getal voor 6 compagpiftn,

900 koppen,

Toor S^bataiUons,

is «700,

voor de staf. 16,

teld 3716, man voor HgekeeleregimeDt :

dat ieder compagnie te paard zal WorAeii gemonteerd met 176 paarden om zes kanons a 3 fi, zes ammonitie-wageDs en een bagagie-wagen te yoeren, als: bij elk kanon enammanitie-wagena68ie4eÉ' 19 paarden » > • door de bediendens gereedeo. 10 * » » » ' » > onder-officieren » . S >

te samen 9S *

dit Yoor 6 kanons en 6 ammnnitie-wagens. . 6

te samen 180 piardeo

TOor een bagage-wagen 6 •

» vier trompetters 4 »

een  bombardier^majoor  en   een  foorier 

(Europeesche) % •

voor een bombardier-majoor en een foorier

(inlanders) 1

in reserve blJ ieder kanon 2 paarden of bij de

6 canons H •

te samen 176 paarden.

En eindelijk, dat deeze drie bataillons op de volgaade wyze zullen verdeeld zijn, als: een bataillon voor Batavia en dies resorte,

• » > » Samarang,

» > » Sourabaija,

nogthans onder bepaling, dat de twee laatste compagnieo nn de twee bataillons voor Samarang en Souraba^a tot nader order niet zullen geformeerd worden.

VeOB. W. W. OACNDELB. 991

5 Febrnartf. Ma&trégdenien nènzien vëntietihlmdgch nUUtair hospkaal ie BtUavia.

Zijtie éxeellentie , — eyerwogen hebbende, dat doorhoogstdes- lelb Meiftiiit om de militairen tüortaan tottier eenige betaling of reteoQ in de hospitalen op te neemett Wt te tekMrgen het inlandsch militair hospitaal in de stad ontbloot geraakt is van dié fondsen, waaruit de onkosten yau dat hospitaal gevonden wierden, en tevens in aanmerking genomen hebbende de volstrekte noodzakelijkheid, dat in de stad een inlandsch müitair hospitaal worde aangehouden, bijzonder ook uit con- sideratie, dat het transporteeren der zieken uit de stad, niet alleen zeer moeilijk is, maar dikwijls als gevaarlijk en na- deelig voor de lijders moet worden beschouwd, — heeft dien- tengevolge goedgevonden te bepalen, gelijk geschied bij dezen : 1^ dat, gelijk voorheen, in de stad zijn zal een inlandsch militair hospitaal, ouder de directie van den chirurgijn- majoor van het derde bataillon infanterie, hetwelk zijn zal ten dienste van de militairen, in de stad Batavia gu- amizoen houdende; 2^ dal door hem, chirurgijn-majoor, om de drie of ses maanden zal moeten worden gemaakt en aan het hoofd der chi- rurgie gepresenteerd eene accurate lijst van alle droguen en medicamenten, met bijvoeging van de qualiteiten en quantiteiten, welk hij kan berekenen voor dien tijd nodig te hebben, uit welke lijst, nadat daarop zal zijn gesteld de goedkeuring van het hoofd der chirurgie, zal worden geformeerd een ordonnantie en waarop aan hem, chilrurgijn majoor, als dan van 'sLands wegen de verstrekking zal geschieden ; 3® dat alle verdere verstrekkingen van benodigdheden voor dat hospitaal almede om de drie of ses maanden bp or- domiMitie aan hem, chirurgijn majoor, zullen worden gedaan op deozelfdeii voet, als ten behoeve van het inlandsch mililair hospitaal op Weltevreden geschied; en 4^ dat Hiet intrekking van hetgeen hij, chirurgyn-majoöf , tot

600 1808. H. W. OAENDELS.

hiertoe van de iDiandsche militairen heeft genoten Toor medicijDen, spijs, draak, oppassing en verschoning, aan hem, boven de randzoenen-lijst, voor kostgelden worden toegestaan drie stuivers, koper geld, 's daags voor elke zieke, waarvan hlJ maandelijks de betaling op ordonnantie kan ontvangen.

13 Februarij. Verbod tegen het schuiven van opium in militaire hospitalen.

Zijne excellentie in aanschouw genomen hebbende het mis- bruik, hetwelk in de militaire hospitalen van het roken of, gelijk het bij den inlander genoemd word, van het schuiven van amfioen wordt gemaakt en de ongeregeldheden, die daaruit voortspruiten, zonder dat de gestrengste order en de siipste waakzaamheid toereikende zijn om dit kwaad te stutjteD, heeft besloten, dat bet schuiven van amfioen in de inlandscbe militaire hospitalen voortaan finaal zal tljn verboden; doch. aangezien de amfioen een geneesmiddel is, hetwelk, bij kleine giften in pilletjes wordende toegedeeld, in veele ziektens van de heilzaamste uitwerking is, dat niet te min aan de practi- zijns der inlandscbe militaire hospitalen om de zes maanden twee ponden van dat heulsap zullen worden verstrekt om daarvan na goedvinden uitdeeling te doen ; zullende het kostende hiervan gebragt worden ten laste van het door wijlen den Raad extra-ordinair. Jan Groeve, aan de hospitalen vermaakt legaat.

16 Februarij. Afschaffing van het uitkeeren van zeker aandeel in de opbrengst van pachten te Batavia aan de Chineesche officieren aldaar.

Op het voorstel van den heer Gouverneur Generaal is goed- gevonden de uitkeering van de 18 percent van het rendement van de pachten van de waag, de waijang, de Chineesche top- tafels en po- en topho en de madat-kitten aan de officieren der Chineesche natie, welke tot nu toe heeft plaats gehad

1808. H.  W.  OAENDELS.  601 

en Toor dit jaar een aanzienlijke soinme van bijna 4iK)00 rd' beloopt, met primo Maart aanstaande te doen cesseren, onder te kennen gave aan de opgemelde officieren, dat, zolang zij het vertrouwen van deze regeering zullen blijven meiïteeren, de afdoening en directie van die zaken, virelke lot biertoe zijn geweest van hunne competentie, aan hen zal geconfereerd blijven, in het vertrouwen, dat de Ghineesche natie zich die gnost door een geschikte conduite, gelijk tot hiertoe, zal waardig betonen.

16 Februarij. Toekenning van een lijf-arts aan den Gouverneur- Generaal.

Deze medicus kreeg een tractement van 4000 rijksdaalders 'sjaars uit 'sLands kas.

Aanleiding tot die toekenning gaf, behalve een aanzoek daartoe van den Maarschalk Daendels, de toevoeging in Neder- land van een lijf-arts aan den benoemden Gouvemeur-Generaal, ▼an Grasveld.

Op 4 Jiilij 1808 is als lijf-arts van den Gouverneur-Generaal aangewezen de chirurgijn en chef (ook wel chirurgijn prin- cipal genoemd), omdat deze uit hoofde van zijne betrekking in de nabijheid van den Gouverneur-Generaal moest blijven, terwijl de vroegere lijf-arts tevens hoofd der chirurgie, enz. te Batavia was en dientengevolge «steeds aldaar present" moest zijn.

16 Februarij. Verhooging van het tractement van den klein^winkelier en administrateur in het kleederen- pakhuis te Batavia.

üit aanmerking, dat de administratien van H kledenpakhuis en den kleinen winkel na de voor den vervolge ingestelde wijze van inkopen voor het gouvernement, bij vele werkzaamheden, vereijscht wordende accuratesse en opleggende verantwoording, niet meer dan rd' 4000, papiere geld, voor den bekleder opbrengen, is goedgevQpden en verstaan het appoinctement

80tl IftOd. H. W. DAENDELS.

tm dèn kleinen winkelier enaAmimstratmrinhetUedflUpak- huis proTi«one«l te verhogen met rd* 150 'smaands.

16 Februarij. Vrijstelling van den yahbandar te Batavia voH de belaling van ambtgeld.

De heer Goayerbeut* Generaal bij een sehriftéftfk adhres tf ketinen gegeten hebbende hoogstdeszelft verwachting, dat deze vef^dering het als een der eefste pUgtert van een hfllijk gouyemement zal beschouwen, dat alle daaraatt óttdergeÉchikte ambtenaren op eene aan hunne werkzaamheden evenredige wijze werden beloond en dat het eene geheel verkeerde spaarzaamheid zoude wezen, dat aan die ambtenaren, welke met de tederste belangens van den Lande vertrouwd zyn. door eene ontoereikende bezoldiging aanleiding zoude gegeven worden om met minder yver hunnen pligt te betrachten, dan anders van hun zoude kunnen worden gevorderd;

dat zijne excellentie in die verwachting en uit dien hoofde hoogstdeszelfs aandacht had laten vallen op het ambt vao den sabandhaar en licentmeester en eene nauwkeurige opgave laten doen van de inkomsten en voordeelen, welke doorhem in het jongst verlopen jaar zijn genoten, uit welke opgave gebleken is, dat de inkomsten van den sabandhaar en licent- meester, voor zoover dezelve spruiten uit de recognitie van ordinaire facturen, gekocht door *t land, en van lijnwateo, na aftrek van het ambtgeld tot rd' 4000 en gereduceerd tot zUvere munt tegens eene agio van 80 percent, niet meer hebben bedragen dan eene somma van rd' 11155, lerwijl de voordeelen van het aukerage-geM, het passage-geld en die, welke op de ingediende requesten worden genoten, tezamen ten bedragen van rd' 4400, nauwelijks toereikende kdnneo Worden gehouden tot de betaling van deeaeUi bvean eo geêmploy eerdens ;

proponeerende op grond van dien den sabandhaar en ^ centmeester te libereren van de betaling van ambtgeU ea hem voor bureau-geld toe te staan eene sonuna vau drie duizmid rijksdaalders 'sjaars.

«08. H. W. DAENDEL8. |08

WbsFOfnr g^êMiborwird eH in aliMindfkim gvnüiDM xijMlo de onkosten, welke de sabandhaar ambtshalre tot de receptie en iBtrodiiGtie fan TreemdeUngen rerplicht is te maken; dat by btf de alhier ten handel komende natiën door tene brilliante leveoBW^te de eer der natie moet ophouden en het hooger monfaat der inkomsten van den water-fiacaai, die tot dier* gelijke nieren niet ie gehouden, ter aomme Tan rd* ISOOO; en dat het hovendien te Toorzien is, dat bij eenen aanstaanden ▼reede de recognitiên op de factuuren nauwelijks het bepaald ambtgdd zullen kunnen opbrengen, zoo is goedgefonden en Terstaan denzelyen te Hbereeren van het door hem jaarlljksch gefettnieerd wordende ambtgdd en hem 'sjaarlijksch Toor iNireauHMigelden toe te leggen de aomme van rd> 3000, het een en and«r in te gaan roet dit jaar.

16 Febmanj. Bepaling, dal de gecommiUeerden by de pakhuken en adminiMraiién ie Batama alle hetzelfde iraotemem xoudm genieten.

Dit tractement bedroeg 100 rijksdaalders 'smaands.

16 Februari]. Verhooging der tractementen van Ambonsche luitenants.

Zijne excellentie, in overweging genomen hebbende de ge- ringheid van tiet tractement der Ambonsche subalterne officieren tot rd' 25 ter maand, heeft besloten hetzelve te vérhoogen, ▼oor een eersten lieutenant tot rd* 50 en voor een tweeden lieatenant tot rd' 40 *smaands, ingaande met primo Maart naastkomende.

16 Pebmar^. InUjmng mn ^UfDèrnements glaven bij hel batttiUan jagers.

Aboo de laeten der gonvernements steen-bakkerlj al sedert eenigen tijd de winsten of inkomsten beblien overtrofién, waardoor de concurrentie van bet goovornemeot, in bet aan*-

604 . 1808. H. W OAENDELS.

schouwen van die fabriek, met onderscheidene ingezetenen dezer kolonie niet dan nadeelig is yoor haare belangens, is besloten de slaven, welke in de voormelde steen-bakkerij arbeiden, even als die uit het ambagts-kwartier, te laten incorporeeren bij het bataillon jagers, in afwachting der nadere voorstellen, die door de commissie over het ambagts-kwartier tot eene finale intrekking der meermelde fabriek zullen worden gedaan.

-||- Februarij. Uitnoodiging iot afstand van slaven aan de Regering om als soldalen te dienm.

Zijne exceOentie de heer Maarschalk en Gouverneur G^eraal deze vergadering gecommuniceerd hebbende hoogstdeszeirs oogmerk om de respective battaillons te completeeren en daardoor en door andere gepaste maatregelen het guamizoen te brengen op eenen meer uitgebreiden en aanzienlijke voet om alzoo tegens eenen aanval van den gemeenen vijand be- stand, ja zelfs in staat te zijn met vrucht ondernemingen te doen lot afbreuk van denzelven en tot eer van Zijner Majesteits dienst, waartoe, naar bet ontwerp van hoogstdenzelven, mede ten minsten 5 a 600 koppen lijfeigenen vereischt worden: en dat de zorge voor de veiligheid dezer kolonie tegens eeoe aggressie van den vijand niet veroorloofd met die versterking te wachten na den aanbreng van recruten van Java ofte aanvoer van Maccassaarsche en Balijsche slaven en hoogst* dezelve te veel vertrouwen steld in den goeden wil en de verkleefdheid der ingezetenen aan de welvaart dezer kolonie en dat dezelve zich uit een regtmatig bezef van het nauw verband, hetwelk hunne eigene welvaart met die van deze kolonie onafscheidelijk vereenigd, in gemoede verplicht zulleo oordeelen aan de heilzame oogmerken van zijne exceflentie naar vermogen te beantwoorden om de voormelde 5 a 600 koppen lijfeigenen door een bepaald foumissement b^een te brengen om niet alvorens eene vrijwillige inschrijving te laten doen, waarbij alle op- en ingezetenen uitgenodigd worden op te geven bet getal mansslaven, dat zij tot voonoemd

idOd. H. W. DAENDELS. 60K

oogmerk aan het goayernemeDt willen afstaan, zoo is goed- geronden en verstaan dat voorstel te amplecteeren en dien- folgens de gemeente bij publicatie uit te nodigen oni het benodigd getal van 5 a 600 mansslaven vrijwillig te fourneereii op de navolgende bepalingen :

Ten eerste: dat de af te staane slaven zullen moeten zijn Maccassaren, Boeginezen of Baliers, gezond, sterk en geschikt voor den militairen dienst.

Ten tweede: geene bij derzelver lijfheeren als slechte sujettten en kwaadwilligen bekende zullen aangeboden mogen worden.

Ten derde : de aangebodene slaven zullen voor de acceptatie geïnspecteerd moeten worden, waaromtrend de tijd en plaats nader bepaald en bekend gemaakt zal worden.

Ten vierde: aUe onchristenen, zoo Ghineezen als inlanders, zijn in deze uitnodiging niet begrepen.

Ten vjyfde: voor ieder slaaf, die de nodige vereischtens iieeft, zal door het gouvernement betaald worden rd' 175 aan papieren van credit.

Ten zesde: alle lijfeigenen, die geaccepteerd worden, zullen onmiddelljk hun vrijdom ontvangen en als alle andere in- landsche militairen getracteerd worden, mits agt jaaren dienende^ waarna zij hun ontslag kunnen bekomen ; doch dat dezulken, welke zich inmiddens aan desertie of slechte con- duites schuldig maken, dat voorrecht zullen verliezen en onmiddelyk weder slaaf worden.

Op 4 Maart 1808 is ter zake nader bekendgemaakt; «van weegens de hooge regeering dezer landen wordt aan de ge- meente bekend gemaakt, dat de bij uitnoodiging van den 19** Pebruarij 1808 ingeteekende mansslaven door derzelver lijfheeren voor medio deezer lopende maand Maart geleverd zullen moeten worden ten huize van den lieutenant-kolouel van het bataillon jagers, Jean Emanuêl Bonnelle, in hetcam- peuieut Weltevreede, teegens outfangst eeuer quitaiitie um

$06 1^^. H. W. DAENÓCLè.

i» 4aanr«or bepaalde lijfiwaarde te enlfimgeD len kantoere vaa des kapitein en eonunismris ymn oorkg» Fnedrich reo Weiize, aan de Oostzijde van de Tijgengragt, die te dien einde aldaar de$ Maandagat Oingsdags, Donderdags en Vr|dags van 's morgens agt tot elf uuren Kaïeeeren zal'*.

Eveneens is op den 14^^ April 1808 geadverteerd, «dat die g^enei^ welke hunne lng;e8cbreven manslaven ten behoefen van bet gouvernement nog niet, conform billet van den 4*" Maart laatstleeden, aan den lieutenant-kolonel Bonnelle bebbeo aigeleverd, met die afgave als nu worden overgewezen tot den koloi^el eid ch^l van de arlbiUerie, Jeap PhUi|i Fran^is Filz, in bet kampement Wettevrede".

19 Februari]. Vergunning tol overscheping van medter reede Batavia.

Tevens werd aan den rekestrant, super-carga van een Ame- rikaanscb scbip, toegestaan >de gevraagde exemtie van thol ten beboeven van de koornmoten, om den bandel aan te moedigen, alzoo dat meel niet aan de wal geweest en de suppKant geene gelegenbeid gevonden beeft om zijne over- beboudene fondsen bij particulieren alhier te besteeden*'.

19 Februari). Voar9ohrift nopens pam^den^ door regaUm Icn geschenke gegeven aan detè Gouvemeur'Generaal en den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander.

pe beer Gouverneur Generaal de propoaitie gedaan hebbeodi om de pa^dcp, welke, zoo by boogstde^uelven, als bQ d» gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, vao de reapective bovenbindsehe regenten in geschenk wordea ontvangen, op de grote wegen naar Buitenzorg en verdere a%elegen distrioten op versheid» pleiistei* plaMzen in daartoe op te riobten bamboesen steUifigen te plaatsen om tot

robis to diwen voor lH)<W((tdep9ieW69, dep geieomooüitteeMle lot Hl Qjwr ifi «aken ^W 4w inl^Dder en vei^ere aQ4Mïgei perzooneo, ab de h^er Gouyerneur Generaal zal goedvinden daartoe te macbtigeii, zoo i$ goedgevonden en verstaan zieb mei dat voorstel te confoniieeren en het opzicht over die laanksi en atallingen aan den gecommitteerde tot en over de laken van den inlander te demanderea.

Dit sdiljnt het begin van de gouverneroents paarden-post op Java geweest Ie zijn.

19 February. Insiruclie poor de odmimlraleurH mn m de p^mamtêle gecommiUeetdm bij de pakhuizen te Batavia.

Dit stok is wel venmeld gevonden, doch niet aangetroffen.

19 Febmarg. Verhooging der Iraciementen van inland' ioka offkieFei^.

Zyne exceU^ntie, ge^nsidereerd hebbende de ontoereikende iracte^meo^ten van de inlandsche oQicieren en daarin willende Toorzien, heeft goedgevonden dezelve te verbogen en te be- pMen, als:

YOQir een majoor rd" 60 'spaand/s

n kapitein , • BO ^

■ » 1''° luitenant » 40 »

 «    loilenaot »    35        » 

zalige desa bepaUng tot alle corpsen wcMrden betrekkelijk gemaakt.

^ Fe|u;mi;Ü. Vqorwkrifi m>pet^ jvvsrgeUi^.

Door den heer Gouverneur Generaal bij een schriftuur» onder overle^ng van een extract uit hel register van hoogst,- deszelfs b^uiten van den S""" dezer^ de noodzaal^.elijkhejd beloogd zijnde, uithoofde van welke hoogstdezelve een flolijUe

008 1d08. H. W. OAËNOELS.

heeft doen uitrusten om den euvelmoed van den zeero?er te betengelen, en wijders de bekrachtiging dezer yei^gadering verzocht zijnde van het 9" articui bij voorschreven extract^ waarbij tot encouragement van de manschappen, dienende op die flotiUe, en tol afsnijding van de langwljlige regtsgedingen, welke gewoonlijk aan de prijs-verklaring van veroverde vaartuigen vooraf gaan, is vastgesteld, dat de prijzen, die op den zeerover of den gemeenen vijand door de voorschreven flotille moglen worden behaald, ten profijte van de nemend zullen worden verkocht en het provenu naar evenredigheid hunner gagien zal worden verdeeld, zoo is goedgevonden eo verstaan dat articui van voorschreven besluit te sanctioneren, onder informatie daarvan aan de gerechts-coUegien, zoo hier ter hoofdplaats, als op Java en elders.

23 February. Regeling der iraciemenlen wm boek- howlers^ enz.

Is goedgevonden en verstaan aan een gequaüficeerd boek- houder rd' 40, een boekhouder rd* 30, een absolut assistenl rd** 24, een assistent rd* 20, een jong assistent rd* 16 en eindelijk aan een provisioneel assistent of soldaat aan de pen rd* 10 'smaands te accorderen.

En deze bepaling ook applicatie te doen hebben op alle buiten-kantoren van Indien; en daarvan de nünisters eo be- diendens bij een circulaire aanschrijving te informeren.

25 Februarij. Vrijstelling van het coUegie van Wees- meesteren ie Batavia van de betaling van ambtgeld. — Verhooging van iraciementen bij dat coUegie.

De heer Gouverneur Generaal schriftelijk voordracht gedaan hebbende om de leden in het coUegie van Weesmeestereu alhier, uit hoofde van de jaarlijksch verminderende leges en uit besef der aan dien dienst verbondene werkzaamheden, moeite en verantwoording, in de eerste plaats te libereeren van de belasting van het ambtgeld, zoo voor het voorleden

1608. H. W. DAENDELS. 609

jaar, als het yervolg, en Weesnieesteren te gelasten om 'sjaarlijks, bij het indienen van den staat der Bataviasche weeskamer onder ultimo Augustus, het bedragen yan hun salaris in het a%elopen boekjaar op te geven en het voor- schreven salaris door een bij deze regeering te bepalen sonmie te verhoogen, zoodanig echter, dat hetzelve nimmer de somme van rd* ^000 voor ieder lid komt te surpasseeren en daarbij tijden en omstandigheden worden in acht genomen:

en in de tweede plaats het tracteraent van den gezworen klerk der weeskamer met rd* 80 en dat van den adjunct gezworen voormeld met rd* 50 'smaands te verhogen, zoo is goedgevonden en verstaan zich met die propositie te confor- meeren.

Zie ook 21 Maart 1809.

25 Februarij. VrijgteUing van hel collegia van Boedel- meesteren Ie Batavia van de betaling van ambtgeld.

Ook hier golden weder »de merkelijke vermindering hunner •inkomsten en het gering bedragen der leges van de laatste ■drie jaaren".

25 Februarij. Tijdelijke optreding van hel lid in den Raad van Indiè, W, V. H. van Riemsdijk, als waar- nemend Gouvemeur'Geueraalf i>voor zoo veel het i^civile betreft'\

Is verstaan te noteeren, dat de heer Gouverneur Generaal de vergadering heeft kennis gegeven, dat hoogsldezelve het voornemen heeft om een reisje naar Buitenzorg te doen en als een gevolg daarvan den oudsten Raad, Willem Vincent Helvetius van Riemsdijk, verzocht om gedurende hoogstdeszelfs afwezigheid de maneance van zaken, voor zoover het civile betreft, op zich te nemen, als ook, in geval van noodzakelijk- heid, de ve^deringen van de hooge regeering te beleggen en daaiinne te praesideeren.

. PUIAAT-BOU out XIV. 3U

8lÖ i806. H. W. DAENDELÖ.

24 Februarij. Maatregel tegen f>excessen*' van lij f heetten en lijfvrauwen jegens slaven.

Zijne excellentie in aanmerking genomen hebbende, dat. volgens de algemeene opinie, welke zich na den onlangs ge- pleegden moord aan den geweezen secretaris yan hetcoUegie van de bank, Kadghien, heeft geopenbaard, dit geval alleenlijk te wijten zoude zijn aan de wreede behandelingen, welke de gezegde Kadghien pleeg zijne huisslaven aan te doen en welke zelfs zooverre zouden hebben gegaan, dat zijne vrienden en bekenden hem meermalen het lot, hetwelk hem is over- gekomen, als een gevolg van deze zijne mishandelingen zouden hebben voorspeld; en dat het daarenboven mede bij gerucht verspreid word, dat een aan den meei^enoemden Kadghien toebehoorende slavin zich onlangs uit wanhoop over de baar aangedaane wreedheden het leven zoude hebben benomen: en verders geconsidereerd zijnde, dat, zowel als de excessen van dezen aart ten strengsten verdienen te worden gevindiceerd. de geruchten, welke deswegens in het onderhavige geval waren verspreid, te sterk waren, dan dat de waakzaamheid der of- (icieren van justitie daardoor niet reeds voor lang had beliooreu te worden, opgewekt, en hieruit dierhalven eene slapheid en achteloosheid komt te blijken op een point, waaraan, niet alleen de justitie en politie, maar de menschelijkheid zelve ten hoogsten ligt gelegen, dat door de respeclive officieren steeds een wakend oog worde gehouden.

Is goedgevonden en verstaan de gezamentlijke olliciereu der justitie ter dezer hoofdplaats te gelasten navolgens de vigerende wetten en ordonnantien ten strengsten te vindiceren alle ex- cessen, welke de eigenaaren zich ten aanzien hunner lijfeigenen in deze kolonie mogten permitteeren, en daaromtrent niet ongemerkt te laten voorbijgaan zodanige, algemeene geruchten, als nopens het gedrag van wijlen den secretaris der bank, Kadghien, waren verspreid, en op gi*ond van dewelke zij reeds voor lang bevoegd en verpligt waren geweest hun ambt en pligl tegens denzelven waar te neemeu ; terwijl zij, hierop niel

ièo8. H. w daeNdelS. 611

na bebooren vigilerende, bij diei^elijke, onverhoopte gevallea (laanroor responsabel zullen worden gehouden.

En zal hiervan mede aan de respective coUegien van justitie (ot narigt worden kennis gegeven.

25 Februari]. Instruclic voor de eerste Residenteti bij de Hoven van Soerakarta en Djokjokarta,

Art. 1. Zij zullen voortaan onmiddelijk het gouvernement representeren, even gelijk andere opperhoofden van buiten- kantoren, die direct onder dat van Batavia afijn gesteld.

Art. 2. Zij zullen met den Gouverneur Generaal corres- ponderen over alle zaken, welke de Hoven betreiïen en in eeoig verband staan met de relatien, die het gouvernement lot de vorsten en hunne landen heeft.

Art. 5. Zij zullen, zoo kort mogelijk, na hunne aankomst op hunne residentien, een getrouw eu beredeneerd rapport van den actueelen staat van zaken aldaar aan den Gouverneur Generaal inzenden.

Art. 4. Zij zullen de relatien en de goede verstandhouding met de Vorsten door een billijk en bescheiden gedrag zorg- vuldig aaukweeken, doch daartoe nimmer eene houding aannemen, welke de hoogheid van het gouvernement zoude kunnen kwetsen.

Art. 5. Zij zullen zich bevlijtigen om op een ongevoelige wijze de Vorsten zoodanige indrukken van de magt en luister der tegenwoordige. Koninklijke regering in Holland en van de bescherming van den grooten Napoleon te geven, als meest geschikt zullen wezen om die Vorsten ontzach en eerbied voor het gouvernement te inspireren, en hunne gesprekken daartoe altijd doen verzeld gaan van vei*zekeringen van ge- aegenheid en vriendschap, welke Zijne Majesteit de Koning Toor hunne hoogbeden gevoelt.

Art. 6. Zij zullen van de correspondentie met den Gouver- neur Generaal aan niemand ouverture geven, zelfs niet aan den Java's gouverneur, en gevolgelijk in zaken, de hoven

èli 1608. H. w. daendéls

regarderende, ook van niemand, buiten den Gouverneur Generaal eenige orders ontvangen.

Art. 7. Daarentegen zullen zij met den Java's Gouverneur correspondeeren en zich aan zijne bevelen gedragen nopens alle huishoudelijke zaken, als de aanvragen om geld en andere, voor de residentie noodtge verstrekkingen, de aflevering van producten en, in één woord, al wat daaronder behoort.

Art. 8. De beide residentien zullen in het stuk van defensie mede aan het gouvernement van Java*s Noord-Oostkust ondergeschikt blijven, ten ware de Gouverneur Generaal daaromtrent anders mogt beschikken.

Zie Daendels, Staat der Ned. 0. I. bezittingen, bladz. 31. noot, waar 24 Februarij 1808 als de datum van dit stuk wordt opgegeven.

26 Februari}. Aanmaak van brieven van credü,

Nademaal wij, om in het gebrek aan kleine brieven van credit tot de dagelijksche uitgaven te voorzien, noodig ge- oordeeld hebben te laten aanmaken brieven van credit van vijftig, vijf en twintig, twintig, vijftien, tien en vijf rijks daalders tot een bedragen van een honderdduizend rijksdaalders en daarentegen, ten einde de massa van brieven van credit niet te vermeerderen, een gelijk bedragen aan brieven van credit van tien duizend rijksdaalders ieder te doen vernie- tigen ; — zoo is het, dat wij hiervan aan allen en een i^elijk bij dezen, zowel kennis geven, als dat tien stuks credit-brieven van tien duizend rijksdaalders ieder, genommerd 12, 16, 18. 21, 24, 50, 51, 47, 48 en 49, gedagteekend den 24'° Maart 1801, op Zaturdag den i2«° Maart 1808, des morgens te 9 uuren, door eene commissie uit den hoogen Raad van justitie van Hollandsch Indien voor het stadhuis op eene plechtige wijze door het vuur vernietigd zullen worden, nadat de heer Raad extra-ordinair^ Wouter Hendrik van IJsseldljk, als waar-

1808. H.  W    DAENDELS.  613 

nemende hel ambt van directeur generaal, door zijn edele's bandteekening bij de gemelde credit brieven verklaard en bevestigd zal hebben, dat dezelve geannulleerd' zijn en dus geen waarde meer hebben.

Voorts, dat de gemelde, nieuw aangemaakte brieven van frediel gedagteekend zijn den 27'" Maart 1807 en in raargine allen voor gezien geteekend door weimeiden heer waarnemend directeur generaal van Ysseldijk; mitsgaders, dat die van vijftig rijksdaalders, gemerkt L"" A en genommerd van 1 tot 200, die van vijf en twintig rijksdaalders, gemerkt L' B, genommerd van 1 tot 800, die van twintig rijksdaalders, gemerkt L"" C, genommerd van 1 tot 1000, die van vijftien rijksdaalders, gemerkt 1/ D, genommerd van 1 tot 1000, die van tien lijksdaalders, gemerkt L*' E, van n^ 1001 tot 2000, geteekend zijn door de heeren Baden ordinair, Willem Vincent Helvetius van Biemsdijk en M' Cornelis Adrianus Canter Visscher, den eersten opper-koopman des kasteels, Joliannes Ekenholm, en den groot-kassier, Jacob Paulus Ba- rends.

Dat de resteerende parthij van tien rijksdaalders, mede gemerkt L« E, van n®. 1 tot 1000, en die van vijf rijksdaal- ders, gemerkt L"^ F, genommerd van 1 tot 3000, geteekend zijn door de heeren Baden extra-ordinair, M"^ Wijnand van Hoesen en M' Herman Adriaan Parvé, den boekhouder generaal Gijs- bertus Henricus de Witt en den eersten secretaris dezer vergadering en destijdigen visitateur-generaal. Lieve Willem Meijer.

Wordende de voorschreven, nieuw aangemaakte papieren van credit bij dezen gangbaar verklaard tot de daarop gestelde waarde, zoo ter dezer hoofdplaats en dies ressort, als op Java, Cheribon en Bantam, en een iegelijk op de evengenoemde [daatzen gelast dezelve in betaling te accepteeren, zonder aan derzelver cours en circulatie eenige verhindering of stremming te veroorzaken.

En opdat niemand hiervan eenige onwetendheid zoude kunnen voorwenden, zal deze gepubliceerd en, behalven in de

614 1808. H. W. DAENDELS.

Nederduitsche, ook in de Chinesche, Maleidsche en Javaausche talen geaiTigeerd worden ter plaatze, waar zulks behoort en te geschieden gebruikelijk is.

26 Februarij. Regeling der verstrekkingen ten hchoete van avondmaals'vieringen.

Is goedgevonden en verstaan de ruiine verstrekking, welke tot nii toe is geschied van de dranken voor hel Heilig Avond- maal, te reduceren tot de effeetive benodigdheid en den koster van de Hollandsche kerk, welke tot nu toe daaruit eenige winst heeft genoten, voor die winslderving schadeloos te houden door eene toelage van rd* 50 's maands; met he|)aling wijders, dat de ordonnantien, welke voor de benodigdheid voor hel Avondmaal worden opgemaakt, vooraf voor benodigd zullen moeten geteekend worden door een der leeraren van de gemeente.

26 Februarij. Regelingen nopens de kaffers van dcu advocaat-fiscaal.

Uit aanmerking, dat geene kosten moeten worden gespaard om de justitie te handhaven en de surveillance tegens den clandestineu uitvoer van contanten en verboden wharen, welke den advocaat-fiscaal, zoowel als den water-fiscaal, gedemandeerd is, te versterken door een aantal bediendens van de justitie en het evenredig salaris, voor dezelve bepaald, zoo is goedge- vonden en verstaan:

Ten eersten: hel getal der kaffers bij de substituten van den advocaat-fiscaal te vermeerderen van 10 tot 14 voor ieder substituut.

Ten tweeden: aan ieder van die kaffers van wegens dit gouvernement rd* 6 's maands te accordeeren, in stede van de drie rijksdaalders, welke dezelve tol uu toe genoten hebben.

Ten derden : aan de substituten van gemelden fiscaal, eren gelijk als die van den water-fiscaal, rd" 75 ter maand van

1808. H.  W.  DAENDELS.  615 

goovernements wege toe te staan tot uitrusting en onderhoud van een vaartuig en toebehooren om daarmede de reede en resorte dezer hoofdplaats tot tegengang van allen ongeoorloofden handel te kunnen bewaren; en

Ten vierden: den heer Gouverneur Generaal, als comman- deerende 'sKonings land- en zeemacht alhier, te verzoeken den capiteiu van de haven te injungeren om aan den advocaat- fiscaal van wegens den Lande en tot dat oogmerk een ge- schikte schuit af te geven.

26 Februari). Regeling der verslrekkingen aan gou- vernemcnis slaven.

h goedgevonden de verstrekkingen voor ieder, voorden Lande over te neemen lijfeigen, zoo voor kost, als klederen, op den volgenden voet te bepalen, als: maandelijks :

ISO ponden rijst,

3 kannen arak voor de genen, die op de smitswinkel ar- beiden, doch voor alle de overige S kannen,

4 ponden drooge visch,

5 » zout,

2 rijksdaalders, kopermunt, voor sirie-geld ; en wijdei*s zoo- veel lamp-olij en brandhout voor ieder van dezelve, als aan een inlandschensoldaat maandelijks verstrekt wordt; en om de ses maanden: S korte baaijtjes, t 1 broeken, 2 hoofddoeken, 1 sarong of kleedje.

Den opper^chirurgijn van het ambagts-kwartier en het vier- kant, Wouters, te gelasten om de lijfeigenen van de marine ('Bgeltjks te inspecteren en bij ziekte de nodige medicijnen t>e te dienen, mitsgaders van zijne bevinding lederen morgen aan den capitein ter zee en commandant van de haven rap- I«rt te doen.

616 1808. H. W. DAENDELS.

26 Februarij. Terechlsldling van een Europeesch soldaai te Bantam.

Als eene bijdrage tot de kennis van de toenmalige, militaire rechtspraak wordt het volgende opgenomen.

Zijne excellentie geëxamineerd hebbende bet schriitelijke rapport van den kapitein kommandant van het guamizoeri te Bantam, Gantz, gerigt aan den commandeur dier plaats. Du Puy, waarby kennis wordt gegeven, dat de Europesrhe soldaat, Jobannes Smidt, zijne huishoudster over de gepreten- deerde ontvreemding van een Spaansche mat zodanig met een brandhout heeft geslagen, dat zij 's avonds na 6 uuren aan de gevolgen daarvan is komen te overlijden.

Overwegeode de moeielijkheden, welke er, volgens de opgave van den commandeur. Du Puy, bestaan om, nadat het te voren op Bantam geëtablisseerd geweest zijnde regts^coUefie is ingetrokken, den Koning te persuadeeren Bantammers nasr Batavia te laten overgaan om alhier te worden gehoonl. welke tegenzin hoofdzakelijk veroorzaakt wordt door de langdurigheid der regtsgedingen, inmiddels dat de overgekomen perzonen niet zelden de slagtoffers worden van de ongezontl- heid der boeijen.

Overwegende, dat het voorschreven delict is begaan aau eene Bantamsche vrouw en dat, gelijk de teregtstelling van delin- quanten op de plaats, waar zij hebben gedelinqueerd, 8te^i< tot afschrik van anderen nuttig is geoordeeld, zulks in het bijzonder in de onderwerpelijke zaak diend te worden in acht genomen ten einde bij den Koning gepaste indrukking te verwekken van de regtvaardigheid van *t gouvernement en evenzeer daardoor bij voorkoQiende gelegenheid op de straf oeiTening van zijne hoogheids onderdanen nadrukkelijk tekunnet aandringen.

Overwegende eindelijk, dat, niet alleen het corpus delin in het onderhevige geval voor handen is, maar ook dat d* soldaat, Smidt, op de vertoning van hetzelve zich schuUlii heeft verklaard aan de mishandelingen, dat lighaam aangedaan

1808. H.  W.  DAENDELS  617 

inoT welke coufessie de voorschreven zaak moet geoordeeld worden eene genoegzame klaarheid te hebben verkreegen.

Besluit, dat de voornoemde soldaat, Johannes Smidt, zal worden gevonnisd door eene militaire regtbank, bestaande uit den kapitein komraandant en de verdere te Bantam aan- wezige officieren, gepresideerd door den commandeur, Du Puy, en in qualiteit van auditeur militair geassisteerd door den srriba te Bantam, de Neeff, en dat de sententie, die zij zullen slaan, aan zijne excellentie zal moeten worden aangeboden mei de stukken en verhoren, in de meergenoemde zaak gehouden, ten einde, na verkregen approbatie, op Bantam Ie worden geëxe- cuteerd.

26 Februarij. Regeling der verstrekkingen aan het marine-depot te Batavia.

Zijne excellentie in aanmerking genomen hebbende de buitengewone verstrekkingen, welke, zoo aan geld, als aan wijn, boter, enz. ten behoeve van het depot der marine ge- schieden, en overwegende, dat die, niet alleen uitmaken een voor den Lande drukkend bezwaar, maar dat het daarenboven zeer oneigen en gantsch onbillijk is, dat manschappen, de- welke voor den Lande> zo lang zij zich in dat depot bevinden, van geen nut zijn, worden bevoorrecht boven de laridtroepes in activen dienst.

Besluit, dat, zonder eenige distinctie te admitleeren tusschen de Koninglijke en koloniale marine, de zich in dat depot be- vindende manschappen, voor zoover de onder-officieren en gemeenen betreft, van den T" Maart aanstaande ten opzichte van randsoenen, doch met behoud hunner tegenwoordige gages, zullen worden gelijkgesteld met de Europesche grenadiers, terwijl de officieren insgelijks vanden 1*^" Maart naaslkomende zich zullen moeten vergenoegen met Ininne- tractementen en zodanige verstrekkingen, als daarenboven aan de officieren van de landlroepes worden geaccordeerd.

Wordende wel expxesscUjk geinterdiceerd eenige meerdere

618 1808. H. W. DAENDELS.

verstFekkiugen aan het Toorsclireven dep At de marine Ie doen. zo min in geld, als onder de benaming van kajuits-provisiêii of welk ander pretext dit zoude mogen wezen, ako daarvoor niets in reekenitig zal worden geleden. Zie ook S6 Augustus 1808. .

27 Februarij. Regeling der uilbelaling van zekere in- komst aan de hospitaliers van inlandsche, militaire hospitalen. ^

Is goedgevonden de drie stuijvers, welke aan de hospitaliers der inlandsche, militaire hospitalen, zoo in de stad, als op Weltevreden, voor ieder inlandsch soldaat van 'sLands wege zijn toegestaan, maandelijks aan de gemelde hospitaliers te laten uitbetalen op ordonnantien, welke door den commissaris van oorlog zullen worden opgemaakt uit de lijsten, die hem van het getal lijders in elke maand door de hospitaliers zullen worden bezorgd en welke door de chv^fs der respec- tive corpsen met hunne handtekeningen zullen moeten worden geverifieerd.

1 Maart. Bepalingen nopens de garnizoens-krijgskas te Batavia en de rantsoenen van inlandsche militairen.

Zijne excellentie in aanmerking genomen hebbende, dat door het introduceeren van een vast tarif van betaling voor de militairen in Indien is komen te cesseereu de uitkeering der douceurs uit de guarnisoens-krijgskas alhier ten behoeve van de staf-officieren en de kapiteinen en subalterne officieren, tot de staf gehorende, zoo meede dat door boogstdeszelfs l>e- sluit om alle korting van de randzoenen der militairen te doen ophouden, zijn vervallen de voornaamste inkomsten, waaruit de voorschreven douceurs pleegen te worden voldaan, te welen: uit de randsoenen van arak en rijst, welke voor de inlandsche militairen meerder veretrekt, dan aan hun afge- geven wierden, tot eeü bedragen ten behoeve der gemelde

1808. H.  W.  DAENDELS  619 

krijgskas van twee kannen arak voor iederen militair en tien IKiudeo rijst voor de ongetrouwden onder hen ter maand, welke meerdere randzoenen vervolgens weder aan den Lande wierden geleverd, de arak tegen rd* 40 de legger en de rijst t^en rd"" 65 de koijang.

Overwegende, dat zich hierdoor de gelegenheid aanbied om ile vorige, gecompliceerde administratie dezer kas en de menigvaldige afrekeningen met 's Lands administrateurs door eene helere, eenvoudigere en min omslagtige inrigling te doen vervangen.

Besluit, dat voortaan de krijgskas alleen haar fonds zat vinden : P uit een gedeelte der pagt penningen van de hazaar op

Meester-Gornelis; ^^ uit de renten op eene obligatoire schuld van den laüde

aan de krijgskas, ter somma van rd" 9000, en 5^ uit de fournissementen der vrijwerkers en uit het zooge- naamde lijkdragers geld; eu dat daarentegen uit dit fonds zullen worden hetaald de Jouceurs voor de officiers-^Veduwen en andere kleine uitgaven, zonder meer.

Waardoor tevens vervalt en ingetrokken wordt de maan- ilelijkse inkoop van rijst, welke aan de staf-oflicieren was toegestaan, uit de tien ponden, die minder aan de ongetrouwde, inlandsche militairen wierden verstrekt, dan van Lands wegen te goed gedaan tot:

1400 ponden voor een kolonel, ^

1^00 n • » luitenant-kolonel,

1000 » » » majopr,

zullende van nu voortaan de verstrekking der iandsoenen voor de inlandsche militairen zijn gereguleerd naai de eifec- live consumtie en mitsdien bepaald op : 1 kan arak voor ieder,

50 ponden rijst voor den getrouwde en

40 » » » » ongetrouwde,

en hiermede het tarif van betaling genmplicei*d, mitsgaders

620 1Ö08 H. W. DAENDELS.

daarvan circulaire keiinisgave worden gedaan naar de buiten - kantoren van Indien.

1 Maart. Spillage op rijst voor militaire chefs.

Zijne excellentie in aanmerking genomen hebbende» dat verscheidene militaire chefs zich hebben geadresseerd ui.et te kennen gave van eene geledene, aanmerkelijke tekortkoming: bij de uitdeeling van de randzoenen rijst, veroorzaakt:

Eerstelijk: wijl zij de rijst bi] groote quautiteiten ont- vangen en weder bij %0 en 50 ponden uitwegen.

Ten tweeden: door de spillage bijde vervoering uit 's Lan<K pakhuizen, en

Ten derden: door de tarra der zakken.

Overwegende, dat dit beklag allezints gegrond is en de ge- melde chefs daarin behooren te worden tegemoet gekomen om buiten schade te blijven.

Besluit, dat aan de voornoemde chefs bij de ontvangst van rijst uit ^sLands pakhuizen voor spillage zal worden te goed gedaan een overwigt van een \yond op de verstrekkingen van 40 en 50 ponden respective.

4 Maart. Voorschrift nopens de gelden, in adminisinüit: hij Boedelmeesieren te Cheribon.

Door den Cheribonschen resident kennis gegeven zijiitie. dat de gelden, gehoorende tot Boedelroeesteren-kas, altijd zijn geseponeerd geweest onder de beide Chinesche Boedeimeesteren. zonder borg, en dat dezelve de administratie daarvan gebnii hebben : dat dit van gevolg is geweest, dat door het overiijden van een der Boedelmeesters, wiens boedel insolvent was, al^ mede die, welke deze boedel heeft beheerd, zich vervolgeit- verwijderd heeft, plus minus de helft van Boedeboneesteren-k:^- is verlooren geraakt, zoo is goedgevonden en verstaan u- approbeeren, dat door den resident Boedelmeesteren aldaar gelast zijn verantwoording van het restant der kas van g'f-

1Ö0Ö. H. W. DAÈNDÉLS. 621

l.icbt collegie te doen om dezelve daarna in *sLands grote :iMkamer ten voorschreven kantore te deponeeren en in 'elvervoege als de kas van de Weeskamer te Cheribon te ';<tea administreeren.

Van het kapitaal der Weeskamer te Cheribon, groot t)0,167:2O rijksdaalders, was een bedrag ad 38,000 rd' aan lie Regering geleend tegen 7i 1^^- 'smaands; het overige was op hypotheken uitgezet.

4 Maart. Instructie voor de kommandanien der havens en reeden van Japara; Djoeana, Rembang, Besoeki^ Banjoewangiy Pasoeroean, Toeboe, Pekalongan, Tagal, en Cheribon (Indramajoe en Pamanoekan . daaronder begrepen).

Art. 1. In hunne qualiteiten van commandanten der reeden

• Il havens van de voornoemde plaatsen zullen alle bevelhebbers, '!tH) wel van vreemde, als eigen en particuliere schepen, voor /')0 verre de handhaving der goede orde en policie betreft, lan huQue orders ondergeschikt zijn.

Art. 2. Zij zullen zorgen, dat op de reeden geen ballast. lil de schepen wordt over boord geworpen, en van het verbod laar tegen de scheeps bevelhebbers pre veniereu.

Art. 5. Insgelijks zullen zij, commandanten, de ter reede k^'Diende schepen, van welke natie ook, aanzeggen om zonder hunne, daartoe vooraf verkregen permissie geene saluten te •liien.

Art. 4. Zij zullen een officier of ander vertrouwd persoon |) alle de koopvaardij-schepen of mindere ten handel aan Mimende vaartuigen moeten zenden en, bij gebreke van dien 'icfa zdve naar boord moeten begeven tot het vorderen eener pecifieke opgave van derzelver ladingen en, des nodig oor l'^elende, tot het vragen van visie of kopij van alle scheeps ;apiereu en in het bijzonder van het cognossement factuur^

62i 1606. H. W. ÓAÈNDELS.

terwijl zij voorts, wanneer geen redenen daartegen zijn, tol de ontiossing en weder belading van die bodems permissie zullen verleenen, echter nauwkeurig toeziende, dat geen^ contrabande-goederen worden ontscheept of ingeladen: mei volkomen autorisatie om, bij ontdekking van eenige Traudes. dan wel dat de reglementen op den handel en den in- en uitvoer van goederen als ander^ins worden geviiipendeenl, d»- verdagte vaartuigen, persoonen en goederen dadelijk aan t^ houden en Ie doen aanhouden, in afwachting van de bevelen daaromtrent, in zo verre de kantoren Japara, Joana, Renibanu. Besuekie, Banjoewangie, Passourouang, Touboe, Paccaiongani en Tagal betreft, van het Javasche gouvernement endievcn^r Cheribon, Indramaijoe en Paqianoek^n van den Gouverueiir Generaal.

Art. IS. Zij zullen weeklijks, voor zoo ver een ieder aan- gaat, van de eerst gemelde kantoren aan het gouvernemeiii van Javasch Noord-Oostkust en van Cheribon, lndramaij<' en Pamanoekan aan den Gouverneur Generaal moeten inzeodeü een nauwkeurig rapport van de schepen en vaartuigen, welk* in den loop van ieder week in de differente havens en reeden. zoo aangekomen, als vertrokken zijn, met bekendstelling van het caliber en groote der schepen en vaartuigen, het getal der manschappen, kanons en verdere amunitie van oorku: waar dezelve gebouwd en uitgerust zijn en onder welker vlaggen en passen zij navigeren, welke artikelen zij hebbei aangebragt en weder vervoerd en in een woord alles, w;ii van eenig belang voor het gouvernement is om te wordtn geweten.

Art. 6. Een of meer schepen van oorlog of andere vaar tuigen, het zij HoUandsche, dan wel vreemde natiën lo'^ behoorende, naar de reede opzeilende, zullen zij, commandanten zoodanig schip of vaai*tuig naar de ankerplaats brengen «I laten brengen.

Aft. 7. Het is bepaald, dat tot dat einde naar een srlnj* van linie een kapitein, naar een fregat een kapitein luitennni en naar een corvel of ander vaartuig een luitenant uf s<uh

160Ö. H. W. DAENDÊLg. 625

laiteoanl zal worden gezonden, indien dezelve voorhanden zijD, en anders zodanig officier, als daarop de naaste in rang volgd.

Arl. 8. Alles, wat de navigatie betreft, zoo mede de scheeps- timmerwerven en goederen, tot de marine behorende, zullen zij, commandanten, onder hun opzigt nemen en daarvoor verantwoordelijk zijn.

Art 9. Zij zullen moeten zorgen, dat de over zee van gouvemements weege aangebragt wordende goederen ten spoedigsten werden ontlost en de schepen en vaartuigen in retour beladen met de artikelen» die dezelve zullen moeten inneemen; wijders zorgende, dat dezelve van het benodigde drinkwater en brandhout worden voorzien.

Art. 10. Zij zullen moeten zoi^eu, dat steeds voor zes maanden de nodige scheeps behoefteus in voorraad zijn en lie petitien ter suppletie daarvan iu tijds van de kantoren Japara, Joana, Rembang, Besoekie, Banjoewangie, Passourouang, Touboe, Paccalongang en Tagal aan het Java's gouvernement en van Gheribon, Indramaijoe en Pamanoekan aan den Gou- verneur Generaal moeten inzenden, met eene distincte aan- wijzing van het vertier in de laatste vijf jaren en van het t-estant onder dato van den gedanen eisch.

Art. 11. Zij zullen daarenboven van de ontvangst en verstrekkingen van alle equipagie goederen maandelijksch een ^l>ecifieke lijst inzendeü, als die van eerstgemelde kantoren aan het Javasch gouvernement en van de drie laatstgemelden aan den Gouverneur Generaal^ en de wedergades daarvan presenteren aan den resident van het kantoor, alwaar zij zijn geplaatst.

Art. 12. In zaken, waarin bij deze instructie niet is voorzien, zullen zij, commandanten, handelen, zoo als de eer en het belang van des Konings dienst hun zal voorschrijven, uiils daarvan ten spoedigste kennis gevende aan het Javasch ï![uuverneraent, voor zo ver aangaat de negen eerslgenoenide kantoren, en aan den Gouverneur Generaal, voor zoo ver de ilrie laaUl genoemde plaatsen betreft.

624 160Ó H W. DAENDELS.

Te Samarang en Rembang werden ook tweede ha?en* meesters, tevens opzichters der marine-magazijnen, benoemd

Volgens Daendels, Staat der Ned. O. I. bez. bl. 35, wa> het doel met de aanstelling dezer haven-kommandanteo vooral het tegengaan van den smokkelhandel en het onder beter toezicht stellen van de scheeps-timmer werven.

"4- Maart. Intrekking der belasting op den aanvm'i van Chineesche nieuwelingen.

Geremarqueerd en te kennen gegeven zijnde, dat er in voorige jaareu en ten tijde, dat de boete en recognitie bepaaM is, jaarlijks wel tien en thans maar twee a drie jonken vau China kwamen, en dat hel gebrek aan Ghineezen op de suiker- molens eenen ruimeren en onbelemmerden aanbreng van nieuwelingen lioogst noodzakelijk maakt, zoo is goedgevondeu en verstaan, — uit besef der noodzakelijkheid om te voorzien iu het gebrek aan Ghineezen, zoowq) voor den landbouw, als voor alle, door die natie alhier geoeiïend wordende ambachten en M werkvolk op de suikermolens, in de administratien en andere departementen, hetwelk hinderlijk is aan een gewenschtf uitbreiding der culture van rijst, cadjang en andere voort- brengselen des lands, de werkzaamheden op de suikermoleus vertraagd, ja zelfs gedeeltelijk doet stilstaan, de ambachu en huurloonen zeer merkelijk heeft doen stijgen en uii welk gebrek de noodzakelijkheid geboren is om tot werk- en coelie-jongens te gebruiken inlanders, die anders mei vrucht bij de coffij- en rijst-culture geémploijeerd zoudei' kunnen worden, — de bij publicatie van den 27'" Apri! 1804 gestelde belastingen op den aanvoer van Chineesclk nieuwelingen en op die, welke boven de bepaling wonlen aangevoerd, vooreerst en tot bij ondervinding gebleken z^tl zijn, oi' en in hoe verre door deze mesure het bedoeM oogmerk bereikt wordt en of een meerdere aanbreng voii Ghineezen mogelijk van schadelijke gevolgen en uitwerking- op de cultures zoude kunnen zijn, op te heffen en de ana-

1808. H.  W.  DAENDELS. 

eii

cfaoda*s der alhier aanwezige jonken hiervan door den saban- dhaar en licentmeester en den kapitein der Chineescbe natie te lalen informeeren en tot eenen ruimeren overvoer van Chineezen te laten aanmoedigen; en aan die opheffing bij billet de noodige publiciteit te geven.

Op 22 en 28 PebruariJ 1808 waren met twee Amoysche jonken 1239 Chineescbe nieuwelingen te Batavia aangebracht, dus 261 minder dan het wettig toegestane aantal.

7 Maart Leger-organisatie.

Ib goedgevonden, dat de armee in IndiCn zal zamengesteld zijn, als volgt:

Generaals staf.

Generaals staf, zo als dezelve thans in wezen is, er niet onder begreepen de uit Europa verwagt wordende officieren, tot den staf van den Maarschalk behorende.

Charge en getal.

Tractementen 'sjaars.

^

i

•i.

M

c

JO

1800

7980

960

—

4380

660

—

318U

366

—

1956

245

—

1200

184

—

984

720

—

3420

720

—

3180

366 Be

draagt...

1956

3

o

1 brtj^dier-adjudant-generaal, chefd'etat major

1 luitenant-kolonel, adjudantgeneraal..

1 major, aide de camp

4 kapiteins, aide de camp

1 eerste liiilenaiit, aide de camp

1 luitenant

1 kapitein

'.i oomraiss* van 1 dilo

oorlog. 1 kapitein-luitenant of

tweede kapitein . . .

9780 5J40 3840 9288 1445 1168

10362

41223

Infanterie van Ligne. Drie regimenten, ieder regiment van drie hataillons en

PLAlAAT-BOn DUtL XI?.

40

626

1Ö0Ö. H. W. DAêNDÈLS.

ieder bataillon van K compagnien, waarvan een compagnie eliten of grenadiers.

Slaf van een regiment.

Traclementen 'sjaars.

i s

1

1200

1 AOA

—

1080 960

I

366

—

245

—

366

—

184

—

480

—

—

154

24

—

60

—

—

144

—

—

144

—

—

120

—

1 kolonel

1 major

3 luitenant-kolonels

1 kapitein-quartiermeester

3 eerste luitenant*quarliermeesters. . . '

1 kapitein-adjudant {

3 luitenant-adjudanLs '

3 chirurgijD-majors

3 aide chirurgijns

1 tamboer-major

3 bataillon tamboers

12 musicanten

3 geweermakers.

5340

4860

4380

1836

1200

1836

024

1920

624

180

38 koppen. Bedraagt

Een compagfiie eliten of grenadiers.

6540

5940

16020

22Q2

4335

2202

3324

7200

2335

240

432

1728

360

52868:24

24

Tractementea 'sjaars.

ê3

o

I

1 kapitein

1 eerste luitenant

2 luitenants

1 sergeant-major

4 sergeanten

1 fourier

8 corporials

3 tamboers i . , ,

rt .. } inlanders

2 pypers |

170 grenadiers ,

19 koppen.

• 272: —

159

132

60

136

136

100

48

48

75

1488 804 624 180

I

1760 963

1513 240 544 136 800 144

•   12750 

  bedraagt 18946

24

24

1808. H. W. OAENDEL8. Een compagnie fuseliers, inlanders.

6%1

TFactementen 'sjaars.

2L

iS

o

1 kapitein

1 eerste luilenant

2 iaiteoants

1

1 sergeant-major

4 sergeants

1 foarier

4 oorporaals

1 eerste luitenant

1 luitenant

4 sergeante

£

8 corporaals

'S

3 tamboers

5

2 pijpers

167 fuseliers

200 koppen.

4 compagnien

800 koppen.

272 159 132

60 136 136 100 120 120

72

60

48

48

48

Bedraagt.

1488 804 624 180

360 300

24

1760

963 1513

240

544

136

400

480

420

288

480

144

96

8016

15480:24 4

61922:

993 koppen een battaillon buiten de staf 3 hattailions

lWQ koppen

38 dito de staf

80868:24 3

242605:24 52858:24

tVül 7 koppen. Totaal een regiment 295464 : —

Een regiment infanterie van drie baltaillons, zijnde 103 oflicieren ^n 2914 onder-ollicieren en soldaten, bedraagt in 't jaar rijksdaalders J»5464 : ~. Alzo drie regimenten rijksdaalders 886392 : — .

628

1Ö08. H. W. OAENDÉLÖ.

Formatie mn een battaillan jagers mn vijf oompagmen, waat^an een compagnie eliten.

Traclemerilen 'sjaars.

Sui.

N

c

Ui

-L

c h^

1 luilenanl-kolonel | 960 I

1 eersle luitenant-quartiermeester 245 i

1 luitenunt-adjudant 184 I

1 chirurgijn-majoor 480

1 aide chirundjn —

1 baltatlloo halve maan bla/er —

1 geweermaker — ;

154

60

120

24

4380 i 1200'

924 I 1920!

624;

180

"~ (

5340 1445 1108

2400 77« 240 120

7 koppen.

:m

BedraagC 11431 :.i4

Een compagnie eUten.

1 kapitein

1 eersle luitenant

2 luitenants

1 sergeant-major 4 sergeants 1 fourier 4 corporaals 1 eerste luitenant 1 luitenant 4 sergeants 8 corporaals 4 halve maan blazers 161 elilen

193 koppen.

272:

^ - il59:

5

-;132:

i.

-' 60:

a

Cs3

136: 136:

• 100: 

• 180:

i ::::;:':

-,120:

•  96: 

^

<

—

84: 84:

72:

1488 24 804 24 624 ~ 180

— 420

• 360

Bedraagt.

1760 963 : J4 1513 -

240:

544- 136

400 -

euo -

480 - 3»4 672 - 336 - 11592

19620 iliJ

1808. H.  W.  DAENDELS. 

      Een compagnie jagers.

6S9

Tïaclementen 'sjaars.

s

1 kapHeiD i eerste luiteoaDl

2 luitenants 1 sergeanl-raajor 4 sergeants 1 fourier 4 corponals 1 eerste Inüenanl 1 luitenant 4 sergeants 8 oorporaals 4 halve maan blazers

168 jagers

200 koppen. 4 compagnien

800 koppen

1000 koppen het battaillon» zijnde 35 officieren en 965 onder- officieren en soldaten, bedragen I 93166 : 24

Formatie van een regiment kavalleriey bestaande uit vijfesquadrons,

waarvan drie esquadrons van ligne en twee oLs ffuamisoens

kavallerie geconsidereerd worden.

suf.

Tractementen 'sjaars.

1 kolonel 11200 -

1 major | 1080 ' -

2 luitenant-kolonels | 960

1 eerste luitenant-quarliermeester . . . | 245

5 koppen. Transporleere 1 24605

5340

4380 1200

6540

5940

10680

1445

|-

630

1808. H.  W.  OAENDELS. 

Staf.

Tnctementea 'sjaan.

•I.

5

1 kafiitein-adjudant

1 luilenanl-adjudant

1 eerste luitenant-piqueur.

1 luitenant-piqueur

1 chirurpijn-major

Per transport.

aide chirurgyo.

élères

star-trompeUer. zadelmaker.. . . geveerraaker. . ▼aan-smit

366

—

184

—

—

245: —

—

184:

480

—

—

297:-

—

271:-

—

202:24

—

278:24

—

226:24

—

202:24

1836 924

1020 804

1920 624 480 160

180

18 koppen.

Bedraagt. Een compagnie Europeesen.

24606

: —

2202

: —

1108

: -

12BÓ

; —

988

• _

2400

—

921

—

2253

—

382

•u

278

24

24

382:

24

37012:

Tractementen 'sjaars.

'5.

5

o

1 kapitein

1 eerste luitenant — 1 luiieDant

1 op[>er-wagtmeester .

2 wagtmeeslers

1 fourier

5 oorporaals

2 trompetters

86 dragonders

366:- 246:- 184:- 202:24 278:24 242:24 206:24 268:24 169:24

1836

1020

804

180

2202

1265

988

382

557

242

1032

537

14577

Bedraagt | 21783:1M

I 2

100 koppen.

2 compagnien

200 koppen een esquadron j 43567 :

3 esquadrons ^ 3

600 "koppen : |"|3W01 :

24 24

1808. H.  W.  DAENDELS, 

      Een compagnie inlanders.

631

Tractementen 'sjaara.

o

1

1 kapitein

1 eerste laitenant

1 luitenant

1 opper-wagtmeester

2 wagtmeesters

1 fonrier 4 corporaals

2 wagtmeesters 4 corporaals 2 trompetters

81 dragonders

100 koppen. 4 compagnien of twee esquadrons

c "3

^

366:

—

—

184:

—

202:

—

278:

—

242:

—

206:

—

120:

—

72:

—

72:

—

60:

:24 :24 :24 :24

1836 1020

ao4

180

Bedraagt.

400 koppen.

400 koppen, twee esquadrons, inlanders...

600 • drie » , Europeesen.

18 . de suf.

1018 koppen een regiment, zynde 41 officieren en 977 onder-

ofiBcieren en soldaten

Bij ieder compagnie inlanders zijn 89 paarden en dus bij vier compagnien 356 paarden, welke 'sjaarlijks aan voeragie kosten, ieder paard rd* 47 : 36

2202 1266 988 382 557 242 826 240 288 144

24 24

11995: 4

47980:-

47980:

130701 :

37012:

215693:-

Totaal bedragen van een regiment cavallüiie i 232692 : —

632

1808. H.  W.  DAENDELS. 

Formatie van een regiment arthülerie van drie battaiUans vttn m compagnien ieder, waarvan een compagnie te paard.

StaL

Tractementen 'sjaars.

64

•s. I

1200

245 184 245

kolonel

luitenant-kolonels

eerste luilenant-kwartiermeester..

luilenanl-kwaniermeesters

eerste luitenant-adjudant

luitenants-adjudant 184

chirurgijn-major | 480

aide chirurgijns | ~

taml)oer-majors I --

16 koppen. Bedraagt

Een compagnie te paard.

154:24 60:-

5340 4380 1200

924 1200

024 1920

624

180

6540 16020 1445 2216 1445 2216 2400 1557 720

34559

Tractementen 'sjaars.

I

ê

1 kapitein

1 tweede kapitein

2 eerste luitenants 2 luitenants

1 sergeant-major 6 sergeanten 1 fourier 6 corporaals 1 eerste luitenant

1 luitenant 6 sergeants 6 corporaals

2 trompetters 114 canoniers

150 koppen.

£ 'S

a

366

366

245

184

202

278

278

206

120

120

84

72

72

54

1836

1836

10:^0

804

180

360 1 300!

2202

2202

2530

1976

382

1671

278

1239

480

420

504

432

144

6156

Bedraagt 20617: -

24

24

1808. H.  W.  OAENDELS. 

      Een compagnie te voet.

633

Tractementen 'sjaars.

I

1 kapitein

1 tweede kapitein

2 eerste luitenants 2 luitenants 1 sei^eaut-majoor 6 sergeants 1 fourier 6 corporaals 1 eerste luitenant

1 luitenant 6 sergeants 6 corporaals

2 tamboers 114 canonien

150 koppen 5 conipagnien

750 koppen

750 dito een compagnie te paanl

90D koppen een bataülon

3 bataillons

744

Bedraagt .

1760

._-

1760

—

1927

—

1753

. —

240

—

829

—

138

12

660

—

480

—

420

—

504

—

432:

—

108-

—

6156:

—

17167'

12

85836:12 20617: —

2700 koppen

16 dito de staf.

106453 : 12 3

1319359:36 34559:-

2716 koppen een regiment, zijnde 1570 otliciercn en 2559

onder^ofiicieren en soldaten i ^3918 : 36

By ieder compagnie te paard 176 paarden

3 compagnien

bij het regiment 528 paarden. Bij ieder compagnie zijn 162 paarden

alzo bij 3 compagnien

468 paarden, welke aan on- ' derhond voor voeragie en kleine reparalien kosten i

ieder paard rd» 60 'sjaars, bedraagt | 29160 : —

Totaal bedragen van een regiment arthillerie 1 383078 : 36

654

1808. H.  W.  OAENDELS. 

      Gepiie,

1 kolonel direcleur aan tractementen

huishuur.

1 luitenant-kolonel

3 kapiteins

3 eerste luitenants

3 tweede luitenants or extra-ordinair.

11 koppen.

Tractementen 'sjiars.

1200 9G0 306 245

~ '5400

— |4380

• 1056 ~ 1020

6600 5340 6066 3705

124 - 744 2604 Bedraagt 24405

Plaatselijke

staf.

Tractementen 'sjaars.

^

1

Papier. Totaal.

6 kapiteins, onder-majoors

1200

272.-

53M 1548

6540: — 1092O: —

7 koppen. Bedraagt

17460: —

Een bataülofi infanterie voor guamisoen te Batavia,

op denzelfden voet georganiseerd en betaald

als de bataillons van ligne.

suf.

Tractementen 'sjaars.

C4

o

6-

1 luilenanl-kolonel , ^^ | ""

1 eerste luitenant kwarliermeesler. i 245 I —

2 koppen.

Transporleere.

' 4380 5340 : 1 1200 . 1445 :

.... I 67»^

1808. H.  W.  DAENDELS. 

635

suir.

Tractementen 'sjaan.

3

I

•i

I

luitenant-adjndant . chirurgijn-major... aicle chirurgijn — baltaillon tamboer, gcweermaker

Per transport. 184 - 480 —

• 154 

  ; - 144 I - Il20

24

924, 1920 624

6785

llOB

2400

778

144

120

7 koppen.

Bedraagt I 11335

92204 92204

184408

193 dito een compagnie eliten of granadiers 18946

800 dito vier compagnien fuseliers , 61922

1000 dito een battaillon

1000 dito - • voor Samarang

Twee guamisoens battaillons infanterie. Bedraagt,

Formatie der guamisoenen voor Ambainüy Banda,

Tematen en enderhorige forten,

bestaande uii:

Twee battaillons infanterie, op denzelfden voet georgani- seenl, waarbij gevoegd een kolonel, zijnde 2001 koppen, bedragende in 't jaar

Formatie der guamisoenen voor Macasser, Che-

riboHy Banjermassing, Bantam, Timor

en Palembang, bestaande uit:

een battaillon infanterie, zijnde 1000 koppen, bedragen...

Een depot voor Batavia, z^nde 500 koppen inlanders, bedragen

WaarbQ gevoegd worden zoodanige officieren en onder- officieren, welke niet meer geschikt zijn om in de ligne te dienen, dog nog in staat zijn dienst bij het depot en kleine baiten-posten te kunnen presteren.

24

24 24

190048:

92204:-

24000:-

636

1808. H.  W.  DAENDELS. 

iifiri-ir

CO I-»

KS N^ »-« ^

•»J O O Q

i-i H' I-» O c9i »-«

•^ H* os co o •-» IC

g'o o

*k.i •siosi lo ;o

•^ «^CO lU IC

Wl cc CCi o IC

ICl I I lOl I ICl

I i

»— Ca» IC C9

OlCIC<^l^COkdCCOS>-'

il^OO^Q*^CD»COIO COi^i^OC^OOfeOOdlCOO

"' '.' ï 'i "i 'k 'i g ï ï

Ütliciaien.

ciereo en -g

Totaal.

Officicoren.

Oodar-offl- ; s ciereo en » soldaiteiL I £.

li

Totaal.

Totaal EoRh peeaen en io-

«•I f 11^ %

1808. H.  W.  DAENDÈLS.  657 

Oiu >de organisatie der troepes te Samarang, zoo veel •üiogelijk, te bespoedigen" gaf Daendels den 22«^" Maart 1808 aan den brigadier, von Gutzlaff, eenige bevelen, v«relke deze moest ten uitvoer leggen «terstond bij zijne aankomst te Sa- omarang, zonder concurrentie en onafhankelijk van de orders -en bevelen van den Java's gouverneur'*.

Zie ook 26 Mei 1808.

9 Maart. Degradering van een absoluiU-adsistenl tot ^gemeen soldaat*\

Als een staaltje, welke soort van Europeanen toenmaals in Indié gevonden werd, wordt het volgende ingelascht.

De Palembangsche bedienden berichten, dat de absoluut- adsistent, J. Vonk, «zich niet heeft ontzien om, gelijk een gemeenen Palembanger gekleed, aan het hoofd van een bende oproerlingen en verraders de Chineesche kamp, onder onze jurisdictie gelegen, te helpen uitplundereu en berooven; en om welke redenen zij, residenten, ter maintien der goede orde, in de onvermijdelijke verplichting waren gebracht den gedagten Johannes Vonck als een aller slegts en gevaarlijk subject naar de hoofdplaats terug te zenden".

Merkwaardig is ook, dat Daendels gelastte zijn besluit nopens Vonck in het pennisten-gesticht voor te lezen »ten «einde aan de pennisten tot eene waarschuwing te strekken •van zich plichtmatig te gedragen".

Niet onbelangrijk hebben wij geacht hier bijeen tevoegen, wat meer van dien aard is aangetroffen.

In Mei 1808 mishandelde een luitenant te Cheribon inlanders, verdacht van diefstal van patronen, zoodanig, dat twee hunner binnen weinige dagen overleden.

De tweede regent van Demak bleef spelen en dobbelen met Chinezen >onaangezien de daartegen ontvangen vermaningen", waarom hij niet alleen ontslagen, maar ook onder toezicht Tan de politie werd gesteld (Besluit '11 Julij 1808). Op

6^8 1808. H. W. DAENDELS.

den 26^" Augustus 1808 is hij naar Arabon verbannen onder genot van 30 rd' 'smaands »ten laste van het regentschap •Demak".

In een besluit van Daendels van 25 Augustus 1808 staat nopens zekeren kapitein vermeld, »dat de gedachte kapitein zich, zowel in, als buiten den dienst, aan verscheidene, leidende mishandelingen zijner onder-otlicieren en verder ondergeschikte manschappen, bijzonder aan het slaan van dezelve in het aan- gezigt, gedurende de exercitien heeft schuldig gemaakt, de hun competerende verstrekkingen van rijst tot zijn eigen voordeel verkocht en ingehouden en bovendien tegevis de uit- drukkelijke order van den 30^ Januarij jongstleden de man- schappen zijner compagnie tot huiselijke diensten gebniikt*'.

De schuldige bekende zijne vergrepen, waarop Daendels, noverwegende, dat de voorschreven malversatien, tot welzijn van den dienst, rigoureuselijk, ten exempel van anderen, behoren te worden gestraft, heeft besloten den nu meermeiden kapitein te casseeren, gelijk bij word gecasseerd bij dezen, en denzdven voorts als inlandsch soldaat gedurende den tijd van zes jaren te laten dienen bij de compagnie, welke hij als kapitein ge- commandeerd heeft. En zal hiervan extracten gezonden worden ter plaatse, waar het behoort, en voorts door den chef van d^n generalen staf op de order aan de armee worden bekend gemaakt".

De eerste resident aan het hof van den Keizer van Soera- karta maakte bij den dood van pangeran Mangkoe Negoro zich op slinksche wijze meester van gelden, kleinodiën, enz., aan dien pangeran toebehoorende, tot eene waarde van 39,800 Spaansche matten, onder voorwendsel, dat die gelden, enz. moesten dienen als onderpand voor de trouw van zijnen zoon, pangeran Ario Praboe Prang Wedono. Bij zeer gemotiveerd besluit van 31 Januarij 1809 maakte Daendels aan die «open- •bare spolie, onder den 'dekmantel en met misbruik van den »naaui en autoriteit van het gouvernement gepleegd", een einde (zie ook een besluit van 20 Louwmaand 1810h

Een onder-prefect van Bawean verleende «alle assistentie**

1608. H.  W.  DAÊNDELé.  639 

aan een Tijandelijk schip« hetgeen bij dat eihind, na op eene klip gfötoten te hebben, ruim veertien dageo vertoefde, zonder eenig bericht omtrent dat schip naar Java te zenden, noch eenige poging te doen om dat schip meester te worden. Bij hfsluit van 2 Mei 1809 werd die onder-prefect dientengevolge, als hebbende met den vijand ^(eheuld en zijn eed en plicht verzaakt, niet alleen uit den dienst ontslagen, maar ook aan Je justitie overgeleverd.

Een kapitein der rijdende artillerie, wiens paard op marsch •onbekwaam'* was geworden, eigende zich willekeurig het |iaord van een man tri, 20 Spaansche matten waard, toe, waarom Daendels bij besluit van 10 Mei 1800 hem eene ver- goeding ad 40 Spaansche matten oplegde en bovendien »deze dispositie bij een order van den dag aan de armee*' bekend maakte, »ten einde een ieder zich dezelve late strekken tot » waarschouwing"

Een fiskaal bij den Raad van justitie te Soerabaija perste aan twee gevangen, doch aan hel hun ten laste gelegde on- srhuklig bevonden Chinezen, door tusschenkomst van het hoofd /ijner spionnen, niet minder dan 1000 rijksdaalders, zilver ffeld, voor hunne invrijheidstelling af. Hij werd onwaardig verklaard Z. M. den Koning «ooit of immer in deze koloniën

te dienen" en gelast met de eerste scheepsgelegenheid te vertrekken. Bovendien kreeg de prefect van den Oosthoek huis-arrest gedurende 1 4 dagen buiten acces, onder bewaking van een kapitein, dien hij moest huisvesten en «aan zijn «tafel spijzigen**, omdat hij de zaak voor de Regering ver- zwegen en later eigenmachtig afgedaan had.

9 Maart. Uilbetaling uil de krijgs-kas der nonderhouds- »gelden' van twee iveduweti en van een zoon van een overleden luitenant.

Die gelden, maandelijks 73 rijksdaalders bedragende, waren vroeger door den Gouverneur-Generaal uitgekeerd, maar konden uu, in gevolge het besluit van 1 Maart 1808, uit de

640 1Ö0Ö. M. W. DAeNDÉLÖ.

krLjgs-kas bestreden worden, vermits deze «door eene ver- "DiinderiDg der lasten" belangiijk was bevoordeeld.

10 Maart. Regelimj der Imciemeiilen van de ledeit vou hel collegie van Scliepenen Ie Batavia.

Ingekomen wezende de door zijn excellentie, den heer Maarschalk en Gouverneur Generaal geconcipieerde voorstelleu om uit de meerdere, jaarlLjksche inkomsten dan uitgaven der stadskas te Batavia, zo mogelijk, een salaris voor de leden van het collegie van Schepenen te vinden, zo is goedgevonden eu verstaan aan den tegen woordigen vice-president en de burger leden in hel voornoemd collegie van Schepenen, daar onder ook begrepen het supernumerair lid, jaarlijksch te accordeeren twee duizend rijksdaalders en aan de leden, welke in dienst zijn van het gouvernement, als ook zodanige der burger leden, welke commissarissen zijn van de bank van lening eu bij gevolg de inkomsten van hunne ambten genieten, de lielfl der gedachte somme; terwijl ten aanzien van den vice- president van gemeld collegie nog verstaan is, dat, zodra hij zelve de commissien waarneemt en daardoor de benoemiog van een supernumerair lid onnoodzakelijk wordt, zijn salaris zal worden verhoogd tot drie duizend rijksdaalders; zullende voorschreven tractementen uit de stadskas moeten worden be- taald en wijders aanvang nemen met primo Januarij dezes jaars.

10 Maart. Inslrudièn voor de gecommitteerden en man- doers bij de suiker-pakhttizen aan de Waterpoort en aan de Westzijde te Batavia en op Onrust.

Dit stuk is wel vermeld gevonden, maar niet aangelrofleD.

15 Maart. Voorschriften nopens leverantièn, enr., enz. in de bovenlanden van Batavia.

De heer Gouverneur Generaal ter tafel gebragt hebbende eene propositie ter bevordering der koffij-teell in de Jacca-

1808. H. W. DAENDELS. 641

trasche en Preanger landen ten aanzien yan de betaling en leverantie van dezelve, zomede ten opzichte yan de schalden der respective bovenlandsche regenten en derzelver faculteit om die voor het veryolg yan tijd te contracteren.

Zoo is goedgevonden en verstaan tot dat voorstel te con* correren en te bepalen:

Ten eersten: dat van nu af aan de kofBj in alle de Jaecatrasche en Preanger-regentschappen door den gemeenen Jaraan zal worden geleverd in pikols van 2S5 fi, betaalbaar met rd* 4, zilver geld, de pikol.

Ten tweeden: dat de geforceerde leverantien van indigo eu van cattoene garens zullen zijn en blijven afgeschaft, zonder dat de in- en opgezetenen daarvoor eenig equivalent, 't zij in gelde of anderszints, zal worden opgelegd.

Ten derden: dat, buiten de verplichte leverantie derkoflBj, door de ingezetenen in de voornoemde regentschappen geene andere belasting in producten zal worden gedragen, als alleen de tiende van het rijst gewas, waar dezelve pleeg te worden geheven.

Ten vierden: dat voortaan geene hommagien, noch ge- schenken, zo min in gelde, als in paarden of ander vee, zullen worden ontvangen.

Ten vijfden: dat het kappen van hout om niet mede zal zijD en blijven afgeschaft; en dat het gewoone onderhoud van wegen, bruggen, etc, mitsgaders het transporteeren of verzeilen van personen en goederen, die van 'sLands wege reizen of vervoerd worden, de eenige diensten zullen zijn, welke van de ingezetenen zonder betaling zullen worden gevorderd.

Ten aeesden: dat niemand in, noch door de bovenlanden 7al vermogen te reizen zonder permissie van den Gouverneur (leneraal of, bij deszelfs afwezigheid, van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, zullende als dan nog gehouden zijn voor draagloonen, paarden, vivres en alle ge- noten diensten betaling te doen volgens een deswegens nader te maken tarif.

648 1808. H. W. DAENOELS.

Ten zevenden : dat het onderhoud van militairen, op patent marcherende, insgelijks door den lande volgens een temaken tarif zal worden voldaan.

Ten achtsten: dat alle buitengewoone werken tot hei aanleggen van nieuwe wegen, 't bevaarbaar maken van ri vieren^ 't graven van kanalen en wat dies meer is, Mj aanbesteding zal geschieden of in daghuur tegens betaliut!

Ten negenden: dat van nu voortaan en tot dat daarin eene nadere verandering zal worden gemaakt, de kotlij door het gouvernement van de regenten zal worden geaccepteerd in pikols van 1^6 ft ieder.

Ten tienden: dat de ongelden op den afvoer der k«llij uit de pakhuisen bij Lenkong, Buitenzorg, Tjicauw il Carang-samboug naar de hoofdplaats, zomede de betaiiiii: van den gecommitteerde tot en over de zaken van deu in lander, van de Europeesche opzienders en kommandanten ol andere dienaren, zullen zijn voor rekening van bet gouver nement.

Ten elfden: dat de gecomuiitteei*de tot en over de zaken van den inlander over de geheele leverantie en ieder opziender over de leverantie van zijn regentschap zal genieten 11 stuiver^, zilver geld, voor elke pikol van 126 t£ of zo als hetgewirhi in het vervolg mogt werden bepaald.

Ten twaalfden : dat de regenten daarentegen niet meer met de voorschrevene lasten en ongelden zullen worden i»e- zwaard en, builen de betaling hunner tjoetakshoofden en andere onderhorigen, eenelijk gehouden zijn tot het leveren van de benodigde koelies in de bovenlandsche |)akbuisen, zo l<*i bewaring, als overvoer der koffij in depraauwen of pedattie^ waarmede dezelve verder wordt afgevoerd.

Ten dertiendeu: dat voorts ieder regent op de door Iumh gedane leverantie zal genieten rd'' 1, zilver geld, per pik>' van 12G of 128 £, indien dezelve daarop naderhand nio^" worden bepaald.

Ten veertienden: dat daarentegen zal cesseren de tban> plaats hebbende betaling \an rd' 2, papiere geld, per pikol

IdOd. H. W. DAENOELS. 643

BD tevens aan de regenten hunne schulden aan den Lande zullen zijn geremitteerd.

Ten vijftienden: dat van uu af aan de regenten in de Jaccatrasche en Preanger landen het vermogen niet zullen bezitten om schulden, zo min bij Europesen, als Ghinesen, te lODtracteren, zullende de gecommitteerde tot en over de zaken vao den inlander zorgvuldig letten, dat ter contrarie dezer oiet vrerde gehandeld, op poene, dat, bij contraventie, alle de zodanige te makene schulden zullen komen ten zijnen laste, oiD oit zijne eigene, particuliere goederen te worden voldaan, zonder dat hij daarvoor eenige contributie, betaling of andere prestatie zal mogen vorderen, op poene van te incurreeren de straf, bij het volgende artikel bepaald.

Ten zestienden: dat alle afpersingen van geld, producten (>r diensten en in het algemeen de overtreding van vooren- staande artikelen, door welke persoonen ook geschied, met deportatie zonder conniventie zullen gestraft worden, — mis- handelingen of andere arbitraire handelingen na bevind van zaken, zelfs met den dood, ingevolge de exterende of nog te makene wetten.

Ten zeventienden: dat, om het verlies der voorige over- wichten op een billijke wijze te vergoeden, aan de admini- strateurs van Landswegen een vast tractement van rd'^GOOO, zilver geld, 'sjaars, met onthel&ng van het ambtgeld, zal worden toegelegd en de overwichten, welke na de acceptatie (Ier kofBj in pikols van 126 of 128 'S in hunne administratien mogten worden gevonden, zullen worden overgenomen tegens rd" 8, zilver geld, de pikol.

Als gevolg hiervan onthief Daendels den 20'^ Maart 1808 den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander -van het toezicht en de directie over de beneden landen" en belastte daarmede » provisioneel*' den drossaard der Bata- viasche ommelanden, »op den voet, zooals het voormeld gezag •tot hiertoe door den gecommitteerde is uitgeoeffend".

Zie ook 19 Junij 1808.

644 1808. H. W, OAENOELS.

If Mutt

^y^gj— . Voorschriften nopens politie en justitie in de Bataviasche bovenlanden.

De gebreken in de politie en justitie der Bataviasche om- melanden, waarvan misdaden van allerlei aart, welke strafloos gepleegd worden, het gevolg is, zonder dat daar tegen oy eene krachtdadige vnjze kan worden voorzien, bij de hoge regering dezer landen een poinct van deliberatie geweest zijnde en een motif om daar tegen eenige middden van re- dres te beramen en als zodanig eene, met de verwijdering dier landen van de regtbank, voor welke de misdrijven, welke in de onmielanden geperpetreerd worden, competent zijn, meer overeenkomstige inrichting in de administratie der justitie t n politie in te voeren; is op den 10**^ Melj in Rade van Indien goedgevonden te bepalen:

Ten eersten: dat de jurisdictie van het coUegie van Sche- penen in zoverre zal worden bepasQd, dat voortaan deszelfs competentie om ter eerster instantie van zaken en geschillen kennis te nemen zich niet verder zal uitstrekken, als hierna bij art. 6 word omschreven: en dat wijders de drossaard der Bataviasche ommelanden, instede van slechts te zijn eeu officier van justitie, onder de bij hem gevoerde benaming \aii drossaard belast zal worden met de rechtpleging ter eerster instantie, zoo in het civile, als criminele, over de gezegde ommelanden boven de bij het geciteerd artikel beschreveri Umi ten tot aan de regentschappen, daaronder begrepen de bazaren van Buitenzorg en Tangerang, en met al het geen. dat verders tot bevordering der veiligheid en goede politii in de bovenlanden word vereischt: met last echter aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander om in zaken, rakende de justitie en politie, zooveel nodig me den geraelden drossaard de concert te werk te gaan.

Ten tweeden : dat hij ten dien einde verpligt zal ztjn zijnt zittingen op Buitenzorg, de kleine Maronde en in de nabijheui van de veldschans Tangerang beurtelings en op ied^ van die plaatsen ten minsten 5 a 4 malen *sjaars te houden.

1808. H.  W.  DAENDELS.  645 

Ten derdeu: dat hij aldaar op bepaalde tijden zijn vier- schaar zal spannen, geadsisteerd door twee land-eigenaren als assessoren, welke door hem te kiezen zullen wezen uit het district, waarin hij zijne rechtdagen houd, en die volgens een daarvan te formeren rooster verplicht zullen de zittingen te Tolgen of wel iemand van hunnentwegen bij procuratie te machtigen voor hen te compareren, sub poene van rd' 100, ten behoeven van het gesticht der pennisten, voor telken rijze als dezelve zich daaraan zullen onttrekken.

Ten vierden: dat ter zijner adsistentie op ieder der voor- noemde districten, waarin hij, drossaard, zijne zittingen houd, een schout zal wezeii, die verpligt zal zijn in dat district zijn permanent verblijf te houden en tot gerief van de op- ^rezetenen van hetzelven bevoegd wezen tot het passeren van notariële instrumenten.

Ten vijfden : dat, vermits daardoor de macht en invloed van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander op het bestier der Bataviasche ommelanden vervangen worden, die ambtenaar ook voortaan van dat gedeelte zijner fuuctien zal wezen ontslagen en zich eenlijk zal hebben te bepalen lol de directie der culture en politie in de regentschappen.

Ten zesden: daar het tot soulagement van den drossaard noodzakelijk is, dat hij worde ontheven van den last dier zaken, welke, in den omtrek der hoofdplaats voorvallende, Ier eerster instantie aan het coUegie van Schepenen kunnen worden overgelaten, zal voortaan de jurisdictie van den bailluw der stad Batavia zijn (aan de Oostzijde) van de stad Batavia lot beoosten het landgoed Slingeland, (Zuidwaards) tot aan de gegraven slokkan, boven de bazaar van Weltevreden, en van daar (Westwaards) tot boven de bazaar vanTana-abang; voorts regt door tot en boven de post de Ketting langs de Zuider ringsloot tot aan de Tolbrug en eindelijk langs de Xokervaart tot aan de rivier Ankee en langs dezelve tot in zee, zullende mede onder die jurisdictie sorteren de bazaren van Weltevreden en Tana-Abang; en

Ten zevenden: dat het den bailluw der stad Batavia zal

646 1B08. M. W. OAENDEL8.

vrij staan te wonen, waar hij zal verkiezen, mits binnen zijne jurisdictie en, zooveel mogelijk, in de nabijheid van de stad . en dat aan denzelven, instede van den drossaard der ommelanden of gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, de inlandsche commandanten en de onder hun opzicht gestelde staats-bannelingen en andere suspecte personen zullen zijn gesubordineert ; zullende tevens gemelde officier verpligt wezen aan den drossaard der ommelanden adsistenlie tot transport van goederen als anderzints uit de onderhorigen der inlandschr commandanten te verienen, daar en wanneer daartoe requisitio zal worden gedaan. Zie ook 4 November 1808.

15 Maart. Verbod voor den kommandanl der veldschans Tandjoeng-poera te eischen: 1^ 36 stuivers voor het viseren van eene pa«; 2^ eenige impost van goederen, tcelke die veldsdians

15 Maart. Maatregden ten aanzien van hel ambachls- kwartier te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan: '

Ten eersten: alle materialen, uitmakende de restant^i der werkbasen in voormeld kwartier, als hout, steen, pannen, goot-potten, koper, ijzer, lood, thin, glase ruiten, verwstoflen* etc, benevens derzelver gereedschappen, brandspuiten en aDes. hetgeen tegenwoordig onder verantwoording van den tim- merman, metselaar en smit is loopende, aan 's Lands equipage- werf te doen afgeven.

Ten tweeden : de onderscheide ambachtslieden, als blaaabalg- maakers, brandspuit-makers, draaijers en glazenmakers, ias- gelijks op de winkel der marine te doen overgaan en de8geHjk> alle kleinigheden, welke niet kunnen aanbesteed en spoedig: gemaakt moeten worden.

Ten derden: de doodkisten provisioneel voor den tijd van

1808. H.  W.  DAENDELS.  647 

(wee maanden op de winkel der marine te laten aanmaken m den commissaris tot en over de zaken van den inhfnler te gelasten binnen dien tijd de benoodigde hoeveelheid boven- landscbe planken te laten zagen en afbrengen, wijl zulks het V(>r)nleelig8te voor het gouvernement word beschouwd.

Ten vierden: aangezien de noodzaakelljkheid tot het aan- houden van een deskundig brandspuitmaker, ten einde het 'KHÜg op- en toezicht over die machines te houden, tot meester- knegl te benoemen den brandspuitmaker, U. ti. Ferdinandus, onder een vast tractement van rd" 50 ter maand, ingaande aiet primo April aanstaande.

Ten vijfden: provisioneel de brandspuiteQ n^. 1 en n*'. 2 tot nader ordre te laten onder het opzicht van de actueele brandspuit-meesters, de baazen der timmerlieden, metzelaars en smits.

Ten zesden: de molemakers en nietsel-jongens onder het •>|rzicht van den koommolenaar en oudermandoor op de molen Ie doen verblijven en hun dienst te doen presteren aan de Ixiskruitmolens, waterleidingen en scheeps-kombuisen, terwijl <le resterende timmerjongens voor de bui ten-kantoren kunnen worden aangehouden en dezelve provisioneel haar dienst bij liet coUegie van Heemraden aan de beschoeiingen en bruggen ie doen verrichten, onder het genot hunner thans winnende irage, welke 'sjaarlljks door het gouvernement aan gedachte • ollegie zal gerembourseerd worden.

Ten zevenden: de ledig staande smits-, koperslagers- en l'MKigieters-winkels, zomede de werk- of timmerloots met het sieeoe pakhuis van den haas timmerman, provisioneel aan te huuden en onder het opzicht van den opziender der gebouwen te laten.

Ten achsten: het uit elkander genomen en in het ambachts- kwartier geboi^en liggend orgel van de nieuwe Hollandsche kerk aldaar bewaard Ie laten blijven onder het toezicht van i^emelden opziender der gebouwen.

Ten negenden : aan meermeiden opziener over te laten deze regeering voor te dragen om, behalven den opziender uit de

648 180e. H. W. DAENDEL8.

werkbasen, yier meesterknegls tot oppassing over de nieuwe werken te doen continueeren, als mede den opper-mandoor met vier onder-mandoors om, zowel het op> en toezicht oTer de kettinggangers^ als lijfeigenenen ambachtslieden te houden, als ook over het schoon houden van de stads-wallen, item waakzaam te zijn bij de brandspuiten, bij toevallen van brand, etc.

Ten tienden : aan te houden en onder bet departement der marine te plaatzen een opper-mandoor, onder wien de ad- ministratie sorteert van houtskolen, rottings en kaijang-Dialten. dammers en andere gereedschappen, benoodigd tot het schoon- houden der stads wallen, het maken van borstelwerken, mandens. etc, als ook twee water-prauwen tot het aanvoeren van drink- water voor de slaven.

Ten elfden : van de equipagewerf dependent te doen zijn de bevordering en bezorging tot de uitlossing van gedroste particuliere slaven, gelijk mede de ontvangst van baarsche slaven, zoowel als het Vio gedeelte van de aanneeming.

Ten twaalfden: de lijkdragers door de verhuurders der rouwwagens te laten aannemen en de 36 aangemaakte arthil- lerie monteringen door dezelve te doen overnemen bij taxatie, om voortaan aan de rouwwagens geannexeerd te blijven.

Ten dertienden: provisioneel de oude en afgeleefde slaven in het ambachts-kwartier te laten overblijven en de restee- rende vrouwen ten getale van 36 te emploijeeren tot he! aanmaken van klederen voor de baarsche slaven, het schoon houden der slaaven wooningen, 'twegkappen van gras en toi het oppassen der zieke slaven ; en het vorig bepaald getal van 60 slaven, welke voor den dienst bij de brandspuiten te min zijn bevonden, veroorzaakt door ziektens als andersints, (oi 100 koppen te augmenteren.

Ten veertienden : het voorstel te amplecteeren van den liaas smit in het ambachts-kwartier om, mits deze reductie, als particulier voor het gouvernement aan te maken en voor de bepaalde pritzen, zonder prejudicie nogthans van andere par- ticuliere werken, waaruit hij zich emeert, te leveren zodanige

1808. M. W. OAENOEL8. 649

gier- en koper-werken, als door de Ghineesche werkbasen niet kunnen vervaardigd worden.

Ten vijftienden: te noteeren, dat door deze organisatie de dienstdoenden in het ambachts-kwartier zijn geredu- ceerd tot:

1 opziender der gebouwen,

3 opzienders der werken, 1 oppennandoor,

1 koommolenaar en

1 ondennandoor op de molen voor de gangbare werken,

1 boekhouder,

4 adsistenten op de equipagewerf,

2 timmerlieden,

1 draaijer,

3 brandspuitmakers, inlandsche christenen, 6 dito -jongens,

3 blaasbalgmakers dito,

2 draaijers dito,

5 smits, inlandsche christenen, 9 » jongens»

2 koperslagers en geelgieters, inlandsche christenen, 9 dito jongens,

3 Europeesche glazenmakers, 1 dito loodgieter,

1 inlandsch christen dito,

6 loodgieters jongens, op 'sLands buskruitmolen, 10 molenmakers jongens,

18 metzel dito,

7 steenhouwers jongens, 1 timmer jongen; en

bij het coUegie van Heemraden: 26 timmerjongens,

of in alles te zamen : 127 koppen, behalven 1 50 lijfeigenen en 137 kettinggangers.

650 1808. H. W. DAENDELS.

welke lot het opgemeld schoonhouden bewaken van brand- spuiten, etc., geêmploijeerd worden.

Ten zestienden : de voormelde schikkingen, zodanig als de- •zelve zijn geapprobeerd, te introduceeren en aanvang te doen nemen met den eersten der aanstaande maand April.

15 Maart. Aanmaak van duitefi.

Zijne excellentie de heer (iouverneur tieneraal comniuiii- catie gegeven hebbende, dat hoogstdezelve de noodige ordro had uitgevaardigd tot het aanmaken van Chinesche duiten zonder gaatjes, bij wege van een proev, waartoe voor ieder 1000 p" 5 katties oud kanon metaal, met lood vermengd, berekend zijn noodig te wezen, hebbende zijn excellentie voor arbeidsloon geaccordeerd tegens rd' 10 per dag, wanneer da- gelijks voor rd" 36 van die munt wierden geslagen, welke calculative aan den lande zouden komen te kosten rd* 28 a 29. zo is goedgevonden en verstaan hiervan deze aantekening te houden.

15 Maart. Administratieve voorschriften nopens de am» munitie-goederen op de bohverken en batterijen te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan al, het geene thans bij de boeken op rekening van den chef der arthillerie loopt, finaal af te schrijven en de jongst gedaane opneem, onder ultimo Augustus 1807 op nieuws in gelde bereekend, met 1 September 1807 de novo bij de boeken te laten innemen; het tot nu toe gehouden bijboek van de goederen op de bolwerken, e(c. finaal af te schaffen en met primo September 1807 een geheel nieuw bijboek te formeeren, hetwelk echter moet worden ingericht na de respective batterijen en bolwerken zelven, zoo dat daarbij ieder batterij of bolwerk afzonderlijk loopt en verhandeld word en dus haar eigen hoofddeel heef), met dit onderscheid alleen, dat bij dit bijboek alles met geld zal moeten bekend gesteld worden en na den op nieuw berekenden opneem op prijs gebragt, zoo dat ieder ballmj

1808. H.  W.  DAENDELS. 

651

of bolwerk, etc. roet geldswaarde komt Ic loopen, waarbij »llfê, wat ontvaDgen word, bijgevoegd o( ingenoineu, al, wat verschooten of terug gegeven wordt, afgeschreven dient te worden, en bij dat bljboek geene consuniable goederen meer te laten innemen, maar bet montant daarvan direct op arthiUerie ongelden af te scbrijven: alle goederen van de batterijen, welke gedemonteerd zijn, bij dit boek alleen op een boofddeel te laten innemen en daarvan al bet ontvangene in de artbillerie magazijnen af te schrijven : bij bevinding van over of te kort door den boekhouder van de artbillerie daarvan aan zijn excellentie den heer Gouverneur Generaal kennis te laten geven, met verzoek om qualificatie tot redres Tan die posten ; voorts van de noch in weezen zijnde batterijen en bolwerken een anderen opneem onder ultimo Maart te laten geschieden, welke opneem door den boekhouder van de artbillerie op nieuw tegens het bijboek geconfronteerd en de verschillen daarbij nader geredresseerd kunnen worden; de consomable goederen:

gaaren proppen,

lont,

spilletten,

zunders,

roet of smeer,

teer,

spijkers,

kaarsen,

krijt,

bindrottings, houte haamers,

 messen, 

hand-zwabbers,

oude touwen, » zeilen,

rottingmanden, o . ponkjes.

borstels of schuijers, bamboesen, danmiers, houtskoolen, lijnen in zoort lijzels, roskammen, trom spanders, hoepens, lijnen, vellen,

» snaaren,

n stokken,

B draagbanden,

« reepen, verfkwasten, vuursteenen, wasch,

688 1808. H. W. DAENDELS.

die, verbruikt zijnde, niet kunnen worden verantwoord, steeds te laten innemen: den inspecteur generaal van de generale verantwoording der goederen op de gezamentUjke bolwerken, etc. te ontslaan en die goederen direct te stellen onder de respeclive commandanten derzelver, de eilanden Onrast, Edaui en Hoorn; wat de arlbillerie goederen betreft, in zoo verre dezelve daarop mogten blijven continueeren, niet meer onder den commandeur en havenmeester te laten sorteeren, maar die insgelijks onder arthillerie of militaire officieren te stellen en dat bet monteeren derzelve den voormelden inspecteur generaal zal aangaan: een ieder van de respeclive com- mandanten in het bijzonder voor den ontvangst der goederen uit de magazijnen op de ordonnantie, daartoe verleend, te laten tekenen en die ontvangen goederen ook direct onder dienzelven datum door den commandant op zijne ruitekaart te doen innemen.

Terwijl voorts van alle goederen, die niet tegens ander ver- ruild, maar direct van de bolwerken in de magazijnen temg ge- geven worden, voortaan apparte ordonnantien moeten worden opgemaakt en verders van aUe zulke goederen door den commies van de magazijnen een gespecificeerd geteekend bewijs te doen verlenen, dat tot dekking van de geene, die de aigave gedaan heeft, op de batterij moet blijven berusten: zulks insgelijb plaats te doen vinden omtrent goederen, die in repantie worden afgegeven : de verschooten wordende goederen op if" maandelljksche specificatie van den chef der arthillerie ook afzonderlijk en van ieder batterij of bolwerk appart te laleii stellen, ten einde de noodige afschrijving bij de boeken te kunnen doen en in gevalle van verplaatzing van geachiii van de eene batterij op de andere daartoe aUnede ordonnantie door den chef op de commandanten van die batterijen of bolwerken te verleenen en wijders alles specifioq met do verdere toebehooren, zoodanig als de verplaatsing of ver- ruiling geschied is. bij die gemelde maandelljksche specificatie op te brengen : voorts op ieder batterij of bolwerk een behoorlijk geteekende inventaris te doen berusten, hetwelk ingeroenl

IdOd. H. W. OAENOELS. 653

moet worden na de te doene opneem onder ultimo Februarij of Maart 1808 of anders na die Tan Augustus 1807 en zodanig als de waare bazis van de ovei^ave of overname ter verantwoording van de tijdelijke commandanten, welke niet eerder zal mogen verandert worden dan bij de weder over- gave der battery of bolwerk aan een anderen commandant en dat geteekend zoude moeten worden door de commandanten zeiven ; de gecommitteerdens en den chef, buiten die inventaris, DOg eene apparte ruitekaart van alle dagelijks voorvallende zaaken, zoo eenvoudig als mogelijk, doch egter duidelijk en klaar te laten houden, waarna de opneem telkens ook zal moeten geschieden, en van de erreuren, welke niet onder- zocht of gevonden kunnen worden, kennisse aan den heer iiouvemeur Generaal te geven, ten einde zoodanig daarover te disponeeren, als hoogstdezelve zal goedvinden; en bij verplaatsing van een commandant der batterijen, etc. direct een opneem en transport invoegen als voeren te laten ge- schieden; van een diergelijke opneem den heere Gouverneur iieneraal kennis te geven, na dat de bevinding daarvan door den boekhouder van de arthillerie geconfronteerd zal wezen, ten einde door hoogstdenzelven daarop na bevinding van zaaken te worden gedisponeerd: de rekening van den chef der arthillerie bij de boeken te veranderen en alles op een nieuw hoofddeel onder de benaaming van ammunitie-goederen, o|i de bolwerken, etc. onder verantwoording van de respective commandanten berustende, te laten overschrijven; aan den inspecteur generaal een klerk toe ie voegen speciaal tot hei opmaaken van de maandelijksche specificatie en andere dage-

lijkscbe papieren, op een tractement van rd' ter

maand, om permanent op deszelfs bureau dienst te doen; de maandelijksche specificatie echter, voor dat die gedicnt wordt, door den boekhouder van de arthillerie magazijnen voor gecollationeerd te laten tekenen en daartoe de nodige schrijf- gereedschappen aan dat kantoor 'sLands wegen te laten afgeven en voor vervallen te houden de maandelijksche toelaage van rd^ 40 voor schrijfloon.

684 1608. H. W. DAENDELS.

16 Maart. Toekenning van urust-gagie^* aan een ouden eersten luitenant van de kdmpagnie inlandsche^ Christen grenadiers.

Hij kreeg 25 rijksdaalders 'smaands, zijnde »het ordinair » pensioen van half tractement" voor uit den dienst ontslagen officieren.

17 Maart. Machtiging op den resident te Cheribon zijne ondergeschikte, politieke dienaren met zilver gdd te betalen.

Door den resident in consideratie gegeven zijnde om, wegeus de moeielijkheid in de handeling van het papiere geld te Cheribon, dat gedeelte, hetwelk aan de politieke dienaren al daar bij hunne tracteuienten in die munt word uitbetaald, bedragende over het geheel plus minus rd" 160, mede iii contante speciën te mogen valideren, zoo is goedgevonden en verstaan, uit aanmerking der geringheid en het gerief hetwelk daardoor de dienaren wordt aangebragt en zij ook werkelijk te veel met het papieren geld zijn geëmbarrasseenl. door dien hetzelve in den handel niet gangbaar is, daartoe den resident de noodige qualificatie te verleeneu.

Op den 10''«" Mei 1808 is hetzelfde voor de bedienden te Bantam, die gezamelijk niet meer dan 436 rijksdaalders 'smaands aan tractement genoten, vastgesteld.

17 Haart. Voorschrift voor den sjahbandar te Batavia nopens den uitvoer van opium.

Hem werd gelast »de van hier door den smallen handelaar uitgevoerd wordende quantiteit amphioen voortaan distincl bij derzelver passen aan te wijzen, met uitzondering nogtans vau die amphioen, welke, in kasten ingepakt, behoorlijk met kruis banden verzekerd en met het zegel van de amphioen-directie voorzien is".

1808. H. W. OAENDËLS. 055

17 Maart. Plaatsing van eene brandspuit ie Cheribon.

Dit feit wordt alleen vermeld als eeu bewijs, hoe primitief uog in het begin dezer eeuw de toestand ter hoofdplaats Cheribon was.

17 Maart Leger-order.

Daendels gelastte, dat » ter kennisje van de armee in Indien" gebracht zoude worden de navolgende •recommandatie", oor- spronkelijk voor twee oillcieren bestemd, »om in 't vervolg aan geene andere consideratien gehoor te geven, dan die, welke door de eer, purement militair, worden gedicteerd, lalènde voor rekening van den vijand alle handelingen of bedrijven, die hij mogt goedvinden te entameren, en mepri- serendc alle voorgewende bezwaren, uit onkunde, vrees voor Itezittingen of den inlander voortspruitende".

Beide officieren hadden deel genomen aan de overgave van Rrissee aan de Engelscheu.

Als een vervolg hierop en als een bewijs, hoe Daendels (lacht over het bestuur, hetgeen aan hel zijne is voorafgegaan, wordt het onderstaande besluit van IG Junij 18()8ingelascht.

Zijne excellentie gezien hebbende de requeste van den ge- zaghebber in den Oosthoek, Rothenbuhler, houdende verzoek, dal bij een decreet moge worden opgeheven de blaam van vrees on lafhartigheid, op hem, gezachhebber, en den Raad van politie te Sourabaija gelegd door eene aanschrijving van zijne excellentie den gewezen Gouverneur Generaal, Wiese, over het gebeurde te Sourabaija tijdens het aanwezen aldaar vau een Engelsch esquader onder de orders van den schont- luj-nacht, Pellew, in de maand December anno passato.

Heeft besloten den suppliant te renvoijeren tot hoogstdes- /elfs besluit van den 17^° Maart laatstleden, omtrend den ko- lonel, van Franquemont ('), genomen, hetwelk hij en de overige

(') ËeD der boTeobedoeide oQieierea.

656 IdOd. H. W. DAENOÊLS.

leden van den Raad zig kuonen aaneigenen en op zig toepassen, en zulks nog met te meerder regt, daar zij, geene militairen zijnde, minder inzien moeten hebben omtrend alle zodanige militaire, aangenoomene beginzelen van nationale eer, als in de handelingen tan de Oosthoeks bediendens zijn uit het oog verloren en hetgeen zijne excellentie de Maarschalk en Gou- verneur Generaal met regt heeft toegeschreven aan den in- vloed van een zeer gebrekkig bestaur.

18 Haart Ditbelaling van tractemefUen, enz. aan mi- lüairen.

Zijne excellentie geëxamineerd hebbende een adres van het opperhoofd over het generale tractements-kantoor, Romswinckel daarbij te kennen gevende, dat hem bij het onlangs gearres- teerd tarif van betaling voor de militairen in Indien eenige pointen waren voorgekomen, omtrent dewelke hij zich gaarne met de speciale orders en bevelen van zijne excellentie ge- raunieerd zag, namelijk:

Eerstelijk: of en in hoe verre hij moest continueeren noet de uitbetaling der tractenienten voor ^/^ in papier van credit eu Vj in zilver geld, waarvan uithoofde van het genot nn vaste tractementen tot hiertoe eenlijk gejouisseerd hadden:

alle staf- en hoofd-officieren tot majoors inclusive, de kapi- teins en luitenants aide de camp;

de chirurgijns-majoors, de luitenant-kwartiermeesters en de luitenant-adjudants.

Terwijl de kapiteins en verdere subalterne officieren, als gage en kostgeld trekkende, hunne tractementen in pa|Hereo van credit en koper geld hadden genoten.

Ten tweeden : of de gemeene militairen, die bevorens het land ter zee gediend hadden en met hunne winnende gages in den militairen dienst overgegaan en daarop aangenomen waren en uit dien hoofde steeds hoogere gage genoten hadden ak hunne kameraden, alsnu met de andere moesten worden gelijk gesteld, dan wel of daaromtrend eene uitzondering moest blijven plaats hebben: en

1Ö08. H. W. bAÈNDÈLS. 68Ï

Ten derden : of het equipagie- of rijdgeld, dat maandelijks aan de cayalierie tooruit verstrekt was geworden (terwijl de gages eerst na verdiend te zijn wierden uitbetaald) en voor deze maand reeds was genoten, onder ultimo dezer moest worden ingehouden, dan wel of het tractement navolgens het tarief rob uitbetaald moest worden.

Heeft besloten: t^ dal vooreerst in de uitbetaling der traktementen aan de militairen gecontinueei'd zal worden bij den tot biertoe gebruikelijken voet; 2*^ dat de gemeene militairen, welke van den zee- in den ianddienst zijn overgegaan, de gages zullen behouden, die zij bij de marine hebben gewonnen, als een der voorwaarden hebbende uitgemaakt bij hun engagement voor den mili- tairen dienst, zoo nochtans, dat dit niet in consequentie zal worden getrokken, wanneer bij vervolg van lijd zee- varenden bij de landmagt overgaan; 5^ dat in de betaling van het equipagie- of rijdgeld der ca- vallerie zal moeten worden gecontinueerd bij den tot hiertoe gebruikelijken voet.

22 Maart. Machtiging op den kerkeraad der hervormde gcèneenle ie Batavia om van een nieuw^ in Nederland uitgegeven, evangelisch gezang-boek bij de openbare godsdienst-oefeningen gebruik te maken.

3ü Auganas*

Aanmaak van papieren geld.

Is goedgevonden en verstaan, ten einde te voorzien in het nog voortduurend gebrek aan kleine papiere munt, op nieuw te laten aanmaken:

2000 pees van rd» 25 en

1000 » » •. » 50

ieder en daarvoor tien pees van rd* 10000 bij gelegenheid naar het jongste voorbeeld te laten vernietigen.

rL4IAAT-B0H DBBL XIT. 42

6K8 IdOÓ. H. W. OAENOELë.

Id de resolutiên der Indische Regering van 23 Augustus 1808 vindt men ter zake nog het volgende aangeteekend.

De administrateurs generaal der finantien en domeinen te kennen gegeeven hebbende, dat behoorlijk gecontrasigneerd, geniunereerd en gedagtekend 3S Maart laatstlebden in de groote geld kamer zijn geseponeerd 1(H)0 p" credit-krieveu van rd* 50 ieder en 2000 p' van rd" 26 ieder; zo is goed- gevonden en verstaan de opg^melde credil-brieven naar deu gebruike by publicatie gangbaar te verklaaren; voorts de 10 p' credit-papieren van rd* 10000 ieder, welke in plaats der nieuw aangemaakte moeten worden vernietigd, ten over staan van een commissie uit den boogon Raad van justitie van Hollandsch Indiè, voor de puije. van het stadshuis, ten dage als nader bij publicatie zal worden bepaald, te lateu verbranden, met opheffing en uitroeping van ieder numero, nadat dezelve alvorens door den heere directeur generaal der finantien en domeinen, Wouter Hendrik van IJsseldijk, voor geannulleerd zullen zijn getekend ; en wijders den heere lieutenant Gouverneur Generaal te verzoeken het benodigd getal militairen te willen doen commanderen tot het fonneeren van een kring, binnen welke die plechtige vernietiging zal moeten geschieden.

^^^' JMrlijksche verkoop van producten van Re- geringêuiege.

Nademaal wij het zoo noodzakelijk als billijk oordeelen, dat aan de goede ingezetenen dezer kolonie gelegenheid g^even worde hunne, na langjarig verblijr in deze gewesten door arbeid en vlijt overgewonnen gelden te remitteren en dat ïlaaraan zodanige wijziging worde gegeven, als strd^keo zai kunnen om het roulleerend papiere geld eene meerdere al- gemeene waarde bij te zetten, zoo is het, dat wij in Rade van Indiê op den 22''" Maart 1808 hebben goedgevonden en verstaan jaarlijks voor een bedragen van rd* KOOOOO. zilver geld, producten aan de ingezetenen af te staan op de na volgende bepalingen, als:

1808. H.  W,  DAENDELè.  65d 

Ten eersten: dal die verkoop eenen aanvang zal nemen met dit loopende jaar.

Ten tweeden : dal de argestaan wordende koopmanschappen bestaan zullen in:

V, koflij,

Vi peper,

^ zuiker.

.4

Ten derden: dat de betaling zal geschieden aan papieren van credit met de agio op den dag der betaling.

Ten vierden: dat de geprojecteerde hoeveelheid verdeeld zal worden in de volgende proporlien en dat, ingevalle de iiisi'hhjving de bepaling niogt surpasseeren, als dan de ver- deling pro i-alo de inschrijving geregeld zal worden, als:

ïf |)ortien van rd* 40000 ieder

5 » » \ » 20000 •

lü « - n 10000 »

10 n . . 5000 »

20 » » « 2500 »

Ten vijfden : dat de inschrijving zal moeten geschieden ten kantoore van den eersten opper-koopman des kasteels Batavia en dat aan de gemeente daartoe de tijd van twee maanden na de publicatie dezes gegeven zal worden.

Ten zesden: dat de betaling der gekogte producten zal moeten geschieden binnen den lijd van veertien dagen, nadat over de inschrijving in Itaade van Indie gedisponeerd zal zijn.

Ten zevenden : dal de in dier voegen afgestaane producten den tijd van een jaar na den verkoop voor rekening eii risico van de kopers in 's gouvernements pakhuizen zullen mogen verblijven.

Ten achtsten : dal voor de gekogt wordende koopmansChap|>en (Ie vrijheid van uitvoer is toegestaan.

En, opdat een ieder hiervan kennis zoude mogen dragen, zal deze in de HoUandsche taal, zoo lei* dezer hool'dplaalze, als op Java, Cheribon en Bantam worden ge|)ubliceerd en geaffigeerd ter plaatze, waar men gewoon is publicatien en alfixien Ie doen.

660 Ï808. H. W. DAÊNDELÖ.

28 Maart. Staats-bannelingen.

Uit een besluit van Daendels van dezen datam blijkt, dat toenmaals het streven der Regering was het onderhoud van staats-bannelingen, zooveel mogelijk, ten laste van hunne familiën of vroegere hoofden te brengen.

28 Maart. Machtiging op den kommandant der troepen dadelijk over te gaan tot de benoeming der leden, welke een krijgsraad zouden uitmaken.

Die kommandant kreeg echter tevens de vermaning •zijne «keuze te laten vallen op personen van kunde en die de «noodzakelijkheid van de handhaving der militaire discipline •inzien en gevoelen**.

Binnen veertien dagen moest het vonnis «ter approbatie •en executie*' aan den Gouverneur-Generaal worden aangeboden

29 Maart. Belooning van een inlandschendistricls-kajnlm door benoeming tot luitenant bij de armee »op hel Uraclement, daartoe staandé'\

Dat districts-boofd had zich bij een aanval door roevers zeer moedig gedragen.

De drossaard kreeg in last »denzelven naar herwaards op te ontbieden en aan hem, in tegenwoordigheid van de inlandsche commandanten, met de vereischte solemniteiten in persoon bet brevet, voorzien met bet groot zegel van het gouvernement. uit te reiken en hunlieden daarbij aan te tonen, dat de wil Tan Zijne Majesteit den Koning is, dat de verdiensten van den inlander zoo wel als die der Europesen werden op prijs gesteld en beloond".

29 Haart Verkoop van den houtzaag-molen te Batatia voor rekening van zekeren boedel.

Onder de voorwaarden van dezen verkoop, door de Hiwgr

1808. H.  W,  DAENDELS.  6B1 

Regering goedgekeurd, kwam o. a. toor, dat «tol gerief van den kooper van deze molen al zulke houtwerken in soort uit Compagnies voorraad aan hem zullen worden afgestaan, als deozelven lot verwerking mogten benoodigd zijn, en dat tegeus l)€taiing in contante speciën van de volgende prijsen, als 1 p' balk lang 24 a 25 v', dik 12 a 13 d"> rd' 4 1 • . . 18 • 20 » , - 11 » 12 » .3 1 • » . 24 » 25 - , » 7 » 8 » » 1 : 42 1 • » » 18 » 20 » , * 7 » 8 » » 1 : 24 Benevens meer andere soorten, na evenredigheid dier prijzen, waarbij dezelve het naaste komen, tot 6 a 700 p' in het jaar". Daendels vond deze bepalingen «rechtstreeks strijdig met (Ie belangeus van den Lande en speciaal met de nieuwe iurigtingen, omtrent de administratie der houtbosschen en den verkoop van houtwaren vastgesteld, en dat het voorts mei de waardigheid van het gouvernement meer overeenkomt om zich, uit gehechtheid aan de principes eener strenge rechtvaardigheid, de nadeelige gevolgen te getroosten van een erroneus besluit, dan het vertrouwen te verzwakken, hetwelk (Ie goede ingezetenen in allen gevalle in de beloften en .ver- zekeringen der hooge overheid behoren te kunnen stellen*'.

Hij besloot derhalve den 30''"^ Augustus 1808 gebruik te maken van het aanbod van den kooper om den koop te vernietigen en den koopprijs te restitueren.

29 Maart. Vergunning voor den drossaard, levens ge- conimiUeerde tol en over de zaken van den inlander, alle poorten van Batavia in- en uil te rijden.

De drossaard van en waarnemend gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander in de Bataviasche omme- Linden, Lambertus Zegers Veeckens, bij requesle hebbende Ie kennen gegeven, hoe hem tot dus verre, nevens alle andere ambtenaren, geen leden der hooge regeering zijnde, wasver- iHiden het inrijden van eenige en weder uitrijden van andere der stads-poorten; hoe dit verbod voor hem, suppliant, die

662 1808- H. W. DAENDELS.

met veel werkzaamheden is belast, somwijlen veel tij«k weg- neemt en hem in de exercitie van zijne differente ambts- betrekkingen dikwijls verhinderde daaraan die expeditie te geven, die hel algemeen belang en de justitie wel zouden vor- deren, en met welke hij die gaarne wenschte uit te oeffenen, waaromme hij verzoekt, dal hem mogt worden gepermitteerd voorlaan de stads-poorten uit- en in te rijden ; zoo is goedge- vonden en verstaan, om de daarvoor bijgebragte redenen, hem toe te staan voortaan in gemelde hoedanigheid de stads-poorten zonder onderscheid te mogen in- en uitrijden, mits zich tot dat einde aan het bureau van oorlog aangevende, ten einde een order daartoe te verkrijgen.

29 Maart. Regeling der inkomsten van den slads-chh rurgijn ie Batavia.

Is goedgevonden en verstaan het traclement van den stads- chirurgijn te verhogen tot rd" 200 'smaands, gelijkslaiidig met dat van de chirurgijns-major van hel guarnizoen alhier, met behoud evenwel van de aan hem bij besluit dezer la rel van den 17**" Januarij 1806 toegelegde rd' 5:12 voor bel leggen van het eeisle verband der gekwetsten en de bij hem genoten wordende 17 stuivers per dag voor de verdere g»^ uezing en oppassing derzelver in het stads verliand, onder intrekking nogtans van de toelage van rd' 200 's jaars, welke tot heden aan den stads-chirurgijn zijn geaccordeerd; onder bepaling wijders, dat voorlaan aan den slads chirurgijn, zoo laufj; dezelve gechargeerd zal wezen met de genees- en heel- kundige bediening van het wees- en armenhuis, een extra douceur van rd'' 50 ter maand zal worden toegelegd.

29 Maart. Verminderitig van deti yyomslag'' indetpcrk- zanmheden en van het jmrsoncel ter generale secretarie te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan ter vermijding van onnoodig schrijfwerk voortaan Ie excuseren :

1808. H.  W.  DAENDELS.  665 

Ten eersten: hot bonden van hel dag-register, welk vjin ;;een uut of aanbelang beschouwd kan worden, en hetzelve bovendien ook van voorige jaren incompleet is.

Ten tweede: het Torineren van de personalia of stamlijst (Ier gequaliticeerde ambtenaren, dat mede van geen bijzonder liienst bevonden is, en de informatien, die daaruit kinmen worden getrokken, ten allen tijde van hel generaal tractements kantoor kunnen worden geobtineerd.

Ten derden : hel copiêren der verzonden wordende brieven naar de buiten-kan toren voor Holland in duplo en eens als slaper voor het archief, wijl derzelver inhoud ampel bij de malerien wordt verhandelt en de minuten ter nieermelde secretarie worden gedeponeerd, waardoor de afzending en de dubbele bewaring van de charters overbodig worden.

Voorts, als een gevolg van deze ingetrokken werkzaam- heden, ook het getal van geömploijeerdens ter meermelde secretarie te verminderen en te brengen op den volgenden voet

Ten vierden: instede van vier, gelijk bevorens, als nu aldaar maar twee onder-kooplieden, buiten de adjunct eerst i:ezworen klerk, bescheiden te laten, waai^an de eerste in- (^umlieerd het houden der korte notulen, het eiïenstellen der palriasehe positive orders en het registreren der van de huiten kantoren ontvangen wordende papieren voor Holland, eu de tweede gedemandeerd blijft het formeren der realia, liet marginaleren der generale resolutien en het registreren van het loopend placcaatboek voor de vergadering, door welke schikking de posten van bibliothecaris en dag-register-houder komen te vervallen.

Ten vijfden: vermits de vier gezworen klerken, thans ter meermelde secretarie dienst doende, zoowel uithoofde hunner moeijelyke dienst, als met opzicht tot de ongezondheid van liet k)caal, op geen minder getal kunnen worden gebragt, xal de wachthebbende derzelven den dienst van archivaris ;?elyklijk moeten waarnemen en overigens hunne werkzaam- heden naar het voorstel van den eerst gezworen klerk verrigten,

664 1808. H. W. DAENDELS.

terwijl aan den adjunct eerst gezworen klerk de directie over de bibliotheek blijft aanbevolen.

Ten zesden: het getal der onder-kooplieden, welke actueel tot de collatie worden geêmploljeerd, almede van vijf op een getal van drie te verminderen; en

Ten zevenden: in plaats van een en vijftig klerken, welke bij besluit dezer tafel van den 15®° Maart 1805 voor gedagte secretarie zijn bepaald, aldaar voortaan niet meer dan veertig bescheiden te laten.

Deze vermindering van het personeel had eene bezuiniging van 7,1252 rijksdaalders per jaar ten gevolge.

29 Maart. Toekenning aan den Gouverneur-Generaal Daendels van hei land Buitenzorg in vollen eigendom.

Gezien zijnde, dat het landgoed Buitenzorg in den jare 1745 aan den toenmaligen Gouverneur Generaal, Guslaaf Willem baron van Imhoff, en zijne erven in vollen eigendom is afgestaan en dat f edert dien tijd dit landgoed steeds in het bezit van den regerenden heer Gouverneur Generaal, doch daarvan geene verplichting geweest is lot den jare 1780, wanneer in Rade van Indië op den 29"^° September bepaald is, dat ge- meld land door den aankomenden van den afgaanden Gou- verneur Generaal zal overgenomen worden om, als het ware, door die schikking de revenuen van den Gouverneur Generaal te vermeerderen.

Waarover gedelibereerd en in aanmerking genomen zijode, dat die bepaling in allen deelen hinderlijk is aan een gewenschte uitbreiding der cultuure in dit, daarvoor zoo vatbaar district, alzoo de onzekerheid van den tijd, dateenopper-gebiederaao het hoofdbestier zal blijven, een zeer voornaam beletzd is en altoos zijn zal in de bevordering der cultures en waarop voormalige bezitters zich, uithoofde der precaire possessie, lot noch toe in verre na zoo zeer niet hebben toegelegt, als had

1808. H.  W.  DAENDELS.  665 

kuunen geschieden, indien dit landgoed in lianden ware ge- weest van een |mrticulier landheer, die bij de bevordering van de algemeene belangens door het doen van de nodige uitgaven daartoe ook de zijne had behartigd: en, daar hel voorgekomen is, dat de motieven, die tot het daarstellen (lezer bepaling aangegeven zijn, bij uitkomst niet aan de ver- wachting hebben voldaan, alzoo het sedert bij ondervinding ;'eblekeo is, dat de rijst-cultuure, waarvoor dit landgoed bij eeue aclive zorge, oplettendheid en moeite bijzonder vatbaar is, even zoo min ten behoeven van den eigenaar als van den lande zodanig verbeterd is, dat de inkomsten daarvan in aan- merking zouden zijn gekomen voor een Gouverneur Generaal, ( welk doch de verwachting van zijne excellentie den minister vdn den koophandel eu koloniën bij de aanstelling en regeling van de appoinctementen van zijne excellentie den Gouverneur (ioneraal geweest is.

En verder overwogen zijnde, dat, daar alle deskundigen '6n])arig verzekeren, dat de voordeelige ligging van het land- ^'oed, deszelfs vruchtbare grond en overvloed van bergwater hel voordeeligsl vooruitzicht geeft, dat dezelve bij het doen

an de noodige en in het begin zeer hoog lopende opofferingen zijnen bebouwér de aangewende moeite en gemaakte ongelden ruim zal beloonen, het. eene hardig- en onbiliijkheid zoude zijn die zoi^en en onkosten te verwachten of te vorderen van een eigenaar, die steeds in het onzekere verseert, hoelange dal eigendom duuren zal, als ook de verwachting, datdever- bt^eringen, welke zijne excellentie voorheeft in dat district te be- werkstelligen, den inlander in den omtrek aldaar zal animeren oro een beter gebruik te maken van het goede land, dat hij thans zoo nutteloos betreedt, en strekken zal tot opwekking on verbetering van den landbouw als het alleressen tieelsle ^luk eener inlrinsicque verbetering van den staat, zoo is i:oedgevonden en verstaan te verklaren, dat zijne excellentie <Ie beer Maarschalk en Gouverneur Generaal het landgoed liuitenzorg in vollen eigendom voor zich en zijner excellenties erven bezit, onder deze bepaling nochtans, dat de koülj-leve-

em 1808. H. W DAENDELS.

rantie, zonder bemoeienis van den eigenaar, zal blijYen op 8 «^ 10000 pikoi 'sjaars en het gemeld landgoed, zoo lang znlk.< noodig geoordeeld wordt, zal worden geconsidereerd ak een regentschap, ten dezen opzichte gesubmitteerd blijvende anti hel toezicht van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, doch met ontheffing tevens van de lasten, waaraan hetzelve, tot noch toe als een gedeelte der beneden- landen aangemerkt, verbonden is geweest; wordende voorts aanteekening gehouden, dat zijne excellentie welmeld de ver- gadering door den presideerend heer Raad ordinair, Willena Vincent Helvelius van Riemsdijk, heeft laten verklaren, dat hoogstdezelve aanneemt de goedkeuring van Zijne Majesteit over deze schikking te zullen bewerken.

Op den 23"" April 1808 deelde de Gouverneur Generaal aan den Raad van Indie mede, dat hij de approbatie x&u den Koning had verzocht op de cessie aan^hem van Buiten- zorg, «als een vrij en allodiaal eigendom", welke goedkeuring is verkregen bi] de patriasche missive van 20 Grasmaand 1810. Naar aanleiding van het vorenstaande is in 1809, op een onbekenden datum, noodig geacht bekend te maken, dat hol regentschap Buitenzorg niet begrepen was onder hel 2 artikel van de voorwaarden der amphioen-pacht voor het jaar 1810: evenmin dat gedeelte van Krawang, hetgeen bij het regent- schap Soemedang was ingelijfd (Zie 30 Slachtmaand 1800

fn de acte van transport van een gedeelte van het bnd Buitenzorg (Tjiomas, Tji-tjoeroek, Dermaga en Sindang-barant; . gepasseerd op den 11^" September 1809, zijn de navolgende voorwaarden «geinsereerd" :

1^ dat de inkomsten van dit jaar, beslaande in een duizend negen honderd kleine tjaings padie van een 'duizend Iwee honderd vijftig ponden ieder tjaing, voor de drie eerste landen verhuurd tegens agt rd' ieder tjaing en van *t vierde land hel vijfde van 't provenue zullen zijn een deiUe voor zijne excellentie den Maarschalk en Gouverneur Generaal Daendels en twee derde voor de heeren, N. Engelhard.

1808. H.  W.  DAENDELS.  667 

Willem Jacob Cranssen en Petrus Willielmus Helvelius van Riemsdijk :

dat bel haiir-contrakt, hetwelke zijn excellentie de Maar- schalk en Gouverneur Generaal Daendels niet den adipatie van Buitenzorg voor den tijd van drie jaren heeft aan- gegaan, in zijn geheel zal blijven en door de kopers stipt moet agtervolgt worden;

dat de aanstaande eigenaaren verpligt en gehouden zullen zijn om, even als bevorens de inwoonders van gemelde landen^ het bepaald getal van vrugtdragende koflie-boomen Ie onderhouden en de jaarlijksch te ordonneren aanplan- tingen van koflie-planten tot instandhouding van duizend vrugtdragende hoornen te laten doen en in behoorlijken

staat te houden, alsmede huisgezinnen of tjatjas,

dewelke uit gebrek aan goede gronden op lK)ven geciteerde

landen koffie plant op het land pondok Gede

niet hinderlijk te zijn in het onderhouden dier tuinen of der in de vervolge aan hun geordonneerd wordende

nieuwe aanplantingen van koifie land Siendang-

Barang zes en zestig huisgezinnen en het land Dermaga tagüg tjatjas; dat mede, indien in den vervolge de gronden van de landen Tjomas en Tjietjoroek ongeschikt wierden geoordeelt tot de uitbreiding der koflie-culture, de planters verplicht zullen zijn om koilie-tuinen aan te leggen en onderhcHiden op bovengemelde pondok Gedee; dat de koffie-vrugten, dewelke op genoemde landen Tjomas, Tjietjoroek, Dermaga en Sindang-Barang geplukt en inge- oogsl worden, aan den lande tegens de bepaalde betaling zullen moeten geleverd worden; wordende de leverantie van dien bepaald volgens de bereekening der zedeil de drie laatste jaaren ingeoogste producten, door den anderen geslagen, als:

van het jaar 1807 picols 1643

. » . 1808 » 1729

. o . 1809 » 1587

te zamen picols 4969

668 1808. H. W. DAENDELS.

van 225 S, dus in een jaar 1655 picols zulleu moeten geleverd worden buiten onverhoopte niisgewassen:

5^ dal de heeren, N. Engelhard, W. J. Craussen en P. W. H. van Riemsdijk niet zullen deelen in de belasting van hel jongst gearresteei'de een hair percent op de {larlicaliere landerijen ;

6^ dat gemelde heeren, N. Engelhard, W. J. Cranssen en P. W. H. van Riemsdijk een vrije passage is gepermitteerd door het landgoed Buitenzorg na genoemde landen.

29 Maart. Overname van het land Weltevreden voor rekening van den Lande.

Te kennen gegeven zijnde, dat het met het verlangen van den heer Gouverneur Generaal bijzonder zoude overeenkomen, als hoogstdezclve ontslagen konde worden van den omslag^, die aan het landgoed Weltevreden met het daar onder ge- hoorende stuk land Quitang, de bazaar en de daartoe be- noodigde 96 pedakken verknocht is, en dat hoogstdezelve verklaard zich alleen aan de bepaalde appoinctement tol ƒ 118800, zilver geld, 'sjaars en de voordeelen, die Buitenzorfr bij eene active en koslbaarc verbetering in der tijd zal kunnen afwerpen, te houden zonder zich op eenigerlei wijze te willen inlaten met dezulken, waarvan men den schein zoude kunnen verondeistellen als op hoogstdeszelfs verplichtingen eeaigen invloed te hebben, zoo is, daarover besoigneerende en in con- sideratie genomen zijnde de billijkheid van dat verzoek en dal den huise Weltevreden diend.tot de residentie van den chef van het gouvernement, de vergadering der hooge regeering daarin wordt gehouden en verscheidene vertrekken der bij gebouwen zeer geschikt zijn voor de werkzaamheden aan hei gouvernement generaal, zoowel in militaire als polilicque betrekkingen verbonden, goedgevonden en verslaan het land- goed Weltevreden voor reekening van den lande over te nemen, de betaling der gerechtigheid wegens de overschrijving te excuseren en de tol den dag^an den overneem verlopen renten

1808. H.  W.  DAENDELS.  66d 

op het uitgeschoten kapitaal te valideren; voorts de dispositie oüitrend den voorgestelden verkoop van het stuk land Quitang en de bazaar uil te stellen tot eene volgende vergadering.

Op 1 April 1808 is nader besloten »den verkoop voor gou- vernements rekening van het land Quitang, gehoorende bij het landgoed Weltevreden, gevolg te doen nemen en de daaraan behoorende bazaar, even als die van Meester-Cornelis, vooreerst onder ultimo December aanstaande door het coUegie van Heemraden pabliek te laten verpachten en het land Quitang met de daartoe gehoorende rijstvelden aan den meestbiedende publiek te laten verkoopen".

Tot den publieken verkobp van de bazaar Weltevreden is b^loten op 25 April 1809, wordende de «thuin ter dispositie »van het gouvernement*' aangehouden. Doch op 28 Gras- maand 1810 is aangeteekend, dat ingevolge bevelen uit Ne- derland die verkoop geen voortgang zoude hebben, voor zoo verre de grond niet reeds verkocht was.

29 Maart. Voorziening in den verachlerden, finanlieelen staal van hel collegie van Boedelmeesteren te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan, aangezien die verachtering grootendeels ontstaat uit de onderhouding van het Chinees hospitaal en dit gesticht voor eerst nog niet onder de zorge van het collegie van Boedelmeesteren kan worden onttrokken, het voormelde coUegie te qualificeren om jaarlijksch het deficit der kassa, voor zooverre dit verooi-zaakt wordt door de uit- gaven van het Chinees hospitaal, op te geven, ten einde door de van de zijde dezer regeering te nemen maatregelen, over- eenkomstig de billijkheid, daartegen te kunnen voorzien.

30 Maart. Rem^ganisatie van de Hooge Regering.

Zijne excellentie in aanmerking genomen hebbende de nood- zakelijkheid om voor deszelfs arreis naar Java de Indische

670 1Ö08. H. W. OAÊNDELè.

regering te oi^aniseren, in voldoening aan Jeni^il en liegeerte van Zijne Majesteit den Koning om de voorschrevene orga- nisatie daar te stellen binnen den tijd van zes maanden na zijner excellenties aiTivemenl in deze kolonie.

Besluit dienvolgende van hunne betrekkingen als Raden van Indien en van alle andere ofliciên, bij hen in dienst van den Lande wordende bekleed, te dechargeren, gelijk daarvan gedechargeerd voorden bij dezen: de Raden ordinair:

Nicolaas Engelhard,

Willem Vincent Helvetius van Riemsdijk,

M' Cornelis Adrianus Canter Visscher; en de Kaden extra-ordinair:

Wouter Hendrik van IJsseldijk,

Petrus Theodorus Chassé,

Jacobus Martinus Baljee,

M' Wljnand van Hoesen,

M'' Herman Adriaan Parvé, met dankbetuiging voor de diensten, sederl den 16'" Januari) jongstleden of den dag hunner provisionele continuatie <>|) nieuw aan den Lande bewezen.

En als nu overgaande tot de Onale organisatie van btl lichaam der hooge regering, wordt besloten aan te slellen. zooals geschiedt bij dezen: tot president:

tot eersten Raad en directeur generaal: Wouter Hendrik van IJsseldijk:

tot Raden ordinair: Willen Vincent Helvetius van Riemsdijk, Petrus Theodorus Chassé, M'. Wljnand van Hoesen;

en tot Raden extra ordinair: M^ Herman Adriaan Parvé, Abrahamus Couperus, oud gouverneur van Malakka, Willem Waixlenaar, oud opperhoofd van Jajian,

1808. H.  W.  OAENDELS.  671 

Joost Garel RomswiDck^l, opperhoofd van het generale tractements-kantoor.

Overwegende voorts, dat, zoo aan den president, als aan de leden van de hooge regering, welke laatste van nu voortaan u'een presidium van collegien of andere bedieningen tevens nullen kunnen bekleden, convenal)ele tractementen behoren (e worden toegelegt, evenredig aan hunne verantwoordelijkheid en het aanzien en gewigt van hunne bedieningen;

verstaat de voorschreven tractementen te bepalen voor een president op rd" 25000, voor de Raden ordinair op rdM 5000 en voor de Raden extra-ordinair op rd"^ 1^000, 'sjaars, terwijl het vaste tractement van den eersten Raad en directeur ge- neraal mede tot rd"" 1^000 wordt verhoogd, behoudens het aan hem toegelegd Vs gedeelte uit het ^j^ percent, waarmede ile verkoopsprijsén der door het gouvernement verkogt wor- dende koopmanschappen ten laste van de koopers werden bezwaard, doch daarentegen ook met afschaffing van het ireen hij tot hiertoe uit de zuivere voordeelen van den amfioen- liandel heeft genoten.

Op 8 April 1808 is hiervan circulair aan de buiten-kantoreu kennis gegeven. Zie ook 23 April 1808.

50 Haart. Voorbopi^e instructie voor de Indische Rege- ring j>bij absentie van den Gouverneur-Generaar'.

Art. 1. De Indische regering zal in hare vergaderingen afdoen alle gewone zaken, tot het huishoudelijke, mercantiel eu finantieel departement betrekkelijk en waarvan de voor- ilragt of beslissing bij de volgende artikelen aan den Gouver- ueur Generaal niet is gereserveerd.

Art. 2. Zij zal niet uitoeffenen eenige daden van souverai- üiteit, alzoo gedurende de afwezigheid van den Gouverneur iieueraal van deze hoofdplaats het gouvernement in zijn per- zoou berust en gevolglijk bij alleen voor dien tijd den Prince van den Lande vertegenwoordigt.

Qlt 1808. H. W. DAENDELè.

Art. 3. Gevolglijk zal door dehoogeregeering niet worden verleend eenig pardon, gratie or mitigalie van straflen, brieven van venia aetatis, van respijt of at terminatie, van cessie, enz. enz., maar de requesten, daartoe gepresenteerd, door den prae- sident aan den Gouverneur Generaal worden overgezcKiden of aangeboden.

Art. 4. Op gelijke wijze zullen door de hooge regering geene nieuwe civiele of criminele wetten worden gemaakt, maar daartoe voordragt worden gedaan aan den G«)uverneur Generaal.

Art. 5. Zij zal ook geene remissien mogen vcrleenen aan de debiteuren van het Land. ,

Art. 6. Voorbehoudens echter, dat zij in sommige gevallen van eene dringende en onverwijlde noodzakelijkheid op hare verantwoordelijkheid den voortgang van regterlijkc vonnissen en proceduren zal mogen opschorten en uitstel van hetaliiif: verleenen, mi Is daarvan onmiddellijk kennis gevende aan den Gouverneur Generaal, ter erlanging van zijne Gnale dispositie

Art. 7. Alle onderhandelingen met vreemde potentaten en inlandsche vorsten, als ook met den gemeenen vijand, zijn verboden.

Art. 8. Zoo ook alle veranderingen van eenig belang, vooral in het stuk van publieke administratie en in de subsisterendr orders voor de buiten-kantoren, zullende dezelve, ingeval van noodzakelijkheid, aan den Gouverneur Generaal moeten worden voorgedragen.

Art. 9. De hooge regering opent alle brieven, aan Gou- vemeur Generaal en Raden gerigt, met uitzondering der patriasche, die zij zoo kort mogelijk na de ontvangst aan den (louverneur Generaal toezendt.

Art. 10. Zij disponeerd op alle brieyen van de buiten- kantoren en houd over dezelve de gewone besoignes. Indien echter de tijd het eenigzins toelaat, biedt zij de antwoorden vóór de déptehe den Gouverneur Generaal ter resumtie aan. met uitzondering van de zoodanige, welke, over Java verzonden wordende, direct in het rein gebragl en geteekend aan den

Ié08. H. W. ÓAENDÊLS. gtS

(ioQvemear Generaal onder cachet Yoiant kunnen worden toe* gezonden ter examinatie en verdere voortschikkiug.

Art. 11. De praesident van de hooge regering zorgt, dat van tijd tot tijd aan den minister van Zijne Majesteit tot de zaken van koophandel èn koloniën verslag wordt gedaan van den staat van zaken hier te lande, getrokken uit de resolutien van de regeering en uit de brieven van de buiten-kantoren, doch zendt die berigton, zoo min als eenige andere dépêches aan deo minister af, alvorens dezelve aan het oordeel van den Gouverneur Generaal onderworpen en daarop zijne uitdruk- kelijke goedkeuring verkregen te hebben.

Art. 1^. De Gouverneur Generaal aan zich reserverende de voordragt van alle gequalificeerde ambtenaren, zoo zullen. bij vacature van posten, dezelve ter waarneming worden op- gedragen aan diegeenen, die daartoe uithoofde van hun em- plooi en betrekking de naasle zijn, en wijders de sollicitanten tot den Gouverneur Generaal moeten worden overgewezen per requeste^ zonder daarvan iemand door insinuatien, van wat aart óok, terug te houden.

Art. 13. Voor het vertrek van den Gouverneur Generaal naar Java zullen petitien worden geformeerd van de benodigd* beden voor een rond jaar, zoo in de civiele huishouding, als voor de armee en de marine, en de inkoopen, daaruit voort- vloeijende, wat de prijsen en qualiteiten betreft, door den tijdelijken praesident van de hooge regeering successivelljk worden goedgekeurd, noch daarboven geene inkoopen hoege- naamd worden gedaan zonder expresse autorisatie van den Gouverneur Generaal, waaronder echter niet begrepen zijn zodanige, kleine, dagelijksche uitgaven, als de directeur generaal voor de huishouding verplicht is te doen en waarvan hij in der tijd de noodzakelijkheid zal aantoonen.

Aft. 14. Zoo lang de directeur generaal met de provisio- nele functie van praesident zal zijn bekleed, zal de voorschrevene goedkeuring aan den oudsten, op hem volgenden Raad zijn gedemandeerd.

Art. 15. Alle de dispositien over de kas, de somme van

rUlAAT-BOEI DR£L SIV, 43

674 léOÖ. H. W. OAENDELS.

rd* 5000 te boven gaande, welke niet behooren tol de ordi- naire uitgaven or tot de zoodanige, welke voortspruiten uit door den Gouverneur Generaal gedane en by de regering geconcludeerde finantieele voordragteu, moeten aan den Gou- vemeur Generaal worden gerenvoijeerd.

Art. 16. Het de gewoone Bataviasche land-post zullen aau den Gouverneur Generaal worden toegezonden de korte aan* teekeningen van het geresolveerde bij de booge regering sedert het vertrek der vorige post en net geschreven kopijen van de notulen, die in de laatste zitting zijn geapprobeerd.

Art. 17. Alle dubieuse zaken, welke men zoude kunnen twljffelen, of bij de hooge regeering kunnen worden afgedaan, zullen aan den Gouverneur Generaal ter decisie worden ge* renvoijeerd.

Art. 18, Het bestuur over het militaire wezen wordl door den Gouverneur Generaal opgedragen aan eenen mililaireu kommandant, die van niemand builen hem eenige orders zal hebben te respecteren.

Art. 19. De hooge regering, dan wel in pressante gevallen de president, zal echter tot demping van oproer, bedwang van roverijen, enz. de assistentie requireeren van den militairen commandant, die verplicht zal zijn dezelve te verlenen, terwijl nogthans het emploij en de wijze van executie alleen aan zijn oordeel en verantwoordelijkheid blijft onderwoi-peo.

Art. 210. Wederkerig zal de hooge regering, dan wel de president, aan den miUtaireu commandant alle hulp en mede- werking bewijzen, die hij, nodig oordeelende, van bet politiek •bestuur mogt komen te requireren.

Art. 21. Dit geldt bijzonder, wanneer de militaire couj> mandant, bij verschijning van den vijand, de Jaccatrascbe en Preanger bovenlanden zal hebben verklaard in staat van belec. alzo hij als dan op zijne personele verantwoordelijkheid be- schikt,, niet alleen over alle civile ambtenaren, maar ook ovei de finanti en, de magazijnen en in een woord over alles, wat tot de defensie nuttig en nodig is.

Art. '2± lil dat geval zullen door de booge regering oj.

180Ö. H. W. OAENDELS, Qi^

Je eerste requisitie van den militairen commandant moeten worden ontboden 1800 a 2000 inlandsche schutters met ge- weren, welke reeds zijn georganiseerd.

Art. 23. Bij een landing van den vijand zal de hooge regering zich, op aanschrijving van den militairen commandant, naar Buitenzorg en vervolgens, zoo nodig, verder naar Cheribon [nageven, blijvende altoos ten minsten veertig palen achter het 'orps troepes en zorgende voor de vivres.

Art. 24. De schat-kist zal tot aan Buitenzorg door den ujilitairen commandant alleen virorden vervoerd, doch vervol- LTQs onder de zorgen van de regering worden gesteld.

Art. 25. Zij zal twee maal in de vierentvrintig uuren lierigten ontvangen van den militairen commandant nopens <len staat van zaken en dezelve dadelijk na lecture toezenden uü den Gouverneur Generaal.

Art. 26. Na een gedeelte der kolonie in staat van beleg te bebben verklaard oeiTend de militaire conimandant mede eo alleen uit de hooge politie en doet arresteren alle per- sonen, zonder onderscheid, welke met den vijand correspon- •leren, dezelve te regt stellende voor eene militaire commissie, welke alle verraders ter dood veroordeeld bij vonnissen, <iie, na approbatie van den militairen commandant, zouder cenig vertoeven ten uitvoer worden gebragl.

Art. 27. Alle directe voorslagen om met den vijand te «capituleren zullen met den dood gestraft en daaromtrend -revolgt worden de form van procederen, in het voorgaande artikel vermeld.

Art. 28. Gelijker wijs ook alle zijdelingsche insinuatien toi overgave na exigentie van zaken zullen worden gepunieerd, in den geest van deze artikelen.

30 Maart. Verdeeling van prijs-gelden.

Volgens een besluit van Daendels van 29 Mei 1809 achtte hij de verdeeling, vastgesteld bij een decreet van Z. M. den Koning van Holland, Lodewijk Napoleon, o[) Indiö toepasselijk.

Uet stok zelf is niet aangetrolTen.

676 1808. H. W. OAENDELS.

1 April. Opheffing van de amphioen^irectie.

Op de propositie vau is goedgevonden f*n

verstaan de ampbioeu-directie te aunulleeren, doch den cas- sier en scriba te laten continueeren onder het opzicht van den heer eersten Raad en directeur generaal. Wouter Hendrik van IJsseldijk, terwijl tegelijk .bij deze gelegenheid goed- gevonden en verstaan is uit de winsten van de amphioen- directie, ter verdere distributie aan de weduwen, 's 'maandelijks aan zijn excellentie den heer Gouverneur Generaal rd* 6CU) te laten uitkeren.

Zie ook 20 September 1808.

1 April. Bepaling, dat de heirekking van postmeesier- generaal tgeaccrocheerd'' zoude zijn aan die van sjahbandar en licenlmeester Ie Batavia.

Zie deel XI, bladz. 123 en 133.

1 April. OpdraclU aan de directie van het pennisten- gesticht te Batavia van de j>manéance van zaken en "bde administratie der penningen der marine-scholen, j^zo te Amsterdam, als te Samarang, en het opzicht T^over de fondsen van die fundatiên".

1 April. Verkoop van de gouvemements koren-molcmi te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan de gouvemements kooru- molens, mits de nieuwe inrichting omzigvand^benodigfaedei: in de huishouding door publieke aanbestedingen te voorzien en als een gevolg van de op den 1&<^ Maart jongstleden daargestelde reductie van het ambachts-quartier, vraarondcr die molens hebben gesorteerd, per publieke vendutie aan den meestbiedende te doen verkopen.

De verkoop had eerst op 1 April 1809 plaats, o. a. onder

1808. H.  W.  DAENDELS.  677 

Tiwrwaarde, dat »ten behoeven van den koren-molen door den sahandhaar en licen traeester zal worden geheven rd*^ één, -papieren geld, van ieder ingevoerd wordend val meel, te 'betalen door den aanbrenger".

2 April. Bepalingen nopens garnizoenen op de buiten- kantoren.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouvernenr Generaal, in aanmerking genomen hebbende de noodzakelijkheid, dat 'Ie guarnisoenen op de bui ten-kantoren, zoo ten aanzien der Europescbe, als inlandsche militairen, compleet werden ge- houden; Besluit:

dat de twee compagnien arthillerie op Ambon, Ternaten en Banda tot het bepaald getal van 300 man uit het bataillon irthillerie van Samarang, als een gedeelte van hetzelve uit- makende, zullen worden gecompleteerd en dat daartoe door den directeur generaal, na bekomene kennisgave, in tijds de Dodige scbeepsgelegendheid zal worden verzorgd;

dat op de overige buiten-kantoren de inranteristen de dienst van kanoniers, zullen verrichten volgens de daaromlrend i^^egevene orders;

dal er voorts ter completering der guarnisoenen van de (lifferente buiten-kantoren als: van Arabon tot een bataillon van 1000 man, » Ternaten » * grenadier en 2 inlandsche compagnien

of 600 man, » Banda 2 inlandsche compagnien of 400 man,

Haccasser 1 grenadier en 1 inlandsche compagnie

of 400 man, » Banjermassing op V3 inlandsche compagnie of 100 man,

• Cheribon » iVa " " • 300 »

» Bantam » Va • ■ " 100 »

» Palembang... «Va » " » 100 ■

i(.* zamen het tweede bataillon uitmakende en te zamen

678 ^808- H. W. DAENDELS.

formerende het derde balaillon van hetzelfde regiment, zal worden geformeerd een depot van inlandsche infanterie, hetwelk gelegd zal worden op Meester Cornelis;

dat dit depot zal sterk zijn en sterk gehouden worden SOO man, te verdeelen in twee compagnien en mede in den lijil van twee maanden uit Javanen aan te werven, op den voer. zoo als reeds voor het guarnisoen van Batavia is bepanld en welke bepaling hier voor geinsereerd wordt gehouden:

dat by het voorschreven depot dadelijk zullen worden geincorporeerd :

het depot der arthillerie, » » op Weltevreden, » » pionniers :

dat hetzelve zal worden gecommandeerd door den luitenant kolonel', van der Zegel, den major, de MaroUes, en door zodanige officieren en onder-officieren, als alhier voor banden zijn of van Bantam, Tangerang, Buitenzorg, Tanjong-Poera en dr eilanden kunnen getrokken worden en voor de veld-batailloiH minder geschikt zijn;

dat voorts de directeur generaal zal zijn geautoriseer*! om de aan de voornoemde guaniisoenen ontbreekende man- schappen, na bekomene kennisgave, doch zonder nadere au l<»- risatie, bij scheeps-gelegenheid, uit dit depot te verzenden, ten welken einde de directeur generaal in tljds den comman- dant van het depot van de voorhanden zijnde scheepsgelegcn- heid zal adverteren.

Op 6 Junij 1808 is met wijziging van het vorenstaand t bepaald, «dat van het tweede bataillon van het gedacht reir:- ment te Banda zullen worden gelegd een grenadier en tw» t inlandsche compagnien of te zamen 600 man, terwijl de overig:, twee compagnien of 400 man inlanders te Ternaten znlh v- guarnisoen houden".

De belrekking van majoor is den IS**"" Junij 1808 Mj \w\ 4^' regiment infanterie »gesupprimeerd".

Zie odk 13 April 1808.

1808. H.  W.  DAENDELS.  679 

2 April. Bqmlinrien nopens het regiment in f anterie onder commando van den kolonel Gaupp,

Is Terstaan, dat het regiment inranlerie onder commando van den kolonel Gaupp zal zijn gecomponeerd uit drie bataillons;

dat het eerste bataillon zal worden gecompleteerd door de inlandsche soldaten, thans behorende tot het tweede bataillon, zoodra bij den aanbreng van Boegineesche en Balische slaven de gelegenheid zal daar zijn om voor de laatstgemelde bataillons eenen inkoop te doen van 400 Boegineeschen en 400 Baliers, tol welken inkoop uit de jongste en welgemaaktste, die worden aangevoerd, de directeur generaal mits dezen wordt geauto- riseerd, met last tevens om den aanvoer van gedachte slaven hij verschijning en onderhandeling met inlandsche juragans of andere particulieren, die zich met dezen handel generen, zooveel mogelijk, te faciliteren;

dal wijders het derde balaillon zal worden geformeerd uil de grenadier-compagnie, tot hiertoe behoord hebbende tot het balaillon van den luitenant-kolonel, de Lort, en uit zoodanige inlandsche soldalen, als uil de recruteeriug op Ambon, het eiland Ternaten, de kust Menado en de daaronder sorterende districten worden verwagl:

wordende de kolonel, Gaupp, de chef van den geueralen staf en de luitenant-kolonel van 't balaillon zelve geautoriseerd nopens de aanstelling der bij dit balaillon noch ontbrekende officieren aan den Maarschalk en Gouverneur Generaal zoo- danige voordragt te doen, als zij voor den dienst meest nuttig zullen oordeelen; terwijl de aanstelling der onder-officieren bij de 4 fuselicrs compagnien wordt gelaten aan de keuze van den luitenant-kolonel, onder approbatie van deszelvs kolonel;

voorts, dat het balaillon, gecommandeerd door den luitenant- kolonel de Lort, van nu af aan eenlijk zal bestaan uil 4 compagnien inlandsche infanterie, ieder van 200 man, zoodat de geheele slerkle van het balaillon werde gebragt op 800 hoofden, voor welkers completering binnen den tijd van 2 maanden na dato «lezes de luitenant-kolonel, de Lort, inge-

680 1Ö08. H. W. DAENDELS.

volge de aan hem deswegens gegevene orders zal hebben te zorgen;

dat voorts het gedachte bataillon voor het vaste guamisoeit van de stad Batavia zal zijn bestemd;

en dat de grenadiers compagnie, tot dusverre tot hetzelve behoord hebbende, daarvan afgenomen en bij het 3^ ttataillon van 't regiment van den kolonel, Gaupp, zal worden gevoegd.

4 April. Bepaling, dat de zich te Batavia in Iwspiialen bevindende, incurabele zieken naar Samarang zouden worden gezonden oni in het proveniers-huis aldaar geplaatst te worden.

4 April. Toekenning van den titel ^mevrouw** aan Euro- peesche vrouwen van land- en zee-officieren»

Is besloten, dat op de ordre van de armee en van de marine zal bekend gemaakt worden, dat van nu voortaan de vrouwen van officieren van 'sKonings land- en zeemagt hier te landr. welke in Europa geboren oï van Europeesche afkomst zijn. de rang van kapitein of daar boven hekleedende, mevrouwen zullen worden getituleerd, ten einde haar, in navolging van 't moederland, te doen jouisseren van een e haar allezin> competerende titel.

4 April. Opheffing van het binnen-liospitaal te Batavia. — Overbrenging van den mcdicinalen winkel te Batmvi naar het buiten-hosjntaal aldaar.

4 April. Tockennitig aan de kruitmakers te Dainm van een traclement ad !iO rijksdaalders ^smaands.

Op den 16®" Junij 1808 is hetzelfde traclement aan de Samarangsche kruitmakers toegekend.

5 April. Maatregelen in liet belang van koper geld. Ten einde het koper geld deszelfs actueele waarde te doen

1808. H.  W    DAENDELS.  681 

behouden is goedgevonden en verstaan met de inwisseling (lier munt tegens papiere geld te laten continueeren en de luiDdere dienaren voor het ^/j gedeelte, 't welk bij de uit- betaling der tractementen aan hun in papieren van credit word afgelangd, voortaan gedeeltelijk in koper geld te valideren: voorts de koelieionen van de respectiveadniinislrdleui*s, gelijk (K)k diverse kleine maandelijksche afbetalingen, instede van in papier, als nu in koper geld met de lopende agio op het zilver te doen uitbetalen. Zie ook 28 Februarij 1809.

8 April. Aanstelling van een sclimil over hel Zuidelijke gedeelte van de Bataviasche ommelanden.

Wegens de «voortdurende stroperijen" in dat gebied wilde Daendels met die aanstelling niet wachten op het advies van het coUegie van Schepenen nopens «het nieuw geaccepteerd «plan van jurisdictie voor de Bataviasche beneden-landen"

De benoemde schout werd dan ook gelast »zijne post dadelijk te aanvaarden onder de orders van den drossaard der gedachte ommelanden, op zodanig tractement, als nader voor de schouten in de Zuider-, Ooster- en Wesler-districlen zal worden bepaald; wijders denzelven almede, doch onder de orders van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander op te dragen de civiele en criminele jurisdictie van Buitenzorg, daardoor verstaande, dat hij geauthoriséerd zijn zal in het civiele tot het passeeren van testamenten en alle publieke actens, welke anders door notarissen worden verleden, en in het criminele tot zodanige uitoeffening van macht omtrend kwaad volk en surveillance tegen roverijen, als altoos aan <len gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander onder den heer Gouverneur Generaal is gedefereerd geweest".

8 April. Maatregelen tegen het onwettig gebruik van huur-wagens.

Is goedgevonden en verstaan :

682 1Ö08. H. W. DAENDELS.

Ten eersten: de respeclive wagen-verhuurders Ie quall- ficeren om twee commissarissen uit bun midden te nomineren ten einde tegens het houden van smokkel-wagens te waken: en als nu het besluit dezer regeering van den t2^Febniarij 1802 ten opzichte van dien in zo verre te renoveren en zoodanig te extendeeren, dat zij lieden, een rijtuig, dat clan- destin gehouden wordt, ontdekkende, zulks zullen mogen aan> houden, doch tot voorkoming van alle misbruiken dadelijk moeten doen transporteeren in Heemraden tuin en daarvan iUico ktum geven aan den coUecteur van de wagen-pacbf en het oorgeld der paarden, om voorts daarmede te handelen volgens zijne verplichting.

Ten tweede: de respective oflScieren van justitie op te dragen om van hunne yijde alle devoir aan te wenden bA ontdekking en tegengang van het houden van clandestine rijtuigen en om ten allen tijden den voornoemden cóllecleur te assisteren, wanneer van dien kant huipe mogt wonlrn gevraagd. ^

9 April. Riujietiiml voor de lafcUgddcn der Konvddijke en koloniale zee-officieren, commanderende ^s Knnings oorlog-scluipen, zoomede voor de rantsoenen der equi- pages van die sdiepen.

Art. 1. De commandeerende officieren van 's Konings schepen, uitgerust ten oorlog, zullen de volgende tafelgelden per dag in zilver geld genieten, als:

een kolonel en kapitein ter zee, commandeereude en cltef eene divisie van drie oorlogsschepen, rd* 15, van drie fregatten rd^ .12 en van drie corvelten of kleinere vaartuigen rd' S:

een kolonel en kapitein ter zee, commandeereude een linie- schip, rd' 12;

een kolonel en kapitein ter zee, commanderende een fregiit of ander vaartuig, indien hij een luitenant-kolonel onder zijnt' orders aan boord heeft, rd* 10 en, zoo hij geen luitenant- kolonel aan boord heeft, rd" 9;

1808. H.  W.  OAENDELS.  683 

een Initenant-kolonel en kapitein-luitenant ter zee, com- mandeerende een fregat of ander gearmeerd vaartuig, of een der kapiteinen bij de kolonie van de eerste rang rd^ 8;

een luitenant van de eerste classe of een der kapiteinen bij de ^kolonie van de tweede rang, couimandeerende wat vaartuig het ook zij, rd* 7:

een luitenant van de tweede classe of kapitein-luitenant bij de kolonie, commanderende wat vaartuig het ook zij, rd* 6;

een kadet van de eerste classe of eerste luitenant bij de kolonie, het bevel over een vaartuig voerende, welk het ook zij, rd« 5;

een kadet van de tweede klasse of sous-luitenant bij de kolonie, commandeerende wat vaartuig het ook zij, rd» 4;

een kadet van de derde klasse, connnandeerende wat vaar- tuig het ook zij, i-d» 3.

Art. 2. De verstrekkingen van dubbelde en anderhalve randzoenen ingetrokken wordende, zullen daarvoor, buiten de afgave van een compleet randsoen, volgens het tarief aan dit regiment geannexeerd, de volgende dedommagementen worden geaccordeerd, als:

voor de officieren aan boord der schepen, welke niet com* raandeeren, de schrijvers, chirurgijn en de kadets, officiers rang hebbende, zoomede voor militaire officieren en andere passagiers, de rang hebbende van officieren, een rijksdaalder, zilver geld, des daags;

en voor alle andere personen van minder rang, welke mede van dubbele of anderhalve randsoenen plegen te jouis- seren, hetzij tot de equipage behorende, hetzij pasagiers, zoo militaire, als civiele, een quart rijksdaalder, zilver geld, des daags.

Art. 5, De opgemeide tafeigelden en dedommagementen zullen altiid vooruit betaald worden, gerekend na de lang- durigheid der reizen, ingaande met den dag, dat de schafting begint, en eindigende met den dag, dat het schip of vaartuig wordt gedesarmeerd.

Art 4. Tot berging van provisien zal geen scheepsruimte

684 1808. H. W. DAENDELS.

extra worden toegestaan, veel min daartoe het ruim mogen worden geemploijeerd, maar de eetwaren onder de kajuit en in de gewone proviand kasten moeten worden geborgen en het drinkwater op de ordinaire plaatsen.

Art. 5. De kadets ter zee, rang hebbende van officieren, zullen met de officieren spijzigen.

Art. 6. Op de groote schepen, waarvan de staf uit meer dan drie personen bestaat, beeft de kapitein vrijheid alleen te eeten en zijne combuis afzonderlijk te houden, doch zullen alle officiers en kadets, bij art. 5 genoemd, gezamelijk schaften.

Art. 7. Op kleine schepen zullen de commandanten met de officieren spijzigen.

Art. 8. De officieren, welke als passagiers aan boord zijn« en andere, de rang hebbende van officieren, zullen aan de officierstafel of wel aan die van den kapitein afzonderlijk, indien zij van zijne of van eene hogere rang zijn, eeten.

Art. 9. Indien de kapitein met de officieren aan eene lafel spijzigt, zal hij, doch zoo niet, de op hem in rang volgende officier de gelden ontvangen, welke hier^oren onder art. 2 aan <le officieren en aan passagiers, officiers-rang heb- bende, zijn geaccordeert, terviijl in beide gevallen met de officieren en passagiers over den inkoop van provisien, enz., zal moeten worden geconvenieerd, mitsgaders van de gedane uitgaven bij ieder nieuwe ontvangst van gelden, vertrek of desarmeering van het schip of vaartuig door den kapitein aan de twee oudste officieren dan wel door den op hem in rang volgenden officier, indien deze de administratie beeft, aan den kapitein en de twee oudste officieren reekening moeten worden gedaan.

Art. 10. De officieren hebben het regt om, onverminderd dat de voorschreeven gelden door den kapitein ofdenophem in rang volgenden officier worden ontvangen, een ander met den inkoop van de provisien en de oeconomie der tafel Le chargeeren, in welk geval de ontvangene gelden aan hem moeten worden afgegeven, onder zoodanige gehoudenisse van verantwoording, als bij het voorgaande artikel is bepaald.

1808. H. W. DAÊNDELS. 685

Art 11. De commandanten der schepen, ter reede leggende, zulleD hunne ofiScieren in de verkrijging van Ververschingen behulpzaam en, daartoe vei*zocht, een chaloup geeven.

Art. 12. Bij absentie van den capitein zal de op hem in rang volgende officier, gedurende de schaftiug, voor de goede order waken en niet in gebreken blijven den kapitein te informeren van de desorders, welke plaats zouden mogen vinden, op poene van, bij verzuim in dezen, daarvoor verant- woordelijk te zullen worden gehouden.

Art. 13. De commanderende officier zal na de omstandig- heden van vrede, oorlog of van het weer het uur der schafting, zoowel voor 's morgens, als 's middags, bepalen.

Art. 14. Aan ieder officier wordt een bediende toegestaan, die. in randsoen en betaling op denzelven voet als een ligt- mattroos zal worden behandeld, zullende op de kleine schepen, voerende IS of minder stukken, onder dit getal de kok of hofmeester mede zijn begrepen, terwijl aan de kapiteins van groote schepen, wanneer zij alleen eeten, twee bediendens op den gemelden voet worden geaccordeerd.

Art. 15. Gemeene militairen, met een schip of vaartuig naar elders vertrekkende, zullen in het genot van randsoenen op een gelijken voet met de scheeps-equipage worden behandeld.

Art. 16. Bij het uitdeelen der randsoenen aan de equi- page zal een officier of cadet moeten tegenwoordig zijn.

Zie ook 26 Augustus 1808 en 28 Februarij 1809.

9 April. Tarief van rantsoenen voor de bemanning van ooflog-schepen.

Op de reede.

Voor Europezen: 1 7, te goede rijst of 18 oneen beschuit per dag, 7 oneen kadjang boonen of andere drooge groentens

per dag, 12 oneen versch ossenvleesch, driemaal 's weeks, 9 » » varkensvleesch, driemaal 's weeks,

686 l60Ó. H. W. DAENDELê.

8 oneen gedroogde visch, eenmaal 's weeks,

1 once varkensvet per dag,

1 stuiver versche groentens per dag,

*/.^ hoen, in plaats van ossen of varkensvleesch per dag, indien de onistkndigheden dit permitteren,

'/,g fles azijn per dag,

*/^ » arak » » ,

V4 ffi kolfij 's weeks,

7j ■ suiker »

Voor inlanders: 1 7, % goede rijst of 18 oneen beschuit per dag, C oneen kadjang boonen of andere drooge groenlens

per dag, 12 oneen verseh ossenvleesch, driemaal 's weeks, 8 » drooge visch, viermaal 's weeks,

1 fles klappus-olij per maand,

1 stuiver versche groenlens per dag,

7^ hoen, in plaats van ossenvleesch of drooge visch per

dag, indien de omstandigheden dit permitteren, 7i6 fles azijn per dag, 7a ■ arak » week, 7^ 8 koffïj 's weeks, 7j » suiker » .

Gedurende de reize.

Voor Europezen: 50 ® rijst per maand of 18 oneen beschuit per dag, 6 oneen kadjang boonen of andere drooge groenlens

per dag, 11 oneen gezoute ossenvleesch, driemaal *8 weeks, 8 » » varkensvleesch, tweemaal 's weeks,

8 » gedroogde visch, tweemaal 's weeks,

2 » varkensvet per dag, 7i6 fles azijn per dag,

74 » arak » »

léOS. H. W DAÊNDELS. 667

1 % taounerinde 's weeks,

1 • suiker »

'U » koflij

Voor iiilandei's: 50 ^ rijst per maand of 18 onceu beschuit per dag, ü oneen kadjang boouen of andere drooge groentens

per dag, 12 oneen gezoule ossenvleesch, driemaalen 's weeks, 8 • gedroogde visch, vierniaalen 's weeks,

1 fles klappus-olij per maand, ,e • azijn per dag, *jj » arak per week, 1 ffi tammerinde 's weeks, 1 » suiker » ,

\ • koffi) . ,

terwijl voorts nog voor ieder schip maandelijks zal worden verstrekt aan zout 1 Va ® per kop en aan brandhout, zooveel als de militairen genieten; voorts aan een schip van 150 voeten ^2 ]£annen lamp-olij en % £ katoen; aan een schip van 155 of 140 voeten 20 kannen lamp-olij en V2 ® katoen en voor mindere vaartuigen 10 kannen lamp-olij en */4 ® katoen.

Op 10 Augustus 1808 is bepaald, dat geene kadjang meer zoude worden verstrekt, maar daarentegen het rantsoen aan rijst moest worden vermeerderd 'tot 50 ponden per man en per maand, zoowel op de reede, als in zee.

12 April. Opname van Roomsch-Katholijke geestelijken onder 'sLands dienaren.

Ontvangen en gelezen zijnde een opene missive, geschreven door den minister van Zijne Majesteit den Koning van Holland tot de zaken van den koophandel en koloniën, vanderlleim, aan den Gouverneur Generaal en Raden van Indiê op den 6" Maart 1807, houdende kennisgave van de concessie.

688 1608. H. W. DAENDÊL6.

door hoogst gemelde Zijne Majesteit verleend aan de Roomsch Gatholijke geestelijken, J. NelHssen en L. Pancen, om zig herwaards te begeven ten einde bij de Roonischgeziadeti alhier hunne functiên waar te nemen, zo is goedgevonden en verstaan wehnelde geestelijke, conform de intentie Tan hoogstgemelde Zijne Majesteit den Koning, onzen meester, te stellen gelijkstandig met de predikanten der Hervormde gemeente ter dezer hoofdplaats op het stuk van de gewoone gage, douceur, huishuur en verdere emolumenten en die mede aan hun toe te leggen en te doen uitbetalen op gelijke voet, als dezelve na het reglement door gedachte predikanten verorden genoten.

Deze geestelijken zijn niet van 'Regeringswege naar Indië gezonden; zij verkregen van de Regering in Nederland slechts de vergunning naar Indiê te vertrekken.

15 April. Bepalingen nopens ile artillerie'School ie Meesier-Cornelis.

Zijne excellentie in aanmerking genomen hebbende, dat bij besluit der hooge regeering van den 9«" Meij 1806 is bepaald geworden, dat van het te dier tijd overgelegd ontwerp van order en inrigting voor het artillerie-school ter veldscbans Meester Cornelis voor den tijd van een jaar de proef zoude worden genomen, ten einde, na bevinding van een gewenficht effect, hetzelve als dan finaal te introduceren;

Besluit als nu ten dien opzigte vast Le stellen, gelgk wordt vastgesteld bij dezen:

1° dat, evenzoo ips zulks tot heden heeft pfaats gevonden, de kadets, welke in het school der arthillene ter veld- scbans Meester Cornelis worden onderwezen, dubbeld kostgcld zullen genieten; 2® dat aan ieder kadet, welke daarin wordt opgenomen, zal worden verstrekt:

1808. H. W. DAENDELÖ. 689

een yeld-kooij,

» yekl-stoel,

eombers en » kussen :

3^ dat zljlieden almede van bet benodigde grof witte linnen voor tafellakens en servetten, te rekenen op een stuk grof guinees voor eiken kadet, mitsgaders van vier 's Lands lijf- eigenen ter bunner bediening zullen worden voorzien;

4^ en dat voorts aan ieder kadet bij zijne aanneeming in gedagte school en vervolgeus jaarlijks zal worden verstrekt : een lakense rok,

lange  broek, 

» » vest,

twee paar stropkousen, een ronde hoed, drie bembden,

» paar kousen, twee » schoenen en -vier servetten of banddoeken. Zie ook 18 Maart 1806.

13 April. Aankoop van slaven ten behoeve van de ar- lülerie.

Zijne excellentie de Maarschalk in consideratie hebbende genomen, dat de compagnie rijdende artillerie ter dezer hoofd- plaatze, niet alleen met de zieken, gebrekkige en oude lieden, tol de S"*^ compagnie rijdende artillerie l)ehorende, is belast, maar dat zig daarbij tevens nog inlandsche millitairen be- Tinden, welke aan H depot infanterie voor de buiten-kantoren op Meester Cornelis dienen te worden overgegeven ; alsmede, dat ten minsten zes ordinaire veldstukken dienen te worden mobiel gemaakt.

Heeft besloten:

dat tot bovengenoemde eindens, boven 't bepaalde getal van 800 stuks slaven voor de infanterie, nog zullen worden

FLAIAAT-BOU OKIL UT. ü

69Ö 1608. H. W. ÖAENDELS.

ingekogt 80 zoodanige slaven om ter dispositie te worden gesteld van den kolonel en cher der arthillerie, Fiiz.

Wordende de directeur generaal, van IJsseldijk, in zelver- voege tot dies aankoop geautoriseerd, als bij het besluit van den 2*^° dezer ten opzigte der 800 koppen voor de infanterie is bepaald.

18 April. Machtiging op f de chefs der troepen onder- officieren en soldaten aan te stellen, alsmede ann militairen vergunning tot trouwen te verlenen.

Zijne excellentie overwogen hebbende, dat het aanstellen van onder-officieren en soldaten, zoo mede het verlenen van permissie tot militaire huwelijken aan de chefs der corpsen, waartoe zodanige personen behoren, gevoeglijk en overeen- komstig de inrigting der armee in Holland kan worden overgelaten ;

Besluit: de kolonels der regimenten en differente corpsen tot het doen der voorschrevene aanstellingen en het verlenen van de gedachte permissien te autoriseren, gelijk dezelve daarloe geautoriseerd worden bij dezen.

En zal biervan worden kennis gegeven aan den praesidenl van het collegie van Weesmeesteren en aan het bureau van oorlog, respectieve tot naricht en informatie.

19 April, \erhooging van het traclement der oppassers van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander.

Is goedgevonden en verstaan aan de bij gedachten gecom- mitteerde in dienst zijnde vijftig oppassers rd' IS, zilver geld, ieder uit 's gouvernements kas 'smaandelyks te laten uitbetalen, in veronderstelling, dat het opgegeven getal nood- zakelijk gevorderd word en voor geene vermindering Tat- baar is.

1808. H.  W.  DAENDELS.  691 

20 April. Sclieiding der betrekkingen van adjudant en onder'-majoor bij hel garnizoen ie Soerabatja.

Zulks geschiedde wegens de belangrijke toename van het Soerabaijasche garnizoen.

22 April. Instelling van eene hooge militaire vierschaar voor Indië en van garnizoens krijgs-raden.

Aanleiding tot die instelling gaf het appelleren door een gedetineerden korporaal van den krijgsraad te Weltevreden op de hooge militaire vierschaar in Nederland, waarop Daendels, «overwegende, dat door het appel in dezen aan dè hooge militaire vierschaar in Holland te laten gevolg nemen het oogmerk van alle regtspleging ten eenmaal zoude worden c^efrusteerd, en tevens willende voldoen aan den last, bij hoogstdeszelvs instructie vervat, om eene regtbank te consti- tueren, waarvoor alle militairen delicten, in Indien begaan, zo veel mogelijk, navolgens de daaromtrend in Holland ge- eraaneerde wel ten zullen worden gecorrigeerd;

Heeft besloten eene hooge militaire vierschaar te constitueren, gelijk dezelve geconstitueerd wordt bij dezen, en daartoe te Iienoemen :

als president: den president van den hoogen Raad van justitie, M^ P. S. Maurisse:

als leden: den kolonel en capitein ter zee, Z. van lleck, het lid in den hoogen Raad, L. Heukevlucht, den kolonel, von Lutzow, » drossaard, Veeckens, » kolonel, Filz, • hoofdschout, Veeris, » groot major, Legrevisse, » luitenant-kolonel, Boijons, met last om provisioiieol, zo in deze zaak, als in alle anderen, ingevolge de bepaliugen, I)ij het origineel wetboek

695 lÖOÖ. H. W. DAÉNDELS.

voor de militie van den staat van den 26^Junij 1799 nopens de hooge militaire vierschaar vastgesteld, in deze kolonie werkzaam te zijn, voor zo verre die wet op de locale sitaaüeu van zaken alhier toepasselijk zal kunnen worden gemaakl of daaromtrend nader door zijne excellenlie zal worden ge- disponeerd.

Wordende de pro interim advocaat-fiscaal van Indien, M'. W. F. van Panhuijs, en de griffier van den hoogen Raad van justitie, J. 0. Caulier, wijders gelast en gecommitteerd om ieder respectivelijk de functien van fiscaal en griffier bij gedachte hooge militaire vierschaar waar te nemen.

Gelijk verders de respective hoofd officieren der guarni- soenen in Indien worden geautoriseerd om, wanneer zulks wordt vereiscbt, ingevolge de meergedachte wet van den 26^<^ Junlj 1799 een guarnisoens-krijgsraad, ieder in den hunne, te benoemen.

De installatie van deze vierschaar had eerst den IS^ JuiiJ 1808 plaats, bij welke gelegenheid ook werd bepaald:

Ten eersten: dat het locaal voor de hooge militaire vier- schaar van Indiê is bepaald in eene daartoe in gereedheid gebragte zaal boven de hoofdwacht, in het campement Wel- tevreden.

Ten tweeden: dat de leden, uitmakende het voorschreven collegie, in volgender voege zitplaats zullen nemen, als de vier eerst benoemde leden, van Hek, Heukevlugt, Lutzow en Veeckens, aan de regterzijde van den heere president en de vier laatstgemelde leden, Filz, Veeris, Le Grevisse en Boioiis aan deszelfs linker zijde. En dat wijders aan president eo leden word overgelaten de fiscaals- en griffiers-plaatsen na goedvinden te bepalen.

Ten derden : dat aan de hooge militaire vierschaar zal worden inhandigt een extract uit de notulen van het geresol- veerde in Rade van justitie op den 8'° Maart 1807, nevens het daaraan geannexeerde extract uit de Kouiiiglijke StaaUr courant van Jeu 3®" Julij 1806, houdende voorschryvii^

1808. H,  W.  DAENDELS.  693 

nopens de form, waarin de vonnissen geveld worden en der- zeher executie word gewijzigd : onder bepaling voorders, dat Toor eerst en tot dat' deswegens nadere schikkingen zullen worden gemaakt, het adviseeren en voteeren der leden zal geschieden door het eerst benoemde of oudste lid en vervolgens naar de anciënniteit, zo als die bij bet decreet van den 22" April laatstleden word gevonden.

Ten vierden: dat de vierschaar welmeld is geauthoriseerd tot het gebruik maken van het wapen van het Koningrijk Holland en dat de hellembardiers der vierschaar, in functie zijnde, zich mogen distingueren met eene zilvere borstplaat, beschreeven met de woorden : hooge militaire vierschaar van Hollandsch Indië : met qualificatie om het opgemeld wapen en de gedagte borstplaat navolgens de daarvan gemaakte te- kening voor rekening van den lande te doen vervaardigen ; en

Ten vijfden : dat welgemelde hooge militaire vierschaar is gecfualificeerd om provisioneel en tot dat het voormelde wapen zal zijn vervaardigd, gebruik te mogen maken van de actueel bij den hoogen Raad van justitie van Hollandsch Indiê in gebruik zijnde zegels.

Zie ook 17 Augustus 1809 en 4 Grasmaand 1810.

22 April. Prtjs'bepaling van Bantamsche kofftj.

Is goedgevonden en verstaan, met approbatie van zijne excellentie den heer Maarschalk en Gouverneur Generaal, de prijs van de kofTij, die in het Bantamsche rijk zal worden inge- zajneld, op 5 Spaansche matten voor ieder pikol van 146 të te bepalen.

22 April. Regeling der Iradementen van den advocaat- fiscaal en van den water-fiscaaL

Is goedgevonden en verstaan aan beide fiscaals, met in- trekking van alle andere, bevorens bij hun genoten zijnde inkomsten en ontheffing van het ambtgeld, toe te leggen rd' 1000 ieder 'smaands en de in dienst zijnde vaartuigen

694 1808. H. W. DAENDELS.

van den water-fiscaal voortaan van gouvernemenlswegen te doÉn onderhouden en in den vervolge mede te lalen dienen tot gebruik van den advocaat-fiscaal, mits door hem vooraf daartoe aan den heer Gouverneur Generaal de noodzakelijkheid word aangetoond.

22 April. Vergunnhig aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander tot den jaarlijhchen verkoop van zekere hoeveelheid opium in de bovenlafiden.

De opper-koopman en gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander te kennen gegeven hebbende, dal hij door verschelde bovenlandsche regenten is verzocht geworden om hun, ingevolge usance, een a twee kisten amphioen te doen geworden, met verzoek, dat de gevraagde amphioen door hem aan dezelven zoude mogen worden geleverd onder toelegging van zodanige winsl, als deze Regeering in billijkheid zoude vermenen te behooren, ten einde daaruit te kunnen goedmaken de onkosten zijner klerken, welke hij verplicht is in dienst te moeten houden ter ontvangst van de koflij, welke afgevoert en in de pakhuizen geleverd word, als diverse andere, noodwendige uitgaven, zoo is goedgevonden en veistaan hem jaarlijks de verdeeling toe te staan van tien kisten, met een voordeel op ieder kist van rd« oOO, mits dezelve bij den Lande ingekogt of aan hem voor den gemiddelden prijs der verkoopswaarde afgestaan worden.

23 April. Opircding van den Schout-bij -nacht, aide dé* camp van Zijne Koninklijke Majesteit^ A. A. Buif»kes^ als Luitenant-Gouverneur' Generaal en president van den Raad van Indië.

Op den voorgaanden dag (22 April 1808) had de Gouverneur- Generaal den Raad van Indiö »in geschrifte geinforme^rd". dat Z. M. de Koning van Holland den Schout-bij-nacht, Buijskes, «ouder de orders van zijne excellentie den Maarschalk vu

1808. H.  W.  DAENDELS.  695 

•Gouverneur-Genel^ar' had aangesteld tot «chef over de ma- rine van den Staat, alsmede over alle coloniale scheepen, «officieren en verdere schepelingen in Indien" en dat hij (Gouverneur-Generaal) hem had benoen|id tot «commanderend «officier over de troepen, onder de divisie van de hoofdplaats •Batavia sorteerende, waaronder zijn begrepen die van het »cam|)6meut van Weltevreden, de guarnisoenen van Batavia, »M' Gomelis, Tanjong Poera, Tangerang, Buitenzorg, enz., enz.", het laatste op een «defroyement" van 1000 rijksdaalders *s maands.

23 April. Goedkeuring van den verkoop door den Gou* vernettr-Generaal van een gedeelte van Buitenzorg en van een gedeelte van het land Pondok-gedé.

De heer Maarschalk en Gouverneur Generaal in geschrifte kennis gegeven hebbende van den afstand in eigendom van een gedeelte van het landgoed Buitenzorg, genaamd Kampong Baroe, aan den eigenaar van het landgoed Tjiloar, Pieter Tency, en daarbij door hoogstdezelve geproponeerd zijnde om voor- schreven district, zoo aan gemelden Tency als kooper, als aan hoogstdezelve als verkooper te garanderen, alsmede den ver- koop van een gering gedeelte van het land Pondok-gedee, op hetwelk behuisingen staan, welke tot eën geschikt verblijf voor den gecommitteerde tot en over de zaken van den in- lander zullen kunnen dienen, zoo is goedgevonden en verstaan den afstand in eigendom van het district Kampong Baroe en het bedoelde gedeelte van het land Pondok-gedee, zoo aan den kooper, als verkooper te garanderen.

25 April. Afschaffing van extra-ordinaire toelagen en verstrekkingen aan militairen.

Is besloten, dat voortaan alle extra-ordinaire toelagen en verstrekkingen zullen zijn afgeschaft, gelijk dezelve worden afgeschaft bij dezen, met uitzondering alleen van de dag-

696 1808. H. W. DAENDELS.

gelden, bepaald voor de oflicieren der genie, welke biiiiei hunne guarnisoenen worden geêmploljeerd, zullende alle par- ticuliere en buitengewone commissien ook particulier worden beloond.

Vroeger werd aan de militairen, » zoodra dezelve naar de batterijen of elders in de nabijheid van Batavia wierden ge- detacheerd, zonder nadere order verstrekt:

aan een Europees officier rd' 1 : 24 per dag

» » inlands » » 1: — » •

en nog aan een Europeesch officier 1 bottel wijn per dag en in de 8 dagen 1 bottel genever of brandewyu, terwijl voor de Europesche en inlandsche onder-officieren en gemenen wierdt gekookt en de raudsoenen daartoe extra door bet gouvernement verstrekt".

25 April. Voorschrift nopens ordonnanlièn ten behoeve van militairen.

Is besloten vast te stellen, gelijk vastgesteld wordt bij dezen, dat voortaan aUe ordonnantien tot ontfangst of afgave Tan goederen, gelden en rantsoenen voor het militair, door den commissaris van oorlog opgemaakt en geteekend, instede van vooraf door den chef d'etat major voor gezien geteekend. rechtstreeks aan den directeur generaal ter teekening xulien worden aangeboden; met verdere qualificatie op de admini- strateurs dier magazijnen, waaruit de verstrekkingen moeten geschieden, om in zommige gevallen, die geen uitstel kunnen lijden, op petitien, die door den commissaris van oorlog alleen zijngeteekend, de voorschreven verstrekkingen te doen; zullende hij, commissaris van oorlog, in die gevallen nochtans verplicht zijn om binnen den tijd van driemaal vierentwintig uuren eene behoorlijke ordonnantie voor de gedachte verstrek- kingen te doen opmaken en aan de respective administra- teurs te overhandigen.

1808. H.  W.  DAENDELS.  697 

^ ^^^-. Regeling der inkomsten van de Chitiecsche ofp-

17 Mei

eieren ie Batavia.

De kapiteio en lieutenants der Chineesche natie bij een reqaest verzocht hebbende te mogen genieten 16 stuivers [ler Dfiaand aan hoofdgeld van ieder Chinees, boven hetgeen de pachter daarvan 's maands voor den Lande komt te heffen, pQ dat hetzelve mogte gerekend worden in te gaan met het be^n der aanstaande maand Meij; zomede, dat bun tot onder- houd der bij hun in dienst zijnde secretarissen, bodens en Lolken zoude mogen worden tegemoet gekomen door bet verleenen van hoofdbriefjes der op de bazaars en landerijen in de bovenlanden woonachtige Chineésen volgens de daarvan door deze regeering bepaalde 's jaarlij k^che helling, zo is goedgevonden en verstaan deze gedane verzoeken te accorderen.

Weinige dagen later (den 3'** Mei 1808) verzocht de kapitein-Ohinees «gequalificeerd te mogen worden om bij de hoofdbriefjes, welke door den pachter van het hoofdgeld der Chineesen zullen worden verleend, zijn bijzonder cachet of sjap te mogen stellen, ten einde daardoor de inzameling der aan hem geaccordeerde belasting van 15 stuivers boven het gewoon hoofdgeld, zoveel mogelijk, te verzekeren, zo is goed- gevonden en verstaan in dat verzoek te bewilligen, met last aan den presenten pachter van bet gedachte hoofdgeld geene bewijzen of hoofdbriefjes uit te geven, dan die niet het cachet van den suppliant zijn versegeld, sub poene van rd 25, papiere geld, ten behoeven van het institut der pennisten, te verbeuren voor ieder briefje 't welk bevonden zal worden na dato dezes door hem contrarie den geest van dit besluit te zijn uitgegeven".

Tevens gaf de kapitein-Chinees op «de ui tpaven, waarmede liij en zijne officieren amblshalven jaarlijks zijn heiast, ten bedragen van rd" 6446, bebalven nog eenige mindere uilgaven, waarin hij, capitein, alleen participeert, met verzoek, dat, ter

698 1Ö08. H. W. DAENDELS.

vermijding Van alle onaangenaamheden tusschen hem ea ztjne officieren over de verdeeling van Je geaccordeerde heffing vaii 15 stuivers hoofdgeld, item hetgeen hun ter insameling op de bazaars is geaccoi^deerd tot goedmaking dier ongeldeu, door deze regeering mogt worden bepaald, dat die belasting alleen^ bij hem, capitein. zoude worden geheven en hij daaren- tegen gehouden wezen om, boven de betaling van de hier> voren gemelde jaarlijksche ongelden, uit dat fonds bij wege van gratificatie uit te keeren, als:

aan ieder van de zes luitenants 'smaands rd' 100, te zamen rd* 600 'smaands of in het jaar rd' 7S00

aan ƒ ieder der secretarissen 'smaands rd* 50 of beide rd« 100 'smaands of in het jaar » laoo

aan de bodens rd' 25 of voor beide 's maands

rd" 50, dus 's jaars * 600

dan wel te zamen rd* 90(X)

zo is goedgevonden en verslaan te bepalen, dat het provenu dier belastingen zal komen eenlijk ten protyte van den capitein der Chineesche * natie, met gehoudenis van zijn kant om daaruit te vinden zodanige uitbetalingen en lasten, als hij heeft opgegeven aan de officieren van zijne natie te moeten worden gedaan; en eindelijk te noteren, dat hij, suppliant, bij zijn geschrift plechtig verklaard met zijne mede officieren te hebben geraadpleegd en dat dezelve in gemelde zijn voordraebl ge> noegen nemen en berusten".

Ëen aantal klachten van arme Chineezen over de gear- resteerde heffing van 15 stuivers hoofdgeld gaven op den 2l*'« Junij 1808 aanleiding tot het »surcheren" van die heffing, •onder deze modeficatie nogtans, dat de kapitein der Chineescbt' natie, conform zijne aanneeming, gehouden en verplicht zal wezen de behoeftige en onvermogende lieden zijner natie van die betaling te bevrijden".

Op 1026 Julij 1808 werd het vorenstaande in zoo verre

1808. H.  W.  DAENDELS.  699 

frewijzigd, dat ingetrokken werd het besluit van 21 JuniJ 1808, maar gehandhaafd de publicatie van 4r4S^ 1808, »met trijheid aan den pachter van het gewoon hoofdgeld der (Ihineesen om met de ordinaire hefüng van dat hoofdgeld ten zijne faveure voort te gaan, zonder bij het uitgeven van hoofdbriefjes verplicht te zijn dezelven met het cachet van den kapitein te doen bestempelen". Zie ook %^^^P 1809.

5 Mei. Verhooging der inkomsten van eenige bedicndm bij hel kleêren-pahhuis en het graan-magazijn te Batavia,

Is goedgevonden en verstaan te accordeeren:

aan het kleden-pakhuis, tevens de kleine winkel ad- ministreerende,

1 weger, genietende rd' 13 : —

1 mandadoor, »> » 6 : 32

^0 koelies a 12 stuivers ieder 's daags of voor

30 dagen, 'smaands • 150 : - -

of te zameu koper geld rd* 169:32 aan hel graan-magazijn:

3 wegers a rd" 13 ieder rd» 39 : —

3 mandadoors a 6.32 » » 20 : —

15 Chineesehe koelies a 20 stuivers ieder 's daags

of voor 28 dagen » 178 : —

15 inlanders a 10 stuivers ieder 's daags, mede

voor 28 dagen » 87:24

in t geheel koper geld rd 321 : 24

5 Mei. Aanleg van den grooten postweg tusschen Builen- zorg en Karang-samboeng (^).

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal in aanmerking genomen hebbende het enorme nadeel, 't welk

() Op den 29"» April was Daemleh van Üuilcnzorg naar Samaraiig en den OoHlfaoek op reis gegaan.

700 1808. H. W. DAENDELS.

Toor den Lande en voor de ingezetenen vloeit uit bet gebrek aan bruikbare wegen, zo door het uitbreiden der koffg* en andere cultures te beletten, als wegens de enorme kostbaar- heid der geringste transporten en het gevaar, waarin deze gewigtige kolonie zig zoude bevinden, indien wij op een poinrt door den vijand wierden geattacqueert en de troepes van de andere gedeeltens van 't eiland niet derwaards konden worden getransporteerd.

Gebruik makende vau de door Zijn Majesteit den Koning op hoogstdenzelven verleende magt om« hij absentie van Raad. geheel alleen besluiten te kunnen neemen.

Heeft beslooten:

Art. 1. Dat de commissaris tot en over de zaken van den inlander in H aanstaande drooge ^soen den grooten we^ v;)u Buitenzorg tot Carang-sambong, overTjipannas, Tjanjour- Bandong, Praccamoentjang en Sum^ang, zal laten maken, zodra de ingezetenen met den kofiij-pluk, deszelfs afvoer en het padij-sntjden zullen gedaan hebben, en op ieder 400 Rijn- landsche roeden een paal laten stellen, welke de distantien aantonen en tevens dienen moeten oui het ordinaire onder- houd van den weg onder de districten en ingezetenen te verdeelen.

Art. 2. De weg zal op alle plaatsen, alwaar 't terrein zulks zal permitteren, 2 roeden Rijnlands breed moeten zijn en tonrond gelegt worden met sulliciante gruppen aan beide zijden, ten einde de weg door 't aflopend water niet worden genii- neei'd, moetende zulks zodanig worden gemaakt, dat dezelve ten allen tijden in de beide moussons voor allerhande soorleu van rij- en voertuigen is Ie passeeren.

Arl. 5. De ingezetenen worden vrijgesteld van het in orde brengen der wegen, die afgespoeld, aangespoeld of af- gegraven moeten worden, zijnde den commissaris lot en over de zaken van den inlander bij onze tegenswoordige passage <leeze hoogtens en plaatsen aangewezen.

Art. 4. De ex I ra-ordinaire verbetering aan den weg: zal in het aanslaande droge saisoen geschieden voor reekeninj:

1808. H.  W.  DAENDELS.     .  701 

^-an den Lande, wordende hiertoe bepaald de volgende sommen, weike ter dispositie en verantwoording van den land-com- missaris worden gesteld, als: van Tjiceroa tot Tjanjour 10/m. rd* zilver

Tjanjour » Radja mandala.» 4/m. » »

• Radja mandala » Bandong G/m. »

• Bandong » Praccauioenljang . l/m. » »

Praccamoentjang » Sumadang 5/m. » »

» Sumadang » Karangsambong . 4/m. » »

Art. o. Deïe gedeeltens zullen gemaakt wordendoor 1100 lioeijangers, welke van Java zullen worden gezonden en waarvan de verdeeling zal zijn, als volgt:

van Tjiceroa tot Tjanjour 400 koppen

» Tjanjour » Radjamandala 150 »

» Radjamandala » Bandong ^00 »

» Bandong > Praccamoentjang. . . 50 » » Praccamoentjang » Sumadang ISO »

• Sumadang > Karangsambong. ... 150 » Art. 6. De colonel en chef der genie, von.Lutzow, zal

op onlvangst van dit besluit met 2 ingenieurs, de vereischte kuilde bezittende, zig met en benevens den land-commissaris i»p reis begeeven naar de bovenlanden, len einde op de plaatsen zelve de bestekken te maken, hoedanig de weg moet worden verlegt, afgespoelt, aangespoelt of vergraven, latende de uit- voering van het gedeelte van den weg van Tjiceroa tot Tjanjour aan een ingenieur en van Pi*accamoentjang tot Carang-Sauibong aan den anderen ingenieur, ieder geassisteerd door twee be- kwame onder-oüicieren van de pioniers of arthillerie, door de ingenieurs daartoe te kiesen en aan welke een quart rd"^ zilver geld daags ieder wordt toegelegt, terwijl de chef en officieren der genie daggelden zullen trekken volgens hunnen rang, zoals tot hiertoe bij zulke gelegenheden betaald is.

Art 7. De land-commissaris zal het middelste, nog over- geblevene gedeelte der verbeteringen aan den weg onder des- zelfs speciale op- en toeverzigt nemen.

Art. 8. Ouder Hopzigt van de opzieuders en regenten

702 . 1606. H. W. DAENDELÖ.

wordl de ordinaire weg gerepareert cd daartoe mede in hel aanstaande droge saisoen uitgekosen die maanden, dat de ingezetenen er den lijd toe kminen vinden, zonder verhinde- ring aan de kolïïj- en rijst-cultures, zoals bij ai*t. 1 reedi gezegl is.

Art. 9. Den land-commissaris wordt gepermitteerd zig uil de magazijnen te Batavia te voorzien van de nodige Ijzerc gereedschapen, onder behoorlijke verantwoording.

Art. 10. De Gouverneur Generaal verwagt, dat van den aanvang en voortgang van dit werk 'sweekelijks door den land-commissaris zal worden rapport gedaan en dat hoogst- dezelve bij deszelvs retour van Java dit werk voltooit z;il kunnen inspecleeren.

üp 28 Maart 1809 is bepaald, dat aan eiken koeli, af- komslig uit de Jakatrasche en Preanger-regentschappen en werkzaam aan den grooten weg tusschen Tjiandjoer en &»e- medang, totdat die weg voltooid zoude zijn, gratis zouden worden verstrekt dagelijks 174 pond rijst en maandelijks !> ponden zout. Kapbijlen en andere gereedschappen werdeu bij besluit van 29 Maart 1809 toegestaan, op WQlken datum mede is besloten, »dat de werklieden uit de Cheribonscho en vorstenlanden, arbeidende aan de verbetering der wegen in het regentschap Sumadang, voortaan zullen worden betaald, als volgt : een mandadoor met drie rijksdaalders en ieder man met twee rijksdaalders, zilver geld, per lopende maand, benevens drie gantings rijst per hoofd, en zulks in alteratie van den tot hiertoe geusiteerden voet van betaling aan voorschreven werklieden".

In het belang van het aanleggen van den weg over den Megamendoeng werd op 29 April 1809 machtiging verieenJ tot het aanmaken eener groote hoeveelheid patjoel's, koevoeten en penggalian's.

1806. H.  W.  DAÊNDELS.  70S 

Op 10 Mei 1809 is besloten : »de vijf honderd werklieden, welke tot het maken van den weg over de Mechemadong jongst uit de Cheribonsche Preanger-regenlschappen zijn over- gekomen, in plaatse van in zilvere specie» te laten uitbetalen io koper geld met de lobpende agio; met autorisatie verder op deo prefect der Jaccalrasche en Preanger-regentschappen, ?an Motman, om twee geschikte Europezen uit de invalides te Tjiceroa uit te kiezen om over de voornoemde arbeiders het opzicht te houden, daarvoor genietende 24 stuivers daags, mede in koper geld met de loopende agio".

IJzer en staal voor gereedschappen «tot het maakeu van «den grooten weg bij de rivier Tjicondeel in het regentschap •Tjianjour*' zijn nog op 19 Lentemaand 1810 gratis uit *sLands vooiTaad verstrekt, waaruit men schijnt te mogen afleiden, dat toenmaals de weg nog niet voltooid was.

Zie ook 8 en 27 Mei 1808.

5 Mei. Vragen, Ier beaniivoording aan opzieners gegeven.

Zijne excellentie in overwegiug genomen hebbende het groote out, hetwelk een gouvernement uit eene volkomene kennis der lauden, aan haar bestier onderworpen, moet trekken, en aan welke grove misslagen 't zelve is blootgesteld, zooals door duizenderlei voorbeelden wordt gestaafd, wanneer 't zelve ignorant is van den staat en toestand van dien.

Heeft besloten den commissaris tot en over de zaken vau den inlander te gelasten, zooals geschied bij dezen, omme binnen den tijd van zes maanden, gereekend van den P" dezer^ van de respective opzienders in te vorderen en over te leggen eene, zooveel mogelijk, complete en door hem zelven geverifi- eerde beantwoording van de navolgende pointen, als: 1^ welk het getal is der huisgezinnen en inwoonders van ieder regentschap volgens de districten, tjoetaks en cam- pongs, waarin hetzelve is verdeeld; 1° welk het getal is en de uitgestrektheid der rijstvelden, zoomede het getal van de rijstmolens in ieder regent- schap volgens dezelfde verdeeling;

7a4 1608. H. W. DAÊNDELê.

5^ welk het getal is der buffels en buffelkarren, paarden « meriïepaarden en koebeesten in ieder regentschap en hoedanig de rassen onderhouden, Termeerderd, verbeierd en 't voordeel der houders zoude kunnen worden yergroot :

4° welk het getal is en de uitgebreidheid der cadjang-relden, volgens de differente soorten ; welk nut -en voordeel van dit gewas wordl getrokken en welk het getal is der olie-moleUs, die in elk regentschap aanwezig zijn;

5^ welke de hoeveelheid is van de aardap|)elen en andere aard- en wortelvrugten, die thans worden gecultiveerd; welk gebruik daarvan wordt gemaakt en welk voordeel daar verder nog van zoude kunnen worden getrokken;

6^ welke de tegenswoordige staat is der koffij-cultore, zoo ten aanzien van derzelver uitgebreidheid en de vermeer- dering, waarvoor zij nog vatbaar is, alsook ten aanzien van het planten en aankweeken van den koffij-boom, de keuze der gronden, den pluk, inzaam en afvoer, de ^ handen, die daartoe worden vereischt, de verdere on- kosten en bezwaren, die daarop loopen, in hoeverre dezelve aan de bevolking en de vermogens der ingezetenen in ieder regentschap evenredig zijn en welke verpligting of verbetering daarin zoude kunnen worden bewerkt;

7^ welke de tegenswoordige 'staat is van de cultures dei- peper, capas, tabak; welke voordeelen daar thans van worden getrokken en welke uitzigten daar verders voor zouden kunnen worden geopend;

8^ welke de soort en samenstelling is der gereedschappen, thans bij de vei*schilleudc cultures in gebruik; door welke anderen dezelve met voordeel zouden kunnen worden vervangen of hoedanig dezelve zouden kunnen worden verbeterd ;

9^ welke de gesteldheid is der houtbosschen in ieder regent- schap, zoo van het brandhout, als van het ol'dinaire timmerhout, en bijzonder der jati-bosschen ; welk gebruik daar thans van wordt gemaakt en welk voordeel daar verders uit zoude kunnen worden getrokken;

1808. H. W, DAENDÊLS. 70»

10** welk het getal is der clappus-booraen en welke andere vrugtboomen en vrugten buitendien worden gecultiTeerd, derzelver gebruik en nut en voor welke yermeerdering dezelven vatbaar zijn:

1 1 ^ welke de gewone maat is der landerijen in ieder regent- schap; hoedanig dezelve verschillen en hoe zij 'tgevoeglijkst lot eenparigheid zouden kunnen worden gebragt;

12^ hoeveel Rhijnlaudsche morgens ieder district en regent- schap bevat ; hoeveel van dien grond bebouwd en hoeveel onbebouwd id liggende en tot welke cultures dezelve -verders meest geschikt worden geoordeeld:

15" welke de vrugtbaarheid of on vrugtbaarheid is der gronden in ieder regentschap;

14" welke mineralen, minerale wateren, zoutmijnen enzout- {)auneu in ieder regentschap bestaan en welke verdere uavorschingeu, op grond der kennis, die men daarvan thans bezit, verders zouden dienen te worden ondernomen ;

V6^ of er nog klippen en bergen bestaan, waar, 't zij met zekerheid of volgens waarschijnlijke opgaven, vogelnestjes zouden kunnen worden geplukt;

10^ welke de tegenswoordige staat is der spinnerijen, weve- rijen in soorten, ambachten en handteeringen en der genieene industrie in ieder regentschap;

17** welke de circulatie is der producten tusschen de regent- schappen onderling en welke balans van handel er voor den in- en uitvoer uit geboren wordt;

18® welke de staat is van groote wegen en bijwegen en hoe dezelve binnen korten tijd tot allerlei soorten van trans- port bruikbaar Ie maken en te houden zijn:

19*^ welk de slaat is der rivieren en spruiten; in hoeverre dezelve bevaarbaar zijn ; met welke vaartuigen en welke partij er van wordt getrokken; en voorts, welke rivieren nog bevaarbaar kunnen worden gemaakt of welke ca- nalen tot voordeel der culture en van den afvoer der producten zouden kunnen worden geopend; hoe, met welke kosten en wat voordeel daaruit zoude voortvlncijen ;

rt*AKAAT-BOtK U£1L XIV. 45

706 1808. H. W DAENDELS.

!iO° op welke wijze de grensscheidingen der regentschappen zouden kannen worden verzekerd en op de meest geooeg- zame wijze zodanig ingericht, dal daardoor de onrcijrel- matige ligging en vermenging van het eene territoir met het andere werde vermijd; kunnende bij die ge- legenheid aan het regentschap van Sumadang worden gevoegd de beide gedeeltens, die, daarin opgesloten, thans tot de Cheribonsche lauden behoren;

21^ door welke middelen het schadelijk wild gedierte, voor- namelijk de tijgers, zoude kunnen worden verminderd.

Op ^1 Mei 1808 is de taak, oorspronkelijk opgedragen aan

den commissaris tot en over de zaken van den inlander,

overgegaan op den resident van Pekalongan, J. A. van Middelkoop.

7 Mei. Heffing van tienden van Iwl padi-geteas in Cheribon.

Zijne excellentie overwogen hebbende, dat de willekeuritre belastingen, waaruit de sulthans in het Cheribonsche tol dus verre hunne inkomsten hebben getrokken, ten eeneniale strijJii: zijn tegens de verbeteringen, welke met de verhelfing van den derden sullhan, radja Canoman, in hel bestier dezer landen zullen wordeji ingevoerd en zonder knevelarij en onderdrukkini; der ingezetenen met geeue mogelijkheid langer kunnen blijven beslaan, lerwijl noglans in de noodzakelijke uitgaven dier princen lol opiiouclirig hunner staat en gezag bij het gemeen op eene redelijke wijze behoort te worden voorzien.

Heelt besloten den resident te Cheribon fe gelaslen, gelijk dezelve gelast wordt bij deze, om voor rekening van den Lande de 10''' te heden van alle de piidi, welke in de Che- ribonsche sullbans-landen valt, ten einde uit het provenu daarvan een vast inkomen aan ieder der sulthans werde aangewezen en tevens daaruit een fonds werde gevonden om in de verdere koslen van hel beslier te voor/ien. met la>i

180Ö. H. W. DAENDELÖ. 707

om van het beloop dier tienden, nadat dezelve zijn ingekomen, en levens nopens de bepaling van hel jaarlijksche inkomen der sulthans, mitsgaders van ^de overige gouvernements uit- raven, eene nadere opgave en voorstel te doen. Zie .ook 19 Junij 1808.

7 Mei. Regeling van het garnizoen te Cheribon.

Is besloten den resident van Cheribon te informeeren, dat de guarnisoenen van Cheribon van nu af aan zullen bestaan in een en eene halve compagnie infanterie, de compagnie slerk volgens de bepaalde vermeerdering 200 hoofden, primo plan, gecommandeert door:

1 kapitein,

1 eerste luitenant, Europesen,

1 luitenant,

3

1 luitenant, inlandsch;

en voorts zodanig samengesteld en ingericht, als bij de laatste organisatie, door den Gouverneur Generaal, Wiese, in Iiel gepasseerde jaar ingevoerd, is vastgesteld; met verdere informatie, dat deze troupes, even als alle andere, vaste iruarnisoenen, in forleu en op de buiteri-comptoiren dienst doende, zo wel in de behandeling van het grof geschut, als van het klein geweer zullen moeten worden onderwezen en ^^eoeffend; met last om alle olficieren, onder-officiereu en ge- meenen, zo wel van de arlhiUerie, als infanterie, welke na inlijving der parnakkans overcompleet moglen worden be- vonden, naar Samaraiig ie depecheren.

8 Mei. Bepalingen nopens dm grooten weg tusschen Ka- rang-samboeng en Losari.

h besloten den resident te Cheribon te gelasten, gelijk dezelve gelast wordt bij dezen, om deu groten weg, loopeude

708 1808. H. W. DAENDELS.

door het rijk van Gheribon van CarrangsamboDg over Che- ribon tot Lossarie, buiten kosten van den Lande te doen brengen in dien staat, dat dezelve in beide saisoenen voor allerlei soorten van transporten bruikbaar werde bevonden, zullende ten dien einde de vfeg op alle plaatsen, viraar bel terrein zulks maar eenigzints zal permitteren, moeten ge- trokken worden op eene breedte van twee roeden RhijD- landscb, tonrond gelegd en aan beide zijden met suilicienle gruppen voorzien zijn om door bet afkomend of stilstaand water niet te worden beschadigd; met last aan denzelven om daarenboven op elke 400 roeden een paal te doen stellen, welke de distantien aanwijst en tevens dienen moet om het gewoone onderhoud van den weg onder de districten en ingezeetenen te verdeelen.

8 Mei. Uiibeialing der troepen in Cheribon mei pili's.

Aan zijne excellentie gebleken zijnde, dat de zogenaamde .pitjis door de Gheribonsche ingezeetenen gretig in betaling worden aangenomen;

Is besloten den resident te Cheribon Ie gelasten om met den eersten der aanstaande maand de betaling der troupes, in het rijk van Cheribon guarnizoen houdende, in plaats van in zilvere munt, in de gedachte pitjis te laten gevolg nemen.

•Onze tegenwoordige, kopere stukken", schreef Daendels aan den Luitenant-Gouverneur-Generaal, «met geene moge- •lijkheid (te (cheribon) in circulatie kunnen worden gebracht".

8 Mei. Regeling der leverantie en betaling van ko/fij in Cheribon,

In aanmerking genomen zijnde de noodzakelijkheid, dat de leverantie en beloling der kolTij in de Cberihonsche landen

1808. H.  W.  OAENDELS.  709 

op een gelijken voel gebragl werden mei die, welke in de Jaccairasche en Preanger regentschappen plaats heeft.

Is besloten, dat voortaan de bergsche pikol koffij door het gansche rijk van Cheribon zal worden gesteld op een gewigt van 225 1^ en dat daarvoor aan den gemeenen man zal worden betaald rd'' 4, zilver geld.

8 Mei. Verbod tegen het vervoeren van koelt s en buffels uit Cheribon.

In aanmerking genomen zijnde het belang der Cheriboasche landen en de schoone vooruitzigten, die zich na de gestilde onlusten op nieuws weder openen, dat de rijst-culture in dezelve tot haren voorigen bloei hersteld en de koflij-culture tot eeneu te voren nimmer bereikte hoogte zal worden ge- bragt, dan dat hieraan, zo het verminderen der bevolking door het engageren van boeijangers voor de Bataviasche ommelanden en in het bijzonder voor de suikermolens, als ook de opkoop van buffels om naar elders te worden ver- voerd, ten hoogsten schadelijk zouden zijn.

Is besloten te verbieden, gelijk verboden wordt bij dezen, dat voortaan eenige boeijangers in het Cheribonsche zullen worden geëngageerd ofte ook eenig buffelvee in hetzelve opgekocht om naar elders te worden vervoerd.

Op 28 Mei 1808 schreef desniettemin Daendels aan den resident te Cheribon:

»0p aanschrijven en verzoek van den directeur generaal, van IJsseldijk, dat in het gebrek aan boeijangers op de Ba- taviasche zuikermoleus op eene of andere wijze mogle worden voorzien, autoriseere ik u Edele zo veel boeijangers tot dat einde te engageren en derwaarts te doen overgaan, als u Edele kunt berekenen of opgegeven is, dat aldaar benodigd zijn en onder uwe residentie kunnen worden gemist, hebbende ik order gegeven, dat alle engagementen van boeijangei:s in het Cheribonsche voorlaan alleenhjk aan u Edele zullen worden gedemandeerd".

708 180Ö- H. W. OAENDELS.

door het rijk van Gheribon van Garrangsambong over Che- ribon tot Lossarie, buiten kosten van den Lande te doen brengen in dien staat, dat dezelve in beide saisoenen voor allerlei soorten van transporten bruikbaar werde bevonden, zullende ten dien einde de weg op alle plaatsen, waar het terrein zulks maar eenigzints zal permitteren, moeten ge- trokken worden op eene breedte van twee roeden Rhijn- landsch, tonrond gelegd en aan beide zijden roet sutliciente gruppen voorzien zijn om door bet afkomend of stilstaand water niet te worden beschadigd; met last aan denzelven om daarenboven op elke 400 roeden een paal te doen stellen, welke de distantien aanwijst en tevens dienen moet om het gewoone onderhoud van den weg onder de districten en ingezeelenen te verdeelen.

8 Mei. Uitbetaling der troepeti in Cheribon met pitVs.

Aan zijne excellentie gebleken zijnde, dat de zogenaamde .pitjis door de Gberibonsche ingezeetenen gretig in betaling worden aangenomen;

Is besloten den resident te Cheribon te gelasten om mei den eersten der aanstaande maand de betaling der troupes, in het rijk van Cheribon guarnizoen houdende, in plaats van in zilvere munt, in de gedachte pitjis te laten gevolg nemen.

•Onze tegenwoordige, kopere stukken", schreef Daendels aan den Luitenant-Gouverneur-Generaal, «met geene moge- •lijkheid (te (Cheribon) in circulatie kunnen worden gebracht'*,

8 Mei. Regeling der leverantie en betaling van koffij in Cheribon.

In aanmerking genomen zijnde de noodzakelijkheid, dat de leverantie en betaling der koHij in de Cheribonsche laaden

1808. H.  W.  OAENOELS.  709 

op een gelijken voel gebragt werden mei die, welke iu de Jaccalrasehe en Preanger regentschappen plaats heeft.

Is besloten, dat voortaan de bergsche pikol kofBj door het gansche rijk van Cberibon zal worden gesteld op een gewigt vao 228 £ en dat daarvoor aan den gemeenen man zal worden betaald rd^ 4, zilver geld.

8 Mei. Verbod tegen het vervoeren van koeli's en buffels uit Cheribon,

In aanmerking genomen zijnde het belang der Cheribonsche landen en de schoone vooruitzigten, die zich na de gestilde onlusten op nieuws weder openen, dat de rijst-culture in dezelve tot haren voorigen bloei hersteld en de koffij-culture lot eenen te voren nimmer bereikte hoogte zal worden ge- bragt, dan dat hieraan, zo het verminderen der bevolking door het engageren van boeijangers voor de Balaviasche ommelanden en in het bijzonder voor de saikermolens, als ook de opkoop van buffels om naar elders te worden ver- voerd, ten hoogsten schadelijk zouden zijn.

Is beslolen te verbieden, gelijk verboden wordt bij dezen, dat voortaan eenige boeijangers in het Cheribonsche zullen woi*den geëngageerd ofte ook eenig buffelvee in hetzelve opgekocht om naar elders te worden vervoerd.

Op 28 Mei 1808 schreef desniettemin Daendels aan den resident te Cheribon:

»0p aanschrijven en verzoek van den directeur generaal, van IJsseldijk, dat in het gebrek aan boeijangers op de Ba- taviasche zuikermoleus op eene of andere wijze mogle worden voorzien, autoriseere ik u Edele zo veel boeijangers tot dat einde te engageren en derwaarts te doen overgaan, als u Edele kunt berekenen of opgegeven is, dat aldaar benodigd zijn en onder uwe residentie kunnen worden gemist, hebbende ik order gegeven, dat alle engagementen van boeijangers in het Cheribonsche voortaan alleenlijk aan u Edele zullen worden gedemandeerd".

710 1808. H. W. DAENDELS.

8 Mei. Veroordecling door den Gouverneur-Generaal van inlanders, verdacht van zeeroof.

Zijne excellentie, gezien hebbende hel rapport van den re- sident te Cheribon nopens vier suspecte, inlandsche vaart «ipen. onlangs aldaar aangekomen, en nader gehoord deszelfs mon- delinge illucidatien dienaangaande;

Overv^egende, dat de daardoor geconstateerde omstandig;* heden, dat de gedachte vaartuigen veel sterker zijn bejuaud en gewapend dan vaartuigen van dezelve descriptie, hlolelijk ten handel varende, gewoon zijn zich uit te rusten: dat de gezaghebbers van dezelve in hunne gedane opgaven zich nan tastbare onwaarheden hebben schuldig gemaakt, zo ten aanzien van de plaats, welke zij ter laatster instantie zouden hebben verlaten, als van den tijd, wanneer zij van eikanderen in zee zouden zijn gescheiden, en zulks om daardoor hun gemis -aii eene behoorlijke en wettige pas, waar het mogelijk, te he- wimpelen, daar het, niettegenstaande de passen, die zij ver- toonen en die reeds meer dan twee jaren oud zijn, even zoo moet worden gehouden, als of zij in het geheel geene passen bezaten; dat de geheele gesteldheid en inrigting dezer vaar- tuigen derhalven ten klaarsten aanduit, dat zij tot de zodanigen behoren, die, gelijk men weet, zich beurtelings dan eens met zeeroverijen, dan weder met ongepermitteerden handel ojv houden, en die men met grond soupsonneerde van desniet- tegenstaande dikwerf op onze rheeden en buiten-comptoiren te zijn getolereerd om zich van benodigheden en zelfs van kruid en lood te voorzien; terwijl daarenboven de meer gemelde vaartuigen door het gebrek aan behoorlijke passen moeten worden geconsidereerd builen de protectie der wet en van het gouvernement te zijn gesteld;

Heeft besloten den voormeiden Cheribons resident te pe- lasten, gelijk dezelve gelast werdt bij dezen, de voorschrevene vaartuigen provisioneel te blijven aanhouden en ten dienste van het gouverneineul te emploijerep, de daarin bevondene goederen te laten veuduceren en hel provenu in de publieke

1808. H.  W.  DAENDELS.  711 

kas over te brengen en alle de daarop bevondene en dienst- doende manschappen, als suspect aan zeeroof en ongepermit- teerden handel, in de ketting te doen klinken en aan de gemeene werken te donn arbeiden, tot ter tijd zij een wettig bewijs van hunne onschuld produceren.

Hoezeer zeeroof toenmaals niet gerekend werd onder de misdrijven, welke door den civielen rechter moeten worden l>erecht, blijkt uit het volgende extmct uit de besluiten van den Gouverneur-Generaal, dd. 17 Mei 1808.

Zijne excellentie ontvangen hebbende de requeste van Tan Djiesiangko, luitenant der Chinezen alhier [Seniaranp], daarbij te kennen gevende, hoe dat in den jaren 1805 door de zeerovers was overraeeslerd geworden een bark, groot 100 lasten, toebe- horende aan zijn supplianls vader, het oud hoofd der Chinezen te Grissee, Tan Seengko, en dat het gemelde vaartuig, zoo als hij suppliant g'informeerd was, met dies lading ingekocht zijnde door zekeren Intje Alie te Riouw, geparenteerd aan den vorst aldaar, zich thans alhier ter rheede bevond, gevoerd door den Chinezen anachoda Oeij Tjaijhien, verzoekende hij suppliant in den naam van zijnen gemelden vader restitutie van gedagte vaartuig, aannemende aan den koper tot schade- loosstelling uit te keren een duizend rijksdaalders, zilver geld.

En door zijne excellentie wijders zijnde geresumeerd een missive, door den sultan Machmoed Bin Abdul Djahil te Djohor en Pahang aan den afgetreden gouverneur en directeur van Javasch Noord-Oostkust, Engelhard, geschreven en met het voorschreven vaartuig aangebragt, waar bij dat vorstje, onder kennisgave, dat hel gemelde kieltje door een zijner onder- danen, met name Alie, voor drie duizend ronde matten van de Elanongers zoude ingekocht en door hein voor dezelfde somme overgenomen zijn, het gedagte vaartuig voor de op- gemelde, pretense koopschat den voornoemden gewezen gouver- neur. Engelhard, aanbied.

Overwegende, dal reeds sedert lange de bitterste klachten over de zeeroverijen zijn aangelieveii, zoo wel als over de

712 1808. H. W. DAENDELS.

protectie, welke de zeerovers vinden bij de overwalsche vorsten, van wien zij met passen worden voorzien en onder begiui- stiging van dewelke zij de goede ingezetenen van deze kust op de schandelijkste wijze van hunne vaartuigen en goedereu op zee beroven, zoodra de overiuacht aan hunne zijde is:

dat het bekend is, dat de onderdanen van Riouw zich fre- noegzaam allen met zeeroverijen emeren en het onderwerpelijk geval op nieuw een preuve opleverd van de voorbeelddooze impudentie, vitoarmede die zeeroof word geêxerceerd, niel alleen in het ten handel komen met een geroofd vaartuig op deze kust, maar zelfs in een bekentenis van sultan Marli- moed, dat hetzelve van de Ëlanongers is ingekocht, daar deze voorgewende koop, hoezeer alleen aan te merken als een specieus pretext om niet aangezien te worden voor deelgenoot in de gepleegde roverij en zeker nimmer te houden voor gecontracteerd, eene daad in zich sluit, welke zijne eigene condemnatie mede brengt, alzoo de gemelde vorst niet vermair van zeerovers in te kopen vaartuigen en goederen, toebe- horende aan onderdanen van eene mogenheid, met dewelke hij pretendeerd in vriendschap te leven, en evenmin bad mogen permitteren, dat dit door zijne onderdanen geschiede, maar gehouden ware geweest op zoodanige vaartuigen en goederen de hand te leggen en de rovers te doen punieren.

Heeft besloten, dat het voormelde vaartuig zal worden teru|: gegeven aan zijnen vorigen eigenaar, het oud hoofd der Chinezen te Grissee, Tan Seengko, indien het regt van eigencloQi daarop binnen den tijd van veertien dagen door hem of vau zijnentwegen wordl geprouveerd en dat, bij foute van dien, hetzelve voor rekening van den Lande zal worden aangehouden, dan wel na bevinding publiek gevenduceerd ;

dat de in het gemelde vaartuig geladene goedereu zullen zijn verbeurd verklaard (en proiljle van den Lande en, \u behoorlijke inventarisatie, zullen worden te gelde gemaakt bij publieke verkopinp: en het provenu daarvan in 'sLands k:i> overgehragl:

en wijders, dal den Chineschen voerder van het nu mcernielJ

1808. H.  W.  DAENDELS.  715 

vaartuig, Oeij Tjaijhieq, zoo wel als aan de inlandsche op- varenden, zal worden foegeslaan huns weegs te gaan. Zie ook 14/24 October 1806.

9 Mei. Ontslag uil *s Lands dienst van drie officieren^ benoemd op 4 Maart 1808 tot equipage-meesters en kapiteins der havens te Indramajoe, Cluribon en Tagal.

In de considerans Tan het besluit leest men, dat die olTicieren »zig tot dusverre niet op hunne posten bevinden, terwijl door niemand hunner eenig verzoek tot prolongatie van den tijd van hun vertrek is ingediend, nog eenig rapport iredaan, waaruit zoude consteren, dat zij door ziekte of andere oorzaken verhinderd zijn geworden zich naar de plaats hunner ilestinaüe te begeven; dat alle drie zich dierhalven hebben schuldig gemaakt aan ecne verregaande nalatigheid eu disobe- dientie in den dienst, die, ongestraft getolereerd wordende, ten hoogsten schadelijk zouden zijn voor de algeeue belangens*'.

De betrekking van haven-meester schijnt voor de heeren zee-oflicieren weinig aanlokkelijk geweest te zijn, want op 26 Mei 1808 is nog een voor Pekalongan benoemd haven-meester, die zich niet naar zijne standplaats had begeven, desvvegens uit 's Lands dienst ontslagen.

10 Mei. Vergunning tot het oprichten eener indigo- fabriek in de nabijheid van Batavia.

De burger, Louis Petel, bij requeste te kennen gegeven hebbende, dat in de nabijheid van Batavia door onderscheidene Chineesen zekere soort van indigo word gefabriceerd, welke geschikt is tot het verwen van grove stollen, doch welke hij sustineerd, dat door hel aanwenden van eenige meerdere moeite en zorg tot eene betere quaiiteil zoude te brengen zijn, verzoekende op fundament daarvan gequalificeerd te mogen worden zich met de culture daarvan onledig te mogen

714 1808. H. W, DAENDELS.

houden, zoo is goedgevonden en verstaan dit verzoek te ac- cordeeren, met dien verstande echter, dat dezelve niet zal mogen wezen van die hoedanigheid, waarin het gouvernement hij uitsluiting handel drijft, en hij dezelve ook niet zal mogen uitvoeren, dan na alvorens de monsters van dezelve door hem aan den heer directeur generaal ter examinatie zullen wezen aangeboden.

10 Mei. Regeling van de trademenlen van den drossaard^ bailluw, enz,, enz. te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan de traotementen te bepalen : van den drossaard op rd* 1000 'smaands op den gewonen voel van uitbetaling en voorts rd* 4000, papier geld, 'sjaars lot goedmaking van diversche ongelden; van den hailluwder slad Batavia op rd' 825 ter maand, onder toevoeging aan denzelven van den rang naast den water-fiscaal: van den se- cretaris van den drossaard op rd" 300 ter maand; van do drie schouten op rd' 250 'smaands ieder; en:

dat van 15 oppassers op rd» 10

en » nog 15 oppassei^s op » 8

door den andere gerekend tot rd- 9 's maands, koper geld.

10 Mei. Bepalingen nopens lijkdragers te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan:

Ten eersten: uit het corps burgerij veertig persoonen tol permanente lijkdragers aan te stellen, door den commandant van dat kor|is te verkiezen, ten einde voor eerst in hunne gewone montering bij de lijken te adsisteren.

Ten tweeden: dat, zodra hef in het volgende artikel te bepalen fonds tot goedmaking dezer ongelden dit zal gedogen, aan ieder lijkdrager zal worden afgegeven :

1 zwarte ronde hoed,

1 korte zwarte lakensche rok,

1 zwart linnen kamisool,

1 » » pantalon, en

1 paar korte of halve laarssen.

1808. H.  W.  DAENDELé.  715 

Ten derden : te bepalen, dat proyisioneel aan de lijkdra^ers oiet meerder zal worden uitgereikt dan de helft van het loon, bet^v^elk voor de lijkdragers zal worden bepaald, en uit het overbliJTend gedeelte het fonds tot goedmaking van de onder arL *2 genoteerde ongelden zal worden aangelegd: en de directie over die penningen op te dragen aan den tijdelijken comman- dant van de burgerij.

Ten vierden: almede te bepalen, dat in den aanstaanden aan de lijkdragers zal worden betaald, als:

Yoor een| Raad van Indiê of die met dezelve gelijkstandig zijn, rd* 50, '

voor opper-kooplieden en in rang aan dezelve gelijk tot oud- schepen inclusive, rd' 40,

en voor alle overige dienaren en^'burgers. rd* 25,

met vrijheid niet te min aan een ieder om, des verkiezende, eigen slaven of andere personen als lijkdragers te em- ploijeeren; en dat wijders bij ieder lijk, ten kosten van het sterfhuis, zoveele wagens bezorgd zullen moeten worden, als toereikende zullen zijn om de lijkdragers van het kerkhof naar de stad te transporteeren.

10 Mei. Voorschrift nopens Imidnwlers'lumnissen.

Is goedgevonden in den aanstaande gene landmeler-kennissen te verleeneu, dan nadat agt dagen bevorens de papieren, daartoe betrekkelijk, op het bureau van den eersten gezworen land- meler zullen zijn bezorgd, ten einue daardoor in de gelegen- heid te zijn om van iedere overschrijving behoorlijke aantekening te kunnen houden.

10 Mei. Verkoop van Regeringswege van kojfij r^aan de smalle gemeente*' tegen 5 stuivers, zilver geld, het pond of ^de 6 ffi tegens een zilvere ropij'\

Zie ook 16 September 1808.

10 Mei. Prijs'hepaling van hampher, katoenen garen, enz.

Is goedgevonden en vei-slaan, uithoofde van het gering

716 1Ö08. H. W. DAENDELS.

debiet en om daardoor den vertier eenigzints te verJevendipen.

de uitkoopsprljzen der navolgende articulen te verminderen, als : de campher van 50 tot 40 stuivers het % catoene garens van 40 tot 35 stuivers bet S, lange peper van rd* 12 tot rd* 8 het picol, de curcuma van rd^.12 tot rd* 10 bet pikol, de cardaraon, als dagelijks in deugdzaamheid verminderende.

van tot 12 stuivers het B, alles zilver geld.

-J°- Mei. Maatregelen in hel belang van politw en justitie in de Balaviasche ommelanden.

Is goedgevonden en verstaan:

Ten cerslen: over de administratie der criniineele justitie in de regentschappen, zooraede in de aan particulieren verhuurde landen van den Koning van Bantam, de dispositie uit te stellen en provisioneel op den ouden voet te laten, doch daarentegen de bazaars van Buitenzorg en Tangerang Ie stellen onder de jurisdictie van den drossaard der Bata^iascbe ommelanden.

Ten tweeden : vermits de meerdere uitbreiding der jurisdictie de benaming van hoofdschout te doen vervangen door die van bailluw van Batavia, wel verslaande de stad en hetgeen in- gevolge zijne jurisdictie daaronder gehoord.

Ten derden: tot ampliatie en interpretatie der instructie van den hoofdschout alsnu te statueeren, dat zijne jurisdictie, in stede, gelijk bevorens, alleen binnen de stad en Zuider- voorstede, zich alsnu zal exlendeeren, zooals dezelve bij ari. 2 der instructie voor den drossaard is bepaald, dal is: aan de Oostzijde van Balavia beoosten bel landgoed Slingerland en van daar Zuidwaards tol aan de gegraven Slokkan, langs dezelv-' tol boven de Imzaar van Wellevreden, van daar Weslwaards lof l)0ven (ie bazaar van Tana ahang, voorts regt door lolaatien boven de post de Ketting, wijders langs de Zuider ringsb>i»t lol aan de Tolbrug: voorls de Mokervaarl langs lot aan de rivier Ankee en langs dezelve tol in zee; binnen welke limiten

1808. H. W. DAENDELS. 717

hij nlsnu ile eenige officier van juslilie zijnde, hem de facul- teit is gelaten om hinuen die scbeidinge zijne dienaren overal en ten allen tijde werkzaam te doen zijn.

Ten vierden : dat hem alsnii, met alteratie van het tweede arlikel zijner instructie, de vrijheid word gelalen tot binnen zijne jurisdictie te woonen, waariiij zal verkiezen, mils zoo- veel mogelijk in de nabijheid der stad blijvende: wordende het verlmd om zich des nachts, buiten permissie van den heer president van Schepenen, niet buiten de stad te begeven nu, evenals ten aanzien der inwooning, tot zijne jurisdictie geêx- (eudeerd.

Ten vijfden: dat tot amjdiatie van het S»' artikel der ge- dachte instructie voortaan aan den bailluw zullen worden toegevoegd twee Ëuropeesche substituten en dat daartoe zal worden geêmploijeerd een der substituten, welken de drossaard volgens het 8'' artikel zijner instructie zal moeten missen, terwijl het getal zijner dienders op den presenten voet bepaald zal blijven.

Ten zesden: dat het 6'' en 8** artikel der instructie voor den hoofdschout, specteerende de adsistentie, welke dezelve aan den drossaard, zoo ter rolle, als in de waarneming van crimineele processen, moest verleenen, door de veranderde ju- risdictie, waardoor de drossaard geene zittinge bij bet coUegie van Schepenen meer zarhebben, aisnu uit die instructie weg te laten, onder bepaling wijders, dat de voornoemde zitphiats van den drossaard alsnu door den bailluw zal worden geoccupeerd.

Ten zevenden: dat wijders, ten gevolge der vergroote juris- dictie van den bailluw, waardoor alle de commandanten der inlandsche campongs, als binnen de nu bepaalde jurisdictie wonende, in den aanstaande, nevens de onder hun opzicht gestelde staatsbannelingen en andere suspecte personen, onder het direct gezag van den bailluw zullen begrepen zijn en sorteeren, aan wien dan ook dezelfde macht en faculteit ge- laten word, als bevorens aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander is geconfereerd geweest.

Ten agtsten: dat ingevolge het ^l*-' arlikel der inslruclie

718 1Ö0Ö. H. W. DAENDELS.

voor den drossaard, wanneer dezelve tot expedilien, transport van goederen in en naar de ommelanden, als andere corvees, manschappen zal wezen benoodigd en requireerl, de hailluw hem adsistentie zal hebben te verleenen uit de onderhooiïgen der inlandsche commandanten; en eindelijk,

Ten negenden: dat de tijdelijke bailluw, in stede van den drossaard, zal wezen opper-brandspuitmeester in de Zuider* voorstad.

De publicatie, welke de Regering naar aanleiding hiervan uitvaardigde luidt, als volgt:

De gebreken in de politie en justitie der Bataviasche om- melanden, waarvan misdaden van allerlei aart, welke strafloos gepleegd worden, het gevolg is, zonder dat daartegen op eene krachtdadige wijze kan worden voorzien, bij de hoge regering dezer landen een poiuct van deliberatie geweest zijnde en een motif om daartegen eenige middelen van redres te beramen en als zodanig eene met de verwijdering dier landen van de rechtbank, voor welke de misdrijven, welke in de ommelanden geperpetreerd worden, competent zijn, meer overeenkomstige inrichting in de administratie der justitie en poHtie in te voeren, is op den 10*" dezer in Rade van Indien goedgevonden te bepalen:

Ten eersten : dat de jurisdictie van het coUegie van Sche- penen in zo verre zal worden bepaald, dat voortaan deszelfs competentie om ter eerster instantie van zaken en gescbiöen kennis te nemen zig niet verder zal uitstrekken als hierna bij art. 6 wordt omschreven; en dat wijders de drossaard der Bataviasche ommelanden, instede van slechts te zijn een officier van justitie, onder de bij hem gevoerde benaming van drossaard belast zal worden met de rechtspleging ter eerster instantie, zo in het civile, als criminele, over de gezegdcom- melanden boven de bij het geciteerde articul beschreven limilen tot aan de regentschappen, daaronder begrepen de bazaren van Buitenzorg en Tangerang, en met al belgeen,

1808. H.  W.  DAENDELS.  719 

(lat verders tot bevordering der veiligheid en goede politie iu de bofenlanden word vereischt: met last echter aan den gecotnmitleerde tot en over de zaken van den inlander om io zaken, rakende de justitie en politie, zoveel nodig, met «len gemelden drossaard de concert te werk te gaan.

Ten tweeden: dat hij ten dien einde verplicht zal zijn zijue zittingen op Buitenzorg, de kleine Maronde 'en in de nabijheid vau de veldschans Tangerang, beurtelings en op ieder van die plaatsen ten minsten 5 a 4 malen 'sjaars te houden.

Ten derden : dat hij aldaar op bepaalde tijden zijn vierschaar zal spannen, geadsisteerd door twee landeigenaren als asses- soren, welke door hem te kiezen zullen wezen uit het district, waarin hij zijne rechtdagen houd, en die volgens een daarvan Ie forraeeren rooster verplicht zullen wezen de zittingen te volgen of wel iemand vau hunnentwegen bij procuratie te machtigen voor hen te compareren, sub poene van rd^ 100 ten behoeven van hel gesticht der pennislen, voor telken rijze als dezelve zig daaraan zullen onttrekken.

Ten vierden: dat ter zijner assistentie op ieder der voor- noemde districten, waarin hij, drossaard, zijne zittingen houd een schout zal wezen, die verplicht zal zijn in dat district zijn permanent verblijf te houden en tot gerief van deo|)ge- zetenen van helzelven bevoegd wezen tot het passeren van notariële instrumenten.

Ten vijfden: dat, vermits daar door de macht en- invloed van dea gecommitteerde tot en over de zaken van den in- lander op het beslier der Bataviache ommelanden vervangen worden, die ambtenaar ook voorlaan van dat gedeelte zijner i'unclien zal wezen ontslagen en zig eenlijk zal hebben te liepalen tot de directie der culture en politie in de regent- schappen.

Ten zesden: daar hel tot soulagement van den drossaard noodzakelijk is, dat hij worde ontheven van den last dier zaken, welke, in den omtrek der hoofdplaats voorvallende, ter eerster instantie van het collegie van Schepenen kunnen worden

720 1808. H. W. DAENDELS.

overgelaten, zal voortaan de jiirisilictie van den bailluw der stad Batavia zijn (aan de Oost-zijde) van de stad Batavia tot beoosten het landgoed Slingeland, (Zuidwaards) lot aan de gegraven slokkan boven de bazaar van Welteverden, en van daar (Westwaards) tot boven de bazaar van Tana-al>ang. voorts regt door tot en boven de post de ketting langs de Zuider-ringsloot tot aan de tolbrug, en eindelijk langs de Mokervaart tot aan de rivier Ankee, en langs dezelve tot in zee, zullende mede onder die jurisdictie sorteeren de bazareu van Weltevreden en Tana-abang, en

Ten zevende: dat het den bailluw der stad Batavia zaJ vrijstaan te wonen, waar hij zal yerkiezen, mits binnen zijne jurisdictie en, zo veel mogelijk, iu de nabijheid van de stad. en dat aan denzelven, inslede van den drossaard der oinme< landen of gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, de inlandsche commandanten en de onder bun op- zicht gestelde staats-banuelingen en andere suspecte personen zullen wezen gesubordonneerd, zullende tevens gemelde of- ficier verplicht wezen aan den- drossaard der ommelanden adsistentie lot transport van goederen als anderzints uit de onderhorige der inlandsche commandanten te verlenen, daar en wanneer daartoe requisitie zal worden gedaan.

En opdat de inhoud dezes aan een ieder kennelijk worde en gene daarvan onwetenheid zal kunnen pretendereu, zal deze in de Maleidsche, Javaansche en Chinesche talen verlaald. gepubliceerd en geaffigeerd worden ter plaalse, waar men gewoon is pubiicatien en afBxien te doen.

De navolgende instructiên, enz. werden te gelijker tijd door de Regering vastgesteld.

INSTRUCTIE voor den drossaard óver de Bataviasche ommelanden.

Art. 1. De drossaard over de Bataviasche ommelanden, een ambtenaar van den Lande zijnde, zal alleen staan onder den Gouverneur Generaal en Raaden van Indien,* terwijl hij in zijne rechterlijke betrekking blijft gebonden aan die ^'oor-

lÓOé. H. W. DAÈNDÊLS. 7^1

schriften, welken hij ten aanzien van den hogen Raad van justitie en van het collegie van Scheepenen, als den rechter in cas d' appel, evenals alle collegien van justitie ter eerster inslautie, verplicht is na te volgen.

Art. 2. Door dien de jurisdiclie van het collegie van heeren Scheepenen van Batavia word bepaald binnen de volgende limiten, als : beginnende aan de Oostzijde van Batavia, beoosten het landgoed Slingeland en van daar Zuidwaards tot aan de gegraaven Slokkan, langs dezelve tot boven de bazaar van Weltevreden, van daar Westwaards tot boven de bazaar van Tana-abang, voorts regt door tot aan en boven de post de Ketting, wijders langs de Zuider-ringsloot tot aan de tolbrug, voorts de Mokervaarl langs tot aan de rivier Ankée en langs dezelve tot in zee, zo zal de jurisdictie van den drossaard' zig extendeeren over alle de Bataviasche ommelanden en ge- reekend worden van de limietscheiding van het collegie van heeren Scheepenen tot aan de regentschappen, waar binnen dus alle particuliere, mitsgaders de door den Lande in leen uitgegeven landerijen zijn gecomprehendeerd.

Art. 3. In de voorschreven jurisdictie zal hij, drossaard, alle mogelijke devoir aanwenden tot opspooring van misdaden en agterbaling van de daders van dien, ten einde dezelven na de wetten kunnen worden gestraft; voorts daarinne de goede order, rust, veiligheid en een behoorlijke politie onder- houden en doen onderhouden, 'sLands wetten doen respec- teeren en speciaal regard slaan, dat de in- en opgezetenen tegen alle geweld en overlast worden geniainctineerd.

Art. 4. Hij zal binnen de voorschreven limiten, nevens twee assessoren, met exclusie van den hogen Raad van justitie van Hollandsch Indien en het collegie van heeren Scheepenen van Batavia, over alle de in die ommelanden woonende per- soonen, hetzij dienaaren ofburgers, christenen of onchristenen, item over alle crimineele delicten en civiele geschillen, ter eerster instantie recht spreeken, waarvan echter worden geêxiraeert alle zuiver militaire delicten, welke voor de competente rechtbank zullen worden vervolgd.

ri,A&AAT-tOK£ DUL XIV. 46

722 1Ö08 H. W. DAENDÊLÖ.

Art. &. Hij zal te Batavia of beneden de 10^^ paal wooncm. Art. 6. Zyne jurisdietie zal worden verdeeld in de volgende drie districten, als :

a. het Zuider district, hetwelk word bepaald door de Zui- delijke scheiding van de Naoibo en Tjipaminkis, de Noorde- lijke scheiding van Tjiltngsie en Tjikias, lopende voorts langs de Zuidelijke linie van Tjibinong, Popontjol en Kedong Badak tot aan het Tangerangsche en in zig bevat de volgende landerijen, de Nambo, Tjiniapak, Tjipaniinkis, Klappa Noengal, Tjitrap, Soekaradja, Tjiloar, Nengewer, Tjibinong, Popontjol, Tjiliboet, Kedong Badak, Tjampea, Tjie boeboelan, Sadeen, enz. ;

b. het Ooster district, hetwelk word bepaald door de scheiding van het Zuider distiict en de groote Slokkan ten Westen en in zig bevat de volgende landerijen, Tjiiingsie, Tjikias, Loewong, Pondok Gedee, Pondok Babboe, Tanjong Priok, Tjilintjing, Bacassie, enz.; en

0. het Wester district, hetwelk word bepaald door de schei- ding van het Zuider district en de groote Slokkan ten Oosten en in zig bevat de volgende landerijen, Noesa Combang, Depok, Pondok Tjina, Tanjong, Pondok-lai)oe, Tjimaogies, Lobak Poelos, Trogon, Laanhof, Matraman, Struiswijk, enz., nevens alle de landerijen om de West. Art. 7. In elk dier drie districten zal tot betere expeditie van justitie worden geplaatst een schout, zullende die van het Zuider district op Buitenzorg, die van bel Ooster district op de kleine Afaronde en die van het Wester district op Tangeraiig permanent moeten woonen.

Art. 8. Te Batavia zal hij tot zijne assistentie hebben een Ëuropeeschen substilut en 75 inlandsche dienaaren, onder de benaming van oppassers, nevens een blokhuis tot verzekering van misdadigers.

Art. 9. Hij zal in elk district maandelijks zijne zittingen houden en daarin de ronde doen, waardoor hij, bij eeoe geregelde tour beurt, in elk district vier maaien des jaars justitie zal expedieereu.

1606. H.  W.  DAÊNDELÖ.  7^3 

Art. 10. Het blijft echter aan hem, drossaart, overgelaten om, buiten de voorsclireeven tourbeurteny zijne districten zo menigmaalen te bezoeken, als bij zal verkiezen en nodig oordeelen.

Art. 11. De zittingen en de plaatsen, waar dezelve zullen gehouden worden, zullen door den drossaart worden geregeld en zal hij daartoe steeds bij voorkeure moeten neemen bazaars en andere volkrijke buurten en zo dikwijls vaceeren, als hij zal bevinden nodig te zijn.

Art. 12. Echter zal de crimineele vierschaar niet anders gespannen of eenige straffen geinfiigeert mogen worden, dan in de hoofdplaats van ieder district, dat is, ter plaatse, waar de schouten domicilieeren, of wel op de bazaars.

Art. 13. De commandanten van de buiten-posten Meester Comelis, Tanjong Poera, Tangerang, Buitenzorg en de Kwal, gelijk meede die in den omtrek van Batavia, zullen den drossaart en de schouten, zo veel mooglijk, behulpzaam zijn tot bevordering van de rust en veiligheid in de ommelanden en worden dezelven gelast op de eerste aanvraage van hem, drossaart, of der schouten bij zijne absentie, dezelven met hunne onderhebbende militaire magt, des noods, kragtdadig te ondersteunen.

Art. 14. Gelijk die commandanten meede verplicht zullen zijn, bij het doen van crimineele executien, eene behoorlijke militaire wacht op de strafplaats te zenden om de order, des DOods, te conserveeren.

Art. 15. Ingevallen binnen een jaar en zes weeken eenige misdaaden binnen de jurisdictie van den drossaart onvervolgt zijn gebleeven, zullen de officieren van justitie eenlijk bevoegd zijn daarvan kennis te geeveu aan den Gouverneur Generaal, wanneer hoogstdezelve daarop zodanig zal disponeeren, als na behooren, aangezien geen officier van justitie binnen des drossaarts jurisdictie buiten order van den Gouverneur Gene« raal werkzaam kan zijn.

Art. 16. Hem word gegeeven de vrijheid om kwaad- doenders, lediglopers en andere schadelijke voorwerpen, die.

724 1808- H. W. OAENDELS.

zig binnen zijne jurisdictie bevinden en die niet van eigenlijke misdaaden kunnen worden overtuigd, tot erlanging van eene compatibele straO'e den Gouverneur Generaal voor te dragen.

Art. 17. Hij zal, zo door zijne oppassers, als door die der schouten, continueel in de ommelanden doen patrouilleeren en alle suspecte persoonen, zo wel Ghineeschen, als inlanders, item zwervers, vooral des nachts doen opvalten en aanhouden en bevoegd zijn aan hun een kleine correctie te appliceereo, speciaal dan, wanneer zij van geen hoofdbriefjes moglen voorzien zijn.

Art. 18. Ofschoon aan den water-fiscaal is gedemandeert te waaken tegen alle smokkelhandel aan de stranden en rivieren, zal de drossaart verplicht zijn hierop meede van de landzijde, en overal binnen zijn jurisdictie een waakend oog te houden,

Art. 19. In alle civile zaaken, beneden de 200 rijksdaaklers geldswaarde hebbende, zal de drossaart eu zijne assessoren bij arrest wijzen.

Art. 20. Aan den drossaart worden binnen zijn jurisdictie opgedragen die werkzaamheeden, met welke te vooren de gecommitteerde lot en over de zaaken van den inlander aldaar is belast geweest.

Art. 21. Ofschoon de inlandsche commandanten, met al wat daaraan is verbonden, worden gesteld onder denbailluw van Batavia, zal de drossaart blijven behouden de bevoegd- heid om, bij het doen van de cene of andere expeditie, als in het opspooren van roovers, het bezetten van eene of andere kampong, enz., item bij bet gewoon transport van goederen in en naar de ommelanden, de nodige manschappen van deo bailluw te requireeren, dewelke op den bepaalden tyd en plaatse ter zijner dispositie zullen moeten verschijnen.

Art. 22. In kas van allarm zal hij zorge moeten dragen, dat de rust in de ommelanden blijve geconserveerd en stipt doen uitvoeren de orders, desweegen gearresteerd.

Art. 23. Onvermindert het regt van het collegie van Heemraden, zal bij verplicht zijn te doen observeeren de

1808. H.  W.  DAENDELS.  728 

orders, geêmaDeert en nog door Heemraden te emaneeren, omlrend het onderhouden der wegen, bruggen, rivieren en slooteo en speciaal die, relatief de gegraven slokkan.

ArL 24. Hij zal, wanneer bij dit geraden vind* de ronde doen in en over alle landerijen, kampongs en bazaars en naauwkeurig toezien op de naleeving van het deswegen ge- statueerde.

Art. 25. Hij zal overal in zijne jurisdictie geadmitteerd moeten worden, gelijk aan bero en zijne schouten word ge- geeven de faculteit om alle suspecte huisen en andere plaatsen te visiteeren, bij die gelegenheid alle verboden en clandestien aangehouden wordende schietgeweeren op te baaien en toe te zien, dat de inlandei^s en Chineescben van hunne hoofd- briefjes worden voorzien, zullende daartoe, des noods, de sterke band mogen bezigen.

Art. 26. Degeenen, die bevonden zal worden hem, zijne suppoosten of andere dienaaren in de exercitie van bun ambt eenige resistentie te hebben gebooden ofte hebben willen bieden, zullen als verstoorders der algemeene rust ten strengsten worden gecorrigeert, ter arbitrage van den Gouverneur Ge- neraal.

Art. 27. Zullende alle landeigenaaren of zij, die van wegen dezelven op hunne landeiljen bet gezag zijn aanvertrouwd, den drossaard en zijne bedienden in de exercitie van hun ambt, op hunne aanvrage, behoorlijke assistentie moeten ver- leenen en speciaal dan, wanneer dezelve in een der kampongs of landerijen door de patrouilles bij het doen van de eene of andere expeditie, item tot apprehensie of tegengang van eenige roovers of eenige andere misdaaden wordt gevraagd.

Art. 28. Alle landeigenaaren, hetzij eisschende of ver- weerende, zullen alle questien betreklijk de ommelanden, hunne landerijen en wat daarvan devolveerd, ter eerster instantie voor den drossaard en zijne assessoren moeten ver- volgen, ofschoon zij ook in dienst van den Lande en te Batavia woonagtig waaren.

Art. 29. Echter zal het aan christen landeigenaaren, welke

726 1Ö08. H. W. DAENDELS.

niet in de ommelanden woonen, yrijstaan in civiele zaaiken boven de 200 rijksdaalders, wanneer zij gedaagden zijn, te verzoeken renvoolj aan hunnen dagelljkschen rechter, hetwelk hun niet zal mogen worden geweigerd ; gdijk zij ook, bq bet passeeren van contracten, zig bij prorogatie en in cas zij deswegens mogten worden gedagvaart, kunnen submitteeren aan dien rechter of wel aan dien der ommelanden.

Art. 50. Alle questien in materie possessoir blijven hiervan geêxcludeerd, zullende dezelve alleen door den ommelandschen rechter worden onderzogt en ter eerster instantie gedecideert.

Art. 51. De drossaart, nog zijne schouten, zullen eenige boeten of breuken mogen neemen, veel min eisschen, ten waare dezelve bij de wetten zijn bepaald.

Art. 52. Gelijk de di-ossaart ook niet zal vermogen te composeeren dan met speciaal consent van den Gouverneur Generaal.

Art. 55. De drossaart, nevens zijn secretaris en twee as- sessoren, maaken het land-gerecht der Bataviasche ommelanden uit en doen recht in naam en van wegen Zijne Majesteit den Koning.

Art. 54. Van alle misdaaden, die ter kennisse van den drossaard komen, zal hij, neevens gemelde assessoren en 8ecr^ taris, zonder verwijl de vereischte informatien inwinnen, in het oog houdende, dat dit, zoveel doenlijk, geschiede zo na mooglljk bij de plaats, waar de misdaad is geperpetreerd.

Art. 55. In civiele zaaken zal hij, ook zonder assessoren, verplicht zijn parthijen, des mooglijk, te bevreedigen.

Art. 56. Van alle zijne verrigtingen, zowel als van die van het land-gerecht, zal pertinente aanteekening en register moeten gehouden worden, over hetwelk, al hoewel van de competentie van zijnen secretaris zijnde, hem een naauwkeurig toezigt word aanbevoolen.

Art. 57. Zullende er van ieder afgedaan proces een be- hoorlijk proces-verbaal worden gecoucheert, hetwelk door den drossaard, zijne assessoren en zijnen secretaris zal ffloelen worden onderteekend.

1808. -H, W. DAEfJDELS. 727

Art. 38. De drossaarl is verpligt in het vervolg zoodanige verbeleringen voor te dnigen, als bij in de oniinelaiiden tot voorstand en expeditie van justitie, bevordering eener goede politie en het belang der opgezetenen dienstbaar zal oordeelen te worden ingevoerd.

Art. 39. Hij zal alle drie maanden van zijse vcrrigtingen aan den Gouverneur Generaal rapport doen en hoogstdeazelven, des begeerende, zijn arcbief moeien presenteeren.

Art. 40. Alle veranderingen en amplialien, die in het ver- volg van tijd in deeze instrucüe oï in die der suppoosten van den drossaart, item in de manier van proeedeeren, noodzakelijk l>eYonden zullen worden en nader mogen worden gearresteerd, zullen gehouden worden als in deeze te zijn geinsereerd, wordende de drossaart wel expresselijk gelast hiertoe van zijne zyde, des nodig, geniotiveerde voordiagten te doen.

Art. 41. ttij de aanvaarding van zijn ambt zal hij in Raade van Indien, aan handen yan den Gouverneur Generaal, den vol- genden eed presteeren:

Ik beloove en zweere Zijne Majesteit den Koning als mijnen lioogen en doorlucbtigen souverein, milsgadei's den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en gelrouw te zullen zijn : dat ik mijn ambt als. drossaart over de Bataviasche om- melanden ter goeder trouw en met alle vlijt en naarstigheid zal waarneemen; dat ik, zoodra eenigeniisdaaden of vermoeden van misdaaden tot mifne kennisse zuUen zijn gekomen, daarvan zonder uitstel en, zooveel mogelijk, de rechte waarheid zal tragten op te spooren en doen, hetgeen mijn ambt vereischen zal; dat ik daarin zal te werk gaan en mij in het recht spreeken pedragen met alle oprechtheid, eerlijkheid en oir/Jjdigbeid, zonder den schuldige of zijne vrienden en begunstigers te ontzien en zonder de onschuldigen te kwellen ; dat ik nimmer over eenige zaak zal composeeren dan met voorkennis en toe- ^^teinming van den Gouverneur Generaal ; dat ik na mijn uiterste vermogen zal bevorderen, dat binnen mijne jurisdictie de in irezeetenen van niemand eenige overlast of geweld worde aan- gedaan, en inzonderheid, dat dit niet geschiede door inijne

728 1808. H. W. DAENDELS.

suppoosten or dienaaren ; en dat ik, zooveel in mij is, zal in acht neemen mijne instructie en de manier van procedeeren over de Bataviasche ommelanden, reeds gemaakt en nader te maaken.

Zoo waarlijk helpe mij God Almachtig!

Art 42. De assessoren zullen uit de Christen landeigenaaren worden genomen, welke hunne tourbeurten zullen waameineD en vaceeren na een daarvan te formeeren rooster, door den Gouverneur Generaal te approbeeren.

Art. 45. Iemand van hunnentwegen hij procuratie willende magtigen, zal dit alleen mogen geschieden op Christenen, die niet in particulieren dienst zijn van den een orander landeigenaar.

Art. 44. Gelijk aan den drossaart, onvermindert het bij artikel 42 gearresteerde, vrijheid word gegeeven om de com- mandanten van de. buiten- en binnenposten en andere iu de ommelanden remoreerende Christenen als assessoren te be- roepen, zo zal hij ook in zuiver inlandsche of Ghineesche zaaken over godsdienst, huwelijk of successie, in steede of wel nevens zijne gewoone assessoren, twee deskundige in- landsche of Chineesche assessoren tot de zitting kunnen re- quireeren.

Art. 45. Bij recusatie van een der in eenige zaak vaceerende assessoren beslist de drossaart met den anderen assessor daarin de plano en zonder hooger beroep, wordende in dat geval, des noods, aan hem, drossaart, een concludeerende stem gegeven.

Art. 46. Zo de recusatie word gewettigd, item bij ziekte en andere ongelegenheeden van een der assessoren, zal de op de rooster volgende assessor, na gedaan beroep, moeten ver- schijnen.

Art. 47. In ordinaire gevallen zullen de assessoren drie dagen te vooren tot de vacatie worden verzegt en alsdan ge- houden zijn op den bepaalden tijd te compareeren of weUnj wettig excus, den drossaart hiervan terstond te inforoieeren. zullende anders vervallen in eene boete van een hondert rd* ten behoeve van het gesticht der pennisten.

Art. 48. En zullen assessoren en extra-ordinaire in spoed

1808. H.  W.  DAENDELS.  72$ 

vereisscbende gevallen verplicht zijD op het opontbod van den drossaart direct te compareeren, terwijl hij in dat geval niet verplicht is zig aan de rooster te houden, maar de naastbij zijnde tot de vacatie kan verzoeken en zulks op de dubbelde poene, bij artikel 47 gestatueerd.

Art. 49. Assessoren zullen verplicht zijn bij hunne eerste sessie, aan handen van den drossaart, den volgenden eed te prestoeren.

Ik beloove en zvireere, dat ik de post van assessor ter goeder trouvee, met alle vlijt en naarstigheid zal waarneeroen ; dat ik mij in het onderzoeken der zaaken en het recht- spreeken zal gedragen met alle opregtheid, eerlijkheid en onzijdigheid, zonder daarin aan de parthijen toe te dragen eenige gunst of ongunst en zonder mij daarvan te laten aftrekken door eenige beweegreedenen, hoegenaamd; dat ik voorts, zo veel in mij is, getrouwelijk zal in acht neemen en nakomen de instructie en manier van procedeeren voor den drossaart over de Bataviasche ommelanden en deszelvs assessoren, reeds gemaakt of nader te maaken.

Zo waarlijk helpe mij God Almachtig I

INSTRUCTIE i»oor den secretaris van den drossaart over de Bataviasche ommelanden.

Art. 1. De secretaris van den drossaart over de Bataviasche ommelanden zal op de voordragt van hem, drossaart, door de hoge regeering worden aangesteld en als dan hebben of ohtineeren de qualiteit van onderkoopman.

Art. 2. Het is de plicht van hem, secretaris, om van alle verrigtingen van den drossaart en van het land-gerecht per- tinente aanteekening en register te houden en vooral om derzelver vonnissen te registreeren ten einde ten allen tijde aan parthijen of de geene, die daarbij belang hebben, copien of extracten afgegeeven kunnen worden.

Art! 5. Hij zal voorts den drossaart en bij de zittingen ook zijne assessoren in alles ten dienste zijn en al dat geen doen en verrichten, hetgeen hem ambtshalven zal worden gelast.

750 1Ö08. H. W. DAENDELS.

Art. 4. Het salsuris, daar gesteld zijnde omme, zo veel moogelijk, ligtvaardige litiganten af te schrikken en niet om iemand daaruit eenig inkomen te doen genieten, zal alleeu door den secretaris en, voor zo verre zijne werkzaambeedeii aangaat, mogen bereekend en strict geregeld moel^ voorden na de salaris lijst, op den i*^ Meij 1765 bij de hoge regeering gearresteerd.

Art. 5. Hij zal dit salaris niel mogen vorderen, tenzij dat zijne declaratie eerst en vooraf door den drossaarl is geapprobeert, aan vfien echter de faculteit word gegeeven om, bij onvermogen van die geene, welke die kosten moet betaalon. of wel om nadere billijke reedenen, dat salaris tot een zekere somma te verminderen of wel geheel te reraitteeren.

Art. 6. Hij zal bij zijne aanstelling in Rade van IndiëQ. aan handen van den Gonvemeur Generaal, den volgenden eed moeten afleggen.

Ik beloove en zweere Zijne Majesteit den Koning als mijnen hoogen en doorluchtigen souverein, mitsgaders deo Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gehouw en getrouw te zullen zijn ; dat ik mij in het werk, aan mij toe- vertrouwd, in allen opzigle getrouwelijk en eerlijk zal gedragen en dat ik, zo veel in mij is, in alles zal nakomen en inachi neemen de instructie, voor mij reeds gemaakt of nader te maakcn, als raeede de instrnctie en manier van procedeeren voor den drossaart over de Bataviasche ommelanden en des- zelvs assessoren, voor zo verre mij zulks aangaat

Zo waarlijk helpe mij God Almachtig!

INSTRUCTIE voor de schouten van den drossaart over de fta- fm^iasche ommelanden,

Arl. 1. De schouten van den drossaart over de Baüi viasclie ommelanden zullen op de voordragt van hem, drossaart. door de hooge regering worden aangesteld en alsdan hebben of ohtineeren de qualiteit van onder-koopman.

Art. 2. Zij zullen ieder tot hun assistentie hebben ^5 in- landsche dienaaren of oppHssers, welke een distinctive kleediiig

1808. H.  W.  DAENDELS.  751 

7.ullea erlangen, die door den drossaart zal worden opgegeven, ' zoiuede van een blokhuis voorzien worden tot verzekering vaA misdadigers.

Arl. 5. Het gouvernement zal de schouten van een ge- schikte wooning voorzien, in welke een belioorlijk apartement zal worden afgezondert ten gebruike van den drossaart en zijnen secretaris: en zal zijn blokhuis in de nabijheid zijner wooning worden geplaatst.

Art. 4. De schouten zullen de orders van den drossaart, raakende hun oIBcie, moeten respecteeren, mitsgaders bevoegd en verplicht zijn bij zijne absentie alle delinquanten te agler- volgen, te appreheodeeren en ook, des noods, preparatoire in- ibrmatien in te winnen, mits van alles, zodra mooglijk, aan den drossaart kennis geevende.

Art. 5. Zij zullen buiten hun district niet mogen vernagten als met speciaal consent van den drossaart.

Art. 6. Zij zuUen van tijd tot tijd de ronde in hun district moeten doen en, voor zoveel, des noods, den drossaard bij zijne alisentie representeerende, het bij zijne instructie aan hem gedemasdeerde behoorlijk executeeren, in zoverre dit verstaan kdiji worden op hun van applicatie 4e zijn.

Art. 7. Een ieder hunner zal in zijn district, zoveel mooglijk. Je opgezeelenen moeten informeeren van de orders, successive omtrend de ommelanden beraamd of nog te beraamen, en daarvan van tijd tot tijd in de kampongs en op de bazaars in de gewooue landstaal publicatie moeten doen.

Art. 8. De schouten op de kleine Maronde en te Tangerang znilen, in conformiteit van het 18® artikel van de instructie voor den drossaart, speciaal tegen den smokkelhandel moeten waaken.

Art. 9. De schouten worden tot gerief der ingezeetenen, ieder in hun district, gequalificeerd tot het passeeren van alle nolarieele instrumenten, aan welke, evenals aan die van de iühier resideerende notarissen, in en buiten rechten alle geloof zal worden gedefereerd, zullende zij ten dien opzigte worden gebonden aan de orders en verpligtingen, die voor de nota- rissen alhier successive zijn geëmaneerl.

755 1808. H. W. DAENDELS.

Art. 10. Zij zullen daarbij^ zoveel dieDstig is, moeten ob- serveeren de inlandsfhe wetten, zeden en gewoonten, voor zo verre die door den souverein zijn geapprobeerd.

Art. 11. Speciaal zullen zij bij bet passeeren van publieke instrumenten toezien, dat hierbij altijd twee eerlijke en ter goeder naam en Taam staande getuigen present zijn, zollende bij foute van dien eene arbitrale correctie incurreeren.

Art. IS. Zij zullen zig nopens het salaris en gebruik van zegels stipt moeten houden aan de salaris-lijst en zegel-or- donnantie.

Art. 15. Zij zullen alle drie maanden hun prothocol aan den drossaart ter examinatie en visitatie moeten presenleeren. dewelke de alsdan ontdekt wordende abuisen, zoveel mooglijk. zal doen redresseeren.

Art. 14. De schouten zijn verplicht elkander in de exer- citie van hunne ambtsbediening, zoveel mooglijk, te assisteeren en tot opspooring en tegengang van alle misdaaden eene ge- regelde correspondentie te houden.

Art. 15. Zij zullen ook van hunne verrigtingen een be- hoorlijk dagregister moeten houden en hetzelve aan den dros- saart op zijne requisitie moeten exhibeeren.

Art. IG. Behalven dat de schouten verplicht zijn met den drossaard een geregelde correspondentie te onderhouden en hem van alle voorvallende zaaken, specteerende zijn ambl onverwijld kennis te geeven, zullen zij gehouden zijn met het uiteinde van ieder maand aan denzelven in te zenden een succint rapport van al, hetgeen er in die maand in hun dis- trict is voorgevallen en waardig is te worden aangeteekend

Art. 17. Zij zullen bij hunne aanstelling, aan handen van den Gouverneur Generaal, in Rade van Indien den volgenden eed afleggen.

Ik beloove en zweere Zijne Majesteit den Koning als mijnen Hoogen en Doorluchtigen Souverein, mitsgaders den Gouverneur- Generaal en de Raaden van Indien gebouw en getrouw tf zullen zijn; dat ik mijn ambt als schout van den drossaart over de Bataviascbe ommelanden Ier goeder trouwe en nit'i

1808. H.  W.  DAENDELS.  733 

alle TÜjt en naarstigheid zal waarneemen ; dat ik, zodra eenige misdaden of vermoeden van misdaaden tot mijne kennisse zullen zijn gekomen, daarvan zonder uitstel en zoveel moo^ijk de rechte vraarheid zal tragten op te spooren en daarin te werk gaan met alle oprechtheid, eerlijkheid en onzijdigheid, mitsgaders daarvan zonder eenige agterhoudendheid den dros- saart informeeren; dat ik voorts in het maken van eenige publieke instrumenten mij eerlijk gedragen en geene derzelven authenliseeren of uitgeeven zal, tenzij de lieden, die dezelven hebben gepasseert, in persoon voor mij en de getuigen, in de acte gemeld, zijn gecompareert en ik den inhoud derzelve duidelijk aan hun verklaard hebbe, mitsgaders de minuten der. actens behoorlijk geteekend zijn; en dat ik eindelijk, zoveel in mij is, getrouwelijk zal in acht neemen de instructie, voor mij reeds gemaakt of nader te maaken, als mede de instructie en manier van procedeeren voor den diossaart over de Ba- taviasche ommelanden en deszelfs assessoren, voor zoverre ik daartoe veorde gerefereert en dezelve mij aangaat. Zo waarlijk helpe mij God Aknachtig.

MANIER VAN PROCEDEEREN in crimineele en civiele zaaken voor den drouaari over de Uaiaviascke ommelanden en deszelvs assessoren.

Art. 1. Alle procedures, welke voor den drossaart over de Bataviasche ommelanden en deszelvs assessoren worden ge- ventileerd, zullen, zo veel moogelijk, summier en de plano worden onderzogt en afgedaan.

Art. 2. Bij het onderzoek en de afdoening van eenige zaaken, raakende de godsdienst, zeeden, huwlijken ensucces- sien der onchristenen, zullen, voor zover dit geschieden kan, hunne wetten en gebruiken geobserveert en in het beslissen van questien dezelve ten bazis genomen worden.

Art. 3. In aUe andere zaaken word na luid der instructie voor den drossaart over de Bataviasche ommelanden recht gedaan overeenkomstig de locaale wetten deezer kolonie en

754 1Ö0Ó. H. W. DAÊNDÈLS.

de algemeene wetten van bet rijk en, waar deeze zwijgen, in confornriteit van liet beschreeven regt.

Art. 4. In alle zaaken decideeren de drvissaart en zijne assessoren bij meerderheid van stemmen.

Art. 5. Binnen de jurisdictie van den drossaart zal een ieder^ door h\Bm op een wettige wijze ontboden wordende, op den bepaalden tijd moeten compareeren, waaronder meede begreepen zijn de land-eigenaaren, ofschoon dezelven ook té Batavia mogten woonen, dewelke, zo de uoodzaakelgkbeid niet volstrekt gebied, dat zij zelve verschijnen, met het zenden van eeift, door hun bij procuratie gevolmagtigd persoon kunnen volstaan, zullende de drossaart hierinne discretelijk te werk gaan.

Art. 6. Alle citatien voor het land-gerecht zullen drie dagen voor den dienenden dag in regten moeten worden geê- ploicleerd.

Art: 7. Zo aan eenige citatie van den drossaart en zijne assessoren niet worde voldaan, zal een tweede dagvaarding worden geëxploieteerd, als wanneer op den bepaalden tijd, bij andermalige non comparitie, na bevind van zaaken recht zal worden gedaan.

Art. 8. De vertolkingen van inlanders en Ghineeschen, zo mede van hun schrift, zal geschieden door geloofwaardige lieden uit die natiën, welke daarvoor, des noods, onder deu eed zullen kunnen worden gebracht en voor hunne vertolking een matig salaris genieten.

Art. 9. Bij het doen van eeden zal eenen ieder die na zijne godsdienstige begrippen kuimen afleggen, gelijk die van de inlanders hun door een hunner priesters op den alkoran zal worden a^enomen.

Art. 10. Tot het schouwen van lijken en visiteeren van gekwetsten zal de drossaart en, bij zijne absentie, de schoulen kunnen requireeren den naastbijzijnden chirurgijn, welke op dat opontbod zal moeten komen en na gedaan werk zijn gegeeven attest, des nodig, moeten befiedigen, waarvoor beu, even als aan den stads-chirurgijn, een billijk salaris zal wordeu gegeeven.

1Ö0Ö. H. W. DAENDELS. 758

Art. 11. In alle crimineele zaaken zal de volgende proce»* orde worden in acht genomen. De drossaart zal ten over- staan van twee assessoren, geassisteerl door zijnen secretaris, behoorlijke informatieu inwinnen en die geenra hooren, die iels van de questieuse zaak kunnen deposeeren; voorts zal hij den aangeklaagde examineeren omtrent datgeene, wat lot zijn lasten is ingekomen: hierna zullen worden geboord die geene, op welke de beklaagde zig ten betooge zijner onschuld beroept, zullende dit echter meede van officiewegen moeten geschieden. Na verhoor van den beklaagde en de getuigen pro et contra zal er, voor zover de getuigenissen mogen varieeren, deswegen confrontatie worden gehouden, waarna de getuigen, zo veel nodig is, hunne gegeeven verklaringen; zullen moeten beledigen. Het welk geschied zijnde, zal de beklaagde worden bekend gemaakt met zijnen beschuldiger en met de persoenen, die in zijne zaak getuigenis hebben gegeeven, en hem tegen hun reproche worden gegund, waar omtrent het nodige onderzoek zal worden gedaan en waar* meede de enqueslen zullen woitlen gesloten.

De enquesten dusdanig in forma probanti gebragt zijnde, zal de drossaart de vierschaar spannen en zodanigen eisch doen, als hij zal vermeenen na rechten te behooren, over welken eisch bij den drossaart en zijn assessoren met de vereischle attentie gedelibereerd zijnde, de drossaart de stemmen zal opneemen en de conclusie opmaaken, welke hij aan den se- cretaris zal opgeeven omme daarvan eene behoorlijke sen- tentie te coucheeren, zullende de eisch van den drossaart nooit verzwaard, maar wel gemitigeerd mogen worden.

Nadat de sententie zal weezen geschreven en geresumeert, zal dezelve den Gouverneur Generaal worden aangeboden ten fine van approbatie of om deswegen zodanig te disponeren, als hoogstdezelve oorbaar zal vinden.

Het fiat executie door den Gouverneur Generaal verleend zijnde, zal de sententie ten spoedigste, teu ovei*staan van den drossaart, zijne assessoren en secretaris, worden geëxecu- teerd, bij welke gelegenheid, na de prouunliatie, aan den volke

756 1Ö08 H. W. DAENDÉLS.

in de gewone inlandsche taal zal worden voorgebonden de misdaad en de reeden yan de strafoeffening aan den hun voorgeslelden delinquant, zullende na den afloop van dien een Qopie der sententie worden teruggegeeven aan den Gouver- neur Generaal.

Art. 12. En zal de drossaart zig overigens, zoveel niooglijk, moeten houden aan de form van rechtspleging» die door den Souveraiu is voorgeschreeven.

Art. 15. In civiele zaaken zullen de drossaart en zijne assessoren de procedures reegelen na de volgende voorschriften.

Eene zaak voor hel gerecht gebracht wordende, zullen de drossaart en zijne assessoren verplicht zijn, alvorens eenig rechterlijk oflicie uit te oeffenen, te trachten om partijen in der minne te vereenigen.

Dit niet gelukkende, zullen zij als rechters de klagten van den eischer en zijnen eisch aanhooren, welk een en ander direct geverifieert zal moeten worden : hierop zal zijne partij deszelFs belangen kunnen inbrengen, waarna de getuigen van beide de partijen zullen worden geëxamineerd, van welkers verklaring over en weder opening zal worden gegeeven om hun bij de belediging, des verkiezende, op tegenvraagen te hooren, zullende zij, na de beantwoording van dien, hunne dispositien beêedigen.

Na den afloop hiervan zullen worden overgenomen de re- prochen van partijen op elkanders bewijzen, waarna de drossaart en zijne assessoren, evenals in crimineeie zaaken, zullen senten lieeren.

Zo partijen aan die sententie acquiesceeren ofideswegens en in die gevallen, welke niet zijn uitgeslooten, binnen drie dagen daarvan geen appel laaten aanteekenen, zal de sententie Len verzoeke van den truimphant behoorlijk ter executie worden gelegt.

Art. 14. Ook in civiele zaaken zal, zoveel mooglijk, worden geobserveei t de manier van procedeeren, alhier gebruikelijk.

Art. \V). Alle zaaken, in regten bestaande, waarin partijen haar met geen getuigen behelpen, zullen, nadat de gedaagiie

Idoe. H. W. DAËNDËLê. 1%1

op den eisch is gehoord, gehouden worden voor voldongen, wordende in die gevallen van de hiervooren beschreeven proces-order afgeweeken, alzo dezelve betrekkelijk is tot zaaken, consisteerende in feiten.

Art. 16. Aan een ieder wordt de vrijheid gelaten om, zo hij vermeent, dat zijne zaak word gedelaijeert of hem recht geweigert, bij den hoogen Raad van justitie van Hollandsch ludien te. verzoeken mandament van evocatie.

Art. 17. Ingevalle een der partijen zig bij eene sententie van het land-gerecht bezwaard acht, zal hij in civiele zaaken, Toor zoverre die hiervan niet zijn uitgesloten, zo het een lands-dienaar is, aan den hogen Kaad van justitie van Hol- landsch Indien en anders aan het collegie van heeren Schee- penen van Batavia kunnen appelleeren.

Art. 18. Zullende het appel binnen twintig dagen moeten worden vervolgd, gerekend van den dag, dat de sententie is geproDuntieerd, na welken tijd het appel zal worden verstaan te zijn desert en waartegen geen relief zal worden verleend als door de hooge regeering en zulks om valabele reedenen.

Art 19. Van de sententien, die in cas van appel worden geslagen, zal geen revisie worden geadmitteerd, als met spe- ciaal consent van de hooge regeering, hetwelk echter niet zal worden verleend, wanneer de sententie van het land-gerecht is geapprobeert, ten waare om merkelijke reedenen van be- zwaar.

Art. 30. In crimineele zaaken zal geen appel worden ge- admitteerd, als alleen in zoodanige gevallen, waarvan dit door de hooge regeering op verzoek van den gecondemneerde mogt worden geaccordeert, terwijl een beklaagde, zich bij den form of wijze van procedeeren geaggraveerd vindende, altijd bevoegd is deswegen zijne belangen aan het land-gerecht en, hier geen gehoor krijgende, aan den Gouverneur Generaal voor te dragen, waarop, na kennisneming der zaken, na billijkheid zal worden gedisponeerd.

Art. 21. In gevalle bij een ander regtbank een sententie is geslagen, welke aan persoenen of goederen, gehoorende

FLAAAAT-IOIt DUU. XIY. 47

758 IdOe. H. W. DACNDELÖ.

onder die jurisdictie van den drossaard, zal moetm worden geëxecuteerd, zal zodanige regtbank die sententie den dros- saart moeten toezenden, met verzoek daaraan de bebooriijke executie te willen doen.

12 Mei. Overname van hel gouvernement van Java's NoordrOostkuêt door den Maarsclialk en Gouverneur- Generaal^ Daendels^ van den gouverneur Engdhard,

Deze laatste werd i>ten zei ven dage van alle bestuur en •directie over dat gouvernement ontslagen".

Daendels is den 11<^° Mei 1808 te Samarang aangekomen.

Op den W^ Mei 1808 besloot deze »de Tunctie van gou- verneur en directeur van Java's Noord-Oostkust te mortificeren en, als een gevolg van dien, den Raad van politie te Semarang te ontbinden en dezelve te ontheffen van den eed, in die be- trekking aan den Lande gedaan".

14 Mei. Voorschrift nopens aanbestedingen.

Op dezen datum schreef Daendels aan den Luitenant- Gouverneur-Generaal :

«Omtrend aanbesteedingen van werken zij het mij vergund uw hoog Edele gestrenge te elucideeren, dat, voor zoverre 'sLands cas daarmede gemoeid is, in alle zaken, welke niet zijn militair of niet tot de marine geboren, de qualificatie der hoge regeering nodig is, doch dat de approbatie van de aanbesteeding zelve door uw hoog Edele gestrenge alleen geschied, ten waare hel moutant der inschrijving in civiele zaken zover de calculatie mogt zijn te boven gegaan, dal uw hoog Edele gestrenge mogt oordeelen dezelve aan de nadere deliberatien van de regeering te moeten onderwerpen*\

15 Mei. Intrekking van hel verbod legen hel houden van vergaderingen te Samarang zonder voorkennis ^an den gouverneur van Java's N. O. kusl.

Is besloten in te trekken, gelijk geschiedt by dezen, de

1Ö0& H. W. bAENOËLè. 93^

oude vsaiitie, volgeDs dewelke geene der alhier geêtaUisseerde coUegien hebbeu mogen vergaderen buiten voorkennisse Tan den Ujdelijken gouTemeur en directeur van deze 'kust.

En zal hiervan worden kennis gegeven aan den Raad van justitie, den kerkeraad, het coUegie van Weesmeesteren, het coUegie van Boedelmeesteren en regenten der hospitaleui respeetive om te strekken tot narigt.

16 Hel Inlijving van eene kompagnie Javaansclie ka* valeristen.

Zijne excellentie, gezien het adres van den kolonel en chef der cavallerie, Gerlach, daarbij te kennen gevende, dat na gedane monstering de compagnie Javaansche cavallerie van den hoofd-regent te Samarang is bevonden te bestaan uit:

5 officieren,

4 wagtmeesters,

6 brigadiers,

5 tamboers, '2 pijpers,

54 dragonders en 66 paarden;

welke alle nog voor den dienst van den Lande zouden emploijabel zijn, indien hunne wapenrusting wierd veranderd, als zijnde ten eeneroaal ongeschikt voor een cavallerist;

heeft besloten de gedachte compagnie Javaansche cavallerie, te zamen uitmakende een getal van 71 koppen en 66 paarden, bij het regiment cavalerie van den kolonel, Gerlach, te in- corporeren.

16 Mei. Overbrenging in *$ Lands kas van alle, sedert 1 Januarij 1808 door ambtenaren genoten winsten wegens overwichten, recognitièn, enz.

Bij circulaire gaf Daendels aan de hoofden van gewestelijk bestuur op Java te kennen, dat hij ten spoedigste verlangde te ontvangen »eene precise opgave van den staat van zaken op u Ëdelens kantoor en van de inkomsten eu revenuen,

740 1Ö0Ö. H. W. DAËNDÈLÖ.

door u Edelen en andere dienaren, welke eenige administratie hebbeu, genoten wordende, met eene aantooning Tan de wijze, waarop de leverantien der contingenten geschiedt : hetgewigi, waartegen die van den inlander ontvangen en aan bet Land verrekend worden; hoeveel daarvoor minder aan hen word betaald, als uit 's Lands kas gevalideerd ; voorts de inkomsteu en lasten der regenten en in het generaal alles, wat over de huishouding van u Edele's kantoor eenig licht verspreiden kan; zullende alle winsten, welke tot hier aan overwigten. recognitien en op de betaling der producten als aoderzinds zijn genoten zedert primo Januarij, door u Edele moeten worden gebragt ten voordeeïe van den Lande en daarentegen de dienaren, die gewoon waren dezelve te genieten, door mij na het ontvangen der voorschreven opgave op zodanlgeu billijken voet worden gesalarieerd en gededomageerd, dat zij over hun lot en bestaan zullen tevreden zijn, in de verwach- ting, dat bij de gedagte opgave niets zal worden geomitteenl of verzwegen, maar alles getrouwelijk en met opregtheiil open gelegt, ter voorkoming van de reproches, die u Edele zich bij ontdekking van hel contrarie zelve zouden te vrijten hebben".

17 Mei. Wijziginy van den litel van den direcietn- generaal.

Deze titel zoude voortaan luiden: directeur-generaal van 's Konings domeinen en financiën in Asia.

17 Mei. Toekenning aan de predikanten te Smnaranq en Soerabaija van hetzelfde tractement^ als de predi- kanten en Rownsch Catholijke geestelijken te Baiavia genoten»

Zij kregen echter niet het extra-douceur en de verdabbe- ling van tractement «voor den zwaarderen dienst'*, welke tr Batavia uitbelaald werden.

1808. H.  W.  DAENDELS.  741 

18 Mei. Yoorschrifl nopens trompetters en trompetten.

Zijoe excellentie, in aanmerking genomen hebbende de ge- dane kennisgave door den kolonel en chef van bet regiment cayallerie, Gerlach, nopens het gebrek aan trompetters en trompetten bij dat regiment en overwegende, dat dezelve zouden kannen worden gesuppleerd met diegeene, welke, zoo hier, als elders, bij de ceremoniën werden geêmploljeerd;

Heeft besloten om alle de trompetters met dies trompetten, welke zich, zoo te Samarang, als te Batavia, Cheribon en andere residentien bevinden, aan het gedachte regiment cavallerieaf te slaan omme daarbij geplaatst te worden op de tractementen, voor de trompetters bepaald, zullende die trompetten, welke particulieren toebehooren, volgens taxatie voor den Lande worden overgenomen.

18 Mei. Organisatie van het corps de genie.

Is besloten dat het corps de genie zal bestaan uit: een kolonel als chef, drie luitenants-kolonels, zes kapiteins, drie luitenants en twee luitenants extra-ordinair.

18 Mei. Overname voor rekening van den Lande der huur van zekere pasar.

Is besloten de huur van de bazaar Panawangang, gelegen in bet district Grobogang, van den afgetreden Javasch gouver neur. Engelhard, voor den Lande over te nemen en hetgeen' hij in voorschot op die huur voor zes maanden aan den regent van het gedagte district heeft geavanceerd, ten bedrage van rd' 1753, zilver geld, aan den gemelden gewezen gouverneur. Engelhard, uit 's Lands kas te laten rembourseren ; voorts de directie over de opkoopingen van rijst op de voornoemde bazaar, waartoe den Lande door de gemelde huur gerechtigd is, te demanderen aan den resident van Samarang en Damak.

742 1d08. H. W. DAENDELS.

Vermits onophoudelijk geschillen ontstonden tussdieo den regent van Grobogan en den van landsvirege op de pasar Pa- nawangan geplaatsten bandar en vermits daardoor bet doel, beoogd met het huren van de pasar (opkoop van ryst en hout in het Grobogansche, virelke door den regent werd tegenge- veerkt) niet bereikt veerd, is den 22*^» September 1809 de huur overgedaan aan den Djokjoschen resident, Wiese.

18 Mei. Timbang-geld.

Zijne excellentie in aanmerking genomen hebbende, dat onder de vaste inkomsten van den Javasch gouveraeur onder anderen ook behoord heeft zeker fournissement van rd* 3500'sjaars. 'tveelk de resident van Tagal verpligt was aan dien ambte- naar onder de benaming van timbang-geld op te brengen: dat, hoewel door de circulaire aanschrijving van zyne excel- lentie aan de residenten van de strand-kautoren vanden 16"^ " dezer maand om alle winsten, zedert primo Januarij jongst- leden onder den titel van overwichten en andere benamingen genoten en nog staande in te komen, over te brengen in 'sLands kas het vooi*schreven fournissement is komen te ces- seren, alzoo hetzelve onder anderen uit die winsten wierdt goedgemaakt en gedragen, alechter de afgetreden gouverneur en directeur. Engelhard, achtervolgens den voet en usantie, waarop hem het gouvernement van Javasch Noord-Oostkusl was geconfereerd, op het meermeid fournissement aanspraak heeft voor den tijd van vier maanden en 12 dagen, welke hij dit jaar nog den post van gouverneur van Java heeft beklee^i . en dat mitsdien, daar het land de opgemelde voordeden aan zich heeft getrokken, zij den gewezen gouverneur, Engelhard, voor het gemis van het meermeid fournissement ook voor dien tijd behoort te indemniseren :

Besluit, dat aan den gewezen gouverneur, Engelhard* uit 's Lauds kas zal worden te goed gedaan het fournissement van rd^ 5500 'sjaars, 't welk hij gewoon was van den Tagais resident ouder de benaming van timbang-geld te genieten, voor

1808. H. W. DAENDELS. 745

deo tijd Tan yier maanden en twaalf dagen, die hij in dit jaar de Yoorschreven functie ?an gouverneur van Java Iieeft bekleed.

18 Mei. Overname voor rekening van den Lande van gdd'leeningen, door den gouverneur van Java*8 N. O. ku8t bij eenige collegiën te Samarang aangegaan.

Zijne exceUentie, in overweging genomen hebbende, dat de afgetreden gouverneur en direcleur van Javasch Noord-Oost- kust, Engelhard, ter voldoening aan de order der hooge Indische regering om, naar evenredigheid van de meerdere importantie zijner bediening als die van de residenten der mindere kan- toren, welke onder een gelijke gehoudenisse liggen, van eenige coll^en en instituten te Samarang gelden in leen te accep- teren (*), opgenomen gehad heeft, als: van het proveniers huis:

rd' 1000 aan zilver geld, • 11500 » papieren van credit; van het marine-school:

nl^ 5000 aan zilver geld, » 20000 » papieren van credit;

van het coUegie van Weesmeesteren:

rd* 25000 aan zilver geld.

Overwegende, dat door de mortificatie van het ambt van gouverneur en directeur van Javasch Noord-Oostkust de ge- melde collegiën en instituten het effect der gemelde heilzame order zouden missen en zeker, zoo aanstonds geen gelegen- heid tot een favorabel emplooij van hunne gemelde fondsen kunnende vinden, in de grootste verlegenheid zouden geraken tot de uitzetting van dezelve, wanneer hieraan door het gou- vernement niet wierd geremedieerd;

Besluit, dal de voorschreven sommen provisioneel door het Land zullen worden overgenomen en daarop aan de meermelde

(*) Van zoodaoige »order** is g^^en spoor ontdekt. — Zon die «order** wellicht pur U ^esom de la eause zijn nilgcdacht? Hg gelijkt veel op een paroxiRme van dwaasheid (of knoeyery).

744 1d08. H. W. OAENDELS.

coUegien en instituten uit 'sLands kas te goed gedaan dezelfde renten, die zij gewoon waren van den tijdelijken goaTemenr en directeur van Javascb Noord-Oostkust te genieten, gerekend van heden af, nogtans dat op de kapitaalen van het marine- school maar 7i ^ stede van 74 percent 's maands zal worden gevalideerd.

18 Mei. Overname voor rekening van den Lande van de woning van den gouverneur van Java^s N. O. kust.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat de behuizinge van den afgetreden gouverneur en directeur dezer kuste, Nicolaus Engelhard, genaamd Groot Bodjong, welke steeds door den afgaandeu aan den aankomenden gouverneur pleeg te worden getransporteerd voor rd' 18000, zilver geld, gefundeerd op eene aanschrijving der hooge Indische regeering van den T^ April 1772, mits de mortificatie van het ambt van gouverneur en directeur van Java, voor den Lande be- hoord te worden overgenomen om te dienen tot verblijf van den Gouverneur Generaal en zijnen staff, wanneer bij zich op Java bevindt.

Heeft besloten, dat de behuizinge. Groot Bodjong, met des- zelfs stallingen, bijgebouwen, enz., voor den Lande tot bel bovenvermelde einde zal worden overgenomen voor rd' 18000, zilver geld.

Verg. 24 December 1787 en 26 Januarij 1808.

18 Mei. Beheer van de dragonders- en landraads-kasaen te Samarang^

Is besloten de directie en administratie van de dragonders- en landraads-kassen, welke te voren onder de behering hebben gestaan van den tijdelijken gouverneur en directeur dezer kust, over te brengen op en te demanderen, die van de eersf- gemelde kas aan den brigadier en chef van den generalen staf, von Gutzloff, en die van de laatstgemelde kas aan deo secretaris van staat, Veeckens.

1808. H. W. OAENDELS. 74S

Op 16 Junij 1808 is het beheer van de landraads-kas defioitier opgedragen aan den president van die rechtbank, toenmaals te gelijkertijd resident van Samarang en Demak.

18 Mei. Verstrekking r^bij wege van (fralificalie** van een remonte-paard aan elk officier der kavalerie en van de rijdende (j^rtillerie.

18 Mei. Last tot het leveren van recruten.

Bij circulaire gaf Daendels aan de hoofden van gewestelijk bestuur langs Java's stranden het navolgende te kennen.

•Voorgenomen hebbende om van het groot getal Javanen, *t welk over het ganlsche eiland zonder eenig vast beroep ledig loopt en alleen tot last en nadeel der overige ingezetenen strekt, eenig voordeel te trekken tot versterking der arraée in Indien, gelast ik u Edele bij dezen om van elke 1000 zielen, welke onder u Edele's J||;^|,7ie gevonden worden en tot geenerhande culture, hetzij van de rijst, kofBj, peper, indigo, kapas ofte eenig ander nuttig handwerk worden g^emploijeerd, een man als recrut te leveren, en naar te zenden".

18 Mei. Verbod tegen het gebruik van vrije Javanen als %baltoors'\ ingaande mei 1 October 1808.

De straf zoude voor ambtenaren zijn cassatie. Uitgezonderd werden alleen «zodanige geringe dienaren of Europeesche inge- zetenen, die, onvermogend zijnde om slaven te kunnen bekomen, 3 & i Javaansche battoors tot huisselijke diensten zullen mogen gebruiken tegens billijke betaling".

20 Mei. Toelage aan krijsgevangen officieren.

Is besloten, dat, in navolging van het geene deswegens in Europa is geusiteerd, aan 's Konings officieren in Indien, welke buiten hunne schuld in 'svijands handen komen te vallen en krijgsgevangen worden gehouden, voor den tijd» dat zij als

746 1808. H. W. DAENDELS.

zodanig moeten worden geconsidereerd, de helft hunner ge- wone gagien lal worden uitbetaald. Zie ook 5 Sprokkelmaand 1810.

20 Mei. Benoeming van een Raden Pandji tot adjudant- generaal van de Madi$reesche troepen »in dienst dez^ kolonie*'.

Hij kreeg den rang en het tractement van een luitenant- kolonel.

»0m daartoe moveerende redenen" is deze benoeming den 28«° Mei 1808 ingetrokken.

20 Mei. Voorschriften voor de Weeskamer en de bank van leening te Batavia nopens geld^leeningen op lan* dertjen.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat bij den aanstaanden verkoop der domainen, welke geaffecteerd zijn tot een fonds van mortificalie voor het papieren geld, het on- vermogen van de collegien van Weesmeesteren en de bank van leening te Batavia om eenige beleeningen van belang te doen welligt ooi'zaak zoude kunnen zijn, dat de gemelde vasligheden, bij mangel van vooruitzicht voor de koopers om de penningen, tot den koopschat benodigt, te kunnen opnemen en negotieren, verre beneden de waarde wierden verkocht.

Overwegende, dat het gemelde onvermogen voortspruit uit de importante beleeningen, welke de gedagte collegien in de laatste jaren hebben gedaan en daaronder ook, in prejudicie van de algemeeoe belangens, aan eigenaaren van particuliere landen, wien het óf aan lust óf aan vermogen ontbrekende om dezelve te ontginnen en gade te slaan, daardoor ooi*zaak zijn, dat de vrugtbaarste streken, die alleen toereikende zouden zyo om de hoofdplaats Batavia en alle hare ingezetenen te voeden en te suppleren aan den aanvoer van rijst, die thans lot dal

1808. H.  W.  DAENDELS.  747 

einde van Java moet geschieden en bij elke bedugting voor eenen vijandelijken aanval de uiterste verlegenheid doet ont- staan, geheel onbebouwd en onbeheerd blijven liggen en ver- anderen in schuilplaalsen van roovers en boosdoenders, dib de veiligheid der Bataviasche ommelanden onophoudelijk storen, gelijk daarvan de landerijen van den heer Raad ordinair, van Riemsdijk, en in het bijzonder bet landgoed Tjampia tot een droevig voorbeeld kan verstrekken, uit dewelken het nog onlangs is gebleken, dat alle de geweldadigheden, die in de laatste instantie in het Tangerangsche zijn gepleegd, hunnen oorsprong hadden genomen;

en verders in consideratie genomen hebbende, dat een verbod aan de gedachte collegien om beleeningen te doen op onge- cultiveerde landerijen noodwendig moet medewerken om de vermeerdering van dezelve in ééne hand tegen te gaan en dezelve over te brengen in het bezit van meerdere eigenaren, die daarvan een nuttig gebruik voor de kolonie zullen maken, terwijl een dergelijke prohibitie daarenboven het prospect opent, dat de te venduceren domeinen, in de premisse vermeld, niet op eene gelijke achteloze wijze zullen worden behandeld;

gebruik makende van de magt, door Zijne Majesteit den Koning aan hem gederereerd, om bij absentie van de Raden van Indien zonder derzelver concurrentie besluiten te kunnen nemen, even alsol zij daartoe hadden geconcurreerd;

heeft besloten den president en leden van de weeskamer, mitsgaders den president en leden van de bank van leening te Batavia te gelasten, gelijk dezelve gelast worden bij dezen, om alle de van hunne collegien uitstaande capi talen bij eige- naren van landerijen, die onbebouwd zijn liggende, en speciaal bij den Raad ordinair, van Riemsdijk, bi) ontvangst dezes op te zeggen om binnen den tijd van zes maanden daarna te worden opgehragt met de interessen van dien.; dezelve wijders autoriserende om ten voordeele van particulieren, die bij den aanstaanden verkoop van een gedeelte van 's Lands domeinen daarvan kopers zullen worden, beleningen te doen tot twee derden van het capilaal, 't welk de koopscliat zal

748 1808. H. W. DAENDELS.

bedragen, mits, de kopers nalatig blijvende om binnen den tijd Tan vier of vijf jaren de gedachte landerijen te ont- ginnen, de Toorgeschotene kapitalen, even als die op andere, onbebouwde landerijen, wederom zullen worden opgezegd om op eene andere wijze te worden besteed: met last wijders aan vendumeesteren om bij den verkoop der meermelde do- meinen de gegadigdens van deze, ten hunnen faveure geno- mene dispositie te prevenieren.

Eene sequele van dit besluit is het besluit van 1 1 December 1808, luideiide, als volgt:

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur GeneraaU geëxamineerd hebbende de requeste van den beer Raad ordi- nair van Indien, Willem Vincent Helvetius van Riemsdijk, daarbij te kennen gevende, dat hij, ter schnldpligtige vol- doening aan het besluit van den 20'° Mei laatstleeden, op zijne verbonde vastigheden aan de coUegien van de bank en Weesmeesteren te Batavia bereeds eene aanzienlijke somma van twee maal hondert duizend rijksdaalders had afgel^d, doch dat hij, gemerkt de ongunstige tljdsomstapdigheden om de nodige contanten te verkrijgen, volstrekt onvermogend was om zijn rest eerend debet van rd' 120000 aan de bank en van 1S5000 aan de weeskamer binnen het gefixeerde termtjn te kunnen aflossen, met verzoek, dat, ter voorkoming van des suppliants aanmerkelijke schade, het collegie van Wees- meesteren mogt worden gequalificeerd om de voorschreven rd"" 120000 van de bank van leening over te nemen, even en in dier voegen, als zulks bij besluit van den 2**" October laatstleden nopens alle bij de bank beleende vastigheden is ge- arresteerd, en dat Weestmeesteren welmeld wijders mogten worden geaulhoriseerd om, met alteratie van het geciteerd besluit van den 20^° Mei laatstleden, van hem, suppliant, in mindering dier gecombineerde schuld totrd' 275000, in betaling aan te neemen een bedragen van rd' 55000 *sjaars tot de volle betalinge toe.

1808. H. W OAENDELS. 749

Heeft besloten de voorschreven instantie te accorderen en dienvolgende Weesineesleren meermeld te qualificeeren, zo als gtf'^chiedt bij dezen, om bet eerst gemelde raonlanl van rd' 120000 van de bank over te nemen en vervolgens in mindering van dal bedrag en van de rd' 155000, welke bereeds door Weesmeesteren zijn beleend, van hem, suppliant, jaarlijks, ingaande met ultimo dezer, te ontvangen ecne somma van rd* 55000, met dien verstaande nochtans, dat aan hun Eerwaarden blijrt gedemandeerd zorge te dragen, dat, de be- leende kapitalen genoegzaam door de solidileit der hypotheek zijnde gewaarborgd, de Weeskamer deswegens worde gehouden buiten schade.

20 Mei. Veroordeelimj voor zes jaren van een kapitein' Chinees te Demak tot iidandscli soldaat bij het garnizoen te Samarang.

Aanleiding tot dit curieuse vonnis van Daendels gaven «ongehoorde kneveiaryen en afpersingen", door den veroor- deelde »in de regentschappen van Damak gepleegd".

Op de > herhaalde en lamentabele bede" van de vrouw en verdere nabestaanden van den veroordeelde is den 18'" Junij 1808 het vonnis veranderd in verbanning naar Banjoewaugi.

21 Mei. Schorsing van een gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander.

Is besloten den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, Pieter Tencij, als zodanig te suspenderen, zonder reclame op eenig revenu vour dit jaar, tot dat zal hebben geprou veert zijne gezegdens, dat de reise van den Maarschalk en Gouverneur Generaal, waaraan 250 battoors 's daags tegens betaling gebruikt zijn, den lande voor 1 O/m. pikels koffij zoude hebben benadeeld en veertig duizend man van de koffij-pluk hebben afgetrokken.

En aan te stellen lot provisioneel gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, op de revenuen daartoe

750 idOd. H. W. OAÊMOÊLd.

staande, den opper-koopman, Motman, welke nog beden aYond van Saroarang zal vertrekken om zijne functie te aanvaarden. En zal beslag gelegt voorden op alle goedereu van hem, P. Tencij, zo wel als op deszells persoon, tot dat reekening en verantwoording zal hebben gedaan van alle penningen, van 'sLands wegen bij hem ontfangen.

Op 4 Julij 1808 is de gecommitteerde, P. Tencij, »6naal »als zodanig en ook tevens geheel uit 'sLands dienst" ontslagen.

21 Mei. Regeling van het iractement van den gezworen translaleur te Samarang.

Aan dezen ambtenaar was nog geen vast tractement toe- gekend, waarom Daendels besloot, »met intrekking van alle giften, gaven, conlributien en geschenken, die hij tot hiertoe gewoon was van de inlandsche regenten, pepattijs en mindere hoofden, zoo mede van de Chinesche officieren te ontfangen en op poene van cassatie geinterdiceerd wordt verder te accepteren, aan denzeiven toe te leggen een vast tractement van rd* 250, zilver, ter maand, zonder betaling van ambtgeld, met bevordering voorts tot onder-koopman".

Ueze regeling gold alleen voor den toenmaUgen trans- lateur, een oud dienaar, waarom voor zijnen opvolger werd bepaald, dat deze »bij zijne aanstelling slechts zal hebben de qualiteit van boekhouder, met een tractement van rd' 150, zilver, ter maand en, na vijf jaren in die post ten genoegen te hebben gefungeerd, eerst zal worden bevorderd tot onder- koopman, met verboging van zijn tractement tot rd* 250 'smaands.

21 Mei. Beschikkingen naar aanleiding van bezwaren, door eenige inlandsche regenten aangevoerd.

Volgens eene daarvan zamengestelde nota waren die bezwaren de navolgende.

1808. H. W. OAENDÊLé. 781

Tagal:

1® Terzoeken de leverantie van rijst te Terminderen tot op de hoogte, zoo als bij contract met de Yoormalige Com- pagnie bepaald is;

2^ ontheffing dan wel vermindering van het leveren van catoene garens en indigo;

3® verzoeken niet meer volk te moeten geven om te vi^erken naar Samarang en in de residentien, zo als volgens con- tract bepaald is;

4*^ verzoeken eenige tegemoetkoming wegens de zware lasten van houtkap en slepen, waarvoor de regenten eene zeer geringe betaling ontvangen en de gemeene man niets;

5^ zij zijn verpligt om 4 kruis-prauwen voor eigen ree- kening te onderhouden en op ieder 15 man te stellen; verzoeken van twee ontslagen te worden:

6^ ingeval er producten aan boord van 'sLands schepen moeten bezorgd worden, zijn de regenten genoodzaakt zulks met hunne eigene prauwen te doen, ten welken einde zij dus 15 stuks onderhouden en waarvoor zij, regenten, geen betaling genieten. Verzoeken dierhalve tegemoedkoming;

7* verzoeken ontslaf^en te worden van de leverantie van 25 coijangs rijst aan den Gouverneur Generaal:

8^ verzoeken van het geven van geld en inlandsche pro- ducten aan den gouverneur van Java's Noord-Oostkust ontslagen te worden;

9^ de regent van Panialang heeft moeten overnemen een schuld van zijn voorzaat, groot 3495 rd" ten behoeve van den resident, .spruitende uit de tekortkoming bij de leverantie van rijst aan den resident van Teijlingen; verzoekt, door dien de betaling der interessen voor hem een grote lastpost is, ontheft te worden; 10 de regent van Pamalang verzoekt om hem de weinige winsten, welke de passer in zijn hoofd negorij geeft, te doen genieten, daar dezelve thans door een Chinees ge- noten worden.

7S3 1808. H. W. OACNDELS.

Paccalongang: 1 ® verzoeken ten opzichten van de leverantie van rijst, indigo.

catoene garens, kappen en slepen van iiout even als die

van Tagal; 2^ ais ook wegens het geven van volk om te werken naar

Samarang en in de residenlien; 3® moeten 560 man ongesoldeerde militairen oiiderhoudeu

en met rijstvelden voorzien; verzoeken vermindering of

ontslagen te worden; 4^ klagen over den pacht-Chinees van Oeioejamie, die van

beide regenten 1500 man en bij de 50 dessa's ofdor|)en

ten zijnen diensten in huur heeft; 5^ verzoeken 100 man en een campong terug, die aan den

Chinees van den zuikermolen Woenadonga verhuurd zijn : 6^ verzoeken om aan hun volk te permitteren om het zout

zelve te maken. Galiewongo : 1 " refereerd zig aangaande de leverantie van indigo, catoene

garens, hout en geven van volk aan de verzoeken, door

voormelde regenten gedaan; 2^ verzoekt van het onderhoud van 200 man te Samarang,

ongesoldeerde troupen met geweren en pieken, ontslagen

te worden en geeft voor, dat dezelve meest tot eoelies

gebruikt worden en beter in hunne campongs voor 's Lands

werk geêmploljeerd kunnen worden; 3^ klaagt over het verhuur en van twee campongs aan een

prauakkan Moor in zijn regentschap; 4" moet te Samarang vijf prauwen onderhouden en verzoet,

indien dezelven niet in 'sLands dienst gebruikt worden,

naar hun regentschap te laten terugkeren. Kandal : 1^ verzoekt ontheffing van de leverantie van indigo; !2" klaagt over het moeten leveren van houtbalken, waarvoor

hij zeer geriug en het volk geene betaling erlangt; 3^ geeft kennis, dat zijn passer aaneen Chinees verhuurd is: 4° alsmede dat hij, volgens oud gebruik, verpligt is jaar*

t6ÓÖ. U. W. bAChOËLÖ. tsS

Ujks aan den gouTerneur Tan Java 8 eoijaitgs r^t te lereren;

5" moet jaarlijksy onder den naam ran hoofdgeld of wang galang en tjatjas, aan den goaverneur yan Jara betalen rd* 415;

6" bij de aanstelling van eenen nieuwm gouverneur, volgens oud gebruik, een span paarden en 100 Spaansche matten ; bij de ronde en inspectie van den gouverneur een span paarden en 100 Spaansehe matten en aan den onder- majoor rd' 150. Damak:

1^ verzoeken hunne passers en campongs terug» die volgens oud gebruik, echter tot bederf van land en volk, aan de Chinezen verhuurd zijn;

2® merken aan, dat zij over de districten, vraar hout gekapt wordt en die onder de directie van den boekhouder staan, tot hun leedweezen noch over hunne hoofden of volk, noch over de r^stvelden iets meer te zeggen hebben, 't geen nimmer zo geweest is;

3® verzoeken twee campongs terug, die zij verpligt z^n ge- weest aan den boekhouder voor 1400 Spaansche matten te verhuren, en merken hierbij aan, dat het tot nadeel van de culture is;

4^ len opzigte van het onderhouden van ongesoldeerde troupeu te Samarang verzoeken als die van Kaudal;

5^ verzoeken eenige campongs terug, die door den gouverneur van Java aan eenen ingebeij, Tirta Soema, gegeven zijo; verklaren gemelden ingebeij voor een slegt regeerder en knevelaar van zijn volk;

6^ klagen over den capitein-Ghinees van Damak, als houdende een monopolium van de rijst door het geheele r^entschap ;

7* klagen over een Europees, genaamt Joseph, welke zig op- houdt in de negory Koeboe, met voorkennis van den boekhouder van Damak, die zig aan ongepermitteerde kne- velarijen en afvorderingen van den gemeenen man schuldig maakt; van de geringste bos hout of pisang moet aan

tLAlAAT-lOtt BBKL Xlt. 49

954 1^08. H. W. OACNDfiLd.

i^BB knavelaar paeht worden ketaaU, ja zelfis de tweede regent van Damak was verpligt bij het inkopen im een huis voor eene somma van 40 rd' aan dezen kerel 4 rd* paeht af te geven;

6** verzoeken nog tvi^ee campongs terug, die hun ten tijde van den gouvwneur, van Reede, zijn afgenomen en door genoemden gouverneur aan eene inlandsche vrouw, mei name radeen ajoe Wiera Diningra, tot beloning gegeven sijn wegens bewezene extra ordinaire diensten aan ge- melden gouverneur, van Reede. KiaiJ depattlj van Samarang:

1^ ontheffing van het leveren van indigo;

!2^ daar bij aan 't contingent van hcA leveren van caloene garens niet voldoen kan wegens deszelfs gevorderde fijn- heid en hij, alsmede zijn volk, genoodzaakt zijn om zulks voor het grootste gedeelte in te kopen, verzoekt hiermede eenige consideratie te willen gebruiken;

3^ verzoekt om de betaling van de koffij volgens gedane be- loften van bet gouvernement, namentlyk rd' 4, zilver, per pikol van 140 8.

Naar aanleiding van deze nota, ingediend door den koepoian en oud-opziener der koffij-cultuur, von Winekelmann, beslm^l Daendels: »alle de geforceerde leveran tien van ka toene garens, welke, de inlandsche regenten langs het geheel gouvernement van Java's Nooi^l-Oostkust, den Oosthoek daarmede ooder begrepra, tet dusverre heeft geincumbeerd, af te sekalfeo, gelijk dezelve wordt afgeschaft bij dezen; en voorts aan <le gedachte regenten te remitteren aUe de agterstallra, welke zij op deze leverantie aan den Lande nog verschuldigd zijn.

Zullende nopens de leverantie van katoene garens, welke aan sommige Ëurepeesche dienaren, mitsgaders aan eeoige Ghinesehe pachters is opgedragen, eene nadere bepafing worden gemaakt.

Voorts aan alle de bovengemelde regenten te keoneo te

ièaé. H. W. DAËNDÉLS. ^

geven, dat ybb dea t^ Octofaer aanstaaode aan aUe ambte- naren, residenten, gezaghebbers en mindere bediendens langs het geheele gouTemement van Java's Ifoord-Oostknst, mits- gaders aan alle andere, zich aldaar onthoudende Earopesen en Cbtnesen, ten strengsten is geinterdiceerd eenige vrtje Javanen, onder welk pretext ook, als battoors of coeiies tot het praes- teeren Tan huiselijke en particuliere diensten aan te honden, met uitzondering alleen, dat het aan eenige min gegoede Earopesen, wien het aan vermogen ontbreekt om slaven fot hunnen dienst te bekomen, vrij zal staan om tegen eene billijke betaling twee k drie Javanen tot huisdienst te ge- bruiken.

Nog tot soulagement der regenten en van den gemeenen man af te schaffen, gelijk afgeschaft worden bij dezen, alle de corpsen van ongesoldeerde, inlandsche troupes, welke door sommigen hunner worden aangehouden, en de schietgeweeren, waarmede dezelve voorzien zijn, door het Land te laten over- nemen na gedane taxatie, voor zoover dezelve aan de regenten in eigendom mogten toebehoren, met uitzondering van zodanige, als noodig zal geoordeeld worden aan de regenten over te laten. Zullende nochtans dit besluit niet worden geéxten- deerd tot de vorsten van Madura, aan wien het als voorheen wordt overgelaten zodanige corpsen van bezoldigde troepea in hunnen dienst te blijven houden, als zij zelven zullen goed vinden.

Eindelijk de gezanielijke regenten te kennen tegeeven, dal hunne ingebragte bezwaren over de leverantie van indigo, het leveren van coeiies buiten hunne regentschappen en ten dienste van ILand, het leveren van praauwen, het kappen en sleepen van hout, het verpanden en verhuuren van dessas en het genot van eenen vrijen handel in rijst zonder verwijl in ernstige consideratie zullen worden genomen.

En zal hiervan extract worden afgegeven aan de respaetive, Uagende regenten en aan den translateur in de Javaaoscfae taal tot informatie".

Zie ook ta Mei, 1 JuniJ en 13 Augusluti 1608.

7S6 1808. M. W. DAENDEL8.

21 Mei. Opname van eenige Lands-kasgen.

Is besloten te committeren tot het opnemen der kassen te Paccalongang den onder-koopman en secretaris van Wees- en Boedelmeesteren» Holmberg de Beckreld, en den boekhoader Buijs, en te Joana, Rembang en Japara den onder-koopman, sabandhaar en ontvanger der domeinen, van NijTenheim, en den boekhouder van Muijen; wordende daarentegen de op- neem van de kassen van den Oosthoek, Tagal, Sonracarta en Djocjocarta, als niets van belang te Yoren en meerendeel ten achteren staande, voor onnodig gebonden.

Dit is het eerste voorbeeld van dien aard, hetgeen is aan- getroffen.

24 Mei. Spillage van koperen munt voor suppooslen van schrijf 'kantoren.

Is goedgevonden en verstaan den groot-kassier te autori- seeren om aan de suppoosten der respective schrljf-comptoireo, welke tot den ontvangst der tractementen voor de mindere klerken zijn gerechtigd, op de door hun tot dat einde te ontvangen kopere munt, evenals bij besluit dezer regeering van den 22^° Maart 1803 aan de militairen ter dezer hoofd- plaats is geaccordeerd, te valideeren twee ten hondert als spillage.

Op 16 September 1808 is deze bepaling, evenals die vao !22 Maart 1803, zonder opgave van redenen weder ingetrokken.

25 Mei. Regeling van militaire pensioenen.

Zijne excellentie, geëxamineerd hebbende het op hoogst deszelfs order geformeerd tableau van pensioenen, zo als dezelve aan de differente militaire graden in Holland, ing^ volge tarief, worden verleend en uitbetaald, met eene aao-

1808. H. W. DAENDEL8.

7K7

tooDiDg der peDsioeneD voor Indien, bereekend in dezelfde proportie* als er bestaat tusschen de tractementen in Holland en in Indien, volgende hierna geinsereerd:

PeDsioeneii.

In HollaiuL

Voor Indita.

Generaal majoor

Brigadier des legera

Kolonels

Inbnterie. Majoors

Jagerx. Luilenants-kolonels

KaTaOerie. Kapiteins-adjudant

Arthdlerie te > -kwartiermeester

▼oet. • -instructeur Rijdende artbil- Eerste luitenant

lerie. Luitenants-adjudant

Trein en de > -kwartiermeester

stafe. > -instructeur

Luitenants

Commissarissen ordonnateur

van oorlog

Doctor of chiniigyu en chef bij de legers

Eerste doctor of chirurgijn

Officieren van gezondheid, !• klasse

behorende bij de corp- 2* •

sen Tan linie. 3* •

^2400 -2000 -1500 .1300

• 1200

. 800 . 400 ' 400

• 350

• 1700 . 900 *1200 . 800

• 800

• 400

• 350

rd«2640 . 2200

1650 . 1430 . 1320

440;- 440:-

. 385

. 1870

^ 990

. 1320

. 880

' 880

. 440

. 385

24

24

Besluit, dat de pensioenen voor de müitaire officieren in Indien van nu voortaan na de aanwijzing van bet gemelde tableau zullen worden gereguleerd en hetzelve zal worden toegepast op de geenen, die actueel pensioen of gagement gemeten ;

dat wijders onder dezelve bepaling de pensioenen voor de onder-officieren en soldaten zullen worden geflbceerd, als volgt :

voor een sergeant 'sjaars rd» 84

» » korporaal » 74

» » soldaat » 60

7tf8 ^806. H. W. DACNDELS.

en dat de Toorisebreven pengioeiieB iti zodanige indnt en op al zttlken voet zullen worden uitbetaald, ak ten aanaen der militaire tractementen gereeipieerd is ter plaatse, vv?m de gemelde pensioenen worden genoten.

En «al hiervan aan het bureau yan oorlog en circulair naar de buiten kantoren worden kennis gegeven, respecti?e om te dienen tot narigt en informatie.

Op 6 Junt| 1608 overwoog Daendels naar aanleiding van het verzoek om pensioen van een oud-kapitein der kavaierie. dat aan den adressant »een wezentlijk ongelijk is aangedaan in het onthouden van pensioen, als een voorregt, waarop elk militair, die den Lande braaf gediend heeft, aans|)raak maken kan.

Overwegende aan den anderen kant, dat 'sLands kas niet toereikende is om te redresseren al het ongelijk van dezen aart« onder bet voorig bestuur geleden, terwijl de vergunning aan den een ook anderen, met den suppliant in hetzelfde geval verkeerende, recht van reclame zoude geven.

Besluit het verzoek tot het genieten van pensioen te wijzen van de hand, doch aan den suppliant uit bijzondere conside- ratie te accorderen eene toelage van rijksdaalders vijf en dertig koper geld, ter maand, bij wege van gratificatie**.

Zie ook 4 November 1808.

U Mei

l Juii)

Verbod legen handel drijven door amblenaren.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat het drijven van handel door de residenten en andere ambtenaren een bron is van veele misbruiken, zoo wel ten nadeele van deu Lande, als van de goede op- en ingezeetenen :

besluit aan den gezachhebber Van den Oosthoek en de overige residenten van de kantoren en verdere ambtenaren o|) Java te verbieden het drijven van alle eomm^i^ie in de voortbrengselen hunner residentie en in artikelen, welke op hunne residentie worden aangebragt, gèiyk mede met

1808. H. W. OAENDEL8. VB9

Ogen sohepM, «Is ook schepen en Taartnigen, welke zieh mider bun ressort yertonen of aldaar ten handel worden toegelaten ; met interdictie om op nieaw schepen aan te koopen en met kst om zich binnen den tijd ¥an agtien maanden» vaa heden af, van hunne schepen Ie ontdoen, terwijl desdYe intosschen, bij preferentie van andere, voor den Lande op vradit auUen worden geemploljeerd.

En zal hiervan aan een ieder hij eene publicatie worden kennis gegeven tot narigt en informatie.

1 JvbQ '

Bepalifif^en nopens vervoer van rifsl.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat het beste middel om de ongepermitteerde opkopingen van rijist, zoo door Chinezen, alsdoor 's Landsbediendens, voor te komen, als mede om den Lande door dat middel eenigzins te indem- niseren voor bet tot hiertoe geêxisteerd hebbende deficit in de uitgave en ontvangst van Java, is het leggen van eën generaal verbod op den uilvoer van rijst en dat door het Land bepaald worde de prijzen, waarvoor zij de overvloed der rijst boven de contingenten zal ontvangen en aan eigen spectthiteurs en overwalders afzetten;

besluit, dat niemand rijst zal mogen uitvoeren, welke niet van het Land is ingekocht, doch dat de hij het Land gekochte rijst naar alle plaatsen, zonder onderscheid, onder betaling van de gewone pacht zal mogen worden vervoerd;

dat van het voorschreven verbod nogtans wordt uitgeslooten zoodanige kleine hoeveelheid rijst, als door de van hier ver- trekkende vaartuigen tot consumtie wordt mede genomen, berekend voor een maand tegen veertig ponden per hoofd en niet excederende een koijang voor elk vaartuig, zullende nogtans daarvoor aan de kas van het land, boven de ordinaire fiacht, moeten worden gefourneerd rd'' 10, zilver geld, van ieder koijang en van de alzoo uitgevoerd wordende rijst mdding moeten worden gemaakt bij de passé; gelijk ook onder het gemelde verbod niet zulleu zijn be-

760 '1808. H. W. DAENOELS.

grepen de kleine Taartnigen, welke tan Hadara oTersteken naar Sourabaija om padij en rijst af te haaien» mits niet meer ladende dan een koljang, zoomede niet de vaartaigen, die nn Damak met rijst herwaarts [Soerabaja] komen, mits de laatste daartoe van expresse passen door den resident van Samarang worden voorzien;

dat voorts de rijst door het land zal worden verkocht voor vijf en dertig rijksdaalders, zilver geld, de ko^ang van 3400 % af te leveren aan de koopers in 'sLands pakhnizeD, en daarentegen zal werden ontvangen van een ieder, die genegen is daarvan leverantie aan het Land te doen, tegen zeventien rijksdaalders gelijke munt de koijang van 3800 S, wel ver- staande, dat de regenten, die rijst contingenten hebben, daartoe niet zullen worden geadmitteerd, dan na dat dezelve zullen wezen ingekomen;

dat de voorschreven leverantie zal zijn gewillig en geenzins geforceerd, doch aan den inlander, zooveel mogelijk, zal worden gefaciliteerd door het plaatsen van pakhuisen in de nabijheid van de voornaamste bazaars, waaromtrent de directie wordt overgelaten aan den gezachhebber van den Ck)sthoek en de residenten der overige kantoren, een ieder in zijn ressort, met ernstige recommandatie aan dezelve, op verbeurte van hunne posten, om zorgvuldig te waken, dat op deze, boven de con- tingenten inkomende rijst geen de minste ovenvichten ge- nomen of de leveranciers in de betaling verkort dan wel eenige andere malversatiën daaromtrend, van wat aart ook, gepleegd worden ;

dat, aangezien de pachters van Oeloedjamie en van Pana- roekan en Besoekie hunne voornaamste voordeden hebben van de rijst, die zij uit de gemelde landschappen trekken, aan hun wordt vergunt om, bij aldien zij niet mogten incli- neren dat graan tegen de hiervoren gefixeerde pri|8 van rd* 17, zilver geld, de koijang aan het gouvernement te leveren, hetzelve uit te voeren of te laten uitvoeren, werwaarts zQ zullen verkiesen, onder betaling eener impositie van ti^ rijksdaalders, zilver geld, per koijang, t^ voordeele van den

1808. H. W. DAEN0EL8. 761

Lande boven de ordinaire pacht, mits daanran tdkens aangave doende, de pachter yan Oeloedjainie aan den resident te PaccaloDgang en de pachters van Panaroekan en Besoekie aan den gezachhebber van den Oosthoek, ten einde tot den uitroer de nodige passen te obtineren; met waarschuwing aan de gemelde pachters, dat bij de eerste fraude, die zQ plegen, hetzij door rijst, uit andere districten komende of op- gekocht, voor de hunne aan te geven, dan wei clandestin uit te voeren ter ontduiking van de voorschreven impositie, aan hnn zonder eenige consideratie de behering van de aan dezelve a%estane landen zal worden ontnomen;

en laatstelijk, dat bij achterhaling van uitgevoerde rijst, die niet bt| het Land is ingekocht of waarvan de uitvoer in de hierboven beschreven gevallen niet bij uitzondering is toe- gestaan, de gemelde rijst en het vaartuig, waarin dezelve is gebiden, zal wezen geconfisqueerd ten behoeven van den Lande, terwijl door den eigenaar der rijst daarenboven een amende zal worden verbeurd van een honderd rijksdaalders, zilver geld, per koijang, de eene helft voor den resident, onder wiens gebied de aanhaling geschied, en de wederhelft voor den aah- haalder, waartoe elk en een iegelijk geregtigd zal wezen; zullende de gemelde boete echter, voor zoover den Oosthoek betreft, worden toegewezen, voor een derde aan den gezach- hebber, een derde aan den commandant der plaats, onder wiens ressort de aanhaling wordt gedaan, en een derde aan den aanbaalder.

Onder bepaling wijders, dat de voorschreven mesure pro- visioneel werken zal voor dit loopende jaar en na omme- komst van dat termijn óf gecontinueerd óf door zodanige andere schikkingen zal worden vervangen, als in verband met andere, generale redressen zal worden bevonden te behoren.

Ea zal hiervan circulair tot narigt worden kennis gegeven aan den Oosthoek gezaghebber en de residenten der overige kantoren van Java, mitsgaders ook, voor zoover noodig, bij een publicatie aan den volke.

791 1808. H. W. OAENDEL8.

Op den 10*° JaliJ 1806 aam de GomrernettHieBereal ie Soerabaija hel naydgende bediiit.

Zt|n excellentie de HaarBchalk, uit diverse ingekomen be- riglea nopens den steat van het rijst-gewafich op Jam's Noord*0o8tkii8t gezien hebbende als dat, boitan ontevooniene onheilen, in dit jaar de oogst Tan dat graan aller oppidendst zijn tfal en dat zulks ook meede op BaliJ, Lombok en overige rtjstgeeyende piaataen op Bomeo en aan den orenral korat plaats te Tinden;

heeft, zowel uit dien hoofde, als om den particnliM«D han- delaar, inzonderheid Aim yan den OTorwal; daardoor tot zig te trekken en des te beeter te animeeren de rijst van den Lande in te koopen, goedgevonden, met alteratie van het diendweegen op den iS^ Maij jongstleeden gekomen besluit en gearresteerde publicatie, de prijs, waarvoor deeoijangvan dien korl door een ieder te bekomen zijn zal, te verminderen roet vijf rd* en dien volgens provisioneel te stellen op rd* 30. zilver geld, de coijang van 3400 tÈ, zo als bij genielde pu- blicatie is aangehaald.

*En zal hiervan een extract worden afgeziHiden aan dm Oosthoeks gezaghebber, aan den resident van Samarang eo Damak en aan de overige residenten der respective strand- oomptoiren om te strekken tot derselver naricht en informatie, als om derzdver onderhorigen daarvan door afBxie van hifletten te doen informeeren.

*j^. Verkoop van opium door Residenién.

Ztjne excellentie in aanmerking genomen hebbende, dat, zoo lang de aniGoen te Batavia van drie tot zeven duizend rijks- daalders de kist in prijs doet en daarentegen van smokke- laars voor duizend en minder Spaansche matten te bekomen is, de verzoeking voor de winzucht te groot is om te mogen verwagten, dat de ongepermitteerde handel in dat heulsap geheel zal ophouden, indien daaraan geen kleomaend middel wordt tegen gesteld;

1808, H. W. DAENDEL8. 763

orerwegende, dat om dien handel roet goed gevolg te weeren en de verzekering Toor rich te verkrijgen, dat de smokkdaars geen debiet voor hnmie amfioen op deze kost zullen kunnen vinden, geen doelmatiger middel kan voorden uitgedacht als de verdeeling van amfioen onder de residenten, ten nauwste berekend na bet vertier, alzoo hun belang daardoor onmid- delijk vereenigd wordt met dat van het gouvernement om tegen den smokkelhandel te surveilleren;

overvregende eindelijk, dat dit middel te zekerder zal werken, wanneer de amfioen voor een iegelijk verkrijgbaar wordt ge- steld tegen zodanige gemodereerde prijs, dat èn ambtenaren èn Chinesen, kennende de klem en ernst van bet gouverne- ment, zich voor een geringe prijs niet zullen exponeren aan het gevaar, *t welk zij altijd loopen, van ontdekt en gestraft te worden; en dat, boezeer het gouvernement in dat geval op de amfioen, na evenredigheid van den inkoop, zulke grove winsten niet zal genieten, als nu sedert eenige jaren te Batavia zijn behaald, de voordeelen in effecte grooter zullen worden door het meerdere vertier en door het behouden van de Spaansche matten in bet land, welke voor ingesmokkelde amfioen onder bet vorige bestuur wierden uitgevoerd;

besluit, dat met primo September aanstaande, vranneer het bij de laatste verkooping van amfioen te Batavia bepaalde termijn van stilstand voor zes maanden zal wezen geêxpireerd, aan den Oosthoeks gezaghebber, aan de opperhoofden bij de boven en aan de residenten der overige kantoren van Java, ter debitering binnen zes maanden, afgegeven en op rekening zal worden gélsteld eene zekere hoeveelheid amfioen, berekend na het calculatief vertier op Java, 't welk, voor als nog met geen genoegzame zekerheid te bepalen zijnde om daarop volkomen te durven baseren, voor ditmaal slechts médiocre vooi^esteld wordt, als:

voor Samarang en de regentschappen Damak, Kaliwoengoe en Kandal, zooniede de districlen van Oenarang, enz. kisten 54

voor den Oosthoek, » 48

Transporleere kisten 102

764 1806. H. W. DAENOELS.

Per transport kisteD 102

voor de beide residentien Souracarta en Djoe- joearta, met de daaronder gehorende landschappen » 48

yoor Tagal » 9

» Paccalongang • 9

» Japara • 14

• Rembang • 13

of in aDes kisten 19S

dat deze kisten amfioen over den landweg getransporteerd en aan de residenten vrij in buis zullen worden afgelererd en aangerekend tegen vijftien honderd Spaansche matteo, zilver geld, de kist, op te leggen en te betalen, de belft zes maanden en de wederhelft negen maanden na de aflevering:

dat om aan de residenten voor het omzetten der amfioen een redelijk voordeel te verzekeren en tevens voor te komen, dat een te ver gedreven winzncht geen vertraging aan het vertier toebrenge of eene nieuwe bron tot vexatien doe ontstaan, aan hun vergund wordt op ieder kist amfioen een profijt te nemen van honderd zilvere Spaansche matten, zondo- meer;

dat wijders de voormelde gezaghebber van den Oosthoek, de opperhoofden aan de hoven en de residenten zich door alle mogelijke vigilantie zullen hebben te bevlijtigen tot bet af- zetten der voormelde amfioen, vroeger, als het daartoe ge- stelde termijn, en, zoodra zij daarin zullen wezen geslaagd, daarvan kennis zullen moeten geven, met een bijgevoegde opgave op den eed, bij de aanvaarding van hunne ambten aan den Lande gedaan, van het meerdere en ware debiet, waarvoor hunne kantoren respectivelijk vatbaar zijn, sub poene van, hierin nalatig blijvende of niet ter goeder trouw te werk gaande, met deportement en cassatie te zullen worden gestraft, ten einde alzoo tot de kennisse van het wezenlek vertier te geraken;

en dat, om aan de residenten gelegenheid te geven tot de afzetting van hunne amfioen na primo September aanstaande, de aanbreng van amfioen van Batavia en elders, o&choon

1d08. H. W. OAENOCLë. 76B

by den Lande ingekocht, en zoo ook van de eene residentie naar de andere, niet alleen zal wezen geinterdiceerd, maar ook het vertier van alle amfioen, die niet van de residenten is ingekocht, verboden op poene van confiscatie, de eene helft voor den resident, onder wiens gebied de aanhaling geschiedt, en de wederhelft voor den aanhaalder, ouvei*schiUig wie dit zonde mogen wezen; zullende de gemelde boete echter^ voor zover den Oosthoek betreft, worden toegewezen voor een derde aan den gezaghebber, een derde aan den resident of commandant van het district, waarin de aanhaling wordt gedaan, en een derde aan den aanhaalder.

En zal de hooge regering te Batavia worden aangeschreven om door eene tijdige aankoop van amfioen te zorgen, dat aan de in dezen vermelde dispositie effect kan worden gegeven.

En wijders extract dezes worden gezonden aan den Oost- hoeks gezaghebber, den resident van Samarang enDamak, de opperhoofden aan de hoven en de verdere residenten van Java en daarvan ook, voor zooveel nodig, kennis worden ge- geven aan de gemeente, respective tot narigt en informatie.

De navolgende publicatie werd dientengevolge afgekondigd.

Om de residenten van Java gelegenheid te geven tot de afzetting der amOoen, welke hun van gouvernementswege zal worden opgelegt te debiteren, is goedgevonden te or- donneeren en te statueeren, gelijk wij ordonneeren en statu- eeren bij dezen, dat na primo September aanstaande de aanbreng van amfioen van Batavia en elders, ofschoon bij den Lande ingekocht, op Java's Noord-Oostkust, niet alleen zal wezen geinterdiceerd, maar ook de invoer van dat heulsap uit de eene residentie in de andere zal zijn verboden ; terwijl wyders geen vertier van amfioen, die niet van de residenten is gekocht, na primo September voornoemd op Java zal wezen toegelaten, op poene van confiscatie, de eene helft voor den resident, onder wiens gebied de aanhaling geschied, en de wederhelft voor den aanhaalder, onverschillig, wie dit zoude mogen wezen ; zullende de gemelde boete echter, voor zoover

l6é ÜOé.. N. W. bAÊNDÈU.

daa Ooalhoek betreft, worden toegewezen yoor een derde aan den gessaghebb^ van den Oogthoek, een derde aap dm resi- dent of commandant van het district, waarin de aanlmliog wordt gedaan, en een derde voor den aanhaalder.

Lasten en bevelen een iegelijk, die het aangaat, ti'. waken en te doen waken, dat aan den inhoud dezes stiptelijk worde voUaao.

En opdat niemand hiervan eenige onwetenheid zoudie kunnen pretendeereu, zal deze op Batavia en alle andere kantoren van dit eiland werden gepubliceerd, mitsgaders ook in de Holland- sche, Ghineesche en gemeene inlandeche talen geaffigeerd ter plaatze, waar zulks behoord en te geschieden gebruikeli|k is.

• Uit aanmerking van den geringen aanvoer vananifioenen »de daardoor ontstane duurte van dat artikel" is op 13 Au- gustus 1808 heloten aan de verkoopers (prefecten, enz.^> de kist aan te rekenen voor 1700 Spaanscke matten van 64 stui- vers, zilver geld, in plaats van voor 1500 Spaansche matten.

26 Mei. Regeling van hei beheer en de imfpeUie der bosschen op Java,

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Genenaal, in aanmerking genomen hebbende den verwaaiioosden staat waarin zich de kostbaarste houtbosschen, over bet gantsche eiland Java, eeniglijk door gebrek van een behoorlyk loeziebt over en administratie van de^ve, bevinden : en wijders over- wegende de onl^rokeobjH'e voordeelen en ressources, welke daaruit vx)Qr de aanstaa&de grootheid onzer kobnien zijn te trekken, mitsgadess dep expressen last, aan hem, Goi^vemeur Generaal, gegeven, om op eene betere behering van dezelve in de eerste plaats zijne alteutie te vestigen;

heeft besloten, dat er zonder verwijl een inqiectie ea daaraan ondergeschikte administratie der boutbossehen over het gantsche eiland Java zal \¥orden daargesleld;

en mitsdien benDeml, gelijk benoemd wordt by dezen, lot inspecteur-generaal over de boutbossehen van 'teiland Java, den kolonel Carel von Wpl^ogen, met behoud van zijn re-

mé. H. W. OAÊNOCiA tSf

gime»!; omiar stilstand Tap gage, ond^r toeloggiog ?w qqd va»! traQteill^Ilt van rd' IBQQO, ziWer geld/sj^arsymetoyar^ lating aan hem, inspecteur-generaal, om de nodige voordragt te doen tot het benoemen van den aan hem, in zijne voornoemde quaiiteit van inspecteur-generaal toQgevoegden secretaris, die tevens zal zijn fiscaal over de boutbosschen en de sequele Yan dien, op een tractemeot van rd'*!250, zilver geld/smaands en Tan twee opzienders op een appginlemeot van rd' 150, zilver geld, 'smaands;

en tot praesident over de administratie der boutbosschen, onder bet opper-toezicht van den voornoemden kolonel en inspecteur-generaal, von Wolzogen, den resident van Japara, J. Knops, op een tractement van rd" 12000, zilver geld« 'sjaars;

voorts als leden der gemelde administratie:

den gewezen resident te Djocjocarta, Waterloo, den fiscaal te Samarang, Smissaert, den resident te Joana, van Bronckborst, en den gewezen commandant te Banjoewangie, Wikkerman, aUe op een vast tractement van rd* 5000, zilver geld, 'sjaars en rd' 4000 om daaruit voor de leden, buiten den president, de onkosten hunner te doene reisen goed te maken, gerekend tegens 10 rd' 's daags.

Verders is goedgevonden aan de gemelde administrateurs toe te voegen een secretaris op een tractement van rd* 200 'smaands en twaalf of zoo veel meer of minder bosgangers, als de administratie zal bevinden nodig te hebben, op een gage van rd' 50 tot 100 'smaands, wordende aan bun, ad- ministrateurs, overgelaten, tot de benoeming van voornoemden secretaris en opzienders de nodige voordragt te doen aan den Maarschalk en Gouverneur Generaal.

Zie ook 21 Augustus 1808.

216 Mei. Ontzegging van het r^ht tot het houden van daoen. — Verkoop van slaven, onder voorwaarde van vrijstelling mk zekasren t^d.

Is besloten den fiscaal van deze resid^ii^ [Saiwarang] te

768 1d08. H. W. DAËNDÊLS.

{^lasten om een jongen, genaamd Gastor, en zyne ttouw, Semira, nevens hun zoontje, Bietjoe, en de znster tan gemelde Seroira, in name Minenra, vermeld bij zekeren emancipatie- brief, ten kantore Palembang onder dato den 24^ Febroarij 1807 gepasseerd, en lot dusverre getliend hebbende bQ den oiider-koopman Palm, doch om mishandeling zijn huis ontvlucht, op morgen ochtend te laten verkoopen bij openbare veiling, onder conditie, dat de kooper de gemelde lieden na vijfjaren tijds, gerekend van den dag der verkoping, in vrtfdom zal moeten stellen.

Wordende hij, fiscaal, nog gelast om den gemelden Pahn aan te zeggen, dat op de eerste klachten, welke op nieuw over mishandeling zijner slaven tegen hem zullen inkomen, aan denzelven het houden van lijfeigenen voor altijd zal worden ontzegt.

26 Mei. Inmenging in rechts-zaken.

Zijne excellentie, gezien en geëxamineerd hebbende een adres van de leden van den Raad van justitie betrekkelijk zekeren, zich bij den landraad te Samarang in hechtenii be- vindenden Javaan, genaamd Setjo, welke, olschoon van een door hem gepleegden moord geconvinceerd en in confessie zijnde, echter volgeus de vigeerende, Javaansche wetten, waarna tot dusverre bij den landraad wordt recht gedaan, niet konde worden gestraft; houdende het gemeld adres wijders des Raads beklag over een besluit van den Raad van policie, op voorstel van den afgetreden Java's gouverneur, Engdhard, genomen, waarbij de Raad van justitie was gelast deo in* lander Setjo uit zijne detentie bij deu landraad over te nemen en iu *s Raads boeijen te doen transporteren om voorts, on- aangezien de bovengemelde wet, de novo tegens denzelven te doen procederen ; verzoekende mitsdien met het welbehagen van zijne excellentie te worden gemunieerd;

overwegende, dat het gedacht besluit van den Raad tan policie eene terugwerkende kragt zoude hebben teu aanzioi

1Ö08. H. w. DAENDELS. 769

der wet, als nog bij den landraad vigerende en volgens welke de meergedachle Javaan Setjo nog niet kan worden gestraft, eu dat hij, gedetineerde, gevolgelijk op eene onrechtmatige wijze daardoor aan zijnen conipetenten rechter onttrokken eu aan eene strafoefening onderworpen zoude worden, welke de wet ten zijnen opzigle niet heeft voorgeschreven ; dan dat evenwel eu onverminderd de bepalingen, bij de wet gemaakt, de policie ten zijnen opzichte als een gevaarlijk subject kan en behoort werkzaam te zijn;

heeft besloten den meergemelden Javaan Setjo bij provisie in de ketting te doen sluiten om, in afwachting van den tijd, dat volgens de Javaansche wetten regt tegens hem zal kunnen worden gedaan, zonder loon voor de kost aan de gemeene werken te worden geplaatst.

26 Mei. Wijziging van de op 7 Maart 1808 vdstgC' stelde leger-organisatie.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat bij de organisatie voor de militairen in Indien niet is bekend gesteld de plaats van sergeant-adjudant en deze functie vooral legenswoordig onmisbaar zijnde;

heeft besloteu het gedagte plan van organisatie in zoo verre te amplieren dat, even als zulks bij de armee in Holland plaats vind, bij ieder bataillon infanterie, buiten en behalveu den luitenant-adjudant, nog een sergeant-adjudant zal worden aangesteld op een tractement van veertig rijksdaalders ter maand.

En zal hiervan worden kennis gegeeveu aan het bureau van oorlog om op het plan van organisatie bekend te stellen en daaraan de verdere executie te geven.

27 Mei. Intrekking van de residentie Djoeana,

Is besloten de residentie van Joana in te trekken en de daar- onder tot hiertoe gesorteerd hebbende regentschappen van

flAtLAAl'BOUL UIULL XIT. 49

770 lÖOd. *M. W DAENDELS.

Pattij bij Japara en van Joana, Tjinksisewoe en LongcHig bij Renibang te voegen, waardoor het onderhoud van een resident Toor den Lande zal worden bespaard.

27 Mei. Aanleg van den groolen postweg door de resi- dentie Pekulongan.

Is besloten den resident te Paccalongang te gelasten, gelijk dezelve gelast word bij dezen, om den grooten weg, loopende van 't Oost- tot het West-einde zijner residentie, te doctti brengen in dien staat, dat dezelve in beide saisoenen voor allerlei soorten van transporten 'bruikbaar worde bevonden, zullende teti dien einde de weg op alle plaatsen, waar het terrein zulks maar eenigzints zal permilteeren, moeten getrokken worden op eene breedte van twee ïvyeden Rhifnlaodscih, ton- rond gelegt en aan beide zijden met sufficiënte gruppen voor- zien zijn om doc^ het afkomend of stilstaand water niet (e worden beschadigd; met last aan denzelven om dit bovenge- noemde werk zonder betaling door de ingezetenen te laleo verrichten; doch, alzoo aan de hoogtens van den berg thd Padang een buitengewone arbeid zal moeten worden besteed om dezelve in die helling, en glooljmg Ie brengen, dat aller- hande rij- en voertuigen denzelven kunnen passeren, wevdt aan denzelveu tot dat einde uit 's Lands kas toegelegd rd^ ^000, zilver geld, om daaruit deze buitengewone daggelden te knnnea voldoen.

Het geschiktste middel om met de minste kosten dezen we|; zoodanig aan te leggen zal zijn, dat de resident al 'hel hout tusschen den weg en het zeestrand doe wegkappen, ahoren^ hij zich nopens de rigting van den nieowen weg bepale. welke omkapping in allen gevallen voor den aanleg vasnieowe koflij-tuinen zijn voordeel zal hebben.

Zullende bij verders zorgen, dat op elke 400 roeden een paal werde gesteld, welke de distantien aanwijst m tevens dienen moet om het gewoon onderhoud van den weg ond»*r de districten en ingezetenen te verdeden.

Zie ook 5 en 8 Mei 1808.

teoa. H, W. DAENDELÖ. 7Ï1

27 Mcd. Plaatsing inhet méde-mannen-huisie Safnaraug van oude^ met meei' bruMare fnüüairen.

Zulks geschiedde met een s^geant, een kadet, een korpo- raal en SI soldaten.

28 Mei Intrekking van het ambt van gouverneur van Jasm^s N. O. kwt. — Aanstelling van een resident van Samarang en Demak.

De intrekking geschiedde »om van het eiland Java, onder »een verbeterd bestuur en administratie, den Lande die voor- »deelen en ressources aan te brengen, welke daaruit voorde «aanstaande grootheid onzer koloniën zijn te trekken".

Desniettegenstaande is den l?"^"^ Jupij 1808 de secretaris- generaal belast met het gezag over de residentie Samarang gedurende »de uitstap van zijne excellentie naar Sourabaija'*; — misschien omdat de benoemde resident van Samarang en Demak op 15 Junij 1808 belast was met het presidimn van den land- raad te Samarang.

28 Mei. Regeling der inspectie van de koffij*cuÜuuT.

Zijne excellentie de Maarschalk en Gouverneur Generaal, de noodzakelijkheid gevoelende van een voorziening te maken in het bestier omtrent de coffij-cuUure en overwegende het groot belang en nut, dat hierdoor aan den Lande zoude kunnen worden toegebragt;

heeft baslooten te l>enoemen en aan te stellen, gelijk aan- gesteld wordt bij dezen, tot inspecteur-generaal over de collij- cuUure, den koopman en geweezen opziender over genoemde culture, van Winckehnan, op een vast traclement van rd' liSOOQ, zilver geld, 's jaars, met bevordering tot opper-koopman;

voorts aan hem, inspecteur-generaal, toe te voegen een secFetaris en daartoe akueede aan te stellen en te benoemen dcud onder-koqpman en gezworen klerk op het bureau van de secretarissen van zijne excellentie, H. I. Domis, op een trac-

77i lÖOa. H. W. DAENDELS.

tement van rd' 150, zilver geld« ter maand: zullende aan den inspecteur-generaal nog worden toegevoegd 1 opzienders of onder-inspecteurs op rd" 150, zilver geld, 'smaands ieder waartoe de voordragl van hem, inspecteur-generaal zal worden afgewagt.

Den volke werd deze regeling medegedeeld, als zijnde «door »de onvergeeflijkste onachtzaamheid de culture der koffij buiten «eenige directie en toezicht gebleven, waaraan de geringe in-

zaam van dat product op Java onder andere oorzaken moet •worden geattribueerd".

Zie ook 9 Junij 1808.

29 Mei. Afscliaffing der levering van indigo en katoenen garen aan den Lande.

Bij circulaire gaf Daendels aan de prefecten het navolgende te kennen.

Een mijner groote oogmerken zijnde om den Javaan, zoo veel mogelijk, te verligten en bijzonder den gemeenen mao een voldoend onderhoud voor deszelfs huisgezin uit den arbeid zijner handen te doen trekken, zoo is 't, dat uit overweegiog van het drukkende, dat er gelegen is in de leverantie van katoene garens en de indigo, ik bij deze afschaffe alle le- verantie aan den Lande van indigo en katoene garens.

Dan daarentegen gelast ik u Edele om, instede van de ka- toene garens als gespin, Javaansche kapas te leveren, scboou gemaakt en van dies pitten ten vollen gezuiverd en in deszelfs soort van de eerste hoedanigheid tegens de prijs van rd* 3 : 36. zilver, het picol van 130 8.

Met den ophanden zijnden lijd tot den aanplant van de capas zal u Edele de hoeveelheid derzelve moeten extenderen tol over Vs gedeelte der in u Edele*s district bevindende rijstvelden.

Het spreekt van zelfs, dat de voormelde prijs van rd* 3: 56 werkelijk aan de leveranciers en, des mogelijk, aan de aan- kweekers zelven zal moeten uitbetaald worden, en zooder overwigt.

1808. H.  W.  DAENDELS.  775 

En ten einde de regenten aan te moedigen tot den aan- kweek van de kapas, zoo excu8eere ik hen van de voldoening hanner achterstallen aan katoene garens,

Zie ook 10 Mei 1809.

1 Junij. Intrekking der verplichte levering van kruis- prauwen door Regenten,

Zijne excellenlie, in aanmerking genomen hebbende, dat het leveren door de regenten van kruisprauwen aan den Lande, niet alleen voor hen is een drukkend bezwaar, maar ook tegen den moedwil der zeerovers weinig nut aanbrengt en dat, de gemelde vaartuigen gevolgelijk niet beantwoordende aan het oogmerk, waarom zij zijn in dienst gesteld, van de manschappen, welke op dezelve dienen, buiten bezwaar der regenten meer nut kan worden getrokken door dezelve op de kruisprauwen van t Land te plaatsen;

besluit, dat de respective regenten zullen worden ontheven van de verpligtiug orri kruisprauwen te onderhouden en kunnen volstaan met de leverantie van het volk, tot hiertoe tot de bemanning der gemelde prauwen geëmploijeerd, welke in dienst en soldij van den Lande oyergaan;

wordende de kolonel en adjudant-generaal van de marine gelast van de voorschreven prauwen de manschappen over te nemen en van deze vaartuigen zelve de zodanige tegen behoorlijke taxatie voor den Lande over te nemen, welke of emploijahel zijn of met weinige kosten emploijahel kunnen worden gemaakt, en de overige te stellen ter dispositie van de regenten.

En zal hiervan circulair worden kennis gegeven aan den Oosthoeks gezaghebber en de residenten der overige kantoren van Java, ten einde van deze dispositie de regenten te in- formeren.

1 Junij. Voonieniiiii in hel gebrek aan inhmdüchc ma- trozen^ in dienst van den Lande.

Uilhoofde van het gebrek aan inlandsche zeevarenden, voor

774 1608. H. W. DAENDELS.

de flotille benodigd, is besloten, dat provisioneel en lot weder opzeggens toe ten dienste der gemelde flotille van aHe vaar- tuigen, op Java thuishorende, ladende lien lasten en daar boven, zal worden geligt de derde man van de .aan boord hebbende inlandsche zeevarenden, juramoedies of stuurlieden daaronder niet begrepen, welke derde man zal worden gekozen door de havenmeesters der reden en havens, waar de ligting ge- schiedt en ten aanzien van aankomende vaartuigen telkens zal Worden herhaald, wanneer de gezagvoerders daarvan niet door vertoning van een re^m kunnen pronveren aan deze reqttifiitie te hebben voldaan, welk recu of acqoit ban door den havenmeester, die de ligting gedaan heeft, zal worden ter hand gesteld.

1 Junij. Toekenning van ridder-arden door den Gouver- neur-Generaai

Door Zijne Majesteit den Koning, onzen meester, geautori- seerd zijnde tot het uitdeelen van eenige ridder-teekenen der Koninklijke order van Holland en derzelver aantal niet zo groot zijnde, dat dezelve kunnen worden gedistribueerd aan persoonen van een zekeren rang, zo in het civiele, als in het mi- litaire, maar alleen aan die van 's Konings dienaren en onder- danen, welke gedurende mijn bestier en onder mijn oog zich in den dienst van Zijne Majesteit bijzonder hebbeu gekweten ;

heeft om bovengenoemde redenen benoemd, uit naam en van wegen Zijne Majesteit den Koning van Holland, tot ridders van de Koninklijke order van Holland:

de secretarissen generaal, Veeckens en Muntingfae.

den kolonel, Gicquel Destouches.

het opperhoofd aan het hof van den Keiser te Souracarta, J. A. van Braam, en den luitenant kolonel, L. J. WoltgralU, adjudant-generaal bij den schout bij nacht, aide de camp van Zijne Majesteit den Koning, A. A. Buijskes.

Overwegende, dal '>geen geschikter tijdstip kan worden ge-

1Ö08. H. W. DAENDELS. 775

kozen om van deze eeretekenen nït te deelen dan ée heuchekjke dag, waarop hel naamfeesl van onzen boogen en doorluchtigeu !!(ouverain. Koning Louis Napoleon, wordt gevierd", tMenoeoade Daendels op den ^6^ Augustus 1808 weder een commandeur en ell ridders (onder welke laatsten den regent van Bangil) der Koninklijke orde van Holiand. Evenzoo op 11 April 1809 een commandeur en vier ridders; op ^ September 1809 een ridder.

Merkwaardig is, dat Daendels bij besluit van 9 Julij 1809 gelastte te Soerabaija binnen den tijd van ruim eene maand aan te maken zes decoratiên van de Koninklijke HoUandscbe ridder-orde» welke exemplaren, in verband met de toenmalige ontwikkeling der industrie te Soerabaija, vermoedelijk fraai geweest zyn!

2 Juny. Tarief voor vrachtgelden van goederen.

Is besloten de vrachtpenningen voor de van Java en Cbe- ribon van gouverncmeiits wege met particuliere vaartuigen naar Batavia overgevoerd wordende drooge producten, berekend naar het getal koijangs, het welk zodanige vaartuigen 9»n rijst kunnen laden, te bepalen voor iedere koljang in zilver geld, als:

van Sourabaija op rd' 18

Joana Japara Samarang Paccalongang

14 14 11 10 9

Tagal « » 8

Cheribon » » 7 Vi

Indramaijoe » » ö Va

En zulks provisioneel en lot bij gunstigere omstandigheden hierin een nadere reductie zal kunnen worden gemaakt.

Op 19 Junij 1808 is in dit tarief de navolgende wijziging gemaakt, >dat van Cheribon een halve rijksdaalder minder

776 1808- H- W. DAENDELS.

en Tan Indramaijoe een halve rijksdaalder meerder per koijani: aan vracht zal worden toegestaan, als bij het besluit is be- paald, aangezien bij de berekening van den afstand tusschen die twee plaatsen niet genoeg gelet is op de meerdere in- convenienten, waarmede de belading van vaartuigen te Indra- maijoe boven Cheribon verzeld gaat".

Nogmaals is bet tarief op den ^8"^ September 1808 ge- wijzigd, als volgt:

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat de weinige particuliere vaartuigen, die nog aan de ingezetenen zijn overgebleven, meestal bestaan in paduakans, welke niet veel laden en, des ongeacht, over het algemeen driemaal sterker zijn bemand als in Europa vaartuigen van eene gelijke niimle. inmiddels dat de gages der manschappen hoog en de kosten der uitrusting groot zijn, ongerekend nog de risico van den oorlog, zoodat de eigenaars van dergelijke vaartuigen geene rekening kunnen vinden om dezelve aan den Lande te ver- huren tegen de bij resolutie van den 2"*° Junij jongstleden bepaalde vragt-penningen ;

besluit de vragt-penningen voor de van Java en Cheribon van gouverneraentswege met particuliere vaartuigen naar Ba- tavia overgevoerd wordende drooge producten en vice versa, berekend naar het getal koijangs, hetwelk zoodanige vaartuigen aan rijst kunnen laden, alsnu nader, met eene verhooging van rd* 3 per koijang, te bepalen voor iedere koijang in zilver geld, als:

van Sourabaija op rd* 21

Rembang

Joana

Japara

Samarang

Paccalongang

Tagal

Cheribon

Indramaijoe

17 17 14 13 lï 11 10

9

1808. H.  W    DAENDELS.  777 

5 Junij. Maaircgelen ier overbrenging van de gouver' nementS'buremix in Het kasteel Batavia naar een gebouw op MolenvlieL

Als het begin dier maatregelen vindt men in deresolutién der Indische Regering het navolgende vermeld.

De heer Lieutenant Gouverneur Generaal gecommuniceerd hebbende, dat hoogstdezelve, onder de nadere approbatie van zijne excellentie den heere Maarschalk en Gouverneur Generaal, het huis en erf, genaamd Gaanderijenburg, toebe- hoorende aan den heer Raad ordinair van Riemsdijk, voor een bedragen van rd» 55000 heeft ingekochf, len einde geappro- prieerd te worden om te dienen tot een locaal voor de respective-bureaux en comptoiren, \velke hoogstgemelde zijne excellentie begeerd heeft, dat uit het kasteel verplaatst en ovei^ebracht worden, zo veel mogelijk, in een beteren en minder nadeligen dampkring ; zo is goedgevonden en verstaan hier van aantekening te houden.

Op 7 Juli) 1808 schreef Daendels aan den Luitenant- Gouverneur-Generaal : »het beste middel tegen de ongezondheid »van Batavia is meerder luchtigheid en hel dempen van "Stinkende gragten met de afvallende puin".

De verbouwing van de bewuste woning beeft gekost 10,703 rijksdaalders (Resol. Ind. Reg. 27 Januarij 1809).- Op den 15" Maart 1809 is besloten de schrijf kantoren in het kasteel Batavia op den 20'^" daaraanvolgende naar het «daartoe ge- approprieerde Gouvernenients huis op Molenvliet" over te brengen.

3 Junij. Vergrooling van de tarra op siiiker'kanassers.

Is goedgevonden en verstaan de tarra op de canassers te verhogen van 32 tot 55 ft, onder bepaling wijders, dat, de

778 1Ö08. H. W. DAENDELS.

tarra de alsnu bepaalde zwaarte excedeerende, de leverancier des wegens gecondemneerd zal worden in eene boete yan de vier dubbelde waarde voor de bevondene overzwaarte dier canassers, door hem in zilver geld aan den lande te voldoen. Zie ook ^ Junij 1807.

3 Jan ij. Vorming van eeu fonih M onderhoud van arme ieedwpen te Samarang.

Naar het voorbeeld van Batavia is goedgevonden tot e^i fonds voor het onderhoud van l^boeftige weduwen te aflec- teren rd' 150, zilver geld, 'smaands, welk fonds provisioneel zal worden gevonden uit de revenuen, welke de gouverneur en directeur van Java in der tijd pleeg te genieten, voor zover dezelve niet zijn afgeschaft.

Zullende eene lijst worden opgemaakt van zodanige weduwen, als onderstand behoeven en dit laatstelijk van den afgetreden gouverneur van Java, Engelhard, genoten hebben.

De. eerste, die op 13 Junij 1808 negen rijksdaalders, zihrer geld, 'smaands uit dit fonds ontving, was de weduwe van een vaandrig der inCanterie.

4 Junij. Afschaffing der commandanten over de Ooster- en Wesier Javanen.

Is besloten, dat de posten van inlandsche commandanten of zogenaamde commandanten over de Ooster- en Wester Javanen, als geheel nutteloos in onze teegenswoordige gestdd* beid, zullen worden gemortificeerd na het overlijden van de thans exterende commandanten, welker plaatsen bij overlijden door anderen niet zullen worden vervuld.

De tegenswoordige commandanten zullen nogthans hun leven lang blijven jouisseren van hunne tegenswoordige re- venuon. met deze uitzondering alleen, dat aan htm tot schadevergoeding der te verkopeue landerijen, onder hunne

1608. H.  W.  DAENDELS.  779 

behering gestaan hebbende, zal worden uitgekeerd V3 ^n de zuiyere revenuen, die deze landen afwierpen.

6 Jitnij. Voorsehrifï voor den müilairen traetmnenis- böekkmider.

Is goedgevonden en verstaan aan den tractements-boekbouder te interdiceren om eenige betaling te doen op lijsten van de chefis en quartier-meesters> wanneer dezelve niet tevens zijn geverifieerd door de bandtekening van den chef d' état major of van den commissaris van oorlog, in gevalle deze daarmede hij zijne instructie mogt worden belast.

9 Junij. Instructie voor den inspecteur-generaal der koffij'Cultuur.

Art. 1. Aan den inspecteur-generaal der kofBj-culture zal, onmiddelijk ondergeschikt aan de heveelen van den Gouverneur Generaal, zijn toevertrouwd de zorg en de opper-directie over al, hetgeene deze aangelegene tak van culture aangaat, van den aanleg der plantagien tot den inzaam der vrugt en derzelver leverantie aan 'sLands magazijnen ingesloten.

Art. 2. Hij zal het zijne betrachting maken den inzaam te vermeerderen en te brengen tot die hoogte, waarop dezelve naarmate der bevolking en de geschiktheid der gronden over het gantsche eiland Java kan worden gebragt.

Art. 5. Hij zal ten dien einde, niet alleen den aanleg van nieuwe tuinen kunnen heveelen, waar hij zulks goedvindt, maar ook speciaal hebben te letten, dat omtrent de wijze van aanleg, het planten der boomen, de wijze van toezicht, den pluk en inzaam eene vaste en beproefde metbode worde ingevoerd en, zooveel mogelijk, eenparig over het gantsche eiland gevolgd.

Art. 4. Dezelfde eenparigheid zal hij brengen in de wijze van betaling en leverantie der koffij, zoo met opzicht tot den gemeenen Javaan als planter, als tot den regent en andere iulandscbe hoofden, daarbij tot rigtsnoer nemende het besluit

780 1808. H. W. DAENDELS.

der hooge Indiasche regering van den 1 5«" Maart jongstleden over de leverantie en betaling der koilij in de Jaccatrascfae en Preanger bovenlanden, welke wet bij dezen word geéxtendeerd en vastgesteld voor gantsch Java, in te voeren roet het vol- gende jaar, steeds in het oog houdende, dat hel belang van den gemeenen Javaan en dat van zijnen regent ten uaawsten aan de vernneerdering der koffij-culture blljve verbonden.

Art. 5. Hij zal mede ten scherpsten toezien en letten, dat den Javaan in alles, de koflij-culture betreffende, eene regl- vaardige behandeling wedervare en dat hij, zoo min in de betaling zijner producten, als *ln het gewigt, waarmede hij dezelve levert, worde gekneveld en bekort.

Art. 6. Hij zal insgelijks zorgen, dat de leverantie van hel koflij-pj'oduct CU de aanlog der magazijnen zoodanig word»^n geregeld, dat de afvoer zoo min mogelijk strekke lol bezwaar van den gemeenen man.

Art. 7. De inspecteur-generaal zal ten voorschreven einde de noodige inslructien voor de Europeesche opzienders en inlandsche regenten ontwerpen en ter goedkeuring aan den Gouverneur Generaal aanbieden.

Art. 8. Hij zal in alle zaken, de werkzaamheeden van zijnen post betredende, de noodige adsistentie kunnen vorderen en bevelen afvaardigen aan alle residenten, commandanten, Eun»- peesche opzienders en inlandsche hoofden, die in staat zijn hem eenifre hulp of bijstand te verleenen.

Art. 9. De inspecteur-generaal eenig vordering doende of bevelen uitvaardigende, in welker uitvoering door den resident of geiijkstandige ambtenaren zwarigheden worden gevonden, zal het hun vrijstaan dezelve op eene discreete wijze aan den inspecteur-generaal te kennen te geeven, zonder opontbon«i der ontvangene bevelen; dan deze desniettemin bij zijne lu- veleu volhardende, zullen zij verpligt zijn daaraan zonder verdere lergiversatie te gehoorzamen en alleen dan, wanneer de executie reeds dadelijk is begonnen, hun beklag bij deu (Touverneur Generaal mogen inbrengen.

Art. 10. Bij de aanstelling van Europeesche opzienders

1Ö08. H. W. DAENDELS. 78l

over de kolIij«cuIture zal de inspecteur-generaal verpligt zijn de daartoe geschiktste personen aan den Gouverneur Generaal voor te dragen.

Art. 11. De inspecteur-generaal zal bevoegd zijn de ge- dachte opzienders eigener autoriteit van het eene district naar het andere te verplaatsen, steeds daarbij in het oog houdende het belang der culture en de verdiensten der verplaatste persoonen.

Art. 12. De inspecteur-generaal zal gehouden zijn in de maand November of uiterlijk December van elk jaar een ge- detailleerd rapport van zijne werkzaamheden, inhoudende den generalen staat der koflij-culture over gansch Java, aan den Gouverneur Generaal in te dienen. Hij zal echter bij een apart rapport in de maand September van ieder jaar voorloopig voordragen de geprojecteerde vermeerdering der tuinen voor 't volgende jaar.

Art. 1 5. Eens des jaars zal de inspecteur-generaal verpligt zijn eene inspectie te neemen over 't geheel der koffij-plantagien diHir bel geheele eiland Java.

Art. 14. Na het volbrengen van deze eerste algemeene inspectie zal de inspecteur-generaal verpligt zijn ecneralcula- tive bereekeuing te formeeren en den Gouverneur Generaal over te geven van de waarschijnlijke hoogten, waarop de leverantie der koflij binnen den lijd van 4 a 5 jaren over het geheele eiland Java zal yvorden gebragt.

Art. 15. Bij de onderneming van eenige buitengewone werken ter bevordering der culture zal de inspecteur-generaal verpligt zijn daartoe vooraf de noodige autorisatie van den Gouverneur Generaal te verzoeken.

Art. 16. Hij zal vermogen zijn domicilium te houden op zoodanige plaats, als hij voor de verrigting zijner werkzaam- beden het meest geschikt zal oordeelen.

Art 17. Hij zal aan handen van den Gouverneur Generaal moeten afleggen den volgenden eed:

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van Holland, als mijnen boogen en doorluchtigen souverain, mitsgaders den

tóOÖ. H. W. DAENOÈLé.

Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zullen zijn;

dat ik den mij opgedragen post met al m^n vermogen^ overeenl^omstig myne instructie, getrouw en ^verig zal waar- nemen, den bloei en de uitbreiding der Loffij-cultoret zooveel in mij is, bebartigende en bevorderende;

dat ik alle de door mij te ontwerpene instructien voor mijne ondergescbikte geêmploijeerdens daartoe zal inrigten en zorgen, dat dezelve stiptelijk worden nagekomen;

dat ik in mijne rapporten en berekeningen met alle trouw- beid en oplettendheid zal te werk gaan en mij zorgvuldig wachten om bet gouvernement door geene te veelbelovende» doch te weinig gegronde berichten in erreur te induceren;

dat ik in de voordragt der onder mij te plaatsene ambte- naren oprechtelijk en naar mijn beste weeten de geschiktste en bekwaamste zal voorstellen;

dat ik in het bijzonder zal waken en toezien, dat hij de betaling en leverantie der koffij geen bedrog ten nadeelevan den gemeenen Javaan of van zijnen regent, zoo min in gewigt, als in gelde, worde gepleegd; ^

en dat ik mij voorts in alle opzichten, navolgens mijne reeds gemaakte of nog te makene instructien, zoodanig zal gedragen, als een vroom en getrouw inspecteur-generaal toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk heipe mij God AknachtigI

9 Junij. Eed' formulieren voor deti inspecteur'gmeraal, den president, de leden en den fiscaal en secretaris der houl-administratie.

Inspecteur-generaal der houlbosschen.

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koning van HoUand, als mijne hooge en doorluchtige soaverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indie gebouw en ge- trouw te zijn:

'bet ambt van inspecteur .generaal opreglel^k te bedienen,

1608. H.  W.  DAENDELS.  703 

goed toezicht te houden, dat de bosscfaen behoorlijk worden gade geslagen en geadministreerd, mitsgaders allcngskens worden onttrokken aan den staat van verval, waarin dezelve zich actueel bevinden, mijne bevelen aan het collegie van administratie over de bosschen daartoe in te rigten en te zorgen, dat dezelve successivelijk worden nagekomen;

voorts mij met geenen bonthandel, hoegenaamd, in te laten of eenige houtwerken weg te schenken, Ie veralieneren ofte verduisteren, onder welk pretext dit ook zoude mogen wezen, maar mij in alle opzichten ^le gedragen na de geêmaneerde of nog te emaneren, respeotive orders en instructien, alles zodanig, als een vroom en getrouw ambtenaar, in zodanigen publieken dienst gesteld, toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk faelpe mij God Almagtig.

President en leden van de administratie der houtbosschen.

Ik ^beloof en zweer zijne Majesteit, den Koning van Holland, als mgne hooge doorluchtige souverain, mitsgaders den Gou- verneur Generaal en de Raden van Indien gebouw en getrouw te zijn;

dat ik de post van president of lid van administratie der boutbosschen zal waarnemen met alle naarstigheid, eerlijkheid en trouw en punctueel zal nakomen en doen executeren de orders, die aan mijn collegie door den inspecteur-generaal over dezelve bosschen worden gegeven;

dat ik vooral oplettend wezen zal op het gedrag der bosch- gangers en andere bediendens, aan de administratie der bout- lM)sscheu ondergeschikt, en wel bijzonder zorgen zal, dat het kappen en vellen van boomen, zoowel als het schoonhouden der bosschen en het doen van nieuwe aanplantingen regelmatig en overeenkomstig de gegeven bevelen geschied;

dat ik mij met geenen bonthandel, hoegenaamd, zal inlaten of eenige houtwerken zal wegschenken, veralieneren, verduis- teren of mij tot gebruik toeêigenen, onder welk .pretext dit zoude mogen wezen, en ook niet gedogen zal, dal anderen zich daaraan bij mijn weten schuldig maken;

784 1Ö08. H. W. DAÈNDELS.

dal ik van de Javanen, die in de bosschen werken or bij de administratie zijn geêniploijeerd, geene personeele heeren- diensten vergen zal of toestaan, dat die door anderen gevergd worden, maar zorgen zal, dat de gemelde lieden wel behandeld worden en hun salaris rigtig ontvangen;

en dat ik mij voorts in alles zodanig gedragen zal, als een vroom en getrouw president of lid van de administratie der houtbosschen en een eerlievend ambtenaar toestaat en betaaml.

Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig.

i Fiscaal en secretaris bij den inspecteur generaal der hauibassehém.

Ik beloof en zweer Zijne Majesteit, den Koningvan Holland, als mijne hooge en doorluchtige souverain, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indien gebouw eo ge- trouw te zijn;

dat ik in mijne qualiteit van Gscaal der houtbosschen soig- neuselijk zal waken en doen waken, dat door niemand, wie hij ook zij, zonder legaal bevel eenige boom omgekapt of geveld, veel min andere daden van autoriteit of moedwil aan de bosschen worden gegleegd, en tegen degenen, welke zich daaraan mogten schuldig maken, rigoureuselijk zal pi-o- cederen naar de wetten, tegen de overtreeders geèmaneenl of na dezen te emaneren;

dat ik waken zal, dat een ieder der tot deze administratie gestelde ambtenaren en dienaren aan hun pligt voldoen en denzelven naarkomen zullen en in contrarie geval hun zonder onderscheid of aanzien van personen zal tegen gaan en actio- neren ;

dat ik niemand eenige concussie, ex torsie, overlast of ge- weld zal aandoen, noch gedogen, dat dit door mijne bediendens geschied, en ook over geene delicten compenseren;

dat ik mij met geenen liouthaudel, hoegenaamd, zal inlaten of eenige houtwerken, hoegenaamd, zal wegschenken, veralie- neren, verduisteren of mij tot gebruik toeëigeneo, onder welk prelexl dit zoude mogen wezen, en ook van de boschvol- keren geene personeele heeren-dienslen vergen of toestaan

1Ó0Ö. H: W. ÓAENOELè. -jgö

zal, dat die door anderen gevergd worden; overigens mij stiptelijk zal gedragen na alle zodanige orders en instractien, als bereeds geêmaneerd of nog geëmaneerd zullen worden ;

en eindelijk, dat ik de bediening van secretaris bij den inspecteur-generaal der houtbosschen mede zal waarnemen met alle naarstigheid, ijver en trouw, gelijk een ambtenaar, in zodanigen dienst gesteld, toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk helpe mij God Almagtig!

Secretaris van het collegie van administratie over de houtbosschen.

Ik beloof en zweer zijne Majesteit, den Koning van Holland, als mijne hooge en doorluchtige souverein, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Kaden van Indien gebouw en getrouw te zijn;

dat ik mij van mijne functie als secretaris van bet collegie van de administratie der boutbosscben met naarstigheid, ijver en trouw zal kwijten, aan den president en leden alle be- hoorlijke reverentie bewijzen en mij voorts zodanig gedragen zal, als een vroom secretaris toestaat en betaamt.

Zoo waarlijk helpe mij God Ahnagtig.

9 Junij. Eed-fortnulier voor den secretarui van den in- specteur-generaal der koffij-cultmir.

Dit formulier bevat niets bijzonders.

12 Junij. Aanstelling eener speciale recktbank voor een speciaal geval (rampok-partij).

Zijne excellentie, noodig geoordeeld hebbende, dat ten eerste eene justitieele commissie zich naar Salatiga begeve, ten einde na een serieus onderzoek de plano te vonnissen en aldaar te recht te stellen twee roovers en zoodanige verdere mede- pligtigen, als bereeds opgespoord waren en nog mogten worden achterhaald, behoorende tot een bende van 70 a 80 man, welke in de voorleden nacht de negorij van Salatiga aangevaUen en in lichte laaije vlam gezet heeft, doch door het tijdig uitrukken en het manmoedig gedrag van een de-

PI.AIAAT-IOKI DBKL Xlf. 50

786 1808. H. W. OAENDEL6.

tacbement dragonders in deszelfs verder boos opzet is gestuit» zoodat, buiten de twee gevangen gemaakte boosdoenders, nog een is doodgeschoten, welke gevierendeeld en, zoowel zyne kwartieren, als kop op de plaats der gepleegde rovery en langs den weg publiek is ten toon gesteld;

besluit den president van den Raad van justitie te Samarang te gelasten, gelijk dezelve gelast wordt bij dezen, tot bel benoemen eener justitieele commissie omme, geassisteerd door den fiscaal van deze residentie, zicb met den meesten spoed te begeven naar Salatiga en aldaar te hooren en zonder vorm van proces, bij wege van parate executie, op eene exemplaire wijze te straffen en teregt te stellen de levendig gevangen gemaakte twee rovers, hiervoren vermeld, en zoodanige andere van bunne complicen, als nader mogten wezen of nog worden achterbaald en van bun voomoerad misdrijf overtuigd, ten einde door middel van deze te nemene gestrenge vindicatie anderen af Ie scbrikken om zich aan zoorlgelijke euveldaden schuldig te maken.

En wijders met de gemelde justitieele commissie te bteii vertrekken den hoofd-regent van Samarang eu den hoogeii priester, ten einde, door hunnen invloed gesterkt, met te meerder vrucht het voorschreven onderzoek te kunnen dirigeren en tot de kennis te geraken van de ware oorzaken en beweeg- redenen, welke tot het meermelde roofzuchtig gedrag hebben aanleiding gegeven.

1~|. Intrekking van hel bepaalde op 29 November 1774 ten aanzien imn echte en onechte kinderen.

h goedgevonden en verstaan in te trekken het besluit van den 24^'" November 1774 en, met wegneming van de daarbij gemaakte distinctie tusschen in echt geteelde en onechte of bastaard kinderen, van nu voortaan aan alle pupillen van de Bataviasche weeskamer, zonder onderscheid, voor renten op de kapitalen, die zij ter weeskamer hebben, te valideren '/« ten honderd, tot de somme van rd* 20000 toe, en V« 1®° honderd, op hetgeen die kapitalen meerder bedragen.

1808. H.  W.  OAENDCLS.  fg7 

^^^. Yoorschriflen mpcns executeuren van bocddê^ itwirbij nnndcrjarigen betrokken waren.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat particuliere execu teuren van boedels, waarin minderjarige erfgenamen zijn, ver- |iligl zullen wezen om binnen agt maanden na het aanvaarden van dezelve boedels, — welk termijn Weesmeesteren, daartoe verzocht, om goede redenen zullen mogen prolongeren, — ter weeskamer over te leveren slaat en inventaris der roerende en onroerende goederen, schulden en inschulden, enz., enz. van zodanige, onder hunne beheering gekomen boedels en wljtlers het aandeel van onmondige errgenameu in de erfenisse zullen moeten bewijzen, nggtans met deze modifleatie, in navolging van hetgeen omtrent de langstlevende der ouders van on- mondige kinderen bij art. Sü van het placcaat der hooge regering van den f^^^^ 1781 is bepaald, dat zoodanige particuliere executeurs niet gehouden zullen zijn de voor- schreven aandeelen ter weeskamer te bi*engen, wanneer zlJ begeren dezelve ten profljle der minderjarige erfgenamen in eigen persoon, naar den wil des lestateurs, te administreren, mits in dat geval daarvoor stellende vaste hypotheek of ten minste twee sufficiënte borgen, ter discretie van de weeskamer en naaste magen:

onder bepaling verder, dat, bijaldien alle de door den testaleur Dominalim benoemde voogden of administrateurs van de door hem aan minderjarigen na te latene goederen, — en dus niet de zoodanige, welke door aanblijvende voogden of executeuren zijn geassomeérd of gesubstitueerd, — over- leden en de minderjarige erfgenamen nog niet meerder- jarig geworden of tot andere geapprobeerde stalen gekomen moglen zijn, hunne gelden en elfecleu ter weeskamer zullen moeten worden gebragt om daar verder te worden beheerd lot hunne meerderjarigheid, terwijl nogtans in enkele ge- vallen Weesmeesleren het regt zullen hebbon om zich de zaak der pupillen direct en onverminderd de institutie van voogden door den testaleur Ie mogen aantrekken, namelijk.

ytó léoé. H. W. ÓAENDÉLê.

wanneer de gedagte voogden zijn ?an een geabandonneerd gedrag, verkwistend, voortvluchtig of bankeroet geraken, niils hunne bevinding of redenen lot verdenking alvorens sub- mitteerende aan het oordeel en de decisie der hooge regering.

• 14 Junij. Voorschrift nopens Roomsdi^katholijke les- tateurs.

Is goedgevonden en verstaan aan de respective notarissen, bèambtschrijvers en andere, lot het verleeuen van notarieele instrumenten geauthoriseerde personen te gelasten om, bij het passeeren van testamenlaire actens, de Roomsche testateuren af te vragen, of zij ook genegen mogten zijn om aan en ten behoeve der op te richten Roomsche kerk op Weltevreden eeiiige vermakingen te doen.

1 i iunij. Vergunning voor den kerkeraad van de Roomsch- kalholijke gemeente te Batavia jaarlijks een collecte te houden.

Is goedgevonden en verslaan aan den kerkenraad der Roomsch-catholteke gemeente permissie te verleenen tot het doen eener jaarlijksche collecte over geheel Java en ekiers, mits die collecte blotelijk bij de leden van de Roomsch- catholieke kerk gedaan werde.

14 Junij. Toekenning van fourage voor één paard aan officieren van de kavalerie en rijdende arlülerie.

15 Junij. Toekenning van acht oppassers aan den in» specteur-generaal der koffij^cultuur.

Deze oppassers kregen hetzelfde tractement, enz. als de oppassers van den gecommitteerde tol en over de zaken van den inlander.

1808. H: W. DAENDELS. ^é9

15 Janij. Opheffing der Raden van politie op Ambon^ Banda, Temate en Makasar.

Is besloten te oDtbinden, gelijk ontboDdeü worden bij dé2en; de RadeD vao politie op de vier Oostersche gouvernemèDten, AmboD, Banda, Ternaten en Macasser, met ontslag uit den eed, door de leden in die hoedanigheid aan den Lande gedaan^ met OTerdragt van derzelver gezag op de gouverneurs en gezaghebbers respective.

-^ Junij. Last op gevolmachtigden van uillandige per* sanen, welke geldm, aan die personen toebehoorenden administreerden of betmarden, deze gelden in *s La$ids kas te storten.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende de ver- legenheid, waarin het gouvernement zich mettertijd zoude kunnen bevinden, om contanten, indien de Amerikanen met de Engelschen in oorlog mogten geraken, inzonderheid tot afbetaling der producten, waarvan de leverantie buiten groote prejuditie van den Lande geen moment kan worden opge- schort of vertraagd ;

overwegende, dat onderscheidene, zich in Europa bevindende en uit Indien gerepatrieerde personen aanzienlijke sommen gelds onder hunne gevolmagtigdens te Batavia hebben, welke bij ontstentenisse van de noodige orders en gebrek aan ge- l^enheid tot remises nutteloos en ledig liggen en waarvan de securiteit voor den eigenaar, indien dezelve in 's Lands kas worden overgebragt, volkomen wordt gewaarborgd door de abondantie van kostbare producten, in *s Lands magazijnen voorhanden en noch te verwachten;

besluit de hooge regering te Batavia aan te schrijven om alle contante gelden, welke gevolmachtigdens van uitlandige persoonen in die hoedanigheid aldaar onder zich hebben, op te eiscben voor en over te brengen in 's Lands kas, met volle autorisatie om, bij de minste reden tot verdenking, dat daarin

700 1608. H. W. DAENDEL8.

siet wordt gehandelt ter goeder troow, de boeken of aaotee- keniiigen van zodanige gevolmadiligdens te laten examineren : en om wijders aan dezelve gevolmadiligdens ter keuze te stellen om de gedaclile ^-eiden in natura terug te ontvai^n, Boodra de kas bet permitleerd, of anders daarvoor te nemen |irodncten volgens de bepaling bij de laatstelijk deswegens geêmaneerde publicatie.

Den i^ JüUj 1808 bracht een tiental, aanzienlijke gevol- machtigden de navolgende bezwaren tegen bet in kas storten ter kennise van de Regering:

Ten eersten: dat de onzekerheid, waar in men is van den tijd^ wanneer het aan het gouvernement zal conveniören om de als voornieU getelde gelden in natura te restitueeren. wanneer men niet begeerd daarvoor producten te ontvangen, de grootste inconvenienten zouden kunnen veroorzaken, wan- neer intusschen door de principalen over die gelden gedis- poneerd mogte worden en de gemachtigdens zich buiten staat bevonden aan de in Europa gemaakte engagementen te voldoen.

Ten tweeden: dat de bepaling van den ^^ 1808 omtrent de acceptatie van producten mede brengt, dat men zal kunnen volslaan met de betaling in papiere geld, waar tegen tbans contanten worden gerequircerd, behalven dat de voorscbrevei, quaestieuse publicatie van den S^" April hatstledcn niet kan worden geacht meer te subsisteeren, maar als ven'allen is te considereren, gemerkt de daarbij bepaalde tijd van twee maanden bereeds op den 3*° Junlj jongstleden is gei^xpireerd geweest.

Ten derden : dat de daarbij bepaalde prijzen dienen af te bangen van de tijden en omstandigheden en van min of meerder vertier en eene vermindering speciaal zal worden gerequircerd bij den vreede, wanneer voornamelijk de kofBj in Europa aanmerkelijk in prijs daalen moet; waarbij nos komt de verpligting van */♦ peeper en Vi suiker te moeten

1808. H.  W.  DAENDELS.  7Ó1 

«

accepteeren, twéé artikels, volgeos de jongst uit Nederiand ontTangen berichteo, volgens koopmans rekening groot verlies geevende en die dus voor de verzending ten hoogsten scha- delQk zooden zijn; en

Ten vierden: de bedenking van gevaar, waaraan de crediteur zich bloot gesteld vind, wanneer de hoofiiplaats onverhoopt door de Engelschen wierd overmeesterd en deze. eigenaar van de producten geworden en al eens geneegen zijnde de wettige pretentie op den Lande te voldoen, die zeker niet in contanten, maar met producten geschieden en daartoe gebruik maken zouden van den woordelijken inbond der publicatie en dus door de aOevering en de bepaling, bij phccaat van den V^ April laatstleden gemaakt, zonder acht te slaan op het T en S* poinl van de hiervoren aangehaalde zwarigheden en bedenkingen.

De Raad van Indiê besloot die bezwaren aan het oordeel ▼an den op Java vertoevenden Maarschalk en Gouverneur- Generaal te onderwerpen, maar gaf intusschen aan de rekes- tranten te kennen, »dat deze regeering in geen opzichte wil hebben verstaan, als of door de admissie van hun request eenig verwijl of uitstel van het bij publicatie van den SS^ JuniJ laatstleden voorgeschreven termijn, binnen welke de opgave en in kas telling der o])gemelde contanten moet ge- schieden, wordt geaccordeert, maar daarent^en wel expres- selijk b^eerd, dat de opgemelde publicatie in volle kracht en waarde wordt gelaten en zlJ, requestrauten, gehouden zyn zich daarna te gedragen".

Dientengevolge was op 6 JuliJ 1808 door gevolmachtigden in 'sLands kas gestort eene som van 309,846:4474 rijks- daalders (^).

Op den 10«° JuliJ 1808 besloot Daendels, toenmaals te Soerabaija vertoevende, »dat deze gelden terug zullen worden

(*) VolgeD5 de resolotien der lodiscbe Regeriog van genoemden datnm, mtar in die Tan 16 Aagusiua 1808 wordt eene som fan 969.636:41 rykadaalden, lUfer geld. fsmeld.

7Sa 1808. H. W. OAENDELS.

gegeven, zoodra de producten van dit jaar zullen zyn verr kogt, . hebbende voor dien tijd de gevolmagtigden meede geene occasie tot het doen van remisen, zoodat het storten van deze penningen in 'sLands kas geheel en al is buiten pre- juditie der eigenaren dier Tondsen''.

Op 26 Julij 1808 is het vorenstaande in zoo verre ge- wijzigd, dat »alle de gevolmachtigdens te dezer hoofdplaatse van uitlandige en gerepatrieerde personen binnen den tijd van veertien dagen, gerekend van heden af, aan onze, bij publicatie van den 25^ Junij laatstleden en nu nader benoemde conoi- missie, welke des Maandags, Woensdags en Donderdaags, des morgens van agt tot tien uren, ten huize yan den heer Raad ordinair van Hoesen zal vaceeren, volledig en duidelijk, onder presentatie en, des noods, prestatie van eed, zullen moeten opgeven het beloop der goude en zilvere muntspecie, welke zij in die hoedanigheid onder hunne beheeringe hebben, de wijze, waarop dezelve, en de personen, aan wien die gelden zijn uitgezet geworden; zullende door onze opgemelde commissa- rissen de aan hun gedaan wordende opgaven behoorlijk worden

Wordende bovendien aan de meermelde gevolmachtigdens de verzekering gegeven, dat het gouvernement in geenen deele gezind is ons over die uitgezette gelden op eenigerlij wijze te beschikken, en deze requisitie alleen ter haarer speculatie en verzekering word gedaan".

'In zijnen gddnood dacht Daendels er aan «drie schepen •met slaven, . — vrouwen, meisjes en kinderen, — te zenden •naar Lima [Peru] om van daar piasters en koper te halen'*. (Missive aan den Luit. Gouv. Gen. dd. 7 Mij 1808). — In zijn brief van 25 Julij 1808 schreef hij ter z^ke nader:

Omtrent de in bedenking gegeven expeditie naar Peru houde ik, indien u hoog Edel gestrenge en de directeur ge- neraal van IJsseldijk niet van opinie mogten zijn veranderd, eene onderneming ten gemeld einde van Landswege voor

1808. H.  W.  DAENDELS.  7^ 

afgedaan, sclioou ik niet vreemd lien van het voorueeikien om die voor eigen rekening met associatie van den Ridder vaa Braam en nog een of twee anderen te entameeren» wanneer bij eene gewenschte reussite den Lande daarvan in het vervolg nog altijd voordeel zal kunnen trekken, alzo daarmede minder particulier interest, als wel het publiek nut word beoogd. Zie ook 14 September 1809 en 3/10 Grasmaand 1811. '

16 Junij. Toekenning aan Europeesche en inlandsche Christen inwoners van Nederlandsch-lndiè, buiten Ba^ tavia gevestigd en niet in dvielen dienst der Regering^ van het recht om zonder of fidele vergunning te trouwen.

Is besloten aan alle Európesen en inlandsche Christenen, sorterende, zoo onder het voormalige goavemement van Java's Noord-Oostkust, als onder Ambon, Maccasser, Banda, Tematen, Bantam, Cheribon, Palembang, Banjermassing en Timor, welke zijn buiten dienst van den Lande, voortaan te permitteren om zonder voorafgaande permissie van den gouverneur, com- mandeur, gezaghebber of resident dier kantoren te mogen trouwen, doch dat daarentegen alle civiele ambtenaren ver- plicht zullen zijn hel voorschreven verlof van den gouverneur, commandeur, gezaghebber of resident, onder wiens kantoor zij sorteren, te vragen, die daarin niet zal hebben tedifficul- teren als om goede redenen, welke hij, in geval van weigering, gehouden zal zijn te submilteren aan de goed- of afkeuring van den Gouverneur Generaal.

16 Junij. Aanstelling van een commissaris van de wegen en posterijen op Java.

Deze commissaris kreeg »een trac temen t van rd' 5000, zilver geld, *sjaars en rd" 1000 daarenboven in gelijke munt lot compensatie van de onkosten zijner te doene reijsen tot visitatie der wegen en kantoren, en wijders zoodanige in- structie, als voor denzelven nader zal worden vastgesteld en beraamd.

794 1B08 H. W OAENDELS.

Voorts is besloten den genielden commissaris Yan de wegen en poslertjen in rang gelijk te stellen met den sabandbaar en licentmeester te Batavia, naar anciënniteit van aanstelling".

Zie ook 14 Jnllj 1808.

Op 3 Augustus 1808 is bepaald, dat de prefect orer de Jakatrasche en Preanger-boTenlanden •zonder betaling" belast zoude zijn met het commissariaat over de wegen en postttlJeD ▼an Karang-sambong tot Buitenzorg.

16 Junij. Iwtdling van een i^ambttlant gerigi in de wegenlsdiappen en Prcanger4}0venlanden van Balavia*\

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat, na het introduceren eener nieuwe vorm Tan reglspleging voor de Botaviasche ommelanden, de noodzakeliikbeid mede Torderd, dat omtrent de criminele regtspl^ng in de rc|[entschappeD en Preanger lauden insgelijks een nauwkeurig voorachrift gegeven worde;

Heeft besloten, dat in de regentschappen en Preanger boven- landen van Batavia zal wezen een ambulant gerigt om te vervolgen en te straffen alle delicten, die in dezelve worden gepleegd, en dat bet voorschreven gerigt zal bestaan uit den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, den regent en den hoogen priester van het regentschap, waarin bet delict wordt begaan, nevens twee a drie opzienders, door den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander telkens te kiezen.

Zie ook 8 Augustus 1808.

17 Junij. Voorschrift nopens de uübdaling te Samarang van iradementen aan mflüairen.

Is besloten, dat, te reekenen van den P' Jnly aanstaande, de tractementen aan de hoofd- en subalterne officieren, mits- gaders de verdere troepen, zich thans op de onder te noemene plaatsen bevindende, zullen worden uitbetaalt, als volgd:

1808. H.  W.  DAENDEL8.  79X 

aan de troupen* welke aan de beide hoven te Souraearta of Djocjoearta, milsgaders te Boejoelalie en Salatiga respeclive goariiisoen houden of derwaarls in den omtrek ?an dien sollen worden gedetacheerd, geheel in zilver geld;

aan de troepen, welke te Oenarang zijn gecantonneerd, twee derde gedeelte aan zilverraunt, een zesde gedeelte aan koper geld en een zesde gedeelte aan papieren van crediet;

en batstelljk aan de troepen te Saniarang, miUgaders te Sourabaija en in den Oosthoek in guamisoen of gestationeerd, de eene helft aan zUvere munt, een vierde gedeelte aan ko- pere munt en het resterende een vierde gedeelte aan papieren van credit;

met dezen verstande echter, dat in de gedeeltelijke uitbe- taling aan papieren van credit niet worden bogrepen zodanige, militaire personen* die volgens tarief alleen koper geld ont- vingen, maar welke ook thans in deze munt zullen blijven uitbetaald voor de resterende gedeelten hunner traelementen respecUve,^op, het geene door hun aan zilver zal worden genoten.

Zie ook 97 Juli) 1808.

18 Juny. Javasche verpachtingen.

Aangezien -de tijd, waarvoor 'sLands sabandharljen en verdere thoUen op en langs Java's Noord-Ooslkust in het voorleden jaar zijn verpacht geworden, met ultimo December aanslaande te expireeren staat en het de intentie is van zijne excellentie den Maarschalk van Holland en Gouverneur Generaal over de Indien om van deze donaainen voor den Lande alle die voordeelen te trekken, welke bij een betere inrichting der verpachting, als tot dus verre heeft phats gehad, met billijkheid kunnen verwacht worden; zo is het, dat welgemelde zijne excellentie het nodig heeft geoordeeld te statueeren en te bepalen, zoo als gestatueerd en bepaald wordt bij dezen.

Art. 1. Dat de voorschreeven domainen en thollen, alle.

796 1808. H. W. OAENDELd.

zonder onderscheid,' zullen wordra verpacht en geene derzetven in admodiatie worden afgestaan, noch dien aangaande met de aftredende pachters of iemand anders, hoe ook genaamd, eenige transactien gemaakt of aangegaan, uitgezonderd alleen voor zoveel het lastgeld der verU*ekkende schepen en vaar- tuigen hetreft, alzo hetzelve noch voor een jaar op den ooden voel zal voorden geheven.

Art. '1, Dat deze verpachting geschieden zal zo als van ouds, per publieke vendutie, doch niet bij den af-, maar wel bij den opslag, ten einde dus doende aan een ieder tijd te geven om zich des te beter te kunnen beraden.

Art. 3. Dat de dus te verpachtene domainen echter niet meer, gelijk voorheen, enkeld en alleen te Samarang zullen worden opgeveild, maar dit aldaar slechts geschieden zal ten opzichte van dezulke, welke bevorens gerekend zijn geworden direct onder dat kantoor te geboren, dat is van Brebes af tot Touban toe, en de onder den Oosthoek sorteerende in- tegendeel te Sourabaija en wel de eerstgenoemde den T" September en de laatste 35 dagen later of den 6^" October aanstaande, ten einde de speculanten, des begeerende, beide deze verpachtingen in persoon zullen kunnen bijwonen.

Art. 4. Dat de verpachting geschieden zal voor den tijd van een jaar, te weten, voor zo veel de sabandharijen, in- en uitgevoerd wordende rijst, topbanen, etc. betreft, doch die van de Balemboangsche vogelnestjes-klippen en het aan- maken van zout voor drie en die van het landschap Oeloedjamie voor 12 jaren, alle ingaande met primo Januarij van het aanstaande jaar 1809.

Arl. o. Dat tot het aanslaan van deze pachten zullen worden toegelaten, niet alleen alle Chineesen en andere inlanders, welke zich daartoe genegen vinden, maar ook Europeérs eu inlandsche Christenen, mits geen ambtenaren zijnde.

Art. 6. Dal zich dienvolgende ook niemand zal hebben te verstouten, onverschillig wie dit ook zoude mogen wezen, om door zijn meerder aanzien, credit of invloed, dan wel beloften, giften of gaven en wat dies meer is, anderen af Ie

lèOè. H. W DAENDÉLê. 79*J

schrikken, dan wel terug Ie houden, ooi deze verpachtingen mede te komen bijwonen of op de opgevcild wordende lachten te bieden, sub poene, dat bij ontdekking, dat in dezen contrarie is gehandeld, de schuldigen ten strengslen zuilen worden gestraft.

Art. 7. Dat, zodra iemand eenige pacht zal hebben ge- mijnd, dezelve terstond twee sufficiënte borgen zal moeten stellen, tot volkomen genoegen en op de verantwoordelijkheid van den daarbij te adsisteerene resident vaB het kantoor, waaronder de borgen geboren, en deze borgen verplicht zijn na bet afloopen der verpachting zich dadelijk, met en be- nevens den pachter, bij een secretariële acte, elk in solidum en onder renunciatie der beneGcien ordinis, divisionis et ex- cussionis, te verbinden tot de prompte voldoening der pacht- penningen op de daartoe vastgestelde tijden.

Art. 8. Dat ingevalle hij, die een pacht heeft aangeslagen, echter geen voldoende borgen mogt kunnen opdoen of in gebreke blijven de pacht-penningen op den gezelten tijd te voldoen, als dan de zodanige pacht weder op nieuw zal worden opgeslagen en aan den meestbiedende afgestaan en wel voor rekening van hem, eersten pachter, indien namelijk deze dus andermaal opgeveilde pacht minder mogt komen te rendeeren, als die door hem eerst was aangeslagen, en zonder dat hij, in het contrarie geval, iets het minste van het meerder be- haalde zal mogen pretenderen of eisschen ; en dat daarenboven ook tegen de nalatigen in de betaling, zowel als derzelver borgen, zal worden voortgeprocedeerd bij parate executie.

Art. 9. Dat in gevalle een der pachters staande de pacht- tijd mogt komen te overlijden of op een andere wijs absent te geraaken, in zo een geval de executeuren van den overleden of absent geraakten, dan wel deszelfs gevolmagtigdens of naaste erfgenamen verplicht zullen weezen de aangeslagen pacht te moeten aanhouden en tegen diezelfde conditie, waarop de opveiling was geschied, te administreeren, totdat de gemelde pacht-tijd geheel zal geêxpireerd zijn of anders daar over zal wezen gedisponeerd.

798 1^08. H. W. 0AENDEL8.

Art. 10. Dat de pacht-penuingen, even zo als voor heen, zullen (Doeleu blijven betaald worden in goede, wicbtige, zilvere ducatons of ronde realen, doch zonder bijvoeging van de bevorens ook gehevene 8 percent voor den gouvemeur, item 1 percent tot onderhoud der kruissers en 7^ percent ten behoeve van den ontvanger der domainen; en ook de vol- doening daarvan niet meer, zo als voor heen, telkms voor

4 maanden vooruit zal behoeven te geschieden, maar slechts voor een enkelde maand, mits de betaling als dan ook precies op den bepaalden tijd komt gevolg Ie neemen, te welen, die van JanuariJ met den eersten dag van die maand en zo ver- volgens, sub poene van bij bet contrarie van dien uit die pacht gezet en verder zodanig gehandeld te zullen worden, als in het bovenstaande artikel is aangehaald.

Art. 11. Dat de pachters ook gehouden zullen wezen, een ieder in het zijne, niet alleen van de a^aande pachters te moeten ovemeemen tegen eene billijke taxatie van deskundigen en van wederzijde te benoemene onpartijdige personen de zogenaamde kongsies en alle andere publieke gebouwen en voorraad-schuuren, item vaartuigen, ammuniüe-goederen en verdere benodigdheden, welk^ tot de aangeslagen pachtcrijen gehi»ren en niet gerekend kunnen worden een eigendom van den Lande te zijn; maar ook deeze gebouwen, enz. behooriyk te onderhouden, ten einde dezelven, na het aflopen van hun pacht-termijn, weder iu een even goeden staat, als zy die hebben ontvangen, aan hunne opvolgers te kunnen overgeeven, en dat deeze ab dan insgeiyks zullen verplicht wezen het door dezelve daarvoor betaalde wederom aan hem te moeten uitkeeren en zo vervolgens de verdere opvolgers, mits telkens

5 percent daarvan decorteerende; en met dien verstande tevens, dat, wanneer zy, pachters, zich hier omtrent niet wel met den anderen zullen kunnen verstaan, zy als dan het geschil zullen moeten laten verbUjven aan de billijke decisie van de residenten of andere hoofden der phuitsen.

Art. 12. Dat in zelver voegen al het zout, dat bevonden zal worden met ultimo December aanstaande noch op de

1808. H.  W.  OAENOELS.  799 

plaatsen, waar de aanmaking is geschied, restant te wezen, door de aankomende van de afgaande pachters zal moeten worden overgenomen, te weeten, te Paradessie, Wedong en Brahan de kojang van 30 pikob tegen rd^ 5, zilver geld; te Sefflimie voor rd* 2 : 24 en te Manjer, Tenger, Rantjing, Awen en overige plaatsen in den Oost-hoek mede voor rd' 2 : 24.

Art. 13. Dat het zout, hetwelk reeds van de plaats, waar hel is aangemaakt, vervoerd is, almede door de aankomende pachters zal moeten worden overgenomen, te weten: in den 0o6thoek na een billijke taxatie van deskundigen en van wederzijde te benoemene onpartijdige lieden, doch te Samarang, Torbaija en dies ressort voor rd^ 12 : 24 de koijang van 30 pikols en zo op de overige kantoren en plaatsen na mate van de meerdere of mindere vracht, risico en wat diesmeer is, welke in evenredigheid van den wijderen of korteren afstand der plaats, van waar de vervoer is geschied, met billijkheid daarop kunnen berekend worden.

Art. 14. Dat de pachters daarentegen vrij zullen zijn van de bevorens plaats gehad hebbende leverantien van katoene garens en alle verdere lasten en inzonderhekl ook van het foumeeren van eenige geschonken, hetzij in gelde, dan wel goederen of anderzints, zo min voor, als na de verpachting, en onverschillig aan wieu dit ook zoude mogen wezen ; terwijl hun dit ten overvloede ook en ter voorkoming van den nadeeligen invloed, welke zulks op de pachten zouden kunnen hebben, wel emstiglijk word verboden, onder bedreiging, dat degeene, welke zich daaraan schuldig maakl, ten exempel van anderen rigoureus zal worden gestraft.

Art.^ IK. Dat de pachters van hunne kant ook geen meerder somas, tjaljas of huisgezinnen van de regenten of inlandsche hoofden tetf haren dienste zullen mogen preten- deeren, ais van ouds daarvoor zijn toegestaan en hier onder bij ieder pacht nader vermeld zullen worden, en zij zich in zelver voegen ook met niets anders mogen bemoeijen als hunne pachten en gevolglijk ook geen aanspraak maken op de preferentie in den inkoop van goederen en producten, veel

800 léoè. H. -W. DAËNDÉLé.

minder om dezelve tegen de hunne te verraUen, dan wel eenige andere monopolie te drijven of zich het recht toe te eigenen om alleen te mogen negotieêren en wat dies meer is, terwijl zij, pachters, in alle deze en andere gevaUen, wdke niet tot hunne pachten gehoren, gelijkstandig zullen zijn met andere handeldrljvende personen en dus . ook aan dezelvde orders en wetten onderworpen blijven.

Art. 16. Dat de pachters almede geen thol zullen mogen pretenderen van goederen, die voor den Lande worden in of uitgevoerd, van en werwaards dit ook zoude mogen wezen, namentlijk in zo verre die niet eerst van vreemde of andere schepen ingekogt zijn en waarvan dus uoch geen pacht is betaald, doch dat daarentegen alle andere of particuliere goederen, onverschillig wien dezelven ook zouden mogen toe» behoren, de betaling van thol zullen subject wezen en zonder dat zij, pachters, van iemand, zo min dienaar, als inlandsche regenten en anderen ingezetenen, onder eenig voorwendzel hoegenaamd, minder zullen mogen neeraen, als hun wettig competeerd, veel minder dezelve geheel vrij te laten, ja zelvs de hoofden der districten niet, waar de zodanige goederen worden uitgevoerd, uitgezondert alleen de zulken, welke zich in *sKonings of Lands dienst van de eene plaate naar de andere moeten begeeven en die van de betaling van pacht vrij zullen zijn, mits niets anders als hunne benodigde eigen- dommen en geen negotie-goederen mede noemende.

Art. 17. Dat de pachters uit dien hoofde ook vrijheid zullen hebben om. ieder in het district, waarvan hij pachter is, zowel aan de rivieren als spruiten en op alle andere plaatsen, waar zij het nodig oordeelen, wachters of toezienders te stellen, mits zich niet onderstaande onder dit pretext eenige thol-poorten te houden of tollereeren, veel minder die zelve op te richten, noch ook van de aan hunne bandharyen enkeld met brieven of ledig passeerende prauwen, joekoengi^ en andere kleine vaartuigen eenige hefling, hoegenaamd* ie doen, dan wel meerder thol te vorderen als hun wettig com- peteerd of met de bepaling overeenkomt; noch toe te laten,

1608. H.  W.  DAENDELS.  801 

dat die door hunne ondergeschikte bediendens, malta maltas en wat dies meer is, geschied, dan wel dat de handelaar door dezelven gekneveld of iets van hun afgeperst worde, hetzij voor ponompo of onder welke benaming dit ook zoude mogen wezen, sub poene, dat bij ontdekking, dat in dezen con- trarie is gehandeld, de pachters slrengelijk zullen worden gestraft, alzo zij niet alleen voor hun eigen, maar ook voor hel gedrag hunner ondergeschikten zullen verantwoordelijk zijn.

Art. 18. Dat de pachters der sabandharijen ook bet recht zullen hebben om aUe kisten, kasten, pakken en vaatwerk, die worden in- of uitgevoerd, ter hunner presentie te doen openen of ten minsten iemand van derzelver volk bij de opening te doen present wezen, ten einde zich verzekerd te kunnen houden, dat deze kisten, etc. niets anders komen in te houden, als hetgeen door den eigenaar zal wezen aangegeven.

ArL 19. Dat ten dien einde ook de eigenaais van zodanige goederen gehouden zullen zijn den pachter in tijds van de te doene afzending te veiwittigen, met overlegging van een lijst der goederen en derzelver waarde, mits deze laatste niet te gering worde gesteld, alzo de pachter andei's het recht zal hebben de zodanige goederen voor zich zelve over te neemen met een advans van slechts 6 percent daarenboven; en dal ingevalle de opening der goederen aan de boom te moeijelijk mogt zijn, de pachter als dan slechts op ieder kast, baal of val zijn zegel of merk zal behoeven te zetten en vervolgens de waarschouwing van den eigenaar af te wachten om bij de opening present te wezen, mits hij zich als dan ook ten eersten naar de plaats begeeve, waar deze opening slaat te geschieden, of iemand zijnent wegen derwaards zende, wijl de gemelde eigenaar anders dadelijk tot de opening zal kunnen overgaan ter presentie van den notaris of beampt- scbrijver en twee getuigen en ten kosten van hem, pachter, en boven' dien ook volstaan kunnen met de betaling telkens van de Ihol pro rato der voorschreven, door hem opgegeven waarde, daar hij anders verplicht zal zijn zich aan de billijke taxatie van den pachter te moeten houden, met dien verstande

rUIAAT-DOU DBBL Xlf. 51

604 160Ö. H. W. OAÉNDÉLé.

nochtans, dat, wanneer hem dezelve te hoog voorkomt, hij de voldoening als dan in natura zal kunnen laten geschieden of anders pretenderen, dat de pachter, als die op zyn tautie fftaan blijft, de goederen zelve daarvoor overueeme na de- cortatie van de denzelven daarvan competeerende thol.

Art. 20. Dat van de aangebragt wordende goederen, welke de boom niet passeeren, maar op de rheede verk(^l en in andere vaartuigen overgescheept worden ter vervoer naar elders, slechts de eukelde thol zal worden betaald, dat is die van invoer, doch voor den uitvoer niets; en van de zodanige goederen, welke in de vaartuigen blijven en niet ovei^escheept of ingevoerd worden, mede in het geheel niets, uitgezonderd alleen, wanneer dezelve op plaatsen zyn ingenomen, van waar geen passen naar den overwal of elders buiten Java mogen worden verleend en die eenlijk te Samarang, Sourabaija of Grissee aangebragt zijn om ziirh aldaar van z^anige passen te voorzien, alzo van dezulken de volle thol van uitvoer zal mogen worden geheven.

Art. 31. Dat hij, die daarentegen eenig goed zoekt te sluikeu of langs ongepermitteerde w^en in- of uit te voeren dan wel op eene andere wijs de thol fraudeeren, niet alleen zal verbeuren het aangehaalde goed, een derde ten profyte van den ofBcier, die de calange zal hebben gedaan, een derde voor den pachter en het overige derde voor den aanbrenger, maar bovendien ook nog vervallen zal in eene geldboete tot de volle waarde toe der dus gestuikte goederen, indien dezelven namelijk de somma van 1000 rd' overtreft, doch minder zijnde, als dan de dubbehie waarde van dien, de helvt voor den Lande en de wederbelvt voor den officier, die de cabnge zal hebben gedaan, wel te verstaan, ingevalle het goedelzen zijn, waarop geene speciale of zwaarder straf is gesteld, waarna anders zal moeten gehandeld worden.

Art. 32. Dat de pachters mitsdien ook niet zullen mogen composeeren over eenige defraudatien of zich aanmatigen de deswegens tusschen hun en de eigenaars der goederen ontstane dispuien clandcstiu af te maken, maar dezelve wel degelyk

léoè. H. W. DAÈNDELè. g03

zullen gehouden wezen, wanneer iets diei^elljks ter hunner kennisse komt, daarvan terstond aan den officier van justitie of ander persoon, wien zulks mogte aangaan, bericht te geeven en die van hunne kant ook gehouden zullen wezen de pachters de behulpzame hand te bieden en om in alle voorvallende zaken na recht en billijkheid te handelen.

Art. 23. Dat de pachters zich voorts ook niet zullen mogen onderstaan de van hun afhangende inlanders of de bewoners der dessas en campongs, welke aan hun worden afgestaan, te mishandelen of te onderdrukken, dan wel derzelver werk- zaamheden te verzwaaren of ook hun geringer loon te geven, als gebruiklijk is, veel minder te trachten dit volk in schulden te doen geraken en aan dezelve hunne vrouwen of kinderen w^ te neemen en wat dies meer is, sub poene, dat bij ont- dekking, dat in dezen contrarie is gehandeld, de schuldige voor de eerste maal verbeuren zal eene boete van 100 en voor de iweede maal van 500 Spaansche matten en bij nalatig- heid van betaling eene geesseling en bovendien verzending naar Banjoewangie of Banda.

Art. 24. Dat de zoutpachters inzonderheid ook verplicht zullen wezen de tonnen, waarmede men van ouds gewoon is geweest het gemelde zilt in te mecten, ten eerste bij de aanvaarding van de pacht herwaards of naar Soerabaija te zenden om geêikt en dan voor den vervolge alleen gebruikt te worden, met weglating van alle andere tonnen of maten en met dien verstande tevens, dat zij het door den gemeeuen man geleverd wordende zout niet in deze maten zullen mogen laten inpersen, noch hetzelve tot over den rand toe ophopen, maar zich zullen moeten tevreeden houden met het zout slechts daarin te doen storten en vervolgens de rand eguaal af te strijken, alles zo en in dier voegen, als zulks nader zal worden bekend gemaakt, terwijl voorts tot hunne en der andere pachters naricht dient, dat jaarlijks een commissie van hét kantoor, waaronder hunne pachterijen geboren, zal worden gezonden om te onderzoeken, of en in hoeverre door hun aan alle het voorschrevene volduun is.

g04 ^BÓÓ. H. W. bAËNOËLé.

Art. 25. Dat het voor het overige eene der voornaamste plichten van de pachters zal zijn om, een ieder in het zijne, te waken tegen sluikerijen in verboden goederen, als daar is amfióen, ronde peper, kofBj, nagelen, noten, zo wilde, als Bandasche, foelij, thin, houtwerken, cappas, Japansche campher en het ook van daar komende slaaf- en plaat-koper, al zo alle handel in deze artikelen, voor zoveel die niet van den Lande ingekocht zijn of daartoe speciale permissie is verleend, verboden is en blijft op alle zodanige straffen, als volgens de wetten en ordonnantien daarop gesteld zijn.

Art. 26. Dat zij, pachters, bij ontdekking, dat iets dier- gelljks werkelijk heeft plaats gevonden of nog staat te geschieden, daarvan ten eersten aan den fiscaal dan wel het hoofd der plaats of zodanig ander persoon, wieu zulks zoude kunnen aangaan, zullen moeten kennis geeven en tevens ook verplicht zijn zodanige goederen, wanneer die aan haune pachterijen mogten passeeren, te gelijk met dengeene, die dezelven heeft trachten in- of uit te voeren, aan te houden en aan gemelden fiscaal of het hoofd dier plaats over te leveren, sub poene, dat, wanneer zij in het een of ander nalatig mogten blijven, zij als dan zullen geconsidereert en gestraft worden, even als of het misdrijf door hun zelve ware geschied.

Art. 27. Dal daarentegen de in- en uitvoer van alle andere articulen en dus ook van Weslersche lijnwaden, Chinas^^he en andere vreeiude waren, kaneel, zoo wilde, als Ceilonsclie. staart- en lange peper, item cardamom, indigo, katoene gareus en in een woord van alle andere goederen, welke het Land niet meer aan zich gereserveerd heeft gehouden, vrij en ongehin- derd zal wezen, zoowel van en naar de hoofdplaats Batavia zelve, als den overwal en elders, en onverschillig met welke vaartuigen dit ook zoude mogen wezen, mils, wanneer dezelven direel uit Europa komen, dan wel aan vreemde Europesehe nalien toegehoren, de gezachvoerders daartoe alvorens te Ba- tavia permissie zullen moeten verzegt en verkregen hebbeu en met dien verstande tevens, dat de zoodanige schepen nerjrens audei*s zuilen mogen aankomen ais teSamarangenSourabaija

1608. H.  W.  DAENDELS.  80K 

en desgelijks ook naar geen andere plaatsen retourneeren mogen, doch dat vaartuigen, van en naar den overwal, groote Oost en elders komende of gaande, ook te Grissee zullen mogen geadraitteerd worden, maar op geene andere plaatsen, alzoo aan de mindere kantoren slechts de vaart langs Java en Bantam zal gepermitteerd wezen.

Art. 28. Dat de thol, welke d& pachters zullen mogen heffen, zal bestaan in: 1^ voor lijfeigenen, boven de vijf jaren oud, die ter verkoop van elders aangebragt worden en waarvoor, zo min op Java als te Batavia noch eeoig redemtie-geld is betaald, in eens vijftien rijksdaalders voor den pachter zonder meer en ook niets voor den uitvoer, zo min als bij invoer, wannee^r de zodanige slaven eenmaal behoorlijk vertold zijn; en onder deze mits verder, dat geene onderdtinen van Zijne Catholijke Majesteit den Koning van Spanje, die door Mooren of inlanders tot slaven zijn gemaakt, dan wel Javanen zullen mogen verkocht of gekocht worden, op eene boete van 500 rijksdaalders Spaans; . 2* voor lijnwaden, zoowei Souralsche, Mallabaarsche en Ceilonsche, als Chormandelsche of Bengaalsche, hetzij ruw, wit, gecouleurd of geschilderd, zoomede zijde-stoffen, koussen, katoen en alcativen, bij invoer van Batavia tien ten honderd, te rekenen na de waarde dier goederen op de kantoren, waar dezelve aangebracht worden: doch deze invoer direct, dan wel van den overwal of andere plaatsen builen Java geschiedende, hetgeen in voegen voormeld thans zal gepermitteerd wezen, noch zooveel daarenboven, als de invoer te Batavia bedraagd of 6 pro- cento, ten einde dit laatste ten behoeve van de pachters ter gemelde hoofdplaats te laten dienen; maar zal daaren- tegen voor den uitvoer van zoodanige lijnwaden, etc. niets hoeven betaald te worden;

voor lijnwaden, van Maccasser en elders uil de groote Oosl aangebracht wordende, bij invoer slechts 6 ten honderd en bij den uitvoer mede in het geheel niets;

g06 1808. H. W. DAEND£L$.

voor lijnwaden van Balij, China, Cambodja, Siani or andere plaatsen 15 procento, te weten, als de drie laatstgemelde soorten van Batavia of elders langs Java worden ingevoerd, doch dit van de plaatsen zelfs, alwaar de waren vallen, en van den overwal of andere plaatsen zijnde, hetgeen nu mede zal mogen geschieden, als dan nog de Balaviasche pacht daarenboven of 6 procento, de laatste insgelijks ten behoeve der pachters aldaar: doch zal de uitvoer van deze lijnwaden van Java ins- gelijks vrij wezen;

en voor lijnwaden, op Java zelfs geweven, bij den uil- voer zowel als invoer, werwaards dit ook zoude mogen wezen, S procento van de waarde;

3^ voor de rijst bij uit- en invoer, hetzij langs Java van de eene plaats naar de andere of naar den overwal, rd* 5 de koijang, mits dit laatste niet anders als van Samarang, Sourabaija en Grissee geschiede en onder dien verstande tevens, dal de vervoerder zal moeten prouveeren kunnen, dat deze rijst werkelijk van den Lande is ingekocht, doch andei*s 15 rd'' daarenboven ten behoeve van 's Lands kas :

4*^ voor suiker bij uitvoer door particulieren, zowel naar

/ Batavia, ais andere plaatsen, zestig stuivers het pikel kandij- en dertig stuivers het pikel poeder-suiker en ook zoveel bij invoer; doch ingevalle dit artikel op Java van de eene plaats naar de andei^e wordt getransporteerd, alleen om daar te worden ingescheept, zal ter laatstge- melde plaats daarvoor niets mogen worden geheven, zo als inzelver voege ook de Javasche suiker te Batavia tholvrij zal wezen:

5^ voor hel zout bij uitvoer, onverschillig of hetzelve naar Batavia, de Oostei*sche gouvernementen, Tinior en langs Java of naar den overwal word vervoerd, 1 '/a rijksdaalder Hollands de koijang, en bij invoer van de plaatsen, waar aangemaakt is, mede zoveel, doch van elders komende, als dan vier rijksdaalders:

6® voor vogelnestjes 15 rd» bij den invoer en 25 rd" bij den

IdOa H. W. DAENDELS. 807

uitvoer, mits naar Batavia, doch dit naar den overwal of elders buitcD Java geschiedende, als dan rd' 35; 7^ voor Ghinasche tal)ak bij invoer twee rd* bet pikol, te weten als de aanbreng van Batavia geschied, doch dit van den overwal of andere plaatsen zijnde, alsdan nog 10 procento of zooveel daarenboven, als de pacht van invoer te Batavia bedraagd, ten behoeve der pachters aldaar; ^8^ voor andere Ghinasche, dan wel Japansche of verdere, in dezen opgenoemde, vreemde goederen bij aanbreng van Batavia of langs Java en zo ook bij den uitvoer 8 pro- cento, doch dit direct van daar dan^wel de overwal of andere plaatsen buiten Java geschiedende, als dan nog G procent ol' zoveel daarenboven, alsi' de pacht van invoer te Batavia bedraagd, insgdijks ten behoeve van den pachter ter gemelde hoofdplaats; 9° voor katoene gai*ens bij den uitvoer naar Batavia en langs Java en desgelijks bij den invoer 10 ten honderd, doch naar den overwal of andere plaatsen buiten Java gaande, als dan 15 procento; ^0® voor de mede in deze nog ongenoemd geblevene, eigen producten en verdere goederen en daaronder ook indigo, cardamon, lange- en staart peper, van welke artikelen thans de vervoer geheel is opengesteld, bij uitvoer en zomede bij invoer zes procento van de wezentlijke waarde ter plaatse, alwaar de thoI-hefBng geschied; en 11^ of laatstelijk, voor ieder legger arak bij den in%'oer van Batavia twee en een halve en bij den uitvoer 5 rd' voor ieder beele legger, en zoo na rato voor de mindere fusten. Art. 29. Dat de voorschreven imposten of in- en uitgaande rechten zullen geheven worden door en ook alleen zijn ten behoeve van de pachters van de sabaiidharijen, uitgenomen alleen voor zooveel die van de rijst en suiker betreft, welke afzonderlijk of afgescheiden van de sabandharijen zullen worden verpacht en waarmede zich dus de pachters van deze niet

808 ^808. H. W. OAENOCLS.

zullen mogeu bemoeijen, zooals die vaD de rijst eD suiker mede niet met de hunue mogen doen; en

Art. 30. Dat eindelijk onder de gemelde generale en ver- dere, nog zomwijlen te roakene conditien, ten dage van de verpachting, gelijk gezegd, bij publieke opveiling aan den me^l- biedende de volgende domainen zullen worden toegewezen en overgelaten, met speciaal beding echter, dat niet het minste van de aangeslagen prijs geremitteerd or kwijtgescholden, maar integendeel alles zonder eenigen afslag zal moeten be- taald worden, als:

Te Samarang: 1^ de inkomende «n uitgaande rechten of de sabandharijen te Samarang, Goemoelack, Caligawe en Torbaja. in een getrokken met de dessa Taraoengah, en veertig koppen somas bij de eerstgenoemde sabandbarij; 2" de in- en uitgevoerd wordende rijst te Samarang, Goe- moelack, Caligawe, Torbaija, Galiwoengo en Gandal; 5^ het hoofdgeld van de Chineesen, te heffen op dien voet, zooals de conditien van het hoofdgeld te Batavia mede- brengen : 4^ de topbanen en hanevechterijen, mede te heffen als boven ; 5° het slagten van buffels en ander hoorn vee, insgelijks op

den voet, zooals te Batavia plaats vind te heffen; 6^ het slagten van varkens, schapen en geiten, ook als boven

te heffen; 7^ de taphuizen of kroegen buiten de stad of het previlegie om in de Chineesche en andere campongs rondsom de stad arak, tjieuw en andere sterke dranken te mogen tappen en verkopen in het klein, te weten by kelders, kalbassen, potten, flessen, bottels, etc. tot de kleinste maat inclusive; 8^ de sabandharijen te Galiwoengo te gelijk met het hoofd- geld der Chineesen, topbanen, hane-vechterljen en bet slagten van buffels, varkens, nevens zestien koppen somas, mitsgaders vier djongs rijstvelden en de bazaars te Carang Anjer en Toegoe;

1808. H.  W.  DAENDEL8.  809 

9® de sabandharijen ie Candal, mede annex het hoofdgeld der Chineesen, etc. en dan nog vijf djongs rijstvelden, nevens de bazaar aldaar;

10'' de sabandharijen te Batang met de van ouds daarbij gehoord hebbende vijf campongs, Roban, Caliorang, Calie- tjelong, Magbequor en Manatoea, nevens twaalf somas uit ieder van die vijf campongs of in het geheel zestig koppen ; en voorts als boven het hoofdgeld der Chineesen, etc;

11® de sabandharijen te Paccalongang, Bermie en Calie-Bebal met veertig koppen somas en de overvaart over de rivier boven de Ghineesche campong; en voorts het hoofdgeld der Chineesen, etc;

12' de in- en uitgevoerd wordende rijst te Paccalongang, Batang, Bermie en Calie-Bel)al ;

13® de negorij Oeloedjamie met de verdere in dat district gelegen dorpen en gehugten, item bazaars, sabandha- rijen, in- en uitgevoerd wordende rijst en wat dies meer is, op dienzelfden voet, zoals het daarmede tegenwoordig is gelegen, uitgezondert alleen de districten van Seragie en Kalang, welke aan de regentschappen van Wieradessa en Paccalongang geboren en niet meer daar. onder be- grepen zullen wezen, zonder gehouden te wezen aan eenige voorgaande leverantie om niet of tegen vastge- stelde prijzen;

14® de sabandharijen te Pamalang en Soember met zestig tjatjas en zeventien djongs rijstvelden, item vier prauw- maijangs, nevens de bazaars te Pamalang, Bakoelan en Palawang en het hoofdgeld der Chineesen, etc;

15® de sabandharijen te Tagal met de bazaars aldaar en de zes dorpen, Sercangang, Kartang, Semoetpangong, Bandongan, Bonkong en Rantakacalimatti, nevens een honderd vier- en-veertig tjatjas en dertig djongs rijstvelden ; en voorts als boven het hoofdgeld der Chineesen, etc etc;

16® de in- en uitgevoerd wordende rijst te Pamalang, Tagal en Brebes:

17® de sabandharijen te Brebes, Carang Assem, Kanakan en

$10 1808. H. W. OAÊNDËLS.

Loesarie met Soerie lodjeth, dodi txmé&t tjatjas o( rijst- velden, maar wel met het hoofdgeld der Ghineesen, etc. ;

18^ de sabandharij te Daiuak zonder somas, tjatjas of rijst- velden, maar met het bazaartje voor de negorij Grabang en voorts het hoofdgeld der Chineeseu, etc.;

19^ de in- en uitgevoerd wordende rijst aldaar;

20® de sabandharijen te Japara. item aan de Tadoenang en te Taijoe, met vijftig koppen somas en het hoofdgeld der Ghineesen, etc;

21" de in- en uitgevoerd wordende rijst op dte phiatsen;

'it^ de sabandharijen onder* Joana, met de dessa Japara en dies bazaar en voorts het hoofdgeld der Ghineesen, etc. :

25^ de in- en uitgevoerd wonlende rijst aldaar;

24® de sabandharijen te Rembaug, mitsgaders Padjangooean- gang en Poelo, doch zonder somas of tjatjas, maar wd met hei hoofdgeld der Ghineesen en wat dies meer is;

25® de in- en uitgevoerd wordende rijst te Rembang, Lassam en Toüban;

S6® de Remhangscbe zout-negorij Paradessie en de van oiids mede daartoe getrokken dorpen Wedong onder Demak en Brahan onder Japara, die de pachter op, den vorigen voet zal hebben, met het privilegie om het door de in- gezetenen aldaar aangemaakt wordend zout alleen te mogen inkoopen, vervoeren en omzetten en zonder dat van Brebes af tot Touban toe eenig ander zout zal mogen worden verkocht zonder zijne toestemming, sub poene van confiscatie, doch waartegen hij ook verplicht zal zijn het benoodigde voor den Lande na gewoonte te leveren tegen 5 rd"* de koijang van 4350 S en voorts te zorgen, dat overal steeds een genoegzame voorraad van dit zilt aan handen zij en hetzelve nimmer duurder bij de kleine maat aan de ingezetenen werde verkocht als tot 25 Spaansche matten de koijang van 30 pikols, sub poene van bij ontdekking in een boete te zullen vervallen van 100 Spaansche matten en voor de tweede maal van 500, de helft voor den aanbrenger en de andere helft

1808. H.  W.  DAENDÊLS.  811 

voor hel mprine school Ie Samarang, en dan nog ver- zending naar Banjoewangie of Banda voor den tijd Van drie jaren; terwijl hij, pachter, voorts ook ten eersten, na het aanslaan van deze pacht, zal moeten omzien na zodanige plaatsen Onder het ressort van Tagal en Pao calongang, alwaar, zonder aan de rijstvelden of eenige andere culturen nadeel toe te brengen, mede zoutpannen zullen kunnen worden aangelegd, en die als dan ten eersten daartoe te approprieeren en binnen den tijd van een jaar in werking te Brengen, ten einde alle verdere gebrek aan dit zilt in die contrijen voor te komen: 27^ de sabandhnrijen te Lassum en dies ressort zonder somas of tjatjas, maar met de negorij Tagal Dowo, nevens de inzaam der vogelnestjes uit de daarbij gelegene drie klippen of holen, Goa Sie Jero genaamd, en voorts het hoofdgeld der Chineesen, etc; !28^ de sabandharijen te Touban en dies ressort, almede zonder somas of tjatjas, maar met de negorij Troes en den inzaam der vogelnestjes uit de daarbij gelegen drie klippen or holen, Goa Troes genaamd, en de hefiing van het hoofd- geld der Chineesen, etc; 29^ de in- en uitgevoerd wordende poeder en kandij-suiker van Brebes af tot Touban toe. En te Sourabaija:

1^ de sabandharijen alomme in dat regentschap en bij alle dezelve zeven en veertig koppen somas;

2** de in- en uitgevoerd wordende rijst te Sourabaija, Pas- sourouang, Banger en Bangil;

3^ hét hoofdgeld der Chineesen, iteni de topbaanen en hane- vechterijen en het slagten van varkens;

4° het slagten van buiïels, rund-vee, schapen en geiten;

5^ de taphuizen en kroegen buiten de stad of het privilegie om in de Chineesche en andere campongs arak, tjieuw en andere sterke dranken te mogen tappen en verkopen in het klein, te welen bij kelders, kalbassen, potten, flessen, bottels en wat dies meer is;

812 1808. H. W. DAENDELS.

6^ de zout negorij Simiinie onder Soarabaija met het voor- recht om al het zout, dat door den gemeenen man word aangemaakt, alleen te mogen kopen, vervoeren en weder verkopen, op den ouden voet, mits het benodigde voor den Lande leverende tegen 5 rijksdaalders de koijang van 4550 £; 7^ de sabandharijen te Passourouang en daaronder ook de rivier Massangan met tien koppen somas en voorts het hoofdgeld der Chineesen, etc; 8® de sabandharijen te Banger en Probolingo met zestien

koppen somas en het hoofdgeld der Chineesen, etc: 9^ de sabandharijen te Bangil en Galianjer met vier koppen somas en het hoofdgeld der Chineesen, etc;

10^ de sabandharijen van Doekoen en Kepoh, leggende op- waards aan de rivier van Solo, die bevorens aan den gezachhebber te Sourabaija zijn afgestaan geweest, doch thans mede staan verpacht te worden op den voet, zoals die tegenwoordig zijn;

IV' de sabandharijen te Grissee en Poeloe Menare en bij alle dezelve agt en zeventig koppen somas en ook de heffing van tien procento voor recognitie van al het klein ge- schut, dat aldaar word gegoten, en voorts als boven het hoofdgeld der Chineesen, etc ;

12*^ de zout-negorijen Manjer en Tinger onder Grissee met hetzelvde privilegie en onder dezelve voorwaarden, als hij die van Semimie gemeld is;

13^ de sabandharijen te Sidaijoe en dies ressort met dertig koppen somas en de bazaar te Banjeranjer, nevens het hoofdgeld der Chineesen, etc; *

14^ den in- en verkoop en vervoer van aarde potten of zo- genaamde boejongs;

15^ de zout-negorijen Rantjeng en Awan, beide onder Sidaijoe, mede' op d^ n.voet, als bij die van Sourabaija en Grissee is aangehaald;

16^ de sabandharijen te Sumanap en op de eilanden Delangoe, Cangiang, Sapoedie, Raaas, Giliang, Giliginting en Gili-

I80d. H. W. OAENDELé. 8l3

radja en bij alle dezelven een honderd en drie hnisge- zinnen en veertien antjengs padijvelden, nevens de heffing van het hoofdgeld der Chinezen, etc;

17^ de sabandharijen te Pamacassang en dies ressort met de van ouds daarbij gehoord hebbende negorij Kappong, item de bazaars te Tjitjeree en Waranta, zoomede een derde van het zout, dat in de negorijen Boender en Tjandie word gemaakt, nevens het hoofdgeld derCfaineesen, etc, en dan nog zes-en-dertig somas of koppen : doch waar- tegen hij, pachter, ook gehouden en verplicht zal zijn aan den regent van dat district, tot tegemoetkoming voor de leverantie van de benoodigde vaartuigen tot den over- breng van producten voor den Lande naar het kantoor Grissee, jaarlijks te moeten uitkeeren eene somma van een honderd en vijftig Spaansche realen;

18° de sabandharijen te Banjoewangie en dies ressort op den ouden voet met de in- en uitgevoerd wordende rijst, item het hoofdgeld der Chineesen en wat dies meer is;

19® de vogelnestjes-klippen onder Ooster Balemboangang en de mede bij dat district vallende paarlreven met de negorij . . . ;

W^ de vogelnestjes-klippen onder Wester Balemboangang of het regentschap Poeger;

21® de sabandharijen en in- en uitgevoerd wordende rijst ten eilande Baviaan met het hoofdgeld der Chineesen en wat dies meer is, en

22® de in- en uitgevoerd wordende poeder en kandij suiker onder bet ressort van den Oosthoek. Lasten en bevelen een ieder, dien het aangaat, den inhoud

dezes te achtervolgen en te doen achtervolgen, naardien wij

zulks ten nutte van Zijne Majesteits dienst alzoo bevonden

hebben te behooren. En opdat niemand biervan onwetenheid voorwende, zal deze,

zoo op de hoofdplaatse Batavia, als op alle de kantoren van

Java, Cheribon en Bantam worden gepubhceerd en mede in

de gewone inlandsche en Chineesche talen geaffigecrd ter

plaatse gebruikelijk.

dl4 1606. H. W. DAEND£Lê.

Op 23 JuliJ 1808 werd nader bepaald:

Nadeinaal bij berziening der publicatie, welke zijae excel- lentie, de Maarscbalk en Gouverneur Generaal, denl8*"Junij jongstleden heeft gelieven te emaneren met betrekking tot de conditien en voorwaarden, waarop de lollen en domeinen van Java's Noord-Oostknst voor het aanstaandf^ jaar zullen worden ver|)agt, is gebleken, dat op het slot der zesde afdeeling van het agten-twintigste artikel zijn geouiitteerd de woorden : |ier pi kol boven de pagt te Batavia, zoo is het, dat welgeuielde zijne excellentie, begeerende de voorscbrevene omissie te her- stellen, goedgevonden heeft te verklaren, gelijk verklaard wordt bij dezen, dat de onderwerpelyke woorden zullen naoeten worden aangemerkt en gehouden, als ware dezelve bij de voornoemde {uiblicatie op de aangegeveue plaats geiusereerd.

Nog verscheen den 26»**Julij 1808 de navolgende publicatie: Zijn excellentie de heer Maarschalk en Gi)uverneur Gene- raal goedgevonden hebbende, in ampliatie op de jongst ge- emaneerde publicatie ten aanzien van de verpachting der domeinen op Java in dato 18 Junij jongstleden, nader te stalueren, dat de handelaren zullen vérmogen, zowel van den overwal direct, als van de hoofdplaats en Java naar en op Indramaijoe te navigeren, zo is vei*staan daarvan de gemeente kennis te geven.

Zullende deze tot dat einde in de gebruikelijke inlandsehe en Chineesche talen, zowel vertaald, als ter plaatse gebruikelyk worden algemeen gemaakt en gealFigeerd.

18 Junij. Bepalingen betreffende Soerakarta.

Zijne excellentie heeft besloten: 1^ den eersten resident aan het hof ie Solo te excuseren

van de voorheen verpligte leverantie aan bet gouveme*

ment van twee pikols indigo 'sjaars; i^ aan zijne hoogheid, den Keizer, voor de te leveren koflBj

oit zijne landen even zoo veel te betalen, als daarvoor

1dO& H. W. ÖAËNOËLÖ. dlS

aan den Koning yan Bantam door de booge regering te Bataria is toegestaan, tot Sp'YiJf de pikol yan 146 ponden.

18 Junij. Voorloojïig reglemenl voor hei postwezeii.

Zijne excellentie, in overweging genomen hebbende de noodzakelijkheid eener reguliere inrigting in het postwezen, beeft besloten, dat met den 1'° der aanstaande maand Jullj het volgende reglement provisioneel in werking zal worden gebragt, tot lijd en wijle de definitive regeling daaromtrent zal zijn bepaald, zijnde hel gedagle reglement hierna gein- sereerd.

PROVISIONEEL REGLEMENT OP HET POSTWEESEN.

Algememe bepalingen.

Art. i. Er zullen te Batavia, Samarang en Sottrabalja generale post comptoiren worden opgerigt en de directie daarover worden opgedragen, te Balavia aan den sabandhaar als postmeester generaal, te Samarang aan den sabandhaar als poslmeesler en te Sourabaija aan den scriba aldaar: en de inspectie aan een commissaris, welke te Samarang zijn ordinair verblijf zal houden.

Art. t. Op iedere residentie, die zig in de postroute be- vindt, zal de scriba of een ander intelligent persoon, door den resident gekoosen, als postcommis fungeren, evenals 'i^uïks door den commissaris der Bataviasche regentschappen aan ge- schikte personen zal moeten worden opgedragen, ten einde de brieven, welke aangebragt worden, verder te bezorgen, de van daar afgezondene brieven aan te teekenen en te verzenden en op alle mogelijke wijze de spoedigste expeditie der posten te bewerkstelligen.

Art. 3. De postroute van Batavia naar Sourabaija zal over de in nevensgaande tabelle gmoemde plaatsen gaan en deze plaatsen tot nader order als stations plaatsen aangezien en dientengevolge met paarden en postillons voorzien woi'den.

Art. 4. De residenten op de comptoiren en de commis*

816 1d08. H. W. OAENOELl

saris over den inlander zijn persoonlijk verantwoordelijk Yoor de inrigling en den regalieren onderhoud van het postweesen, als ook voor de behoorlijke verzorging der postillons en paarden in hunne respective districten.

Art. 5. Zij zullen op ieder station doen plaatsen en onder- houden twee postillons en twee goede paarden; de postili(»ns zullen bij beurte moeien rijden en zij, zowel als hunne paarden, tot geenen anderen dienst als die der posterijen mogen ge- bruikt worden. De montering dezer postillons zal nader woi*den bepaald.

Art. 6. Het gouvernement betaald aan ieder postillon vijf rijksdaalders, zilver geld, per maand, als traclement. De hoofden der plaatsen, waaronder iedere statioli gehoord» zullen de twee poslilions met paarden moeten vo(»rzien en voor bel onderhoud van postillons en paarden behoorlijke zoi^e dragen, voor al hetwelk zij maandelijks tien rijksdaalders van het gouvernement op iedere station bekomen zullen.

Art. 7. Nog zal door gemelde inlandsche hoofden op ieder station moeten worden bezorgd twee personen, voorzien van goede paarden, welke moeten dienen tot wegwijzers en be- geleiders der postillons, vooral des nagts, wanneer zij, met brandende toortsen voorzien, vooruit moeten rijden om het wild gedierte af te schrikken. Deze wegwijzers zullen maan- delijks verwisseld en door het dislricts-hoofd onderhouden worden, waarvoor deze te zameo van het gouvernement agl rijksdaalders per maand zullen genieten.

Art. 8. De wegwijzers zullen, even als de postillons, bij beurten hun dienst moeten waarneemen; ieder postilion zal door niet meer als een wegwijzer mogen verzeld worden.

Art. 9. De postillons en wegwijzers, welke de brieven overbrengen, blijven ter plaatse, waar zij aankomen, tot dat de brieven van de andere kant worden aangebragt, die zij als dan terstond overnemen en daarmede terug rijden naar de plaats, waar zij thuis gehooren.

Art. 10. Ingevalle er op de posthuizen gouvernemeols brieven worden aangebragt en aldaar geen postilion op dal

1808. H. W. DAËNDEL8. 81*}

moment aanwezig is, zal het hoofd van het district, waarin zoodanig posthais is gelegen, verpligt zijn tot het overbrengen van deze brieven extra ordinair persoonen te emploljeren, alzoo hij, hoofd, verantwoordelijk word gehouden voor alle vertraging, die daaruit mogte komen te ontstaan.

Art 11. Op iedere slation zal het inlandsch hoofd, welke zig daar bevind, gehouden zijn de executie van dit reglement te surveilleren, voor zoverre zulks de poslilions, wegwijzers en paarden betreft; zij moeten de postilions tot hun plicht houden en in alle gevallen van verzuim of slegt gedrag daarvan aan het naastblj gelegene bureau of aan hunnen resident rapport doen.

Art. 12. De postilions zullen gehouden zijn in de goede mousson agt en in de quade mousson vijf quartiers paaien in een uur af te rijden en moeten tegen den gewonen tijd, dat de post op hunne stations passeerd, gereed staan en hunne paarden gezadeld hebhen om zonder het minste verwijl de brieven-zak over te neenien en verder te brengen.

Art. 13. Ten einde verzekerd te zijn, dat aan het vorig artikel word voldaan, zal op de gewoone postceel^door de commiesen de aankomst en het vertrek der postilions worden aangeteekend.

Art 14. De postilions zullen de grootste zorge moeten dragen voor de veiligheid van den verzegelden brieven-zak, welken zij zullen bekomen, en denzelven in den besten staat den eenen aan den anderen moeten overgeeven. Die geenen, bij welke de brieven-zak in een slechte of defecte staat mogt gevonden worden, zullen daarvoor aansprakelijk en straf- baar zijn.

Inrigting en werkzaamheden der hoofd- en intermediaire

bureaux op de hoofdplaatsen zoowel als de resületitien

en de Bataviasche bovenlanden.

Ar. 1. Op de generale post-comptoiren zullen alle brieven gesorteerd en in paquetten, voor iedere plaats alzonderlijk,

PLAKAAT^SOU OKBL UT. 52

818 1808. H. W. 0AENDÊL8.

verzameld en daarna verzegeld worden. Van alle deze paquetteo word eene lijst opgemaakt, die men met dezelve in een wel voorziene lederen zak of valies doet, welke, mei het posl- cachet verzegeld, door de postillons ongeledeerd moet worden overgebragt. Van alle brieven en paquetten zullen de posl- commiesen behoorlijke en nauwkeurige annotatien moeten doen en in hunne boeken plaatzen.

Art. 2. Op ieder bureau zal deze zak door den postmeester worden open gedaan om daaruit dat paquet te neemen, het- welk daar ter plaatse behoord en geaddresseerd is, eu er die brieven weder in te doen, welke van daar verder ge- destineerd zijn, waarna de zak weder met het cachel van de plaats verzegeld en verder gezonden word.

Art. 3. Men zal niet vermogen, tenzij op hoogste order, eenig paquet te openeti, dat naar eene andere plaats besteiuJ is, zelvs niet onder pretext van andere brieven daarbij te voegen, dewijl men die onder eene tweede enveloppe of. ingeval er veele zijn, bij een tweede paquet in dealgemeeoe brieven-zak kan doen.

Art. 4!? De brieven-post zal twee maal 's weeks, te weten 'sWoendags en Zaturdags 's middags om elf uuren afgaan van Batavia, Samarang en Sourabaija. Buiten den brieven-zak zullen, op verantwoordelijkheid der post-bediendens, geene brieven, hoegenaamd, mogen worden mede gegeven en die geene, welke na het sluiten van den brieven-zak op hel comptoir worden gebragt, zullen er tot de volgende post blijven liggen.

Art. 5. De brieven-post word by dezen met hondert percent verhoogd, in diervoegen, dat voortaan iedere dasse van brieven eens zoveel betaald, als tot hiertoe heeft plaaL< gehad, dog brieven, meer dan 7a once wegende, zullen van Batavia na Samarang betalen 2 rijksdaalders, tot Sourabaija 3 rijksdaalders en zo verder na proportie van den weg en meerder gewigt.

Art. 6. Niemand, hij zij, wie hij zij, zal bevrijd zyn van hel belalen der brieveu-post, uitgenomen voor de brieven, welige

1Ó06. H. W. bAËNDËLê.

8ld

van gouTernementswegen afgezonden worden en op het adres altijd als zodanige zullen bekend gesteld zijn.

Art. 7. De commissaris der posterijen zal jaarlijks eene generale visitatie doen van alle de post-comptoiren op het eiland Java, bij welke gelegenheid door de post comiesen en geêmploljeerdens aan hem behoorlijk zal moeten verantwoording gedaan worden van de gelden, door hen ontvangen en uit- betaald, als ook van al hetgeene in hunne administratie is voorgevallen, onder overlegging van de behoorlijke boeken en aanteekeningen van dit een en ander.

Art. 8. Voor het overige zal de postmeester generaal en ile commissaris der posterijen handelen, zo als nader bij hunne particuliere instructien zal worden bepaald:

Plaatsing der stations van Batavia naar Sourabaija:

1. geDeraal postkantoor te Batavia,

2. van daar na den l?*'" paal.

4.  »     33«°     •  , 

6.  .     81'»     .  , 

• Lewie Malam,

• Tjiantjoer.

7,

• Soenia-wanang,

9. Tjiblagong,

Tjipondeii.

10.   ' 

• Tjimapak,

11.   . 

• Tjielepoes,

12.   . 

Bandong,

13.   . 

) Parakamoentjang,

14.   . 

Sumadang,

16.   . 

Tjiongang,

16, .

Garang-sambong,

17.   . 

18. Tjirangong,

19.   . 

Pandjarang,

19.   . 

Cberibon,

20.   I 

Gebang,

820

1008, H. W. DAËNDÊLÖ.

21. ym daar na Gamoenang,

aa. .

Brebes,

23.  * 

Hoerabalja,

24.   - 

Pamalang,

28.   « 

Bacoelang,

26.   - 

Paccalongang,

27.   - 

Oedjong-goenong,

28.   > 

Gadawong,

29. . -

Willerie,

30.   > 

» Ca1iv?ongo,

51. generaal postkantoor te Samarang,

52. van Samarang naar Passer Bok,

53.   « 

» daar na Damak,

34.  1 

» Laenkor,

» GoedoeSy

37. Patti,

38.   ' 

Joana,

1 Rembang,

39.   ' 

• Sloekie,

• Njamplong,

i Bantjar,

• Pereng,

» Touban,

• Brengkok,

• Crandjie,

• Sidajoe,

48. Batjat,

» Grissee,

» Semimie,

50. generaal postkantoor te Sourabaija.

Wordende de gezachhebber van den Oosthoek en de cooi-

niissaris der posterijen gechargeerd om de bepalingen, iii

dit reglement vervat, te introduceren en te etablisserer»

tusschen Samarang en Sourabaija en de resident van Che-

ribon op gelijke wijze met de invoering belast van Samarang

tot aar

1 Kaï

•rang

-Sambong.

1808. H.  W.  OAENOELS.  821 

19 Junij. Regeling der tractementen van Europeesche matrozen in dienst der Regering.

Is besloten aan de Europese matroosen^ op de flotille dienende, toe te leggen twee rijksdaalders gagie meerder 'smaands als aan de Malcijdsche matrosen en, zo zy com- mandanten zijn van een gewapende prauw, '/^ rijksdaalder ziWer daarenboven ieder dag.

En aan. de onder-officieren in dezelvde proportie van gagie en de V4 <*<!'' daags in allen gevalle.

19 Junij. Opheffing van het corps pennisten te Samarang.

Zijne excellentie, in aanmerking genomen hebbende, dat het corps der pennisten vooreerst en gedurende de tegenswoordige sterkte van het guarnisoen van Samarang zonder eenig na- deel ''voor de defensie en voor de binnenlandsche rust kan worden gemist, terwijl door de intrekking van dat corps aan de daarbij dienst doende officieren en anderen eene groote verligting in de waarneming hunne civiele betrekkingen zoude worden toegebragt;

Heeft besloten het pennisten corps te Samarang vooreerst in te trekken, gelijk hetzelve wordt ingetrokken bij dezen, en mitsdien den commandant en verdere officieren bij het- zelve honorabel te ontslaan, onder dankzegging voor de tot dus verre door hun aan den lande beweezene diensten;

met last aan de administratie van dat corps om zoodanige ammunitie of wapen-kamer-goederen, als thans nog den Lande toebehorende onder derzelver berusting worden gevonden, zonder verwijl af te geven en te verantwoorden, daar en waar zulks behoort.

19 Junij. Instructie voor den schrijver en hospüaaU meesiei* bij het hospitaal te Cheribon.

Art. 1. Hij zal aanteekening of register houden van alle inkomende, uitgaande en overledene zieken en voor de ver- pleging en voeding der lijders zorge moeten dragen.

82S 1808. H. W. DAENDELS.

Art. 2. De benodigde levensmiddelen, foornitures, ustensilia en kleding zullen aan hem uit de magazijnen of door aankoop worden verstrekt op petitien, door den lijdelijken resident geviseerd.

Art. 3. De verantwoording der levensmiddelen zal door hem geschieden bij maandelijkscbe staten, in dewelke opge- bragt worden de dagelijkscbe uitgaven, geverifieerd door de dagelljksche dieet-Ujst van den hospitalier.

Art. 4. Van de fournitures zal insgelijks eene. inventaris gehouden en, maandelijks eiïen gesteld, aan den tijdelijken re- sident worden overgegeven, opdat die door hem kan worden geëxamineerd, met dat elTecl, dat geen goederen zonder zijne voorkennis worden buiten dienst gesteld en de hospitaal- meester verantwoordelijk worde gebonden voor al, hetgeen daarop te kort mogt worden bevonden.

19 Juni]. Reglement op de invordering^ aflevering en hel verder beheer van hel Vc ^^^ ^U^* i^ Cheribon geteelde padi.

Art. 1. Aan de voldoening van deze belasting is een ieder onderworpen, zonder onderscheid van personen, namentlijk de zulken, welke sauwa-velden, tipars of gagaas bezitten of nog zullen bekomen.

Art. 2. De commissie zal dierhalven hebben toe te zien. dat de rijst-velden overal en in alle de districten op den be- hoorlijken tijd bewerkt en beplant worden.

Art. 3. Zij zal moeten agt geeven, dat de eigenaars der rijstvelden steeds eene genoegzame hoeveelheid padij in ge- reedheid houden om te kunnen dienen voor zaad, terwijl zij tevens zal moeten letten, dat de padij, welke de Gheri- bonsche opgezetene meer ten deel is gevallen, als hetgeen zij voor hun eigen gebruik nodig hebben, buiten dat, wat zij voor zaad voor het volgende jaar moeten emploijeren, ten spoedig- ste gestampt en naar Carrang Sambong, Gabang, Cheribon of Indramaijoe worde afgebragt, alwaar voor de daar beru^

1808. H. W DAENDEL8. gJS

tende, gezegelde maat van het gouvernement zal betaald worden lOVi stuiver, wordende de uitvoer buiten 'slands teu aller stiptslen verboden.

Art. 4. De commissie zal moeten toezien en waken, dat dit zaad op zodanigen tijd worde gezaaid, dat hetzelve ter ver- planting bekwaam is op den tijd, dat de padtj moet worden geplant, waaromtrend zij zal observeren de hoge of lage lig- ging van de landen, de koude of hitte, welke men gemeenlijk in de districten bespeurd, de veele of weinige rivieren, die steeds tot het bevogtigen der rijstvelden worden gebruikt, de districten, waar de rijstvelden eenlijk van het regenwater hunne vogt moeten bekomen, of wel de gagaas en tipars in het gebergte.

Art. 5. Zij zal in het laten doen der aanplantingen zig sleeds hierna reguleren, ten einde daardoor worde voorge- komen de te vroege of te laate bewerking der velden en aan- planting van padij, waaruit de misgewassen veelal hun oor- sprong hebben.

Art. 6. Het zal de pligt van deze commissie weesen te letten op de onderscheiden zoorten van padij, die men plant, en op de plaatzen, waar rijstvelden in abondantie zijn, vooral de voorkeur geeveiide aan de padij dalm, terwijl in zodanige districten, waar men niet zoveel rijst-velden heeft, kan volstaan worden met de padij ginja te planten, en wel om reden, dat de padij dalm, ofschoon veel voordeeliger dan de padij ginja zijnde, wel twee maanden tijd langer noodig heeft, eer dezelve tot rijpheid is gekomen, hetgeen dan somtijds in de districten, welke van weinig rijst-velden voorzien zijn, een gebrek doet ontslaan en daardoor een verloop geduurende een a twee maanden van dies bewoners, die steeds een dadelijk of spoe- diger, dog minder wezendiijk genot verkiezen boven dat, waarna zij langer moeten waglen. Hoewel het gouvernement liever ziet, dat de padij dalm dan de padij ginja geplant word.

Art. 7. De zoogenaamde padij boeloe de sleglste zijnde, moet men de aanplauting daarvan steeds, zoveel mogelijk, voorkomen, lUtgenomen ingeval van noodzakelijkheid op

8%4 1808. H. W. OAENOELS.

plaatsen, waar men geen andere heeft, of ook wel, waar de padij ginja of dalm niel wel voortkomt, even gelijk in de warme landen de padij dalm niet zo goed groeid als in de koude, hoge landen.

Art. 8. De commissie zal ook in oogeuschijn moeien neemai om het padij-zaad van het een district, waar hetzelve weel- derig groeit, in het andere te laten overbrengen en daar te laten planten, alzoo de ondervinding geleerd heeft, dat goede padij, geplant op plaatsen, waar de padij gewoonlijk niel wel slaagd, het zaad van zodanige padij, uit andere districten overgebragt, als dan voordeeliger en beter opgroeid als de padij, komende van het zaad, in dat district zelfs 'gewonnen.

Art. 9. De commissie zal moeten opneemen de plaatsen, waar men nog meerder rijst-velden zoude kunnen aanleggen, hetzij door het maken van water-leidingen als anderzins en, de mogelijkheid daarvan bespeurende, zulks nauwkeurig op- neemen en daarvan verslag doen aan den radeen depaltij.

Art. 10. Zij zal ook moeten toezien, dat een ieder zijne rijst-velden behoorlijk beplant, zonder dezelve leeg en onbe- bouwd te laten liggen, op poene, dat die geen, welke zijne rijstvelden niet behoorlijk beplant, die zal worden afgenomen en aan een ander gegeven geduurende den tijd van twee jaaren, bij wien de wezenlijke eigenaar als dan zal moeten werken en egter voor niet meer dan de helfte op de padij. welke van dezelve komt, mag aanspraak maken.

Art. 11. De commissie zal, zowel in de hoofd-n^rij. als een ieder in de districten, waartoe hij gehoort, moeten zorsr dragen, dat aldaar van Landswegen een zodanig getal pak- huizen of lomhongs worden opgeslagen na mate van de uil- gestrektheid der rijst-velden, daartoe gehorende.

Art. 12. Deze pakhuizen moeten zodanig worden gestplii op onderscheide plaatsen, dat het niet te moeielijk of te ver van de woningen der rijst-[)lanters is om de zogenaamde padij djacat derwaarts heen te brengen.

Art. 15. De commissie zal niet meer, ook niet minder mogen heffen dan de vijfde bos van alle de padij, die ingoameM

1808. H.  W.  DAENDELS.  82S 

word, niet 'dien verstande nogthaDs, dat zij zal moeten toezien, dat de Tijfde bos, welke aan het gouyemement gelevert wordt en tot welkers invordering zij gelast zijn, direct word ge- levert na de snijding der padij, alzoo geene oude of over- jarige padij zal worden geaccepteerd.

Art. t4. Zij zal moeten toezien, dat de bossen, welke in voldoening van die belasting worden opgehragt, niet kleinder of ligter zijn dan de overige padij toekomt en tot zijuent brengt [sic], op poene, dat de geene, welke zig aan deze fraude komt schuldig te maken, voor vijf jaren ia de ketting zal worden geklonken.

Art. 15. Om die reden zal degeene, v^iens voornemen is zijne padij te ^an inoogsten, hiervan alvorens moeten kennis geeven aan zijn hoofd en deze aan de commissie, van dewelke zig alsdan een of twee hunner na derwaarts moeten begeven om bij den inoogst tegenwoordig Ie zijn, ten einde op stond de vijfde Ie heflen van hetgeen is ingeoogst en die door de eigenaars der padij te laten brengen naar het pakhuis, waarin bepaald is, dat zodanig district de vijfde zijner padij leveren moet.

Art. 16. De commissie zal zig steeds moeten verdeelen en in het district rondgaan en toezien, welke padij in staat is van te worden ingeoogst, en daarvan de andere verslag doen en zorgen, dat alsdan zoodanige, rijp geworde padij gesneden word.

Art. 17. Dit zelfde zal zij ook verpligt zijn te doen ten einde toe te zien en te letten, dat de padij op den gewoon- lijken tijd geplant word.

Art. 18. De commissie zal niet vermogen de rijst-velden te taxeren en daarna de padij te heffen, hetwelk genoemd word padjak : dit word ten ernstigste verboden, alzoo de geene, welke van zijnen akker veel hekomen heeft, ook meer aan djacat of thiende moet opbrengen, als dezulke, wiens padij niet geslaagd is of uithoofde van andere, wettige oorzaken weinig voor zig heeft ingezameld.

Art. 19. Van de padij, welke nu bereeds in dit jaar is

826 1808. H. W. DACNDELS.

gesneden, zal de commissie ook nog de thiende moeten eisschen en voor de juiste opgave door de eigenaars, hoeveel padij zij wezentlijk hebben bekomen, zoovtrel deze, als het hoofd van het dorp den eed laten doen in de missigiet of tempel, terwijl de geene, welke hereeds die thiende of ook wel padjak al mogten hebben geheeven, verpligt zullen zijn dezelve weder uit te keeren aan deze commissie.

Art. 20. De rijstvelden, dewelke pas nieuw aangelegt zijn, zullen het eerste jaar geen tiende behoeven op te brengen, hetgeen zig de commissie tot naricht moet laten strekken.

Art. 21. De padij, behoorlijk in de onderscheide districten in de pakhuizen opgeslagen wor()eude, zal dezelve successi- velljk door de district-bewoonders moeten worden tot rijst gestampt en behoorlijk gezuivert worden, waarna dezelve door de ingezetene van dat district zal moeten worden gebragt naar Cheribon, Carrang Sambong of Indrdmaijoe, ieder district, na mate helzelven het digst bij een van deze drie plaatsen is gelegen.

Art. 22. De commissie zal behoorlijk aanteekening moeten houden van de door haar ingezamelde tiende van de pady, alsmede van de quantiteit, die op haren last gestampt is en afgezonden, waarom één van hen daarvan behoorlijk zal boekhouden en bij den afscheep van rijst dies overbrengers voorzien van een bewijs, hoeveel door een ieder van hen word afgebragt, met bekendstelling van den naam van dies mandadoor, het district en pakhuis, in welke dezelve te huis gehoort, terwijl zij voorts ook maandelijks van dit een en ander een schriftelijk rapport zal moeten indienen aan het hoofd van het district, die daarvan aan den radeen depattij behoorlijk verslag doen zal.

Art. 25. De commissie zal steeds in alles met het hoofd van het district coiiimuuicatief moeten te werk gaan, aan welken zij ook geheel en al is gesuhmitteerd, moetende hij door hen in alles het eerst gekend worden, alzoo de opgezeteneo van het districr, in allen deele van zijne orders afhangende, degecne, welke hun iets heveelen, steeds ook het ver-

1808. H. W. DAENDELS. 827

trouwen en de raagt van het districtshoofd moeten verkregen hebben, daar deze laatste verpligt zal zijn de commissie in alles de behulpzame hand te bieden, aan hare klaglen of verzoeken omtrent het een of ander een biUijk gehoor (e geven, steeds medewerkende zijnde, dat aan die belasting in allen deele behoorlijk worde voldaan, en zórgen, dat de eigenaars der rijstveklen zig houden aan hunne verpligtingen, die zij verder hieromtrend moeten observeeren en dezelve voorgeschreven zijn of nog zullen worden, terwijl hij in de eerste plaats verantwoordelijk is voor het goed reussit van deze iurigting en mede aansprekelijk word gehouden, wanneer die padij niet behoorlijk inkomt,* opgeschuurt, voor brand of andere onheilen bewaard blijft of wel, dat dezelve niet op zijn behoorlijken tijd gestampt en afgevoerd word, waarvan de tijd bepaald word tot ultimo Ociober van ieder jaar, in welken dienst door de opgezetenen van het gansche district zal moeten worden gedeeld.

Art. 24. Laatstelijk zal het distrietshoofd réciproque de commissie aanbevelen toe te zien en te letten, dat aan deze belasting voldaan word, zonder dat knevelarijen, vexatie of het plegen van fraude, zoo bij deze, als bij alle andere gelegenheden, plaats vinden, alzoo degeene, die zich hieraan komt schuldig té maken dan door een kwalijk geplaatst medelijden of met opzet om daarbij zijn eigen voordeel te behartigen 'sLands middelen komt te fraudeeren, daarover aan den lijve zal worden gestralt.

19 Junij. Regeling van den geneeskundigen dienst in Cheribon,

Zijne excellentie heeft besloten :

1** dat de geneeskundige dienst te Cheribon, zoo binnen, als buiten het hospitaal, en te Indramaijoe zal worden waar^ genomen door een chirurgijn van de tweede en twee chirurgijns van de derde classe:

2° dat de functie van chirurgijn der tweede classe zal worden

828 , 1808. H. W. DAENDELS.

bekleed door den actueel te Cheribon bescheiden chirurgijn, Zeldenrijk, provisioneel behoudens zijne tegenwoordige qualiteit, totdat hij zijn examen als tweede chirurgijn zal hebben afgelegd;

3^ dat de functien van chirurgijns der derde classe zullen worden vervuld door I. P. Kuijper en Zandman, op zoo- danige tractementen, als bereeds voor de gedachte quali- leiten zijn bepaald of nog bepaald zullen worden;

4^ dat voor den administrativen dienst in het hospitaal op voordragt van den resident van Cheribon zal worden aan- gesteld een schrijver, welke tevens den dienst van hospitaal- meester zal waarnemen, op een tractement van rd* 4S, zilver geld, ter maand en een voor denzelven te beramen instructie;

li^ dat in het hospitaal tot oppassing en reiniging der zieken zal worden geplaatst een ziekenvader a rd* 8, zilver geld, en twee a drie ziekenoppassei's a rd" 5 ieder, gelijke munt, ter maand, zoolang het getal lijders dat van vijftig niet te boven gaat; met autorisatie op den resident om de aanstelling dezer ziekenvader en ziekénoppassers te doen.

19 Juoij. Toekenning aan den Re»idefU van Cheiiban van een douceur voor tle behandeling van koffij^ niet uil zijn gewest afkomstig.

Is besloten aan den resident van Cheribon tot compensatie van de hem incumberende zorgen en verantwoording voorde bewaring en afscheep der koflij, welke uit de Jaccatrasche regentschappen in de pakhuizen van Karang Sambong wordt al'gelevert, toe te leggen twee stuivers van elke pikol kofBj, die invoegen voorschreven uit de Jaccatrasche regentschappen in de pakhuizen iran Karrang Sambong wordt ontvangen, om gebragl te worden in bezwaar van het gemelde product, met intrekking van al, hetgeen te voren in geld en pro- cenio's, zoo aan den resident, als pakhuis-opzienders, enz. betaald is.

1d08. H. W. bAENDËLS. gj^d

19 Junij. Maatregd in het belang der reiniging van de stad Samarang en van hare omgeving.

Is besloten den hoofd-regent van Samarang te gelasten om dagelijks tot het schoonhouden der stad en dies environs te leveren zestig battoors, tegen « betaling door de stads casse aan dezelve van twee stuivers en een katje rijst ieder 's daags.

19 Junij. Tijdelijk verbod van uilvoer van rijst uit Demak.

Is besloten den uitvoer van rijst uit het regentschap Dam^ te verbieden, tot dat de contingenten zullen wezen ingekomen.

t9 Junij. Merkwaardige bestraffing van een Chinees.

Is besloten den Chinees, Oey Djiembouw, te Tagal, wegens dagelijksche eo ondragelijke mishandelingen en knevelarijen aan Europezen en Javanen voor zijn leven lang te straffen met ketenslag, zullende bovendien de eerste zes weken, aan den groten weg aan een paal of boom geketend, aan 't publiek worden ten toon gesteld, met een bord boven het hoofd, waarop in de Hollandsche, Javaansche, Maleidsche en Chinesche taal zal geschreven staan: >hij heeft den Europees en Javaan mishandelt en geknevelt'*.

Uit een besluit van Daendels van 9 Augustus 1808 blijkt, dat de bewuste Chinees werl^elijk zijne sti*af heeft ondei^an, waarna hij voor altijd uit Tagal is verbannen.

19 Junij. Maatregelen ten aanzien van Chinezen te Oenarang^ Salatiga en liqjolali.

Is besloten, dat de Chinezen, woonachtig in de environs en districten van Oeuarang, Salaliga en Boejoelalie, van daar

gSO 160Ö. H. W. OAENDELS,

zullen moeten verhuizen en hunne woonsteden kiezen zoo kort mogelijk onder het bereik der forten van die Tcldposten en zig van daar niet te verwijderen, als langs den grooten weg, onder poene van arbitraire correctie bij elke overtreding.

19 Jnnij. Voorsclinfl nopens werkzaamheden aan milu laire gebouwen.

Is besloten, dat alle werkzaamheden aan casernes, paarde- stallen en wat dies meer is, welke voor reekening van den Lande gemaakt worden, zullen geschieden door den resid^t der residentie, alwaar die werken worden geconstrueerd, en speciaal, dat de betaling van daghuuren en geleverde materialen zullen geschieden door personen van wegens den resident, welke dan ook voor de deugdelijke betalingen en ieverantien verantwoordelijk wordt gesteld.

En zal dit besluit van morgen af werken ten opzigte der werkzaamheden te Samarang en te Oenarang.

19 Junij. Bepaling nopens Ambonsche^ Tmoreesche en Metiadosche^ Christen recrulen.

Zijne excellentie, aan don kolonel van het regiment kavallerie ordre gegeven hebbende om de aan dat corps afgeleverd wordende Ambonsche recruten te incorporeren bij de eska- drons Europesche dragonders en hun ook te laten genieten dezelfde traclementen ,en randzoenen, welke aan de Europesche troepen in Indien worden te goed gedaan;

besluit deze ordre, gerekend van den 1''° Julij aanstaande, te exlendeeren tot alle de corpsen, zonder uitzondering, aan welke Ambonnesche, Timoresche of Menadonesche recruten, Christenen zijnde, zullen worden afgeleverd of bij w^e zoodanige beieeds in dienst zijn, uitgezonderl de randzoenen arak, welke zullen blijven op een kan per maand; ook zullen die Ambonnezen, welke bij gebrek aan predikanten nog niet gedoopt zijn, daartoe in de gelegenheid gesteld worden.

160Ö. H. W. DAENDÊLS. 851

En zal hiervan worden kennis gegeven aan het bureau van oorlog» mitsgaders bij aanschrijving circulair ^an alle gouver- nementen en residentien respeciive tot naricht en observantie.

19 Juny. Regeling van iraclemenien in Cheribon.

Zijne excellentie, gezien en geëxamineerd hebbende de door den resident te Cheribon gemaakte begrooting der inkomsten, welke, zoo aan de Cheribonsche sultans, als aan de civiele dienaren van het gouveiiiement en de onderscheidene inlandsche hoofden zouden kunnen worden geaccordeerd;

besluit de gemelde inkomsten 'sjaars te bepalen, als volgt:

voor drie sultans, ieder rd» 8000, rd« ^4000

politieke dienaren:

voor een resident rd' 20000

» negotie- en tractements-boekhouder. . . » 2000 » » pakhuismeester » 2000

» scriba » 2000

» twee boekhouders a rd' 30 'smaands of

's jaars » 720

voor twee assistenten a rd' 16 'smaands of

's jaars » 584

voor een boekbinder ard' 16 'smaands of 'sjaars • 192

rd» 27296 opzienders :

voor een hoofdopziender rd^ 6000

" twee koffij-opzienders k rd' 2500 'sjaars. » 5000

» vier » » » » 2000 » . » 8000

» een pakhuijs-opzigter te Karang-sambong » 2000

• » » » » Indramaijoe. . . . » 1000

rd** 22000 diversche dienstdoenders :

voor een krankbezoeker rd' 3000

» twee ordonnancen a rd' 10 'smaands ieder » 240

» een pakhuisknecht » » 6 » » 72

twee inlandse dito » » 1 : 32 > » » 40

rd« 5582

83i

1806. H. W. DAEN0EL8.

inlandsche hoofden:

op het hoofdkantoor:

voor een rljksbestierder

twee regenten a rd^ 4000 's jaars

een regent

» fiscaal van den landraad

» opper-priester ^

» groot jaxa :

acht demangs a rd' 25 'smaands ieder . zes groot mantries ard*20 'smaandsieder 54 mantries » » 10

3 hoogepriesters .» » 10

3 onder-jaxas » » 10

6 katieps » » 10

15 » mindere » > 7 30 oppassers » » 8

6 » » » 4 20 justitie-bediendens a rd" 3 's maands ieder 26 goelangs goelangs

rd»

4000

8000

3000

1200

480

480

8400

1440

4080

360

360

720

1860

2880

5288

720

rd* 41268 in de districten : voor 11 districts-hoofden a rd' 70 's maands

ieder rd' 9240

Toor 11 demangs pepattijs a rd' 25 *s maands

ieder , • 3300

TOor 22 demangs a rd' 15 's maands ieder... » 2160 11 hoogepriesters a rd' 15 's maands ieder • 1080 11 opper-jaksas » » 15 » » » 1080 110 mantries » » 8 » * • 10560 22 onder-jaksas » > 8 » > > 2112 11 katieps « . 8 » » » 1056 44 mindere priesters a rd' 4 's maands • 2112

ieder

Toor 182 goelangs goelangs..

onder de volgende bepalingen:

rd' 32700

1808. H. W. DAENOELÖ. 835

dat, met alteratie in zooverre van de resolutie van den 7^^ Mei jongstleden, als nu ter bestrijding van de onkosten, zoo voor het vaste inkomen der sultans, als ter betaling van civiele en militaire ambtenaren en verdere uitgaven, aan het bestuur verbonden, ten be- hoeve van den Lande zal voorden geheven een vijfde van alle de padij, welke in de Cheribonsche landen valt, instede van een tiende, gelijk b(j het voorschreven be- sluit vras bepaald, naar dien het gebleken is, dat de opbrengst daarvan zonder bezwaar van den inlander kan

2^ dat alle de voorschreven tractementen, gerekend zijnde tegen zilver geld, in specie zullen worden uitbetaald aan de Cheribonsche sulthans, den rijksbestuurder of radeen depattlj, de drie regenten in de Cheribonsche Preanger landen en den fiscaal van den landraad, terwijl alle andere inlandsche hoofden en bediendens, geene uitgezondert, zullen worden betaald met padij uit de heffing van het vijfde;

3^ dat nader zal worden bepaald, uit welke van des Lands inkomsten de gefixeerde tractementen voor den resident en andere civiele ambtenaren, zomede voor de opzienders over de cultures en anderen, zullen worden gevonden en het gemelde fixum dus alleen beschouwd moet worden als een begrooting van inkomsten, door het gouvernement aangenomen, en een basis van de nadere schikkingen, die deswegens zullen worden gemaakt;

4* dat echter, wanneer bij vervolg van tijd de opzichter van de koffij-culture te Indramaijoe niet tevens is com- mandant van de bezetting aldaar, gelijk thans het geval zijn zal, zijn tractement zal worden gebragt op rd* 2000 'sjaars of even zoo veel als aan den opzichter der koffij- culture te Karrang-Sambong is toegelegd;

B^ dat de inkomsten van de vlottemakers en andere be- diendens, onder de hout administratie ressorterende, zoo mede die voor de dienaren van het geneeskundig vak,

HiAIAAT-BOn WEEL XIT. 53

834 1d08. H. W. DAENDEL6.

nader volgens een generaal plan zullen worden geroeid, 't welk ten aanzien der militairen vervalt, alzoo de be- taling van dezelve overal op een eguale voet geschiedt navolgens het tarif, daarvan vast gesteld.

19 Junij. Maatregelen ten aanzien van Cheribon^ enz.

Zijne excellentie, in 'aanmerking genomen hebbende de verordeningen, welke ten gevolge van de veranderingen in liet bestuur van het Gheribonsche rijk nog dienen te worden

Heeft heloten:

1® het door de sulthans bij missive gedaan verzoek om de princen en princessen bij zich te mogen houden te wijzen van de hand, met last aan den Cheribonsch resident om, zoo wel hiervan de gemelde sulthans te informeren, als dat geene verzoeken, strijdig met de daaromtrend gemaakte bepaling, bij dewelke als nog wordt gepersisteei*d, verder zullen worden aan- genomen ;

S® het onderhoud der van Cheribon zich te Batavia be- vindende staatsgevangenen door de sultans te doen dragen en het montant daarvan telkens Cheribon ten laste te laten aanrekenen om door de gemelde sultans aan de kas van het Land te worden gerestitueerd;

3^ voor den hoofd-rijksbestierder te Cheribon een schild te laten aanmaken, voorzien van het Koninklijk wapen van Holland, 't welk hij gehouden zal zijn te dragen en aan hem bij de overgave van zijne acte van aanstelling zal worden uitgereikt;

4^ de schulden van de regenten in de Preanger-landen aan het gouveruement aan dezelven kwijt te scheiden en te remitteren;

K^ daarentegen de schulden van de gedagte regenten aan particulieren jaarlijks bij kleine payementen, zonder beta- ling van intrest, te laten voldoen, echter, in navolging van

1808. H.  W.  DAENDEL8.  83S 

het 15® articul van het besluit der hooge regeriDg te Batavia van den 15^" Maart jongstleden, voor het vervolg onder deze bepaling, dat de regenten van nu af aan, zoo min bij Europezen, als Chinezen, schulden zullen mogen contracteren, of anders, dat dezelve zullen komen ten laste van den resident, onder wiens bestuur dezelve zijn ge- maakt, en uit zijne particuliere bezittingen zullen worden voldaan, zonder dat hij daarvoor eenige contributie, be- taling of andere prestatie zal mogen vorderen, op poene van deportatie;

6® de hoofdplaats Batavia van Gheribon van rijst te laten voorzien, met last aan den resident om tot dat einde zoo veele vaartuigen tot den vervoer van dien korrel in te huuren, als bij eenige mogelijkheid te bekomen zullen wezen ;

7^ de rijst van de regenten te laten inkopen tegen rd' twintig, zilver geld, de koijang van 4500 ffi en weder van gouvemements wege te laten afzetten voor vijf en dertig rijksdaalders, gelijke munl, de koijang van 3S00 «;

8^ de benodigde battoors voor 's gouvemements pakhuisen te Gheribon voor eerst uit de inwoners van 't Land te laten nemen onder het genot van 40 % rijst ieder 'smaands;

9^ aan alle de hoofden der districten actens van aanstelling, voorzien van het groot zegel van den Lande, te laten uitreiken; 10" enz.(*);

14^ de waarneming van de post van pakhuis opzichter te Indramaijoe door een afzonderlijk persoon in te trekken en dezelve op te dragen aan den militairen commandant aldaar; 15® als nu de posten van negotie- en tractements-boek- houder, kassier, boekhouder van Wees- en Boedel-

{*) Handeit over den aankoop van kanoDDen,

836 1Ö08. H. W. DAENDELS.

meesteren en curator ad lites in het Gheriiwnsche in te voeren;

16^ te bepalen, dat de scriba voortaan tevens wezen zal beambt-schrijver, passen-houder, kassier van het vendu- kantoor en secretaris van den rijks- en landraad» op bel voor die bediening te bepalen tractenient;

17® de te Cheribon bescheidene Lands dienaren, welke be- neden de twintig rijksdaalders 'smaands aan tractement genieten, geheel, van twintig tot 50 rd* voor de helft en daar boven voor ^s in pitjes en het resterende in zilver geld te laten uitbetalen;

18" enz.

19 Junij. Voarschrifl nopens het compleet houden van de militaire corpsen.

Zijne excellentie, overwegende de noodzakelijkheid, dat er eene bepaling worde gemaakt van de wijze, op welke de armee in Indien zal worden gecompleteerd en voor den ver- volge compleet gehouden;

heeft besloten, dat van de aangebragt wordende Ambon- nezen eerst zal worden gecompleteerd hel regiment kavallerie;

vervolgens daaruit geformeerd te Sourabaija 2 compagnien grenadiers voor het 5" regiment infanterie;

voorts twee compagnien grenadiers te Samarang voor hel 2* regiment infanterie en de compagnie eliten bij de jagers gecompleteerd

daarna voorzien worden de guarnizoenen van Souracarta^ Klatten en Djocjocarla; en

eindelijk voor hel P'* regiment infanterie te Batavia twee compagnien grenadiers geformeerd;

(lat bovendien Bouginezen en Baliêrs te Samarang zullen nooJig zijn:

voor 't bataillon jagers 200 man

9 T » 2* regiment 750 •

Transporteere 950 mau

1808. H. W. DAENDELS. 857

Per transport 9S0 man

voor de kaTallerie 200 »

» rijdende artillerie 150 »

1300 man

dat deze manschappen zullen gevonden worden uit de 1000 man Boeginezen en Haccassaren, welke ingevolge gedaane aanschrijving aan den gouverneur te Maccasser en den resi- dent van Banjermassing moeten geleverd worden; daarhij ge- voegd de slaven van Balij, die verwacht worden uit den aankoop» welke op last van den afgetreden Javasch gouverneur. Engel- hard, geschied en waarvoor geld vooruit is geschooten, be- nevens nog uit de maatregelen, welke tot dat einde zijn genomen door den gezaghebber in den Oosthoek, Rothen- buhler;

dat het derde regiment infanterie, waarvan het 1»^ enS'" bataillon naar Madura zullen oversteeken, aldaar zal incor- poreren de twee onbezoldigde bataillons van Madura, terwijl het 5^ bataillon, hetwelk te Sourabaija zal bekomen 750 re- cruten van Balij, aldaar binnen twee maanden tijds te leveren door den gezaghebber in den Oosthoek, daar niet onder begrepen die recruten, welke bereeds door den gewezen gou- verneur, Engelbard, en den gezaghebber voornoemd gevraagd zijn, alzoo deze, gelijk boven is gezegd, zijn gedestineerd voor de troepes te Samarang.

dat voorts tot het compleet houden der voorgenoemde troepes de gouvernementen in de groote Oost zullen moeten leveren des jaars 1500 recruten voor de corpsen de elite;

Madura zal zijn belast met bet completeren van de drie eerste bataillons van de veld regimenten en zal tot dat einde altoos een depot van 400 man in voorraad moeten hebben;

de Oosthoek, Rembang en Japara het garnizoen-bataillon en artillerie bataillon te Sourabaija en daarenboven alle jaren leveren 300 recruten voor de groote Oost;

Samarang, Damak, Paccalongen en Tagal insgelijks het guamizoen-bataillon en artillerie bataillon te Samarang;

838 1808. H. W. DAENDELS.

Gheribon en Bantam tot het leyeren elk van 500 man des jaars aan het depAt op M** Gornelis;

dat de stad en ban Batavia zal moeten completeren en compleet houden het guarnizoen-bataillon en het bataUlon artillerie, mitsgaders het eskadron uhlanen te Batavia, op den voet, daartoe door president en Schepenen te beramen, hetwelk aan hen wordt gedemandeerd, gelijk geschiedt bij dezen ;

dat eindelijk tot het compleet houden van het 2^ en derde der veld regimenten van het eskadron kavallerie en der drie compagnien rijdende artillerie altoos in tljds door contracten zal moeten gezorgd worden, dat de noodige slaven ?an Mac- casser en Balij worden aangebragt.

19 Junij. Aamtelling van een commissaris ovar de stads^ en andere werken in de residentie Samarang en Demak.

Deze commissaris kreeg een tractement van IIM) ryks- daalders zilver ter maand.

21 Junij. Vergunning tot uitvoer van i^g^nfecteerde tnoten'\

De heer directeur generaal voorgedragen hebbende om eene partij ten eene male vermolmde, in stukken en geinfec- teer Je noten, in stede van dezelve, als naar gewoonte, te doen verbranden, bij publieke veiling van de hand te zetten, onder bepaling nogtaus, dat de kooper gehouden zal zijn die noten van hier naar China te moeten uitvoeren, zoo is goedgevonden en verstaan tot dit voorstel te concurreren en dien volgendr daartoe de nodige qualificatie te verleenen.

24 Junij. Overbrenging van het op 2 Februarij 1796 aan het stads-heeren-logement te Batavia verleende previlegie naar zekeren tuin te Jakalra.

Tevens werden Weesmeestereu gemachtigd «den voormelden

1808. H. W. DA ENDELS. 839

tuin voor het inkoops-bedragen van rd* 34000 van hem, De Vries» over Ie Demen, mits daarvoor jaarlijks aan huur be- taleude rd* 200 en Weesmeesteren te eximeren van de betaling van opdragt-ongelden, naar het voorbeeld van den jare 1798, tijdens de eigendom van het heeren-logement in de stad van deszelfs toenmaligen eigenaar, Jacobus de Leij, op hun Eerwaarden is overgegaan".

Het oude logement in de stad Batavia veerd voor rekening van Weesmeesteren publiek verkocht.

24 Junij. Overbrenging van den medicinalen winkel in hei kasteel Batavia naar hei buiten-hospitaal ie Ba- tavia,

25 Junij. Verbod voor hoofden van gewestelijk bestuur tegen hei verleenen van jaarpassen.

Zulks werd verboden »ter voorkoming van alle daarvan •te makene misbruiken".

28 Junij. Maatregelen naar aanleiding van het staken der verstrekking van groene katjang van Landswege.

Is goedgevonden en verstaan, aangezien geene groene catjang van Landswegen meer word verstrekt, de van dat artikel van Java geéischte hoeveelheid als nu te excuseeren en aan zijne excellentie den heer Maarschalk en Gouverneur Generaal gedefereerd te laten de bepalingen nopens het equi- valent voor de gedagte catjang door zodanige regentschappen, als van ouds verplicht zijn hun contingent van dat artikel aan het gouvernement te moeten leveren, met qualificatie wijders op den heer directeur generaal om de onlangs van Java aangebragte groene catjang bij publieke veiling te laten verkoopen.

840 1B08. H. W. DAENDELS.

28 Junij. Prij$'Verhooging van kruidnagelen.

h goedgevonden en verstaan, met alteratie van het bestuit dezer regeering van den S5^ April 1806, den prijs der van Amboina ontvangen nagelen virederom te verboogen en te be- palen op 50 stuivers, zilver geld, het pond, betaalbaar in papieren geld met de bepaalde agio.

REGISTER

VA»

PERSONEN-, VOLKS- EN PLAATS-NAMEN.

Adiana, 6, 104, 131.

Afrika, 7.

Aken, 33B.

Alfoeren, 103.

Alting, 105.

Amanufr^racht, KO.

Ambachts-kwartier te Batavia, 66,96,140,167—160,187, 188, 199, 2S4, 253, 295, 331, 416, 482, 493—495, 507, 565, 568, 570, 676, 694, 604, 615, 646—649, 676.

AmboD, 2, 63, 64, 73, 74, 88, 103, 156, 175, 176, 337, 530, 631, 533, 636, 636, 638, 677, 679, 789, 793, 840.

Ambonezen, 103, 628, 836.

Amerika, 7, 139, 459, 522, 623.

Amerikanen, 60, 442, 522, 523. 593, 789.

Amoy, 431, 432.

Amsterdam, 676. Angké, 565, 508.

(post), 50, 61. i » (rivier), 646, 716.720, I 721.

Anjer, 437, 443, 517, 647. Antjol, 508. 644. » (post), 50, 61. . (rivier), 44, 94, 110, 236. Arabieren, 314, 516, 488. Armenhuis te Batavia, 662. Aroe-eilanden, 61, 74. Auer-auer (hoek van), 220.

Avran of Awen, 799, 812.

I

Babakan, 229. : Bacherachts-gracht, 50.

Bagelaar (J. H.), 691.

Bakoeian, 809, 820.

Balemboangan, 634. 813.

BaU, 218, 324, 646, 762, 806. 837, 838. : > -nezen, 606, 679, 836.

842

REGISTER VAN NAMEN.

Baljée (J. M.), 23, 35, 34, 43,

806, 882, 670. Banda, 2, 74, 178, 176,537, 850, 851, 658, 636, 677, 678, 789, 795, 805, 811. Bandjar-anjar, 812. Bandjera-poetjoeng, 206. Ban^ermasin, 558, 556, 429, 817, 638, 656, 677, 793, 837. Bandoeng, 8, 6, 104, 122, 128, 129, 156, 177, 228, 226, 289, 264, 526, 410, 700, 701, 819. Bandoengan, 809. Banger, 811, 812. BangU, 778, 811, 812. Banjoemas, 535. Banjoewangi, 92, 191, 218, 854, 621—625, 749, 767, 805, 811, 815. Bantam, 58, 100, 101, 178, 179, 181, 186, 223, 278, 300, 338, 539, 548. 349, 372, 397, 412, 428, 429, 437, 439, 847, 884, 613, 616, 617, 658, 656, 684, 689, 677, 678, 71'', 793, 808, 815, 818, 838. » -mers, 616. Bantjar, 820.

Barbier (D. M.). 198. 199. Barends (J. P.), 286, 615. Batang, 809.

Batara Goa, 83. Batjat. 820. Batoe-lajang, 129, 228.

. -sirap, 229. Bawean, 658, 813. Bekasi, 229, 722. Benkoelen, 82. Bermi, 809.

Besoeki, 621—625, 760,761. Bensechem (J. M. van), 33. Beynon, 548. Binnen-hospitaal te Batavia,

149, 180, 182, 680. Blandongan, 94, 236, 844. Bloeboer, 118. Blott (de), 309. Bodjong (groot-), 744. Boeginezen, 608, 679, 836,

857. Boekhorst (D. te). 106. Boender, 815. Boeton, 74. Bojolali, 798, 829. Bongkong, 809. Bonnelle (J. E.), 608, 606. Booie (J.), 486. Boom (de) te Batavia. 41.

78, 94, 256. 257. 239.

240, 268, 314, 506, 813.

844. Bomeo, 762. .

Bosch (J. van den), 484. 484. Boyons, 691, 692. j Braam (J. A. van). 8, 51. 49,

111, 508, 774. 793. Braham, 799, 810.

REGISTER VAN NAMEN.

845

Brandhout-werf te Batavia, 866.

Brebes, 796. 809-811, 820.

Brengkok, 820.

Bronckhorst (van), 767.

Brouwer (A. H.). 46, 108.

Builea-hospitaal te Batavia,

83, 55, 65, 73, 81,

82, 87, 148—150, 182,

262, 319, 883, 884,

680, 859.

. -zorg, 6, 51, 104,118.

119, 122 136—137, 168,

177, 228, 263, 264, 266,

319, 526—328, 332, 534,

350—384, 376, 468, 478,

488, 606, 609, 642, 644,

664—668, 678, 678, 681,

698, 699, 716, 718, 719,

722, 723, 794.

Bosch (D. van den), 187.

Buijs, 786.

Buijskes (A. A.), 384, 694, 774.

Campbell (C), 82.

Canter Visscher (C. A.), 51,

188, 189, 283, 406, 348,

613, 670. Cantz, 616. Caalier (J. 0.), 692. Cavallos, 317, 318. Ceilon, 282. Gerammers, 103. Chassé (P. T.), 272, 670. Cheribon, 19, 39, 42, 62, 63,

129, 126, 127, 160, 166,

166, 169, 178, 179, 181, 188, 186, 225, 228, 229, 259, 270, 278, 297, 506, 555, 586, 563, 568, 367, 372, 597, 412, 414, 429, 475, 480, 491, 501, 514, 817, 852, 854, 842, 584, 577, 615, 620—625, 635— 637, 684, 655, 659, 675, 677, 706—710, 715. 741, 775, 776, 793, 815,819— 822, 826—828, 851, 854— 836, 838.

China, 174, 192, 458, 548,

624, 806, 858. Chinezen, 7, 8, 12, 58, 56, 81,

66, 88, 92, 96, 118, 158,

167, 169, 174, 187, 192, 215, 218, 235, 289, 295— 295, 513, 322, 323, 525, 542, 350, 352, 394, 422, 451, 457, 440, 448, 451, 455, 478, 497, 804, 807, 509, 840, 859, 842, 846, 888, 867, 888, 886, 605, 624, 625, 657, 639, 645, 697—699, 715, 724, 725, 734, 751—753, 785, 789, 765, 796, 808—815, 838.

Couperus (A.), 670.

Cowell, 591.

Cranssen (W. J.). 337, 667,

668. Crock (L. C. de), 112, 115,

844

REGISTER

VAN NAMEN.

Daendels (H. W.), 372, 384,

393, 483, 528, 547, 549. Decaen, 48, 102. Denaak, 637, 638, 741, 745,

749, 783, 754, 760, 765,

765, 771, 810, 820, 829,

837, 838. Denambo, 722. Depok, 722.

Oermaga, 118, 666, 667. Dermawangi, 163, 169. Oesima, 316. Dibbetz, 272.

Diestpoort te Batavia, 364. Dilangoe (eiland), 812. Ojampang, 338. Djapang, 496. . Djoeana, 480, 621—623, 756,

767, 769, 770, 776, 776,

810, 820. Djohor, 711. Djokjokarta, 194, 611, 756,

764, 767, 795, 836. Doekoen, 812/ Domis (H. J.), 771. • Drost (6.) 31, 445. Dwars in den weg (post), 50,

51, 608.

Edam (eiland), 331, 652. Ekonholm (J.), 31, 556, 613. Elanongers, 711, 712. Elout (C. T.), 251, 232, 326,

547. Engeland, 538. 593. Engelhard (N.), 22. 45, 171,

480, 639, 666, 668, 670,

711, 738, 741—744. Engelbard (P.), 69, 68, 81.

117, 168, 375. Engelschen, S-^ïl, 359, 368.

409, 426, 440, 514, 525,

655, 789, 791. Equipage-werf te Batavia, 40.

76, 105, 187, 224. 340,

482, 570. 576, 646, 648,

649. Ermandinger, 137, 138. Europa, 7, 455, 459. 519,

523, 804. Europeanen, 103, 442, 475,

477, 507, 632, 586, 645,

755, 793, 796, 829, 835. Ewer (W.), 82.

Ferdinandus (D. G.), 647. Filz (J. P. F.), 112.115,509,

606, 690—692. Fluit (post de), 51. 508. Francken (P.), 32. Francquemont (van), 655.

Gaanderijen-barg, 777. Gabang, 21, 161, 810, 819,

Galoeb, 36, 161, 165, 165. Gandaria, 496. Gauffré 48, 80, 82, 87. GaufBret, 102. Gaupp,''679, 680. Gemoelak,>808. Gerlacb, 739, 741.

REGISTER VAN NAMEN.

84K

Gicquel Oestottches, 774. Giliang, 812. GUi-genting, 812.

» -radja, 812. Goea Si-djei-o, 811.

• ' troes, 811. Goedrriend (J.), 105. Goeooeng-pook, 485.

. -sari, 50,81,80,262, 466. Goldman, 536.

Graan-magaziJD (Compagnies)

te Batavia, 1, 78, 76,113,

181, 185, 169, 182, 183,

232, 363, 699.

GrasTeld (C. H.), 251, 232,

326, 547, 862, 601. 'sGravenhage, 46, 108, 139,

507. Greeve (J.), 600. Grissee, 74, 80, 480, 586, 588, 658, 711, 802, 805, 806, 812, 815, 820. Grobogan. 741, 742. Groningen, 231. Groninger weg, 50. Groot-Brittannië, 241. Groote rivier, ne.* Tji-liwoeng. Gutzlaif (G. H. Toa), 185, 847.. 657, 744.

Uaeffly (J. H.), 10. Harten (ton), 157. mrtsinck (P.), 181, 184, 208-

210, 272, 326, 404. Haaan Segaf (said). 524.

Heek (Z. Tan), 40, 154, 285,

691, 692. Heemraden-tuin te Batavia,

365. 364, 682. Heeren-l(^ement te Batavia, 98, 107, 246. 843, 839. I Heim (P. van der), 418, 687. Heineke (G. I. H.), 14. Helmcke (J. G.), 24. , Heukevlucht (L.), 515, 691, i 692.

' HiUebrink (H.), 408, 446. j Hillegert (J. H.), 84, 190, 192, i 456, 457. Hoesen (W. van), 102, 278, 514, 548, 615, 670, 792. Hogendorp (D. van), 80. Holle (J. H.), 31, 188, 189,

278, 306. Holmbei^ de Beckfeld, 756. Hoorn (eiland), 652. Hospitaal (Ghineescb) te Ba- tavia, 36, 77, 471, 595, 669. » (nieaw Ghineescb),

363, 564, 369. » (inlandsch) te Ba- tavia, 583. . » (inlandsch militair) te Batavia, 578, 599. Houtkap te Batavia, 94, 256,

563, 544. Hultman (G. G.), 400.

Ile de France, 48, 63, 80, 86, 102.

846

REGESTER VAN NAMEN.

Imbanagara. 877.

Imhoff (G. W. tan), 664.

Indramajoe, 121, 36», 409, 410, 480, 621—623, 713, 778, 776, 814, 822, 826, 827, 851, 833, 838.

Jaagpad te Batavia, 869.

Jakatra, 80, 444, 838.

Janssen (J.), 91.

Japan, 316, 317, 372, 430, 434, 447.

Japanezen, 317, 318.

Japara, 296, 480. 621-623, 786, 764, 767, 770, 778, 776, 810, 837.

Jassoy (A. L.), 43.

Java, 11, 38, 48, 48, 88,61, 63, 74, 77, 82, 90, 98, 114, 127, 171, 172, 181, 188, 190, 194, 208, 210, 223, 228, 229, 234, 256, 237, 239, 282, 267. 278, 505, 306, 514, 319, 336, 378, 381, 412, 429, 450, 438, 456, 456, 458—460, 473, 479—481, 488, 801, 825, 827, 834, 546, 884, 870, 887, 891, 604, 613, 689, 701, 747, 768, 766, 775, 776, 779, 780, 788, 805—807, 815, 819, 859.

Java's Noordkust, 220. « Noord-Oostkust, 171, 188, 191, 231, 237, 363, 372, 397, 426, 473, 478,

476, 481, 851, 542, 612, 622, 738, 754, 758, 762, 768, 771, 793, 798, 814. Javanen, 103, 121, 133, 1.>8, 169, 190, 227, 263, 285, 284, 332, 580, 381, 591, 678, 748, 788, 772, 784. 808. 829. » (berg-), 228. » (Oester- en Wester-), 778.

(Wester), 98. Jenckel (C), 21, 22. Jong (A. de), 543. . -kind (J.), 140, 186, 187, 196, 199, 420. Josi (G.), 31.

Kaap de Goede Hoop, 32,56,

102, 378, 585, 588. Kadghien, 610. Kalang, 809. Kalapa-noenggal, 722. Kali-anjar, 812.

-bebal, 809.

» -gawe, 808.

» -orang, 809.

» -tjelongr 809.

• -woengoe, 782, 763, 808,

820. Kambodja, 806. Kamoenang, 820. Kamp (Chineesche) te BataTia,

13, 22, 35, 94, 136, 313,

364, 844.

REGISTER VAN NAMEN.

847

Kamp (Ghineesche) te Palem-

bang, 657. Kampong-babroe, 118, 695. » Djampang, 485.

  Makasar,  466. 

-Malajoe, 548. Kanakan, 809. Kandang-wesi, 120. Kangean, 812. Kapoeng, 813. Kaporang, 118. Karang-anjar, 808. » -asem, 809. » -samboeng, 121, 122, 137, 227, 409, 410, 642, 699, 701, 707, 794, 819, 820, 822, 826, 828, 831, 855. » -sawang, 264. Kars^eboom, 254. Kartaog, 809. Kedawoeng, 820. Kedong-badak, 722. Keizers-wachten, 517. Kemajoran, 556. Kendal, 752, 753, 763, 808,

809. Kepoh, 812.

Kerk (buiten Maleische) te Ba- tavia, 280. » (Portugeescbe) te Ba- tavia, 89, 90, 246, 268. • (binnen-Portageescbe) te

Batavia, 429. » (buiten-Portugeesche) te Batavia, 429, 564.

Kerk (HoUandsche) te Batavia, 71, 89, 90, 174, 246, 268, 269, 278, 429, 614, 647. • (Luthersche) te Batavia, 245, 564, 594. Ketting (post de), 51, 555, 508, 645, 716, 720, 721. Keuchenius (W. M), 516, 517. Keijser (J. J.), 46, 108. Keijzer (I. de), 552. Kist (W.), 46, 108. Klatten, 856. Kleeden-pakbuis te Batavia,

11>1, 601, 602, 699. Kienteng, 94, 256, 544. Klerk (de), 95. Kloprogge (J.), 152. Knops (J.), 767. Koeboe, 753. Koedoes, 820. Kopenhagen, 297. Kopo, 125. Krandji, 820.

Krawang, 6, 104, 118, 129, 131,156,157,177, 225,226,237,239, 259,264,269,538, 565, 666. (hoek van), 220. Kroch, 157, 158. Kroküt (rivier), 94, 256, 555,

544. Knijper (I. P.), 828. Kwal (de), 723. Kwitang, 668, 669.

848

REGISTER VAN NAMEN.

Laanhof, 496, S07, 536, 722.

LaeDkor, 820.

Lammers (L.), 543.

Lampong, 575.

Lasem, 218, 478, 810, 811.

Lawick van Pabst (P. H,),

119, 120, 125, 270, 361,

577. Leeuwe (H. van), 189. Legrevisse, 691, 692. Leiden, 514—517. LeKvelt (A. M. van), 298. Lengkong, 122, 137, 327, 328,

332, 642. Lepelstraat te Batavia, 543. Levie (M.), 189. Lewi-malam, 819. Leij (J. de), 839. Lima, 792.

Limbangan, 161, 163, 577. Lobak-poeloes, 722. Loetzrich (J.), 278, 279,281. Loewoeng, 722. Lombok, 762. Longgcng, 770. Loo (J. A.), 31. Loriaux, 220, 233, 234. Lort (J. de), 552, 679. Losari, 707, 810. Louis, 137, 138.

» Napoleon, 320, 335,

361, 372, 395, 396, 408,

417, 418, 775. Lutzow (B. F. W. baron

von), 547. 548, 691, 692,

Macaré (A), 173, 178. M« ClaUan (J.), 593. Machmoed bin Abdoe'1 Djalil,

711, 712. Madura, 556, 558, 755, 760,

837. Madurezen, 583. Magbecpior, 809. Mahomed, 195. Maintz, 419.

Makasar, 74, 83, 84, 171, 236,237,239,319, 431,432,456,517, 546. 635, 636, 677, 789, 793, 805, 837, 838. ■ (straat), 38. Makasaren, 605, 837. Malabar, 121. Malandang, 229. Mampang, 496. Manabaia, 119. Mauatoea, 809. Mangkoe Negoro (pangeran),

638. Manjar, 799, 812. Manling, 119. Marine-school te Sanianng

743, 744. Maroenda, 270, 294.

(kleine), 644, 719,

722, 751. MaroUes (de), 678. Martheze (N. M.), 31, 278—

282. Maaangan (rivier), 812,

f?eól8TER VAN NAMEN.

84d

Matraman, 722.

Hanrisse (P. S.), 5S3, 691.

Mauritius, 48, 82.

Heester Comelis, 88, 102, 109,

112. 115, 262, 294, 296,

113. S32, 544, 619, 669,

678, 688, 689, 698, 723,

858.  ♦ 

     Megamendoeng, 703, 703. Meinderts, 15S. Mekka, 154, 194. Menado, 679. Meijer (H.), 555.

859.   (L.  W.),  515,  615. 

     Middelkoop (J. A. van), 539,

860. Mist (J. A. de), 46, 108, 419. Moeara-baja, 820. Molenvliet, 80, 94, 236, 544,

861. Mollerus (J. A. H.), 46, 108. Molukken, 488. Mookervaart, 122, 272, 58».

645, 716, 720, 721. Monnereau, 137. Mooren, 51, 95, 215, 507,

509, 510, 805. Molman (G. W. C. van), 31,

705, 750. Motte Bertin (R. F. A. la), 84. Muutinghe (H. W.), 555, 774. Muijen (van), 756.

Napoleon, 611.

Nederburgh (S. C), 46, 108,

419. Neeff (de), 617. Negotie-pakhuizen (West-zyd-

sche) te Batavia, 42, 151,

375, 409, 667. Nellissen (J.), 688. Nengawer, 39, 722. Neuu (C. M.), 536. Njamploeng, 820. Noesa-koembang, 722. Noordwijk, 50, 51, 508. 529,

537. Nijvenheim (van), 756.

Oedjoeng-goenoeng, 820. Oeloe-djami, 782, 760, 761, 796, 809.

-pella, 426. Oenarang, 765,798,829,850, Oetania, 877. Onrust, 69, 85, 151, 185,

187, 531, 340, 487, 867,

570, 576, 652. d'Ormancy d'Omois (L. A.),

45, 68, 112, 115. Oude-manuenhuis te Samarang,

771. Overbeek (P. F.), 431. Overstralon (A. J. van), 83, 84. (P, G, van), 113.

Nagel, 370. Nalalisa (E,), 105. Nangasaki, 317.

MJItAAT-lOU MU. Iir.

Padang (berg), 770. Padjang-koeangan, 810. Paliang, 711.

M

850

REGISTER VAN NAMEN.

Pakis, 270.

Palawang, 809.

Palembang, 91, 194, 535, 429,

517, 635, 636, 677, 768,

79«. Palembanger, 637. Palm, 768. Pamakasan, 813. Pamalang, 751, 809, 820. PamanoekaD, 134, 269, 270,

621—623. Panaroekan, 760, 761. Panawangan, 741, 742. Pancen (L.), 688. Pandjaran, 819. Panhuys (W. F. van), 692. Papangers, 101 Papenberg, 317, 318. Papoesche eilanden, 61. Paradesi, 799, 810. Parakoewoe, 20. Parvé (H. A.), 514,552,613,

670. Parijs, 408. Pasar boeroeng te Batavia, 528.

671. -bok, 820. Pasir-poetih, 94. Pasoeroean, 621—623, 811,

672. Pati, 770, 820. Paloeakan, 33. Pegaden, 134. Pekaloiigan, 479, 480, 559,

621—623, 706, 713, 752,

756, 761, 764, 770, 775,

776, 809, 811, 820, 857.

Pella, 496.

Pellew, 359, 556, 655.

Pennistea-gesticht te Batavia. 8, 107, 138, 177, 184, 406, 657, 645, 676, 697. 719, 728.

Pering, 820.

Peru, 792.

Pesing, 236, 365.

Petci (L.), 713.

Pieper (J. iM.), 73.

Pinchette (J B.), 298.

Poeger, 813.

Poelo, 810.

Poeloe Menare, 812. I Pondok-bamboe, 722.

» ^edé, 137, 667, 695, j 722.

» -laboe, 722. 1 » -Tjina, 722. I Popontjol, 722.

Portugal, 526. " -gezen, 79.

Praboe Prang Wedono (pan* geran Ario), 658.

Prakamoentjang, 6, 64, 104, 119—122, 129, 136, 177, 225, 226, 259, 264, 271, 410, 700, 701, 819.

Preanger, 6, 19,64, 117, 127, 155, 166, 225, 250, 231, 255, 262, 315, 529, 539, 409, 479, 641, 643, 674, 702, 703, 709, 780, 794, 853, 854.

Prim (D.), 591.

REQISTER VAN NAMEN.

851

Prinseo-eiland, 22U. Probolinggo, 812. Proveniers-huis te Samarang,

743. ProTisie-magazijn te Batavia,

22, 141, 181, 155. Puy (P. P. du); 441, 547, 616,

Raas, 812. Raath ((. de), 31. Radja Kanoman, 706.

• -mandala,  701. 

  Rantaka-kali-mati, 809. Rantjing, 799, 812. Reeckens (H.), 143. Reede Batavia, 41, 53, 79, 206, 325, 329, 331, 340, 558, 359, 378, 382, 436, 447, 483, 500, 514, 669, 571, 606, 615. » (van), 754. Rembang, 218, 267, 478, 480, 621—624, 756, 764, 770. 776, 776, 810, 820, 857. Reus (H. J. de), 40. Reijnst (J. T.), 31. Ribalts-gang te Batavia, 94,

236, 544. Riemsdijk (W. V. H. van), 32, 39, 206, 253, 605, 548, 609, 613, 666—668, 670, 747, 748, 777. Ringsloot (Zuider), 355, 645, 716, 720, 721.

Riouw, 194, 711, 712. Roban, 809. Roesier (E. J.), 298. Romswinckel (J. C), 666,

671. Ross (J. T.), 10. Rossum (6. P. T. van), 31,

672. Rothenbuhler (F. J.), 48, 80,

534, 666, 837. Rotterdam, 418. Rijswijk, 50, 51, 508, 629,

Saden, 722.

Salatiga, 786, 786, 795,829.

Samarang, 21, 22, 38, 46, 220, 466, 459, 460, 462, 480, 490, 493, 518, 619, 531, 566, 667, 591, 598, 624, 635—637, 676, 677, 680, 707, 711, 738—741, 743, 746, 749—764, 760, 763, 765, 767, 768, 771, 775, 776, 778, 786, 794— 796, 799, 802, 804, 806, 808, 811, 816, 818, 820, 821, 829, 850, 836-7838.

Sandol Roy (S. de), 79, 84, 162, 214, 349.

Sangkilang, 84.

Sapoedi, 812.

Sauwa, 229.

Schaafr (J. C. R. van der), 466, 467.

Schmaltz, 220.

8B2

REGISTER VAN NAMEN.

Scholten van Asschat (J. P.),

46, 108. Schorer (J. H.), 108. Schouwman, 254. Segala-lierang, 229. Semirai, 799, 8 1:2, 820. Semoet-pangong, 809. SepUivres, 309. Serang, 517. Serkangau, 809. Siam, 806. Siberg (J.), 181. Sidajoe, 812, 820. Sido-goero, 80. Sindangbarang, 666, 667. Slingerland, 555, 645, 716,

720, 721. Sloeki, 820. Slokan (de), 202—206, 355,

462—468, 716,720-722,

725. Smissaert (J. C), 46, 108, 767. Smit (D. S.), 31.

» (E. S.). 31, 76. Soebang, 134. Soekapoera, 161, 163, 165,

577. Soekaradja, 263, 722. Soembar, 809. Soeniedang, 6, 104,121,122,

129, 131, 136, 109, 177,

225, 226, 259, 264, 410,

666, 700—702, 706, 819. Soemenep, 556, 812. » -pers, 583. Soenia-wanang. 819.

Soerabaija, 220, 235, 404, 430, 435, 456, 459, 460, 480, 518, 527, 556, 557, 639, 740, 760, 775, 776, 598, 655, 691, 791, 795, 796, 802—804, 806, 811, 812, 815, 818, 820, 836, 837.

Soerakarla, 611, 638, 756. 764, 774, 795, 813, 836.

Soera Negara, 169.

Soeria di Laga (R. T.), 334.

Soeri-jodjet, 810.

Soetji, 80.

Solo-rivier, 812.

Somerdijk (A.), 10.

Sonlhar, 206.

Spanje, 805.

Sragi, 809.

Stadhuis Ie Batavia, 28, 415, 493, 612, 658.

Stads-verlmnd Ie Batavia, 662.

Stoel (J. van der), 320.

Straat Soenda, 220, 538.

Slraalen (H. van), 46, 118.

Slruiswijk, 722.

Stuarl, 309.

Suiker-pakhuizen (Comp') te Batavia, 151, 471.

Sultan Vland (Javaansch), 333.

Tadoenang, 810.

Tagal, 223, 479, 480, 614, 621-623, 713, 742, 751, 764, 764, 775, 776, 809, 811, 829, 857.

REGISTER VAN NAMEN.

853

Tagal-dowo. 811.

Taioe, 810.

Tanioengap, 808.

Tanab-abang, 157, 262, 355, 645, 716, 720,

Tjakong, 206.

Tjandi, 813.

Tandjoeng. 722. • -Oost, 330. -poera, 118, 290, 646, 678, i 723. -prioek, 722.

Tangerang, 6, 75, 94, 123, 131, 136, 137, 168, 225, 226, 236, 273, 294, 342, 574, 548, 549, 555, 644, 695, 716, 718, 719, 723, 731, 747.

Teisseire (G. E.), 485.

Teleba (eiland), 61.

Tency (P.), *i05, 465, 749, 750.

Teniale, 2, 103, 175, 337, 550, 531, 635, 677—679, 789, 793.

Teylingen (van), 751.

Tilenius Kruythof fH.),

Timbanganlen, 121.

Timmerman^ 137.

Timor, 555, 429, 617, 636, 793, 806.

Tingger, 799, 812.

Ting-lin, 111.

Tjewpaka-poetih, 51.

Tji-amis, 577.

! . -ampea, 454, 722, 747.

1 • -andjoer, 6, 57, 59, 81,

272,

104, 120, 1»2, 135, 126,

129, 156, 168, 325, 226,

359,265-265, 478, 700—

703, 819.

. -asem. 154, 369, 370.

• -binoeng, 206, 732.

137,

. -blagoeng, 819.

693,

• -boeboelan, 732.

. -dani, 133, 352, 485.

» -heulang, 365.

104,

» -joegoeng, 206.

134,

. -kao, 121. 123. 156. 137,

264,

327, 264. 409. 410, 642.

478,

. -kias, 722.

678,

. -kondü, 705.

• -lani, 154.

. -liboet, 722.

-liiigsi, 723.

» -liatjiiig. 723.

696. -liwoeng, 94, 157, 356,

364, 544.

• -loear, 695, 722.

636,

-mangis, 306, 327, 464,

465, 722.

• -mapag, 722, 819.

445,

Tjinkal-sewoe, 770.

Tji-omas, 066, 667.

• -ondel, 466.

635,

• -ongang, 819.

» -painingkis, 120, 722.

• -paiias. 700.

. -petops, 819.

• -ponden, 819.

8K4

REGISTER VAN NAMEN.

, Tji-rangoeng, 819.

» -seroea, 701, 705.

. -trap, 195, 722.

-tjereh, 813.

» -tjoeroek, 666, 667. Toeban, 218, 478, 796, 810,

811, 820. Toeboe, 621—623. Toegoe, 808. Tolbrug (de), 508, 645. Torbaia, 799, 808. Troes, 811. Trogong, 722. Tijgers-gracht te Batavia, 606.

Yeeckens, 153.

(H.), 648, 562, 653,

(L. Z.), 661, 691,

692, 744, 774. Veeris (P.), 66, 691, 692. Vereenigde Staten van Noord

Amerika. 592, 695. Verhagen (A.), 85. VerhueU, 231, 401, 402. Vertueuse (Ia), 517. Vierkant (het) te Batavia, 616. Vierkants-poort te Batavia, 94,

236, 544. Vliet (B. van), 190. Vogelaar (J. J.), 31, 355. Vonck (J.), 657. Voogd, 157. Vries (C. C. de), 543. Vrijmans-haven te Batavia ,

Walbeeck (P.), 31, 231. Wangsa Djibdja, 120. Waranta, 813. Wardenaar (W.), 670. Waterloo, 767.

» -plaats te Batavia, 49, 50, 273.

•> -poort te Batavia, il.

151, 363, 375, 409, 667. Wedoeng, 799, 810. Weeshuis te Batavia, 662. Wegener (C. H. C), 576. Weleri, 820. Welgevare, 256. Weltevreden, 18, 19, 61, 64.

79, 95, 109, 110, 157—

160, 202, 261, 262, 366,

376, 461, 466, 601, 652,

635, 637, 539, 541, 648,

565, 599, 606, 606, 618.

645, 668, 669, 678, 691,

692, 696, 716, 720, 721,

788. Wenze (F. von), 606. West-Indie, 66. Wiese (A. H.), 4, 114,

116, 181, 255, 374, 395,

742. Wikkerman, 767. Wiltenaar (H. E.), 85, 446. Wimmercrantz, 206. Winckehnan (von), 137, 754.

743. Winkel (Gomp' medicinale}.

44, 90, 146—147. 161.

162, 680.

REGISTER VAN NAMEN.

8B5

Winkel (Comp' kleine) te Ba- .tavia, 3, 4, 151, 195,259,

489, 601, 699. Winkelaar,^ 404. Wiradesa, 809. Wira Tanoe Datar, 37.

» » Redja, 119. Win (G. H. de), 31. Woena-donga, 752. Wollgrafll (L. J.), 774. Wolzogen (C. von), 766, 767. Wijngaarden (P. van), 100, Wijnkoops-baai, 37.

IJsseldljk (W. H. van), 31, 55, 102, 256, 505, 339, 432, 434, 480, 548, 554, 612,

613, 658, 670, 676, 690,

709, 792. IJzendoorn (P. van), 46, 108. IJzer-magazijn te Batavia, 151,

Zaanen (P. van), 88. Zandnian, 828. Zegel (van der), 678. Zeldenrijk, 828. Zimmer, 64, 501. Zuider-voorstad te Batavia, 13, 22, 27, 716, 718.

» -weg (groote), 262. Zwekkert (J. A.), 114, 115,

193. Zijll (A. C. van), 319.

ZAAK-REGISTER.

Aanbesledeo, 196, 646. . Hier, 423.

. Hling, 149. 576, 642. 670. 738. Aanbreng, 36. 372. Aanbrenger. & 107, 173. 177. 193. 461. 464. 466. 467. 541. 802, 810. Aandeel. 124.

Aandoen (Javaansche haven), 63. Aangeven bij de ilouane, 801. Aangezicht, 638.

Aanhaler, 8, 19. 36, 43. 95, 110. 185, 191. 203. 225,295,298. 314, 363. 466, 761, 765.

• -ling.  559. 

  Aanhouden, 315, 622. 724. Aankap. 269.

-pen (brandhout). 566. Aankomen Ie Samarang. 804. Aankweken (ambachlsliedeo). 186.

. ,ker. 772. Aanleg. 157, 779. 780 Aanmaak, 174. 411, 612, 650. 657. Aanmaken (zout). 796. Aanmanen (landeigenaren). 465.

-ning, 244. 514. Aanmuiiten uluilen). 234. Aannemer. 172. 223. 224.332.423. Aanplant 20. 21. 118. 119. 123. 130. 132. 161. 162. 262, 284. 478, 772. Aanplanten. 426. 502. . -ling. 667. 823. Aanrekenen. 116. 208. 210. 437. 494. 834.

• -ning. 97. Aanschrijving. 655. Aanslaan 'pachten). 546. Aanslag. 370 Aanspoelen, 700. 701. Aanstellen (onder-ollicieren . enz.),

691. -ling,  5.  753.  780. 

• -ling (voorioopige). 434. 435.

Aan teekenen (brieven), 815.

-ning (marginale). 406. Aan vaanten (lioedel), 787. Aanval (vijandelijke). 556.558.561.

747. Aanvoer. 12. 14. 222. 237. 382.
748. 624. 746 • -der, 506. Aanvraag, 336. 533, 612. i Aanwerven. 591. 678. ' • -ving, 103 Aanzien, 671. 796. Aardappel. 352. 502, 704. Aarde. 464.

(boven) houden, 219. « -werk 345 ' Aardvrucht, 124, 427. 502, 704. , Aband mnereu (p8per-cultuur). 132. ; Absent, 797. Absenteren (zich). 84.

. -tie, 23. liO, 671. 685. Absoluut-adststent 349. Abuis. 277, 476. 589. 732. AcceptaUe, 412. 462. 643. 790.

• -teren (eetwaren), 585. Accoord-bevinding, 244. Accresseren van de kotlij-cnltuar, 130

. Accuratesse, 601. Achteloosheid. 119. 291. 513, 610 Achterhalen. 369. 786.

. -stat. 96. 249. 754, 773.

• -wezen. 291.

, Acquiescci en aan eene sententie. 736 Acquit. 249, 774.

• verteenen. 244. Acte. 27 154. 435.

« (codicilaire). 233

• (notarieele). 45. 191. 307. 413. (publieke). 681.

inter vivos. 508.

van aanstelling. 834. 835.

• cautie, 241.

• commissie. 376.

• investituur. 439. 440.

ZAAK-REQI8T£R

8S7

Acte Tan transport, 666. Actie, 22, 368. Activiteit, 263, 518. Adiratih, 37. 118, 169, 263, 667. Adjoint, 531, 578. Adjudant 84, 373, 560, 573. 578, 579, 691. » -generaal. 454, 545, 625, 746. 773, 774. • • der marine. 572.

Adjunct, 157, 159, 160.

-geconimilteenle van den inlander, 270, 315. Adminislraleur, 42, 90. 141. 145, 151. 152, 169, 307, 375, 409. 416, 445, 448. 47]. 490. 501. 602,509,510,512, 513,516.567.568, 601.602,643.681, 696, 787.

-generaal van Gnan- ciên en domeinen. 658. • Administratie. 85. 246, 247, 320, 325, 379, 383, 404, 405, 427. 467, 486. 494. 510, 558. 566, 567,: 569-571. 603. 624. 766.

fpubliekel 380, 575 Administreren moedel), 787. Admiraliteit, 418. Adroi^fie. 189. Adtnodialie, 477, 796. AdKs. 418. • -seren, 818.

(zich). 576. Adsistent. 182, 445. 572. 649.831.

(absoluut). 608, 637. Adsisicnüe. 37. 44, 45, 60, 638. Ad vans. 9. 10. 60. 201, 324, 801. Advertentie, 13. Advies. 387. 389.

(Chineesch). 93. Adviseren door leden van de mili- taire vierschaar. 693. Advocaat, 415, 456

• -fiscaal. 78, 176, 357, 359. 389, 392. 472. 492, 614. 615. 692-694. Afbetalen. 136. 137.

' -ling. 118. Afboeken (onkosl-rekenincen), 99. Afbreken, 110. 423. Afdanken, 167, 208.

Afdeeling, 124. Afluit, 94, 216, 217.

• -makerij. 569. Aftiaal, 64. Afhalen. 479. 583.

Af handig'maken (geld aan inlandsclie

planters). 163. Afnuuren ^vaartuigen). 527. Afkomen (uit de bovenlanden), 39. Afkomst (buropeesche). 680. Afle;;^en, 208, 350. 351. Afleiding, 202. 203, 462-464, 467,

468. Aaoo[)en, 242, 454. Aflossen, 276, 748. Afpak-briefje. 416. Afpersen, 227, 639, 801.

• -sing, 166, 643, 749. Afrekenen door inland.«iche regenten.

• -nin?. 6, 142, 207, 332. 358. Afscheep, 134, 252, 272, 826, 828.

. -boek, 170. -ongelden. 348. Afschepen, 170, 306. 501. Afschnfl (authenti<>k), 210. Afschrik, 125. 616.

. -ken, 730, 786. Afschrijven. 97, 123. 262.311,369, 564, 651.

. -ving, 527. 529. AfslHg, 94, 477, 796, 808. Afslai^er, 241, 408, 446. Afsluiten (de Chineesche kamp). 33. Afspoelen. 464, 700, 701. Afstand, 799. Afsteken (vuurwerk), 417. Afslrijken (zoul-maten). 803. Aftappen (water uit de slokan).

Aftrekken van den competenten

rechter, 21. Afval, 115. Afvoer, 121, 137, 162. 163. 262.

284, 327. 328, 332. 334.

504. 565, 566, 642. 700.

704, 705, 780

-onhelden. 163. Afvoeren. 270. 338. Afwalerinpr. 466. Afwezigheid, 380. 386. 387. Afzajren (ankers van liekribbingen).

272. Agent (commercieel). 693. van commercie, 14.

858

ZAAK-REGISTER.

Agio. 5. 7, 11, 49, 54. 66, 77. 86, 97. 141, 142. 176, 211, 214. 223. 238. 239. 266,267.276. 302, 304, 305. 324.328,329, 336- 342. 357, 359- 361 . 404, 405, 427. 428. 445> 447. 482. 483, 487.490-492,523,527, 544, 560,602,659,681.703, 840.

-tatie, 428. Aide-chirurfrijn. 319, 597. 626. 628.

'ÖSO. 632. 635.

de camp, 531. 578, 625. 656,

Akkerbouw, 230.

Alan^-alanff, 283.

Alarm, 110. 167, 444, 724

Aliêneren (Christen .slaven). 497

Alkalief, 805

Alkoran, 734.

Aloë, 345.

Alphabet. 320.

Aluin, 345.

Amandel, 344.

Ambacht. 187, 420-422. 424, 624.

705. Ambachts-bus, 421.

-heerlijkheid, 438. -loon, 624.

• -man, 85. 110, 500. 646.

.648.

(Chineesch), 186, 420.

• • (inlandsch), 596. Ambitie, 24.

Ambtenaar. 380, 386, 395, 405. 417,

445. 446,477.500.585.

586, 595.602,745,755,

758, 763, 796.

(behoeftig), 376.

(civiel), 793, 833.

(mibtair). 833. Ambt^eld. 25, 26, 42, 374, 409, 416. 565. 566. 602. 603, 608, 609. 643.

693, 750. Ambts-eed, 142.

Ammunitie. 37, 318, 533, 622, 650, 653. 798, 821 -wagen, 598. Amnestie, 439. Amok-speier, 55.

Amphiopn, 53, 64, 71. 192. 221. 222, 259, 345. 360. 361, 416. 451- 453, 458-460. 500. 600. 654,

694, 762—766, 804.

Amphioen-directie, 222. 278. 279, 281. 406. 416, 445. 453. 461. 492. 516. 573. 654. 676 . .handel. 452. 453. 458. 585. 671. -kist. 416. . -kit, 287. 449, 451. 535.

  -pacht  666. 

• -pakhuis, 416. I Auachoda. 12. 35. 36, 59, 186. 303, I 455, 711. Anciënniteit, 693. 794. Animeren, 223, 226. 237, 478.521,

665. Anker, 99, 272, 343. Ankeraj^e-^eld. 574, 575, GQ2. Anker liglen, 79. plaats, 622. Annuleren, 413. 613, 658. Anljeng, 813. Anijszaad. 346. Aplaneren (oevers van de slokanl

666. Apotheker. 54. 146. 147, 149, 152.

-kers-l)oek.  146. 

• • -leerling. 54. Appèl. 345. 721, 736, 737. « -leren op de militaire vvar- schaar in Nederland, 691. )intement 415. 555. 573, 601.

Apprehenderen (inlandsche matroo- zen), 364. . -sie, 725. Approbatie. 434, 435. Arak, 17, 22. 48, 91. 109, 115. 116. 140,252,260.261.301. 340, 356,357.367,581,587, 615, 618,619,686,687.807. 808, 811, 830. . -brander. 22, 115-117,260-

262. 357

263.   -branderij,  47, 222. 260. 261. 

-stoker, 47. Arbeider. 340. Arbeidsloon. 268. 305, 340, 369,

371 650 Archief. 493, 663, 727. Archivaris, 663 Aria, 51, 342. 374 Arithmetica, 309. Arm. 368.

ZAAK-REQISTER.

859

Armee, 335, 625. 638. 639. 660.

673. 680. 690. 745, 769. 836. Armen (de). 71. 188. 268. 356.

674. 497, 499. 513.

(Chineesche). 220.

(gealimenteerde), 247.

-fonds. 491.

-freld, 275.

-huis, 244, 246, 247. 275,

-kas, 491.

-kerkenbiis, 243, 275.

-middelen, 171, 328. 394, 490. Armeren, 84/252. Armoede,' 448. 471. Armozijn, 346. Arrangement, 28. 134. Arrest, 49, 724.

• (mUitair), 73, 392. Arresteren. 45. 164, 307, 308, 512.

559, 675. Arrondissement. 590. Arsenaa], 321. 572. Artikel-brief, 368.

. -boek. 423. 424. Artillerie, 68. 94. 210. 251, 273.

296, 311. 445. 518. 525. 532. 540,579-582.597. 632, 633, 636. 677. 678. 689. 701. 707. 757. (rijdende). 312.1580.639. 745.* 788. 837, 838. -bataillon. 837, 838.

• -goederen, 8. -magazijn, 151, 153.296.

297, 371, 552, 554, 595, 651.

    -ongelden,  651. 

-school. 112. 113. 296, 309. 688. Arlüleri8t.?;45, 506.

(Ëuropeesch), 94, 513. (iniandsch). 183, 184. 208-210. 596. Artsenij, 145. 149. 150. Assessor. 645. 719. 721, 724, 726,

728. 729. 733-736. Assignatie, 341, 383. Assortiment, 3. Assumeren. 386, 787. Assurantie, ^429. Atap, 158. AUas. 198. 199. Atterminatie, 672.

Altest, 734. Altroupement, 484.

« -peren van vermomde personen,

33. Audiëntie, 577. Aufugie, 66, 96, 255, 575, Autorisatie, 504. Avancement, 368. Avans, 215, 217. Avary, 396. Aviso, 379.

Avondmaal (Heilig), 269. -viering, 614. -lijd, 312. Azijn. 301. 343, 367.543.581,686.

Baai, 60. 556. 558.

Baard-geld. 208.

Baas. 105, 151. 153. 157.308.319.

420-425, 494, 495. 570, 594.

647. ' (Chineesche). 186—189.

• -jager, 569.

• -kaartenmaker. 145, 152.

• -kruitmaker. 273.

• -metselaar. 424. » -smid, 648.

Baden, 204. 465

Badjoe. 210, 615.

Bagage-wagen. 598.

Bailluw, 25. 27, 29, 645, 714, 716-

718, 720, 724. Bajonet. 84. Bak, 109.

» -ken (brood], 95.

» -meester. 64. Balans. 105. Baldadigheid. 33. Balk. 134. 215, 216. 269,270,464,

661, 752. Ballast. 621. Baloehoer. 126. Baloer, 307. 308. Bamboe. 58. 104, 124. 651. Bandar. 742. Bandarij, 800. Bandoenjran. 203—206. 293, 450,

463. 464, 467, 468. Bank. 316.

• -otricianl. 492.

van leen ing. 141. 244. 245.

248, 254. 258, 302, 445, 447,

492. 746-749. Bankroet, 788.

860

ZAAK-REGISTER.

Banneling, 472.

Bannen (Clüneesche werkbazen),

Bannissement 225, 326, 331.

Bark, 99, 711.

Basis, 833.

Bastaard, 786

Balaillon, 48. 102, 109, 110. 399.

444. 445, 518, 568, 5bS, 589,

597- 599, 603- 6()5. 625- 629.

632-636. 677-680.7(9. 837.

• -lons-chirurpijn, 84.

Baloer, 129. 164, 229, 745. 74'J, 755, 829. 8:^5.

Ballerij, 45, 312. 650-653, 696.

Bazaar. 6. 51. 102. 129, 173, 192, 193. 254. 262. 272, 287, 294. 360. 450. 451. 466, 527, 535. 542. 544, 594, 619. 644. 645. 668, 669, 697. 698, 716, 718, 720, 723. 725, 731. 741. 760, 808-810. 812. 813. -houder, 295.

Beainl.tsolirijver. 462, 788, 801, 836.

Behouwen, 466.

Beihle<.^oed. 150

Bedel/.ak, 291.

Bederf, 443. 545.

Bederven van meel, 526.

B«3tlevaart. 154. 1Ü4.

Bediende, 38. 55, 586 685. (Kuropeesch), 554. (Japansch), 152.

Bcdiri-haloe. 451.

Bedrag. 146, 173, 254.

Bedslede, 311.

Beëedi.iren, 167. 734-736. » -f^uipr. 320.

Beeld. 347.

• -houwer, 187.

Been. 368.

Beesliaal. 240, 259.

Bofjeleider. 816.

Be-raafplaals. 219, 233, 322. 323.

Bepralenis. :556.

((Ihinecsclte), 218, 219.

Begraven, 47, 68. 26!^

Bejjrip (reüiiieus), 315, 734.

BejTrnotiiif?,'831, 833.

Beliangsel-p.ipier, 346.

Beheer, 7G6.

Beheeren fidecomniis), 508

Bekkensla?. 173. 193. 254, 354.

Beklaagde, 735, 737.

Beklag. 780. Bekribbin^?. 205. 272. Bekruising, 546. Bekwaamheid, 420. 488. Beladen. 15, 17. 520.

. -dinR, 72. 622, 776. Belaslen. 116, 209, 291.

• -lin?. 12. 18. 41. 99. 200,221. 222, 240, 252, 271, 354, 355. 370, 374. 381, 391, 439. 529. 542, 624. 641. 668. 697. 698. 706, 822. 825. 827.

Beleenen door boedel meesteren. 220.

. -ner, 427.

. -ning. 141.275-277.302,306.

746, 747. Beleid, 453. Belofte, 796. Belooning. a3. 272, 453.

(freldelijke), 367. Belijdenis 190. 496, 497. Bemannen, 38. 591.

• Hiing, 773. Bemest injr. 109. Bende, 785. Beneficeren, 360, 370, 563.

. -lie, 204, 467, 468.

• -tium ordinis, etc. 797. Bcnoodigd heden, 575. Bensuin. 346.

Beplanten. 124. 157. 427. 822, 824. Beploepen, 235. 466. Bereidwilligheid, 481. Bcr-, 118. 119, 123, 705. . -loon. 438. 442. 443.

• -plaats, 109, 243. Beroep (hmn^er). 728. Berouw. 398. Beschadifren (land). 504. Bescheidenheid. 315. Be.schoeijmg, 52. 220. 222. 370,

529. 647. Be.schrijving, 72. Beschuit. 344,^685—687. ' Beschuhliper, 735. Beslag. 415.

Icpgen, 750.

• fin) neemen. 308. Besluit (eiToneus), 661.

. (|K)liliek). 472. Besmeiling. 86, 88. 506. Besnoeijing, 470. Besnijdenis, 334. Besoipne. 672. Bestek, 378. 423. 701.

ZAAK-REGISTER.

861

Bestellen (prauwen), 23. . -ling, 156.

• • (liuishoudelijke), 365. Bestemming, 526. Beslratting/524, 829.

Bestuur (civiel). 558.

(Iiuishouddijk). 52. (piaalselijk). 39G. Betülen (tractemèiilen). 358. • -Ier (onwillifr), 200.

• -ling. 285, 328, 335, 336. 379.

404. 427. 562, 641. 642,
405. 754. 779. 780, 830.

407. (direcle),  263. 

     Betrappen (iemand op diefstal). 272. Beunhaas 422. Beurs (privé), 125. 135, 159. 227.

408.    « 

     Bevaarbaar, 705.

maken, 642. Bevinding. 253, 406. Bevolktheld, 226. Bevoordeelen (anilileuaren). 446. Bevonlering. 371, 434, 435. Bevrachler, 527. Bevredigen (partijen), 726, Bewaken, 313. 650. Bewijs. 163, 190, 289, 421, 422,

434, 463. 736. Bezem. 651.

Bezilling TËngelsche), 241. • (particuliere), 835. Bezoldiging, 513. 602. Bezuinigen op wa.skaarsen. 269. . -ging. 73. 336. 337. 533, 555, 569, 595, 596, 664. Bezwaar, 750.

Bezwaard (zicli) achten, 737. Bezwaren (vasligheden). 448. Bihliothecaris. 663. Bibliotheek, 664. Bier, 344. Bdlard-laken. 346. Biilioen, 179. 432. Billijkheid, 104. 188. 219, 252. 371,

409, 481. 532, 535, 803. Bindrotiin, 651.

Binnenloopen door vreejude schenen, 60.

• -plaats. 158.

. -iK)st, 252. 728. . -regent, 77.81.87.150—153, 319, 369. 583. Binnenslijus, 276.

Binnen-waler. 269.

. -weg. 503, 504. Bitter, 345 Blaam. 655.

Blaasbalk-maker, 646. 649. Blanco (in), 89. Blik. 343. Bloccade. 331, 359. Bloem. 146 Blok, 13. 22.

• (in het) sluiten, 164, 394.

• -hout, 343.

. huis. 484. 485, 722, 731. . -maker, 186, 187, 420. 424. 570. Blijdschap. 133, 418. B<i^del, 18. 65. 80. 201, 233, 243, 247,249,329.489,490,498, 517.536,660,787. (insolvente), 620. . -meesteren, 7, 32. 47, 77. 88, 92-94.201,213, 218-220, 246. 325, 329, 427, 432. 447. 469- 471. 488-490, 595, 609. 620, 669, 739. 835. -kas. 218-220, 620. . -redderaar, 249. 497. Boedjang. 130, 315, 316, 333, 566,

701, 709. Boei. 192, 493, 616, 768. Boejoeii^. 812. Bock, 317, 489. . -hinder. 217, 831. . -deel, 199.

• -drukkers-winkel, 217. « -houden. 826.

-houder. 5, 85, 100, 137, 138, 151, 153, 160, 169,

182. 188, 224, 241, 243-249, 274, 278. 349, 350. 404. 426, 445, 494, 512, 608, 649, 651, 653, 750.
183. 831, 835. • -generaal, 355.

• -houding. 201.

. -jaar, 184. 301, 609.

• -schuld. 324. Boenii, 126, 226. 284.

l^octc. 12, 14. 26. 29, 36, 43, 94. 110 111, 130, 109,174,184,212,

862

ZAAK-REGISTER.

218-220, 245. 246, 249, 366, 624. 726. Bode, 697, 698.

. (1«). 77. • (Cliineescli )k, 535. 541.

lineesclie). 421. Bok, ""

Bolwerk. 650-653. Bom, 216

. -bardier, 210. 310. 426, 579— 581. 595. 596. -majoor. 311.312.579,

580, 598. Bonk, 2. 3. Boodschap, 24. Boom. 157, 465, 504. 829.

. (de). 801. 802. Booms-pachler, 545. Boomwachter, 112. 513 Boord (aam gaan, 325.

» (over) werpen, 621. Boosdoener, 448, 747, 786. Boot, 99.

Bootsman. 40. 41. 91, 349, 569. Borax. 346. Bord. 829.

Bor?. 29, 277. 433. 620, 787. 797. Borgeil (werkwoord), 353. Borgslelling. 323.

. -tocht. 11, 79, 406. 552, 553. Borstel, 651.

. -werk. 648. Borstplaat, 693. Bos. 824, 825.

Bosch. 57—59. 80. 134, 169, 269, 565. 766.

. -ganger. 767, 783.

. -volk, 784. Boler, 8. 241. 301. 344, 367, 581,

617. Botsing, 557.

Bottel, 43, 96. 344, 808, 811. Bouwgereedschap, 288.

• -werk. 301. Brand. 40. 41. 564. 827. Branden (buiTels). 240. Brandewijn, 344. 696. Brandlioul. 77, 301. 319, 367, 531,

532. 565, 582, 615. 616, 623,

534. -spuit, 565. 646- 648, 650 ,655.

535. -maker. 646, 647, 649.

■ > -meester, 647.

(20, 40.

• -stichting, 546.

• -stof, 197,

Brandwacht. 69, 296.

• -ijzer. 240. Bravoure. 591. Breedte. 221. Breuke, 26. 726. Brevet, 435, 660.

Brief, 14, 229, 672, 800. 815-818. . van credit, 30. 275-277, 612, 613. • (valsche), 253 — 255. 257, 258. Brieven van commissie. 550.

• -post. 818.

. zak, 817. 818. Brigade, 84.

Bngadier, 79. 84. 109. 110, 152. 214, 349, 526, 545, 625. 637, 739, 744, 757. Brik. 99. 379. «47, 591. Broeder (halve), 42. Broeijiug. 124. Broek. 38. 310, 312, 313.469.519.

615, 689. Brood. 73, 74. 95, 109. 158. 367, 525. 545. 581. -bakker, 95. -winning, 370. Brug. 50. 52 110. 157. 236, 315. 363. 370, 464.465.641.647. 725.

• (particuliere), 503—506. Bruid. 190.

Bnitali-seren (zijnen werkbaas), 188. Buffel. 121. 123, 128-130. 169.

204, 226. 228, 235. 240.

241, 263, 286. 288. 315.

316. 326-328. 333. 334.

338, 339, 352, 375, 465.

485-487. 704, 709. 808.

812.   -kalf,  228. 

• -kar, 328. 465, 503. 505.

-slachterij. 240. Buiten gaats. 527.

• -kantoor, 8. 56. 57, 60. 64. 71. 72, 76, 90. 92. 94. 97. 98, 116. 138-141, 147, 155, 168, 179, 181, 182. 184, 199, 206- 210, 217. 237. 272, 297. 302, 307. 308. 325. 326, 335, 341. 354, 362, 395. 396. 405. 407, 419. 499. 516. 543, 561. 564,577.582,606,611. 620, 647, 663, 671-673. 677, 689, 707. 7ia

2AAK.RÉQISTEft.

863

Buiten-post 68, 469. 635.723.728.

• -regent, &4, 55. 82, 87, 88, 153, 582, 584.

Boiten 'sliJDS, 471. Buks. 84. Bundel, 323. Bureau, 387, 817. 818. . (geld), 602, 603.

• (gouvemements), 777.

van oorlog, 582, 584 662. 690, 758, 769. 831. Burger, 8. 51, 106, 189, 200, 268, 456, 491, 501, 543, 715, 721.

• -kavallerie, 408. . -lid, 640.

-nering, 200. » -schutter. 43.

-stand, 243. -wacht. 199.

Burgerij, 199. 200, 515, 714 rBaUviasche), 408. (inlandsche), 313. Bus, 71, 246, 248, 275, 280--282. 516. • (blikken), 216. . -kruit, 216, 273. 318, 324,

   »        -maker.  374. 

-molen, 647, 649. Buur, 191. Buurt (volkriike). 723.

. -weg, 503. By-boek, 105. 319. 320, 650, 651. Bij-dienst, 243. Bngebouw, 577, 668, 744. Bijlaag, 248. Bijplanting, 234. Bij-ukje, 284.

Cachemire, 344.

Cachet, 272,. 282, 697, 699.

volant, 673. Cadet, 296, 309-313, 419, 435, 537, 683^-685, 688, 689.

 ter  zee,  116. 

Calange, 8, 36. 43, 58, 111. 112,

177, 185, 188, 191, 298, 314,

802. Calculatie, 96, 738. Caliber, 622. Cantine, 110. Cantonnement. 588.

• -neren, 532, 795. Capaciteit, 310.

Capitulatie, 595.

. -leren, 378, 675. Carga, 543.

-soen, 520, 545. Cargerinff, 9. Caronnaae. 591. Cassatie, 745, 750, 764. Casseren (een kapitein), 638. Catem. 170.

Cautie. 191.

Cederen (Comp* land), 123. Centrum, 321. Ceremonie, 741. Ceremonieel, 285, 547, 548.

(Japansch), 316. Cerüficaat. 188, 241, 248, 254. Cessie, 672. Chaise, 347. Chako, 310, Chambreel, 345. Champignon, 346. Changeren, 5, 513. Charge. 408. Charter. 381. 663. Chef de bataillon, 102.

• d'état major. 435. 545, 547, 578. 625, 696. 779.

• der artillerie, 45. 94. 112, 113,

152, 184, 208, 210, 296, 297, 309, 606, 650, 652, 653, 690. . . gpüie, 157, 159.160,250, 251, 547, 701.

• van den geiieralen staf, 638, 679. 744.

over de marine. 695. Cherte-partij, 396, 488, 527. Chirurgijn, 145, 319,374,683,734,

757, 827, 828. en chef, 601. -majoor, 43, 44, 48, 80, 82,87,88,537, 578, 579, 597, 599, 626, 628, 630, 632, 635, 656, 662. ter zee, 116. Chirurgijns-instrument, 344. Chits, 64. Chocolade, 346.

Christen, 190, 259, 498, 721, 728. (k'hoeftig), 594. (inlandsch), 79, 90, 103, 477, 511, 595, 596, 649, 654, 793, 796, 830.

664

ZAAK-REÓIStÉP.

Cider. 346.

Circulatie, 3, 49. 61. 141.172.175. 176. 178. 372. 397. 411. 412. 414. 613. 705. 708. . -lerpii, 193. 257. Citatie. 734.

(ediclale), 439. Clausule. 462. 510. Climaal. 83, 97.

Co^noscement-factuur. 98. 559. 621. CollateraaL 11. 41. 65. 308, 323. . -tie, 664. t -tioncer-roul. 335 » -tionerea (maandelijksche spe- cificatie). 653. Collecte. 71. 245. 514. 516. 594. 788. . -teren. 245. 269. 275. 282 . -leur. 65, 323. 682. College van huwelijksche en kleine gerecltiszaken. 245, 246. . justitie, 55,92.93.407. Colligeren. 239. 535. Coloreren (verzuimen, enz.), 475. Comlmstie, 178. 318. Commandanl, 45. 68. 95. 118, 137, 213, 264. 272, 273. 321, 328. 352, 354. 444. 515. 534. 588. 642, ()46. 652, 684. 685. 723. 728. 761. 765, 767. 780, 821. 833, 835.

(inlandsch). 331.646. 660, 717, 718, 720, 724. 778.

eener kamponff, 316.

van de stad Batavia,

• der Sumbawarezen,

• * haven. 571 —

• • landmacht. 545. » troepen, 660.

• viin de burgerij, 715. Comraandement, 348, 557.

en chef, 556.

Commandeur. 40. 41. 63, 98—100. 134. 135. 151. 153. 184, 209, 220, 242, 253. 271, 348, 354. 571, 775. 793.

Commando, 116. 210. 518.

Commercie. 758.

Commies. 151. 153. 273.

Commissariaat, 265, 270. 316.

Commissaris, 367, 516. 682

-generaal 231, 326.

• -Ofizicliter. 576. -ordonnateur, 757. Bank van leening, 79, 29a 445. 640.

   stads- werken . '  838. 

hu weiyksche zaken . 299.

• der hospitalen, 54. 55. 80, 82. 87. 88, 319. 582, 584 vendu-kanloor, 356. 408.

• van de wegen en pos- terijen, 793, 794, 815. 819. 820

. - van oorlog, 531, 533, 5/8. 682. 587-590, 606, 6ia 625, 696. 757, 779. Commissiani, 244. Commissie. 6, 27, 157, 220. ,243. 272. 274.283.309.423, 467. 470. 471,489. 548. 594. 612,640.696,803. Textra-ordinaire), 419. (generale) van Indiè, 347, 360. 362.

(justitieele), 785, 786. (miliuire), 675. (personeelc) lot ile In- dische zaken. 381. ter inspectie der boven- landen. 410, 411. 414. opneem Preanger. 472. 478. Commotie, 177. Communicatie, 503. -tief. 164. • handelen. 2, 826. Comparant, 499.

. -reren. 645, 719. 728, 729.

734 . -ritie, 420, 421, 423. 425. Compensalie. 489, 503. 793. 82a Competentie, 329, 644. 718. Compleet houden, 836—838, Completeren. 103. 604. 837. . -ring. 568, 677. 679. Complice. 786.

• -menteren (den Maarschalk Daendels). 548. Composeren, 29, 726, 802. CompUbiliteit, 589. Computatie, 387. Concept-resolutie. 482. Concert (de). 644.

2AAK-RÊQlSTEft.

868

Concessie, 202, 203. 330, 510, 087. Concurentie, 8, 109. 241. 391,402,

561, 583, 603. 637. 784. Conduile-lysU 251. Coofessie, 617, 768. Conflict, 21.

Confiscaüe, 107, 156,246,314,456. 541, 765. 810.

• -qaereD,128,228.298,422,761. Coufiluren, 345. Confrontatie, 320. 325, 688, 735.

• -teren, 11, 163, 202. 244, 274, 284. 653.

• -list, 221. Confusie. 336.

ConnivenÜe, 29, 79, 143, 145, 156,

166. 475. 643. Consent, 185. Conservatie, 83. 124. Consigneren (koopwaar). 9. Constitueren (zich), 140.

» -lutie. 102. Conslringeren (onwillige schutters).

200. Constructie, 253. Consul 522, 592, 593. Consumptie, 75, 207.530,531,619,

201. Contanten, 7. 16. 17,62.66.77.78,

202. 141. 174 176. 210. 211.

267, 272. 300. 302-306. 313-

315. 326, 329, 336-338, 341-

343, 405. 427. 428. 446. 447.

452, 456. 458-461, 482, 487.

492, 500. 521, 522. 574. 614,

654. 748, 789-791. Contemplatie, 406. Conlest (builen), 56. Contingent, 26, 165. 168, 177, 226,

292, 479, 527, 740. 754, 759,

760, 829, 839. Contrabande. 78. 559, 622. Contract, 349, 440, 726, 751. Contracteren, 336, 432. Contra-epaulet, 310, 311. Contrainte, 4%. Conlra-merk, 240.

• -rekening. 248, 249.

• -signeren, 413. 419.435,658.

• -venleur, 191.

• -ventie, 240. Conlrihueren ten behoeve van Leiden.

514. • -üe, 51. 126, 218. 227. 586, 587, 750, 835.

PUIAAT-IOEI DEEL XIT.

Contubemaal, 295.

Convoyeren (Chineesche jonken), 79.

Copifiren (brieven), 663.

Coöpereren. 336.

Cordaatheid, 472,

Cornet, 137.

Corps ^militair), 836.

• (subsidiair), 556. Corpus delicti. 616. Correctie (kleine), 724. Correspondentie, 384,387,561,732. houden, 84.

• (secroetel 28 Corresponderen, 365, 611,612,676. Corvee. 718.

Corvet, 682.

Costume, 329.

Cosluum, 38.

Coucheren, 726, 735.

Courant, 550.

Cours, 328, 329. 339, 369, 372. 397.

405, 412. 427, 428, 446, 613. Couvert. 98. Credentiaal, 593. Crediet, 65, 339. 796. Credit, 459.

• -brief. 175, 253, 256. 257, 357,

452, 658.

• (kleine), 411, 413.

• -papier, 30, 658, 659. Crediteren, 248, 274, 353.

» -ring. 99. Crediteur, 245, 350. 351, 353, 791. Cultures, 118. 119, 123, 127, 509,

645, 811, 833. Cultuur, 20, 135. 160, 161, 164.

165. 167, 235, 293, 365, 479,

502, 624, 664, 705, 713, 719,

745. Curator ad lites, 244, 248. 836. Curcuma, 15—17, 19. Cynosure. 1, 303. 334, 360, 521,

575, 576,

Dadap, 131, 132, 284.

Dadel, 345.

Da^^eld. 75, 114, 125. 183, 231.

331. 371. 419, 421. 423, 424.

695, 701, 770. Daghuur, 642, 830. Dagloon, 129, 186, 188. 270, 340,

420, 424. Dagregister, 663, 732.

-houder, 663. Dagteekenen, 413, 658.

55

866

2AAK-R£QlStE(it.

Dagteekening, 65, 510. Dagvaarden, 415, 726.

• -ding.  734. 

  Dak (plaljraOO. Dam, 206, 466. Damar, 648, 651. Damast, 346. Dampkring, 40, 777. Dankdag, 417. Dankzegging 269, 417. Debarquement 547. Debet, 328, 350. 748. Debiel, 115, 155. 304, 459. 460,

716, 763, 764. Debiteren (de diaconie-kas), 274. Debiteur, 244, 248. 277. 350-353,

491, 672. Decharge, 273, 553 Declaratie, 730

. -toir. 241, 483. Declareren (wagen-liuur), 489. Declin, 585. Decoratie, 775. Decortatie, 263. 375. 802.

. teren, 209, 281, 589. 596.

798. Decreet van apprehensie, 392. Dedommaf^emenl. 683.

-ren. 48, 740. Defensie. 198. 199. 380. 400-403.

558. 564. 612. 674. 821. Deficit, 5, 669, 759. Defraudatie. 802. Defroyement, 695. Degen-kling, 346. Degradering. 637. Dek, 35, 69. Dekmantel, 638. Dek-otricier. 317. Deliberatie, 386, 387. Delict, 101, 616, 721, 794. (comrauun), 400.

  (kapitaal),  230. 

• (militair). 379, 380. 428,

691, 721. Dclinquant, 380. Delogeren (opgczelenen van lande-

ryen), 293. Demang. 832.

-palin. 832 Demissie, 335.

(militaire), 379. Demolièren (gebouwen, met Hde-

commis bezwaard). 448. Demonteren (batterijen), 651.

Dempen (grachten in de stad Ba-

Uvia), 777. Dengdeng, 140, 141. Denkbeeld (bygeloovig). 451. Deparl, 307.

Departement 285. 403. 624. (miliuir). 564. der marine, 99, 569.

576, 648. Depêche, 17. 228. 349. 418, 419, 549, 672. (Javaansche). 127. Depenses, 521. Deponeren. 79. 387, 483. Deportatie, 643, 835. Deportement, 125, 185. 764. Deposito (i), 323. Depot. 635, 636.678.689.837.838

der manne, 617, 618, Desa, 138, 752. 755, 803. Desarmeren (een .schip). 683. Desastre. 433, 448. Descendent, 448. Desert, 737. Deserteren, 101.

• -leur, 159. 330, 369.398,400.

• -tic 398, 400, 589, 605 Deskundige, 100. 506. 798, 799. Desorde, 24. 685. Dessinateur, 580.

Destilleren. 543. Destinalic. 488, 713. Detachement, 453. 454. 532. 533.

785. Detacheren, 696. 795. Detentie. 493, 768. Deterioralie. 507.

Detourneren (vreemdelingen), 522. Detractie, 163. Deurpost, 13. Devies, 280. Devoiveren, 92. 448. Diaconie, 36, 100, 212, 278.

,242,244-

17, 249. -armen, 19. 64. 94, 107,

213, 298, 490. Diaken, 71. 171. 242. 243, 245-

247, 249, 268, 274, 306. 328. 355.

356, 394, 594, 595. Diamant, 345. Diëet-lijst, 822. Diefstal. 34. 68, 271, 272.334. 532.

637. Dienaai' (civiel), 831,

2AAK-REQISTER.

86?

Dienaar (Compafmie's). 7, 51, 200, i 242. 341, 413. (gewezen Compagnie's), 282. . (Lamis-). 413, 836. (repatriêrend), 307. Dieuder, 717. itiensl (actieve), 519.

•  (Compagnie's).  41,  101. 166, 

  189, 200,208,209.368,397.

• (geneeskundige), 319. 827.

. rhuiselijke), 584, 638, 745,

• (Koning*s), 623.

. ('s Lands). 208, 380. . (iniliUire), 103, 526, 583, 584, 605. 656, 657.

• (particuliere), 227, 728

• -baarheid, 489. bierisleling, 315. DiHverij, 271, 272. hitUculteit, 190. Üilaveren (orders), 472. Üitijitts. 345

üitecteur, 175, 198, 278, 279,473, 477, 531, 634. amGoen directie, 406. -generaal, 4, 9, 14. 34, 49, 53,75,90,97,113— 115, 140. 175, 183.215. 223, 234, 251, 253.259, 261, 300,343,376-^378, 385, 386, 393, 394,413, 432,433,460.479-481. 493,527,564.568,571— 576, 613, 658, 671,673, 676-679, 690.696,709, 714, 740, 838. 839. • -generaal voor Indische zaken, 418

Directie, 309, 311.

(generale), 217, 221, 357. (militaire), 558.

Discipline, 103, 311.

(militaire), 159,251,660.

Discrediel, 176.

iDisobedientie, 713.

bisorde, 532.

Dispensatie, 448, 498.

p • -«eren in zake huwelijk. 299. i.sposilic (codicilaire). 498,499.

Jfidecommissaire). 509. lestamentaire). 93. 94,

ispuut, 18, 273, 802.

isunüe, 130, 263, 700, 708, 770. ,

Distinctie, 368.

District, 118, 120, 121, 125, 162, 164. 166, 185, 191, 226, 230, 290, 354, 382, 477, 606, 645, 703, 705. 708, 719. 722, 723, 731. 741, 753, 766, 770, 772, 781. 800, 809, 813, 816, 822— 826. 829.

Distncts-hoofd, 800, 816, 817, 826, 827, 832, 835. -kapitein (inUndsch), 660.

Divisie, 682.

Djagoeng, 346. 427. Djakat, 227, 825.

Djati-bosch, 134, 704.

Djaloeng tjako. 451.

Djoekoenff, 800.

Djoeng, m 809.

Djoeragan, 186. 512, 513, 679.

Dioeroemoedi, 774.

Djunko, 346.

Dobbelen, 360, 637.

Dochter, 83.

Docter, 757. . (1-)» 82.

Document, 243.

Doelwit, 336.

Doleantie, 196.

Dolk. 216.

Domein, 95, 217, 235, 241, 358, 359, 473-476, 534, 535, 545, 546, 74fr-748, 795, 796, 808. 814. (Compagnie's), 66, 77, (Javaansch), 318.

Domicilie, 456.

• -lieren van schouten, 723. . -lium. 290, 781.

Donataris. 462.

• -teren (Christen slaven). 497.

-tio inter vivos. 462. 498. 510. Dood, 397, 638.

• (door den) bekrachtigd, 499,

(gewisse), 38.

• (ler) veroordeelen, 675. . -kist, 594, 595, 646.

. -schieten, 506, 786.

• -straf,  185.  643. 

  Doof-stommeii-insliluut. 231. Doop (Heilige). 189, 497.

. -cedul, 189. Doopen (recruten), 830. Doorarraving, 202, 203, 463.

• -kruissen (de stad Batavia), 28.

868

2AAK-RËQISrER.

Doorsnijder, 115.

• -spoeling, 29.

• «steken, (oevers van de slokan), 466.

• -lochU 505.

Ik>rp, 129, 130, 809, 810.

Dorps-hoofd, 826.

Dorso (in), 241.

Douceur, 34, 103, 135, 160, 214, 319, 348, 350, 366, 404, 419, 477, 506, 507, 519, 526, 531, 544, 560, 618, 619, 662, 688, 828.

Draad, 165.

Draagbeest, 163.

• -loon, 641.

• -paard, 485. Draaijer, 596, 646, 649. Dragen, 127. 164.

Dragonder, 579, 630, 631, 7^9, 786, 830.

-ders-kas, 744. Drank, 149. 582. 583. 600.

' Cst«rke). 110. 261. 262, 501,

808, 811. Dranken (bedorven). 543. Dreg, 343. Drift, 449, 521.

Drinkwater. 69, 623, 648. 684. Droes, 506.

Drogen, 124. 161. 162. 342. Drogerg, 146. Drogue, 599.

Droogschttur, 124, 284. 285. Drop, 344. Drossaard. 23-26. 28. 33. 38, 89.

96, 289. 512,643-646.660.661.

681, 691. 714, 716-721, 723-

736, 738. Drossen van slaven. 575. Druif, 216. Druk-inkt, 254.

. -ken, 55. 153. 515.

. -ker. 217.

• -kerij (gouveitiemenls). 280. Duif, I2ê.

Daig, 343.

Duisterheid. 472.

Duit, 53, 61. 233, 234. 397. 414.

429—432. 650. Duivels-drek, 345. Duurte. 1. 7, 65, 73, 75, 77. 95,

100. 113. 138, 169. 180. 201.

101. 214, 231, 237, 260. 261.

340, 356, 365, 369, 426, 428-

I 430, 469. 494, 523, 528, 537. I 566. 766. I Dwang. 342.

-middel.  504. 

Dwars-straat, 33.

• -weg, 50. 504.

EbbenhouU 345. Echtheid. 193. Eclal, 475.

Eed, 9. 27, 30, 51, 60, 65, 143-

153, 195. 199. 231. 267. 289.

303, 321. 322, 359. 384. 402-

I 404,443,455,461.552,55:;

I 727, 729, 730, 732. 734. 7'J^>.

764, 781, 789, 792, 826.

• van gehoorzaamheid, 102.

• getrouwheid, 395, 417.

• purge. 152.

• * trouwe behandel ins. 75 114, 183.

Eeden-boekje, 152. I Eed-formuher, 259. 781. 785. ' Eeds-aflegging. 101. 418. Eendvogel, 128. 229. Eenparigheid, 705. 779. Eer, 575. • (militaire), 655.

(naüonale). 656 Eerbied, 441. 611. . Eeredienst, 380.

(openbare), 407. Eereteeken, 219. 775. Eerewacht, 554. Eetwaar, 585, 586. 684. Eeuw. 470. Effenslellen, 663, 822. , Egaliteit, 165. Egards, 43. El. 129. 229, 319. Eigenaar (onbekend), 470, 471. Eigendom, 123, 341. 438, 441. 54 k 695.

(pubUek). 271. (voUe), 664, 665. (vrij en aliodiaal). 666 I Eigendoms-bewijs, 240. ! Eiland, 69, 196, 198. 210. 331. : Eisch, 60. 90. 91, 251, 270. Ik;* 458, 558, 623, 735-737. Eischen. 646. ' Eischer. 736.

Elève, 630. I • chinirgün-maioor. 578. 57'* ; Eliien, 626, 628, 635. 836.

ZAAK-REGISTER.

869

Eliiciilalie, 21. 243. 283. Eluderen (onlers). 59. Einancipalie, 212.

-hrief, 768. -ODgelden, 213, 245. Emanciperen, 212, 498. Emballage. 523.

• -Ieren (opium), 416. Embargo, 358. 447. 448. 514. 538.

546, 549. Embarras, 520. Eiriolumenl, 10, 44, 97, 217, 366,

495, 688. Empècbemenl, 372, 397. Emplooi. 298. Emulatie, 371. Eru ouragemenl, 332. 592. En-agement, 399, 435, 514, 657,

790. Enjraperen, 103. 333. 709. Enquèle, 572, 735. Enroileren (Papangers), 101. Enlrave, 559. Enveloppe, 818. Ef)aulet 345, 370. Lquipage, 35, 73, 211, 301. 317. 500, 521, 682, 683, 685. -boekhouder. 340. -geld, 657.

-goederen, 8, 216. 623. -magazijn, 571. -meester, 713. -pakhuis, 143, 151—153. -stuk, 18, 19. E<|iiipements-geld, 399. Equivalent. 226. 479,531,566.641,

839 !:rf, 50, 252, 370. Erfenis, 787.

Erfgenaam, 92, 93, 323, 496, 498. 499, 665, 787, 797. (fidecommissair). 508. Erfopvolging. 509. Erreur. 85, 210. 405. E^cadron. 629^631, 636, 830, 838. Escorteren (Maarschalk Daendels],

548 Eskader. 320, 322, 655.

(Encclsch). 358, 359,556. Eiablisseren (zich), 288. Eten, 684, 685. i:iiveldaad. 786.

• -moed. 308, 590. Evocatie, 737. Examen, 187, 309, 828.

I Examinatie, 320, 588.

. -tor, 145.152,188,420.421. Examineren, 11. 68, 112, 358. 506. 568. 790, 822. ; Exces, 505, 610. I Excuseren, 133, 355. Excuus (wettig), 728. , Executeren (crimineele vonnissen], 28. • -teur. 65, 245, 323. 497.536, 787, 797. Executie, 477.

(crimineele), 297, 723. (parate). 13. 69. 467, 786, I 797.

Exerceren (militairen), 380. I . -citie, 43. 49, 638. Exhibitie, 510.

Expeditie, 662, 724. 725. 727, 815. Expiratie, 506. Extenderen (aanplant van kapas),

772. Extensie, 98 Extorsie, 784. Extract (authentiek). 510. Extra-douceur, 740.

Fabriek (werkplaats). 80, 508, 604.

Fachinger-water, 346.

Faciliteren, 679, 760.

Facto (de), 29.

Factuur, 9. 98—100, 107. 210, 335,

500, 523, 602. 603.

-houder, 182, 298. Falsiteit, 194.

(publieke), 173, 254. Familie, 97, 293, 295. 437, 448, 660.

(koninklijke), 396. Favorem (in) creditorum, 498. Favoriseren, 14, 17, 261. Festijn, 361. Fiat executie, 735. Fidecomrais, 448, 507—509. Finantiên ('sLands). 380. Finantie-wezen. 336. Fiscaal. 175, 349. 358. 639. 767. 768, 786. 804. 832. 833. der houtbosschen, 767, 784. Fixura, 833. Flesch, 42, 808, 811. FlotliUe, 590-592. 607, 608. 774.

821 Fluweel. 345.

Foelie, 1. 3. 15-17, 106,155,156 304, 383. 804.

870

ZAAK-REQtST£R.

Fonds, 7, 32, 35, 112, 139, 714, | 715, 743, 746, 778.

Porce majeure, 526. !

Forma (in communi), 249. !

(in) probanti, 735. I

-liteit, 462. i

-tie, 628, 635. . Formulier, 143, 151, 152,154,443. Fort, 181, 198, 549, 555, 635, 707,

830. Forte-piaoo, 347. |

Fortificatie, 198, 224, 302, 349. Fourage, 185, 227, 631, 633, 788. Fourier, 579--581, 597,598,626—

633. I

Fourneren, 128, 133, 135, 200, 799.

-nissement, 21. 26, 42, 46, 125, ! 129, 135, 168, 177, 220. 350.

511. 604, 619, 742.

• -nitures. 822. ' Fout, 250, 335.

Frak, 310. |

Franje, 346. |

Fraude, 89, 146,569,622,761,825,

827. Frauderen (inkomende rechten), 802. • Fregat, 622, 682, 683. i

Frequenteren (ComjMgnie'B reeden en

baaijen), 60. Frontier, 485. Fruit, 158.

Fugalief (zich) stellen, 96. Fundament 158.

• -tie, 676. i FuseUer, 627, 635.

• -kompagnie, 679. Fust, 570. Fgnheid, 165, 754.

Gaga, 822, 823.

Gage, 7, 44, 55, 70, 76. 83, 91. 97. 99, 103. 184. 207. 210. 217, 221, 366. 369, 415,454,526, ; 544, 592, 596. 617.656,657, ' 688, 746, 757.767,776,821. I

• -ment, 17. Galanterie- waren, 5. Galei, 296. 591. Galg, 297. Galnoot. 345. Galon. 345.

Gamache, 311. '

Gambir, 229. Gang. 33.

• -baar, 175.

Gangbaar verklaren, 337,413.658 . -ring. 2, 30. 61. 372. 397. Gans, 128. GanUng, 6, 527. Garanderen (den eigendom van Kam-

pong-bahroe). 695. Garen, 344.

. (katoenen). 15 --17, 19-21. 106. 120, 133, 165, 168. 169. 177, 226, 266. 337, 479, 641 715, 716, 751, 752, 754, 772, 773, 799. 804, 807. Garnizoen. 18. 79, 103. 160. 211. 312, 349, 419. 469. 484, 518 531—533. 539, 540. 556, .S.^<8 589, 599, 604, 634-636. 6ti2 677. 678, 680, 691. 692. 6^>5 696, 707, 708, 749, 794, 821, Ri^i Gamizoens-baUillon, 837, 838. -dienst, 311. -kavallene, 629. -krijgskas, 214, 618. Garoe, 346. Geallieerde. 11. Gebed (publiek). 10. Gebergte, 131. Gebied, 363.

Geboorte-plaaU, 317, 437. Gebouw. 72.

(miliUitr), 830. Gebrek, 4, 5, 38. 55, 67, 83. 9« 97.98,171.196.204,234 288. 313. 319, 326. 327. 338, 397, 411. 430. 4^1 485, 538. 539, 568, 624. 773. 811, 823. . -kige, 423. Gebruik, 90.

(lands-), 352. (onwettig), 681. (oud), m 505, 753. (voorvaderiyk), 413. Gecommitteerde, 34. 60. 75. 78, a'^* 114, 349. 404. 41 K 512, 574. 603. (adjunct), 351

van den inkn<l'r

25, 26,37, 42.59.64,68,75.81 95. 104, 117. 119, 125, 168. It^ 177, 192, 224-230, 240. 2ti 269. 271. 286. 287, 28^29: 293—295, 314, 316, 326. 3^27 329, 331-333. 361, 352. :^%i 360, 375, 394, 410, 411. 4li7

ZAAK-REGISTER.

871

437. 450-452, 454. 468, 485,
438. 515. 566, 606, 607. 641-
439. 666. 681, 690. 604. 695, 700, 703. 706. 717, 719, 720,
440. 749, 788, 794, 816.

Gec^iDiDitleertle suiker-cultuur, 57, 58. 451, 485.

(ledaagde, 726. 736.

Gedierle (wild), 706, 816.

Geil rag (geabandonueerd), 788.

Geelgieler, 649.

(ïeesseling, 803

• -selpaal, 297.

(feestelijke (Roomsch-Calholiek), 687, 688. 740.

Gehalte. 115.

(ieheiraschrijver, 298, 377, 563.

Geb(K>rzameii aan den Gouverneur- Generaal. 385.

Gehucht. 809

(iciu 128, 229, 505, 541. 808. 811.

Gekwetste. 260, 662, 734.

Geld. 6. 64. 73. 77, 122, 163, 272, 288, 317, 444, 473, 477. 612, 617, 618, 620, 638,641,643, 751.

• (Japan.sch), 413, 414

• ( . koper), 320, 337, 372, 534, 540.

• (koper), 18, 108, 265. 276, 339, 357, 369, 405,425,568, 656, 680, 681. 703, 795.

• (papieren'. 4. 7. 11, 32, 42, 49. 54. 66, 67. 83. 86. 100, 141, 142, 174. 176.211,256, 266, 302. 328, 329, 336. 339, 341, 358. 359. 361,411,412. 428, 446, 459, 469,482,487, 520, 523. 544, 654, 657. 658, 746, 790.

• (valsch), 172.

. (zilver), 142, 265, 302-305, 337- 339, 358, 360, 369. 404, 405, 427. 430. 431.445.446. 452, 455, 456, 458,482.487, 491, 544, 562, 592.656.682, 833. 836. -hoele. 802. •eisch. 336, 337, 460. -sebrek, 62.

-kamer (Comp-), 302, 303 • (gouvememeiils), 483. (proole), 34,574,621, 658. -helling, 126.

Gcldkas, 302. . -kist, 274-277. . -leening. 743, 746. . -nood, 792. • schieten, 352. . -speiie, 172. Gelegenheid (plechtiffe), 473. Geleide (militaire). 49.

. -hriefje, 162, 163, 5J2. Gelofte, 450. Geloof (Christen). 497. Gemachtigde, 8. Gemak, 503. Gemalin, 396, 562. Gemeenschap met Nederlantl. 379. Gemeente (hervormde), 10. 100, 139, 268, 306, 355, 564, 594, 657, 688.

(Luthersche), 10. 40, 156, 248, 301, 426, 564. 594. ( Roomsch-Gatholieke), 788. (schamele), 6, 178, 527, 528.

(.smalle), 715. Gemoed (wreedaardig), 242. Gemoedelijkheid, 288. Geneesheer, 584

-kundige, 171, 172, 319, M9. ' -middel. 150. 600, Generaal, 321.

-majoor, 757. Generalaat, 552. Genezing, 662.

Genie, 152, 157. 198,199,580.634, 636, 696, 741. » -officier, 419. Genieter, 147. Genot (dadelijk), 131. Geometrie, 309. Gerecht (ambulant), 794. Gerechtigheid, 96. 102, 237. 239.240, 534, 535, 542, 544. 668.

('s Heeren), 190, 530. 531. Gerechtshoi', 246.

(nationaal). 56, 57, 326. Gerechts-plaats, 297. Gereedschap, 159. 216. 234. (ijzeren), 702. Gerepalrieerd. 789, 792. Gerielliikheid, 60. Gerucht, 610.

Geschenk, 382, 473,477,585-587, 606. 641. 750. 799.

872

ZAAK-REGISTER.

Geschenk-goederen, 59. Geschil 1^, 420. 7d8.

• (civiel), 721. Geschui, 592, 652, 707, 812. Gesententieerde, 399. Geslacht (menschelijk), 86. Gespin, 772.

Gesteldheid (armoediffe), 265. Gesticht (publiek), 380. Gesüe, 171, 328, 394. Getrouwheid, 1(X2. Getuige, 69, 732, 735, 736, 801. Gevaar, 459, 700. 763, 791. Gevangene (crimineel). 92. Gevangen nemen (roevers), 454. Gevolmachtigde, 359, 497, 789—792, • 797. Gewas, 19, 66, 292, 520.

• (tweede). 426. Geweef, 237, 239.

Geweer, 224, 225. 675, 707, 752.

• -kamer. 569.

• -maker.  626,  628,  630,  634. 

-slot,  216. 

Geweld, 192, 721, 784. Geweldenarij, 532. Gewicht, 104, 105, 146, 162, 166,

364, 740, 780, 818. Gewoonte, 586.

Gezaghebber, 48, 348, 414. 473. 477. 479, 488, 534, 556, 559. 655. • 755. 758. 760, 761, 763- 765, 789, 793.

• -voerder,14,500,524,774,804. Gezang-boek, 657. Gezant, 181. Gezelschap, 128. Gezindheid, 380. Gezondheid. 87, 140. 158. Gi, 346.

Gieten. 115. 812. Gift. 29, 268. 462, 473, 477, 514,

586, 750, 796. Gilde, 421-425.

• -bus, 421-423, 425. Ginsang. 345. Gissing, 21. Glasruit, 646.

■ -werk, 344. Glazenmaker, 646, 649. Glisseren van liet recht van hel

gouvernement. 441. Godsdienst, 380, 728. 733.

(Christelijke), 417. 496- 498.

Godsdienst f Joodsche). 189.

» fNahomedaansche). 92.

(openbare), 516. -oefening, 594, 657. Godshuis, 55, 149. Goed (consumabel). 651.

(gestolenl 43

(gestrand), 438—443.

(los), 19, 52. 211. 212, 356,

rmililair), 558.

I onbeheerd), 438. 439.

I onbekwaam). 105.

onroerend), 510. 787.

(opgehouden), 211.

(roerend), 787,

(vast), ^0-^52, 355, 356,448.

508.509.

(verboden), 559, 804.

(van Regeringswege ingekochiv,

Goeni-zak, 343.* Gom, 346. Goot, 464.

• -pot. 646 Goud, 7, 78. 300. 313, 314.

' -draad, 345. Gouvernement, 2, 422, 428. 433, 436. 816. 834.

(ffeneraal). 566. 668. Gouverneur, 2. 22. 82. 175, 434. 473.477,531.789,793. 798.

-Generaal, 157, 231, 326. 335.372.394,396,400. 500,549.551,586.601. 606.639,641,664,671. 744, 751.

-Generaal (waarnemend ). 395, 609. Graad, 214, 310, 435. (militaire), 756. Graaflijkheid, 439. Graan, 527, 534. Gracht. 13, 28. 777. GraC 195. 233.

• (Ghineesch). 220 Granaat. 216. Gras. 158, 185. 648. Gratie, 388, 428, 672. GratiGcaUe. 35. 368, 454, 469, 519.

563. 565, 745, 758. Graven, 157, 202, 642.

ZAAK-REGISTER.

875

Grenadier, 208. 518, 617,626,635,

654, 677-680, 836. Grendel 158. Grensscheiding, 706. Greppel. 157. 700, 708, 770. Griffel. 343. Griffier. 692 Groente, 149, 685, 686. Groen len-kraani. 34, 96. Grond (magewO. 123, 284.

. (schrale). 130.

. (veile), 130.

• -gebied, 438.

. -wel, 167, 381. Grootc (inlandsch), 382, 410. Groot-djaksa, 832.

. -kassier, 192, 221, 249. 256, 274-278. 286, 405, 427. 756.

• -majoor. 634, 691. Gruis, 3.

Guinees, 312. 313, 689. Gunst, 101, 367.

• -bewijs, 166.

Hagel, 347. Halsdoek, 310. • -heer, 438. Ilalve-maan-blazer. 628. 629. Ham, 344. Hamer. 651. Hand (rechler), 368.

• (uil de eerste), 7, 8.

-doek, 312. 313. 689. Handel, 14, 48. 75. 167, 194, 338, ;i39. 341. 347, 352. 402, 414, 440, 453, 454, 45«, 459, 521, 522, 545, 606, 758, 804. ■ (Japansche), 97, 576.

(ongeoorroofde). 615, 710, 711, 762.

} particuliere), 106, 155, 156, 66. . (smalle), 348. (verboden), 560. (vrije). 755. Handelaar, 77, 206, 307, 308, 461, 533. 546, 801, 814. (Bandaasch), 61. » (neulrale). 5.

(overwalsche). 190. (particuliere). 338, 762.

• (smalle), 654.

(vreemde), 106,107,500.

Handel drijven, 64, 283.

• -fonds, 483.

H andels-balans, 705. Handgeld, 103, 399. 507.

• -geweer. 553. '

. -langer. 251. 595.

• -leekening, 69, 257, 613, 618, 779.

• -teering, 705.

I . -werk, 186, 745. Hanen-vechlerij, 287, 808, 811. Hangslot, 275,* 346. , Hardheid, 308, 368.

Harpuis, 216. I Hartader. 508. i Haven, 7, 8, 63, 308, 556, 558,

560 572. I . -meester,' 363, 364, 652, 713, 774. (2«). 624. Hebzucht, 291, I Heemraden /collepe van), 44, 50-r 52, 94, 102, 202-204, 222, 271,272,331.332, 411,446,462,463,460- 468,492,504-506,510, 529, 536,543,593.594. 647, 649, 669. 724. 725. -kas, 50-52. 111, 203- I 206. 271, 355, 370. 464. 467,

529, 594. 1 Heeiediensl, 503. 536, 784.

Heeren-gerechlipheid, 448. ' Heerlijkheid. 438, 439. I HelTeri. 12, 22, 102, 315. , Helling. 121. 128. 265. 288. 291, i 536, 698, 706. 800, 833. I Heiligheid. 151.

Hek, 33. 1 Hellebardier. 693.

Helling, 770. I Hemd, 310. 312, 313, 689. , Hengsel, 158, 346 Herberg. 501. 577. Herbercior, 501. Herlezen (eed-Foimulicr), 153. Uvvt 128./229. 541. Ib'ulen nieï (\vn vijand. 639. Ileiil.sap, 221. 259, 360, 458, 460,

600, 762. 765. llille, 131, 823. Hoed, 310, 312, 313, 344. 469.

519, 689. 714. Huen, 128, 301, 686. I Hof-bediende, 126.

874

ZAAK-REGISTER.

Hof-uiecsler, 533, 563, 565, 566,

685. Hommage, 181, 586. 641. Hoofd, 592.

(Chineesch)* 459, 460. (inlandscli), 477. 586, 779, 780. 799, 816, 817, 831— 833,

•administrateur. 175. .!)riel|e. 280, 287, 200, 697. 699, 724. 725. -deel, 201. -deksel 315. -doek, 615.

-ï^eld, 88, 542, 697—699, 753, 808-813. -leiler, 320

-negorij, 6, 104, 118, 120. 125, 164,166,285,751,824. -ofiicier. 18 109. 158, 211, 214, 515,518,520.526,656, 692. 794. -opziener, 831. -plaats, 382, 723. -recent, 739. 786, 829. -rekening, 335. -rijksbestierder. 834. -schout, 23-30. 34, 35. 70, 84, 190, 192,360,302.456, 457, 691, 716, 717. -som. 491. -wacht, 692.

der chirurgie. 172.599,601. der militie. 214, 415, 531. der naiie. 191. der prauwvoerders, 23,512. Hoogepriester, 227. 786, 794, 832. Hooggerechtshof, 21.

• -beid, 439, 440, 611. Hoogte, 457. Hoornvee, 485, 808. Horologie, 345.

.HospiUal, 9, 54, 55. 81,87.92,99. 149, 151. 153, 207.209, 356. 582-584, 588. 599, 680, 739, 821. 827. 828. (militairV 600. -bediende. 55. -guaslos. 209, 210. -meesier. 821, 822, 828. -oiigelden. 99 Huspitalier, 148, 149, 209. 618. 822. Hostiliteit, 546

Hout. 57—59. 80, 197. 565. 566. 641, 646. 742. 752. 753, 755, 770.

I Hout-administratie, 833.

. -bo^ch, 57—59. 533. 661. 704. . -handel, 783. 784. . -kap. 58, 533, 751. Houtskool. 648. 651. i Houtvlot. 252. 267, 296. j . -werk, 90, 134, 215, 216. 223, 1 224. 252,253,269,270.

482, 487.523.524.661. 804. . . (particulier), 267, 268 Houtzaagmolen, 660. I Houwer. 216, 311. 318. ; Huid. 343 ' Huis (Comp«). 158.

(onljewoond). 29. (suspect). 725. -arrest, 639. -collecte, 71, 268, 278. -gebruik, 3. -genoot, 75.

-gezin, 97, 102, 113. 114. 118-120, 123, 124,126,129, 132, 133, 226. 231, 262,265. 284. 449, 667. 703, 772,799, 813. . -houding. 9, 10, 109, 201, 287, 303, 304, 338, 383, 425. 458, 459. 673, 676, 740. (Comp>l, 215. (militaire), 364.

• -houdster, 616.

. -huur, 12. 13, 22, 29, 244. 245, 248. 366,370,518-520. 539, 634, 688.

• -inboorling, 498.

• -timmerman, 424.

• -vesten, 316.

. -vrouw, 40, 373. Hulp. 282. 780.

• -troepen (Fransche), 101. Hut, 44.

Huur, 129. 169, 567. 741.

-conlraci, 56. 565 566. 667. . -der. 58. 59. 294, 565, 566.

• -kelder, 47. . -ling. 571.

. -loon, 624.

• opzeggen. 188.

• -pennmgen, 294. . -tijd, 293.

• -wagen, 681.

Huwelijk, 139. 189-191,218,298, 299, 450. 728, 733.

ZAAK-REQISTER.

875

Hnwcink (Chineesch), 218. '

(militair). 690. Huwelijks-ffebodeiu 190. . .plechtigheid. 218 •proclamatie, 299. Hvpolheck. 62, 277, 490. 621,749, 787.

Imposilic. 760. 761. Impost, 127. 228. 646. 807. Impiidentie. 712 Inbinden. 199. 489. Incasseren. 221. 459. 514, 516.

• -ring, 356. Incltneren, 499.

Inconveniëiil. 12, 13. 23. 102. 178. 234, 283. 334. 446, 486. 488, 514. 520. 776, 790. Incorporeren, 604. 830, 837. Indeniniseren ('sLaiuls kas). 759. .

. -teil. 539. Indienen (nejfolie-hoeken). 184. Indienstslelling. 167. Indigo, 15-17. 19-21. 26. 106. 120, 133, 165, 168, 169. 177. 226. 265.479,641.745.751, 752, 754, 755,772,804,807, 814. . -fabriek, 713.

• -maker, 167. Indispositie. 247. 421. 456. Indroogen van suiker-kanassers, 104.

. -ging. 141, 416, 501. Industrie, 705. Inemployabel, 166. Inenten, 48. 63. 81. 82.

. -üng, 86, 88. Infamie, 399.

Infanterie, 5, 84, 296, 370, 445. ol8. 579, 580. 582. 599, 625, 627, 634-636,679,689. 690, 707, 757, 769, 778. 836. 837.

(inlandsche), 678, 679. Infanterisl, 506, 677. Infectie. 68 Informatie. 726. 731. 735.

. -lor. 220. 296, 309-312. Infractie, 475. Increnieur. 701.

Inhouden van iemands Iractemenl, 371. . -ding, 207. Inhuren, 54. 487, 524, 546, 835. Inkomsten (territoriale). 383.

Inkoop, 120. 349, 458. 572, 575, 619.

(particuliere), 67. Inkoopen op buiten-kanloren, 354. Inkoopsprijs, 9, 21. 26, 97. 121. 201,

268. 328, 489, 498, 526. Inkt, 489.

269. -poeder. 344. Inkwartiering. 310. Inlander. 20. 54. 83, 85. 88, 124, 127, 130-132, 155, 164,

270. 195. 196. 259, 287,
271. 293. 294, 322. 323. 331, 339, 350, 368. 381, 382, 394. 414. 430. 431. 437.449-451.507.509-

272. 518, 524, 532. 581. 582, 585, 586, 594. 605,

273. 626. 627, 629, 631, 633, 635, 637, 655. 660, 665, 686. 687. 699, 710, 724, 725. 734, 740. 760, 796, 803, 805, 833 (kolïij-plantend), 142. (vreemd), 316. Inleg, 280. Inlijving, 603, 739. Inmenging, 768. Inmeten (zout), 803. Innaaijen (resolutiën), 55. Inpalming, 71, 244, 245. , Inpersen (zout in de maat), 803. Inrichting (militaire), 557. Inrijilcn, 584, 661, 662. Inschepen (suiker). 806. Inschikkelijkheid, 495. Inschrijving, 215. 516, 604, 659,

274. I Inschuld 787. Insereren (ampHatiën), 727. Insinualie. 67o, 675. I Insolventie, 233. 323. Inspecteren, 125, 250, 251. 321. 410, 557, 605, 615 -teur, 159, 277, 636.

275. 4reneraal, 569, 576, 595,

276. 652, 653. (Ier bosschen,

277. 767. 782. der kolBj-cul- tuur, 771, 772. 779. 788. -lie, 43. 157, 283. 284. 309. 311, 312. 572, 583, 593.
278. 766. 771, 781, 815.

279. (oculaire), 52, 467. InslaUatie, 692.

876

ZAAK-REQISTER

Iiislanlie (eerste). 22, 644. 718, 719,

721. 725, 726. liistilulie. 787. Instnictie adjunct precommittecrde

van den inlander, 282.

administrateurs enz. bij

nakltuizen, 607.

bank van lecning, 141.

Boedel meesteren, 517.

burj^erlijke zamenlevinff,

35, 36. 295.

cbef der p^enie, 157.

commandant haven, 621. » pion niers, 250.

cominiezen arlillerie-nia-

j?azijnen, 296, 297.

directeur fortificatien en

waterwerken, 308.

drossaard, 26. 716, 720.

duiten-munt, 234.

I^econun il leerde van den

inhmder. 374

gecommitteerde en man-

doei"s suiker-pakhuizen,

izcrorn mi lieerde suiker-

('uIlMur. 58.

fiouverneur-(ï('neraal,376,

385

prooi-kassier, 221. » • diaconie, 274,

hoofd-olïiricr ter zee, 242. » -schniit. 26, 716.

Moofrc Heperiiijr. 376.671.

inspecleui'-ireneraai kollij-

culluur. 779.

kollij-culluur. 124. 130.

hnidmeler, 205.

miliiaire koinmandanl,

munt-meester. 31^0.

opzichter kortij-tuinen

enz , 160.

opziener gebouwen enz.,

.309.

proces- (Ml lei?a al -bezor- gers, 242.

Raad van Iiidie, 385.

residcnlen Solr>en Ojokjo,

schepen .ïapan. 310.

secretaris drossaard, 729.

stads-doe ter, 43.

vaccine, 82.

I Inslruclie vendukanloor, 85, 176, I 212.

wijkmeesiers, 205. Instrument (notarieel), 566, 645.

719. 731, /88. Intentie, 56. Interdiclie, 192,

• -prelalie. 41. Intesialo (ah). 41, 329. 498- Intrekking, 7d9. Intrest, 19. 62. 141, 142,243.244,

248, 265, 269, 276. 277, 325.

350-353, 427, 490, 491, 747,

751, 834. Introductie, 603. Invalide. 159, 578. 703. Inventaris. 99, 159, 652, 653, 787, 822.

• -risalie,  712. 

• -ri.seren, 247, 489. Invloed, 645. 796. Invoer, 236, 237. 239, 240, 303,

455. 705, 802. 804-807. Invoeren, 456, 800—802, 804,

456. In voer-recht, 530. ïnvortlering, 245, 246, 358. Invrijheidstelling, 639. Inwinnen (Chineesche adviezen). 93, Inwisselen, 178—180, 276, 446.

457. -ling,  30,  357,  534,  681. 

     Inwoning. 191.

(vrije). 138. In/aaui, 20, 135. 230, 262. 263.

284. 704, 772. 779. Inzage, 556. Inzameling. 515.

Jaarpas, 839.

. -lal. 172, 174, 193. Jack. 181. Jager. 84, 584. 603-605. 628. 629,

636. 757, 836. Jenever. 344, 696. Jodendom. 100. Jongeling. 288. Jongen, 64, 286. Jonk, 12. 35. 36, 79, 111, 174,

637. 303. 432. 433, 455. 624,

025 Jood, 189. Journaal, 29, 251. 325.

-extendeerder, 182. 574. Judicalure. 230. 440 Jure (ipso), 291, 497.

ZAAK-REGISTER.

877

Jurisdiclie. 28. 193. 230. 255. 257, 314.315,388,637.644- 646. 681. 716-718. 720-725, 734. 738. (hooge). 438, 439. Juslicier. 468, bm. . -lie. 23. 29, 33, 230. 242, 285. 457. 486. 493. 610. 614. 644,662,716.718.722,727.

• . (militaire). 379. .' » (criraineele), 439.

Kaars. 651.

Kaart, 123. 157, 198.190.355.463.

(in) brengen. 220. Kaarten makers- win kei. 571. Kaas. 241. 344. Kadjang. 366, 525. 624. 685-687.

• -mat, 648. . -veld. 704.

Kadijk, 466. Kaïrêr, 27. 614. Kajuit, 301, 684. Kajuits-gcid, 404.

• -provisiën, 618.

. -viclualie, 300. 301. Kakap, 307. Kalabas. 808, 811. Kalf. 128, 229, 541. Kalfaten, 378.

• -ter, 570. Kaliber. 94. Kalk. 77. 158. 160. 195—197.

. -brander 196—198.

. -branderij. 196, 198.

• -oven, 197. Kam, 345. Kambang-geld. 317. Kameraad. 656. Kamer-gelden. 7. KamisooK 714. Kump. 539.

Kampement. 64. 95. 110, 157,261. 262. 444, 501. 535, 541, 605, 606. 692. 695. Kampber, 1. 15. 106. 452. 715. 716. 804. -baros, 345. • -olij, 345. Karapong. 88". 124, 127, 130, 162, 227—229, 283, 286, 287, 290. 316, 331, 465, 509. 510, 532, 703. 717, 724, 725, 731, 752- 754, 803, 808, 809, 811.

Kampong-hoofd, 75. -volk. 128. Kanaal, 642. 705. Kanasscr, 170, 448, 523, 568. Kandelaar, 346. Kandij-suiker, 48. Kaneel. 346. 804. Kanon. 94. 216, 553. 598. 622,

. -boor, 217.

-metaal.  650. 

. -nier, 210, 310, 513, 580,

595. 598, 632. 633, 677. Kantoor (bou(gevend), 267. (rijstgevencn, 539.

• -generaal, 276. -behoeften. 65,

• «dipti^t 4*)

Kapas, 26, 346,' 704, 745,772,773.

é04. Kap-bijl, 702. Kapel, 461.

Kapitaal, 19, 62. 174. 243. 276.

i77, 302. 325. 350, 352. 427,

490. 491, 621. 669. 747-749,

Kapitein. 84. 137, 159. 213, 250,

296, 408. 518. 519. 531,

539. 543, 560, 578-581,

583, 589,597.622.625—

634, 638. 639, 656, 680,

(Amerikaanse b). 574.

(Kuropeesch), 366.

(inlandscb). 271, 607.

(militair), 469.

ter zee. 40, 41, 91. 242,

571. 591, 682, 684. 685,

-adjudant, 626. 630. 757.

-Chinees, 22. 33. 36. 37.

93. 95, 169, 187. 192,

94. 219. 233. 420, 421.

515, 517, 625,697-699,

749, 753.

-kommandant, 49.

-generaal, 48, 102.

-ingenieur, 220.

-instructeur. 757.

-kwartiermeester. 587 —

589, 626. 757.

-luitenant, 112. 113.272, 578, 622, 625. ter zee, 76, 116,

537, 683.

der genie, 157, 419.

878

ZAAK-RÉGISTÉR.

Kapitein van de haven. 615, 713.

Kaplaken. 396.

Kapoen, 128, 229.

Kappen, 57-59. 80. 134,270,504,

641, 752, 753, 755. Kar. 326. 327. Karabijn, 216, 344. Karakter, 43. 348, 573, 585. Karbouw, 338.

Kanlamon. 19, 165. 716. 804. 807. Kardoes. 273.

• -maker, 595. Karrevoertler, 327, 328, 332. Kartelen (ronnen), 193. Kas (Coiuii*) 4, 49. 53. 66.67,116, 142. 167. 215, 268, 323. 328, 339. 348, 350, 351. 357, 369, 375. • ({^ouvernemenls). 459, 535, 555.

562. 563. 568, 569. 690.

563. (groole),  274. 

564. (Indische), 383.

712. 738-742. 744, 756. 758, 789, 792. 806.
713. (in) telling. 791. Kaserne, 110, 158, 310, 830. Kasoemha, 345. Kassa-boek, 274—277. Kassier, 85. 212. 244.245,248,278, 279, 281. 416. 445. 528, 676, 835. 836.

fsLands). .52. 443, 469. 491, 494, 496, 529. 530. 573. 601,

 -loon,  221. 

Katib, 832. KatjanR. 300, 839. . -koek, 109. Katjoe, 345. Katoen. 687, 805.

Kavallerie,578, 580, 629. 631, 636, 657, 739, 741. 745. 757. 758. 788.830,836-838. (inlandschel, 185, 457. -paard, 45/. Kavallerisl (Javaansch). 739. Keizer, 102, 638. 814.

. -daalder. 306. Kelder, 808, 811. Kendoeroean, 125. Kennis (locale). 473. Kerk, 89, 90, 139, 268. 396, 417. 461, 516. 594. . (Christel^ke), 497, 499. • (Roomsche), 788. Kerken-fonds, 174, 268, 269.

Kerken-geld, 275.

Kerkeraad, 40, 155. 246, 248. 301,

407. 426, 594, 657. 788 Kerk^enooLschap. 155, 301, 407.

408. -hof, 47. 715.

• -meesier. 89, ft8, 275, 278, 279,

282. -middelen, 89. 90. 139. 278, 293.

• -tijd. 34. Kerpek. 64. Ketel, 343, 344.

Keienen (aan een paal). 829. Ketting (in dol 66. 96. 120, i25. 191, 191225.290.295.450, 451, 467.711.769,825. . -ffanger. 6 .8, 649. • -loos. 493. . -slag 159. 189. 829. Keur. 186, 420.

• -meester. 196—198, 240, 259. Kiai Depati, 754. Kidang, 128. 229.

Kind, 48. 63, 127. 191, 218. 219, 282. 286, 288. 293,437.44a 498, 585, 792. 803.

(inlandsch). 17.

• (onecht), 786.

' (onmondige 787. Kinder-pokken, 80.

• -speelgoed. 346.

-ziekte. 63. 86. 88 Kircher- water, 346. Kisi, 272. 801.

Klagen door inlandsclie hoofden,

753. Klapper-boom, 705.

-olij, 129, 229, 686, 687. Klasse. 309, 310. Klatergoud, 346.

Klaverblad, 193.

KIceden (werkwoortl). 209, 251.

Kleederen, 127, 128, 148,228,615.

648. Klee^ing, 38, 469, 822. Kleeding-sluk. 371. Kleinood. 638. Klein-winkelier, 3, 59, 195, 259,

601, 602. Klerk. 7. 55, 155. 169. 182, 280.

281. 445. 446, 494, 495.

574, 595. 653, 664. 694.

(adjunct V gezworen), 663.

(!•)! 445.

2AAK.RÈQIStEft.

879

Klerk (1« gezworeol 59, 63. 143. 153, 155, 307. 418. . (gezworen), 276. 563, 609, m. 771. (inlandsch). 38. (2*« adjunct «ezworen). 496. Klinkant 345. Klip. 639. 705. 811. Klok. 139. 345. Knecht, 420. 421. 423-425

• (Chineesche), 186—189. Knevelaar, 753, 754. Knevelahj, 20. 118. 120. 125. 128. 135, 166, 227. 263. 266. 285. 351, 706, 749. 827. 829. . -!en, 780, 801. Koe. 64, 128-130, 228. 704. Koek 346

Kceli* 16Ó, 250. 405. 512, 513. 555,567,596.624,642,699, 702. 709. 752, 755 . -loon. 229, 331, 369, 529.

567.  -rol,  567. 

568.  -werk.  263. 

     Koepok-inenting. 171.

569. -slof.  48,63.  80-83.86.87. 

     Koels, 347. Koevoet, 702. Koffer. 311.

Koffij.3. 15, 16, 19. 20, 42,48,70. 106, 118. 121, 122,124.129. 132, 136. 137, 140-142. 156, 161—163, 166, 170.171.227. 235, 252. 259.262-265.284. 297. 303. 326—329, 332, 339, 342, 343, 367. 375,381,409, 410. 414, 431, 478,479.501, 512. 520-523. 581. 641— 643, 659. 686. 687, 693, 694,

708, 709. 715, 745. 749. 754, 779. 780, 790. 804. 814. 828.

. -boom. 20, 21, 119. 121. 123, 124, 130, 131, 133.262.284. 667, 704.

. -boon, 161- 163,263.285,300.

. -cultuur, 21, 120. 126, 130- 132, 161. 102, 166.177,227. 263. 265. 283. 410.473,485, 577, 624, 667, 700. 702, 704,

709, 771, 772, 700,781,833. ' -prehl, 285.

• -huis (militair), 110.

. -leverantie, 130. 410. 665.

« -mandoer, 130.

KofBj-opziener. 831. . -plantage. 20, 118, 121. 125, 781.

• -planter. 121.

. -pluk. 700. 749. . -teelt, 20, 21, 640.

• -tuin, 5. 118, 125, 130. 133, 283. 410. 667, 770. Kogel, 26, 318. ' -mal. 217.

• -vorm, 84.

Kojaog, 759, 760, 775, 776.

Kok. 110. 685.

Koken. 532. 696.

Koking, 109, 110.

Kolek, 270. 271.

Kolonel, 112, 157, 321. 373,

531, 545. 547, 579.

597, 606, 619, 626.

632, 634-636, 655.

757, 766. 767, 773.

ter zee. 682.

-generaal, 373.

-titulair. 45. 68, 198. Kolonie, 56.

Kombaars, 311, 313, 689. Kombuis. 109. 110. 684. Kommies. 595, 596. 652. (M. 552. 554. Kompagnie. 79. 84. 85, 103. 167. 250, 251, 311, 313, 518. 532. 555. 588, 597, 626-633. 638, 654. 677- 707. 739. 836. 838. Komij u-zaad, 345. Kongsi. 798. Koning. 339. 348, 815.

van Bantam, 616.

. Holland, 320, 335. 362.372,395,396.417, 611. van Spanje, 805.

-rijk Holland, 408. Konslabels-kamer. 318. Koopbrief. 274, 276, 277, 503. Kooper. 536, 838. Koophandel. 382.

. -man, 221. 241.

. . (rang). 174, 182. 298, 426, 516. (Armenisch), 194 (neutraal), 14. I * -mans-rekening. 791.

124,

526, 580. 629. 679, 741, 774.

159, 457. 598,

593,

348,

880

ZAAK-REQISTER.

Koopmans-stijl, 506. . -manschap. 302, 303, 500,511.

573, 659. . -schau 291, 746.

-vaardij-schip, 559, 621. • -waar, 458. Koorde (mei den) straffen. 179. Kop, 786.

. -geld. 336. 404. Koper. 7. 11. 78. 193, 233, 234. 260, 344. 371, 646, 792, 804 . (Japansch). 3. 172, 173, 178-180, 430. -draad, 344. . -slager, 596, 649. » -slagers-win ke', 647. ■ -TiTprlc 649 Koraalsleen. 196— i98. Koren. 344.

. -molen, 606, 676, 677. . -molenaar. 144, 152. 647, 649. Koriander-zaad, 345. Korporaal, 84. 85. 103. 2ia 250. 310, 366, 367. 426. 601. 513. 579-581, 597. 598. 626-633. 691, 757. Korrel, 527. 528. Korten, 210. 369. Korting, 165, 356, 371. 618. Korvet, 622.

Kosl. 73. 188. 356, 615. Koster. 89, 90, 614. KoslgeUi. 39, 54. 76, 91. 109, 217, 221, 310, 313, 366, 367, 519, 600. 656, 688. Koude, 823.

Kous. 310. 312. 313, 344, 689. 805. Kracht (lerugwerkende), 768. Kralen, 345. Krarikbezoeker, 831. Kreng, 465. Kring. 658. Krislal. 347. Kroi'g. 808, 811, Kruid. 146. Kruiderij. 226.

Kruulnagolen. 115. 329, 840. Knii.s. 'M7.

. -band. 410, 654.

. -prauw, 269, 270. 751. 773.

. -majang. 590. 591. . -sen, 314, 409. . -ser. 798. ' -tocht, 378.

Kruit, 26. 37, 710. . -gal. 318. ' -tiuis. 552. 554.

• -maker, 680.

• -molen. 569. . -vat. 273.

Kriigsbehoelten. 558.

u -gevangene, 72, 73. 92. 519, 745.

• -gevangenschap, 97.

. -kas. HO. 20(/, 211. 214.371.

519. 526. 619, 639, 640.
520. -raad. 199. 200,379.660,691,
521. Krijt, 344. 651. Kuiken. 128, 229. Kuiper. 186. 187. 420. 424, 506. Kuipers-winkel. 570 Kuustbewerking. 83. 87. Kurkuma. 106, 716. I Kussen. 311. 313. 689 Kust. 220. 458.

» -ballerij. 555. Kwaaddoener, 723. Kwalilcil, 124. Kwartier, 786.

-meester, 444, 578, 579, I 779. ; Kwetsen (roovers). 454.

• -sing, 225, Kwikiilver, 346. Kwispedoor, 346.

Kwitantie, 144. 184, 198.243.244, 246. 249. 275-277, 325. I 512, 605,

I . (nolarieele). 212. 213.'

-b«iek. 325. Kwijtschelden. 101. 388, 808. 834. -ding, 399.

Laad-prauw, 68.

Laars, 345. 714.

Laborant. 146.

{2«). 147. I Laboratorium, 273, 311. 312.

Laden. 69, 524.

Lading, 7-10. 15. 16, 98, 106. , 156, 201, 297, 298, 303, 314, 340. 461. 511, 513, 521. 523— 526, 559 621, 711.

Lafhartigheid. 655. , Lak. 343.

• Laken, 38, 344. 469, 519.

Laksa, 223. I Lampen-katoen, 301.

ZAAK-RCQISTER.

881

Lampen-olij, 129, 229. 301, 581,

615, 687. Land (Comp-V 94, 123.

. Haag). 262; 284.

• (particulier), 120. 326, 327, m, 462, 463. 478,479,746.

. -bouw, 226, 235, 287, 382, 426,485,486,508,530,624, 665.

• -bouwer, 235.

• «commissaris, 701, 702.

• -drost, 88, 89.

• -eigenaar, 204. 206. 235. 287- - 293. 323. 324, 327. 450. 503- 505, 645. 719. 725. 728. 734, 747.

Landerijen, 51. 111, 203-205,224, 324, 355,426,427,448, 464, 465,467,468,478, 496. 509,510,697.705, 746-748, 778. (particuliere). 285—287. 289-291. 295, 503-505. 508, 536. 668. 721, 725. Land-gerechl, 726, 729, 734, 737. . -goed. 39. 202, 206. 262, 272, 327. 330, 454, 464. 466, 496, 536. 548. 645, 716. . -heer, 224.287-290,292,294, 503. 507. 508, 665.

• -huur, 536. Landing, 675.

LandmachU 321. 377, 379, 383. 385, 398, 434, 444. 469, 518. 525, 561, 657, 680. ' -man. 226. 230.

• -markt, 505.

» -meter (1« gezworen). 715.

• -meters-kennis, 715.

• «post. 674.

. -raad, 768, 769. 771, 832, 833, 836.

• -raads-kas, 744, 745. Lands-dienaar, 737.

. -dienst, 126, 227.

• -taal, 731. Landweg, 127, 227, 764. Langstlevende. 787. Lastbrief, 393. . -dier. 127. . -geld, 478. 796.

• -post, 751. Lecluur, 401. Leder, 345.

• -goed. 216. 217. Ledig vallen van een ptkhuis, 170. ruiAAT-aoii OBiL xnr.

Leeftocht, 5Q2. Leeglooper, 288. 289, 723. Leen, 721.

• (in), 62.

. (ter), 4, 438-440, 491. Leenen, 198, 225, 352. 423, 621. Leen-wet, 438.

Leerling, 85, 188, 220, 423, 424. Legaat, 41, 89, 90, 92. 245, 600. I Legataris, 498.

-teur. 92, 93. Leger, 320.

• -organisatie, 625. 769. ' -order, 655.

Leges, 608. 609.

Legffer, 261. 343, 570, 807.

Legnoen, 229.

Lei, 343.

Leidsel, 651.

Lekkage. 104.

Lengte. 221.

Letter, 13.

-zetter. 217.

Lettre de marque, 378. 388.

Leuning, 271.

Levensbehoefte, 128, 228.

. -middelen, 7, 77, 125, 128, 134, 135, 180,214.227,260, 264, 340, 356, 365.374,414, 469, 518, 567, 822.

• -onderhoud, 121, 291, 520. . -straf, 71.

. -vïijze, 119, 220. 211. Leverancier, 73, 109. 141, 150, 162, 340, 772, 778. . -tie, 19-22, 118, 122, 123. 133, 134. 141, 143, 161, 163, 165-169, 177, 227.261,265.273,328, 332.337,358.375.376, 414.432.433,473.535. 565, 566, 640-642, 667,708,740,751,752, 754, 755, 760, 779- 781,789,799.809,813, 814, 830. -boekje 170. Leveren, 80. 121, 122, 226, 357. 375. 381, 745, 755, 837. 839. . -ring. 42, 223,.479, 772, 773. Lezen, 54, 309. 511. Licentie, 241.

. -briefje, 88, 89. Licentnieester, 5, 9. 12, 36, 69,95, 96, 107» 111. 156, 186.207,241. 56

88^

ZAAK-f^eGlStCFi.

242, 305, 307, 31i 456, 483, 506. 533, 602, 625, 676, 677, 794.

Lichaam (wetgevend), 285, 306, 407.

Lichaams-ffebrek, 159.

Lichting, 774.

Lid fChineesch), 33, 47, 88. 218,

\a — j -

• (mlandsch), 32.

• (supernumerair)^ 640.

• Hooge Regeering, 500, 576. Liefde-pacht, 71.

Ligdag, 488.

Limiet, 716, 718, 721.

• -scheiding, 355. ' Linie, 635.

• (zijdelingsche), 448. . -schip, 622, 682.

Linideren (boeken), 489.

Linnen, 54, 145, 150, 312, 313,

343, 346, 689. Lint, 345. Liqueur, 345. 501. Liquidatie, 249, 269. Litigant, 730. Loemboeng, 824. Loewoek, 124. Lofwerk, 254. Loge, 517. Logement, 543. Logeren (vreemdelingen), 316. Lomroer, 131. Lont, 651. Lood, 343. 646. 710.

-gieter, 649.

» -gieters-winkel, 647. Loon, 23, 405, 715, 803. Loots, 91. Lossen, 53. 69. Los-vaartuig, 23. Lot, 279—282. 423. Loterij, 176, 177, 278, 279, 281, 282. Lovertje, 345.. Lucht, 416.

» (versche), 29. Luiden (kerk-klok), 139. Luiheid, 291. Luister, 611.

Luitenant,6, 84, 137. 250. 296. 309, 366. 426, 469. 501, 519.531. 539,560,578- 581. 597,622,625-634, 637, 654. 656, 660, 707, 741, 757. (Ambonsch), 603.

Luitenant (Ghineescb). 47, 187, 218.

219. 222, 420. 421. 433.

515, 697. 698. 711.

(extra-ordinair). 250,419.

(inlandsch), 607.

(overleden). 639.

ter zee, 76. 116, 537.

591. 592, 683.

(1«) ter zee, 116,

(2^). 445.

-adjudant. 445, 597, 626.

628, 630, 63Z 635. 656,

-generaal, 231, 326. 395.

400, 429, 434. 444. 469.

515. 518, 525.

-gouverneur. 393.

-generaal, 694.

-ingenieur. 233.

-kolonel 185. 296, 309.

453, 484, 526. 552. 578.

579, 582, 597, 605, 619,

625, 626, 628. 629, 632.

634, 636, 678, 679. 682.

683. 691. 741, 746, 757.

-kwartiermeester, 588.

589, 597. 626, 628, 629.

632, 634, 656.

-piqueur, 630.

der haven. 560.

van de genie, 220. 419. Luie, 5. 346, 522. Lyder, 578. 583, 584. 599. 618. 821 Lijf-arts, 601. Lijfeigen, 193, 212. 245, 252. 349.

382, 426, 489, 498, 499.

525, 526. 575, 583, 584.

604, 605. 610, 615. 648.

649, 768, 805.

E risten). 496, 497. np"), 140, 330, 331.

(Unds), 570. 689. Lijfheer, 212. 213. 330,493.497—

499, 575, 605. 610. Lijfswaarde, 489. 490. 606. Lijlvrouw, 212,213.497-499,610.

• -wacht, 349. Lijk. 47, 322, 323, 715, 734.

• (Chineesch).  219.  233. 

• (onherkenbaar). 68.

• -drager. 648, 714. 715.

• -dragers-geld, 619. Lyn, 651.

2AAK-REQIStER.

68S

Lnn-olij, 343. . -waad. 156, 236, 237, 239, 300, 305. 314, 319, 337. 345. 347. 455. 461, 535. 540, 541, 602. 804-806. ' -handel, 359. Lijst, 124, 515. 516.

 (nominatieve),  588.  < 

Maakloon, 217, 469, 519.

MaaUijd, 451.

MaaiKlgeld, 184, 208, 209, 365, 369,

399 562 Maal, 146. 166, 197, 705, 803.808, , 823. '

. (bij "de itleinej, 6, 527 810. j Maaijeii. 124. '

Machine. 234. i

Machl, 611. 645. |

• (militaire), 557, 558, 723. Madatkit. 600.

Magazijn, 273, 572, 696. 702, 822. • (Corapagnie's). 37. ;

(Laiuls), 526. 538. 573. 574, 587, 779, 780, 789. . (militair). 558. » van oorlog, 569. Magen (naaste). 787. I

Mahomedaan, 49, 93, 154. 218. 220. Majoor, 84. 95, 112, 113, 518,526, 578-580, 582. 589. 619. 625,626.629,656,678,757.

• (inlandsch). 607. -kommandanl, 408.

Malversatie, 148, 150, 166.415,638, 760.

Man. 219, 286

Manchester, 346.

Mand. 42, 96, 648. 651.

Mandameni van evocatie. 737.

Mandoer, 166. 224. 225, 244, 246. 247. 288, 290, 295, 333, 340. 342, 511,512,567- 569, 699. 702, «26. (Chineesch). 369.

Maneance van zaken, 609.

Manier van procederen, 486, 727, 733. 736.

Manna. 346.

Manoeuvre van kracht. 312.

Mantri, 639, 832.

Manufacturen. 156, 236, 454, 455.

Marcheren (op patent). 642.

Marginaleren (generale resoluliên),

Marine, 322, 403, 560, 569, 571, 572, 615, 623, 64&-«48, 657, 673, 680, 738. (koloniale). 617. . (koninkWke), 378, 537. 557. 591. 592. ('sLands), 513. -depot, 617. -magazijn, 624. • -school, 191, 220. 676. Markt, 13, 469.

(Chineesche), 303. . -dag, 450, 451. -plaats, 450. Marsch, 454, 639. Massa (in) aanslaan, 7. Mast, 316. Mat (Spaansche), 16, 267,414,427,

483. Mata-mala, 801. Materialen, 251, 268, 830. Materieel. 636. Materie posscssoir, 726. Mathesis-school, 311. Matroos, 83, 317, 398, 591, 592, 685, 821.

(inlandsch), 364, 367— 369, 773. Medelijden, 827.

• -stander, 29.

Medicament, 44, 90, 91, 149, 599.

• -cinae doctor, 43.

• -cijn. 44, 90. 96. 97, 145, 148.

343, 356, 600, 615. Meel. 73. 94, 344. 526, 545. 606.

677. Meerderheid, 391.

678.  -jarig,  787. 

     Meestbièdende, 669, 676. 797, 808. Meester (3^*), 54, 349. '

679. -knecht,     217,     570,    571. 

647, 648. Meelbrief, 123. Meisje, 286. 792. Mekka-ga nger, 194. Memoriaal, 170. 171. Memorie, 311.

(pro). 99, 276, 338. Menoempang, 126, 226, 227, 284. Mensclidoin, 63. 82. Menschelijkheid. 610. Menschlievendheid. 441, 515. Merk, 210, 234. 397, 801. Merken (buftèls), 240, Merkpaal, 124.

884

ZAAK-RËQISTER.

265,

111. 398, 501,

Merrie, 129, 130.

Mes, 344. 65L

Mestgtt, 826.

Mesuse, 24, 203.

Methode, 779.

Meting, 253.

MetseUar, 157, 160. 186, 187,420,

424, 646, 647, 649. Metsel-jongeD, 647.

-steen,  195,  197.  223. 

Meubel, 5, 18, 19, 577. . Meubttair, 522. Mevrouw, 680. Middagmaal, 311. Middd van bestaan, 221, 222,

406.409. Middelen fsLands). 827. Mier (witte), 189. 416. MUitair, 17, 44, 91, 97. 109.

262. 365, 366, 397,

413, 415, 453, 500,

506, 525, 532, 533.

542, 578, 599. 642,

657, 685, 687. 695. 696.

756. 758. 771, 794. 834.

(Europeesch), 73, 207. 545

(getrouwd). 110.

(mlandschn 37, 159, 365,

367. 369, 426. 533, 568.

582, 583, 588, 600, 605,

689

(Madureesch), 55.

{ongesoldeerd), 752. 753,

(ziek), 582. Militie, 210. 402. Minderheid, 324. • -jarige, 787. Mineraal, 705. Minerale wateren, 705. Min (te) bevinden, 215. Minister, 321. 322, 418.

van koophandel en kolo- niën, 335, 373. 377- 379. 381—387, 389— 391. 419, 444, 479, 562, 673, 687.

• marine, 231.

• Staat, 326. Minievering. 356.

Misbruik, 24. 121. 199, 211, 234, 259, 261, 288, 297, 307, 323. 380, 382, 423, 460, 462. 474. 476, 478, 486, 489, 505, 533, 583, 600. 682, 758, 839.

Misbruiken (particulier bnd). 504. Misdaad, 3»3, 391, 392. 449, 472, 644, 718. 721, 72^^-726. 732, 736. Misdadiger, 722, 731. Misdryf, 28. 493. 644. 711. 786.

804. Misen van justitie. 192. Misgewas, 291, 292. 668, 823. Mishandelen door pachters, 803

805.  -Ung,  382,  610,  616.  638. 

     643, 768, 829. Misnoegen, 188. 207. 322, 528. I Misrekening. 123. I Mistrouwen. 412. ; Misvatting. 463. Misverstiinrl, ^7. Miti^atie, 672. • -«eren (eisch van den drossaard),

1 Modder-mandoer, 569. I Model, 170, 175, 286. I Moed, 453. 591.

Moeder, 42.

. -land, 435, 514, 515. 560.

MoedwU. 59. 534. 773, 784.

Moeite, 211.

Mogendheid, 417.

(Christen), 440. • (Europeesche), 560.

Molen, 647, 649. ' -maker, 647, 649.

Mondig. 62.

Monding. 270.

Mondkost, 228.

MonopoUe. 121, 228. 266.753.800 • -liseren, 201. ! Monster, 234, 714. ! Monstering, 739. I Monsterroï, 317.

I Monteren (artillerie-goederen) 652. , ' ring, 18, 19. 103. 207. 209. I 211. 310,312,370,371.

648, 714, 816. • -stuk, 490. I Moord. 33, 224. 225,289,449,610. ! 768.

Moorden, 291. I Mop (grauwe), 344. ' Morgen (Rijnlandsche), 705.

Morshandel. 342. 458. I Mortier, 216. 273.

Morü6calie. 743. 744. 746. I . -ceren, 738. 778.

Mosterdzaad, 300. 345.

ZAAK-REGI8TER.

88K

Mouson, 488, 538, 700, 817:

(kwade). 252. Mouvement, 556, 572. Mouw, 3». Mulcteren, 467. Mum, 172.

(Japansch koperen), 434.

• (koperen), 178, 397, 756.

 (papieren).  412. 

. (fabriek). 115. 233,234.305. Munten fwerkwoord), 304, 430. Munter (valsche), 194. Muntmeester. 114, 115, 173, 178, 193.

' -specie. 491. Muskaat-noot, 105, 106. Mutatie. 588. Mots. 310. Muur, 158. Muzikant, 626. Mynen (werkwoord), 477, 797.

Naai-garen, 344. Naald, 345. Naam, 209, 213.

• en faam. 191. -feest, 775.

. -lijst, 94. 99, 116.

. -rol, 210. Nabestaande, 498. Nabootsen (handleekeninf^en), 254. Nachtwacht, 70. Nadeel, 462, 535. Nadrukken (credit-bneven). 253. Nagelen. 1, 3, 15. 16. 106, 303,

m 804. Nalaten (goederen), 65.

• -schap, 19.

    •       (insolvente),  498. 

Nalatigheid, 59, 212, 292, 294, 513.

589, 713. Namaken, 172, 173, 179, 397.

. -ker. 178. Nameten (koren), 144. Nangkin. 346. Natellen, 272, 512. Natie (Ghineesche). 93, 187, 471, 476.

• (inlandsche), 154, 213. . (krijgshafte). 103

' (vreemde), 60, 61, 545. 593,

622, 804. Natura (in), 68. 74, 97. 135, 300,

336, 444, 564, 790, 802. Nauwgezetheid» 494.

Navigatie, 623.

• -geren, 488, 622, 814. Navraag, 290

Negory, 229, 809-811, 813. Negotiant, 302, 455, 461.

(Christen), 8. Negotie, 461, 546.

' artikelen, 61, 64, 77.

 -boek,  99>   175,  184,  335, 

357, 358, 405, 406, 461, 515. 529, 582. (BaUviaaschl 268. -houder, 182, 224, 529, 574, 831, 835. . -goed, 127, 128, 218, 228, 800.

(particulier), 298. . -kantoor, 182, 221, 574. -overdrager, 182, 574. -pakhuis, 567. Negotièreo. 341, 746, 747, 800 Nelheid, 416. Ngabehi, 753. NichU 40. Niet, 279, 281. Nieuweling (Chineesch). 12, 14, 35,

37, 111, 112, 624, 625. Nieuwjaar, 151. Nieuwspapier, 561. Nihil verleenen, 21, 22. Nok, 316, 317. Nominattm, 439, 787.

• -neren ^mmissarisseo), 682. Non-comparhie, 734. Nooddwang, 175.

• -hulp, 54.

-wendigheid, 342. Nota, 516. Notaris, 58, 89, 90. 93, 154, 212,

413, 499, 509, 681, 731, 788, 801. Noten (geinfecteerde). 838.

• (Papoesche mannetjes), 155,

• -muskaat,  1,  3,  15--17, 106, 

304. 383, 455, 804. Notulen, 387. 674.

(korte), 663. Nul en van onwaarde, 497. Nulliteit, 119. 508. 509. Nummer, 124, 170. 209, 210, 280.

• -meren, 13, 22, 31, 277, 325. 413, 613, 658.

Nutte (ten algemeenen), 509, 511.

Obi, 427.

886

ZAAK-REQISTER.

Obtempereren, 43, 559.

Oeconomie, 371, 684.

Oefening, 72. I

Oester, 346. 1

Oever, 466. I

Oewang padjeg, 227.

paUtapak, 227.

Offerhande, 45Ö. ,

Officiant. 222. I

Officie, 357, 358.

Officier, 79. 103, 110, 214, 309, 310, 371, 374, 454, 469, 501. ' 518, 519, 531. 539, 540, 584. 617, 621. 623, 678— 680, 707, 739, 745, 788.

• (Chineesch), 45, 93. 112, 167, 192, 218, 233, 295, 600, 697, 698, 750.

• (inlandsch), 580, 607. (krijgsgevanffen), 745.

. (miliUir), 434, 435. (ontslagen), 654. (overleden), 18, 19.

• (subaltern), 152, 415, 539, 560, 583, 656, 794.

van de genie, 199, 696.

• van gezondheid, 757.

justiüe, 9, 23, 24, 27, 30, 36, 43, 55, 78, 79, 173, 177, 188, 191-193, 207, 255-257,

298. 314. 389, 472. 610, 644, 682, 717, 718. 723, 803.

Officiers-Ufel, 684. » -weduwe, 619.

Olij, 77, 340. 344, 469, 519, 538,539. " -molen, 704.

Olijven, 344.

• -olii. 301. j Omissie. ol4. I Omkappen (koffij-boomen), 124. ; Omslag. 349. 356. 425, 574, 662,668. Omspitten (koflij-tuinen), 125. Omweg. 503, 504. | Onbebouwd. 747.

Onbillijkheid, 368.

Onchri'slen, 7, 8,154,507,509.586, .

605, 721, 733. Onder-chirurgijn, 68.

-commissaris-plaats. 511. i

-daan, 805. |

. (Christen), 441. -djaksa, 832. -drukken door pachters, 803.

. -king, 706. -geschikt-verklaring, 2.

Onderhandeling, 672.

• -houd, 50. 52, 92. 123, 160. 214, 437, 503, 584.585.641, 642. 660, 700. 708, 770. 772, 778, 816.

-houden, 725, 798. -houds-gelden, 639. -inspecteur, 772. -koopman. 119, 174. 182,663, 664. 729, 730, 750. 768. -koster. 89, 90. -majoor, 159, 531, 578. 634, 691, 753.

-mandoer, 647 649. -meester. 43, 145, 349, 426. -ollicier, 102, 103. 159. 214, 310, 311. 321, 398, 454. 506. 519.581. 587, 598,617.638, 678, 679, 690, 696.701.707, 757, 821.

• -pand, 638.

. -prefect, 638, 639. . -stand. 5, 778.

• -steunen (doofstommen-insti- tuut), 231.

' -teekenen, 117, 726. . -trouw, 174, 246

• -vinding, 124, 133. Ondienst, 475. Ondiepte, 488.

Oneer, 585. Onganghaar, 339.

•verklaring. 178. Ongedierte. 158.

Ongelden, 25, 60. 409. 529, 574. (gerechtelijke). 415. (militaire). 215, 555. (pohtieke). 437. Ongeluk, 417. -lijk, 758. •noegen. 525. •regeldheden, 508. -rief. 182, 206. 414, 504. -steldheid, 87.

-zondheid, 97, 100. 158. 211. 304, 382, 520. 663. 777. Onheil. 507, 827. Onkost-rekening, 98—100, 116, 181

208. Onkruid, 283.

Onlusten, 270. 338. 365, 367, 709. Onrecht, 207.

• -vaardigheid, 390. Onschuld. 711. 735. Ontbolsteren (koffij-boonen), 342.

2AAK-REQISTER.

887

Onlbijl, 311. Ontdekking, 82. Ontginnen. 479. 746, 748.

• -iiing. 100. Ontlasting, 376. Onllossing, 622.

Ontslaan (uit Comp* dienst), 200. Ontslag, 188, 189. 424, 472. 473.

605 713. Ontstichting, 516. Ontvang (generale), 528. Ontvanger der domeinen, 798. • -generaal, 95, 144, 359.

405. Onlvang-plaaLK, 162, 163. Ontvluchten van slaven, 768. Ontwerp, 71. Ontzach, 441, 611. Ontzet. 337.

Onveiligheid, 33, 288, 481. Onvermogen. 97. 191. 225. 577. 746.

• -mogend, 248. 353, 498. 748.

• -schilligheid, 495. Onvruchtbaarheid. 705. Onzekerheid. 402. Oog, 368. Oogluiking, 203. Oogst. 426. 502. 762. Oorgeld, 52. 529. 682.

OorTog, 2. 8. 48. 62, 98, 167. 214, 240. 307. 322, 349. 361, 378. 379. 383. 387. 388, 402-404. 409, 429. 458. 501, 522, 528, 531, 545. 685. 776.

(Makassaarsche). 84. . -schip. 116, 183. 184. 208, 272. 273, 300, 336, 378, 404, 622, 682, 685. Oorlogs-raagazijn. 576.

• -materieel, 569. Ooslmouson. 269. 270, 336. ; Opbreken van Ëdam en Onrust, 331. Opbrengen (padoeakanl 437. Opdrachl-ongelden, 839. ' 0|)enen (in- en uitgevoerde kisten, !

enz.), 801. |

Operatie (commercieeie), 303. Opgang maken, 129. I

Ophalen, 13, 466. ,

Opheffing. 680. 789. Ophouden op vendutie, 212. I

Opinie (algemeene), 610. Opiam. 71, 192, 258, 360, 415, i

452. 458. 600, 654 694. 762. ,

Opium-kit. 449. Opkoop. 121. 709, 741. Opkoopen. 42. 43. 196. 201, 333. 360. 535.

» -ping, 759. Opmaken (rekesten), 117. Opneem. 57. 118, 199. 220, 276.

286, 331, 594. 650, 651, 653.

756. Opnemen (geld), 425. Oppassen (zieke slaven), 648.

757. -ser, 129, 286, 405, 690. 714, 722, 724. 730. 788, 832.

• -sing, 81. 87, 600. 662. Opper-banjoost, 316, 318.

• -bestuur. 418. . -bevel, 378.

. -hebber, 383, 434. 444. 469. 518.

• -bewind, 361,

• -brandspuit-meester. 40. 718.

-chirurgijn, 356. 615.

. -djaksa, 832.

' -euuipage-meester. 40. 41.63,

9ff-l00. 134, 151, 153, 184.

209. 220. 242. 253,271,354,

• -gezag. 561.

. -hoofd. 152. 582. 611.

•  generaal     tractemenls 

  kantoor. 7, 76, 99, 207. 208, 445 656. ^ -koopman, 26, 45. 174, 254. 278, 286,298,615, 716, 750, 771. van het kasteel, 34,

72. 98. 156, 182, 209. 215, 221, 252, 253, 303, 306, 336.
73. 376, 461, 494.573,574,

•mandoer, 648. 649. -meester, 68. 145. 349, 426. -priester. 832. -toezicht, 380.

-wachtmeester, 578. 630, 631. Oproer, 674.

Opschorten (procedure). 672. Opschrift, 61.

Opschuuren. 124. 170, 827. Opslag, 796.

• (bij), 18.

Opstal, 39, 110, 158, 508, 577. Opstoppen (water), 206. Opvat-loon, 330, 340, 364, 365. 369. . -ten. 33, 288, 326.

888

ZAAK-REGISTER.

OpTeilen, 102, 235, 369, 473. 706, 797.

-liDg, 77. Opvisgcben (goederen in zee), 442. Opwisseling, 302. Opzeggen, 747, 748.

. ^g, 276. Opzenden (tioetak-hoofden), 164. Opzet (boos), 786. Opzicht, 137.

Opzichter, 105, 203, 205, 374, 465- 468, 511, 512, 533, 568, 569, 572, 595, 624. Opziener, 20, 109. 118, 121, 122, 135-137, 140, 143, 151, 153, 157, 162, 163. 165, 167, 186, 187, 196. 199, 227,263-265, 283,285. 319, 330, 339, 352, 353. 365, 410, 420, 421, 429, 472, 473, 507, 642, 701, 703, 771, 772, 780, 781, 794. 833. (2^). 5.

der ffebouwen, 647, 649.

noutbosschen. 767.

» prauwYoerders, 69.

van het touw-pakhuis, 40.

-plaats, 473.

Orde, 23, 27, 28, 224, 621, 685,

721, 723. Order (permanente), 314. Orders (positive), 663. Ordonnans. 831.

. -nantie, 68,460,221,276.533, 565, 599, 600, 614, 618, 652. 696. • (politieke), 299. Oraanisatie. 139,597,637,649,707, 741. • -seren (landmacht), 379. Oi^el, 647. Ornament, 218. Os, 129. 130, 235. Ouderdom. 30. 235, 286, 309, 310,

317, 457. Ouders, 48, 787. Ouverture, 402, 403, 470.

» geven, 611. Ouwel, 343 Overdrager, 495. . -komst, 97. . -last, 721, 784.

• -leden, 65.

• -liggen van prauweii, 69.

Oferioopen, 230, 280. 400. . -Inden, 24, 92. 124, 209, 212, 218, 233, 249, 278. 293, 323. 373, 423, 456, 490. 497-499. 616, 620, 778. 797. -nachten, 731. -name, 577.

• voor den Lande, 741, 743, 744. -nemen, 798, 802. -pakken (suiker), 523. -schepen, 500, 802.

• -ping, 606. -schryven. 190, 470.

• -ving. 52. 191, 668, 715. -toom, 94, 236, 544. -treding, 594. -vaart. 94, 236, 544. 809. -voer, 525. -wal, 74. 75, 194.461,762.802,

804-807, 814. . -Ier, 190, 759. -wichl, 144, 165,235,307,375, 376, 404, 409. 620, 643. 739. 740. 742. 760. 772. ' -zetting, 33.

Paal, 465, 493, 700, 708, 722,770.

829. Paard, 40, 52, 127—129. 164, 185, 226—229, 264, 457. 505. 506,
830. 529, 570, 598, 606, 631-633, 639, 641.682.704. 739, 753, 788. 815-817.

• (te)  rijden,  312. 

  Paarden-post. 607.

• -stal. 830.

• -wed, 370. Paarlemoer, 345.

Pacht. 78, 95, 238-240, 267, 328. 348. 359.361,362,470.471. 477, 540, 543.545,546.600, 754, 759, 761, 796^800.803. 806, 807, 811. 814.

• -Chinees. 752.

• -conditie, 66. 95, 156. Pachter. 18, 29, 34. 44, 45. 88,89.

95,96,102,222,223,236- 241,266,267.360.362,363. 425.459,460.473.475.477. 534,535,541,542.545.546, 697.699.754, 760.761.796- 807, 810. 811, 813.

• (achterstallig), 358. (voortvluchtig), 66.

ZAAK-REGISTER.

889

Pachten4rai»e, 303. Pacbtery, 798, 803. 804. Pacht-peiininpren, 95, 238, 266,

328, 359. 362, 534, 540,

797, 798.

•schat, 18, 96, 534, 540.

-schold, 425.

-som, 425.

-termijn. 477. 798.

-lijd, 797.

-voorwaarde, 236. 237.

535. -vrij,  535. 

     Padi, 118, 121, 124, 125, 185,

229, 292,293,350-352.

538. 666,760,822-827.

•boeloe. 823.

•cultuur. 226.

•dalem. 823, 824.

-djakal. 824.

•gendja. 823, 824.

-ffewas. 185, 427, 706.

•leverantie. 374.

-schuur, 121.

snijden. 700.

-tipar, 292.

-veld, 206. 813.

-zaad, 824. Padiagalan. 240. PacUefr. 825, 826.

• -geld, 126. Padoeakan, 437, 440—443, 480, Pager, 504.

Pagina, 170.

Pak, 801.

Pakhuis. 13. 42, 108, 122, 123. 162, 163, 170, 263, 273. 285, 326, 332, 415, 431, 502, 511. 569, 577, 603. 642, 694. 824-826, 828. (Comp*). 4, 22, 69,

  (gou vernemen ts),  541, 

CsLands), 455. 620. . -boek. 170, 171.

-boekhouder, 574.

-knecht, 169, 831. • -meester, 152, 461,

-opziener. 828. 831. Palele, 241. 360, 362. Paling, 345.

Pan, 195, 240. 344, 646. Pand (in) nemen, 169, 352.

• -goederen, 245.

267, 619,

239,

227, 450. 833.

137, 264. 375, 512. 647,

115. 659,

Pandeling. 382. Pannen-bakker. 196.

• -bakkerij.  330. 

  Pantalon. 714. Papier. 67. 68. 255, 256, 343

. (wit), 273.

 van  credit.   1,  4.  5,  7.  16. 

18. 44. 49, 66. 89. 95-97, 139.

142, 175, 223, 238, 239. 265,

267, 278, 302, 304. 305, 336-

338. 357, 360, 362. 4(^4, 405.

412, 425. 445, 453, 487, 490:

491, 534, 540. 562, 613, 656,

681, 795. Paquet, 817, 818. Para-para. 162.

• Parapheren, 419. 435. Pardon, 101. 388, 398-400, 672. Parelgord. 344.

. -rif, 813.

• -visscherij. 534. Parfumerie, o45. Participeren in ecne boete. 112.

. -culier, 4, 8, 60. 100, 127, 128,

142, 146, 183, 216, 217. 228,

249, 331. 338. 340. 341. 378,

388, 438, 506, 533, 565, 567,

606, 679, 716, 741, 747. 806, 834. Parlij, 729, 736, 737. Pas. 62, 74, 75. 186,307.308,315,

316, 333, 431. 432, 434. 622.

646, 654, 710, 712, 759-761,

802. Pa«r, 102, 593. 741, 742, 751-

803. Passage, 261, 503, 668.

804.  -geld,  504.  602. 

     Passagier. 17. 317, 683, 684. Passant. 44, 45, 505. Passen-houder, 836. Passeren. 58, 8t<, 90, 93, 127, 154,

191, 315. 462. 499, 509. 566.

645, 681, 700, 719, 731, 726,

770, 788. 804. Patent 642. Paternoster, 317. Patih, 750. Patjoel, 159. 702. I Patroon, 637. I Patrouille, 286, 287, 725. I » -leren, 724. ] Pauw, 128, 229. i Payement, 834. < Pedak, 668. , Pedaü, 642.

890

ZAAk-REQISTER.

Peer, 345.

Pen, 67, 68. 343.

Penggalian. 702.

Penjajap, 307, 308.

Peniiemes. 67. 344.

Pennist. 38, 49, 100.101.138,426,

490. 531. 563, 637, 821. Penompo, 801. Pensioen, 373, 376, 654

(militair), 756—758. Pentaka. 166. Peper. 3. 15. 16, 19, 49. 105, 106,

132, 133,156,170,171,226.

301, 303.336.348,367.381.

512, 521,522.581,659.704,

716, 745, 790, 804. 807. . -cuUuur, 20. 132.

• -leverantie, 101.

• -pakhuis. 349.

• -rank,  132. 

. -tuin, 133. Peranakan, 707. Percenlo, 404. Perceptie, 328, 427. .478. Permissie, 224, 312. 641.

. -briefje. 96, 241. 294,325,

360. 362, 363. 450. 451. Personalia, 663. Personeel, 425. Persoon (gemaskenl). 33.

(suspect), 288, 289. 646, 717, 720, 724. . (uitlandijf), 789. 792. (vertrouwd), 621. • Perzik, 345. Petinggi, 166. Petitie, 623

Peupleren door uitgewekenen. 126. Pharmacopoea Wurtemburgica, 146. Pho en topho, 600. Piaster, 792. Piëdestal, 347. Piek. 318, 752. Piekenier, 444. Pik, 216, 343. Pikoel (berp^sche), 709. Pikoelan, 505. Pil. 600. Pionnier, 250, 251. 525. 568, 678,

701. Piqué, 346. Pisang, 753.

• -boom, 464. Pistool, 216, 343, 417. Pit, 772.

Piti, 372, 430-433. 708, 836. Plaats (publieke). 28.

-majoor,  531. 

Plakaatboek. 663. Plan, 72. 157, 198. 199. 423.

. (primo). 167. 597. 707. Plank, 216, 346. 464. 647. Plano (de), 728, 733, 785. Plantage. 132, 161. 166, 284, 319.

473, 779 Planten, 20. 130-132, 450, 779.

825. Planter, 124. 292, 293, 530. 667.

826. Plein, 13.

Pleisteren (muuren). 158. Pleisterplaats. 606. Plenitudine (ex) poleslatis, 496. Plichtsbetrachting, 495. Plichtverzuim, 164. Ploeg, 288. Pluimvee. 287. Pluk. 704, 779.

. -ken, 161. 162, 284.

. -tijd. 262. 285. Poeder-suiker, 16. 67, 170. 500,

523, 568. Poetjoek, 343. Polemiet, 345.

Politie. 230. 285, 377. 402. 558. 560. 610. 621. 644, 645. 716. 718, 719, 721, 727. 769.

. (hooge). 561, 675. Pond-goederen, 170. Pondok, 27. Poort. 584. 661. Porcelein. 345. Portefeuille van oorlc^. 322. Portgeld, 229 Portie. 129. 659. Possessie (précaire), 664. Postbediende, 818

-bode, 349.

• -cachet, 818. . -ceel. 817.

Posterij, 816. Posthouder. 61, 437.

. -huis. 816. 817. Postillon, 128, 228. 815-818. Post-kanloor. 793, 815, 817. 819.

. -kommies. 815. 817—819.

• -meester, 815. 818.

 -ffeneraaL676,815,819. 

' -roate, 815.

ZAAK-REQISTER.

891

Postuleren (voor den Hoogen Raad

van justilie), 415. Postweg, 699.

(groote). 770. Postwezen, 815. 816 Pot, 195, 808, 811. 812. PoUsch. 80.

Potentaat (vreemde). 672. Potia, 295. Potlood, 344. Pol-suiker, 334. Potten bakker, 196. Pouvoir, 24. Praai-brief, 547. Praclizijn, 81. 83, 87, 88. 150,

151. 153, 415. 583,

(le\ 63.

i(3d«), 53. Praclijk, 486.

(particuliere). 55. Practüken (slechte), 20. 144. Prauw, 69, 96. 160. 170,241,332, 511-513, 569, 642. 751, 752. 755, 800. (gewapende). 821. • -kantoor, 511.

 -loon,  23. 

-majang, 809. . -voerder, 23. 69. Prauwenliuis, 364.

. -veer, 23, 364, 511, 568. Precautie. 460, 496. Predecesseur, 275. Predicatie, 10. 429.

. -kant, 10, 688, 740, 830. Predikdienst. 10. Prediken, 564. Preekbeurt, 269, 461, 594.

-stoel, 268. Preëminentie, 439. 440. Prefect, 639, 703. 76«. 772, 794. Preferentie, 17, 22, 106, 293. 363,

490, 799. Prejuditie, 23. Premie, 131, 173. 193. 258, 279,

281, 340, 368, 591, 592. Prerogatief, 69, 439. 440. IVesinentadministraliehoiitbosschen, 767. 783.

Boedel meesteren. 489. Raad van Indië. 694.

• > justitie, 552. 553, 691, 786. . Schepenen, 23, 24,27,28,

33, 43, 187, 188, 197, 552, 553,

717. President Weesmeesleren, 416, 552,

553, 690. Presideren (vergaderingen v/d Uooge Regering), 609.

. -diura. 4fe, 406,671. Prestatie. 835. Pretensie, 119, 292, 323. 324, 353,

791. Pretext, 43, 49, 618, 712, 755. Prevenieren (regenten), 164* Preventie, 315.

Previlegie, 370. 422, 464, 505, 506, 808. 810, 811, 838. -houder. 330. Priester, 130, 194, 734, 832.

-dom,  524. 

Priiices. 834. Principaal. 415, 790. Prins, 556, 834.

. (kwaadwillige), 437.

• -dom. 21. Probiteil. 336.

Procederen, 314. 399, 467. 768. . -dure, 57, 672, 733, 736. (crimineele), 28. Proces, 28, 726.

(crimineel). 717. -kosten. 57, 192. -orde, 735. 737. -verbaal, 321, 322, 726. en legaat-bezorger, 243 — 249, 275, 277. Proclamatie, 190. 408. Procuratie. 28. 645. 719. 728, 734.

• -reur, 244, 248, 415.

• • -generaal. 326, 389, 392. Producten, 5, 14, 16, 17, 49, 53,

69, 100. 105, 108, 118, 120, 122. 160. 164— 167, 170, 226, 230, 284, 285,302,303,306,328, 329. 338-342. 347. 358,381,383,428,452. 453.458,459,483.503. 504,511.520.522,523, 525,527,577.612,641, 643. 658. 659. 705, 740, 751. 780. 789-792, 799, 807, 813. (droonre). 775, 776.

Proef, 234, 269, 271. 530, 688.

Proeve van bekwaamheid, 423.

ProGl, 199.

89S

ZAAK-REQISTER.

Profijt, 166, 764. Project, 199. Prolongatie, 394. 713.

• -geren (zekeren tcnnyn), 787. Promotie (militaire), 379. ProDuntiatie, 735.

Prop (garen), 651. Proprietaris, 442. Prorogatie, 726. Protecüe, 380.

der wet, 710. Prolocol. 732.

-len-kantoor,  213,  276. 

Proveniers-huis, 680. Provenu. 314, 461, 592.

(zuiver). 252. Proviand-kast, 684. Provincie (specerij gevende), 98. Provisiën, 109, 14$ 149, 160.201,

215. 300, 301, 329, 520,

216. 683, 684.

-geld. 404. Provocatie, 56, 57. Pruim, 344.

Prijs, 4, 6, 9. 10, 15-17, 22. 106, 128, 143 192. 573, 790.

• (buitl 92. 592.

• (op) nouden. 460.

. -beoaling. 6, 105, 115, 223. 299, 324, 693. 715.

• -courant, 14, 15, 105, 216. ■ -geld, 607, 675.

479. 520, 521. 528, 840.

-verklaren, 73.

-verhooging. 39. 42, 156, 259-261, 319. 429, 455, 478,

. -nng, 314, 591,608.

• -vermindering, 304, 371, 530, Puie, 413, 658.

Puin. 777.

Pupil, 62. 93, 491. 786. 787.

Pyp, 344.

Pijper. 426, 581, 626, 627, 739.

Ra, 316, 317, 344. Raad Amenkaansche koloniën. 322.

 Aziatische  bezittingen,  14.45, 

46, 53, 56. 57, 108, 139. 140, 180, 307, 322, 362,383,418, 419, 430, 476. . van Indien. 379, 392. 400, 405, 406. 670. 715.

• van justitie, 21, 27. 51, 68,

73. 86. 114. 140. 178. 179, 183, 231, 244, 246, 267, 372,

388, 395, 398. 413. 415, 418. ! 419, 443, 468, 492, 493, 495. ; 496, 575, 587, 612, 639, 658. ) 693, 721. 737, 739, 768.

Raad van politie, 2, 348, 462, 556, I 655, 738, 768. 789, ' Raadsbesluit, 379. , Raadsel. 311.

Rabat, 534. 540.

Raden. 164.

-adipati,  824,  826,  833. 

! • -ajoe, 754. I • • -pandji. 746.

Rafineer-verlies, 429. I Rafraichissement, 583. I Ramhout, 270.

Ramp, 514. { Rampaard, 217.

• -pok-partij, 785. Rand, 803. Randoe-boom, 132.

Rang, 25. 26. 174, 200, 29& 310. 311. 385, 501, 515, 519, 555, 560, 582, 623. 680, 683. 681 701, 714. 715, 746, 774, 794. RanU(3en, 39, 54. 55. 99, 103, 109. 366. 367, 519, 525, 526. 578. 581. 582, 587, 589. 596, 617-620.636,682. 683. 685. 687. 696, 830. -lijst. 600. Rapport (maandelijksch), 159. (militair), 379. • doen, 27. Ras, 704 Rasamala. 344. Ratelwacht. 70. Ratificeren (verbonden), 387 Rato (pro), 801. Reaal, 798.

Readmitteren io dienst der Com- pagnie, 208. Realia, 663. Rebel, 84. Recapitulatie. 588. Recepis, 280, 303. Recepiie, 603. Rechl(inkomend), 48, 156.237, 239.

• (in- en uitgaand), 21& 478.

• van doortocht, 503.

• van verbluf, 491.

. -bank, 22. 391,644, 718.721, 737. 745.

2AAK-REÓISTER.

893

Rechtbank (speciale), 785.

• ^g, 645. 719. Rechten (in) betrekken. 353. Rechter, 187, 189. 422.

(civiele), 711.

(competente), 21, 22, 769. (dagelijksche). 726. in cas d*appèl, 721. Rechts-collegie. 395.

• -dwang, 438. 439, 441. ' -geding, 590. 608. 616.

-pleging 644. 691. 718. 736,

Rechtspraak (miUtaire), 616.

• -spreken, 395. Rechts-zaak. 768. Rechtvaardigheid. 616, 661. Reclame. 438. 442, 443, 471, 504,

-meren, 341. 438. 493. Recognitie, 36, 37, 168, 504. 505,

543, 602, 603. 624, 739, 740, 812. Recolte, 262, 520. Reeouvrereu. 249, 323, 353. Recruteren (Ambonezen), 103.

. -ring, 679. Recruut, 103, 209, 604, 745. 830,

837. Re^u, 774. Recusatie, 728. Redemptie-geld, 805. Redevoering, 417. Redres, 651.

» -seren (schrijflbuten), 335. Reductie, 67, 349, 470, 775. Redanderen, 291. Reede, 12, 60, 308. 317, 621. 622,

685, 687. 710, 774. Reeder. 185, 298. 307. 359, 481,

483. Reederij, 482. Reêngagement. 506.

-geren (militairen), 500.

(zich), 533.

Reforme, 475, 476, 486.

Refuseren (geschenken), 586.

Regalia, 438.

Regen-mouson, 140.

Regent, 6, 19, 21, 26. 39, 42. 45, 51, 80. 104, 120-123, 126- 129, 134-136, 141. 142, 164. 166, 168, 177. 226, 227, 230, 258, 259, 264. 265, 271. 283, 285, 316, 332—334, 339, 342, 350- 354, 358, 365, 381, 409,

410, 434. 477, 556, 577, 586. 606, 637, 641—643, 694, 701. 739-742, 750-752. 754, 755. 760. 773. 775, 779, 780. 794, 799, 800. 813, 832-835. Regent (2«), 754. . -schap. 5. 42, 118-126. 128-131. 133, 135. 136, 161, 162. 165, 166, 168, 169, 177. 225, 226, 230. 263, 264, 271. 286, 316. 326, 329. 338, 342, 352. 409. 413, 538, 638. 641, 642. 644. 645, 660, 703—706, 716, 718. 719. 721, 749, 752, 753, 755, 769, 794, 809, 811, 829, 839. Regenwater, 157, 823. Regeringsvorm, 412. Regiment, 322, 399. 587—590. 598, 625-627. 629. 631— 633,678-680.690.739, 741. 766, 830,836.837. Wuriemberg. 493, 518, 595. Register, 198, 199, 319, 726, 729,

821. Registratuur, 281. Registreren, 27, 463. 663, 729. Reglement artillerie school, 309. handel, 622. in- en uitlevering. 141,

in- en uitvoer, 622. militaire administratie , 587.

padi Cheribon. 822. postwezen, 815. prau wen veer, 511. schrijf kantoren, 495. tafel-gelden. 682. Regres, 341. Remigen (zieken-verblijf), 150.

• -ging, 829. Reis, 97. 154, 488, 749, 767,- 793, • (binnenlandsche), 396.

(bovenlaudsche),  125,  227. 

Reizen, 410. 641. ; Rekening, 142, 247, 248.

(geschonken), 244. 245,

en verantwoording, 40, 750.

(op nieuwe) overdragen, 277.

8d4

2AAK-REQISTErt.

Rekening overgewonnen renten, 470,

-courant, 247, 249, 277. Rekest, 105, 117, 415, 456, 602,

672. 673. Relais, 607. Relatie, 350. Relegatie, 83. • -geren naar Ranjoewangi. 191,

-veren van eene lioete, 212. • Relief. 737.

Religie (hervormdej, 189. Rernnoursement. 323.

. -seren, 184, 340, 351, 375, 647. 741. Remise, 341, 789, 792. Remissie, 672. Remitteren (geld). 658. Remonle-paard, 745. Rendement, 4, 46, 77, 221, 245.

356. 470, 471. 600. Renteloos liggen. 62. Renten, 142. 220, 276, 277, 325,

490, 491. 619, 668, 744. 786. Renunciatie, 797. Renvooi, 726.

Reoccuperen (strandvonst), 438. Reorganisatie, 348. 425, 669. Reparatie, 64, 109, 111. 140, 151. 153,157—160.186,187. 196. 199, 220. 309, 330. 340, 420, 429, 487, 574, 633. 652.

H)ngelden, 268,278,282. Repareren (oorlogschepen), 378. Repasseren, 315. Repatriëren, 45, 208. 510. Repeteren (seinen), 570. Reproche, 735, 736.

» -cheren (regent), 120. Republiek (BaUviasche), 7, 11. 14. 46, 56. 61, 84, 139, 180, 241, 408. (Pransche), 48. 102. Requireren. 558. 724. 734. Requisiet. 358. Requisitie, 270, 646. 774. Resident. 19, 20, 42, 45, 62, 75, 122, 161, 163. 164. 167, 185, 190, 223. 253, 267, 296, 306, 333, 336. 338, 339. 348, 349, 414, 426. 437, 442, 461, 473, 477, 539, 542, 577, 611. 620, 623, «38, 654, 741-743, 745, 751, 754. 758. 760-765, 767,

770, 771, 780, 793. 797. 798.

814. 815. 817. 822. 828, 830.

815. 833-835. 837. Residentie, 348. 392. 668.758.765.

769, 815, 830 Resigneren (zijn ambt), 377. Resistentie, 33, 725. Resolutie. 365.

Respecteren als districtshoofden, 164. Respijt. 672. Restant. 67. 104. 623. 646.

. -boek, 105, 170. Restitueren (onderhoud van gevên- genen), 834.

. -tie, 323, 355, 711. Resumeren (sententie). 735. Resumtie, 482, 672. Retarderen (eene reis}, 488. Hetenue, 582, 583, 599. Retour, 314, 456, 461. 482.

• -lading, 329. Revenu, 739 Reversie, 496. Revideren (sententiën). 56.

, Revisie, 56. 57. 737.

I Rib. 216.

I Ribbensluk, 345.

' Riddep-orde, 774, 775.

Riettuin. 530.

Rif, 488.

Riool, 158.

Risico, 53, 433. 481, 521.530.659. ; 776, 799.

! Rivier, 263, 270, 315. 364, 503. 642, 705.724,725,800,809.823. . -steentje, 271.

Roekeloosheid, 436.

Roet. 651. I Roeijer, 569.

' Rok, 38, 310. 312, 313. 469, 519. 689, 714.

• (vrouwen-), 346. I Itol 28, 295. 717.

! > -dag, 28.

• -laag-sleen, 197.

• -pens. 345. Rompje. 310. 312.

Ronde, 164, 722, 725. 731, 753.

   doen.  70. 

Rondgaan. 42, 158, 825.

• -hout, 216.

• -loepen, 42. 96, 262.

• -scherp, 216.

I • -varen. 42, 43, 96. ' • -zwerven, 83, 325.

2AAK-R£QlStER

89K

Ronggeng. 449, 451.

-speL 287.

Roof, 288. 307. 449.

• -zucht, 534. Rooiine«ster. 363, 364. Rocken, 600. RoomschseziDde. 688. Rooster. 615, 719. 728, 729. Rooven. 291.

Roover,484, 660. 724. 725, 747. 785. 786. • •bende. 454. Roovertj, 289, 546, 674. 681. Ropaard. 9;:. Kopij. 192. 193. 304. 414.

. (halve). 114. 115. Roskam. 651. Roun. 648.

Roalereo van ppieren geld. 174. Rouwmantel 356.

• -wagen, 648. Royeren, 516, 517. Rozewater, 344. Roz^n. 344.

Ruigte. 197. 464, 465.

Ruiling, 452. 459.

Ruim (het). 684.

Ruïne. 15&

Ruit. 344.

Ruiten-kaart. 105, 652. 653.

Rum. 344.

Rund, 541.

• -vee. 38.

Rust, 23. 27, 28, 33, 70, 224. 484. 496. 561. 577. 721,723,724, 821. . (publieke). 289, 389, 390. 508.

-gage, 654.

-plaats. 39.

• -verstoorder. 725.

• -verstoring, 561. Rij. 130.

Ryden. 816.

Rij-geld, 657.

Rijkfbesluurder. 20, 437. 832. 833. • -raad. 836.

-schulden, 142.

Rgpaard. 129, 229.

Rypen, 162. .

Rüpheid, 118.

Rijst, 1, 6. 20. 35, 75, 85.91,109, 113. 114. 121, 154. 171, 182, 183, 185, 186, 206. 207, 218. 229, 231, 237. 239, 240. 260, 266, 300, 340, 363, 366, 367,

I 404. 426. 430. 444, 469. 479, I 480, 502. 519, 523-531. 534,

538. 542. 545, 546, 581. 587,

539. 618-620. 624, 638. 685 I 687, 702. 741, 742. 745. 746, ! 751-753, 755, 759-762, 776,

540. 806-611, 813. 826. 829,

835 I Rijst-cuUuur. 185. 203. 204, 226, i 462. 464, 484, 485, 577, 624,

665. 702. 709. I • -gebrek, 436.

• -gewas. 426. 641. 762.

. -markt. 237, 239, 240. 363, 404. 535, 542

-molen, 703.

• -oogst, 436.

I > -planter. 824.

-veld, 292, 351, 352.354, 669, , 703, 752. 753. 772, 808-811, ' 822-827.

Rijtuig, 211, 682. 700, 770. R^weg, 465, 466.

SafTraan, 345. Sagoe, 301. Said. 315. 488. 525. Saisoen, 700, 702. 708. Salaris, 23, 100, 122.211,323.492. 609, 614. 640, 730, 732, 734. . -riseren, 135, 136. . -ris-lijsl. 730, 732 Saldo. 11, 142, 274, 277, 358. . (batig), 529. ' Salep, 345. ; Salpeter, 80, 344. 429.

 -makerij.  80. 

Salueren, 317, 318. Salut, 317, 621. Salvo. 321.

Sampang, 79, 160, 196, 198, 566. Simam-aki, 346, Sandel-olij. 346. Sanggoe, 264.

Sapanhout. 15—17, 106, 347. Sarong, 615. Satijn, 346. 347. Saucijs, 345. Sawah, 292. 293. 352, 427, 450,

466. 822. Schaal. 105. 162, 364. Schaap. 505, 535. 541. 808, 811. Schaar 344.

Schaai4heid, 54, 73, 75, 113, 114» 121, 182, 183, 196, 201, 204,

d96

2AAK-REÖISrEF^.

223, 231, 266, 426. 430. 458. 459, 485, 486, 502, 523, 567. Schade, 53. 69. 125, 158,173,201, 204, 250, 306,323.359,412.

432. 441, 503,524,535,545,
433. 620, 748, 749.

• -loosslellinff, 36. 330. 353,

433, 503. 711.

. -vergoeding, 527, 778. Schaflbaas. 54. 149, 153. SchafteD, 684.

» -ÜDg, 109, 110, 683, 685. Schatkist, 675. Scheepsbehoeften, 572, 623.

• -bevelhebber, 242. -docter, 21. -doos, 414. -equipage, 242.

^legenheid, 296. 379, 677. o78.

• -gereedschap, 487.

-kapitein, 209.

• -kombuis. 647.

• -lasten (ingehuurde), 297.

. -overheid, 100, 235, 273, 404, 472, 483, 501.

-papieren, 559. 621.

• -ruimle. 134, 683.

• -timmerman, 151, 153, 187,

423, 424, 570. (Chinee8ch),340.

-timmerwerf, 623. 624. Schenken (slaven), 498. Schepeling, 591.

» (Europeeschl, 99. Schepenen (collegie van), 5, 11—13.

22. 23, 26--29. 36. 38, 51, 52,

65, 70, 154, 192, 196, 200, 212.

213, 244, 246, 289, 297. 323.

395, 449, 565, 640, 644, 645,

681. 717—719, 721. 737, 838. Schepen-kennis, 274—277. Schermen. 311. Scheur, 158. 172. Schieten, 318, 417. Schietgeweer, 224, 225, 286, 417,

725, 755. Schikking, 473.

• (minnelijke). 415.

Schild, 834.

Schilderen (huizen enz.), 13. Schilderij. 347.

Schip (Amerikaansch), 14, 17, 53, 61, 139, 215, 593, 606.

. (Comp-). 72, 79, 354.

Schip (Deensch), 297. (Engelsch), 73. (^huurd), 335, 396, 523,

(Japansch), 152. (Lands). 116, 155. 209,210, 414, 472. 574. 751. arliculier), 340, 359, 436,

(suspect), 538.

(vreemd), 60. 106. 107,240.

314, 325, 479, 500, 574. 800.

(vijandig), 525, 538. 639.

-breuk, 440. Schoen, 311-313, 345, 689. Scholarchen, 67. School. 67. 113. 313.

• -meester. 67.

• -tijd, 312. Schoonhouden, 158. 648. 650, 829. Schorsing, 100, 749.

Schout, 26, 30, 645. 681, 714.719, 722-726, 730-732. 734. -bij-nacht, 359, 384. 665,

Schouw. 160. Schouwen (lijken), 734.

• -wing. 467. Schroot-koker, 216. Schrüfbehoeften. 65, 100, 488.

. -fout, 210, 335,

• -gereedschap, 489, 653. ' -inkt, 254, 256.

. -kantoor, 67, 494, 495, 756.

777. » -loon, 653.

• -papier, 55, 67.

. -werk, 211, 365. 527, 564.

662. Schrijven, 54, 309. 511. Schryver, 425. 572, 683, 821, 828.

(1«) ter zee, 116. Schuif, 464. Schuilhoek, 448.

• -plaats, 33, 747. Schuit, 41, 99, 615. Schuiven, 360, 451, 600.

Schuld, 19. 95, 118. 207, 265.271.

291, 328, 350-553. 358.

371, 409, 415, 577. 641.

643, 748, 751, 787, 803.

834,835.

-post, 493, 494. Schutter, 44, 49.

(inlandsch), 675.

ZAAK-REGISTER.

897

Schutterij, 43, 111.

SchijT 344

Scniia. 55." 152. 243. 244, 246. 416,

426, 499. 676. 815, 831, 836. Scribent, 349. Scriptis (io), 272. SecQnd-lieutenunl, 296. Secretaire. 346. Secretarie (generale). 59, 63. 143.

155. 108, 199, 217, 307,

156. 563, 662.

van Boeileimeesleren.489.

• (Ie marine. 399.

• Scli(j)eneii, 187, 496. Secretaris, 377, 497. 499. 515, 531.

agemeene), 419. uk van leening, 445, 610.

Boe(lelmeesteren,325, 445, 489.

rchinecsche), 218, 219. Chineeschen Uaad, 697, 698.

van den drossaard, 714, 726, 729-731, 735. -generaal, 771. 774. Gouverneur-Generaal, 554. Ueemraden,202,203.2ü5, 252. 292, 323. der houtbosschen, 767> 784, 785.

Uooge Regering, 14, 35, 36, 102, 548, 552, 553, 555. (1«0 Hooge Regering, 387,

huweiyksche en kleine

gerechtszaken. 245, 248.

inspecteur-generaal kollij-

cultuur, 771, 785.

van politie, 175.

Raad van justitie, 11, 178,

rijks- en landraad, 836.

Schepenen, 11, 13, 65,

67, 245. 248.

van Staal, 322, 744.

Weesmeesteren, 244, 248, 445. Secreterea (opgaven), 792. Secretesse, 447. Secande, 175. Securiteit, 789. Sedekah boenii, 450. Sein* 414, 570.

PLAtAAT-BOEI OKU. UT.

Sein (geheim). 63. Sellzer- water, 346. Sententie, 56, 472. 735—738.

(crimineele), 192. Senten liëren door den drossaard, 736. Seponeren, 620, 658.

(zich). 515. Sequester. 11. 80. 244. • -tratie-penningeu, 11. ; Serang. 428. Serge, 345.

Sergeant, 84. 85, 103, 137, 138, 250, 366, 367. 426, 454, 501, 579, 580. 597. 626-629. 632. 633, 757. » -adjudant. 769.

-majoor, 84, 91. 250, 579, I 597, 626-629, 632, 633. 1 Sero, 241. 360, 362, 363. Servet, 310, 312, 313, 345, 689, Servituut, 227, 229, 504. I Sexe, 200. Sieraad, 450, 451. Signatuur, 242. 253. Simplicia. 147. Sirih. 583. ! . -geld, 615. I Sisteren, 45, 307.

; . (zich), 101.

I Situatie, 484. I Sjaal, 346.

I Sjahbandar, 5, 9. 12, 25. 26. 36,

I 69. 74, 95. 96. 107, 111. 112,

I 156. 186, 207, 24 J, 242, 305,

307, 314, 456, 483, 500, 506,

533, 593, 602, 603, 625, 654,

676, 677, 794, 815.

Sjahbandarij, 77, 217, 473, 477, 795,

796. 801, 807-813. Sjouwer. 569—571. Slaaf, 18, 19, 48. 54. 55,212.213. 250, 317, 322-324, 340. 382. 4(>1. 497, 498. 546. 568, 575, 578, 584, 604, 605. 610. 648, 679, 689, 690, 715, 745. 755. 767, 792, 805. 837, 838.

797.  (Conip»),   85,  252,  312,  313. 

     • ff^edrosle), 330. " fgevaupou). 492. 493.

(f^'ouvernenienls), 489. 603, 604, 615. Slaan, 425, 638.

Slachieii, 18, 96, 235, 240. 241. 4(^5-487, 5;J5. 541, 542, 808, 811.

67

896

ZAAK-REQISTER.

SUchten 535. 541,

Slachlofler, 616.

Slager, 404.

Slaper. 663.

SUpheid 610.

Slaven-wonini?, 648.

Slavernij. 498. 499

Slavin, 83. 213, 610.

Sleet. 520.

Slepen. 270. 751. 752. 755.

Sleutel. 243. 273-275, 277, 421,

552, 553. Sloep. 99. 685.

• -roeijer, 570. Slokan. 450, 645. Sloot. 157. 725 Slopkous, 311—313. Slot, 158. 346. Sluiken (handelswaar). 802. Sluikmj. 804. Sluikhandel. 500. Sluis, 94. 236. 242.

. -werk, 363, 364. Sluiten (boeken). 224, 323. Sluitinir. 252, 253. Slijk, 464. Smerr, 651. Smeltkroes. 115.

Smid, 186, 187. 340, 420, 424, 596, 646, 647, 649

. (Chineesche), 371. Smids-)ongen, 649

. -winkel, 507. 571. 615, 647. Smokkelaar, 459. 762. 763. -len in Japan, 317. Smokkelhandel. 75. 192. 458. 624. 724. 731. 763.

• -wagen. 682 Smijten door werklieden, 425. Snaar 346.

Snarhaan.84. 216.318, 343.417,555. Sneuvelen van een roover-hoofdman,

454. Snijden (padi). 292, 825. 826. Soldaat, 101, 321. 454. 584, 587,

455. 604. 637, 690. 757.

(Enropeesch). 39. 616.

(inlandsrli). 55. 615, 618.

619, 638. 749.

• aan rle pen. 608. Soldaten-vrouw. 54.

Soldij. 399, 533. 587, 588, 773. Solemnisafie, 417.

. -teil. 660. Solidum (in), 797.

SoUiciUnl, 673.

-tatie, 585. Soliditeit. 749. Soraah. 799. 808-813. Sommatie. 65.

Sorteerder (katoenen-garen-), 567. Sorteren (lirieven), 017.

• -ring. 455. Soulaas. 211. 514, 528. 574. SoulapremcnU 368, 645, 719, 755. Source, 474.

Sous-lieutenaut. 84, 111, 309. 3/0. 371.445.531,622. ter zee. 76, 683. Souverein, 438. 439. 443.

    (representative),  56. 

Souvereinileit, 440. 671. Spaarzaamheid, 380. 383, 602. Spade. 346. Spa-walpr. 346. Specerijen. 1, 3, 5. 155. 156. 195.

300. 303, 304, 329, 452, 500. Specie. 197. Speculant, 796.

301. -lateur, 759. Speel-instrumenten, 450, 451.

  .tfoapt      344 

Spek, 8. 109, 110, 301, 343, 367,

581. 582. Spel, 450.

Speld, 345. «

Spelen van een regent, 637, Spermaceti-kaars, o45. ^piauter, 346. Spiegel. 346. Spier. 344 Spilllage. 121. 140, 141, 144. 163,

233, 320. 375, 501, 502. 507.

620. 756. Spdlet, 651.

• -ta's-maker, 595. Spinnerij. 705. Spion, 639.

Spolie, 638.

Spruit. 705. 800.

Spijker, 8, 10, 343. 507, föl.

Spijs. 582. 583, 600.

Spijzigen (cadets ter zee). 684.

Sta'afkoper. 234, 299, 304, 371.

Staal, 343, 703.

Staat van beleg. 674, 675.

• -kunde, 440.

• -rekening. 139. 470. Slaats-bunneling, 437.646.600^717,

ZAAK-REGISTER.

899

Suats-besluur. 322.

. -bewind, 46, 56, 57, 108, 139,

180. 181, 434.
181. -couranl, 407, 692.

• -ge va uurene, 493, 834. SUal.sie. 219. Slaals-regelinp. 140. 167, 285.

• -secretarie, 321.

» -verwisseling, 361, 362. Stadhuis. 45, 46. Stads-apotheker, 96.

• -buiten-bariu, 363

. -chirurgijn. 260, 262. 734.

• -flücler, 43.

• -drukker, 278.

. -kas, 5, 11, 13, 14,22,29,36, 65, 70. 95, 197. 297, 640, 829.

• -laslen, 370.

. -middelen, 260.

• -poort. 584, 661, 662.

• -wal. 648

Staf. «5, 531, 597, 598. 625-629. 631, 6J3, 634, 636. 684, 744, 757.

• (generale), 578. » -rourier, 531.

. -ollicier, 152, 214, 520. 618, 619, 656.

» -tromneller, 630. Stagnatie, 529. Stal, l;j, 744.

» (ffou vernemen Is), 506.

. ling, 607. Stamlijst, 663. Stampen, 822, 826, 827. Stand (miiilaire), 214. Standaard, 321. Standplaats, 320. Stalen-Generaal, 56. Suiion, 815—817. Statuten van Ratavia, 26, 30. Steen. 195-198, 464, 646.

. -bakker, 196.

. • -kerij, 223, 330, 603, 604.

• -bouwer, 187, 649.

. -kolen. 343. Slelling (}>anil)oe), 606. Slem 387.

• (t»nrlu(len.»ndt'), 728.

• -pel, 3. 61, 172, 193, 253.

• • -machine, 115.

• -pelen. 175, 413. Steng, 344.

Ster, 397. Sterfgeval, 249. 589.

Sterfhuis, 715.

. -ie, 129, 204. Sterkte (korte), 94. 251. Sierven, 79, 489. Stier, 235. Stilstand, 453. 763. Stipulatie, 495, 527. Stoffage, 209. Stoken (arak), 47, 117. Storten (zout), 803. Straat, 13, 22. 28, 157. Straf, 164.

» (corporeele). 262. , * > -fen (zeevarenden). 242.

» -oefening. 736.

. -plaats, 723. Sirand, 194, 237, 269. 437, 438, 724.

» -bewaarder, 438. Stranden (werkwoord), 441, 442. Strand-kantoor. 742.

. -recht, 437.

. -volk, 269, 270. Stremmiüg, 167, 613. Slroo, 125. I Stroom, 488. Stroop, 47, 260. Stroo-zak, 523, 568. Stropen (kodij- vruchten), 162. Stroperij, 681. Stroü-kous, 689. Slmiie, 72. Stuiting, 189. Stuk (ollicieel), 418. • (bij het). 541. . -goediTPn, 170, 512, 513. Stuurman, 543, 570, 592, 774. Si uw ing, 524. Subject (gevaarlijk), 637. 769.

'. ^chadeli)k). 286, 422.

. slecht), '492, 605. Subsidie. 529.

Substitueren (\oog(l of administra- teur), 787.

. -luut. 24, 27. 614. 717, 722. Successie. 728. 733. Suiker, 11. 15, 16. 39. 48, 53. 66, 70, 105, 106. 170,171,300, 301. 303, 305-307, 329, 334, 337, 343, 520-523, 530. 659, 6«6. 687, 790, 806-808. 811, 813

. (berg-), 228. (Java-), 4.

■ -cultuur. 39.

• -fabriek, 334.

900

ZAAK-REGISTÊR,

Suiker-rabriekant, 266.

(Chincesch), 233. t -gewas, 305. . -kanasser, 104. 306, 777.

 -leverancier,  523. 

. -molen, 39, 47, 58. 117, 233, 295, 315. 333, 334, 451, 624, 709, 752. . -luolenaar, 58, 66. 107, 170,

233, 523, 530. . -pakhuis, 307, 568. . -prijs, 66. -riet-veld, 109. SulUn, 20, 126, 161,166,194,337, 437, 706, 707,711,831,833,834 SuUan's-landen, 20. Super-carpi, 9, 15, 106, 107, 297,

535, 593, 606. Suppleren uiel recruten, 103.

. -lie, 211, 214.

Suppoost, 221, 494, 495, 515, 574,

725, 727, 756.

(10, 182, 184.

Surchéance, 244, 389.

Surcheren (heflinfr van hoofdgeld),

698. Surplus, 529. Surveillance, 589, 681.

» -leren (inkoopen), 575. Survivance, 511. Suspenderen (pfecoinmilleerde van

den inlander), 749. Suspicie, 78. 289.

Taal (Chineesche), 33.

. (Enfrclschc). 82.

. (Hollandsthe), 107, 117, 429.

. (inlandsche), 736.

. (Javaansche), 367, 755.

. (Maleische). 10, 32, 367, 429.

. (Porlufrecsclifi), 429. Tabak, 229, 344, 704. 807. Tabel. 94, 135, 136, 227, 265.815. Tableau. 756, 757. Talel, 158, 316. 347.

. --(!l(l, 155. 336, 404,682.683.

. -laken, 312, 313, 689.

• -servies. 346 Takke-bos, 464 Talas. 124. 427. Tamarinde, 301, 687. Tamboer. 250, 426. 581, 598. 626, 627, 633. 635, 739. -majoor, 454, 626, 632. Tandil, 428.

Taphuis, 808, 811

Tappen, 501. 808, 811.

Tapijt, 316.

Tarief, 536, 560. 573, 574. 578. 618, 619, 641, 642. 656, 657, 683, 685, 756, 775, 776. 795, 834.

Tarra. 104. 170,306,448,620.777, 778. j Tarwe, 73, 343.

Taxateur, 19, 50. 355, 498. , . -lie, 29. 498. 741, 755. 773. I 798, 799, 801, 802.

; > > -Itjsi, 355. I Taxeren, 19, 825. .

Teekening, 199.

Teekenschool, 311. I Teer, 216. 343, 651. i Tegemoetkoming. 5. 288, 366, 368, ' 563.

Tegen-proef. 63, 82, 86. . -vraag. 736. ! . -zin, 616.

; Tckorlkoming, 11, 53, 146, 250. j Tellen (colli), 69.

Telling, 513. ' Tempel.' 826.

Teng, 219. I Terechtstellcn (roovers). 786. -ling. 616.

Tergiversatie, 780.

Termijn, 37, 107, 180, 282, 356, 42/, 477, 748, 763. 764, 787. 791.

Terpentijn-olij. 346.

Terug-rekening. 210.

• -schrijven tot sergeant, 137. Testament. 89, 90, 93, 154. 245.

499, 681, 788. . -leur, 496, 499. 787.

(Roomsch-Catholiek),788.

• rtrice. 409. Tcvredenheids-l)eluiging, 20, Thee. 300, 345.

• -.servies, 346. Tichelsteen, 343.

Tienden. 227. 641, 706, 707. 826.

833, Tin]bang-geld, 742. Timmerape, 64. 109, 140.151,153, 157. 186, 187. 196. 199. 302. 309. 330, 420. 429. 564. Timmerhout, 7('4.

. -jongen. 570. 647. . -lools, 647. , . -man, 186, 187, 371, 594-596, 646, 647. 649

570

ZAAK-REQISTER.

901

Timmernian (Chineesch). 117. • -inans-gereeiisi^hap. 344. Tin, 303. 646. 804. Tipar. 822, 823. Titel, UI, 880, 740. Ijaeng. 352. Tjamal. 120. TJap, 697. Tjaljah, 123, 226. 667, 799, 809-

811. Tiiauw. 808,811. Tioeké, 227. Tjoenia. 271, 511, 512. lloetak, 119, 123, 126, 164, 169, 263, 283, 285, 703. -hoold, 118,162-164,166»

342, 642. Toeêigenen (zich). 293, 353. Toelage. 7, 72, 91, 116, 138, 195,

214. 260, 296, 356, 419, 537.

563, 614, 653, 662, 695. 745, 758. Toemenggoeng, 119, 120. 168. ToeD(iaug-)>aard, 129, 229.

-siriiig. 229. Toesleinminff. 450. Tocricht, 766.

(ouder) der politie, 637.

Tol 44, 45, 48.237-240,315,363,

439. 473, 477. 503-505, 530,

531, 534, 542, 606, 795,800—

802, 805, 814.

. -brug, 44, 45, 94, 111, 236> 355 544

. -heliitig, 237. 319, 503-506. 807.

. -gerechtigheid. 236, 238. 239»

474, 477. Tolk. 495, 697. Tolpoort, 800. Tolvrij, 806. Ton, to3. Tong, 345.

Ton-rond, 700, 708, 770. Toon (ten) stelten, 786, 829.

. Kier, 412. Toorts, 816. Top (gpoote); 317. Topaas. 347. Topbaan, 449, 451. 535. 542. 796,

808, 811. Toppen, 451. Toptafel. 600. Tourbeurt, 722, 728. Toaw, 99, 216. 651.

■ -pakhuis, 40.

Touwwerk, 343. Tractaal, 387. 408. . . -leinenl. 7, 14, 24. 25. 36. 55,

•  76,  77,  83.  86. 89-91. 100, 101, 

  103, 169. 180,182.207.210.211, 217, 221, 260, 310, 311. 338. 348, I 358, 365-367, 371, 373, 374, j 377. 385. 386. 405, 406, 428. 444- I 447, 457. 492, 495. 496, 511. 513.

618. 519. 529,537.544,555,560.
619. 563, 568, 569. 573. 578, 582,
620. 587, 592, 601 , 603. 607—609, 617, 625-636, 640, 643. 647.654, 656, 657. 660, 662. 671, 680, 681, 690, 693. 714, 740. 741, 746, 750, I 756-758. 767, 769. 771, 788, 793.
621. 816, 821, 828. 830. 831. 833. I 836. I Tracteuient8-l>oek. 189.

•boekhouder, 831. 835. I • • (militair),

' 779.

^kantoor (generaal). 184. 209, 406, 44G. 447, 582, 663. , • -verhoogiiig. 35, 494.

Transactie, 477, 535, 796. . -laleur, 367. 755. » » (pezworeii), 750. . -port, 121, 127, 128.213.227, 228. 243, 270. 272, 274, 284. 523. 527, 646. 700, 708.

• -porteren. 599, 641,744.

• -port-field, 97. , Trein, 757.

Treins- en oorlogs-oiipelden, 369, I 528. 564.

Trekking. 280. 281. I Tripang. 61.

Triumphanl. 736. , Troebelen. 388. ' Troep. 124.

Troei)eii (Madureesche), 746.

Trom. 651.

TrompeL 219, 741.

. -ter. 85, 563, 579, 580, 598. 630-632. 741. , • » -magoor. 579. . Tros, 216.

I Trouw. 336, 368. 453, 525, 638. (ter {goeder), 303. 305, 790.

Trouwen. 139. 191. 220. 690. 793.

Trijp, 346.

Tuchl, 380.

Tuin, 20, 50, 111, 157, 158. 252,

902

ZAAK.REQI8TER.

263, 287. 355, 370. 507-509,

578. 609. 838. 839. Tuin-aarde. 119. Tuinier. 137. Tain-zaden. 344. Tulband. 315. Tussc'hen ruimte. 124 Tijd (calamitcuse), 441.

• (verhoaden), 507. Tijdsbepaling. 427. Tijger. 706.

Uhlancn. 838.

Uifbelaling, 7, 122. 274-^276, 339,

587. 657, 708, 794. 795. Uitbesteden (levering van doodkisten),

588. Uitsaan, 13. 312. Uitgaven (dagciijksche). 4, 673. (kleine), 404. (militaire), 564. Uitgeven (valsch geld). 173. Uitkecren aan evn regent, 813.

» -ring. 491. Uitkoops-penning. 200.

•  -prijs,  67.  324. 

  Uith'indig, 498. üilIrcDing. 62.

Uitlegging (verkeerde). 81, 87. Uitmoiislcring, 207, 209. UitplundiTen (Chinezen), 637. l'ilroepen (loterij-nummers). 281. Uilroeijcn. 86, 123, 161. Uitrijden, 584, 661, 662. Uitspanning, 295. Uitstel, 422, 791.

van betaling, 672. Uitstorten. 124, 543. Uitvaart, 219.

Uitventen (levensmiddelen). i28. Uilvhicla. 200. 515. Uitvoer. 6. 17, 77, 78, 109, 171,

185, 186. 206, 207, 218, 241.

305, 313-315, 338. 456, 566.

614. 654. 659, 705, 759, 761.

«02, 804-807, 823. 829, 838. Uitvoeren. 4, 154, 300: 452, 455.

461. 800-802, 804. Uitweg, 505. Uitwegen (rijst), 620. Uitzetten (geld). 62, 743. 792. Usantie, 739, 742. Ustcnsilia, 822.

Vaandel, 321. 3'j2,

Vaandrig. 103. UI. 426, 778.

• -smid. 630. Vaart, 35, 74, 75, 114, 364, 805. Vaartuig fgezonken), 364.

(particulier), 775. 776. Vaarwater, 488. 525, 546 Vaas, 347.

Vaatwerk, 115, 801. Vacant, 511. Vacatie, 728, 729.

• -geld, 125.

• -pe ningen, 594. Vacature, 137, 386, 393, 423. 457.

673

(militaire). 335. Vaccinatie, 83.

• -ne, 48, 63, 80, 82, 86.

• -neren. 63. 86.

Vaceren. 13. 23. 179.357,385.500,

606, 723. 728, 792. Vader. 42, 218. Vagebonderen in de bovenlanden.

Valies.' 818

Valschheid. 193. 257.

Varken. 18, 96, 301. 535,541,542

808, 811. Varkens-vel. 686.

-vleesch, 535. Va«>al 440

Vastigheid,* 277. 509, 510. Vat, 317.

Vechten door werkvolk, 425. Vee, 129, 227, 641. Vcefokkerij, 129. 226. Veiligheid. 23, 33. 70, 484, ^6.

561, 577,604,644,721,

723, 747.

(publieke). 389, 390. Veiling (openbare). 768, 838, 839.

Veld-baiaillon. 678.

• -kooi. 311. 313, 689.

-post, 109, 294, 830.

• -regiment, 837, 838.

• -schans, 73, 112, 113,137,290, 532, 548, 644. 646, 68a

• -stoel, 311, 313, 689.

• -stuk, 689.

• -teeken, 321. ■ -vrucht, 427.

Venduceercn, 247, 710, 712. » -houder, 211.

. -kantoor, 7. 85, 176. 356, 401^ 445, 447, 492. 493, 836.

ZAAK-REQISTER.

903

Vendu-meesleren, 18. 19, 176, 177, 212, 244, 245, 248, 356,445, 497. 748.

. -nieuws, 215, 279.

. -salam, 177. 211.

• -schuld, 493.

• -tafel. 408.

' -tip. 211, 212, 259, 408,453, 460.

• . (publieke). 18, 19. 80, 291, 422. 496. 497. 676, 796.

Veiiia aelalis, 672. Verachlering. 470. Veraliënereri. 145. 191, 448. Vcranlwoonlclijkheid, 379, 406, 671, 672.

-ding, 34, 94 558,646. 684. ViTl)and.2W), 354, 435, 5(^7, 533 . (1-). 662.

» (ri(loconiiiiis>air), 496, 509, 510. -Verbannen, 225, 638. «29.

. -nin^'. 192, 749. 803, 811. Verl)eur-boele, *i48. Verbeurd verklaren (geroofde goe- deren), 712. Verbeuren (smokkelwaar), 802. Verblijf. 230. 491. 501, 815. Verbond, 387. 388. 'Verbouwing, 777 Verbranden, 359, 413, 564, 658.

838. Venlediging, 378. Verdenking. 416, 575. Verderf, 449. Verdlensle, 660.

Verevenen (schulden van regenlen), 19. • -ning, 350, 577. Verf, 343 » -kwast, 651. » -stol, 646 Vergadering, 386. 577, 609, 671.738. (Chineei^che), 218, 219. • -briefie, 55.

-dag. 151. Vergader-zaal. 28. 553. Vergeven (desertie), 101. Vergezellen, 27. 164, 641. Vergoeden, 215, 216. . -ding, 324, 359. Vercrooten, 463, 468. VciniDdering (weltice), 247. Verhooging, 607, im.

Verhuizen, 120, l'iO, 289-291, 293, 830. • -zing. 124. 188. Verhuunlcr. 69, 294. Verhuurcn, 138. 752. 753, 755, 776. Veiiiuursler, 356. Veriticalie. 241. VeriBëren, 533 587. Verjagen door eigt^naren van lande- rijen. 294. Verkenning. 63. Verklaring, 151. 153, 500. Verkloefdheid. 515. Verkoop. 458.

    (particuliere),    404,    565, 

o66.

(publieke). 496. t van vaartuigen. 190. Verkooping, 222. 356, 416. 452.

(fiublieke), 460, 712. Verkwikking. 583. Verkwistend. 788. Verlegenheid. 743. Verleggen. 205, 463, 468, 504. Verlernl. 368.

Verliis. 142, 527. 528. 791. Verlof, 380. Verloop, 371. 823. Veilo.*Jscn (uiililairen en anibachts- liiMlen). 500. . -sing, 207. Vermaken, 89. 90, 92.

• -king, 788. Vermaning, 49. 494. 637. Vermeerderen (baiidoengan's), 468. Vermopen, 219. Vermolmen, 104. Vermoorden (huurder van Laanhof),

536. Vernietigen (brievrn van credit), 612. Veroordeel ing, 749. Verpachten, 94. 102. 359,475,477, 669, 796, 807, 814.

537. -ting.  95,    217,    235,    236, 

     238, 239, 241, 318, 362, 535, 540, 543, 808, 814.

538.  (Javasche),    77,    473, 

     475-477^ 795. 797, 799. Verpanden, 351, 354, 755. Verplaatsen. 138, 468, 781. Verplanting. 823. Verpleging, 582. 821. Verrader, 675. Verrekening, 352.

904

ZAAK-REG»STER.

Verreküker, 345. Verruilen. 162. 800.

. -ling, 652. Verrijken (zich). 143. 145, 166. Verschieten. 651, 652. Verschoon! lip, 600. Verschroeijen (koffij-boomen), 131. Versiersel. 218. Verslapping. 546.

in den dienst. 495.

Versmelting. 115. VerstandhoudinfT, 611. Verstrekking, 67. 73. 77, 91. 99.

109, 116. 134. 135. 140. 183, 227,

264. 266. 273. 349, 366, 469, 519, .

526, 532, 545, 564. 565. 587, 589,

590, 599. 612. 614. 615,617-620,

623. 638, 683. 695. 696. 839. Vertalen (rcsolulien van Boedel-

meesteren), 32. Vertier, 155, 459. 623, 716, 763,

764, 790. Vertinlniering, 64. 99, 100, 487.

574. Vertolking, 734.

575. -len (slaven), 805. Vertraging, 403, 817. Vertrek, 303, 461, 498, 500.

576. -ken,  307. 

     Verval. 475.

577. -lijd. 245.

-len- verklaring.  323. 

. -schen. 172. 179, 397. Ververst-hing, 685. Vervoer, 71, 472, 759, 835. Vervoeren. 261. 524, 810. 812. Vervolging, 358. Vervrachter. 524. 527. Vervreemden (landerijen), 468. Verwaarlozen. 164, 292. Verwarmen ( kollij-boomen), 131. Verwarnng. 210, 462. Verwen met indigo, 713. Verwittigen (pachters), 801. Verwoe.sting, 86. Verwijderen, 329, 390.

• (zich), 512.

Verzaking, 585.

Verzegelen, 78. 272, 282, 416,460, 818. • -ling, 0. Verzenden (brieven), 815.

• -ding, 461. Verzuim. 199. 212. 356, 817. Verzuuren van wijn enz., 543.

Verzwakken (tiet credit van papiere*

gdd). 412. Verzwaren (eiscli van den drossaard),

735. Verzwijgen (pretensiën). 292. Vest, 313. 346, 469. 519, 689. Vexatie, 764. 827.

Vice-adiiiinial, 181, 184. 231, 27%. 326, 556.

• -president Schepenen, 640. Victualie, 300, 336. Vierendeelen, 786.

• -kaDt (in het), 20

. -schaar, 719. 723, 735.

(miliuire), 691-~693. spannen, 645. Vigüate etc , 61. . -leivn, 24, 29. Vilipendentie. 176, 465.

' -ileren (reglementen), 622. Vindicatie, 786. Viool. 346.

Visch, 222, 223, 241,271,301,345, 350, 360. 362, 363, 686, 687. . (gedroogde). 140, 141. 615.

-markt, m 223, 240, 241, 350, 360, 362-364.

Viseren, 646, 822. Visie, 621. " • geven, 198.

Visilateut^generaal, 99, 349, 357» 358, 405, 515. 582 . -tie. 78. 273, 315. 594, 793,819. Visite-kantoor (seneraal). 169.

. -teren, 44. 158. 197,512, 725, 734. Visscher, 223, 240. 350, 360. Visschers- woning, 240. Vitriool, 345. Vivres, 125. 641. 675. Vlag. 181, 219, 316, 317, 322,539, 622.

• fAmerikaanscheX 514. ■ (vreemde), 440.

Vlaf^e-doek, 343.

-man, 40, 76, 83. Vlaggen (werkwoord), 321. VIeesch,8, 109. 110, 149, 301,367,

404, 541, 685-687. • (zout), 581, 582. Vloed (hoogèj, 440. Vloer, 158.

• -steen, 197, 346. Vlot, 253, 269, 270, 466.

ten-maker. 00, 267, 833. Vochligheiil. 158.

ZAAK-REGISTER.

905

VoediDg, 127, 821. Voe<lsel, 334. 427. 428, 502, 532. Vofjelnesl. 314, 705. 806, 811 • -klip, 534. 796. 813. Volk (Bataafsch), 167, 285.

• (kwaad). 33. 681. Volumen, 524.

Vonnis. 56, 407, 660. 672. 675. 693.

(crimioecl). 28.

-sen, 399, 785. Voogd, 787, 788. Voorbidding. 396, 406. Voordeur. 295. VoordrachU 673. Voorganger, 577. Voorlezen (mcmoriën o\ or arlillerie),

311. Vooroordeel, 413. Voorraad (Comp«), 75, 159, 661.

(gouvernemenls), 483, 487. ('sLands), 703. -schuur. 121, 798. Voorrecht, 191. Voorschielen, 46. 141. Voorschot. 334, 350-352, 371, 377. • 530, 562. 741. Voorspellen (iemands lol), 610. Voorlioopen bij de ])oeken, 201.

• -teeling, 235.

. -vluchtig. 788. Vooruitverslrekking, 66, 107. 122,

163, 305, 337. Voorwendsel, 200. Vorm, 197.

Vorst, 62, 83, 307, 308, 755. . (Aziatisch). 387. 388. . (inlandsch). 382, 412, 437, 440, 441. 672. rMahomedaansch), 440. (overwalsch:, 712. Voleren door de krijsfsraden, enz.,

693. Vracht, 298, 429. 799.

694.  (op),  759. 

695.  -geld,  23.263,327,328.332. 

697.  -loon,  480,  527. 

698.  -penning,  335. 396, 404.479- 

     481, 488, 523-528 Vrede, 167, 222, 522, 538, 603.

699. 790. Vreemileling, 1. 5. 10. 15, 69, 106, 107, 156,190,216,217.259,302. 303, 306. 328, 329, 332, 338, 341.

342, 375, 404, 447. 461, 507, 510, 520-523, 543. 574, 603. Vrees, 655. Vréugde-beloon ing, 362

-bewijs, 418. Vriend, 610.

Vrouw, 39, 97, 127. 189,219,286, 519, 586. 749. 792. 803. fBantamsche). 616. (Europeesche). 680. • (inlahdsche), 83, 754. . (overleden), 298. 299. Vrucht, 149, 287. 292.

• -baarheid, 705.

• -boom. 705. Vruchten (Kaapsche), 344.

I Vruchlgebruik, 467.

' Vrijdom, 193. 212, 213, 499. 605,

768. I Vrijgeven, 212, 213.

Vrijheid, 127, 439, 440. 568. I Vrijkoopen (zich), 199, 498. Vrijstelling. 168,374,575,602,608, é09. 767. I Vrijwerker. 619. ; Vuilnis, 197, 464, 465. Vuursleen, 216, 344, 346, 651.

• -werk 417 Vijand. 11, 48.' 97. 175, 344. 378, 400, 435, 436, 447. 546, 592, 604, 608, 655, 672, 674. 675, 700. 745. Vijandelijkheden, 388. Vijandschap, 390, Vijg, 346. Vijlen. 193.

Waag, 600. ' Waakzaamheid, 62, 272, 610.

Waar (nalle), 146. , Waanle. 801, 802, 807. (reeele), 50. Waardigheid (koninklijke), 408. Waarneming, 380, 45iS, 457. Waaijer, 345. Wacht, 313.

(militaire), 723.

  -houden,  27. 

Wacliler, 800. Wachtmcesler, 579, 580. 630, 631.

739 Wagen, 44, 520. 715. ' -huur, 489.

• -pacht, 682.

. -verhuunier. 536. 537. 682. J » -verhuurderij, 370.

906

ZAAK-REQISTER.

Wafren-vrachl, 489. VVaianp, 88, 89, 96. 470, 471,600 Wahiool, 345. Wanhedrijf, 440. Wanbelalmg. 350. Wang galaii;; of ijatjah. 753. Wanhoop, 610. Wanonlc, 380. .Wapen, 18, 19, 61, 167, 209, 490.

van Holland. 693, 834.

-dienst, 312.

-PToedeien, 8, 216, 217. . -kamer, 151, 153, 404. • -goederen, 821.

-nislinji:, 739. Waroenff, 34, 158 Wds, 651. Wasch-loon, 54.

-plaats, 204. Waskaais. 269. 344. Wassclien, 54

Waler, 202, 204, 206, 462-464,

466. 467. 700. 708, 770.

467.   -fiscaal,   53,  78,  242,  268, 

492, 603, 614, 693. 694,

714, 724

-leidinfr, 157,205.464,647,

824. • -passinfr. 157.

-prauw, 648. -werk, 198.

Wf^iiwe, 214, 282, 298. 373. 376,

563, 584, 585, 639, 676, 778. Weduwnaar, 298. Weegboek, 170.

. -sel, 364 Weer, 685.

. (nat), 252. Weering. 325. Wees, 214, 376. . -jongen. 280. 281. . -kamer, 46, 62, 246,517,609,

621. 746-748, 786, 787.

• -meesteren, 4. 282, 306, 374,

445. 447, 490, 608. fK)9. 731),
446. 749. 7K7, 835, 838. 839. Weg, 50- 52. 157, 222, 262. 271,
447. 315, 370, 503.504,641,
448. 700—703, 705, 707, 725, 793, 820. 830. («roole), 60()

449.  (s  Meeren).  96,  219. 

     • -blijven, 49.

450.  -braken,  271. 

     Weger, 567, 699.

Wegjagen (werkvolkj. 424.

• -kappen (grasi, o48.

• -loopen van buffels 334.

-schenken (vaartuigen), 191.

« -stuwen (colli). 69.

. -wijzer, 816. 817. Weiden van buffels, 123. Wellevendheid, 44. Welslagen, 263. Welvaart, 167, 291, 530, 604.

(nationale), 417. Welvaren, 390. Welzijn (algemeen), 323. Werkbaas, 159. 424, 646, 648.

(Chineescbe). 420. 649. Werkeloosheid. 288. Werk-jongen, 570. 571.

» -loon, 332.

. -man, 567, 570.

. -volk, 117, 159.160,331,372,

422, 423, 406, 624. West-mouson, 488, 502. Wel, 41. 191, 329, 380, 382, 384, 385. 672, 721. 733, 734,780.

• (Chineescbe), 92, 93.

• (fundamenteele), 439.

• finlandsche). 732.

• (JavaauNciie), 230, 768. 769. . fs Lands), 29. 30. 62.

• (Mabomcdaanscbe). 93.

• (sUtulaire), 17, 154, 493.

• -Iwek, 326.

voor de militie, 691. » -gever, 429.

• -ten (conslitutioneele), 395, 408. Weverij, /05.

Wezen' (militair). 401, 403. Wil (uiterste). 154, 233. 498, 499. è08, 509. • (vrije). 133.

. -lekeur, 291 . 390, 420. 425. 488. Wimpel, 316. 317. WuigewesL 440. Winkel, 34. 96. 646. 647.

(gouvernemenLs), 489. ('s Lands). 423. Winst, 201, 566. 694.

• -derving. 614. Winzucht, 478. 762. 764. Wissel, 90.

Wisselen (papier-geld). 142. WilkwaM, 160. Witten. 77. 158. Woekeren door Chinezen, 352. , Wonen, 40, 102.

ZAAK-REQISTER.

907

Woning (Compagnie's), 200.

(vrije). 539. Woonplaats. 213, 456. Worst 345 Wortel 146.

• -vrucht, 704. Wraaklust. 242.

• -zucht,  525. 

  Wrak, 440. Wreedheid. 610. Wijk (de) nemen, 126.

. -meester, 206, 272. 295. Wijn, 8, 300, 301, 344, 501, 543, 617, 696.

. -lint, 300.

IJken, 803

IJver, 24. 52, 166. 282, 283. 454,

494, 495. 573. 591. IJzer, 8, 10, 42, 43, 96, 343, 646, 703. » -werk, 649. -draad. 345.

Zaad. 146. 822—824.

ZaafT, 344.

Zaak (civiele), 724. 726. 736-738.

• (crimineele). 735. 737.

• (huishoudelijke'. 612.

• -geiastigde. 390. Zaal, 692.

Zaaijen (padi). 823. Zachtheid. 188 Zadelmaker, 596, 630. Zagen (planken), 647. Zak. 512, 513, 523, 620.

• -doek. 310.

Zaken (militaire), 556. 561, 576. Zakken van fundamenten, 158. Zalm, 345. Zameu rotting. 484.

' -trekking. 129, 130. Zeden. 733. Zee. 355, 542. 645, 687, 716, 720.

• -dienst. 399, 557, 657.

• -driit, 438, 439.

• -haven. 321.

• -hoofd, 569.

• -kaart. 145, 152.

. -macht, 321. 377. 383, 387, 398.

434, 444, 469, 518. 525, 561,

681. -no»)d, 60. 79.

682. -nlticier. 116,378.537,544.573. 680, 682, 713.

' Zeep, 54. 344. Zec-pas, 62.

-rauL'^Dcn. 100. . -recht, 526.

. -roof, 710-712

. -roMver. 26, 37, 62, 269, 296,

307, 308, 341, 481, 534, 557.

590, 592. 608, 711, 712. 773.

• -roovers-vaarluig, 308.

-vloot, 38.

• -schade, 433. ' .csrhelp, 347.

. -.strand, 111, 192, 355, 770. . -vaart, 210.

• -varende, 74. 91. 99, 365, 501.

570, 657. (Bengaalsch). 180. (Europeesch), 38. (mland.sch), 183, 184, 349, 369, 774 (Javaansch), 242. 'Moorsch), 180, 428. . -vond, 438. 439. Zegel, 272, 389, 435,552,553,654, 693. 732, 801. . (groot), 660, 835.

• -ordonnantie, 732. ZeU. 651.

• -dag. 79.

• -doek, 343.

-garen, 344.

• -makers- winkel, 571. Zèle. 518.

Zendeling. 126, 127. Zetboom, 346.

Zetel van hel gouvernement. 392. Ziek. 54. 207.

Zieke, 73. 48-151, 356, 583, 584, 588, 599,600.689,821.828, » (incuraliele). 680 Zieken-oppasser, 54, 828.

• -vader. 150. 153. 828. Ziekte, 45. 50. 124. 278. 287. 456,

506, 600, 615, 648. 713, 728. Ziels-heschrijviog, 130, 286. 288. Zilt. 803, 810. 811 Zilver, 7, 11. 78. 107. 108, 313, 314.

• -draad, 345.

. -werk, 300, 347. Zindelijkheid, 28, 158. ,

Zitting, 644, 645.

hebben, 717, 719, 722.

• nemen. 28. Zof^thout. 346.

: Zon, 131.

9Q8

ZAAK-REQIST£R.

Zonneschijn, 416.

• -slraal 131. Zons-ondcrgan^. 360.451,535,542.

. -oniranff, 360, 451, 535. 542,

Zout, lil, 228, 229. 237,239,300,

346, 366. 367.538,539,581,

615. 702, 752,796,798,803,

806, 810, 812, 813.

• -handel. 266. -mijn, 705.

. -negorij, 810, 812.

• -pachlcr. 803. i

• -pan, 705, 811. . -vleosch, 343.

Zuinigheid, 52, 148, 379.

Zuiveren, 162, 826.

Zunder, 651.

Zuster, 40. 83, 298. 299.

. (halve), 42. Zuur. 344.

• -kool 345. Zwaarte, 104. Zw.ibher. 651. Zwalp, 215. 216. Zwanghcitl. 780. ZwaveL 345. Zweren, 321. Zwerven. 194, 291.

. -ver, 230, 724. Zijde, 345. 805.

y

B'DAPRi719I5