PLAKAATBOEK Historis

Nederlandsch-Indisch plakaatboek, 1602-1811

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves bef ore it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that 's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner any where in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at|http : //books . google . com/

Over dit boek

Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken.

Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteur srechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn.

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u.

Richtlijnen voor gebruik

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken.

Verder vragen we u het volgende:

Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden.
Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn.
Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet.
Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng.

Informatie over Zoeken naar boeken met Google

Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken

op het web via http: //books .google . com

. ^

Digitized by VjOOQIC

pigitized by VjOOQ IC

Digitized by VjOOQIC

NEDERLANDSCH-INDISCH

PLAKAATBOEK,

1602—1811,

DOOR

Mr. J. A. VAN DER CHIJS.

TWAALFDE DEEL.

Uitgegeven door het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen nnet medewerking van de Nederlandsch-lndische Regering.

BATAVIA

sHAGE

LANDSDRUKKERIJ.

181

M. NIJHOFF

Digitized by VjOOQIC

THE NEW YORK

PUBLIC UBKARY

399140

T uL::.-. f r.L .UATION8.

R 1'. U

Digitized by VjOOQIC

3 Januarij. Jaarltjksche eed van trouwe en eerlijke be- Itandeling, af Ie leggen door de Opper-kooplieden van het kasteel Batavia^ door den Majoor van de artillerie, den Fabriek en den Baas van Onrust,

In overweging genomen zynde de noolzakelykheid, dat:

door de opper-kooplieden des casteels, » » major van de arthillery, » > fabriek»

9 » baas van Onrust en in het generaal door alle ad- minislrateurs eeden vajr ; ;trotiwe en enj^^ beiiandelinge worden gedaan, zo is goedgeyonilen de fjobge regeering van Indie aan te schryven voor alje]d% hmijondens formulieren van eeden te ontwerpen en de:e«>(|eii, daarl/y beraamt, in haare banden te laaten aDeggen om- V4)lrvolgen^ jaarlyks, zo als eerst- daags omtrent den commandeur en meer andere gevolg slaat te neemen, in een der eerste vergaderingen in Raade van Indiê op nieuw aan een iegelyk voorgehouden en zulks aangemerkt te worden, als of de eeden telkens op nieuw waaren gedaan.

Zie ook 9 Februari) 1795.

8 Januarij. Last op de builen-kantoren verstrekkingen aan Chineesche en inlandsche zeevarenden bij factuur Batavia aan te rekenen.

8 Januarij. Voorschrift nopens eischen.

Is verslaan alle administrateurs, welke jaarlyks verpligt zyn

rLAKAAT-BOU DEEL SU. 1

Digitized by VjOOQIC

i 1706. W. A. ALtlNÖ.

opgave te doen van hel benodigde uit Nederland, ten ernstigste

te gelasten om voorlaan nauwkeurig by de eisclien in aparte

colommen bekend te slellen:

1® hetgeen in de twee voorgaande jaren is gepetitioneerd en het welk door den eersten opper-koopman des kasteels in tyds zal moeten worden opgegeeven;

2® wat jaarlyks in de vyf laatste jaren, door den anderen ge- slagen, verzonden, verstrekt en verkogt is;

3^ den verthier in bet jongste boekjaar, zo by verstrekking, verzending, als verkoop;

4® hoeveel van een ieder articul onder ultimo Augustus in waare wezen per restant bevonden word; en

5^ wat van bet een en ander, na een ryp overleg van alle bet vorenstaande, na verloop van twee jaaren zalbenodigt weezen voor de vertliier en verzending, zonder op den verkoop reguard te slaan, om by den nieuwen eisch te worden gepetitioneerd;

op poene, dal de schade, die aan de Compagnie door onnodige restanten .o( ^eti g^ekkige voorraad zal worden veroorzaakt;: ia3nfok'en\w£a*deh-^<i?rgo^ door den geenen, die bevonden zal worden: dezelve met bet niet obedieeren aan dit voorschrift ! e: iiSJlién'gecauseert,

9 Januarij. Voórscliriffén' fwpens r>het emplooi van j>praauwen voor de Compagnie'*.

Geproduceerd zynde een geformeerd plan nopens het employ van prauwen voor de Compagnie ter voorkooming der dieve- ryen en fraudes, die sedert eenige lyd op dezelve by het trans- port van goeileren uil verscheiden administraliên naar lK)ord» zoo van Comp% als ingehuurde scheepen en mindere vaartuigen, hebben plaats gevonden, zo is verslaan: 1® alle administrateurs in hel generaal responsabel te houden voor de uit hunne administraliên in de prauwen afgescheept wordende goederen, lot zoo lange die goederen aan boord der scheepen of vaartuigen zullen zyn ontfangen;

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 5

2® ten dien einde, boven het oi*dinaire gelal mandadhoors, nog ten kosten van de Compagnie toe te voegen : aan de West- zydsche negotie-pakhuizen, zoomoede aan die aan en bezy- den de Waterpoort en op de eilanden Onrust en de Kuiper" ieder twee mandadhoors; voorts aan het graan-, yzer- en provisie-magazyn ieder een mandadhoor; onder dezen ver- stande noglhans, dat zulks ten opzigle van de pakhuizen op Onrust en de Kuiper zal cesseeren, zodra de thans al- hier op geslagene koopmanschappen naar elders verzonden or weder naar de gemelde eilanden zullen zyn getrans- porteerd ;

5® voor elk dier mandadhoors te valideeren 's maandsrd' 6 V^;

4° hel hoofd van de praauwvoerders zoowel als de admini- strateurs in het generaal te verpligten om degeenen, die hunnen twegen op de praauwen worden geplaatst, behoorlyk te informeren, dat geen belaaden praauwen des nachts, nog aan het jaag|>ad. nog aan scheepsboord zullen mogen blyven overleggen, maar in geval van ongunstig weeder of contrarie-wind terstond met hunne ladingen zullen moeten terug keeren naar de administratiên, waaruit de inscheep is geschied, ten einde daar door, zooveel mogelyk, alle dieve- ryen en slinksche oogmerken te prevenieoren ;

5® tot een permanente ordre te statueeren, dat de gezachheb- bende officieren op de scheepen en mindere vaartuigen voortaan verpligt zullen zyn by den overneem van eenige goederen te tekenen aan den voel van het geleide-briefje voor den goeden anlfangst^ ten einde daarna door den geenen, aan dewelke het toezigt van wegens de administrateurs zal zyn toevertrouwd, weder overhandigd te worden ter afgave vervolgens aan de administrateurs van die adminislra* tien, waaruit den afscheep isgeschied, ten bewyze, dal alles ^hoorlyk en wel geconditioneerd aan boord is ontfangen; en

6® de scheepS'Overheeden by ontdekking van eenige fraudes of slegte conditie van hetgeen hen zal worden toegezonden te vei'pligten de praauwen, zonder iels daaruit te mogen ontlossen, terstond terug te zenden aan die administratiën,

Digitized by VjOOQIC

4 1796. W. A. ALTINQ.

waaruit zodanige goederen zyn ingeladen, mits daarby voe- gende een briefje, len bewyze, waarin de fraude of bet defect bestaat, ten einde daardoor te focielder te ontdekken, wie zig aan bet feit beeft scbuldig gemaakt. Zie ook 22 Julij 1803.

9 Januarij. Bepalingen nopens hel inbranden*' van ge- permitteerde kisten^ enz.

Binnen gebragt zynde een remonstrantie van den eersten administrateur in de zuiker-pakbuizen, van Naerssen, vervat- tende zyne bezwaarnissen omtrent de thans plaats bebbende wyze in bet branden der gepermitteerde kisten en andere bagage, zoo van de scbeeps hoge en mindere officieren, als van die der passagiers van de retour-scheepen, mitsgaders eenige voorstellen om daarin eene geschikte verandering te weeg te brengen, zo is verstaan:

1® de jongst benoemde gecommitteerde branders te laaten fungeeren geduurende een rond jaar om alle brandingen ten bunnen overstaan te laten geschieden en dit voortaan in zelver voegen te laaten geschieden jaarlyks; 2^ alle te branden goederen ten dien einde Ie laaten ontfangen in Comp' recognitie pakhuis, zonder onderscheid of dezelve toebebooren aan repalrieerende, dan wel in bet land varende; en 3® telkens vyf dagen voor de monstering van de te vertrekken staande scheepen, betzy naar Nederland, dan wel na de buiten comptoiren, de gemeente by billetten te adverteeren den preciesen dag, wanneer de branding zal geschieden en wanneer de goederen ton dien einde zullen worden aan- genomen.

10 Januarij. Maatregden ter voorkoming van ongere- geldheden^ voortspruitende uit ontijdige monstering van Compagnie*s schepen.

Is goedgevonden tol een permanente order te statueeren:

Digitized by VjOOQ IC

1706 W. A. ALTINQ. 5

1* dat de commandeur en opper-equipagiemeester zal ge- houden zyn aan den heer Gouvernear Generaal kennisse Ie geeven, wanneer schip of scheepen, buiten onvoorziene . toevallen, vyf dagen daarna gemonslert konnen worden ;

i^ dat van de voorschrceven bepaling door of ter order van den beer Gouverneur Genera*-)!, zo ras doenlyk, zal worden kennisse gegeeven aan de lioofden der schryf-comptoiren, mei lasl om te zorgen, dat de papieren op de bepaalde tyd in gereetheid zyn;

5^ dat na het bepalen der vyf dagen geen na-projecten dan by extra ordinaire gevallen zullen mogen worden ver- leenl en, zo zulks al mogte gebeuren, die egter van dien aart zullen moeten zyn, dat daardoor de depêche van schip of scheepen en het vervaardigen der papieren niet vertraagt worden, tenzy alleen op speciaale last van de hooge regeering;

4* dat de commandeur en opper-equipagiemeester zal moeten zorgen, dat voor den dag, dat de voorschrceven vyf dagen bepaalt worden, zowel de carguasoenen, als de vic- tualie en scheeps-benodigtheeden overeenkomstig de aan hem afgelangde projecten zyn ingeladen, alvorens hy aan

. den heer Gouverneur Generaal kennisse geeft, dat schip of scheepen gereet zyn om gemonstert te konnen worden, ten einde een ieder, van wiens departement het ook mag zyn, daardoor in staat te stellen de papieren binnen de gemelde vyf dagen behoorlyk te konnen vervaardigen en expedieeren >

5^ dat de commandeur en opper-equipagiemeester gehouden zal zp te zorgen, dat de geëffende monsterrollen dezelfde dag, op dewelke hy aan den heer Gouverneur Generaal kennisse geeft, dat schip of scheepen gereet zyn om ge- monstert te worden, aan het opperhoofd van het generaal soldy-comptoir worden bezorgt of aan den geene, die in zyn plaats dat ambt waarneemt, en op die geëffende monster-rollen agier ieders naam distincl bekent te stellen, roet welk schip hy in het land gekomen en van welke bodem by op het geftffende schip geplaatst is;

Digitized by VjOOQ IC

o 1786. W .A. ALTINQ.

6^ dat, om de effening te faciliteeren, de capitains of gezag- hebbers der scheepen gehouden en verpiigt zullen zyn de aan boord zynde monster-rollen dageiyks effen te houden, sub poene, dat de geene, die bevonden word daarin nablig te zyn geweest, zal vervallen in een boete van een maand gagie telkens of zodanige andere poena- liteit, als de hooge regeering zal vinden te behooren;

7® dat de commandeur en opper-equipagiemeester zal ver- piigt zyn den visitateur van de rheede te laaten aanzeggen, wanneer schip of scheepen geéffent zullen worden, om in tyds Ie konnen zorgen, dat voor de effening het lie- paalt getal opper-, onder- en derde chirurgyns zig aan boord bevind, en wyders by de effening te onderzoeken, of met genoegzaame gerustheid met de daarop geplaatste manschappen de reise kan worden ondernomen, waarvan hy schriftelyk rapport, door den scheeps opper-chirurgyn meede ondertekent, zal moeten doen aan den heer Gou- verneur Generaal, te gelyk wanneer hy kennisse geeft, dat schip of scheepen na verloop van vyf dagen konnen monsteren, opdat by eenige difCculteiten daar omtrend door den heer Gouverneur Generaal zodanige orders konnen worden gestelt, als tyd en toedragt van zaaken zullen vereisschen;

8^ dat de capitains en gezagvoerders, zowel van Gom|)agnies, als ingehuurde scheepen, zig twee dagen voor de be- paalde dag van de monstering op het negotie-comptoir zullen moeten vervoegen, ten einde aldaar met den factuur- en den extract-factuurhouder accuraat te confronteeren de door hun gehouden annotatiên met het cognossemeni- faclttur en de onkost-reekeningen, daarvan onmiddelyk kennisse te geeven aan den tweeden opper-koopman van het casteel, die dan zodanige schikking zal moeten maken, als een spoedige executie zal vereisschen, en dat de over- heeden, die verzuimen tot de voorschreeven confrontatie ter behoorlyker tyd te compareeren, aansprekelyk ge- houden zullen moeten worden voor alle differenten en

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINQ. 7

iiadeelen, die naderhand ontdekt of ten laste van de Compagnie gebragt zouden mogen worden; 9® dal een ieder zonder onderscheid by de luonstering pre- sent zal moeten zyn en de overheeden verantwoordelyk zullen weesen voor dezulken, die agier blyven; 10* dat na de monstering niemand van boord zal mogen gaan, tenzy in gevallen van de uitlerste noodzakelykbeid met permissie van den commandeerenden officier, en dat, gelyk reets is bepaalt by bet billet van den ^g^^||^ 1794, na de monstering niemand aan boord zal mogen komen buiten schriftelyke permissie ; 11® dat na de monstering der scheepen dagelyks aan den beer commissaris over de equipagie-werf rapport zal moeten worden gedaan, of permissiên tot het aan den wal komen zyn verleent, als ook aan wien en om welke reedenen, ten einde te prevenieeren, dal van de bepaalde gevallen van uitterste noodzakelykbeid geen misbruik worde gemaakt; 12* dat de scheeps overheeden gehouden en verpligt zullen zyn, direct na de monstering, het anker te ligten en van de rheede te vertrekken tot buiten de mantel, al- waar het hun zal vrystaan voor die enkelde dag, maar langer niet, te blyven leggen om naar de soldy-papieren te wagten, die hen zo spoedig mogelyk bezorgt zullen moeten worden. Wyders in bedenking gegeeven zynde, hoezeer het mogelyk is, dat er gevallen konnen gebeuren, in dewelke bet nodig is, dat de opper- ot onder-equipagicmeester, dan wel iemand hunnentweegen, zig na de monstering naar boord moet be- geeven ; dat de noodzakelykbeid daar zynde, als een natuurlyk gevolg moet worden onderstelt, dat dezelve een spoedige voorzieninge vereischt; dat in zulk een geval het vragen van permissie daartoe van den heer Gouverneur Generaal inconve- nienten zal veroorzaaken ; en dat het dierhalven nuttig zoude konnen zyn in het billet van den 9^ September 1794 die verandering te maaken, dat in zodanige gfei;a//eiivannoodzake-

Digitized by

Google

8 1795. W. A. ALTINQ.

lykbeid de permissie tot het aan boord vaaren ook kan worden verleent door den heer commissaris over de equipagie-werf, te meer deese steeds in de gelegen theid is om te konnen beoordeelen, in hoe verre de afzending van iemand naar boord al of niet noodzakelyk moet worden geconsidereert, zo is goedgevonden de hooge regeering te qualificeeren de voor- gestelde verandering in het billet van den O^'^ September 1794 te laaten gevolg neeroen, met deese bepaling egter, dat van zodanige verleende permissiên eiken dag kennisse zal moeten worden gegeven aan den heer Gouverneur Generaal.

16 Januarij. Last op den sjahbandar Ie Batavia in de passen voor particuliere, naar Timor vertrekkende vaartuigen bekend te stellen, dat deze vaartuigen op genoemd eUand slechts Koepang mogten aandoen.

" f euüni • Maatregelen in hel belang van rust en orde in die Jakatrasche bovenlanden.

De gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander deelde roede, >dat de rustversloring en onveiligheid in de bovenlanden tot een ongemeene hooge graad is geklommen, alzo dagelyks en by continuatie berigten worden ontvangen wegens het afzetten en vermoorden van menschen langs 's Heeren weegen en het plunderen van gansche campongs of gehugten door zwervende benden van 40 tot 70 a 80 koppen, die, met een groote menigte schietgeweeren voorzien, alles aan hunne wraak en vervolging opofferen, wat zig tegen hun voorneemen tragt te verzetten, zonder dat hy tot t^engang van dit zo verre gevordert quaad eenig middel aaii handen heeft, waarvan roet zcekerhoid een goed succes te wagten zoude zyn en hetwelk de zaak in cas van mislukking niet grotelyks zoude verergeren ;

dat hem niet zonder grond is voorgekomen, dat middelen van meerder klem en minder hazard dienen by der hand genomen en in het werk gestelt worden, wyl het apprehcndeeren van enkelde personen de complicen aanzet zig in veiligheid te

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTI NQ. 9

Stellen en dezulke, die zig anders Dog al schuil gehouden hebben, thans bedugi van meede agferhaalt te zullen worden, zigbyeen verzamelen om gezamentlyk mei een genoegzame magt, des noods, zig tegens hunne vervolgers Ie konnen verzetten; en dat, daar het intusschen zeeker is, dal de bovenlanden in deeeen toestand niet konnen gelaalen worden, vermits dezelve daardoor tot woeslynen zouden veranderen, nadeniaal de goede ingeaetencn almeede genootzaakt zouden wonlen zig hy de booswigten te voegen, waaruil ten hoogsten gevaarlyke gevolgen te wdgten zyn, hy zig ter zyner decharge verpligt agt in tyds in consideratie te geeven, or hel op grond van alle deese reedenen niet aller noodzakelykst zoude zyn, aan alle rond- swervende inlanders een generale amnestie Ie verleenen*'.

Een oogenblik dacht de Regering aan het uitzenden eencr expeditie >tot opvatting en verdelging der moorders en rovers*\ maar zij zag hiervan af:

1® omdat zoodanige expedilie »eene algemeene vrees zoude

•veroorzaken en uilwykingen te weege brengen, te

•meer zig onder de ronds wervende complotten voorname

•Javaanen bevonden";

V omdat «zomtyds eenige goede ingezetenen meede voor

•quaad doenders aangezien en als zodanig behandelt zouden

•worden, 't welk hunne familién aanzetten zoude om

•ook uit te spatten".

Nadat de Aria van Soekaradja, ter vergadering aanwezig,

had verklaard, >dat de gepleegt wordende baldadigheeden naar

•zyn begrip veelal toegeschreeven moeten worden aan de

•inhaligheid van zommige eigenaars der Janderyen, die van

•de op hunne landen wonende inlanders meerder afvorderen, als

•zy met billykheid konnen opbrengen", besloten Commissarissen

Generaal de Regering te machtigen tot het uitvaardigen

van het volgende plakaat:

Nademaal wy met het meeste leedweezen hebben vernomen, niet alleen, dat de rustverstooring en onveiligheid in de Jacca- trasche bovenlanden lans tot een ongemeene hoge graad is gereezen, maar dat men ook dagelyks van daar berigten ont-

Digitized by VjOOQIC

10 1795. W. A. ALTINQ.

vangt van het arzetten en vermoorden van goede ingezeetenen langs 's Heeren weegen, mitsgaders plunderen van geheele campongs door swervende benden, die, met een menigte van schiel-geweer voorzien, alles aan hunne wraak en rooflost op- offeren, zonder dat de tol leegengang van dat zo verre ge- vordert kwaad successive aangewende middelen daarin eene gewenschle verbeetering hebben kunnen te weeg brengen — maar de ondervinding inleegendeel heefl doen zien, dat bet apprehendeeren van enkelde persoenen de complicen al dikwyis aanzet, zich, zo zy hen verbeelden, in veiligheid te stellen en dezulken, die zich anders schuil hielden, beducht van meede agterhaald te zullen worden, byeen doet verzamelen ojn met te meer kragt hunne boze desseinen ter uitvoer te kunnen brengen. — En dit een en ander mitsdien by ons in over- weeging genoomen en teevens gelet weezende, dalde Jaccatra- sche bovenlanden in den teegenswoordige toestand niet kunnen gelaten, maar noodzakelyk daar in op eenige andere wyze, dan tol nog toe is in het werk gesteld, voorzien moet worden ten einde eene meer gereegelde beheering van dezelve in het algemeen te effectueeren, misbruiken teegen te gaan en de goede in- en opgezeetenen te beschermen voor alle geweld en roveryen. Dat wy nogtans, alvorens de ernstigste middelen in het werk te stellen om de bovenlanden van halstarrige boosdoenders en vagabonden te zuiveren, wel in gunstige consideratie hebben willen neemen, dat onder de tans rondzwervende complotten zig bevinden zeer veele, welke zig oiivoorzigtig hebben laten wegsleepen om deel te neemen aan de gepleegde roveryen en zelv zich als hoofden en aanvoerders van complotten te doen gebruiken, doch lans, berouw gevoelende over hunne onvoorzigtigheid, gaarne wenschlen hun gedrag voor het ver- volg te verbeeteren, maar uit rechtmatige vreeze van vervolgt en gestraft te zullen worden hunne, met agterlating van vrouwen en kinderen, verlatene woonplaatzen niet weeder durven be- trekken, en over zulks aan de zodanige geleegenheid geeven en hun aanmoedigen om van hunnen dwaalweg te rug tekeeren en zig voortaan stil en vreedig te gedragen. — Zo is het, dal

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. H

wy na rype deliberatie, — en vooraf verkreegen qualificatie vao de boog Edele gestrenge beeren Commissarissen Generaal over gebeel Neederlandsch Indien en Cabo de Goede Hoop, reprae- senteerende Zyne Doorluchtige Hoogbeid, den Heere Prince van Orange en Nassau, erfstadhouder, capitain generaal en admiraal der Vereenigde Neederlanden, Opperbewindbebber en Gouverneur Generaal van de generale geoclroyeerde Needer- landscbe Oost lodiscbe GompagniCy enz., enz., enz. en de beeren Bewindbebberen, gecommilleerd ter vergadering van Zeeventie- nen, de gemelde Compagnie repraesenteerende, — goedgevonden hebben ie verleenen, gelyk wy verleenen mits deezen, aan alle inwoonderen der Jaccalrasche omme- en bovenlanden, die lans rondzwerven en reeds door roven en plunderen van buffels en andere goederen, baare meede in- en opgezeetenen loebehoorende, veel kwaiad hebben voortgebragt, een amnestie of volkomen vergeevingc en uitwisschinge van alles, wal zy daar door leegen ons zouden mogen hebben overl reeden of misdaan; — verklaren mitsdien alle procedures, uit dien hoofde teegen ben aangevangen, heizy dezelven noch hangende ofte reeds getermineerd mogten zyn, dan wel teegens ben noeb geëntameerd zouden kunnen worden, voor vervallen, met inierdictie aan alle en een iegelyk om hun desweegens in bet minste te vermoeielyken, mits binnen de bier na te meidene tyd in hunne woningen terug koerende; van deeze onze byzondere gratie en clementie echter uitzonderende, niet alleen de volgende, als:

Kambing,

Loeton en

Bappa Sarang, welke zieh aan zwaare misdaden hebben schuldig gemaakt en ter erlanging van hunne condigne straffe bereeds voor lange door den rechter gerequireerd zyn; maar ook de onder- gemelde, te weeten:

Soera, alias Bamien of Bappa Rawie,

Moéra en

Taycr,

Digitized by VjOOQIC

12 1795. W. A. ALTINQ.

op welker appreliensie reeds voor lange een praemie is gesteld en welker uitloving in leegendeel by deezen word hernieuwd, met vrybeidlating aan een ieder om dezelve, liet zy dood of leevend, te leeveren ; zullende alle die geenen, welke van deeze onze opene brieven van volkomen vergeeving willen gebruik maaken binnen den lyd van twee maanden na de publicatie deezes (of voor ultimo April aanstaande) moeten terug keeren naar de landen, van waar zy uitgeweeken zyn, met aangoeving van hunne persoonen by den landheer of mandadoor, om weeder onder onze bescherming genomen (e worden — terwyl daar en teegen de zulken, welke onwillig blyven binnen de voorschreeveii bepaalde tyd naar hun woningen of verblyf- plaatzen terug te keeren en alzo onze goedheeden met on- dankbaarheid en onze toegeevenheid met onverschilligheid beantwoorden, als schadelyke subjecten en swervere geconsi* dereert, als zodanig geapprehendeert en gecorrigeerd zullen worden, zodanig als wy raadzaam zullen oordeden.

En nadien by de voorschreeven deliheratien teevens in overweeging is genomen de noodzakelykheid, dat wy ten allen tyde naauwkeurig geinformeert zyn van het gelal der in- en opgezeetenen van de Jaccatrasche omme- en bovenlanden en dat daar omtrend vorder zodanige middelen en beschikkingen te werk gesteld worden, als dienstig kunnen zyn om aan dat heilzaam oogmerk bevorderlyk te weezen, hebben wy^ insgelyks na verkreegen qualiOcatie van welgemelde hoog Edele gestrenge heeren Commissarissen Generaal en onvermindert hoogstderzelver nadere dispositien op het stuk der bovenlanden, teevens goedgevonden te statueeren, zo als wy statueeren by deezen:

Eerstelyk: dat alle eigenaars en beheerders van landeryen uiterlyk teegens ultimo der maand Maart deezes jaars een generale en zeer accurate zielbeschryving op hunne landen door de respective campongs-mandadoors zullen moeten laten doen en opnoemen het getal mans en vrouwen, zo getrouwde als ongetrouwde, de kinderen, zo jongens als meisjes, boe- yangers, lyf-eigenen, zo jongens als meisjes, die in de campongs

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 13

woonagtig zyn (alle, zo na mogelyk, met bekendstelling hunner oaderdom), beneevens hel getal buffels, dat zich onder die opgezeetenen bevind en door wien dezelve bezeeten worden, zo mecde het getal schietgeweeren en aan wien dezelve zyn toebetrouwd; voorts van dien opneem eene naamlyst moeten lalen fonneeren (ingericht na het formulier, dat daarvan opgemaakt, door ons geapprobeert is geworden en aan een ieder, die het aangaat, afgegeeven zal worden) en, onderteekend zynde door de eigenaars en beheerders der landeryen, over- g^eeven moeten worden aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander.

Ten tweeden: dat de gedagte gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, die naamlysten bekomen hebbende, daarna zal moeten laten in gereedheid brengen brieijes of bevryzen na het model, dat daarvan in het slot deezes zal worden geinsereerd, beboorlyk ingevuld met de namen der ingezeeteuen van het land, waarop zy woonen, van den landeigenaar en de campong; dal die briefjes of bewyzen, dos ingevuld en door den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander onderteekend, vervolgens ten overstaan van een inlandsch officier, op wiens probiteil staat gemaakt kan worden (buiten lasten, zo van de eigenaars of beheerders van landeryen, als van de in- en opgezeetenen) door de landman- dadoors of die de eigenaars of beheerders van landeryen daar toe zullen nomineeren en qualiGceeren, aan dein- en opgezee- tenen (de jongens, welke den ouderdom van 13 jaaren bereikt hebben, daaronder gcreekend) zullen moeten worden a%egeeven, mits wel gelet worde, dat geene briefjes worden afgegeeven aan inwoonders van andere landeryen.

Ten derden: dat zodanige inlandsche officier, ten wiens overstaan de afgave der brieijes of bewyzen zal geschieden, tevens gequaliGceerd is op te neemen, by wien de in- en opgezetenen volgens ons plakaat van den 13^' December 1745, bet welk den -~ September 1793 is gerenoveerd, geênroUeerd zyn, en dat hy daarvan notitie zal houden, ten einde de rollen van de inlandsche commandanten en andere

Digitized by VjOOQIC

14 1795. W. A. ALTINÖ.

hoofden, onder welke de inlanders van ouds af gesorteerd hebben, te vereevenen.

Ten vierden : dat alle eigenaars en beheerders van landeryeo voorts van alle de zodanige, welke uil kragte der aan hen verleende amnestie op hunne landen terug keeren voor het expireeren van den termyn derzelve amnestie of den laatslen April aanstaande, inzelvervoegen één, zo na mogelyk, accurate naamlyst zullen moeten laaien formeeren en ten langsten binnen den tyd van veertien dagen afgeeven aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, ten einde aan dezelve op gelyke wyze, als in de voorgaande artikulen is gemeld, brieQes of bewyzen kunnen worden verleend; moetende des niet te min over de zulke steeds een wakend oog gevestigd blyven en by de minste ontdekking, dat zy zig aan saraenroltingen schuldig maken, of by cenig wang^rag, slrydig aan de intentie met de verleende amnestie, dadelyk door de eigenaars en beheerders van landeryen moeten opgeligt, naar de stad afgezonden en aan den landdrost of gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander overgegeeven worden.

Zullende vervolgens alle die geenen, welke één maand ua het verloop van den tyd der voorsz. amnestie gevonden zullen worden zonder briefjes en dus als schadelyke subjecten kenbaar zullen zyn, als zodanig worden geapprehendeerd, mits echter blyke» dat zulks niet zomtyds buiten hunne schuld door negligentie van de land-eigenaars veroorzaakt is, welke in dien gevalle desweegens aanspreekelyk zullen zyn.

Ten vyfden : dat alle eigenaars en beheerders van landeryen aan niemand inwoning op hunne landen zullen mogen toestaan, dan die van een brieQe zal zyn voorzien, op poene, dat zy voor elk persoon, die zal bevonden worden zedert één maand op hun land te hebben gewoond en van geen zodanig briefje te zyn voorzien, zullen verbeuren vyf en twintig rijksdaalders, ten profyte van de Compagnie, om daaruit gedeeltelyk te vinden de onkosten der expeditien, praemien, enz., behoudens echter hun regres op hunne mandadoors, voor zo verre die door hunne nalatigheid daartoe aanleiding mogten hebben

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALtiNd. tt(

gegeeven, en onvermindert arbitraire correctie naar exigentie van zaaken, niet alleen derzelve mandadoors, by aldien zy bevonden worden hunne landheeren dien aangaande opzettelyk te hebben misleid, maar ook van die geene, welke aan dezelve eenige huisvesting mogten hebben gegeeven.

Ten zesden : dat alle eigenaara en beheerders van landeryen al verder verplicht zuilen zyn, niet alleen door de niandadoors van elke campong de brierjes van die geenen, welke komen te overlyden of welke naar elders verhuizen, terug teiaten oeemen en by hen te doen bezorgen, maar ook alle maanden de in- en opgezeetenen hunner landeryen door de respective campottgs-mandadoors te laaten opneemen en om de drie maanden van dies bevinding aan den landmandadoor en door deezeaan ben verslag te laten doen, onvermindert, dat by lievinding van absentie en verhuizing van deeze of geene ingezeeten daarvan direct aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander opgave zal moeten worden gedaan, ten einde de onder hem berustende lyslen der respective landeryen daarna te kunnen effen stellen en omtrend die, welke zich geabsenteerd mogten hebben, direct de nodige ordres tot derzelver apprehensie te kunnen geeven.

Ten zeevenden: dat alle eigenaars en beheerders van landeryen verplicht zullen zyn alle jaaren na de voormelde, by hen te ontvangene rapporten eene nieuwe lyst aan den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander over te geeven en vervolgens ieder in- en opgezeeten van een nieuw briefje te voorzien en de overige aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander over te geeven om nagezien en, met de lyslen accordeerend bevonden zynde, verbrand te worden, alles op poene van een hondert zilvere gecartelde ducatons ten profyte der Compagnie, te verbeuren by zodanige landeigenaar, welke bevonden zal worden de voorsz. ordres te verzuimen, blyvende de eigenaars der landeryen ferantwoordelyk voor de nalatigheid hunner mandadoors.

Ten achtsten: dat na de publicatie deezes alle de amfioen- en dobbdkitten, zo die, wdke onder den naam van warongs

Digitized by VjOOQIC

16 1796. W. A. ALTINQ.

of onder welke andere benaming ook opgezet zyn, boven de posten Ansjol. Jaccalra en Anke, mei uitzondering alleen van die geenen, welke op de publieke marklplaatzen staan, gesloten en in hunne neering en bedryf gesurcheerd zullen moeten worden tot onze nadere dispositie, ten einde de uitgeweeken in- en opgezeetenen geene geleegenheid hebben zich in dezelre te kunnen schuil houden, op poene, dat niet alleen de houders ▼an zodanige am6oen- en dobbel-kitten by ov^treeding dier ordre* zullen verbeuren een somma van een hondert zilvere gecarlelde ducalons, maar ook de mandadoors van de landeryen en anderen, die zulks mogten konnen conniveeren, aanspree- kelyk zullen gehouden worden, wanneer op de bnderyen byeenkomsten tot am6oen schuiven en dobbelen gedurende het voorsz. verbod ontdekt worden, en des wegens naar exigentie van zaakeii arbitralyk zullen worden gecorrigeert.

Ten negenden : dat aan alle de eigenaars of beheerders van landeryen, die boven de 20000 ryksdaalders waardig zyn, word gepermitteerd het houden van 20 a 25 snaphaanen en aan eigenaars van landen van mindere waarde een minder getal na eevenreedigheid, om te worden verdeelt onder de manda- doors en andere goede opgezeetenen van die landen, zullende die snaphaanen Ck)mpagiiies weegen voor het kostende met een capitaal advans worden verstrekt en de land-eigenaars voor dezelve moeten instaan, die deze! ven ten dien einde by den gecommitteerde tol en over de zaken van den inlander zullen moeten brengen om na den gebruike gemerkt en daarna, by opeissching, weeder verantwoord te worden.

Ten tienden: dat de leedigloopers, die na expiratie van de voorsz. amnestie door de respeclive eigenaars en beheerders van landeryen als schadelyk voor de bovenlanden geoordeelt en als zodanig naar de stad afgezonden zullen worden, direct in de ketting geklonken en alzo buiten staat zullen worden gesteld de bovenlanden weeder te ontrusten, maar in teegen- deel voor een zeekere tyd of tot dat zy hoope van beeterschap geeven, tot het schoonmaken der stranden, de stads-wallenen andere Compagnies gemeene werken geêmploieert zullen worden.

Digitized by VjOOQIC

1795 W. A. ALTINQ. 17

Ten eirden: dal de niandadoors der respective landeryenin bet generaal aanspreekelyk zullen worden gehouden voor de prompte executie van de ordres, in deezen bepaald en die, welke zy van de land-eigenaars verder overeenkomstig onze voonz. goede inteutien zullen onlfangen tot wclzyn van de in- en opgezeetenen, op poene, dat zy, ingevalle de land-eigenaars over hunne nalatigheid klagten inbrengen en zy schuldig be- vonden worden, daar over aan den lyve of met een bannis- seioent in de ketting gestraft zullen worden, na bevinding van zaaken ; — wordende de mandadoors noch in het byzonder aanbevolen en gelasi, niet alleen by de uitdeeling der briefjes aan de in- en opgezeetenen zorgvuldig en niet de meeste nauwkeurigheid te letten, dat aan de zodanige, welke van de voorsz. amnestie uitgezondert zyn, als schuldig zynde aan zwaare misdaden of op welker hoofden praemien gesteld zyn en waarvan de meeste by hen wel bekend zyn, geene briefjes worden verleend, om de zulken in het contrarie geval niet in de geleegendbeid te brengen de vervolging ter hunner ap- praehensie te ontslippen — maar ook stee<ls de nodige attentie te vestigen, dat de eene in- en opgezeeten aan den andere geen briefje ter leen afgeeft of dat van de briefjes op eenige andere wyze misbruik word gemaakt, zullende de zodanige mandadoora, welke bevonden zullen worden omtrent het eerste Ier kwader trouw gehandeld, mitsgaders de land-eigenaars misleid en omtrend het laatste moedwillig verzweegen te hebben, dat de briefjes door den een aan den ander geleend zyn en daar door van dezelve misbruik gemaakt word, mede exemplaar worden gestraft, on verminden, dat die geene, welke bevonden zal worden zyn briefje aan een ander te hebben geleend, ernstig zal gecorrigeerd worden.

Beveelen en gelasten voorts de respective officieren en justi- lieeren om de procedures, welke teegen de op- en ingezeetenen der omme- en bovenlanden aangevangen zyn, met uitzondering van de voormelde zes boosdoenders, te staaken en dezelve onverhindert te laten terug komen om als alle andere inge- zeetenen de vrye inwooning en alle andere regten en voor-

n.A14AT-B0ei DEEL XII. 2

Digitized by VjOOQIC

18 1795. W. A. ALTINÖ.

regten te genieten, in verwagling, dat dezelve zich in het vervolg zullen gedragen als stille en vreedzame ingezeetenen — inter- dieeeren voorls wel expresselyk den president en Raaden van justitie deezes kasteels, die van den gerechte deezer slad, mils- gaders alle officieren en justitieeren ter deezer hoofdplaats^ en wien zulks verder aangaat, iemand der in- en opgezeeteiien van de Jaccatrasche omme- en bovenlanden uit hoofde van voorschreeven misdaden ooit of ooit in eenige maniere te bemoeilyken of in het mstig en vreedig genot van deezeonze amnestie en vergeeving te stooren of hinderlyk if zyn.

En opdat niemand hiervan eenige ignorantie zoude kunnen praetendeeren, zal deeze ter deezer hoofdplaats gepubliceerd en voorts geaffigeerd worden ter plaatzen, daar men gewoon is publicatien en affixien te doen, mitsgaders ook op de respective bazaars en alomme in de bovenlanden worden aangeplakt.

Model van het briefje of bewys, dal navolgens hel vermelde

hy hel Iweede arlikul aan de in- en opgezeetenen

der bovenlanden zal word&\ afgegeeven.

Dit bewys wordt verleend aan ,

inwoonder van het land ,

woonagtig in de campong voor het

jaar 1795, heeft na gissing den ouderdom van . . . jaaren.

Batavia, den 1795.

Op de linkerzyde *s Compagnies zegel, in inkt gedrukt, en aan de regterzyde de onderteekening van den gecom- mitteerde tot en over de zaken van den inlander.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 19

Omdat de landheeren, die landen ¥an den Sullan van Banlam in huur hadden, in gevolge hun huur-coniract, nieU Ie zeggen hadden over de op die landen wonende Bantamsche onderdanen, welke onderdanen «geheel en al" stonden onder

aparte" Bantamsche hoofden, door den Sultan van Bantam aangesteld, werd den ^8'^'^ JanuariJ 179S goedgevonden: »van het bezorgen der lysten ten comptoire van den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander en het afgeeven der briefjeft uit te zonderen alle de geene, die landen van den koning van Bantam in huur hebhen, voor zoverre de op die landen wonende Bantamsche onderdanen betreft, onder deese restrictie egter, dat zy des ongeagt gehouden en verpligt zullen zyn met opzigl tot hun eigen landeryen, waarvan zy eigenaars of beheerders zyn, en de daarop wonende inlanders de gestdde ordres zonder de minste nalatigheid slipt te observeeren en in agt te neemen, sub poene van de boete op het niet nakomen der gemelde ordres bepaalt''.

üp den 4^^ Februarlj 1795 deelde de gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander mede, dat >al het •grasseerende quaad" voortsproot uit liet >rondswerven van »de jonge mans persoenen".

Nog op den 30'^'° September 1803 beeft de Regering op verzoek van het collegie van Schepenen verklaard, dat >onder ■de by placaat van den 6^^' February 1795 verleende amnestie •begrepen zyn alle, die zich hebben aaiigegeeven en daarby ■niet nominatim uitgezondert zyn".

Zie ook 11/25 Maart 1806 en 26 Hooimaand 1810.

4 Februarij. Voarschrifï nopens nprojechladingen* van Compagnies schepen.

In overweging genomen zynde, dat by hel opmaken der project-ladingen, inzonderheid voor de retourscheepen, niet altoos met die accuratesse word te werk gegaan, als behoort, voor-

Digitized by VjOOQIC

JO 1795. W. A. ALTINQ.

namenllyk ten aanzien van de kofly en peeper, also van deese twee arliculen somtyds een vry grooter quautileit ter belading van zoinmige retourscheepen worden argezonden, als daarvoor geprojecteert zyn, waardoor het den water-fiscaal nu en dan zeer moeyelyk word gemaakt om zonder veel navragen te kon- nen ontdekken, of onder den naam van Compagnies mede geen particuliere goederen naar scheepsboord worden getransporteerd, en dat dierhalven de noodzaakelykheid vercischt op bet ontwer- pen der project-ladingen een meerder attentie te doen vestigen ten einde den water-fiscaal des te beter in staat te stellen tegen den sluykhandel en het clandestin naar scheepsboord brengen van particuliere goederen te konnen vigileeren, zo is na deliberatie over dit poinct goedgevonden de opperkooplieden des casteels te recom mandeeren zig tot narigt en ter stipte observantie te laaten strekken, dat de project-ladingen voor de scheepen en vaartuigen, die van hier, hetzy naar Nederland of een der Indische coniptoiren staan te vertrekken, in het vervolg altoos zodanig moeten ingerigl zyn, dat tusschen het project en de eigentlyke belading geen naamwaardig, immers geen grooter different kan exisleeren, als waarvan zy, des ge- requireerl wordende, voldoende reedenen konnen geeven.

9 Februartj. Voorschriften nopens de verzending van particuliere goederen op vracht met Compagnie* s schepen en nopens lijsten van particuliere brieven^ enz., door de posl'kantoren verzonden.

Bij missive van 21 Januarij 1796 hadden Commissarissen Generaat het navolgende aan ^ Indische Regering medegedeeld :

Nadien ons is voorgekomen, dat de conditien van den 2P° Maart 1794 ter acceptatie en overvoer op vragt met Gom- pagnie's scheepen en vaartuigen van particuliere goederen eenige ampliatie vereisschen en wy ook onderrigt zyn, dat uwe ordre van den 14*» April 1789 om de aangebragt wor- dende particuliere brieven op de post-comptoiren aftegeeven niet naar behoren word geobserveerd, vinden wy nodig UEdele

Digitized by VjOOQ IC v

W. A. ALTINQ. Jl

aan Ie schryven de ministers en bediendens op de respective etablissementen van de Compagnie in Indié te gelasten met ieder Gompagnie's scbip of vaartuig, dat van hier vertrekt of van elders herwaards komt, altoos over te zenden één dis- tincte lyst van de daar in afgelaaden particuliere goederen, voor dewelke vragtgeldeii zyn betaald, specifiek aanwyzende, waar in dezelve bestaan, hoe veel vragt penningen voor den overvoer in Compagnie's kassa ontvangen en aan wien de goederen geadresseert zyn, om liier te Batavia aan den water-fiscaal en op de buiten-comptoiren aan de fiscaals der plaatzen, daar de scheepen en vaartuigen aankomen, afgegeeven te worden. En voorts te renoveeren de tweede, derde en dertiende pa- ragraaph uwer resolulien van den W^ April 1789, tot een gereegelde bezorging der brieven naar en van de respective buiten-comptoiren genomen, met deeze ampliatie in de laatst- gemelde §, dat de postmeesters op de buiten-comptoiren zich ook ter observantie moeten laten strekken het daarby geordonneerde aan de postmeesters alhier om van de ter in- pakking gereed zynde brieven en pakketten één lyst te for- loeeren en die lyst met de brieven gelyk herwaanls te zenden.

Op 9 Februarij 1795 werden de ministers en bedienden op de büiten-kantoren gelast vorenstaande orders op te volgen.

9 Februarij. Vernieuwde regeling der verstrekkingen aan de wapenkasner te Batavia.

De jaarlyks tot gebruik in de wapenkamer benodigde ver- strekkingen is verstaan voortaan te reguleeren ingevolge de daarop door de hoog Edele heeren Ck)mmissarissen Generaal gemaakte specifique bepaling, — voorts een ieder, die het aan- gaat, daarvan ter narigt kennisse te geeven, met afschaffing en intrekking van alle andere of tot nog toe gedaane ver- strekkingen, die in het vervolg zullen moeten bestaan, te weten: uit het ambagts-quartier:

1 vat Brussels zand,

Digitized by VjOOQIC

JJ 1795. W. A. ALTINQ.

ponden kryt,

boBsen bindrotlingen^

pees cadjang maiteD,

» Javasche dammers,

manden,  daarvan:

4 p* groole.

4 » middelbaare en

8 » kleine,

160

» pakkassen, mits de overschietende onder de res-

tanten ingenomen worden, om te dienen voor bei vol-

gende jaar.

manden houts kooien or ses manden 's maands ;

uit hei yzer magazyn:

2B0

ponden spykers in zoori;

uit hei provisie magazyn:

390

kannen arak of zooveel meerder of minder als nodig

is tot de verstrekking van het gewoon randzoen.

aam traan,

600

kannen clappus olie of 60 kannen ter maand.

ponden waxkaarsen,

» wax, ruwe en

maaten zout, inlands, of een maat 's maands ;

uit den medicinalen winkel:

ponden miner. borax raff.,

» aqua foriis,

» sal tartar en

kannen olie, natus terra;

van de equipagie-werf:

bossen marlyn.

pees geteerde lynen.

ponden roeth,

pees heele leggers.

» halve aamen.

• balys,

» emmers,

» oud zeO,

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 55

1 vat tbeer, 12 hoeden steenkoolen of 1 hoed 'smaands;

uil het kleeden pakhuis : * 12 pees guinees, gemeen gebleekt cust of een p' ter maand ; uit de arthillerie; 1 riem patroon papier;

uit de groote geld-kasse: / 49: 10 in contant tol het incopen van kalk en witkwasten om de wapenkamer schoon te houden.

En wyders af te wagten, welke hepaling welmelde hoog Edele heeren Commissarissen Generaal omtrend de schryfge- reedschappen zullen gelieven te maaken.

9 Februarij. Eed- formulier, voor de kommiezen bij de ariülerie-mügazijnen.

Wij beloven en zweeren hel Bataavsche volk, de heeren Bewindhebberen van de Nederlanilsche Oost Indische Compagnie, nitmakende den Raad der Aziatische bezittingen en etablisse- menten, mitsjzaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indié gebouw en getrouw te zullen zyn;

dat wy in onze diensten van comnn'zen der arthiilery ma- gazynen alle devoiren zullen aanwenden ten profyle van de Compagnie, zonder ons direct of indirect op eenigerhande wyze ten praejudicie van de Compagnie te verryken;

dat wy niet alleen zorgvuldig zullen toezien, dat 'sCom- pagnie's ammunitie goederen en buskruit door leccagien, als anderszints niet komen te bederven, maar wel voornamentlyk zullen weeren en doen weeren, dat de Compagnie door dief- stallen geene goederen worden ontvreemd;

dat wy wyders stiptelyk zullen nakomen en opvolgen het reglement, jongst op onze bedieningen bepaald, en zodanige orders, als ten dien regarde gemaakt zullen worden.

Zo waarlyk heipe ons God almachtig.

9 Februarij. Eed-formulier voor den Baas der scheeps^

timmerlieden op Onrust. Ik bdoov en zweer het Bataavsche volk, den Raad der

Digitized by VjOOQIC

24 1795. W. A. ALTINQ.

Aziatische bezittingen en etablissementen, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de raden van Indië gebouw en ge- trouw te zullen zyn;

dat ik in de waarneeming van myn dienst van baas ten eilande Onrust alles» wat in myn vermoogen is, zal aanwendeu ten voordeele van de Compagnie, zonder my direct or indirect in eenigerhande manieren ten praejuditie van de Compagnie te verryken;

dat ik ten opzichten van de verbruikt wordende hout- werken, kooper, yzer, spykers en verdere materialen aan de in reparatie leggende Compagiiie's scheepen en mindere vaar- tuigen zo zuinig en menageus zal te werk gaan, als iemand in zyn eigene zaaken zoude kunnen doen;

dat ik geene materiaalen hoegenaamd meerder zal opbrengen, als 'er werkelyk tot vernieuwing of reparatie aan de scheepen zal verbruikt worden, en zelfs niet zal gedoogen, dat zulks door iemand, onder myn gezach slaande, wordt gedaan;

dat ik in het visiteeren en repareeren van 's Compagnie*s scheepen en vaartuigen oprecht, trouw en eerlyk zal tewerk gaan, mitsgaders dat ik zorgvuldig zal waaken en doen waaken, dat de my aanvertrouwde goederen, noch door frauduleuse handelwyze, noch door diefstallen worden 'verwisseld of ont- vreemd;

dat ik geen meerder huurlingen, zo min auiliachlsliedeii als koelies zal opbrengen of laten opbrengen, dan die wesenllyk in 's Compagnie's dienst zullen worden geéinployeerd ;

dat ik niy niet zal verryken, noch gedoogen, dat andereu zich verryken met eene meerdere of hoogere afschryving van yzer of spykers of eenige andere materialen, dan waarlyk by het versmeeden of verwerken verlooren of onbruikbaar ge- raakt zyn ;

dat ik nauwkeurig aanteekening zal houden of onder myn opzicht doen houden van alle materiaalen 'hoegenaamd, die verbruikt of verwerkt worden aan of ten behoeven van par- ticuliere scheepen en vaartuigen, ten eilande Onrust vertim- merd en gerepareerd wordende, mitsgaders van alle dag- en

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 28

werkloonen van ambaclitslieden, koelies en andere dienstelingen daar toe geêii]|iloyeerd ;

dat ik de reekening van dezelve vertimmeringen en repa- ratien zal opmaaken na de orders, welke niy daartoe van wegens de hooge regeering zullen worden gegeeven, ter goeder trouw en na myn beste weeten, zonder eenige particuliere inzichten van vriend- of vyandschap ;

en eindelyk, dat ik betrekkelyk de voorschreeven vertim- nieringen of reparatien geene overeenkomsten of contracten hoegenaamd zal aangaan, maar in deeze en alle andere op- zichleu 's Compagnie*s meeste belang na vermogen behartigen en bevorderen en tegen alle verkeerde practyken waaken.

Zo waarlyk helpe my God almachtig I

9 Febroarij. Eed-formulier voor den opziener der ge- bouwen, Uimmeragien en reparatien.'*

Ik beloov en zweer het Bataavsche volk, den Raad der Akiatische bezittingen en etablissementen, mitsgaders den Gou- veroeur Generaal en de raden van Indiê gebouw en getrouw te zullen zyn ;

dat ik in de waarneeming van myn dienst van opziender der gebouwen, timmeragiên en reparatien al het meest mo- gelyk zal aanwenden ten voordeele van de Compagnie, zonder my direct noch indirect, op eenigerhande wyze, ten praeju- ditie van de Compagnie te verryken;

dat ik trouw en eerlyk zal te werk gaan, zo wel ten op- zichten van de van 's Compagnie's wegen aanbesteed wordende werken ter vernieuwing of repareering, als nopens de visitatie en examioatie, zo dra die zullen wezen geêxstrueerd ofte geabsolveerd;

dat ik nopens de leverantie stiptelyk zal naar komen de orders, die my successive zullen worden gegeeven, zo wel omtrend de pryzen, als de zoorten der goederen, die aan de Compagnie worden geleeverd; dat ik my ten dien opzichte niet zal trachten te bevoordeelen, mitsgaders dat ik zorgvuldig

Digitized by VjOOQIC

26 1796. W. A. ALTINQ.

zal toezien en letten, dat die orders door de subalterne baazen, opzieoders en verdere onder myne orders staande bediendens al mede stiplelyk worden geobserveerd, zonder te gedoogeo dat zy lieden de Ck)mpagnie in het geringste komen te bena- deelen; en dat ik ten dien einde met de meeste nauwkearig- heid zal examineeren de door de baazen en opzienders ingediend wordende specificatien ;

dat ik voorts geen meenler huurlingen, zoo min ambachtslieden, als koelies zal opbrengen of laten opbrengen, dan wel ooglui* kende zal permitteeren, dat zulks gedaan wordt, dan die geene, die werkelyk in Compagnies dienst zullen worden geêmployeerd.

Zo waarlyk helpe my God almachtig I

9 Februarij. Toekenning aan den water^fiscaal der be- voegdheid om delinquenten in arrest te zetten.

Den Raad van justitie deezes casteels, den water-fiscaal' M^ Willem Popkens, en den commandeur en opper-equipage- meester, Andriesse, is verstaan ter hunner narigt kennis te geeven, dat de hoog Edele heeren Commissarissen Generaal tot een permanente order hebben ge^latueerd, dat de water- fiscaal de faculteit zal hebben om alle crimineele misdadigers, by hem geapprehendeert, met voorkennis van den president van gedagten Raade in 's Compagnie's boeyen te laaten seca- reeren en voorts de vrye dispositie om de zeevaarende, die weegens het bedryven van ongeregeldheden eon domestique correctie hebben verdiend, op de equipagie-werf in arrest te mogen laaten zetten; en dat de commandeur en opper-equi- pagiemeester, op behoorlyke schriftelyke kennisgeeving van den water-fiscaal, daartoe de behulpzaame hand zal moeten bieden, zonder 't overneemen en laaten vastsluiten van zodanige arrestanten te mogen weigeren.

9 Februarij. Ontheffing van den baas van de wapen^ kamer van de verpligting tot het doen van getdelijke uitkeeringen.

Den heer commissaris-opzichter van de wapenkamer, de

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINQ. J7

Boek« en den baas der wapenkamer, Foxes, is verstaan ken- Disse te geeven van de gunstigste dispositie der hoog Edele heeren Commissarissen Generaal in het ontheffen van gemelden baas van de maandelyksche en jaarlyksche uilkeringen aan den boekhouder, den meesterknegt en klerk in die admini- stratie, mitsgaders aan den eersten suppoost op hel comptoir vao de generale directie en de confrontisten der Bataviasclie administratie boeken, mits hy zig uil de verstrekkingen hoe- genaamd niets bevoordeeld; voorts ingevolge qualificatie hunner boog Edelhedeos gemelde uitkeeringen aan de genoemde be- diendens uit 's Compagnie's cassa te laaten afgeeven, te weeten met bet uiteinde van ieder maand:

40 rd' aan den boekhouder,

20 » > > meesterknegt,

10 > > > klerk; en eens in het jaar:

50 rd' aan den eersten suppoost op het comptoir van de generale directie, en

55 » > de confrontisten der Balaviasche administratie boeken.

3 3,^ . Verbod tegen het hergen van scheeps-behoeften op het eiland Onrust.

Ter voldoening aan de aanschryving van de hoog Edele beeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlandsch Indien en Cabo de Goede Hoop by boogtsderzelver missive, gedateert den Sl^' January deezes jaars, op den O^^ der jongst gepasseerde maand February in Raade van Indien besloten zynde aan alle en een iegelyk te interdiceeren eenige scheeps- behoellens ten eiland Onrust op te slaan of aan te houden, sub poene van confiscatie voor den aanhaalder, ten einde daar door een ieder de weg af te snyden om zich op eene indirecte of ongeoorloofde wyze van Compagnie*s houtwerken en andere goederen meester te kunnen maaken en die naderband, onder de naam van particulier iogekogte, voor betaaling weder aan

Digitized by VjOOQIC

28 1795. W. A. ALTINQ.

haar te rug te geeven, zo word aan alle en een iegelyk van dat verbod door deeze kennis gegeeven.

14 Februarij. Voorziening in mairozen-kleederen.

Voorgekoinen zynde, dat de genieene zeevaarende op de jongst van de rheede vertrokken Compagnie's retour-scheepen meestal onvoorsien zyn geweest van de hoog benodigde kleederen tot dekking hunner lichaamen en zulks voor een voorname, meede werkende oorzaak moet worden geconsidereert van de menig- vuldige ziektens onder dat zoort van dienaaren en de gebrek- kige reisen der scheepen, zoo is dierhalven tot legengang van dit kwaad en tot een betere conservatie van 's volks gezond- heid goedgevonden te statuecren, dat de gemeene zeevarende, op de retour-scheepen bescheiden, voorlaan altoos behoorlyk van scheepskleederen zullen moeten zyn voorzien, maar de verstrekking daarvan op rekening van winnende maandgelden niet eerder zal mogen geschieden, als op den dag, dat de scheepen gemonstert worden, ten overstaan van den comman- deur, die voor de rigtige observantie deeser order aanspra- kelyk zal zyn.

Wyders den commandeur en opper-equipagiemeester te ge- lasten eene schriflelyke opgave te suppediteeren van de kleederen, welke elke gemeene zeevarende voor de reise benodigt heeft, en zorg te dragen, dat daarvan by de monstering der scheepen een genoegzame parlhy aan boord is om als dan uitgedeelt en de genieters voor het kostende der gemelde kleederen op hunne soldy-reekeningen belast te worden, onder waarschou- wing, dat, wanneer hy in eenige opzigte nalatig blyflL aan deese order te voldoen, hy des wegens en voor de inóonvenienten, die daaruit komen te ontstaan, aansprakelyk zal worden ge- houden.

17 Februarij. Verbod tegen hel verleenen eener schuü' plaats aan drie uil Engeland verbannen Europeanen.

Dit verbod is op last van de Staten Generaal uitgevaardigd.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ 29

28 Febroarij. Bezuinigingen bij de equipage-werf Ie Batavia.

Is goedgevonden:

Eerslelyk : de werkbassen op de equipage-werf iii het gene- raal en in het byiontler die van de kuy|)ers en blokkeinakers winkel, welke tot hiertoe 'smaaiids twee werk jongens ie<ler of te saamen vier stuks meerder hebben opgebragt, als we- zeotlyk in dienst zyn geweest» ten ernstigsten aan te beveelen voorlaan zorge te dragen, dat de Compagnie geen meerder getal werk jongens in rekening worde gehragt dan het juisle getal der koppen, dat by den gedanen opneem door den opper- en onder-equipagiemeester waarlyk aanweezende en dadelyk aan het werk gevonden is.

Ten tweeden: te interdiceeren het bekentstellen bydekasse ordonnantien van een en dertig calvaters, die nimmer gelevert zyn, en voor altoos af te schaffen de verdeeling van hel huur- k)on derzelve onder verschelde perzonen, die zelfs verklaart hebben niet in staat te zyn lyfeigenen ten dien einde in te kopen, zonder daarvoor eenige suppletie of ander middel van bestaan aan hun toe te voegen, met reservatie egter om by de exaniinalie en dispositie op de gevorderde opgaven van een iegelyks zuivere inkomsten, met opzigt tot den equipagie- boekhouder, overdrager, eerste 8up|K)ost en opzigler der hlokke- makers winkel, welke alle zeer geringe inkomsten hebben, zodanige vaste schikkingen te maaken, als bevonden zal worden te behooren.

Ten derden: de inderdaad in weesen bevonden 74 calvaters te reduceeren en voor het vervolg te bepaalen op vyflig stuks, londer een eukelde meerder te valideeren, vermits het met dat getal, inzonderheid uythoofde van het verkopen der meeste losvaar- laigen, wel te slellen zal zyn, te meer die hoeveelheid toereikende is geweest om het werk in anno 1755, toen het veel uytgebreider was, steeds een onverhinderde voortgang te doen behouden.

Ten vierden: de maandelyks opgebragt wordende coelys te verminderen van 69 tot 30 stuks, te weeten :

Digitized by VjOOQ IC

50 1795. W. A. ALTINQ.

6 op de kuypers winkel,

6 > » smits > , en

18 in het equipagie-touwpakhuys, wyl de opper- en onder- equipagiemeester hebben opgegeven dal getal allernoolzakelykst te zyn, roet intrekking van de overige 39 koppen, die men nu van agleren ontwaart, dat nimmer present geweest, maar de Compagnie alleen ten lasten gebragt zyn om uyt de voor dezelve ontvangen coely-gelden gedeeltelyk te vinden de con- tribuliên, die in vroeger jaaren aan de commandeurs moesten worden opgebragt.

En ten vyrden : aan den opzigter van het touwpakliuys te permitteeren om, wanneer er zwaar werk in zyn pakhuys te vcrrigten is or zwaare cabeltouweii verwerkt moeten worden, in dien gevalle met voorkennisse en toestemming van den heer Directeur Generaal de meerder benodigde coelys voor dien tyd te mogen inhuuren, mits in agt nemende, dat zulks dis- tinct by de kasse ordoonantien aangetekenl word, in dier voegen als tlians plaats heeft en door den heer Commissaris Generaal, Siberg, als waarnemende het ambt van Directeur Generaal, geordonneert is omtrend de extra dagen in de ad- ministratién.

? Februari). Reglement voor het negotie-kantoor te Batavia.

Dit reglement, door Commissarissen-Generaal op 28 Februarij 1795 goedgekeurd, is niet aangetroffen.

4 Maart. Afschaffing der betrekking van Stadhouder.

De Staten Generaal der vereenigde Nederlanden allen den genen, die dezen zullen zien of hooren lezen, salut, doen te weten, dat wy na de zoo heuchlyke en door de Godlyke voor- zienigheit zoo duidlyk bestuurde ommezwaai van zaken in deze landen, welker grondslag voorzeker geen andere is dan Gods eigen wil en de gelykheit, vryheid en rechten van den mensch en burgers daarop steunende, gemeend hebben, dat^ wel is

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINO. 31

waar, eene breede verklaring van die rechten en plichten zdven ten aanzien van het gansche volk van Nederland niet was of zyn kon bet voorwerp der werkzaamheit onzer ver- gadering, zoo als dezelve in de daad beslaat, neen, maar dat zoodanige verklaring natuurlyk zal uilmaaken eene der eerste zorgen van die nationale vergadering of conventie, welke, zoo Ciod wily het volk van Nederland naar een deugdzaam en wys ontwerp eerlang zal daar stellen ; maar dat wy des niettegen- staande, als tot hier toe, byzonder ten aanzien der buitenlnnsche beirekkkingen, nitniakende of vertoonende bet representatief van hei gebeele volk der zeven vereenigde Nederlanden en van* hei ressort der Generaliteit, zo wel als van alles, wat eenigsint*^ tot deezeii republyk behoord, speciaal meeJe van alle de koloniën van den Slaat, gemeend hebben niet langer te moeien uitstellen in dien zin voor dat gebeele volk te er- kennen, zoo als wy erkennen by- dezen, die zelfde eeuwige en onveranderlyke beginzels van gelykheit, vryheit en algemeene broederschap, zoo wel als de daar uit voortvloeyende rechten en plichten van den mensch en burger, mitsgaders de souve- rainiteil van het geheele volk van Nederland.

Dat wy, die gronden toegepast hebbende op de zoogenaamde oude constitutie dezer landen, dat is op de willekeurige bepaling van eenen of van weinigen, en geconsidereert hebbende, dat mei dezelve gronden geheel en al onbestaanbaar zyn de erfelyke waardigheden van Stadhouder over Braband, Vlaanderen, het overkwartier van Gelderland en de landen van Overmaze, res- sort van deezen Staat, zoowel als van erfelyken kapitein en ad- miraal-generaal van de Unie, alle dezelve waardigheden, met alle daar toe behooreiide functièn, betrekkingen, gevolgen en aankleven van dien, hoe ook genaami en zoo als dezelven zyn toegekend geweest en feiielyk geresideert hebben in den per- zoon of het huis des Prinsen van Orange, hebben verklaart B& gehouden, zoo als wy dezelve verklaren en houden by deezen, voor ten eenemale vernietigd.

Dat, hoe zeer wy van deeze onze verklaring aanschryving hebben gedaan aan alle zodanige coUegien, tot welke de executie

Digitized by VjOOQIC

1. W. A. ALTING.

der voorschreve bedieniogeo eenige betrekking heelt gehad, wy booven dien noodig geoordeelt hebben om daarvan eene openilyke afkondiging te doen, ten einde elk en een iegelyk, dien zulks eenigzints zoude mogen aangaan, het zy dan in burgerlyke, het zy in mililaire of in welke andere betrekking slaande, vernemen moge en gerust gesteld zy, dat hy ten vollen is ontslagen van die verpligting en gehoorzaamheit, welke hy aan voornoemden Prins van Orange in zyne voor- schreve functien en betrekkingen inogt verschuldigd zyn geweest: dat in het byzonder, en niettegenstaande wy ons verzekert houden, dat door deze verklaring alle zodanige eeden, welke in de jaaren 1787 en 1788 bepaald en op de zoogezegde oude constitutie vrywillig of gedwongen zyn afgelegd, 4^dlyk als van onwaarde en kragteloos moeten gehouden worden, wy egter ten overvloede en ter wegneming van alle gemoedlyke be- zwaren verklaren, dat alle de amptenaren of ingezeetenen van de generaliteits landen of der koloniën van den staat in Asia, Afrika en Amerika, welken zoodanigen eed mogten hebben afgelegd, by deezen daarvan geheellyk worden en zyn ontslagen.

Willende en begerende wy voorts, dat deze onze publicatie overal niet de meeste plegtigheid, het zy door het geschat van trompetten, door bet luyen en spelen der klokken of op zo- danige andere wyze, als in yder Staat of plaats best geoordedd zal worden, aan alle ingezeetenen bekend zal worden gemaakt en dat een yder, dien zulks aangaat, zich daarna stiptdyk zal hebben te dragen.

Ten welken einde dezelve zal worden gezonden naar de respective provinciën met verzoek om dezelve, yder in den haren, te doen publiceeren en affigeeren, zoo als zulks te doen gebruiklyk is, alsmede naar de steden en plaatsen en de gene- raliteit, milsgaders aan bewindhebberen van d*Oostindische Compagnie, de koloniale Raad in 's Hage, de sociëteit van Suri- name en de directie van Berbice om door dezelven respectivelyk naar de koloniën van den Staat verzonden te worden met last om ook aldaar gepubliceert en geaffigcert te worden.

Zie ook 20 Mei 1796.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 53

6 Haart. Verzending van officiële stukken naar Nedei^land.

Tol voorkomiDg in bet vervolg van het ongenoegen der heeren Meesters wegens de gebrekkige afzending der papieren is verstaan den eersten gezwooren clercq ter generale secretary, Oldenzeel, te gelasten om, by aldien de papieren voor Nederland niel in tyds van de buiten comptoiren herwaards gezonden worden, dezelve als dan alhier te laaten copieeren voor rekening der ministers en bediendens, die zulks hebben verzuimd, en dezelve van decze ordre circulair te informeeren ter narigt.

7 Maart Last op de buitm-kanloren de vrije vaarl en liandel, voor zo verre deze waren toegestaan, niet te bd&nmeren.

Vermits heeren Commissarissen Generaal sedert eenigen tyd in ervaringe zyn gekomen, dat de op- en ingezeetenen van Compagnies etablissementen in Indie, op dewelke de vrye vaart en handel is opengestelt, niet in den volstcn zin profiteren van die verleende concessie en zulks wel voomamentlyk plaats vind op Sumalra's Westkust en Timor, zo door de verkeerde inlerpretatien, welke Compagnies ministers en bediendens zig onderstaan aan de g'emaneerde orders op de vrye vaart en handel te geeven, als het stremmen van den gepermitteerden handel of bet bewerkstelligen van andere dwangmiddelen, 't geen in de «erste plaats strekt tot nadeel van de inkomende en uytgaande regten en voorts tot onderdrukking van de goede op- en ingezeetenen in het algemeen; zo is, om bier in te voorzien, goedgevonden en verstaan allen en een iegelyk in het generaal en in het byzonder de ministers en bediendens op de rcspective comptoiren van de Compagnie by een publicatie in naame en van wegens heeren Commissarissen Generaal ten ernstigsten te interdiceeren eenige de minste monopolie in den particulieren handel te dryven of te gedogen, dat zulks door andere worde gedaan, en daar en tegen de respective ministers en bediendens serieuselyk aan te beveelen alle vexatien en

fUlAAT-BOEK DF.KL \ll. 3

Digitized by VjOOQIC

54 1795. W, A. ALtjNÓ.

hindernissen, die tot stremming of belemmmng van den nyen vaart en handel in het werk gestelt zouden koiinen worden, met yver en oplettendheid tegen te gaan, opdat de goede op- en ingezetenen in den volst reksten zin het effect der voorschreeven concessie mogen genieten, sub poene, dat zodanige ministers en bediendens, die nalatig 'zyn hier omtrend behoorlyk te waaken of zig zelve aan het geinlerdiceerde in deesen schuldig maaken, uil hunne ambten en bedieningen ontzet, naar Batavia opontboden en verder geborrigeert zullen worden naar exigentie van zaaken.

10 Maart. Voorschrift nopens de verstrekking van me- dicijfien.

De Regering vond goed, «zoowel de praclizyns van de eerste classe, als de minderen of de onder- en derde chirurgyns te gelasten eene distincte aanteekening te houden van de medi- cynen, die zy de zieken voorschryven, voor dezelve gereed maaken en aan hen toedienen, om ten allen tyde, des gere- quireerd wordende, vertoond te kunnen worden*'.

10 Maart. Wijziging van de voorwaarden^ vastgesteld op 21 Maart 1794, waarop de Regering particuliere goederen op vracht zoude vervoeren.

Aan alle en een iegelyk word by doezen bekend gemaakt, dat de hoog Edele heeren Commissarissen Generaal over ge- heel Nederlandsch Indien en Cabo de Goede Hoop, tot ampliatie van de op den 21''^<> Maart 1794 gearresteerde conditien, volgens dewelke de hooge Regering deezer landen aan alle dienaaren en particuliere onderhorigen van de Compagnie heeft geaccordeert om in schip of scheepen en mindere vaartuigen van de Compagnie goederen op vragl af te laden, hebben ge- arresteert:

•Dat geene particuliere goederen, hoe gering of van wat •volumen dezelve zyn, uit Compagnie's, ter rheede van Batavia •leggende scheepen en mindere vaartuigen, schoon ook de • vragt behooriyk is betaald, zullen mogen worden ontladen,

Digitized by VjOOQIC

W A. ALTINQ 35

•dan op vertooning Taa een pas of hel cognoscementderzelve

door den water-fiscaal onder de woorden »fiat abcbeep" ge- •leekend".

En dat hunne hoog Edelhedens op de overlreeding van die ordre gesteld bebl^en, niet alleen de verbearte, ten behoeve vao gemelden water-fiscaal, van al zulke, door hem of zyne be* diendens achterhaald wordende vragt-en beslel-goederen, die zonder dat de eigenaars zich van zodanig een bewys hebben voorzien, afgehaald zyn, maar ook bepaald hebben, dat alle vragt- en bestel-goederen, die bevonden zullen worden zonder betaling van vragt in Compagnie's scheepen en vaartuigen afgeladen te zyn, in welke quantiteit dezelve ook zouden mogen bestaan, by acbtcrhaling meede geconfisqueert zullen worden ten profyte van den aanhaaler.

10 Maart. Vermindering van het i^menigmldig** schrijf- werk vaar Nederland.

De Indische Regering besloot «de door de hoog Edele heeren Commissarissen Generaal bezyden hoogstderzelver missive van den 2P^o Ferbuary j. I. aan deeze Regering loegezondene specifieke notitie weegens de vermindering van hel menig- vuldig schryfwerk voor Nederland te laten drukken om aan de hoofden der respeclive schryf-comptoiren, daar by vermeld, ter narigt afgegeeven te worden, met ordre om by een berigt op te geeven, welke evenreedige reductie daar door zal konnen worden gemaakt, zo in de verstrekkingen der schryfgereed- schappen, als het bepaalde getal klerken.

12 Haart Opdracht gedurende den j^presenleii* aarlag van hel bevel aver de kampagnie Papangers te Batavia op de commissarissen aver de militie.

Zie ook 9 December 1803 en 22 December 1804.

15 HaarL Wijziging van articul 8 der pacht^conditien.

De Regering bepaalde, dat aan den pachter van den boom

Digitized by VjOOQIC

36 179ë. W. A. ALtlNÓ.

geen »thol competcerde van al zulke goederen, die inde vaar- » tuigen blyven, schoon een zodanig vaartuig lasl breekt".

21 Maart. V oorschrift voor hel opperhoofd van hel generale soldij-kantoor.

Commissarissen-Generaal vonden goed : «als zeer nuttig aan te merken en mitsdien te approbeereii, dal het opperboord van bet generale soidy-comptoir jaarlyks, na het sluyten der soldy-boeken, daarvan aan de hpoge regeering zal moeten kennisse geeven, ten einde den visitaleur generaal in der tyd telkens nader te konnen gelasten by het visiteeren der soldy-boeken speciaal na te zien, of alles, wat ten laste van de soldy by de negotie-boeken is afgeschreeven, in de soldy-boeken behoorlyk is ingetrokken, uitgedeelt en verantwoord, als noodzakelyk zynde ter voorkoming, dat die gerenoveerde order weder in onbruik gerake".

21 Maart. Nadere bepaling nopens borglogten, te stellen door Compagnie* s dienaren ten behoeve van de Compagnie.

Commissarissen-Generaal verklaarden, »dat van de faculteit om hunne gagien, in steede van borglogten, geheel of ten deele te laaien staan uilgeslooten moeten blyven alle de geene, die goederen of gelden van de Compagnie ofte anderen onder hunne dii*ectie ofte administratie hebben en tot het stellen van borglogten verpligt zyn, mei uitzondering alleen van de dienaaren in de vier Oostersche gouvernementen en op Timor, omtrend dewelke men verpligt is aan de omstandigheeden toe te geeven ; en voor het overige aan de beschikking der hooge regeering over te laaien omtrend het laaien staan der gagien, hetzy geheel of gedeellelyk, naar mate der omslandigheeden te werk te gaan".

21 Maart. Opleiding van Compagnie's slaven tot am* bachtslieden.

Heeren Commisf^arifusen-Oeneraal ten vollen overtuigd zynde,

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 57

dal de uitvoering van hel projet om Compagnies slaven ambagten Ie laaien aanleeren zeer omslaglig en koslbaar zoude zyn en zulks dierhalven len eenemaai ongeraden word . geoordeelt, zo is goedgevonden en verslaan daarvan af te zien en by hel thans plaats vindende gebruik om gehuurde slaven als iniandsche ambaglslieden te emploieeren te continueeren.

21 Haart. Particuliere vaart van Amban en Banda naar Batavia.

Ciommissarissen-Generaal gelastten de Indische Regering »de Javasche ministers ernstig voor te houden, dat hecren Conimis- sarissen-Generaaly zig ten uittersten moetende verwonderen en niet kennende begrypen, hoe het mogelyk is, dat langs geheel Java geen speceryen gedebiteerl woixlen, dit voor een evident bewys aanmerken van den morshandel, die aldaar in dat ariicul word geplecgt, en over zulks genoodzaakt zullen zyn, in gevalle binnen korten door het omzetten van speceryen geen beterschap daarin word ontwaart, als dan te moeten overgaan lol hei stellen der order, dat geene particuliere vaartuigen, op Java en Cheribon thuis horende, op hunne terugreise uit een der Ooslersche provinciën eeuige plaatsen hoegenaanit zullen mogen aandoen, maar gehouden zyn alle over Batavia naar hunne woonplaatsen te moeten retourneeren".

21 Maart. Leverantie van curcuma.

Vermits particulieren geen gebruik hebben gemaakt of door gebrek aan scheepsruimte gebruik hebben konnen maken van de permissie, door de vergadering van 17"'" verleent, om cureuma op vragt naar Nederland te mogen verzenden en dit artikel, dat een matige prys in Europa afwerpt, niet alleen weinig ruimte in de scheepen beslaat, maar ook dienstig is lot sluagie, is goedgevonden de liooge regeA*ing te qualificeeren om de bevorens hepaalde quanlileit van 80 a 100000 'S 's jaars weder jaarlyks door de regenten te laaien leveren en daarmede zo lange te continueeren lot de omstandigheden zodanig ver-

Digitized by VjOOQ IC

38 1795. W. A. ALTINQ

anderen, dal er ruiiiile genoeg in de retourscheepen overblyfi om de overzending aan particulieren toe te staan.

-^ Maart. Bekendmaking, dat de kerkeraad van de Luthersche gemeente te Batavia openlijk in de kerk dier gemeente rekening en verantwoording zoude doen van het beheer gedurende 1794 van de gelden en middelen dier kerk.

27 Maart. Bepaling, dat, te beginnen met 1 September 1795, alle stads^lasten van Batavia zouden kamen voor rekening van het fonds van Schepenen.

Vroeger werden die lasten gedeeltelijk door de Compagnie gedragen.

Ter tegemoetkoming aan de grootere uitgaven, welke Sche- penen voortaan zouden moeten doen, werd aan hun fonds toegekend het ^/j gedeelte van de 2 pet. der opbrengst van 's Heeren geregtigheid wegens verkoop van vaste goederen,

tot hier toe door het Collegie van Heeniraden genoten", in- gaande met 1 April 1795.

28 Haart. Wijziging van het eed-formulier voor i^zom- yymigé** administrateurs.

Deze moesten o. a. zweren, dat zij niet meer koeli*s zouden in rekening brengen, dan werkelijk ten dienste van de Com- pagnie gebruikt waren.

Hiertegen hadden zij bezwaar, > vermits onder de naam van coely-gelden alto<»8 mede begreepen zyn eenige uytgaven aan andere pakhuys-bediendens, die, schoon geen eigentlyke coely-gelden zynde, • egter niet wel op een andere rekening gebragt en afgeschreeven kounen worden".

Op grond hiervan moesten zij in den vervolge zweren zich met hel koeli-geld, direct, noch indirect te zullen verrijken.

Digitized by VjUUV IC

W. A. ALTINQ. 59

28 Haart Verhouding itisschcn de leden der i^Hooge ^Commism** en die van de Hooge Regering^ wat hunne werkzaamheden aanging.

Gelei zynde, dat de h(M^e regeering sederl een geruimen tyd de gewoonte heeft gehad (gelyk daarvan heden omtrend twee half aamea zuurkool ook nog een blyk is voorgekomen) in haare vergaderingen aan de dispositie van heeren Conmiissarissen Generaal over te laaien veele zaaken van gering aanbelang, welke weynig lietrekking hebben op de voornaame oogmerken eo werkzaambeden der hooge commissie, en zulks meeslentyds zonder daar by levens te dienen van haare consideralien, waardoor veroorzaakt word» dat het onderzoek daarvan op heeren Commissarissen Generaal word overgeschoven en hoogst dezelve dus genoodzaakt zyn den kostelyken tyd te besteeden met differente zaaken, waarmede de hooge commissie niet behoorde Ie worden lastig gevallen, en dit nog minder nood- zakelyk is, daar hunne boog Ëdelhedens zig steeds summierlyk doen onderrigten van de zaaken, die in Raade van Indiê voor- nllen en verhandelt worden, waardoor altyd in de gelegentheid zyn om in zaaken, waarin zulks nodig oordeelen, daar omtrend nadere informatie te vragen en bet nodige te disponeeren, zo is dienstig geagl en mitsdien goedgevonden de hooge regeering van Indiê, onder voorhouding deeser aanmerkingen, te kennen te geeven het verlangen van heeren Commissarissen Generaal, dat de regeering met derselver deliberatien en dispositien over dagelyks voorvallende zaaken of die niet zyn van byzondere aangelegentheid, zal voortgaan, even als zulks zoude moeten geschieden, wanneer de hooge commissie hier niet present was, en alleen aan de dispositie van heeren Commissarissen Generaal gedefereert laten de zodanige, welke uit hoorde van derselver aard of byzonder belang hunner hoog Ëdelhedens kennisneming om -daarop te disponeeren speciaal vereisschen, en zulks in zodanige gevallen met byvoeging van de conside- ratien der hooge regeering.

De Indische Regering bleef desniettemin dikwerf te angstvallig

Digitized by

v^oogle

40 1795. W. A. ALTINQ.

om zaken, tot welker behandeling zij bevoegd was, af Ie doen, reden waaróm Commissarissen-Generaal zich verplicht zagen op 6 Mei 1797 de Indische Regering aan de vorenstaande regeling te herinneren.

28 Maart. Bepaling, dal de administrateurs veranlttvor- ddijk waren voor de spillage tussclien den ival en scheepS'hoord.

Zij waren «zulks des te meer, omdat zy procento's voor den afscheep of verstrekking genieten en men verneemt, dat ook die geringe spillagie daaruit gemakkelyk gevonden kan worden.

En vermits door de accurate toeweging aan scheepsboord de minderheid op de peeper by overvoer naar Nederland thans maar zeer weynig kan zyn, zo is tevens goedgevonden aan de hooge regeering te laaten voorstellen de aan de scheeps overheeden toegelegde zes procento spillagie op dat arlicul uyt dien hoofde zodanig te verminderen, als hunne VVelEdele hoog agtbaare zullen gelieven goed te vinden".

28 MaarL Wijziging van het bepaalde op 9 September 1794 ten aanzien van belastingen op particuliere han- delS'Vaartuigen, imt betreft vaartuigen, afkomstig van Macao.

Is goedgevonden de hooge regeering van Indiê, by wyze van interpretatie van het aangeschrevene omtrent de invor- dering van ankeragie en hoofdgeld van vreemde, particuliere en inlandscbe scheepenen vaartuigen, te elucideeren, dat, dewyl de Macaosche handelaars hier nimmer als vreemde Europesen ^econsidereert en behandelt zyn, het eerste articul der be* kentmaking van den ^t"^^ September 1752 ook ten hunnen opzigte moet geconsidereerd worden te zyn gebleeven in zyn geheel en over zulx voor ieder aankomend schip of vaartuig van Macao ook vooralsnog niet meer behoevt te worden gevorderd, als de by laatstgemelde bckentmaakiug gestelde somma van één honderd rd^

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 41

Voorts te verklaren, dat de sabandhaar in de invordering van agt procento voor de aan den wal gebragle negolie-whaaren abusive heeft gehandelt, alzo hem voor den in- ^n uitvoer van goederen, door Macaosche handebars hier aangebragt en ingekogt wordende, geen procento's compeleeren en die lieden dierhalven, evenals voorheen, ook voor hel vervolg konnen en moeten volstaan met de betaling van één hondert rd' van ieder schip oï vaarluig voor ankei*agie-geld, enz., mitsgaders de by de pagt-condiliön vastgestelde lol aan den pagter van de inkomende en uytgaande regten, zouder iets meer, bebalven alleen een procenlo aan den pagter van de waag, in gevalle zy goederen in- of uylvoeren, die de waag moeten passeeren.

28 Maart. Intrekking van het bepaalde op 27 September 1768 nopens eene geldelijke tegemoetkoming aan de predikanten ie Batavia.

In overweging genomen zynde, hoe oneigen het is, dat de predikanten te Batavia interessen genieten en onder den ander verdeelen op gelden, die aun de diacony by testament zyn ver- maakt, — eene schikking, die volstrekt strydig is tegen de intentie van den erfsteller en waaraan, zo als men is geiuformeert, gedeeltelyk moet worden toegeschreeven, dalsedert hel daartoe by de hooge regeering genomen besluit zeer weynige lieden iets naamwaardigs by haar testament aan de diacony besproken hebben, als niet verzeekert zynde, dat haare dispositie agter- volgt zal worden, — zo is, aangezien beeren Commissarissen Generaal van begrip zyn, dal dit geringe profyt voor de Com- pagnie xeel te duur gekogl is ten koste der solemneele en uyterste dispositie van een overleedene en van den onderstand^ aan de armen toegedagl en verschuldigd, goedgevonden en verstaan de resolutie der hooge regeering van Indiö van den 27'° September 1768 om van een, aan de diacony byerffenis toegevallen grooler capitaal 50000 rd' tegen den gewoonen interest van 7a procento 'smaands voor de Compagnie aan te neemen en hel bedragen der renlen lot rd' 2250 'sjaars

Digitized by VjOOQ IC

4i 1796. W. A. ALTINQ.

aan den gererormeerdeii kerkenraad af te geven, ten einde zodanig onder den ander verdeelt en uitgereikt te worden, als haar Eerwaarden zouden vinden te behooren, voor hel vervolg in te trekken en vervallen te verklaaren, gelyk dezelve ingetrokken en vervallen verklaard word mits deesen en de diacony voortaan zelve van de voorschreven renten te doen profiteeren.

Terwyl om de predikanten der hervormde gemeente scha- deloos te stellen wegens het gemis der voorschreeven, byhun genoten renten, in een rond jaar bedragen hebbende rd' SS&O, tevens is goedgevonden aan de op Batavia beroepen predikanten maandelyks uit Compagnie's kasse te laaten verstrekken een somma van dertig of in het geheel van zeeventig rd' 's maauds boven de gagie, het koslgehl, de huyshuur en de emolumenten, welke zy van de Compagnie genieten, om in te gaan met primo deeser lopende maand Maart.

30 Maart. Vernieuwing van de voorschriften nopens^ rekeningen vanpractizijns, vastgesteld op 15 Jtdij 1782.

Schepenen bepaalden ter zake het navolgende: Op de te meermaalen herhaalde doleantien van den secretaris deser vergadering, Johannes Lobr, over de kwade betalinge van sommige practizyns, speciaal met naame den procureur Hlllegert, zo wel ten aanzien van de leges van de respective heeren leeden, als het verschot en salaris, gemelden secretaris van dezelve practizyns competeerende, in zo verre, dat by zelb tot nog toe buyten het vermogen was gebleven om de voorzeyde leges van den gepasseerden jaare 1794 naar behooren te verantwoorden;

dat daar en boven de gesworen clerquen en gerechtsbodens zig insgelyks by herhaling bezwaarden over de traage betaaünge der gemelde practizyns, waaruyt dierhalve veele inconvenienten en nadeelen voor andere en principaal lot prejudilie der partyen liliganten zouden moeten resniteeren, ten waare deeze vergade- ring daarin door het nemen van dezulke maatregelen, als dienstig zouden gcoordeelt worden, gunslelyk geliefde Ie voorzien, na-

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINQ. 43

ilenvial alle minnelyke inlerpellatien en conlinueele aanmnningen steeds zonder vrugt waaren gebleeven, zo is na rype deliberatie goedgevonden en verstaan, by renovatie van hel len dien respecle bereids sub dato 15 July 1782 genomen liesluyl, gemelde practizyns nog ter audiëntie van ile roll van beeden ten ernstigste te adhorteeren om ban lieden agterweezen aan gedagten secretaris, zo wel als de verdere suppoosten van deezeo gerecbte, zonder eenig verder verwyl te voldoen, op poene, dat aan ben lieden, niet alleen naar den teneur van opgemeld besluyt geen stukken of copyen meer zullen afgegeven, maar daar en boven tegen de nalatige, op fundament van het dien aangaande gestatueerde by de Edele hooge regeering dezer landen, tot executie buyten forme van proces zal worden geprocedeert.

En is ter voorkooming van de voorzeyde doleantien en de inconvenienten, uyt diergelyke wanbetalingen voortvloeyende, voor het vervolg al verder verstaan te renoveeren hctbeshiyt dezer gerechte van dato den 15^'" July des gemeklen jaars 1782 en dien conform den gesworen clercq, Smit, tegelasten om 's luaandelyks in vergadering over te leggen de geapprobeerde eo getaxeerde dcclaratien van onkasten, ten behoeve van de respective practizyns in die maanden opgemaakt, met deeze alteratie in het laast gementioneert besluyt, dat dezelve zoUen worden gestelt in handen van beyde de gerechts boodens, elk in hun district, omme binnen een maand daaraan insgelyks ter vergadering verantwoord te worden onder korting van een percent ten lasten der onderlinge participanten van zodanige declaratie, die gemelde gerechts bodens zal ge- leeden worden, ingevalle de betaaling op de eerste aanmaning, waaraan zy zonder afwyking zullen gehouden zyn, in der minne gevolgt is, behoudende het meergemelde besluyt voor bet overige desselvs volle kragt en waarde.

2 April. Verbod legen den uitvoer van apen tmar Japan.

Wat aanleiding heeft gegeven tot dit curieuse verbod, blijkt niet uit de Indische résoluliên.

Digitized by VjOOQIC

44 1796. W. A. ALTINQ.

18 April. Maatregelen in het belang van de vrije vaart en handel.

Goaimissarissen Generaal vaardigdeu ter zake de navolgende publicatie uil:

Alzo wy seedert eenigeti tyd in ervaringc zyn gekomen, dat de op- en ingezeelenen van Compagtiie's etablissementen in Indie, op dewelke de vrye vaart en handel is opengestcit, niel in den volsten zin profiteeren van die verleende concessie en zulks wel voornamenllyk plaats vind op Sumalra's Westkust en Timor, zo door de verkeerde inlerpretalien, welke Compag- nie*s ministers en bediendens zich onderstaan aan de orders op de vrye vaart en handel te gecvcn, nis het stremmen van den g€|>ermitleerden handel of het bewerkstelligen van andere dwangmiddelen, al hel welke in de eerste plaats strekt lot nadeel der inkomende en uitgaande regten van de Compagnie en voorts tot onderdrukking van de goede op- en ingezeelenen in het algemeen.

Zo is 't, dat wy, nodig oordeelende hier in Ie voorzien, hebben goedgevonden allen en iogelyk in het generaal en in het byzonder de ministers en bediendens op de re^spective buiten-comploiren van de Compagnie ten ernstigsten te inter- diceeren, gelyk geinterdiceert word by deezen, eenige de minste monopolie in den particulieren handel te dryven of te gedogen, dat zulks door andere worde gedaan, en daar en tegen de respective ministers en bediendens van de Compagnie serieii- selyk aan te beveelen, zo als dezelve aanbevolen word by deezen, alle vexalien en hindernissen, die tot slreraming of belemmering van den vryen vaart en handel in hel werk ge- steld zouden konnen worden, met iver en oplettendheid tegen te gaan, op dat de goede op- en ingezeelenen in den vol- strekslen zin het effect der voorschreeven concessie mogen genieten, sub poene, dat zodanige miiiislers en bediendens, die nalatig zyn hier omlrend belioorlyk te waaken of zich zelven aan hel geinterdiceerde in deezen schuldig maaken, uit hunne ambten en bedieningen onlzet, naar Batavia op ontboden

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTiNd. 4B

eo verder gecorrigeerl zullen wonlen naar exigenlic van zaakeo.

Onlbieden en beveelen wel expresseiyk den president en Raaden van justitie des casteels Batavia, neevens die van den geregte deezer stad, milsgaders alle andere oüicieren en jastitieeren, zo ter deezer hoofd plaatse, als op de respecttve baiten-comptoiren, en wien zulks verder aangaat, den inhoud deezes te agtervolgen en te doen aglervolgen, procedeerende en doende procedeeren tegen de contraventeurs en overtreders van dien zonder eenige eonniventie, gratie, dissiinulalie ofle verdrag, nadien wy zulks ten meesten nul te van de maat- schappy en voor hel belang van haare goede op- en ingezee- teoen bevonden hebben alzo te behoren.

En op dat niemand hier van eenige ignorantie zoude konnen pretendeeren, zal deeze hier ter hoordplaatse en op alle de builen-comptoiren van de Compagnie in Indié worden gepubli- ceert en, behalven in de Neederduitsche, ook in de gebruikelyke lands-taalen geafligcert ter plaatsen, daar men gewoon is pablicalien en affixien te doen.

18 April. Voorziening in de publieke godsdienst-oefeningen op hel eiland Onrust.

Commissarissen-Generaal vonden goed, >hy vacature van de predikantsplaals op het eiland Onrust, deselve niet weder te vervullen, maar daar alleen een goed ziekentrooster te plaatsen, die, buyten het doen der ordinaire dagelyksche gebeden, des Sondags en op de feestdagen hel volk eon predicalie zal moeten voorleezen; en voor het overige de Bataviasche kerkenraad te recommandeeren als dan tweemaal 'sjaars een der alhier in de Nederduilsche gemeente beroepen leeraren ter bediening der sacramenten naar Onrust te laaien overgaan'\

22 April. Voorschrift nopens het tiendaagsche rapport, in te dienen door scheeps-overlieden van Compagnié*s schepen ter reede Batavia, bij Onrust en bij Kuiper.

De capitains, capilain-lieulenanls. lieulenants en sous-

% Digitized by VjOOQ IC

46 1795. W. A. ALTINQ.

lieutenanls (er zee, welke liel gezach hebben op Compagnies scheepen or vaartuigen, leggende ter rheede van Batavia of aan de eilanden Onrast en de Kuiper, worden door den Gom- missaris-opzigtér over de equipage-werff cuip annexis gdast op het raport, dat zy verplicht zyn alle tien dagen of mei den eersten, elfden en een en twintigsten dag van ieder oiaand aan den commandeur en opper-equipage-meesler in te dienen, niet alleen, zo als tot nu toe in gebruik is, hekend te sielleo de naamen en qualiteiten der opper-oflicieren, maar ook daar hy distinct te voegen de naamen en qualiteiten der onder- of deks-oflicieren en het getal der gemeene zeevarenden, zo Ëuropeezen, als Javaanen en Chiueezen, welke op de scheepen en vaartuigen, waarop zy het gezach hebhen, onder voorsz. datums bescheiden zyn, met bekendstelling van het getal der militairen, zo er eenige zich aan boord bevinden, alles na- volgens het volgende model:

Korte sterkte van het schip S\ Laurens, op den SI» April 1795:

1 capitain, Gerardus Masson,

1 capilain-lieutenant, George August Dossit d*Alhan,

2 lieutenants, . . Gerrit Engelbert de Moor en Willem Smit,

— sous-lieutenanls

1 cadet Dirk Hendrik Woede,

1 oppermeester, Pieter van Ossenbrugge,

— ondermeester,

1 derde-meester, Jacobus Koster,

— bootsman, ;

— hootsmans-maat,

— schieman,

— schiemans-maat,

1 constapd, Goenraad Brand,

1 constapels-maat, Jan van den Berg,

1 bottelier, Frans Jacobus Fahrenkruger,

1 botteliers-maat, Christiaan Andries Geke,

1 kok, Christiaan Volger,

1 koks-maat, Jan Heynhart,

Digitized by^jOOQlC

W. A ALTmO. 47

1 quartiermeester, Gerrii Janse MosUert,

— eaooDniere,

— ambacbtsliedeo, 1 provoost,

106 matroozen, Earopeezen,

19 > Javaaneo,

iS • Ghiaeezen,

100 militairen, Europeezen,

50 » Javaanen.

ZuUeode de commandeerende officier, welke bevonden zal worden aan de prompte observantie deezer order nalatig te zp, zodanig worden gecorrigeerd, als nodig geoordeeld zal worden.

1 Mei. Voorschrift nopens brietfen van vreemde scheeps- beveüelAers, aan de Indische Regering gericht.

Deze Regering vond goed:

1* te statueerai, dat voor bel vervolg alle capilains oï ge- zachhebbers van vreemde koopvaardy-scheepen, welke ietwes, van wat aart ook, aan deze regeeriog zullen willen voordragen, gebonden zullen zyn die adviesen met een bygevoegd translaat, door bun, zowel als bet origineel, meede onder- tekend en waarvan het boofd zal moeten weezen ingericht conform de bepaalde titulature dezer regeering, open en ongezegeld ter band te stellen aan den sabandhaar, met interdictie aan denzelven om die adressen op eenige andere voet te accepteeren;

2^ den sabandhaar te gelasten van dit besluit aan de capitains of gezachbebbers der vreemde koopvaardy-scbee- pen onmiddelyk kennis te geeven na derzelver aankomst ter rbeede;

5* van alle de orders en reglementen op hel stuk van den handel* als anderzints, die tol kennis van de capitains of gezachbebbers van vreemde scheepen behooren gebragt te worden, beknopte en duydelyke uittreksels te laten for«

• Digitized by VjOOQ IC

48 1795. W. A. ALTINQ.

meeren om met hel Engelsch translaat in margine te worden gedrukt en aan elk der voorz. capitains ofgezacli- hebbers door den sabandhaar een exemplaar daarvan te worden ter hand gesteld ; met last aan gemelden sabandhaar de gewoonlyk door gemelde capitains of gezachheblmrs verleend wordende certificaaten in dier voegen te ampli- eeren, dal zy ook daarby erkennen zodanig gedrukt exemplaar te hebben ontvangen.

5 Mei. Verstrekking van rijst en brandhout aan in- landsche militairen te Batavia.

Is verstaan aan de inlandsche militairen, guarnisoen houdende in de stad, even als buiten, in hel vervolg te laten verstrekken voor ieder kop 50 in stede van 40 Ü ryst *smaands, mitsgaders aan ieder der drie compagnien twee vaaderos brandhoud or wel tien ryksdaalders in contunten tot den in- koop van dien.

^ Mei. Vergunning lot uitvoer van rijst.

De uitvoer van rysl is verstaan weder open te stellen, dan niet verder als tot 2S> coyangs, zullende diegeene, welke een meerder quantiteil begeeren uil te voeren, daartoe alvorens moeten verzoek doen aan deeze regeering; — voorts de gemeente hiervan by een billet kennis te gceven.

16 Mei. Wijziging van het bepaalde op 'l';^- 1792 nopens partimiliercn handel in Koromandelsche lijnwaden.

Dewyl de in anno 1792 aan allen en iegelyk verleende vryheid tot den vervoer naar deese hoofdplaats van alle zoorten van Weslersche lijwaten, geene uytgezonderl, en den uitvoer derzcive van hier naar Amboina, Banda, Ternaten, Macasser, Timor en Sumalra's Westkust lol nog toe niet van dat ef- fect is geweest, dal particulieren daarvan zodanig gebruik hehlien gemaakt of door gebrek aan vermogen hebben konnen maaken,

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINO. 40

als vereischl word om de benodigde lywalen voor die comp- loiren derwaarts te bezorgen; en men als een wenschelyke zaak beschouwt, dat de Compagnie voortaan, ter vermyding, zoveel mogelyk, van alle omslag, de verzending van ly waaien naar de Oostersche provintien voor haar eigen rekening zoude konnen excuseeren; zo is, om particulieren aan te moedigen de groote Oost tegen redelyke prysen met de aldaar benodigde lywaateo te voorzien en alles aan te wenden, wat strekken kan om hun daartoe te animeeren of den vervoer derwaarts te faciliteeren, goedgevonden een preuve te neemen om hen te Ubereeren van de ses procento pagt, die by den invoer van Ghormandelsche, Bengaalsciie en Souratsche lywaaten volgens de publicatie van den 2^" July 1792 te Amboina, Banda, Tematcn en Macasser moet worden betaalt, in ver- trouwen, dat de handel van particulieren in Westersch ge- weef daardoor zal opwakkeren ; dog, wanneer van dit middel in den tyd van een jaar geen voldoende effect word bespeurt, de in anno 1792 aan particuliere afgestaane vryheid tot den handel in de voorheen aan de Compagnie gereserveerde zoorten van Westersche lywaaten in te trekken en de Oostersche Gomptoiren voortaan weder Compagnie's wegen daarvan Ie voorzien, mitsgaders zig deselve in dat geval, des noods, aan te schaffen door particuliere inkoop hier ter hoofdplaatse, also beeren Commissarissen Generaal het van al tepemicieuse gevolgen cousidereeren te zyn, dat de ingezetenen om de groote Oost een geruime tyd verstooken zouden moeten blyven om de lywaaten, die zy behoeven en tot haare gewooue kleding niet ontbeeren konnen, op eene geoorloofde wyze en tot rc^ delyke pryzen te konnen bekomen.

19 Mei. Bepaling^ dat de administrateurs elk kalf jaar eene nieuwe prijs-courant moesten zamenslellen.

Is goedgevonden de administrateurs en boekhouders, welke hanne boeken met gcids-waarde verhandelen, te recoromandeeren om zich voor het vervolg, zonder agt te slaan op de bevorens geïntroduceerde, doch in alle opzigten onzeekere, tienjarige

rLitAAT-IOE& OKKL 111.

Digitizedby VjUL^'

6gle

KO 1795. W. A. ALTINQ.

prys-courant, te reguleeren na de successive aanbrengeD en daar loe om de ses maanden een vernieuwde prys-courant ie fonneeren, geschikt na de prysen der goederen, die intusscheo zullen worden ontvangen. Zie ook 8 JanuariJ 1798.

22 Mei. Last op de buüen-kantoren zaden, pillen of planten van nuttige boamen naar Batavia op Ie zenden.

De Regering wilde daarmede op Java proeven nemen. Bij- gevoegd moesl worden »een beschryving, op welk eene wyze •en in welke gronden dezelven het best gecultiveerd moeten •worden".

26 Mei. Last op de buiten^kanloren op hunne hoede Ie zijn voor een Europeschen vijand, twie het ook zoude j>nu>gen weezen' \ en bij tijds voorzorgsmaatregelen te nemen.

Deze last werd uitgevaardigd naar aanleiding van een be- rigt uit \sHage van 10 October 1794, luidende, dat de vijand reeds eeu gedeelte van het grondgebied der Republiek had veroverd.

26 Mei. Prijslijst van houtwerken.

Dl ze lijst, zamengesteld door den gouverneur van Java's N. O. kust, is slechts vermeld gevonden. — Ook bly kt, dat de leveranciers met eigen vaartuigen en voor eigen risico de houtwerken naar Batavia moesten overvoeren.

2 Junij. Toekenning van binnenlandsch verlof lot herstel van gezondheid.

Een bepaald voorschrirt Ier zake is niet aangetroffen, maar wel het volgende voorbeeld. Aan hel ordinair lid in den Raad van justitie deeses kasteels,

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINÓ. 51

Heidewier, is YerslaAD permissie ^e vfsrieeneD om ter herstel- liug van zfoe gezondheid een springtochje naar Javn te doen en derwaarts meede te neemen de nodige bagage en acht si ux lyCeigenen, doch te ontzeggen zyn versoek om behoud van gage geduurenda dat tochje en mitsdien zyn gage te laaien stilstaan zeedert zyn vertrek tot zyn terugkomst alhier.

Commissarissen-Generaal stonden nader aan Heldewier toe

gedurende zyn >springtoclije** te behouden «hetdouceuren de

•emolamenten van een raad van justitie^ doch met stilstand

Yan gage".

5 Junij. Afkondiging van den vrede met Frankrijk.

De datum, 5 JunQ 1795, is die van de publicatie in Ffederland.

Het op 16 Hei 1795 te 'sHage gesloten tractaat, waarvan de nitificatien den 4^^ Junf) daaraanvolgende te Parijs zijn uitgewisseld, bevat geene bepaling nopens de Indische bezittingen.

Zie ook ^r^^ 1795.

8 Junij. Bepaling^ dat door de scheeps-overheden voor den Raad van justitie te Batavia beêedigd moesten worden hunne opgaven van koper, verbruikt tot het Bbekoperen** hunner schepen.

Hopens verbraikte, zvimre houtwerken bij reparatie van schepen bestond reeds eene zoodanige bepaling.

-~- Jung* Maatregelen tegen i^den onmaiigen aanvoer %van Chineesche nieuwelingen^\

Is verstaan, by weegen van renovatie van het placaal

van den -^ Juny 1786 ten opzichte van den aanbi*eng van

Chineesche nieuwelingen, nader te arresteeren:

1® dat het voortaan de anachodas der jonken van Ëymuy

irel gepermitl^rd zal Myveu pet ieder jonk uUiicr aan

Digitized by VjOOQIC

8J 179B W. A. ALTINO.

te brengen SOO koppen Ghineezen, mits daarvan weeder 2B0 koppen mei ieder jonk by derzdver retour zullen moeten vertrekken; 2® dat de Gantonsche jonken geene Gfaineezen op vragt alhier zullen moogen aanbrengen en hunne equipagien niet zuHen moogen surpnsseeren bel bepaalde getal van 2B0 koppen voor elke jonk, die by retour almeede weeder zullen moeten worden meede genomen; 3^ dal aan de jonken van Tingbay, Tjeng Lim en Angpouw wel gepermitteerd blyfl alhier ten handel te koomen, niils zy alleenlyk negotie-goederen en geene Chineesche nieu- welingen aanbrengen en het getal der koppen hunner equipage niet te booven gaat de toegestaane 100 koppen^ die alle ook weder van hier zullen moeten vertrekken. Alles met standhouding» zo van de by voorschreeven placaal bepaalde boete van 50 ryksdaalders voor ieder Chinees, die contrarie het voorschreeven gestatueerde alhier zal worden aangebragt, als al het verder daarby gestatueerde. Zie ook 24 Februarij 1804.

13 Jun^j. Voorschrift nopens het afschepen van specerijen.

Commissarissen-Generaal vonden goed >lot een permanente order te statueeren, dat alle afgescheept wordende speceryen, hetzy die ten vervoer naar elders zyn verkogt of Compagnies wegen naar Europa als de respective c(Hn|^toiren van Indie verzonden staan te worden, voorlaan in het byweezen van gecommitteerde leeden uit den ftaad van juslitie met alle accuratesse afgewogen, in de daartoe geapprobeerde kisten gepakt en de kisten geborgen zullen moeten worden in een daartoe aan haar af te slaane bequaame bergplaats, die de gecommitteerde randsleeden niet haare cachetten zullen morteii verzegelen en verder ontzegelen ten dage, dal de kopers of ontvangers zullen verkiesen en geordonueert worden een iegelyk zyn gekogte en voor zyn schip geprojecteerde parlhy te ontvangen en direct naar scheepsbooixl te zenden, waarvan

Digitized by VjOOQIC

W. A. altinq; 5J

baD telkeos door de administrateurs van de Westzydsche negotie-pakhuisen informatie zal worden gegeven om den arscbeep in hunne presentie gevolg te laaten neemen en daarna van hunne verrigtingen schriflelyk raport te doen aan den beer Directeur Generaal in der tyd**.

-^ Junij. Interpretatie van artikel 2 der publicatie^ uitgevaardigd op den --^^ 1792, betreffende de vrije vaart en handel op Sumatra*8 Westkust.

Sedert eenigen tyd ontwaard zynde, dat er twyffelingen zyn ontstaan, of het wel gepermitteert is op Sumatra*s Westkust te mogen invoeren amphioen, die niet van de Compagnie is ingekogt, zo is, om alle stremming in den particulieren handel naar vermogen tegen te gaan en te beletten, goedgevonden de hooge regeering van Indie te qualificeeren, tot interpretatie van liet tweede articul haarer publicatie van den 7^ September 1792 op den opengestelden vrye vaart en handel op Sumatra's Westkust en wel in het byzonder omtrend de daarby voorkomende woorden, mits de amphioen^ zo verre die voft Batavia word aangehragt, van de amphioen sociëteit gekogt sy, by een nadere publicatie, die zo hier, als op de respective buyten comptoiren zal moeten worden gepuhiiceert en geaffigeert, te verklaren, dat daardoor of om gemelde woorden geen bindemisse word loegebragl aan den vryen invoer en verkoop te Padang en Poeloe Chinco van amphioen, direct van Beogalen of elders, hetzy door Compagnies eigen ingezetenen of door vreemde natiën aldaar aangebragt wordende, navolgens de by hetzelfde, tweede artikel vooraf verleende concessie.

19 Junij. Regeling van verstrekkingen aan het weeshuis te Batavia.

Voor het vervolg is verstaan af te schaffen de veratrekking uit 's Compagnies pakhuizen voor hel iukoops kostende van cbtlzeji, lywaalen, |X)rcelaineu, enz. ten behoeven van het weeshuis alhier en mitsdien de buiten regenten van dat Gods-

Digitized by VjOOQIC

54 1795. W. A. ALTimO.

huis Ie qaalificeerèn de benoodigtheeden by particulieren in te koopen, mitsgaders alleen te laaten Continueeren met de verstrekking jaarlyks gratis van: 8 e speceryen,

120 > peper en 8 picols coffyboonen.

En wyders Ie bepaalen, dat de prys van de 12 lasten ryst, welke voor dat gestigl jaarlyksch uit Gompagnie*s voorraad a 20 ryksdaalders het last worden verstrekt, voortaan zal moeten voldaan worden met 30 ryksdaalders.

20 Jang. Vernietiging eener nolariële acle.

Is geleezen een requesl van M' Christoffel Scbultz, advocaat voor de beide collegien van justitie alhier, voor en van weegen Anna Margaretha van Gangel, huisvrouw van M' ChrisManus Henricus Christophorus Wegeuer, houdende, dat gemelde Anna Margaretha van Gangel, den 7^° Februarij 1794 staande om zig met genoemden Wegener in den egt te liegeeven, voor den notaris, Gerard Joan Bunstorff, en getuygen had gepasseert een huwelyksche voorwaarde;

dat, zy op eeden en schoone beloften van gemelden haar egtgenoot, op den 17*° February daar aan en dus ses dagen voor het celebreren van baar huwelyk in de kerk weder voor gezegde notaris en getuygen bad gepasseerl zeekere acte van revocatie, in copia agter het request gevoegt;

dat zy die acle, nu haar man naar Nederland staat te vertrekken, egter gaarne weder herriep en verklaarde zig ais nog te houden aan baare huwelyksche voorwaarde, — ver- zoekende dierhalven om redenen, in den voorschreeven requesie geallegeert, dat heeren Commissarissen Generaal, als de re- presentative souverain in deese landen, haar gelievden te verleenen, zoveel des noods, requeste civile jegens de voor- schreeven, door haar op den 17**» February 1794 voor den notaris, Gerard Joan BunstoriT, en getuygen gepasseerde acte van revocatie, zonder iuterinemenl dan wel met committimus

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. BB

aan den Raad van jaslitie des casteels Batavia, en aansehry vens aan welgemelden Raade om daarop behoorlyk reflectie te slaan, teo einde zy, sfippliante, moge genieten het effect van deeze gunst en restitutie in integrum; — waarop gedeliliereert zynde, is goedgevonden en verstaan te consenteeren in het laatste lid van het voorschreeven verzoek en dien volgende voor- noemde Anna Margaretba van Oangel mits deesen te releveeren, in integrum te restitueeren van het aangaan en passeeren der voormelde acte van revocatie, door baar op den 17'°Febraary 1794 te saamen met baar loen ondertrouwden bruidegom» thans haar man, M' Ghristianus Henricus Christophorus Wegener, voor den notaris Gerard Joan Runstdorff en gelnygen alhier gepasseerd, en over zulks baar te stellen in dien staat, als zy voor het passeeren der meergemelde acte van revocatie is ge- weest, met committimus aan den Raad van justitie des casteels Batavia in communi forma.

En zal (overeenkomstig het plaats hebbend gebruik by de hooge regering in zoortgelyke gevallen) extract deeses worden a%egeven aan den advocaat, W Cbrisloffel Scbullz, om te strekken tot deszeKs narigtinge.

Terwyl verder is besloten, dat een gelyk extract, nevens copia van het voorschreeven request, door den advocaat, M' Chrisloffel Schultz, voor en van wegen Anna Margaretba van Gangel gepresenleert, en de daarby overgelegde acte van re- vocatie zal worden gezonden aan den Raad van justitie alhier om te dienen tot derzelver informatie.

Voorts gemelden Raade by missive aan te schryven daarop behoorlyk reflectie te slaan, ten einde de supplianle te doen genieten het effect van de gunst, in deezen aan haar verleent.

26 Junij. Verlwaging van het loon der Chineesche linh merlieden op het eiland Onrust.

Is verstaan: 1° met alteratie van het gearresteerde ter sessie van den 29^ Juny 1792, voor het vervolg aan de Chineesclie lim-

Digitized by VjOOQIC

S6 1795. W. A. ALTINQ.

merlieden, welke op de scbeeps-tiiumerwerf teu cilande Onrust geéuiploieerd worden, te laaien betaalen 's daags 40 stuivers, in steede van de by opgemeRI besluit bepaalde 30 en 36 stuivers, en zulks te laaten ingaan met primo der gepasseerde maand Mey;

2° enz.;

S* te laaten stand bouden de ter voormelde sessie van den 29^ Juny 1792 gearresteerde order voor den baas en eersten meesterknegt der Europeesche scheeps-timmerlieden ten gedagte eilaude om maandelyks in te dienen een speci- flc/que notitie, des noods onder eede, inhoudende van dach lot dach, hoeveel Chineesche werklieden aan den arbeid zyn geweest.

27 Junij. Verkoop van afgevaren Compagnies schepen.

Is goedgevonden de hooge regering van Indie te recom- mandeeren voortaan, by het publiek verkopen van oude scheepen aan hel huis van den capilain der Chineese natie, alwaar volgens oud gebruik de vendulien gehouden worden, eenelyk te laaien opveilen geheel afgevaaren scheepen, die absolut gesloopt moeten worden, maar omtrend andere of zulke, die, schoon tot den dienst van de Compaguie niet meer emploiabel, evenwel nog eenige tyd konnen vaaren of door particulieren tot voortzetting van den gepermilleerden handel daartoe in slaat gebracht konnen worden, in ai^t te neemen, dat dezelve verkogt moeien worden in het stads- of hceren-logemenl, Ie saamen mei en benevens de goederen volgens den inventaris, dan wel zoveel daarvan gemist zal konnen worden en men goedvinden zal by het schip af te staan; met verdere order om van tlie goederen en de prysen, welke daarvoor aan de Comp* zullen worden belaald, telkens een specificque notitie te laaten formeeren en daarvan by de billelten lot den ver- koop aan het publiek advertentie te doen om te strekken lot een iegelyks nariglinge.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. B7

50 Jiinif. Last op den commandeur en opper'Squipage^ meester ^alle delinquanten van de eilanden of de scheepen ^op de rheede {Batavia) met de stukken ten hunnen i^laste^ niet aan den advocaal^fiscaalj maar direct aan »den water-fiscaal over te geven'\

3 Jultj. Vaststelling eener uniform voor de Bataviasche schutterij.

Voor de beide kompagniën Europesche burgers zoude die unirorm begtaan uit een rood-Iakeusclie rok mei hlaauwe ojv slageo en •rubalten*', mitsgaders witte »onder-pakken'\

i Jnlij. Verbod tegen particuliere vaart langs Java*s noord-kust zonder convooi of vergunning van Begerings- wege.

Ter beveiiigiDg» zoveel mogelyk, van de particuliere hande- laars voor den overlast der vyanden is goedgevonden den Javaseh gouverneur te gelasten, zo lange de Javascbe cust door den vyand bedreigt word, alle particuliere vaart op en langs dezelve zonder convoi of expresse toelaating van Compagnies weegen ten strengsten te interdiceeren.

Omdat particuliere handelaren te Samarang niet ophielden mei den gouverneur aldaar lastig te vallen met aanzoeken om naar Batavia, Malaka of den overwal te mogen varen, >dewyl •zy liever eenig gevaar wilden loopen voor den vyand, dan •langer zoekere, ruineuse verliesen te ondergaan'*, is die gou- . vemeur den 29 Augustus 179S gemachtigd om »in alle gevallen, waarin particuliere handelaers by hem aanzoek doen om naar de plaatzen hunner destillatie Ie mogen vertrekken, zodanig te handelen, als hy naar male der aan hem bekende omstandig- heden zal oordeelen te behooren".

Digitized by VjOOQIC

58 1796. W. A. ALTINQ.

4 Jaiij. Maatregelen in het belang van de suiker'CuUuur.

Gommissarissen-Generaal overwogen, »dat het allernoodzake- lyksl is de resources van Compagnies bestaan, sovee) mogelyk, te veniieenigvuldigen en tol een medewerkend middel daartoe kau dienen de vermeerdering van het jaarlyksch retour van suiker tot agt millioenen ponden, waarop men met grond mag onderstellen, dat hetzelve na verloop van drie jaaren zal kon- nen worden gebragt; dog, dat ter bereiking van dit oogmerk en bekoming van nog zoveel daar en boven, als tot den lo- dischen handel en gebruik in de huishouding niet gemist kan worden, te saamen gecalculeert wordende op 12600000 ponden, nadien de burger, Andries Teisseire, en meer andere Batavia- sche suiker molenaars verscheide zwarigheden hebben ge- oppert tegen een meerdere leverantie aan de Compagnie, dan de bepaalde 15000 kannassers in het jaar, bedragende è 400 f£ de kanasser ses millioenen ponden, onvermeidelyk word vereischt de suiker culture op Java en Cheribon verder uit te breiden, maar daarby eg ter met veel voorzigtigheid en oplettendheid zal moeten worden te werk gegaan ter voorkoming, dat de extensie derzelve geen nadeel toebrenge aan die vm de ryst en ook niet strekke tot prejuditie der Bataviasche colonie, en dat dierhalven de intrekking van alle vorige ordei*s, die bet getal der suiker molens hebben bepaalt, wel het eerste middel is, dat in aanschouw kan koomen om alle belemmering weg te neemen, waardoor de Javasche suiker-teelt tot hier gedrukt is geworden, maar het nogtans ongeraden zonde tyn aan een iegelyk de onbepaaUe vryheid te verieenen tot het aanleggen van nienwe suiker molens, vermits aldaar een ieder thans zo zeer geinclineert is om diergelyke ondernemingen by der hand te neemen, en het mitsdien hoogst noodzakelyk zal zyn de nieuw aan te leggen suiker molens, zoveel mogriyk, over alle de Javasche comptoiren te verdeelen, als ook te t»e- paaien, dat dezelve niet grooter mogen zyn dan om elk uitterlyk 1200 piculs suiker te konnen aanmaken, te meer daar de suiker op Java alleen door Javanen onder opiigt van Glüneesen

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 59

word bearbeid, waartoe men op de BataTiasche suiker moleiis meest Chineese oieuwdiDgen emploieert, eo het dus gewi^ seljk al wederom aan de ryst-eullure nadeel zoude loebreogen, als men te Teel of te groote molens op een plaats liet oprigten.

Dan dat om die culture op eene billyke wyse te animeeren en de molenaars in staat te stellen aan de suiker de vereischte trap Tan deugdzaamheid te geoTen, mitsgaders zig het duur- zaam genot Tan de vrugten daarran te verzekeren :

Eerstelyk: aan de molenaars de verzekering behoort te worden gegeven, dat hunne priviligien zullen standhouden, dewyl zonder dat de tegenstrydige orders, die successive om- trend de producten op Java zyn gegeeven, een ieder zullen aCsdirikken om iets nieuws by der hand te noemen.

Ten tweeden: dat hen eene billyke prys voor de suiker zal moeten worden toegelegt, die gestelt zoude konnen worden op rd» 4Y4 voor het picul opregte eerste en rd» 37/g het picul opregte tweede zoort, ten einde hun in staat te stellen de suiker wel te konnen bearbeiden, nademaal vermeent word, dat, zulx geschiedende, men zig verzekert mag houden, dat de Javasche suiker in deugdzaamheid niet zal behoeven te wyken voor de Bataviasche, die de Compagnie te staan komt op rd* 57t de eerste en rd' 4^/g de tweede zoorl het picul.

Ten derden: dat de vooruit, verstrek kingen van penningen voortaan, even als op Batavia, ook op Java zullen moeten ge- schieden direclelyk van wegen de Compagnie tot circa de helft op de te bepaalen leverantie en daarvan de eene helft in de maand January en de wederhelft in Juny.

Ten vierden: dat de molenaars zal moeten worden toege- staan om, hetgeen zy meerder cultiveeren dan het bedragen hunner verpligte leverantie aan de Compagnie, volgens eene billyke bepaaling vry te mogen uitvoeren, hetzy naar tiatavia, Malakka of andere plaatsen op de overwal, met interdictie aan de residenten om zich daarmeede verder of anders te bemoeien, als voor zoveel aangaat een nauwkeurige examinatie en visitatie der sor teering; en daarvoor, mitsgaders voor de verdere moeite, by de acceptatie aan hen loegelegt zoude konnen

Digitized by VjOOQIC

60 1795. W. A. ALTINQ.

wordeD een agtste rd' per picul, onder conditie, dat zy ua de acceptatie voor de deugdzaamheid der suiker aansprekelyk zullen blyven.

Dat door het te werk stellen van deeze middelen de Com- pagnie op de eene of andere wyze zal konnen worden voorzien van een jaarlyksch retour van agt millioenen ponden suiker en dat, dewyl men reden heefl van de bequaaniheid, yver en belangeloosheid van den presenten Javasch gouverneur, van Overstraten, te mogen verwagten, dal de leverantie van de Javasche suiker zo goed als de Bataviasche, wanneer het word vereischt, binnen kort op 32000 piculs of 4000000 ponden zal te brengen zyn, (lierhal>^n in dien gevalle de nodige orders daartoe zouden konnen worden gegeven, met deeze bepaaling, dat de boven dien aangemaakt wordende suiker niet zal mogen excedeeren de quan titelt van 6 tot 8000 piculs, ten einde te zorgen, dat de Javasche suiker-culture tot geen prejuditie strekke voor de ingezetenen te Batavia, en dal de ^[ouverueur jaar- lyksch een pertinent verslag van die culture zal moeten doen aan de hooge regeering van Indiê en daarby telkens opgeven, zowel het getal der molens en waar die gelegen zyn, als de quantiteit suiker, welke elk derzelver by een goed gewaseli kan opbrengen, om alzo des te beter tegen alle misbruiken te konnen waaken".

5 Julij. Bepaling^ dat aan aannemers van Campagnie's werken ho\U en andere materialen, voor de aaubesle- dingen noodig, uit Compagnie's voorraad tegen uitkoaps- prijs en betaling met papier van crediel zouden geleverd worden.

Zie ook 18 October 1805.

10 Julij. Bevestiging van het bepaalde op 18 Februarij 1791 nopens boeten bij ondertrouw.

Op een door commissarissen van huwelyksclie en kleyne geregizaaken ingediend adres is verstaan, tol ampliatie vao

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 61

het bedait deèzer Regeering van deii 18^" Febraary 1791, Ie noleeren» dat de als toen ten faveure van de kassa van dat college geaccordeerde boetens, welke by ondertrouw anders ten behoeve der stadswerken waren gebeft, moeten blyven tot een fonds ter goedtnaking van kamer- en andere ongelden en dus niet behoren verdeeld te worden, zo als volgens het opgemelde adres tot na toe verkeerdelyk schynt plaats te hebben gebad; — voorts de verdeeling dier gelden te passeeren, doch commissarissen voormeM te demandcereu voor liet vervolg te zorgen, dat bet bedragen der voorz. buetens niet verdeeld, DKiar gebragt worde leu faveure van het fonds ter goedma- king van kamer- en andere ongelden.

11 Juiij. Toekenning per dag van een stuiver meer aan eiken soldaat ie Batavia.

Is goedgevonden by provisie en lot over het militair weezen met alles, wat daartoe betrekking heeft, finaal zal worden ge- disponeert, qualificatie te verleenen tot de verstrekking van een stuiver meer daags tot toespys voor ieder soldaat, zo hier in het garnisoen, als op de Bataviasche buyten posten bescheiden, en de heeren commissarissen ter zee en te velde kennisse te geeven van hel vertrouwen van heeren Commis- sarissen Generaal, dat hel slagten van buffels om de onver- meidelyke noodzakelykheid van die dieren tot den landbouw, zoveel mogelyk, gemenageert zal worden.

Uit de resolotién der Indische Regering van 6 October 1 795 blijkt, dat toen eerst aan deze verhooging van het inkomen van den soldaat, in of nabij Batavia in garnizoen, gevolg is gegeven.

Opmerkelijk is ook, dat in laatstbedoelde resolutiên aan de woorden; »voor ieder soldaat'^ uitdrukkelijk is toegevoegd: •de artbilleristen er onJer begrepen", waaruit blijkt, dal men deze niet gewoon was als soldaten te beschouwen.

Zie ook 4 Junij 1796.

Digitized by VjOOQIC

6S 1796. W. A. ALTiNd.

11 Julij. Toekenning van tien rijkidaalders $ maande uit Compagnies kas aan eiken inlandschen kapitein en eveneens van zeventig rijksdaalders aan den garni zoen-schrijver.

11 Julij. Toekenning aan de sergeanten van de inland* sche militie te Batavia van zes rijksdaalders ter maand als gage.

■^ Julij. Waarschumng voor valsche brieven van crediet,

Nademaal de hoge regeeriog deezer landen roet de nitierste ontsligting en ergernis heeft ontwaard, dal zommige vuilgewin- zoekende personen, in weerwil van de by publicatien vanden •29« July 1783, 29« Juny en 25^» September 1784 be- dreigde slraf-oeffening aan de autheurs van het vcrvalschen van crediel-brieven en ongeacht de gestelde praemien ter ont- dekking en aangeeving van die baalzuchligen, daarin steeds van boos tot erger overslaande, niet schromen om dezelvde zoort crediel-brieven, als op den 1^ October 1791 ter waarde van 200 ryksdaalders gedrukt en met 's Gompagnie's slempels voorzien zp, zo in de Neederduilsche als Maleidsche spraken na te drukken, maar onder dezelve ook te stellen de voor- schreven slempels met de jaargelallen van 1791 en 1794, zo meede de onder 's Gompagnie's reeds roulleerende crediet-brieven staande signaturen, zo van wylen den heer Directeur Generaal, van Slockum, als van wylen de heeren raaden ordinair eo extra-ordinair, Smith en Welgevare, item van de oud opper- kooplieden, van Maas en van Basel, na te bootsen en onder deeze valscbe crediet-brieven te stellen, invoegen bereeds eenige goede ingezeelenen deezer hoofdplaats daar meede bedrogen feyn geworden en deeze valscbe crediet-brieven, die niet alleen by exacte, visitatie aan de meeste letters — maar wel vonr- naiuentlyk aan de letter z in het woordje «gesien", hetwelk een s weezen moei, — kenbaar zyn, ter goeder trouwe hebben ontvangen voor zodanige waarde, als daar by staat uitgedrq)Lt;

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINQ. 6S

hel geen oiai alleeo strekt tot groot nadeel der goede gemeente, maar wel inzonderheid in zich bevat eene verregaandste mis* daad van publieke falsiteit, waar teegen door gepaste maat- regulen behoord te worden voorzien ; — zo is uit dien hoofde op den 14^° deezer maand in Raade van Indie goedgevonden 60 verstaan alle en een iegelyk door publicatie en afflctievan billetten, mitsgaders door bekkenslag op de bazaars» zo hier, als in de bovenlanden, van dit bedrog te adverteeren en te waarschouwen, zo als geschied hy doezen, op dat een ieder door oplettend- en waakzaamheid zich kan wagten voor schaade.

Teevens word op het scherpste verboden de voorschreeven valsche crediet brieven op eenigerlei wyze uit te geeven ofte verder te doen circuleeren en daar en teegen wel expresselyk bevolen, dat de geene, door wien zodanige valsche crediet- brieven zyu ontvangen, dezelve moeten overgeeven aan den oi&cier van justitie, onder wiens jurisdictie zy sorteeren, die dezelve zullen moeten aanhouden en vervolgens, zo nauwkeurig mogelyk, moeten onderzoek doen, van wien zodanige valsche orediet-brieren afkomstig zyn ter verdere ontdekking der schuldige aan deeze misdaad.

Wordende de respective officieren van justitie ten overvk>ede op het allemadrokkelyksle gerecommandeerd en geordonneerd met de meest mogelykste activiteit te inquireeren en recherche te doen na de daders, die zich aan de voorschreeven falsiteit hebben schuldig gemaakt, dan wel in H vervolg schuldig zouden maken; mitsgaders by ontdekking en acht^rhaling teegen dezelve i|aar de uittersle gestrengheid der wetten tot de poenalitdten, daar by bepaald, te procedeeren.

Terwyl aan 4e geepe^ die de daders of die een gelyke falsiteit of vervalsing mogten pleegen, zullen ontdekken en aaowyzeo, zodanig, dat dezelve in handen van de justitie ge- raken en van het fy{ kunnen worden overtuigdf beloofd word een praemie van een duidend zilvere gecartelde dncatons; zullende de naamen van den aanbrenger, des begeerende, worden gesecreteert.

Ed zal deeze worden gepubliceert en, ttehalven in het

Digitized by VjOOQ IC

64 1796. W. A. ALtlNÖ.

Neederduitsch, ook in de Maleidsche, Javaansche en Ghineesche (aaien worden geaffigeert ter plaatze, waar men gewoon is pubicalien en affixien te doen.

17 Julij. Voorschriften voor de wapenkamer te Batavia.

Is verstaan lot een vaste ordre Ie bepaalen: 1^ dat by ontvangst in de wapenkamer, bel Z7 uitbetguar- nisoen van deeze hoofdplaats of Meester Gornelis, dan wel van de respeclive buiten posten, alwaar militairen geplaatst zyn, het zy van het corps pennisten of van de bargery, van onbekwaame geweeren in ruiling of ter reparatie, nauwkeurig gelet zal moeten worden, dat de snaphaanen of pistoolen voorzien zyn van slooten en dat voor ieder slot, welke bevonden zal worden te mankeeren, zal moeten worden betaald een boete van vyf ryksdaalders door die geen, welke zulks absent heeft gebragt of daar voor liad moeten zorgen; V dat de baas, neevens de gecommitteerde militaire officieren in de wapenkamer, zullen moeten zorgen: a. dat alle wapens, die in ruiling en dus als bekwaam uit de voorz. guarnisoenen of van de scheepen ontvangen worden, zodanig onder het restant der bekwaame wapens verantwoord en zo lange geplaatst worden op bizondere rakken, door de voormelde heer commissarifropzichter aangeweezen, om na gedane reparatie te worden ove^ gebragt op de daar toe geschikte nieuwe wapenkamer; 6. dat voortaan alle geweer-slooten van de ontvangen wordende onbekwaame geweeren afgeschroefl en ver- volgens maandelyks by het pond gewigt verantwoord worden, ten einde te dienen en geemploieerd te worden tot de nodige reparatie van anderen sloten, waar door dat werk merktlyk gesoulageerd zal worden; c. dal ook op dusdanige wyze zal moeten worden gehan- dell met de yzere laadstokken en al het oud koper, dal aan de onbekwaame geweeren gevonden word.

Digitized by VjOOQ IC

179Ö. W A. ALtlNÓ. 6^

21 Julij. Kennisgave, dat de Regering momemens was goederen op vracht naar China over te voeren.

Aan »de meest van waarde en geene al te grote volume • beslaande goederen" zoude de voorkeur worden gegeven boven biml-rotan en kapok, van welke laatste slechts zooveel zoude aangenomen worden, als de overschietende ruimte in de schepen toeliet.

Zie overigens bij 11 JuliJ 1794.

23 Jnlij. Wijziging van het bepaalde op^O Jultj llQl nopens borgtogten.

Dewyl de hoog Edele heeren Commissarissen Generaal tot interpretatie der resolutien deezer regeering van den 20*'' Joly 1767 om door die geenen, welke geen sufliciente borg- tochten kunnen stellen, hunne gage geheel or gedeeltelyk te laten staan, hebben verklaard dat daar van uitgesloten moeten lilyvcn alle de geene, die goederen of gelden van de Compagnie of andere in hunne publieke functieu onder hunne administratie hebben en tot het stellen van borgtochten verplicht zyn, met uit- zondering alleen van de dienaaren in de vier Oostersche gouvernementen en op Timor, zo is goedgevonden en verstaan daarvan de ministers op de respective buiten-comptoiren, excepto de groote Oost en Timor, te informeeren en de ob- servantie daar van aan te beveelen.

24 Jolij. Bepaling, dat de administrateurs verantwoord delijk zouden zijn voor de spillage tusschen den wal en het schip.

Deze bepaling was eene ampliatie van het vastgestelde op 9 JanuarlJ 1796.

Commissarissen Generaal meenden, dat de administrateurs 'die geringe spillage gemakkelyk" zouden kunnen bestrijden uit hunne «pro centos voor den afscheep of verstrekking*'.

m DBEL UI. 5

Digitized by VjOOQIC

66 1795. W. A. ALTINQ.

25 Julij. Kennisgave, dal de vrijheid lot het beschikken ovei* nalatenschappen in legenwoordigkeid van zeven getuigen op den y>vorigen voet*' bleef.

Deze kennisgave is op het eiland Onrust argekondigd naar aanleiding van een rekest, door aldaar aanwezige ambachts- lieden aan de Regering gerigt, houdende o. a. verzoek om op de boven omschreven wijze te mogen testeren.

Volgens informatie was hun zulks nimmer belet.

1 Augustus. Uitbreiding van de suiker- fabricatie op Java.

Is goedgevonden qualificatie te geeven naar Java tot uit- breiding der suiker-culture en het verleenen van permissie tot het aanleggen van zoveel nieuwe molens, boven de in weezen zynde 27 stux, als noodig geoordeelt zullen worden om 'sjaarlyks 32000 piculs suiker aan de Compagnie te konnen leveren en bovendien nog 7 a 8000 piculs over Ie behouden om voor den particulieren handel g'employeert te worden.

Op 22 Augustus 179S werd ter zake nader besloten: «ver- mits de tegenwoordige, crilicque tydsomslandigheden en de volstrekte onseekerheid, waarin men zig alhier voor aLs nog bevind, of de nieuwe inrigting der zaaken in de republiek ook nieuwe denkbeelden omtrend het bestaan van de Oost- Indische Compagnie moge hebben ten gevolge gehad, het ongeraden maken en geensints met de regelen eener gepaste voorzigtigheid zoude strooken om inmiddels tol nieuwe operatien van groot belang en gevolgen voor den handel en het bestaan van de Compagnie over te gaan, zo is goedgevonden met het ter resolutie van den eersten deezer gearresteert aanschryvens naar Java tot een meerdere extensie der zuiker-cullure daar ter custe en het verdere geresolveerde ten dien opzigte voor eerst of zo lange te supercedeeren, tol wegens den toestand der zaaken in Europa nadere en positive berigten direct van den souveraio of van de heeren hoge committenten ingekomen zullen zyn^'.

Digitized by VjOOQIC

170b. W. A. ALTINQ. 67

Blijkens de resolulien van de gecombioeerde vergadering van 22 Juiiij 1799 is dil besluit »ttit hoofde van de omstan- 'digbeeden van tyden" geruimen lijd opgeschort.

Zie ook t6 December 1797.

1 Augustus. Prijs-verhooging van de Javasche suiker.

Gelet zynde, dat het allemootzakelykst is de prys der Ja- vasche suiker te Terhogen tot rd' '478 voor het picul opregte eerste en rd' 3^/^ het picul opregte tweede zoort, ten einde de suiker-molenaars in staat te stellen hunne suiker te konnen verbeteren en meer kosten aan de molens te doen, zo is, na- dien die prys als billyk is beschouwt, goedgevonden dezelve als nu finaal vast te stellen en aan de Javasche suiker-molenaars by de leverantie van dat product aan de Compagnie te laaten betaalen, onder conditie, dat de qualiteit verbetert en de suiker lol die deugt gebragt zal moeten worden als de Balaviasche, waartoe de leveranciers zig op zekere, daartoe te bepalene poene zullen moeten verbinden, en dat de leverantie zal moeten bestaan in 7s goede eerste en 7s goede tweede zoort, milsgaders van de bovengemelde prys door de leveranciers gemist zal moeten worden een agste rd' per picul voor de residenten of zoveel aan dezelve is toegelegt voor hunne moeite by acceptatie van suiker.

1 Augustus. Itegeling- van hel inkomen, enz, van den Baas van het eiland Onrust, enz.

Wat het inkomen van den baas op het eiland Onrust betreft, gereflecieert zynde, dat het genoeg bekent is, dat deeze dienaar en zyne predecesseuren met geen mogelykheid hebben konnen bestaan van de gagien en venlere wettige inkomsten, die zy . van de Compagnie genoten en de presente baas nog geniet, maar dat de groote geldmiddelen, waarmede zy hebben gepronkt, by hun zyn verkregen door de particuliere vertimnieringen, welke zy voor eigen i'ekening verrigten en .veelal door het

Digitized by VjOOQIC

68 1796. W. A. ALTINQ.

misbruik, hetwelk zy by diergelyke gelegentheden van Gom- pagDie*s materialen en amhagtslieden hebben gemaakt.

Dat het dierhalven evident is, dat nu die bron voor hem en zyne opvolgers gestopt is, hy met geen mogelykheid kan rondschieten, ja nauwelyks uil zyne overgebleven inkomsten kan goed maaken de noodzakelyke uitgaven, waartoe by in zyne bediening verpligt is, bedragende jaarlyks:

aan den boekhouder van de equipagie-werf rd* 700

» eersten suppoost van de equipagie-werf.. » 100

» • » > het visite comptoir. • 125

een waarnemer zyner zaaken te Batavia.. . . » 600

twee schryvers voor kost en loon » 600

nieawe-jaars giften > 500

onderhoud van een schuit en agt jongens ...» 500

ambt-geld » 1000

of te saamen rd' 4125

behalve de uitkeeringert uit zyne particuliere winsten aan den commandeur en opper-equipagiemeester, de meesterkuegts op Onrust, de mandadoors der lyfeigenen, mitsgaders de Ja- vaansche en andere opzienders aldaar, alsmede ongerekent het onderhoud van lyfeygenen, de interessen op het capitaal, dat hy tot overneming derzelve heeft opgenomen, en het de- froyeeren van commissien, scheeps-oOicieren, enz., — zo is, om hierin naar billykheid te voorzien, goedgevonden den baas te ontheffen van de betaaling jaarlyks aan den boekhouder van de equipagie-werf eener somma van rd' 700 en van rd' 100 aan den eersten suppoost van gedagte werf, mitsgaders te bepalen, dat in het vervolg alle randsoenen en verdere goederen uit de Bataviasche administratien, van wat aard ook, die op Onrust benodigt zyn, daar ten eilande zullen moeten worden gelevert door de respective administrateurs, opgelyke voet, als by besluit der hooge regeering van den 9^" January deezes jaars is bepaalt omtrend goederen, die in de scheepen worden afgeladen, en dat de baas dierhalven zal konnen volstaan met deselve goederen by het getal, de maat en hei gewigt op hel eiland Onrust te ontvangen, ten einde hem

Digitized by VjOOQIC

1796 W. A. ALTING. 69

daardoor te libereeren van de uitgave van 600 rd' in het jaar, welke by thans verpligt is te moeteD spendeeren aan een commissionair hier te Batavia om de voormelde goederen voor bem te ontvangen en op Onrust te bezorgen, dog voor hel overige alle de hiervooren gespecificeerde en aangevoerde liuishoodelyke uitgaven, nevens zodanige andere, als niet bekent gestelt niogten zyn, voor zyne rekening te laaten> met inter- dictie om dezelve immer ten bezwaar van de Compagnie te mogen brengen, direct of indirectelyk.

Oog om hem in staat te stellen deselve en daar onder spe- ciaal de betaaling van 1000 ryksdaalders 'sjaars voor ambt- geld te konnen goedmaken en hem verder een genereuse beloning toe te voegen voor zyne moeielyke en voor de Compagnie hoogst aangelegen bediening, als ook hem te na- drukkdyker te konnen verpligten om in alle zaaken en gelegentheden Gompagnie's meeste interest te belraglen en alle verkeerde practyken tegen te gaan, is goedgevonden aan den baas van Onrust toe te leggen, gelyk hem toegelegt word hy deezen, een vast Iractement van tien duizend rd' in het jaar, maar daarentegen in te trekken, zoals ingetrokken word mits deezen om onder ultimo deezer lopende maand te ces- seeren, de gagie, het kostgekl en het middel van bestaan, dat hy tot hiertoe van de Compagnie heeft genoten, egter onver- miodert de coelylonen, 's jaars bedragen hebbende rd» 2716 : 7 Y5, welke verslaan is hem te laaten behouden, mits de coeiys, die hy daarvoor opbrengt, dadelyk in den dienst van de Compagnie g'employeert worden.

En ter gemoetkoming van eenige andere dienaren, welkers inkonosten door deese schikkingen en de nieuwe inrigtingen orotrend de vertimmeringen van particuliere scheepen en vaartuigen merkelyk zullen verminderen, is verder provisioneel gr»edgevonden jaarlyksch uit Compagnies kassa te laaten be- iaalen aan den equipagie boekhouder rd" 700 en aan den eersten suppoost op het equipagie-comptoir een honderd ryks- daalders of even zoveel, als zy naar gewoonte van den baas van Onrust hebben genoten.

Digitized by VjOOQIC

70 1795. W. A. ALTINQ.

Hilsgaders lot gelyke schadeloosstelling voor de meester- knegts, de mandadoors der lyfeygenen, de Javaansche en andere opzienders ten eilande Onrust, in plaats van hetgeen de baas aan alle dezelve uil zyne particuliere winsten heefl uitgekeert, jaarlyksch uit Compagnie's kasse te laaien afgeven een somma van duizend ryksdaalders om onder hun verdeelt te worden op zodanige wyse, als de heer comraissaris-opzigter over het departement van de equipagiewerf convenabel zal vinden.

Dewyl al verder is gebleken, dat de baas van Onrust zells heeft erkent, dal de gepermitteenle afschryvingen van 20 pro- cento op het yzer en tien procento op de spykers by ver- werking op het eiland Onrust meer dan toereikende zyn, zo is, nadien gemelde baas ten gevolge van de in deezen genomen dispositie diergelyke profyten voor het vervolg niel meer be- hoeft or vermag te genieten, goedgevonden te statueeren, zoals geschiet by deezen, dal de baasen van Onrust daar omtrend zig zullen moeten reguleeren naar soortgelyke bepaalingen als de administrateurs der negotie-pakhuisen en gevol^elyk voor- taan verpligt zyn alles, wat van de voormelde spillagie op bet yzer en dé spykers overschiet, jaarlyksch aan de Compagnie te moeten leveren legen betaaling van de inkoopsprys met 25 procento avans.

En om zig verzekert te mogen houden, dat niets meer af- geschreven word, als weezentlyk verbruikt en verwerkt is, en ook, zo met betrekking lot de reparatien aan particuliere scheepen en vaartuigen, als in alle andere opzigten, de daarop beraamde orders geobserveert zyn en in het generaal Compagnie's meeste interest behertigl is en legen alle verkeerde practyken ge- waakt, is goedgevonden nog te stalueeren, dat de baasen van het eiland Onrust gehouden zullen zyn zig jaarlyks by hel vernieuwen van hunnen eed speciaal omtrend deese poinclen plegtig te zuiveren en te verklaren :

«dat zy zig niet zullen verryken, nog gedogen, dal andere »zig verryken met een meerdere of hoger afschryvinge van vyzer en spykers ofte eenige andere materialen, dan waariyk

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 71

by hei versmeeden en verwerken verloren of onbruikbaar ■geraakt zyn;

dat zy nauwkeurig aantekening zullen houden van alle •materialen, hoegenaamt, die verbruikt en verwerkt worden •aan of ten behoeven van particuliere scheepen en vaartuigen, •ten eilande Onrust vertimmerd of gerepareert wordende, •mitsgaders van alle dag- en werklonen van ambagtslieden, •coelys en andere dienstelingen, daartoe g'employeert ;

•dat zy de rekeningen van dezelve vertimmeringen en re- •paraüen zuUen opgeven naar de orders, welke hun daartoe •van wegens de hooge regeering zullen worden gegeven, ter •goeder trouwe en naar hun beste weeten, zonder eenige par- •tieuliere inzigten, vriend- of vyandschap; en eindelyk, datzy •betrekkelyk de voorschreven vertimmering of Ie reparatien •geene overeenkomsten of contracten, hoegenaamt, zullen aan-

gaan, maar in deeze en alle andere opzigten 's Compagnies •meeste belang naar vermogen behertigen en tegens alle ver- keerde practyken waaken"; zullende de hooge regeering van Indié worden aangeschreeven het formulier van den eed voor den baas van Onrust hiernaar te ampliêren.

Eindelyk is, het stuk van de particuliere vertimmeringen aangaande, nog besloten, dat het geheele monlant der particu- liere rekeningen, door den equipagie-boekhouder opgemaakt, altoos in Compagnies kasse zal moeten worden voldaan, alvorens de verlimmerde scheepen en vaartuigen van Onrust zullen mogen vertrekken.

Op 6 Augustus 1796 zijn de inkomsten van dezen baas verminderd tot 4,200 rijksdaalders 'sjaars, omdat door het opbreken van het eiland Onrust voor het grootste gedeelte vervallen waren de aanzienlijke uitgaven, waartoe de baas verpligi was.

10 Augustus. Wijziging van de "borde van vooi'bidding*\

In overwej^ing genomen zynde, dat de ingekomen tydingen geen twyfel over laten, of er heeft eene notabele verandering

Digitized by VjOOQIC

72 1795. W. A. ALTINQ.

plaats in het publiek bestuur van de republiek, en dat dien volgens de tegenswoordige order van voorbidding in de kerken, zo ter dezer hoofdplaatse, als op alle verdere Compagnies bezittingen, niet kan geagt worden meer van applicatie te zyn, zou* der dat men egter door gebrek aan voldoende inforntatien voor als nog kan bepalen, welke speciale veranderingen daarin zouden behoren te worden gemaakt, is na deliberatie goedge- vonden, met alteratie van de voormelde order van voorbidding, dat de predikanten, zo ter deeser hoofdplaats, als op alle verdere 's Compagnies bezittingen in Indie en aan Cabu de Goede Hoop, provisioneel zullen worden gelast, gelyk dezelve gelast worden by deese, zig voortaan in dit opzigt by de publieke gebeden te bepalen lot 'stands en Compagnies hoge magten en bestuurders, zo in Nederland, als in deese gewesten.

10 Augustus. Stilstand van alle vaart van Rcgerings-wege.

Ter deliberatie gebragt zynde, of hel niet geraden zoude zyn en ter behartiging van Compagnies meeste interest strek- ken, dat alle vaart, behalven naar Compagnies comptoiren, in de nabyheid van Batavia gelegen, by provisie wierd opgeschorl ten einde de scheepen en vaartuigen in deese so crilieke en onzeekere omstandigheeden niet te exponeeren, zo is. daarop gedelibereert zynde, goedgevonden alle vaart Compagnies weegen voor eerst of tot zo lange deesen aangaande nader zal worden gedisponeert te laaten stilstaan en van de afzending der voor Nederland, Ceylon en China gereet leggende scheepen af te zien.

10 Augustus. Machtiging op de Bank van leening te Batavia met de berekening van renten op verkocht wordende panden voort te gaan y>op den ouden voet^\

Zie ook 16 JuliJ 1802.

13 Augustus. Kennisgave, dat in Januartj 1795 Ne- derland door Frankrijk was overmeesterd.

Alzoo met het 'slands fregat van oorlog, Meedenblik, de posilive tyding is ontvangen, dat de Republiek der Vereenigde

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTING. 75

Nederlanden in de maand Janaary deezes jaars 179K door de Fransche natie geheel is overmeesterd en mitsdien opheeden, met gpeciaale Toorkennisse vsin de hoog Edele gestrenge heeren Commissarissen-Generaal over geheel Nederlandsch Indiftn en Gabo de Goede Hoop, in Raade van Indien goedgevonden en verstaan is alle Compagnies dienaren en goede ingezeetenen deezer hoofdplaats kennisse te geeven van de voorschreevc gebeurtenissen waarin het lieve vaderland en een iegelyks belangeus zo merkelyk zyn geconcerneerd, zo is het, dat aan alle en een iegelyk van die gebeurtenis kennis gegeeven word by deezen, onder te kennengeeving van het vertrouwen der hooge regeering deezer landen, dat een iegelyk van Compagnies dienaaren en goede ingezeetenen in zyne respective betrekking zynen pUgt zal blyven betragten en zyne functien waarneemen, mitsgaders wettelyk de geconstitueerde magten en overheeden behoorlyk blyven respecteeren en gehoorzamen, in afwagting der nadere berigten van de heeren Meesters, welke dagelyks kannen worden ontvangen, aangezien de voorschreeve gebeur- tenis geene verandering maakt in het bestaan van de Compagnie, welke in teegendeel vastelyk te verwagten is, dat in alle mogelyke gevallen by haare regten en privilegiën zal blyven geconserveerd en gemainctineerd.

Wordende wyders een iegelyk, voor zo veel des noods, ten serieusten gerecommandeert den inhoud deezes zich te laten strekken ter observantie, alzo zulks tot conservatie van de goede ordre en bevordering van het algemeen welzyn Doodig geoordeeld word.

En opdat niemand van liet een en ander eenige ignorantie zoude kunnen praeiendeeren, zal deeze niet alleen gepubliceert, maar alomme geaffigeert worden, zo in de Hollandsche, als Maleidsche, Javaansche en Chineesche laaien.

18 Augustus. Bepaling, dal woorecrst'* in eed-formii- lieren tceggelalen zouden worden de woorden y>Ztjne Doorluchligste Hoogheid, den Ueere Prince van Orange »efi Nassau, enz., efn.'\

Digitized by

Google

74 1705. W. A. ALTllMÖ.

18 Augustus. Middelen van ménage voor Batavia.

Geopend en geleezen zynde twee missives van de hoog Edele heeren Commissarissen Generaal, gedateerd den 17*^" Augustus, zo is verstaan betrekkelyk die, speciaal dienende ten geleide van een aan hunne hoog Edelheedens door den hoog Edelen heer meede Commissaris Generaal, Siberg, en den heer Raad extra-ordinair, Neun, gesuppediteerd bericht en een nieuw ontworpen memorie van menage voor Batavia, aanwy- zende de verstrekkingen, welke zeedert anno 1757 zyn gedaan en hoedanig deselve gereduceert zouden kunnen worden om voortaan lot een vaste bepaling te strekken, te noteeren, dat hunne hoog Edelheedens in het generaal alles hebben geappro- beerd, wat by opgemeld bericht en de daartoe relative memorie is geproponeert en voorgedragen en dierhalven gelast hadden de maandelyksche en jaarlyksche verstrekkingen daarna te reguleeren en de schikkingen, daarby beraamd, te laten ingaan met primo der aanstaande maand September.

Wyders is conrorm de by hel voormelde bericht gedaane voorstellen verstaan:

1^ te slalueeren, dal alle verstrekkingen van zodanige arlikulen, als op Batavia genoegzaam te vinden zyn, in sleede van deselve in natura te verstrekken, voortaan mei papieren van crediet volgens de reéele inkoops waarde zullen worden voldaan (excepto de verstrekkingen aan de militairen, zee- varenden, mitsgaders scheepen en vaarluigen, die altoos in natura zullen geschieden), ten einde daar door te praeve- nieeren, dal de laslreekeningen met geen zo hooge pryzen worden bezwaard, als waar voor die by de leverantiers, welke de verstrekkingen doen, bereekend worden; voorts daar onder speciaal te begrypen de leveranciers vanstroo- zakken, bindroltings, cadjangmallen en stroomallen en mitsdien voor het vervolg af te schaffen de leverantie van die arliculen door de opperkooplieden deezes kasteels en voor het daaruit door hen genoten middel van be- staan aan dezelve toe te leggen een equivalent in gelde,

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINQ.

7»

mitsgaders voor het vervolg te bepaalen de volgende pryzen:

voor 100 p* grote stroozakken rd'

100 » middelbaare stroozakken

100 » kleine stroozakken

100 > bossen bindroltingen in zoort

van 50 p'

100 » stroomalten '.

100 » bamboezen

100 bollen Suratsche zeep

100 p" Javascbe dammers

100 » cadjang matten

1 vel kalCsleer

1 ft wax, ruuw

1 > kaarssen

1 pot wilkalk

1 vaam brandhout

1 mand houtskolen

1 kan cadjang oly voor lampen

de voorsz. nieuwe memorie van menage, na de teegenwoor- dige omstandigheeden geschikt, vooreerst niet te doen ardrukken, omdat, wanneer de omslag, zo door het emplooi van ingehuurde scheepen, als anderzints mogt worden vermindert, daarin dan ook weederom veranderingen zullen behoren te worden gempakt, en mitsdien alleen twee exem- plaaren te doen bewaaren op de generale secretary tol slaapers en een op het comptoir van de generale directie lot het opmaken der ordonnantien en tot de nodige conrrontatie; aan de schryfcomptoiren, administralien en anderen, die, ais het waare, noch met de pryzen der goederen of het geen aan anderen buiten hen verstrekt word, eenige betrekking hebben, eenelyk te doen afgeeven copia extracten uit gedagte nieuwe memorie van menage, voor zo verre het zelve op ieders departement relatie heeft en dus zonder bekendstelling der geldswaarde, mitsgaders de afgave van die extracten op te dragen aan

■d' 4

: —

. 8

: —

. 18: —

• 27,

. l: —

. 5: —

• «7,

. 3

. 2'

—

» —

-24

• —

```
 3 
```

: —

» —

Digitized by VjOOQIC

76 1796. W. A. ALTINQ.

20 Augustus. Bekendmaking^ dat diakenen te Batavia openlijk verantwoording zouden doen hunner gestie van de armen-middelen gedurende liet jaar 1794.

22 Augustus. Bevordering van Compagnie*8 dienaren.

Als een staaltje van de zonderlinge redenen, welke legen hel einde van de voorgaande eeuw al dan niet tot bevordering van Compagnie's dienaren deed besluiten, diene het volgende:

Ontvangen een missive van de residenten Ie Banjermassing, Adriaan Willem Jorissen en An^oldus Bemardus Dielz, ge- schreeven te Banjermassing den 1795, ver- zoekende om bevordert te worden lot de efTeclive qualiteit van koopman en onder-koopman respective, dewyl vorige resi- denlen in die hoedanigheid aldaar gefungeert hebben.

Waarop gedelibereert zynde, is goedgevonden de voorschreeven instantien te ontzeggen, alzo de peper-leverantie ge^luurig af- Doemd en er dierhalven in deezen geen de minste reedenen zyn om daarop eene gunstige reflectie te slaan.

'9 o°e'X°-> Verbod tegen particulieren handel in Pa- poesche mannetjes-noten en foeli.

Van wegens de hooge Regeering deczer landen, als daar toe gequaliGceerd zynde door de hoog-Edele heeren Commis- sarissen Generaal over geheel Nederlands Indien en Cabo de Goede Hoop, wordt hy deezen aan alle en een icgelyk bekend gemaakt, dat hunne hoog Edelheden hebben goedgevonden den particulieren handel in Papoese mannetjes nooten en Pa- poese mannetjes foely van nu voortaan te interdiceeren, gelyk dezelve geinterdiceerd wordt by deezen, even en inzelvervoegen als zulks omtrend alle andere speceryen plaats vindt, en der- halven sub poene, dal by ontdekking van die zoort noolenen foely in schip of vaartuig, het zy ten handel of in bestelling aangebragl wordende, de by de wetten bepaalde poenaliteil omlrenl den particulieren handel in speceryen, lendeereude

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINÖ. '^^

niet alleen tot confiscatie van schip en lading, maar ook tot corporeele en zwaardere straffen, striktelyk en zonder eenige conniventie zal worden ter executie gebragt;

En op dat niemand van den inhoud deezes onkundig biyvc of ignorantie zoude kunnen praetendeeren, zal deeze alom door geheel Indië op de etablisseuienten van de Nederlandsche maatschappy worden gepubliceerd en zo wel in de Neder- duidsche als de gebruikelyke inlandsche taaien geaffigeerd ter plaatze, waar men gewoon is publicatie en affixie te doen, wordende de ministers van Banda speciaal gelast te zorgen nauwkeurig toe2igt te houden en te doen houden, dat de inhoud van dit billet stiptelyk worde geobserveerd.

Zie ook ^y^ 1805.

4- September, üübelaling van soldijen.

Dewyl de dienaaren in den tegenwoordigen toestand van tyd eo zaaken hunne soldy-rekeningen niet naar Nederland konnen overmaken, mitsgaders veele in hunne knellende armoede mitsdien verpligt zullen zyn hunne gagien hier op teneemen, is goedgevonden en verslaan: 1^ aan de respective dienaaren van de Compagnie ter deezer hoofdplaatse hunne te goed gemaakte gagie in het boek- jaar 1794/5 uit Compagnie's kasse te laaien betaalen tegen twintig stuivers de gulden, een vierde in coulante munlspecien en de andere drie vierde gedeeltens aan papieren van crediet; 2* alle voorjarige soldy-rekeningen, die nog niet naar Neder- land zyn overgemaakt, hier desgelyks te laaien af betaalen, de gulden tegen twintig stuivers, dog eenelyk met pa- pieren van crediet; 3® aan de gemagtigdens van Compagnie's dienaaren, op de builen comptoiren bescheiden, die hunne afgesloten soldy- rekeningen herwaarts hebben gezonden of nog zullen zenden ter bekoming van licentie tot het verzenden derzelve naar Nederland, even gelyke afhetalinge te laaien

Digitized by VjOOQIC

78 I^ÖB. W. A. ALTINQ.

doen, wanneer zy daarom verzoeken ak aan de dienaaren hier Ier hoofdplaate, te weeten:

de in 1791/2 verdiende gagie voor een vierde aan contanten en de andere drie vierde gedeeltens in papieren van crediet;

dog de soldyen van vorige jaaren geheel in papieren van crediet;

4® het opperhoofd over het generale soldy-comptoir te qua- lificeeren om de in vorige jaaren te goed behouden gagie door dienaaren, welke hun eerste verband nog niet uUgedieut hebben, hy de lopende soldy-boeken te mogen intrekken om aan de geene, die daar verzoek toe doen, in papieren van credit uit Compagnie's kasse betaalt Ie worden ;

5® aan de leeden der hoge regeering van Indie en andere hoge gpqualificeerdens, welke verpligt zyn hunne gagien drie jaaren te laaten staan, alleen voor dit maal te ac- cordeeren op de oudste jaarrekening, die zy Ie goed hebben, belaalinge te mogen ontvangen, enkeld in papieren van credit, mila verpligt klyvende hunne verdiende gagien in de drie jaaren, op het voormelde oudste jaar volgende, te laaten staan;

6^ omtrend de soldyen, die in indie niet mogen worden af- betaalt zonder dat daartoe alvorens qualiflcatie verzogt en verkregen is van de kamers, voor welke de personen zyn uitgevaaren, de plaatsvindende patriasche orders te laaten stand grypen en dus nader te statueeren, dat de verzoeken, die daartoe worden gedaan, gestelt moeten worden op de rol van authorisatie;

7® al mede te laaten standhouden de orders, vervat by den articul-brief, dat de geene, welke in burger vrydom ge- stelt of uit den dienst van de Compagnie gelicentieert worden, hunne gagien, die zyle goed hebben, twee jaaren moeten laaten staan;

8^ het verleenen van licentien ter verzending naar Nederland om van heeren Bewindhebberen belalinge daarop te ver-

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTING. 79

toeken in te trekken en voor bet vervolg finaal ar te schaffen, zoals helzelve word ingetrokken en afgeschaft bydeezen; dog daar en tegen aan allen en een iegelyk terdeezer hoofdplaatse te permilteeren voortaan zpe verdiende gagie hier alle vier maanden uit Compagnie's kasse te ontvangen, de gnlden tegen twintig stuivers berekent, voor een vierde in contanten en drie vierde aan papieren van credit; 9® voor degeene, die verkiezen roet het uiteinde van ieder maand hunne gagien te ontvangen, de afbetaaling voor- eerst op den presenten voet te laaten, namentlyk in contanten uit de groote winkel, de gulden tegen vyftien stuivers; 10' op alle de Oostersche comptoiren, Java, Gheribon en Bantam daaronder begrepen^ mitsgaders op Malakka en Paiembang de affaetaaling der soldycn tegen vyftien stuivers de gulden zouder eenige veranderiug te la«iten standhouden, maar alle de soldy-refceningen, die van de respective builen comptoiren naar Batavia zullen worden overgemaakt om daarop hier betaalinge te verzoeken, uit Compagnie's kasse te laaten af betaalen tegen twintig stuivers de gulden, ^/f in contanten en 74 ^^^ papieren van credit. Zie ook 12 September 1795 en 25 JuliJ 1797.

8 September. Magiiging op de Samarangsche ministers die lot verbanning veroordeelden naar Banda Ie zenden.

Vroeger werden die personen ' naar Batavia opgezonden, waar de Uooge Regeering hun ballings-oord aanwees.

12 September. Regeling der inkomsten van de Opper' kooplieden van hel kasteel Balaviay enz.

Te meermalen in aanmerking gekomen en thans ook weder in overweeging genomen zynde de hooge noodzakelykheid om de beide opper*kooplieden des casteels Batavia, nevens den eersten suppoost op bet comploir van den opper-equipagemeesler, als

Digitized by VjOOQIC

80 1795. W A. ALtlNÓ.

meede den boekhouder en overdrager op het equipage-coinptoir in hunne sobere inkomsten te gemoet te komen en mitsdien hoe eer hoe beter voor elk der gemelde bediendens een vast middel van bestaan te l)eraamen, waarmede zy, een ieder naar mate van het ambt en caracter, dat hy in den dienst van de Compagnie bekleet, ordenlelyk konnen rondschieten, zonder dat het nodig zy ter vermeerdering hunner inkomsten tol ongepermitteerde middelen toevlug t te neemen; en gebleken zynde;

eerstelyk: met betrekking tot de opperkooplieden des cas- teels, dat de inkomsten derzelver voor heen veel meerder hebben bedragen dan tegenwoordig, maar door de sedert eenigen tyd gestelde goede order op de leverantien van stroozakken en bindrottingen in 1793 reets waaren argenomen tot rd* 6126 : 8 of na aftrek van rd* 550 voor uitgaven aan klerken, raportgangers en nieuwe jaars douceors, welke niet wel gemenageert konnen worden, tot rd' 5576 : 8 voor den eersten en na detraclatie van rd' 500 aan onvermeidelyke uitgaven tot rd* 5426 : 8 voor den tweeden opperkoopman, daar onder begreepen rd' 2860 voor ieder wegens het middel van beslaan, zo door den kassier, als de administrateurs in de Westzydsche negotie-pakhuizen, het graan-magazyn, het provi- sie-magazyn, de pakhuizen op de eilanden Onrust en de Kuiper, de pakhuysen aan en bezyden de Waterpoort tn de suiker- pakhuysen ten hunne behoeven gefourneert; mitsgaders rd' 1111 : 32 voor den eersten en rd' 911 : 32 voor den tweeden aan zogenaamde stille winsten, oorspronkelyk uit het advans op de aan de Compagnie geleverde stroozakken en overwinst op Mexicanen by het sorteeren en overschryven van mark- realen op Spaansch aan kopstukken voor beide en 200 rd' overschot op de gevalideerde coely-loonen van de groote geldkamer voor den eersten opperkoopman alleen. — En dat bovendien de voordeden op de leverantien van stroozakken en bindrottingen, welk iaatstgemeld articul in 1793 ook niets heeft opgebragt door de sedert ingevoerde nieuwe bepaalingen op de verstrekkingen en hel gestatueerde omtrend den inkoop

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTlNÓ. 81

van benodigtheeden, byna geheel zyii komen te cesseeren; zo is, oadien de presente inkomsten der voorschreeven twee mioisters niet evenredig zyn aan de importantie, verantwoor- delykheid en het caracter hunner bedieningen, goedgevonden aan dezelve toe te leggen, gelyk hun toegelegd word by deezen, een vast jaarlyksch traclement van agt duizend rd' aan den eersten en zeven duyzend rd* aan den tweeden opperkoopman des casleels Batavia, ingaande met primo deezer lopende maand September, terwyl tevens is verstaan, dat de genoemde opper-kooplieden uit het voorschreven, aan hun toegelegd, vast traclement voor hunne privé-reekening zullen moeten bekostigen de uitgaven, die zy hebben te doen, zonder daarvan immer iets ten laste van de Compagnie te mogen brengen, met uitzondering nogthans van rd' 34 ter maand, die dëa eersten opper-koopman zonder meer zal behouden tot coelyloonen voor de groote geldkamer, in steede van rd* 50 : 50, die tot nu toe 'smaandelyks tot dat einde aan hem zyn yerstrekt.

Zynde daarentegen goedgevonden de overschryving van mark-realen op Spaansch aan kopstukken voor altoos af te schafien en te interdiceeren, met last om de mark-reaalen voortaan met haar wezentlyk gewigt te verantwoorden ; en wyders in te trekken, zo als ingetrokken word mits doezen, om onder ultimo der gepasseerde maand Augustus te cesseeren, de gagie^ het kostgeld, de huyshuur, het randsoengeld en het middel van bestaan, dat de beide opperkooplieden des castecis tot hiertoe van de Compagnie en uit de inkomsten van de respective administrateurs, mitsgaders uit het hair procento voor den groot-kattsier hebben genoten, die daarvan by deeze worden ontheven, gelyk de administrateurs ook worden ont- heven van de jaarlyksche uitkeeringen ten behoeven van het

negotie-comptoir tot rd* 240

uitmakende met » 5510

die zy aan de opper-kooplieden jiebben moeten op- brengen, te saamen rd* 5750

met welke somma is besloten de ambtgelden der voornoemde administrateurs te vermeerderen, een ieder pro rato van zyn

PLAIIAT-IOKI DBBl XII. 6

Digitized by VjOOQIC

8a 1795. W. A. ALTINQ.

aandeel, dat hy aan de opper-kooplieden voor het middel van bestaan heeft moeten conlribueeren, en dus te bepaalen, dat, boven de voor hunne bedieningen gefixeerde tax, jaarlyksch tot ambtgeld aan de Compagnie zal moeten worden betaald:

door de twee administrateurs in het provisie-maguazya ider 300 rd« of door beide rd» 600

de twee administrateurs in de Westzydsche negotie- pakhuysen, ider rd' 512 : 24 of te saamen • 1023

de twee administrateurs in het graan-magazyn, ider 100 rd« of te saamen • 200

de administrateur in de pakhuysen op de eilanden Onrust en de Kuyper > 600

de twee administrateurs in de pakhuysen aan en bezyden de Waterpoort, ider rd" 512:24 of beide » t02S

de administrateurs in de suyker-pakhuysen , • 500

tellende met den anderen als vooren rd* 5750

En hel ambtgeld van den groot-kassier desgelyks te ver- meerderen met rd' 1000 in het jaar, mitsgaders voor de klerken op het negotie-comptoir by provisie uit Compagnies kassc te laaien belaaleu rd'. 240 'sjaars of even zoveel, als door de gezamentlyke administrateurs voor dezelve uitgekeert en hier boven onder het ambtgeld in^^etrokken is.

Voorts gebleken zynde, dat in 1795/4 de inkomsten van den eersten suppoost op het comptoir van den opper-equipagie- meester hebben bedragen aan gagie, kostgeld, zecqgeld en coely-geld voor negen maanden rd' 714 : 26

van de capilains der scheepen voor het effen- stellen hunner inventarissen en het opmaken der

equipagie-boeken » 520 : —

behalven 7, vadem brandhout en vier wax- kaarssen tei* maand.

Waarvan hy volgens zpe opgave heeft moeten betaalen aan de klerken voor het effenslellen der voormelde inventarissen^ enz rd' 236

aan twee inlandsche rapporlgangers . » 100

Transporleere .T~r(F~536 rd» 1254 : 28

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. gj

Per transport rd» 356 rd« 1234 : 88

voor scbryfbehoeftens » 26

voor wagenhuur > 600

of Ie saamen • 962 : —

en ilus maar zuiver over behouden rd' 272 : 28

Zo is, daarop gedelibereerl zynde, goedgevonden de gagie, het kostgeiil, zecqgeld, Goely-geld, nevens de verstrekkingen van brandhout en waxkaarssen, die den eersten suppoost op het comptoir van den opper-equipagiemeester tot dus verre van de Compagnie beeft genoten, sedert primo deezer lopende maand September te laaten cesseeren en voor hel vervolg Gnaal af te scbaiTen, zo als dat een en ander afgeschaft word by deezen. Mitsgaders onder eveugemeiden datum insgelyks te laaten cesseeren de schadeloosstelling van een honderd ryksdaalders in bel jaar, die heeren Commissarissen Generaal by resolutie van den eersten der gepasseerde maand Augustus hebben besloten uit Compagnie's kasse aan hem te laaten afgeven, in sleede van een ingetrokken douceur van gelyke groote, dat de baas van het eiland Onrust bevorens jaarlyk<cb aan hem heeft betaalt.

Dog daarentegen aan hem te laaten behouden dal douceur van 40 rd' van elke scheeps-capitain of bevelhebber van een Compagnie's bodem, die hetzy uit tluropa, dan wel CalK) de Goede Hoop, de West van Indie of de groote Oost alhier aankomt, voor bet e£fen stellen hunner inventarissen en het opmaken der equipagie-boeken, mits daarvan uitkeerende aan de klerken, die hem in dat werk behulpzaam zyn, 18 rd'. En uit aanmerking, dat de inkomsten van dit douceur, naarmate dat de vaart met particuliere scheepen toeneemt, meer en meer staat te verminderen, mitsgaders by absolut in de ver- piigting is om gedurende een groot gedeelte van het jnar een wagen te moeten houden, hem tot een vast tractement uit Compagnie's kasse toe Ie leggen, zoals hem loegelegt word mits deezen, 1500 rd' in het jaar, waaruit hy tevens zal moeten goedmaken de onkosten van twee rapporlgangers; en is voor het overige met opzigt tot de schryfbehoeflens ge-

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ.

persisteert by de nieuwe memorie van verstrekkingen, vernielt onder de notulen van den eersten Augustus laatstleden.

Vervolgens gezien weezendc, dat de equipagie-boekhouder heeft opgegeeven in 1793/4 aan inkomsten genoten te hebben : van de Compagnie: aan gagie, kostgeld, zecqgeld, coely-geld of wel defroiement wegens dies gemis door de afscliafBng van hetzelve a rd* 50 's maands en het middel van bestaan uit kasse rd* 1 443 : 24 met nog 18 vadems brandhout in natura; mitsgaders volgens usantie:

van den commandeur rd' 181

baas timmerman > 100

zeilemaker » 63

kaartemaker > 54

blokkemaker » 30

smit «. • 63

kuyper • 63

opziener van het equipagie

pakhuys » 36

 »     baas  van  Onrust »    700

of van alle te saamen » 1290 : —

en dat dus zyn geheel inkomen heeft bedragen rd» 2733 : 24 dog daarvan door liem is uitge-

geeven voor schryfloonen rd" 260 : —

tot vrywillige geschenken aan

den equipagie overdrager > 200 : —

aan drie schryvers voor particu- liere adsistentie in het schryfwerk » 160: —

voor een rapportganger » 48 : —

voor diverse, in Compagnte*s dienst verbruykte schryfbehoeftens,

die niet in voorraat waaren > 116 : 52

of in het geheel. » 784: 32

en hy gevolglyk aan zuyvere inkomsten heeft

over behouden rd' 1948 : 40

ongereekent rd' 405, welke hy geprofiteert had op de leve-

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 85

ranlie van rd' 200000 p* cadjang matten, waarmede hy in 1793/4 gebeneficeert was geweest.

Zo is na deliberatie goedgevonden de gagie, het kostgeld, zecqgeld, coely-geld of defroiemenl in dies slede en het middel van beslaan uil kasse, nevens de verstrekking van brandhout, lot hiertoe by den equipagie-boekhouder van de Compagnie genoten, voor het vervolg af te schaffen en in te trekken, zoals hetzelve afgeschaft en ingetrokken word mits deezen.

En desgelyks voor altoos in te trekken en af te schaffen het douceur van rd* 700, hem by resolutie van heeren Com- missarissen Generaal van den eersten Augustus 1796 toegelegt, in sleede van een gelyke somma, welke jaarlyksch aan hem was lietaalt door den baas van Onrust, die daarvan ten even- gemelde dage is onlheven, het een en ander om met primo deezer lopende maand te cesseeren.

Wyders te l)epaalen, dat de leverantie van de benodigde cadjang-matten voor hel vervolg aan den minst aanneemende zal moeten worden aanbesteed.

En daarentegen aan den equipagte-boekhouder van nu voortaan, ingaande met primo September 1795, tol een vast jaarlyksch tractement uit Compagnies kassa toe te leggen

een somma van rd' 2600

mitsgaders daar en boven 'sjaars aan hem te laaien uitkeeren:

door den commandeur rd' 200

» baas timmerman van de werf. » 50

» > zeilmaker » 25

   >     kaartemaker »      25

» » blokkemaker > 25

» » smit > 25

» • kuyper ■ 25

» opziender van het equipagie-

pakhuys _» 25

of door den commandeur en de voormelde baasen

met den ander in het geheel • 400

om hem dus lot een middel van bestaan toe te voegen rd' 3000

Digitized by VjOOQIC

86 1705. W. A. ALTINQ.

ongereekent dal geene, hetwelk het ambt van postmeester zal opbrengen, 't geen besloten is aan de bediening van equipagie-boekhouder voor altoos te accrocheeren, gelyk het zelve daaraan geaccrocheert vtrord by deezen.

Terwyl verder nog is goedgevonden hem te ontheffen van de uitkeering ot het douceur aan den equipagie-overdrager lol rd' 200, maar alle de andere uitgaven, waartoe hy zig zoude uiogen genoodzaakt of verpligt rekenen, voor zyn rekening te laaten om uit zyn privé beurs betaalt te worden, en omtrend de schryfbehoeftens Ie persisteeren by de bepaaling, daarop gemaakt by de nieuwe memorie van verstrekkingen, vernielt onder de notulen van den eersten Augustus laatstleden.

Eindelyk gebleken zynde, dal de equipagie-overdrager in 1795/4 aan inkomsten heeft gehad van de Compagnie voor gagie, kostgeld, zecqgeld en coelygeld of defroiement des

wegens rd« BSS : 18

met ses vadems brandhout in natura;

van den equipagie-boekhouder tot een ge- schenk rd* 200

wegens vyf procento op den inkoop van cadjang-raatlen, door den equipagie- boekhouder aan hem afgestaan > 300

dat te saamen telt » 600 : —

en dus in 'l geheel 7d« 1022 : 18

Zo is, daarop gedelibereerd zynde, goedgevonden alle de bovengemelde inkomslen en verstrekkingen van Compagnies wegen van gagie, kostgeld, zecqgeld, coelygeld of defroiement des wegens en brandhout almede af te schafTen en in te trekken, zo als het een en ander afgeschaft en ingetrokken word mi Is deezen om met primo deezer lopende maand te cesseeren, en daarentegen aan den equipagie-overdrager tol een vast Iractement uil Conipagnies kasse toe te leggen een duyzend rd* in het jaar.

Mitsgaders in deezen aan te teekenen, dal het door hem genoten douceur van den equipagie-boekhouder, groot 200 rd* in het jaar, wyl die daarvan is ontheven^ en de provisie van vyf

Digitized by VjOOQIC

179Ö. W. A. ALT1NQ. 87

proceoto op den inkoop van cadjang-malten, nadien die in tien aanslaande by aanbesleediog zullen worden gelevert^ geheel komt te vervallen.

12 September. Voorschrift nopens hel uilbetalen van vaste Iractementen aan Compagnie's dienaren.

b goedgevonden (e 8tatueeren, dat de afbetaalingen aan de dienaren, die op vasle tractenienten zyii gestelt of in het vervolg gestelt zullen worden, wel geschieden zullen gedeeltelyk in contanten en gedeeltelyk in papieren van credit, maar de contanten, die in dier voegen ontvangen worden, tot hier over nader zal zyn gedisponeert, niet zullen mogen surpasseeren een vierde van bet bedragen der gagien, die de genieters van de Compagnie hebben gewonnen of in hunne respeciive ambten en bedieningen zoude mogen winnen, wanneer zy op geen vaste tractenienten gestelt waaren.

12 September. Bepaling nopens het wnionnantie-geld**.

Betrekkelyk het poinct over de belaaling van het ordonnantie geld door de dienaaren, die verkiezen hunne verdiende gagien uit Compagnie's kasse te ontvangen, en hel beniamen van een middel van beslaan voor hel opperhoofd over het generaale soldy-comptoir gedelibereert zynde op de dient wegen inge- komen scbriflelyke bedenkingen van gemelt opperhoofd, zo is goedgevonden voor het opmaken der ordonnantien tot afbe- faaliag van te vooren staande soldyen met twintig stuivers de gulden, door een ieder, zonder onderscheidt of hy veel of weynig te vooren staal, zo hier, als op de buiten coniploiren, te laaten betaalen twee procento van de somma, die hy ont- vangt, om te strekken tol een middel van bestaan voor de soldy-bediendens en hier Ier hoofdplaatse onder dezelve uyt- gedeelt te worden na een verdeeling, die de heer Commis- saris Generaal Siberg wel heefl gelieven op zig te neemen daarvan Ie zullen maaken.

Digitized by VjOOQ IC

88 1705. W. A. ALTINQ.

||- September. Opdracht op de leden der Uooge Re- gering beurtelings des nachts hel kommando over de stad Batavia te voeren.

In aanmerking genomen zynde, dat na den dood van den Raad exlra-ordinair, van de Weert, niemand der heeren leeden van de hooge regeering zyn verlilyr des nagts in de stad lieefl gehouden, en dat, dewyl de stad daardoor sedert eenige tyd ontbloot is geweest van een bequaam hoofd om by voorval- lende gelegentheden, op hetgeen des nagts en by onlyden zom« wylen mogt gebeuren, terstond by provisie de nodige order te konnen stellen, de noodzakelykheid dierhalven vereischt daarin te voorzien, zo is goedgevonden de leeden der hooge regeering op te dragen, gedurende de tegenvtroordige criticque tyd, beurtelings het commando over de stad waar te neemen en hun te rccommandeeren ten dien einde week om week des nagts in de stad te logeeren, zo als bevorens beert plaats gevonden, voor dat nu wylen de Raad extra ordinair, van de Weert, zig met er woon in dezelve had begeven.

September. Ketinisgavc, dat de Regering voornemens was assignatiën op Nederland af te geven.

Op assignatiën naar Nederland is verstaan te accepteeren contante munt en papiere geld om gerestitueerd te wordeu na liet afloopen der najaars-verkooping van 1796en voorjaars- verkooping van 1797, dan wel na verloop van zodaanige langere tcrmynen, onder het genot van 4 percento, als de tellers zullen opgeven, met een remboursement de ducaton van 78 tot 72 stuivers, wanneer de telling geschied in contante munt, doch, wanneer de telling geschied in papiere geld, de ducaton van 78 met 68 stuivers.

Voorts de gemeente van dit een en ander by een billet te informoeren en de geenen, die geneegen mogten zyn gelden

te tellen, te gelasten voor den van de

aanstaande maand October, ten comptoire van de generaale

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINQ 89

directie op te geeven, hoeveel en op welke wyze, helzy in eoDtanle munt of papiere geld, zy zuUen willen lellen.

Bij missive van 3 Hei 1802 heeft het Op|)erbestuur mede- gedeeld, dat hel een aanvang had gemaakt met de betaling vao assignatiên, getrokken op het najaar 1796, alsmede van die, welke bij preferentie of op zicht betaalbaar waren ge- steld, tot het jaar 1793 ingesloten.

21 September. Wijziging van hel bepaalde op 30 Maart 1795 nopens rekeningen van practiztjm.

Schepenen vonden nu goed te bepalen: «opdeingekoomene doleantiên van den procureur, Jacob Nicolaas Michell, over het langduurig retardement in hel behoorlyk afgeeven zyner declaratiên van onkosten en de inconvenienten, die daar uyl in zyn nadeel en prejudice notoir zouden moeten proflueeren, met verzoek dierhalve, dal daar op by deesen gerechte een biUyke reflectie geslagen, mitsgaders tot de voorseyde afgave een vast bepaalde tydt gestell mogle worden, is — met re«liatie dus van het besluyl deser tafel van den 50^^ Maart jongstleden op dit respect en nopens het afgeeven der decla- ratiên in vergadering, dog met volkoomen standhouding van liet overige — goedgevonden en verstaan, ten eynde hierinne zo veel doenlyk te voorzien, de geswooren clercquen ter secrelary van wdmelde deesen gerechte of wien van beyde zulks incumbeert. te injungeeren om de declaratiên, die voor- taan ten behoeve der respective practizyns zullen worden op- gemaakt geduurende dit nog loopende jaar, ten langste binnen twee maanden en vervolgens met het uyteynde van ieder maand na het afdoen der zaaken of het pronuntieeren der sententien aan dezelven practizyns af te geeven, op poene, dat na expiratie van deese, in voege voorschreeven, bepaalde ter- mynen de schaaden en nadeelen, die hieruyt ten laste van ge- dagte respective practizyns mogten ontslaan, voor hun reekening en risico zullen loopen om door gedagte practizyns op die

Digitized by VjOOQ IC

eO 1795. W. A. ALTINQ

geeoe van hun geswooren clercquen te worden verhaalt, die bevonden zullen worden tot dit verzuym aanleyding gegeeven en de voorseyde schaden en nadeelen veroorzaakt te hebben''.

22 September. Voorwaarden voor den overvoer van ryst naar Banda, Ambon en Ceilon.

Namens Commissarissen Generaal maakte de Indische Re- gering bekend:

1^ dat particuliere ingezetenen, indien zy genegen mogten zyn hunne vaartuigen te eniploiéeren tot het transporteeren van ryst naar Banda en Aniboina voor eigen rekening, ten dien einde de begeerde quantiteilen hier zullen kunnen ontvangen uit 's Compagnies pakliuisen en zulks zodanig, dat het last op BanJa met een toereikend voordeel zal kunnen worden van de hand gezet voor den geflxeerden prys van 35 ryksdaalders de kojang van 3200 ponden; en 2^ dat, wanneer particulieren mogten verkiezen ryst met hunne eigene vaartuigen van Java te laaten afhaalen en direct naar Ceilon te doen overvoeren op vragt, deeze laastge- melde bepaald word op 45 ryksdaalders voor elke kojang van 3200 ponden, die door hen op Ceilon zal worden uit- geleverd, kuimende die geenen, welke hier toe genegen zullen zyn, zig alvoorens by de hooge regeeriugadrcssceren om geinformeerd Ie worden, op welke residentien ryst te bekomen zal zyn.

24 September. Bepalingen nopens soldij-rekeningen.

Met agreatie der hoog Edele heeren Commissarissen Generaal wordt van wegens de hooge regeering deezer landen aan alle '«Compagnies dienaaren by deezen bekend gemaakt: 1^ dat de licenlien lot hel overmaaken der soldy-rekeningen

over geheel Indien van nu voorlaan worden afgeschaft; 2° dat een iegelyk ter deezer hoofdplaats desselfs gage. voor zo verre by tot den ontvangst daar van geregligd is, voortaan zal kupnen ontvangen elke vier maanden, de

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 91

gttldeii gerekend tol twintig stuivers, drie*quart in pa- pieren van ci'edit en een-quart in contante speciën;

3^ dat liet te goed gemaakte by de jaar-rekeningen voor het boekjaar 1794/5 mede zal worden af betaald, de gulden tegens twintig stuivers, drie-vierde in papieren van credit en een- vierde in contante speciën;

4^ dat het te goed gemaakte by rekeningen van vroegere jaaren, voor zo verre die nog niet overgemaakt zyn, al- mede zal worden afbetaald, de gulden gerekend op twintig stuivers, doch eenlyk met papieren van credit;

5^ dat de rekeningen, waarvan de bepaalde tyd ter over- niaaking nog niet is geêxpireerd en dus nog onder de dienaaren berusten, zullen worden betaald, de gulden tot twintig stuivers, doch alleen met papieren van credit;

6° dat daaronder egter niet begreepen zyn de soldy-rekeningen der hooge ministers, welke verpligt zyn drie jaaren gage te goed Ie behouden, doch dat aan de zulken alleen voor ditmaal wordt gepermitteerd het oudste jaar, het welk zy te goed hebben, te ontvangen tegens twintig stuivers de gulden, alleen in papieren van credit;

7^ dal omlrent de soldyen, welke by uitterste wil worden vermaakt en op de roUe van aulhorisalie worden gesteld, zo mede omtrent de soldyen, welke door de in burger- vrydom gestelde zyn tegoed behouden, gepersisteerd wordt by de voorige orders;

8^ dat de geenen, welke verkiezen of gehouden zyn, hunne verdiende gage maandelyks te ontvangen, dezelve voor eerst zullen blyven ontvangen uit de groote winkel, de gulden gerekend tot vyftien stuivers, in contante speciën en mitsdien op den presenten voet;

9^ dat op alle Oostersche comptoireUi Java, CliPrilion en Bantam daaronder begreepen, mitsgaders Malacca en Pa- lembang, de betaaling der soldyen tot vyftien stuivers zal blyven stand houden;

10^ dat de soldy-rekeningen, die van de builen comptoiren berwaards zullen worden overgemaakt, alhier op Batavia

Digitized by VjOOQIC

92 1795. W. A. ALTINQ.

zullen worden uitbetaald, even gelyk vooraf is gezegd van de Balaviasche soldy-rekeningen ; en 11^ dat voor hel opmaaken der ordonnanlien tot het afbe- taalen van de te voorenslaande soldyen tegens twintig stuivers de gulden door een ieder, zonder onderscheid, of hy veel of weinig te vooren staat, ten behoeve der Bataviase soldy-bedienden zal moeten worden lietaald twee percent van de somma, welke hy zal ontvangen.

26 September. Ampliatie van het bepaalde op 13 Sep- tember 1794 nopens parate executie in zake vendu- schulden van Batavia willende verlaten Chinezen en Mooren.

Die bepaling werd nu uitgestrekt tot »alle andere collegien, •welke tot het houden van publieke vendutien geregtigd zyn**.

2 October. Voorschrift nopens de uitbetaling van soldijen uit Compagnie^s groole of dagcltjltsche kas.

De gelden, welke aan het opperhoofd van het generaale zoldy-comptoir uit 's Conip' kassa op ordonnantie reets verstrekt zyn of in het vervolg nog staan verstrekt Ie worden, moeten by de Bataviase negotie-hoeken onder een apart hoofddeel, onder den n»am van Egbert Simons Smit, administrateur der zoldy- gelden, gekort worden om ten lasten van denselven teblyven voorlloopen, tot tyd en wylen deselve de penningen met de ordonnancien van verstrekking, door den Directeur Generaal onderteekend, behoorlyk i*n distinct hy een ampele reekening in diervoegen weder zal hebben verantwoord, dat daaruit komen te blyken:

1^ het afbetaalile aan dienaaren, op Batavia thuis hoorende, en boven dien nog separatelyk:

a. zoldyen aan land en

b. scheeps- zoldyen ;

2^ het afbetaalde aan dienaaren op de buyten-comptoiren op

Digitized by VjOOQ IC

i7e&. w. A ALtiNd. ds

de van daar ontvangene reekeningen, mei bekendslelling

der plaatsen, van waar, als by voorbeelt:

Ambon, Banda, enz. Zullende deeze voorschreevene, gerequireerde, duidelyke ree- kening, waarby de verstrekking in papier en contant ider afisooderlyk te vooren komt^ alle vier maanden, beginnende v:in primo September en sluitende ultimo December, met de nodige, diiartoe geboorcnde bescheiden aan den Directeur Generaal moeten worden g*intrageert, met verdere bekentslelling der gelden, geduurende dien tyd successive uit kassa ontvangen, en hoe veel per restant verbleeven is, om vervolgens, na bekomene qualificatie van den Directeur Generaal voornoemd, by de negotie-boeken voor zyne uitgaven weder te worden gecredi- teerd, soo in belasting van evengemelde beide reekeningen van land- en scheeps-zoldyen, als van de buyten-comptoiren, werwaarts bet alhier arbetaalde ten behoeven der aldaar bescheyden dienaaren aangereekent zal moeten worden.

-4- Oclober. Vernieuwing van het verbod tegen den uitvoer van goud en zilver, uitgevaardigd op ^^—[J 1784.

h consideratie genomen zynde, dat de uitvoer van contanten, niet alleen naar China, maar ook naar elders, in deezen tyd van een meer dan bevorens bedenkelyke aanschouw is ge- wordt en het dus noodzakelyk is, dat de overtreeding van bet daar teegen leggend interdict van den 20'" September ^'8* ^" ry«^I^ 1^8 ™c^ meerder nadruk worde tegen- gegaan, zo is goedgevonden en verstaan evengemeld verbod te renoveeren en de exportatie van bier naar elders, zo van goud, als zilver, hetzy gemunt of ongemunt, met uitzondering alleen van de courante muntspecien, die de Ambonse, Bandase, Temaatse en Macca.sserse burgers en ingezeetencn tot den inkoop van ryst zullen vervoeren, nader op hel allerernstigst te verbieden, met deeze ampliatie, dat niet alleen het ter sluik uitgevoerd goud en zilver, maar ook schip of vaartuig, waarin het zelve zal worden gevonden, neeveus derzclver lading,

Digitized by VjOOQIC

^4 1795. W. A. ALtlNÖ.

zallen worden geconfisqueenl. de hdft voor de Compagnie en de wederhelft voor den oIBcier, die de calange zal doen, waaruil by gehouden zal zyn den aanliaalder na billykheid Ie con- tenteeren, en met ordre aan de respeclive officieren van justitie, nevens den sabandhaar, om leegen de conlraventeurs der voorsz. intei*dictie te vigileereti en bet goud, dat men mogt tragten uit te voeren, in beslag te neemen.

Zie ook 20 November 1795, 9/19 April 1796, 6/17 Maart 1801.

3 Octpber. Verdccliug van het middel van beslaan lus- schen hel ojypcrlioofd van de loge, den visiialcur van de soldijen en de verdere bedienden van hel loge- m garnizoen-kantoor.

Commissarissen-Generaal bepaalden, »dat uit de 2 procento, die voorlaan van de uilbelaüug der soldyen, lot 20 stuivers de gulden voldaan wordende, zullen worden ingehouden om Ie strekken tot een dedomagement voor de soldy-bediendens wegens het gemis van bun gewoon middel van beslaan, uyt de nu afgeschafte licentie lol bet overmaken der reekeningen naar het vaderland voortgesproten, vier vyfde gedeeltens zullen worden genoten door het opperhoofd der logie en eersten visi- tateur der soldyen eu het overige een vyfde gedeelte zal worden verdeeld tusschen hel loge en guarnisoen comptoir, in dier voege, dat hel loge-comploir daarvan zal genieten ^/^ en de baasen van het guarnizoen-comptoir de resteerende 7s' waarin de baasen wederom zullen participeeren, als de loge- en guarnisoen-boekbouder ^/,q, de eerste overdrager '/i^ende tweede overdrager 7ie-

Ën dal, wat de verdere bediendens aangaat, de seheeps- boekhouders zullen genieten het '/s ^^^ hetgeen elk by zyne scheepsboeken opbrengd en de boekhouders van Onrust en Edam van hetgeen op die eylunJen legens 20 stuivers de gulden word uillietaald*'.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. dK

4" Oclober. Afschaffing van de "^allesints gebrekkige' bediening van Fabriek, — Aamielling van een direc- teur der fortificaliën, gebouwen en wateriverketi, resi- derende te Batavia.

Laatstbedoelde kreeg een vast, jaarlijkscli tnictemenl van 7000 ryksdaaklers met twee driejaarlijksche verhoogingen van 1000 rijksdaalders tot een maximum van 10,000 rijks- daalders na tienjarigen dienst en vrije woning.

Ten aanzien van zijn pensioen — bet eerste voorbeeld van dien aard — werd bepaald, dal hij, «wanneer by in zyne voor- melde bedieninge een verband van tien jan ren ten genoegen van de hoge regeering zal hebben uitgediend ofte wanneer liy door ouderdom, licbaams-zwakheid of andere, wettige oor- zaaken buyten staat mogt geraken om deselve meer naar behooreu te kunnen waarneemen, zoude genieten, zyn leven lang geduurende, een jaarlyks pensioen van rd* 2400 in Indi^ ofte f 4000 in Nederland, aan hem te voldoen, naar mate hy verkiesen zal hetzelve in Nederland of in Iiidié te verleeren, ten ware by het tienjarig verband niet mogt hebben uytge- dieud, in welken gevalle het voorschreeve pensioen niet meer sal kannen bedragen dan rd' 1500 of f 2400 respective, dog roet dien verstande, dat hy altyd verpligt sal zyn om nog een jaar na het bekomen van zyn ontslag en pensioen op het eibnd Java te moeten verblyven, opdat by voorkomende ge- l^enheeden geiluurende dien tyd van zyne kunde en onder- vinding oog gebruik kan worden gemaakt, en zig voorts veri)inde om zig nooit ofte nimmer in den dienst van eenige andere mogendheid, vorst of compagnie te zullen engageeren en zyne woon- en verblyfplaats (e zullen noemen óf in eenige van 's Compagnie's etablisemenlen in Indiê ten zynen keuse óf iii Europa binnen de Republiek der Vereenigde Neder- landen**.

Als motieven van deze liberaliteit golden de overwegingen, *dat de voorschreeven inkomsten wel toereikende zyn om by het genot van vrye woning overeenkomstig zyn caracter te

Digitized by VjOOQIC

^6 1796. W. A. ALtlNÓ.

kunnen leeveo en sommige kleine ongelden, als die van een mandadoor en coelies, enz., goed te maken, dog egter niet gecalculeerd zyn om zig een ordentelyk bestaan voor den ouden dag te kunnen vergaderen;

dat het ook geensinls nuttig, nog geraden zoude zyn dat iemand, die belzy door ouderdom, lighaams-zwakheid of andere toevallen buiten staat mogt geraken om de moeyelyke en fatiguante besiglieden, aan die post eigen, naar beliooren en met de vcreischte activiteit langer te kunnen waarneemen, daarin bleef continueeren ;

en dat dierhalven het algemeen belang, niet minder dan de billykheid vorderen, dat ook daar omtrend schikkingen worden gemaakt en aan zulke nuttige dienaaren gelegenheid gegeeven om, wanneer zy in 's Meesters dienst onbekwaam zyn geworden ofte hunne beste levenstyd en vermogens daaraan hebben op- geofferd, hunne overige dagen in rust te kunnen doorbrengen en hunne familien in Europa, so zy die hebben, nog eens te kunnen wederzien'*.

Aan den directeur der fortificatien werden toegevoegd twee extra-ordinaire ingenieurs en een opziener der limmeragi£n en reparatiên.

Deze laatste kreeg »een vast jaarlyks tractement van rd' 1500, ingaande met den dag, dat by dadelyk in functie sal treeden, en voorts een douceur van rd' 100 ter maand ofte rd* 1200 in 't jaar omme, in steede van daggelden als ander- sints, te strekken tot zyn defroyement voor alle buytengewoone vacatien, uitgaven en ongelden, tot welke hy in zyne voor- melde bedieninge verpligt sal zyn".

Zie ook U October 1795.

10 October. Nadere regeling van hel inkomen van den boekhouder-generaal en van diens 1*'" suppoost.

Overwegende, »dat de boekhouder-generaal naar rato van de importantie van die bediening en 't werk, daaraan geheet, geen genoegsaam inkomen had, schoon aan denselven

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTfNQ. 97

en den eersten suppoosl van dal cömploir by besluit vanden ^t^ January anno passato een quart percento uit alle de in Tionip* kas naar Nederland te remitteerene gelden was toegestaan, nademaal dit middel van bestaan in de presente lydeo byna niets kan opbrengen, sodat deese dienaar thans niel meer geniet dan alleen zyne gagie en kostgeld, bedragende nog geen rd* 800 in 't jaar.

Waarop gedelibereerd en in aanmerking genomen zynde, dat, daar diergelyke, weinig winst gevende posten in voorige tyden door vermogende dienaaren honneurs halve en op expectance om dnanloor een plaats aan de hoge tafel te erlangen wierden geambieerd, hetwelk thans door 'I algemeen onvermogen geen plaats vind, en men dierhalven in de volstrekte noodzakelykheid is gebragt om aan deese bediening ten minsten sodanig een nialig inkomen te liegten, dat de bekleeder daar meede tol zyn dagelyksch onderhoud kan rondschielen, hetwelk op den eersten suppoost, als die in dezelfde termen verkeerd, insgelyks van applicatie is.

So is daarop besloten om aan den boekhouder-generaal toe te leggen 3000 rd' en aan den eersten suppoost 800 rd' in 't jaar, met intrekking van derzelver kosigeld en gage. En de hooge regeering aan te sebry ven om voortaan, by acceptatie van gelden in cas, t een quart percento, door den lK>ekliouder- generaal en suppoost genoten by de reekening van de agio op de dokaton, te doen komen ten profyte van de Compagnie'.

17 October. Intrekking van liel ambt van garnizoen' schrijver.

20 October. Lasi (tp den apper-equipage-meester maande- lijks 15 stuivers van het maandgdd van eiken ^ ten eilande Onrust en op de werf te Batavia dienst doenden Chinees af Ie dragen aan den pachter van hel hoofd- geld der Chinezen.

Twisten waren ontstaan tusschen bedoelden pachter en de

PLAIAAT-IOKE DECL MU 7

Digitized by VjOOQIC

d8 1706. W. A. ALTiNd.

leveranciers van Gbineescbe timmerlieden over de betaling van bet hoofdgeld.

20 October. Afschaffing van hel inkomend regt op Wesler- 9che lijmvaden bij aanvoer in de groole Oosl en op Timar.

Op de door de boog Edele beeren Commissarissen Generaal gegevene gunstige qualificatie om de aanbrengers van Wester- scbe lywaaten op de comptoireu van de grote Oost en Timor te libereereii van de bepaalde 6 percento tiiol by den invoer aldaar is goedgevonden en verstaan hiervan aan de gemeente by een advertentie kennis te geeven en dit biljet mede tot informatie en narigt naar gemelde comptoiren te zenden, met byvoeging« dat, wanneer van dit middel om de ingezeetenen tot den aanbreng en vervoer van gedagte lywaaten naardevoorz. plaatsen te animeeren binnen het jaar geen voldoend effect mogt bespeurd worden, de Comp* geresolveerd is de in 1792 aan particulieren afgestaane vryheid tot den handel in de voorheen aan haar gereserveerde soorten van Westersche ly- waaten weeder in te trekken.

Almeede is goedgevonden en verstaan om, wanneer de evengemelde nadere preuve om de ingesetenen tot den vervoer van Westersche lywaaten naar de groote Oost en Timor te animeeren niet aan het oogmerk mogt beantwoorden, zig in die gevalle te gedragen ingevolge het daaromtrent door de hoog Edele beeren Commissarissen Generaal geordonneerd voor- schrift, zo tot de dadelyke uitzending, als aanschaffing alhier door particuliere inkoop van gedagte soorten.

En voorts de hoog Edele beeren Commissarissen Generaal

te inrornieeren, dat door dcese regeering reeds den

jongstleeden is beslooten, zo uit hoofde van de

geringe apparentie, dat de ingezeetenen op de voormelde comp- toiren deeze keer van een toerykende aanbreng van Wester- sche lywaaten zouden worden voorzien, als voornamentlyk oiu de voldoening van de eysschen der benoodigde contanten oit

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTtNQ. 99

het prorena der te zenden ly waaien, zoveel roogelyk, tegemoet te komen en te verligten, om de negotianien in lywaaten, die daarmede zonder merkelyk vertier overknopt zitten, te laaten opgeeven de zoorten d^ by hen in voorraad zynde Westersche lywaaten, die bevoorens 'sComp' wegen gezonden wierden, om dezelve van ben teegen papier van credit in te handelen, indien zy dezelve tegen matige pryzen konnen aMaan, ter afizending naar gemelde comptoiren in voldoening der eiachen of benodigdbeid.

24 Oclober. Imlrudie voor den Direcleur der farlifica- tien, gebouwen en nnUer-werken.

Nademaal bet blykbaar is, dat in bet nolabel gedeelte van '«Compagnies huishouding, dat tot hel werk der fortificatien, geboawen en waterwerken ter deezer hoofdplaats, mitsgaders bet generaal toeverzigt daar over door de booge regeering met relatie tot de buiten-comploircn betrekking heefl, met alles, wat daartoe kan worden gebragl, niet gevonden word een zodanig gereegeld en wel ingerigt bestuur, het welk eene geooegzaame gerustheid kan geeven, dal 's Compagnies belangen getrouwelyk en tot baar meeste nut en voordeel worden behartigd, zo dat daarin niet naar willekeur kan worden gehandeld, maar alle operatien met de nodige kunde en oeconomie worden bestuurd; en dat, om daarin een gepast redres te kunnen effectueeren, volstreklelyk vereischt word een byzonder persoon, die, geoordeeld wordende de nodige bekwaam- heden daartoe te bezitten, 'er zich bepaaldelyk op kan toeleggen en meede bezig houden om eene nauwkeurige kennisse te neemen van alle de byzonderbeden, de forlificatien zo wel, als alk overige, *8 Compagnies en de publieke werken en gebouwen betreffende, zo wel in opzigl tot derzelver aanleg, vergrooting, verbeetering, als intrekking, vernietiging en slegting, mitsgaders de reparatien, die daaraan kunnen nodig zyn, en generaalyk van alles, dat daartoe betrekkelyk kan woi%len gemaakt, ten einde in staat te zyn om in alle voorkomende gevallen aan de booge regeering van Indie by een beknopt en tevens beredeneerd

O t) 03iL4yü.oogIe

100 ^795. W. A. ALTINÖ.

scliriflelyk berigl ie kunnen o|)enleggen, het geen dienen kan om eeo kbar en eenvoudig denkbeeld van bet onderwerp in questie ie geeven, opdat welgemelde regeering (als niet geen mogelykheid kunnende treeden in de dikwils tot kleiniglieeden vallende details, aan die zaaken eigen) op goede rapporten moge overgaan tol besluiten van goedkeuring omlrend projecten en onderneemingen van nieuwe werken, het passeeren van gemaakte onkosten, enz. of ook wel naar bevinding van zaaken tot afkeuring van voorstellenen voorneemens, welke overtnUig, dan wel nadeelig of buitenspoorig zouden mogen worden geagt.

Dal een zoortgelyk byzonder en kundig toeverzigt niet minder noodzakelyk is omtrend den aanleg, de verlieteriug en onderhouding van water- en sluys-werken, gragten en canaalen^ vooral ter deezer hoofdplaats van zulk een alleruilerste importantie en invloed voor de belangen en de gezondheid der ingezeetenen, ten einde aan de goede pogingen, zo van Scheepenen der stad Batavia, als van Heemraaden der stads omme- en bovenlanden, volgens zeekere vastgestelde bepaalingen bevorderlyk te kunnen zyn ten nulte van het algemeen welzyn.

Zo is het, dat wy, daarin willende voorzien, goedgevonden hebben, met intrekking van de post van fabriek, aan te stellen en dat voortaan alhier ter hoofdplaats zal fungeeiien een directeur der fortiGcatien, geliouwen en waterwerken; en met relatie tot die bedieninge te ordonneeren en te slatueeren, gelyk geordonneerd en gestatueerd word by deeze, in maniere hierna volgende:

Art. 1. De directeur der fortificalien, gebouwen en water- werken zal zyn lid van de beide collegien van Scheepenen en Heemraaden, dog vermag zig in zaaken, die geene relatie hebben tot zyne bediening als directeur, van de vergaderingen en liczigheden van de collegien te excuseeren, zo dikwyis hy bevinden zal, dat zyne ambls-verriglingen als directeur der fortiflcalien, geitouwen en waterwerken hem niet toelaalen dezelve by te woonen of waar te neemen.

Art. 2. Hy zal een goed en nauwkeurig toezigt moeten houden op alle vestingwerken, Compagnies en stads gebouwen,

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 101

pakbuysen, hospiUalen, kruytkeMers, poorten, bruggen, gragten, eoz. van liet kasteel en de stad Batavia, mitsgaders op alle onderhoorige buiten-forten, poslen en batteryen, als daarzyn: het waterkasteel, de waterplaats, Ansjol, Ankee, Noordwyk, Ryswyk, Jaccatra, de Bottelier, de Ploesers-kasie, 't Loo, Dieren, de Fluit, de Qual, de Vyfhoek, de Keeteu en Wilgeiiburg met de verder afgelegen forten en scbanssen Tangerang, Meester Cornelis, Buitenzorg en Tanjong-poura en voorts over alle sltiys-, water-werken en leidingen met al hetgeen tol dit gewigtig poinct eenige relatie heeft, voornamentlyk (laarby in het oog houdende alles, wat ter verbetering van den dampkring, zuivering van gragten en buisen, enz., tot circulatie van het water en drinkwater in den omtrek deezer hoofdplaats strekkende, met eenige mogeiykheid zoude kunnen dienstig weewn.

Art. 3. Het ordinaire onderhoud en reparatien van weinig aanbelang der vestiug-werken, gebouwen, enz. zal voor het vervolg alleen verrigt worden door de ambagls-gezellen en lyf-eigenen van het aiubagls-quarlier, onder de opper-directie van hem, directeur, en opzigt der werkbaasen, wordende het gemelde quartier mei alle de in het zelve bescheidene ofte (laartoe gehoorende dienaaren en lyfeigenen gesteld onder deszeirs onmidilelyk gezag en beheering, uit welken hoofde hy dan ook verpligt zal weezen alle ordonnantien ter ontfangst van kostpenningen, randsoenen, enz. voor de aldaar bescheidene 's Compagnies dienaaren, mitsgaders die van de ryst, de maandgelden en het lywaat voor 's Compagnies lyfeigenen, beboorlyk te examineeren en, in ordre bevindende, daar voor te teekenen, alvorens die gepraesenteenl worden aan den heer Directeur Generaal.

Art. 4. Hem word niet te min opgedragen om, wanneer bet eerste en meest noodzakelyke werk zal zyn verrigt en alles door hem op eene goede en geregelde voet zal zyn gebragt, na te gaan, of het voormeld ambugts-quurlier ook nog voor eenige reductie vatbaar zy, en daar omlrend te dienen van scbriftelyke consideralien en berigt.

Digitized by VjOOQIC

102 1796. W. A. ALTINa

Art. 5. Alle aanleg van nieuwe werken en gebouweo^ vernieuwingen van oude, mitsgaders alle hoofd-reparatien aan wallen, gragten, redouten, batteryen, kruylhuysen of kelders, poorten, bruggen, wagten, casernen, sluysen, pakhuyseo, enz., mitsgaders aan publieke en 's Compagnies gestichten, geboawan, enz. zullen by publieke aanbesteeding aan de minst aanneemende moeten worden toegeweezen.

Art. 6. Hy zal verpligt zyn alle de kasteels- en slads-werken maandelyks ten minsten eenmaal nauwkeurig Ie gaan bezig- tigen, ten einde van derzelver toestand goede kennisse Ie draagen, desgelyks ook alle zee-batteryen en buiten-posten rondom deeze hoofdplaats, uitgezondert de Qual, Taojong-poura, Buitenzorg en Tangerang, tot welker bezoeking hy de ordres der hooge regeering moet afwagten, dan wel verzoeken, so dikwyls by vermeent zulks nodig te weezen ; werdeode de commandanten van die posten gelast oin, hy ontdekking van eenige gebreken aan gebouwen, muur- en aardwerken, zonder eenig verzuim hem, directeur, daarvan dadelyk by missive te informeeren, ten einde by in staat gesteld worde daar omtrend zyn pligt te kuimen betragten.

Art. 7. De officieren der militie, de commandeur en opper- equipagie-meester, de administrateurs in de respective pakhuiseo, de binnen-regenten der hospitaalen, kerkineesteren, de pand- bewaarder van de bank van leening, opzigter van sluis- eo water-werken en generaalyk alle, die in eenig 's Compagnies, stads- of Heemraads-gebouw, werk, wagt of caserne, het zy voor een tyd, het zy permanent, huysvesten of verblyf houden ofte aan welke eenig goed toesigt daarover is gedemandcert, elk in zyn ressort, het een of ander ontdekkende, hel welk gebrekkig is en reparabel ofte wel vernieuwing, enz. vereischt, zullen gehouden zyn daarvan almeede zonder verwyl kennisse te moeten geeven aan den directeur der fortificatien, gebouwen en waterwerken, die daarna zonder tyd verzuim onderzoek zal doen.

Art. 8. Alle kleine of dagelyksche reparatien, welke hy bevinden zal noodsakelyk te weezen, zal by terstond moeten doen herstellen en verhelpen, zorg dragende, dal van hel

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 105

Terbniikle aan maieriaaleo, enz. behooriyk gespeeiBceerde aantekeningen worden gehouden en het zelve ter zyner tyd behooriyk werde aigeschreeven op onkosten ordinair, dan wd, indien zalks behoort lot de collegien van Scheepenen of Heeniraaden, aldaar behooriyk verantwoord of in reekening gebragt, na de orde van die collegien respectivelyk.

Art. 9. By bevinding der noodzakelykheid van eenige capitaale of hoofd-reparatien zal hy by een gedetailleerd berigt zolks ter kennisae moeien brengen van de hooge regeering en op daartoe hekooroe orde de bestekken of door plans en teekeningen opgehelderde berekeningen der lot herstel, ver- betering of vernieuwing noodige bouw-materialen opmaaken en aan welgeroelde regeering voorleggen, welke als dan daarop de nodige besluiten zal noemen en hem, direcleur, daarvan kennisse zal geeven by exiraclen authentiek; egter, ingevalle Scheepenen of Heemraaden daarby moglen zyn gecooeerneerd, niet dan na alvoorens de belangene van die coll^'en res|ieclivelyk (ofte derzelver praesidenten, wanneer het zaaken zyn van geen groot aanbelang) daarop te hebben ingenomen ; zullende tot geenerlei aanleg van nieuwe werken, vernieuwingen ofte capitaale reparatien, onder wiens ressort zulks ook wezen moge, mogen worden overgegaan, zonder dat hy, direcleur, daarop alvoorens gediend hebbe van zyn berigt en eonsideratien en op expresse qualificatie van de hooge regeering.

Art. 10. Doch, ingevalle de capilale of hoofd-reparatien hunne betrekking hebben tot defensie-weesen, zal by de heriglen deswegens moeten Ier hand stellen, zo aan den heer Gouverneur Generaal, ais aan b^ren commissarissen te velde of over de miNlie gesteld, welke laalstgemelde vervolgens, met voorkennis van den heer Gouverneur Generaal, daar omlrencL de noodige voorstellen zullen doen in Raade van Indien en daarby de voorzeide berigten overleggen.

Art. 11. Wanneer de besluiten tot aanleg, exiructie, ver- nieuwing ofte capitale reparatie van eenig werk of gebouw zyn genomen en behooriyk ter zyner kennisse gebragt, zal hy

Digitized by VjOOQIC

104 ^795. W. A. ALTINQ.

zorge moeien draagen, dat de gewoone advertissementen, door bem geteekend, ter kennisgeeving aao het publiek en oit- noodiging van die geene, welke bet gearresteerde werk, vernieuwing of reparatie zouden willen of kunnen aanvaarden, op de gewoone plaatsen worden geaffigeerd.

Art. 12. Voorts zal hy de vereiscble bestekken en plans altoos in gereedheid moeten houden om aan de zich geneegen toonende en vraagende op zeekere uuren van den dag (by advertissement te vermelden) open te leggen en te verloonen en wel speciaal verpligt en gehouden zyn om aan de daarby belang hebbende tevens te geeven de noodige ophelderingen en uitleggingen van alle de daartoe gehoorendebyzonderheeden, ten einde die lieden eene volledige kennisse en wetenschap moogen erlangen van alle de deelen en stukken der bestekken en ontwerpen, mitsgaders de voorwaarden, waarop de aanbe- steedingen respectivelyk geschieden, en dus ten dage der aanneemingen onbeschroomd en met goede kennisse dei* zaake mogen treden tot de minst kostbaare aanneemingen; zullende wyders door hem van alle bestekken en daartoe dienende plans twee gelykluidende copien moeten worden overgegeeven, de eene aan den heer Gouverneur Generaal omme ter secretary van de hooge regeering te worden bewaard, moelende de andere dienen om by het doen der aanbesleeding geémploieerd en, wanneer zulks nodig is, aan den aanneemer ter hand gesteld te worden om na de voliooying van het werk aan hem, directeur, gerestitueerd te worden Ier zyner verantwoording.

Art. 13. Uok zal hy zich altoos moeten voorzien houden van platte grondteekeningen, coupes, profils en opstallen van alle 's Compagnies en stads gebouwen, hospitaalen, pakhuysen, schryfcomptoiren, woonhuyzen, waglhuyzen, casernes, ambagts- winkels, enz. binnen het kasteel en de stad Batavia an onder dies ressort, mitsgaders op de eylanden geleegen, om by aanmerkclyke reparatien, vernieuwingen, byvoegingen of in- trekkingen vau aller denGolver byzonderheeden met competente kennis reekenschap te kunnen geeven.

Digitized by VjOOQIC

1795 W. A. ALTING. lOB

Art. 14. Hy zal we kelyks een beknopt en zaakelyk rapport vao zyne bevindingen der gebreeken aan des kasteeis- of stads- werken, zee-balteryen, buiten-poslen, enz , onder deeze hoofd- piaal'ze sorteerende, mitsgaders van den slaat der onderhanden zynde re|»aratien, limmeragien, werken» enz., zo wel aanbcsteede, ais door 's Compagnies dienaaren en lyfeigenen bewerkt wordende, inleeveren aan den heer Gouverneur Generaal, mitsgaders, voor zo verre zulks speciaal betrekking heeft lol de defensie ofte lol de collegien van Scheepenen of Ueeuiraaden, aan commissarissen ter zee en Ie velde en de presidenten der beide coUegien respectivelyk.

Arl. 15. Bovendien zal hy maandelyks een meer uitgebreid berigt moeten indienen hy de hooge regeering van Indien, waar in het by de weekelyksche rapporten vermelde belioorlyk is Ie samen gelrokken.

ArL 16. Het zal hem al verder vrystaan om, zo dikwils hy vermeeuen zal daar toe goede reedenen te hebben, op Ie uiaaken en in goede ordre te formeeren alle zodanige projecten en voorstellen^ welke hy betrekketyk het onder zyii directie gestekte departement en alles, wal daar toe gehoord, zonder onderscheid, het zy tot nieuwen aanleg of verbeelering, dan wel tot vermindering of inirekking van wallen, werken en gebouwen ter deezer hoofdplaalse, stad en ommelanden, mits- gaders op de buiten-comptoiren, nuttig of noodig zoude mogen oordeelen en dezelve aan de hooge regeering voor te dragen, waar meede vervolgens in zelvervoegen zal moeten worden gehandeld, met zodanige uitzondering omtrend het geen tot hel defensie-weezen deezer hooftlplaalse behoord, als hier voren arl. 7 en 8 om trend de verdere voordragten, door hem te doen, is bepaald.

Art. 17. Ten einde daar toe altoos behoorlyk in staal te zyn zal by moeten verzamelen, in orde brengen en onder- houden een voUeedig stel van exacte kaarten, sil natie-hoofd en speciaal plans, profils, coupes, nivellemenlen, enz. van alle bevestigde plaatzen en etablissementen, van wat zoort of benaaming dezelve ook mogen zyn, ouder de ressorle van

Digitized by VjOOQIC

106 17©6. W. A. ALTINQ.

de CompagDte io Indiö gelegen en door haar bezeélen wordende, waar toe en generaaiyk tot alle diensten, welke van ingenieors kunnen worden verwagl, ten zynen dienste en aan hem on- middelyk ondergeschikt zullen zyn alle ordinaire en extra- ordinaire offieieren, cadets, enz. van de genie, welke zich ter deezer hoofd plaatse en de ressorte van dien zullen bevinden; en zo ook alle de landmeeters, die zig in s' Compagnies dienst bevinden ; met dien verstande cgter omtrend de eerste en tweede gezwoore landmeeters, onder het coUegie van Heemraaden sor- teerende, dal hy, dezelve begeerende Ie emploieeren buiten het ressort van deeze hoofdplaatse, gehouden zal zyn daar toe de permissie te vraagen van den heer praesident van dat collegie, die dezelve in alle gevallen zal verleenen, ten waare de be- langen van het collegie van Heemraaden zelve daar omtrend eenige uitstel kwamen te vereisschen, — alles, op dat hy alzo ten allen tyde de noodige kaarten, plans, teekeningen, enz. aan de liooge regeering konne voorleggen en van alles be- kwaame rekenschap geeven, — alle mogelyke vlyt aanwendende om elk der voorgemelde sterkiens en etablissementen wel te leeren kennen en den aart en oogmerken daarvan nauw- keurig te onderscheiden, dat voornamentlyk n'oodig is omtrend die plaatzen en gewesten, welke hy niet in de gelegenheid mogt zyn geweest persoonlyk te bezigligen, omtrend welke hy nimmer te uitvoerige en volleedige stukken zal kunnen verzamelen.

Zullende hy, directeur, daar toe verpligt en gehouden zyn met de ingenieurs, commandanten der arthillerie, fabrieken, opzienders der werken, enz. op alle 's Compagnies plaatsen en bezittingen, welke hem door het geeven van ophelderingen en beriglen van nut kunnen zyn, in correspondentie te treeden en te blyven, — wordende de voorsz. persoenen gelast hem, directeur, daar inne ten dienste te staan en aan desselfs re- quisiten te voldoen met alle nauwkeurigheid en trouwe, ten einde aan een zo heilzaam oogmerk alle mogelyke faciliteit werde toegebragt, waar van aan de ministers van alle onder- hoerige comptoiren aanschryving zal worden gedaan, op dal

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 107

ly moogen weeleo, dal eeiie diergelyke biitffwisseliug oiel de oogmerkeo van heeren Gomiuissarisseu Generaal en de booge r^gemng ter bevordering van het gemeene nnt vdkomen overeen komt.

Art. 18. Ook zal hy voornaoienllyk zorg hebben Ie ilraagen, dat 'er altoos een volleedig afachrifl by hem aanweezig en in goede orde zy van alle memorien en verhandelingen, welke gedaarende het aanweeaen der heeren militaira commissarissen, die in de jaaren 1788, 1789, 1790 en 1791 den staat der defensie van 's Com|)agnie's bezittingen op hooge aucloriteit hebben gevisiteert en opgenomen, door ofte ingevolge de ordres van welgemelde commissarissen zyn geformeerde mitsgaders van alle de daar toe behoorende plans, kaarten, projeeten, enz., als vervattende beschry vingen van de nieuwste gesteMbeid der gewigtigste sterktens van Nederlandsch Indiê, dat des te nood- zakdyker wordt geoordeelt, om dat men niet verwachten kan, dal 'er ligtelyk zulke goede gelegenheeden weder zullen voorkomen om nauwkeurige opneemingen door geheel Indie te kannen doen, zo dal de voornoemde verzameling, althans voor eerst, als de beste en teevens onontbeerlyke ingrediënten in het vak van den directeur der fortiflcatien, enz. moet worden gerekend.

Art. 19. Alle reekeningen, eissehen, ordonnanlien, enz., hel werk der fortificatien en gebouwen, dan wel de gragteii, doorgravingen, beschoeyingen, sluis- en verdere waterwerken Gooeemeerende, van wat aart ook en over welke articalen deielve mogen roulleeren en waar die ook thais hooren, zullen door hem moeten worden geëxamineerd en voor goed of ae- eoord geteekend, alvoorens daarop eenige verstrekking, inkoop, betaling, enz. zal kunnen geschieden.

Art. 20. Alle eissehen van metzel- en andere bouw-materiaalen, kost-steenen, gereedschappen en wat diergelyke meer is, welke door de respeetive buiten-comploiren worden overgezonden, zatlen in zyue handen worden gesteld, ten einde dezelve te examineeren en te berigten, in hoe verre daaraan kan of be- hoord te worden voldaan ; en zal hy vervolgens belast zyn mei

■ Digitized by VjOOQIC

108 ^795. W. A. ALTING.

derzelver bezorging, het zy ruw, dan wel vpigens de opgaven verwerkt en in gereedheid gebragt, wordende hem wel se- rieuselyk aanbevolen om in alles een hoog-nodige en gepaste menage Ie belraglen en, zo veel in zyn vermogen is, Ie zorgen, dal dezelve l)elragt werde, zonder zich door eenige personeeie of andere consideratien daar van te laaien lerug houden, lellende alleen op 's meesiers dienst en de belangen van hel algemeen; dienende len deczen opzigten lol zyn narigt, dal heeren Commissarissen Generaal bepaald hebben eene somnia van f 25000 in bet jaar uiteriyk voor de onkosten van rorlificalien en timmeragien aan Cabo de Goede Hoop en voorts eene somma van f 400000 in het jaar, welke de onkosten van forliiicalien en timmeragien op liet hoofd-comploir Batavia, mitsgaders de buiten-comptoiren, op Ambon, Banda, Ternalen, Maccasser, Banjermassing, Palembang, Malacca, Ceilon, Java's Noord-oostkust, Cberibon en Bantam niet mogen te boven gaan, ten einde zyne beriglen, plans en projecten, zo veel mogelyk, daar na in te rigten en verder die directie te houden, dat niet veel geêxlendeerde timmeragien, reparatien of ex- tructien, te gelyk ondernomen, de lasten vermeerderen en doen stygen boven de voormelde bepaaling, maar dal zulks zy (*n blyve op een dragelyken voel.

Art. 21. Aan hem word opgedragen om, zo ras hy daartoe genoegzaam geinslrueert zal zyn, van den tegenswoordigeu waren staat der fortiGcalien, gebouwen, enz. op deeze licofd- plaalse en de respeclive bnilen-comptoiren eene repartitie te formeeren, volgens welke de voorschreeven somma over alle de comptoireo, welke onder de voorschreeven liepaaling be- greepen zyn, zoude kunnen worden verdeelt, ten einde de ministers respectivelyk mogen weeten, hoe ver zy mogen gaan en ook hunne directie daar naar te kunnen inrigten.

Art. 22. Aan hem worden al verder ter hand gesteld autbeii- ticque extracten van de dispositien, door heeren Gomnais- sarissen Generaal genomen omtrend de fortificatien en geliouwrn op 's Compagnies bezittingen in Bengale en ter kuste ühor- maiidel, ter zyner informatie en len einde zich daar naar te

Digitized by VjOOQIC

1795 W. A ALTINQ. 109

reguleereii; gelyk aliueeJe lol zyii iiarigl ilienl, tlal nlie oii- geUeo op de comploiren (er Mallabaarsclie kusl en Suralte voor eerst, zo verre iiiel volstrekl onvermydelyk zyn, moeien worden gemenageerd en <lie op Timor, Sumalra*8 West-kusl en Japan gehouden binnen zeer lage l)epanlingen om alle ▼enneerdering van l.tslen op deeze comploiren voor Ie koomen.

ArL 25. Hf*m werd aaubevplen om door alle gepasle wegen en middelen te onderzoeken en, voor zo veel de builen-comp- toireo aangaat, te doen onderzoeken, welke miiisle onkosten liy vervolg zouden kunnen worden bepaald en vastgesleld voor de in hel toekomende te exlrueeren aard- en metzel- werken van onden^cheide steenzoorlen, hel sleen-springeu, hel breeken van kapok- en kraal-steenen, het iiranden van kalk, liet bakken en branden van metzelsteenen, dakpannen en diergelyke, zo in open vuur, als in ovens, enz., als zonder welke vooi-afgaamle kundigheetlen hel v(K)r alle ingnieurs, maar byzonder de nieuw aankomende, onmogelyk moet vallen om in deezen gewesten eenige beslekken met de vereischie nauwkeurigheid en op egle gronden Ie kunnen apprecieeren.

Art. 24. By aankomst van particuliere houtwerken van Java zal, alvorens met de ontlading or arscheep daar van een aanvang zal mogen worden gemaakt, dnar van kennisse moeten worden gegeeven aan hem, directeur, ten einde de hooge re- geering te dienen van berigt, welke van dezelve, ligt en zwaar, voor de Compagnie behooren te worden aangehouden tot bil- lyke, laage prysen; wordende hem wyders aanlievolen om na Ie gaan, welke meest geschikte middelen zouden kunnen worden in bet werk gesteld om aan de schaarsheid van hout- werken van allerlei zoort, maar voornamenllyk der breede or dikke, ten dienste der arlliillerie zo boog noodzakelyk, zonder bailen-gewoone onkosten Ie remedieeren en leevens te zorgen, dal de houtboschen op Java, zo veel mogelyk, werden ge- conserveerd.

Art. i5. Ten einde gezorgd werde, dal alle die sorleeringen van yzer, loot, staal, koper, tin, spykers en andere artikelen, welke het meest by de timmeragien en gemeeue werken

Digitized by VjOOQ IC

110 1795 W. A ALTINQ.

worden verlierd, in *s Compagnies magazynen steeds in ge- noegzaame voorraad werden gehouden en zo ook de meest benodigde verwstoffen, lyn-olie, glaase-ruilen, (eer, verwkwaslen, enz., voor *s Compagnies gebouwen en werken nodig, teneinde de dunre pryzen, welke daar voor by particulieren doorgaans moeten worden besteed, niet strekken tot nodeloos bezwaar van de Compagnie, zo by de aanbesteedingen, als anderzints: dal ook altyd eene genoegzaame hoeveelheid aan handen zy van meet-, teeken- en waterweeg-kundige instrumenten, mits- gaders goede papierzoorten van allerlei formaten omme te dienen tot teekenen en schryven en voorls penceelen, potloden en fyne verwstoffen en wat drergelyke meer tot het werk zyner bedieninge zoude mogen worden vereischt, zo zal hy gehouden zyn jaarlyks ter bekwamer tyd op te geeven, welke van alle de voormelde behoeften, zo ter nodige vervulling van 's Compagnies magazynen, als tot het werk zyner ambtsver rigtingen, uit het vaderland dienen te worden geeischt, ten einde zulks op de generaale eisch onder een apart hoofddeel te werden bekend gesteld; zullende daar by teevens, volgens de ordres, moeien zyn uitgedrukt de nog aan banden zynde voorraad van elk artikel of sorteering, mitsgaders hel gewoon en jaarlyks vertier.

En zat by aankomst van eenige der voormelde of andere, hem onontl«erlyke artikelen, tot zyn departement gehoorende, daar van aan hem pertinentelyk kenni.sse werden gegeeven, ten einde te kunnen zorgen, dat het zelve behoorlyk werde ontfangen en opgeslagen, mitsgaders aan de eissehen der buiten- comptoiren ter bekwamer gelegenheid werde voldaan ; zullende hy verpligt zyn daar by wel voornamentlyk te letten op de qualiteiten der goederen en niet verzuimen om, wanneer dezelve onvoldoende zyn, zulks te brengen Ier kennisse der hooge regeeetng.

Art. 26. De voet der gewoone verstrekkingen, zo als die by de nieuwe memorie op dat stuk, gearresteerd in dato primo Augustus j.l, bepaald is voor den fabriek en het ambagts- quartier, blyveade standgrypen, zo zal by treeden in het genot

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. Ut

der eerstgemelde en wyders de vryheid hebbeu om jaarlyks mei 's Compagnies schip of schepen vragt-vry, dog ter zyner perieule en risico» naar herwaards Ie laaien overkomen alle zodanige inslrumenlen, zoorten van papier, fyne verwen, peii- ceeien, potlooden, gedrukte of geteekende plans, kaarten, boeken, en brochares in diverse laaien en wat diergelyke meer is, als hy boven dien zal oordeelen lot zyne anibtsverrigtiDgen nodig te hebben, met volkomen vryheid om dezelve te mogen inkopen en ontbieden van zodanige persoonen, als hy daar toe de beste en geschiktste zal verraeenen te zyn, zonder dat hy in die keuse in het minste zal zyn of kunnen worden bepaald ; dog zal hy gehouden zyn telken jaare aan de hooge Regeering te praesenteeren eene specifieke lyst ofle nolilic van allef^, wat hy invoegen voorschreeven parUculier zal willen eisschen, ten einde dezelve lyst ofle notitie door welgemelde regeering by eerste gel^enheid aan de hceren meesters te kunnen werden overgezonden, mei verzoek, dat die goederen, door zyne daar toe gemagligdens ingekogt en aan boord van 's Compagnies schip of schepen getransporteerd zynde om naar Batavia Ie worden overgevoerd, het inkoops-bedragen daar van uit 's Cona- pagnies kassa in Nederland aan dezelve zyne gemagligdens moge worden uitbetaald, omme op de eerste ontlangen lydtng van de dadelyke afzending van zodanige goederen door hem alhier in kas te werden gerestitueerd in Netlerlandsch geld of de dttcaton lot 66 zwaare stuivers, wel verstaande, dat de voorschreeven lielaling en liquidatie in dier voegen door hem, directeur, word verlangd, hel welk hy gehouden zal zyn telkens by de overgifle der voormelde lysten of notilien teevens te keimen Ie geeven en daar toe verzoek te doen.

Art. 27. Wanneer op de onderhoorii^e eomptoiren eenige importante reparatien, vernieuwingen en diergelyke aan vesling- werken, gebouwen, enz. moeten geschieden ofte reeds aan- vankelyk onderhanden genomen zyn en hy, directeur, mogt Termeeiien, dal zpe tegenwoordigheid aldaar van byzonder nat zoude kunnen wetKU, zo zal hy gehouden zyn zyne ge- daglen dienaangaande, behoorlyk gemotiveerd, met voorkennisse

Digitized by VjOOQIC

112 1795. W. A. ALTINQ.

van den heer Gouverneur Generaal, in gesclirifle voor Ie dragen aan de hooge regeering en, het verlof daartoe verleend, mits- gaders hy alzo in eene diergel) ke commissie gesteld zynde, zal hy van eene instructie worden voorzien en voorts iemand door veelgemeltle regeering lienoemd worden om zyne betiiening waar Ie neemen geduurende zyne afweezigheid, waar na hy. volgens het goedvinden der regeering, tot het volbrengen der- zelver commissie zal kunnen vertrekken en genieten vry transport voor zyn perzoon, noodige bagagie en bediendens, heen en weder.

Art. 28. Hy zal gehouden zyn te zorgen, dat alle memorien en verhandelingen, kaarten, plans, teekeningen en geiieraalyk alle scbrifiuuren en documenten, tot zyn ambt specteerende en ouder hem berustende, werden gehouden in een goede en bruikbaare staat en, versieeten of op eenige andere wyze onbraykbaar geraakt zynde, behoorlyk vernieuwd worden.

Art. 29. En zal hy voorts van alle de voormelde schrif- tuuren en documenten moeten houden een goed en pertinent regisier, waarvan hy telken jaare onAvr ultimo Augustus een afschrift zal moeten inleeveren by de hooge regeering van Indien, waar hy hy op den eed, in den aanvang zyner bedie* ning gedaan, verklaard, dat de memorien, verhandelingen, kaarten, plans, teekeningen, enz., op het zelve register bekend gesteld, behelzen alle de schrifturen en documenten, tot zyn ambt speeleerende, die onder hem berustende zyn; dat hy geene andere bezit, nog ter kwaader trouw kwyt of waarioos geworden is; en dal daar inne zedert het jaar te vooren geene andere veranderingen hebben plaats gevonden dan die, welke tevens op het zelve register beknoptelyk zullen moeten zyn bekend gesteld; en in gevalle hy uit zyn bediening zoude mogen worden ontslagen met of zonder pensioen, zal by ge- houden zyn in zelver voegen van alle de voorschreeven schrif- tuuren en documenten, ten overstaan van heeren commissarissen ter zee en te vdde, welke daar toe by deeze speciaal worden gecomniitteerd, tegens behoorlyke quilantie transport te doen aan zyn successeur.

Digitized by VjOOQIC

179b. W. A. ALTINQ tlS

Arl. 30. Doch, indien hy geduurende hel bekleeden zyner voornoemde l)edieDing mogte komen Ie overlyden, zullen ge- dagte commissarissen ter zee en te velde geauthoriseerd zyn de nodige praecaulien te neenien, dat alle de meermelde schriflauren en docamenten by provisie behoorlyk worden gesecureerd en om dezelve vervolgens van deszelfs erfgenamen of die geene, welke tot de bereddering en administratie van zyn boedel zullen weezen gequaliGceerd, over te neemen volgens specificque inventaris, waar by zy almeede onder praesenlatie van solemneele eede zullen moeten verklaaren, dal de memorien, verhandelingen, kaarten, plans, teekeningen, enz., op dezelve inventaris bekend gesteld, behelzen alle de schririuuren en documenten, tot de bediening of ambtsverrig. tingen van den overleedene specteerende, welke zy na hun beste weeten in deszelfs boedel hebben kunnen ontdekken, zonder eenige andere, hoe ook genaamd, daar inne te hebben gevonden ofte ter kwaader trouwe kwyt of waarloos te zyn geraakt; zullende de nalatenschap van den overleedene daar voor verbonden zyn, tot dal aan dit geslatueerde zal zyn voldaan.

Art. 31. Hy zal zyn vaste woonplaats hebben binnen de stad, in het huys, tot dus verre door den fabriek geoccupeert geweest, en niet buiten de stad mogen vernaglen, dan met permissie van den heer Gouverneur Generaal, len einde alzo, Diel alleen een nauwkeurig op- en toezigt te kunnen houden over het ambagts-quartier, als onmiddelyk onder zyn ordres en directie gesteld, maar ook altyd by de hand te zyn om de berigten en rapporten, zyn departement concerneerende, Ie onlbngen en de nodige ordres mei de vereischle spoed te kannen stellen, mitsgaders de aanneemers van eenige werken of reparalien die onderrigting ie kunnen geeven, welke zy nmden mogen verlangen.

Art. 32. Wanneer hy zich naar de ver afgeleegen buiten- posten deezer hoofdplaats, de Qual, Tanjong poera, Buitenzorg en Tangerang, op bekomen qualificatie derliooge regeering zal nH)elen begeeven, zal hem door den gecom milteerde lol en

PUIAAT-WEI DBBL XII. 8

Digitized by VjOOQIC

114 1795. W. A. ALTINQ.

over de zaaken van den inlander vry transport heen en weder worden verleend voor zyn perzoon en het geeu hy noodzaa- kelyk moet mede neemen.

Dog, wanneer hy buiten hel hoofd-comploir en df'nressorte van dien op last der hooge regeering in zyne functie werkzaam is, zal hem worden toegelegt rd' 6 extra per dag, ingaande met zyne komst ter plaatse, werwaarls hy is gecommitteerd, en eindigende mei den dag, dat hy dezelve wederom zal verlaalen, mits daar uit tevens goedmaakende alle de ongelden van paarden, dienaaren, enz., welke tot zyn ambtsverrigtingen zouden mogen benodigt zyn, waar in hem ook alle mogelyke faciliteit door de respective gouverneurs, commandeurs, gezag- hebbers, residenten, enz. zal moeten worden beweesen, waar toe alle dezelve dierhalven by deeze, een iegelyk voor zo verre zulks hem zoude mogen aangaan, wel expresselyk worden gelast.

Art. 33. Het zal hem ook vrystaan, wanneer hy zulks dienstig mogt oordeelen, in zo<Iaauig geval meede te mogen neemen één der na te meidene, hem toegevoegde ingenieurs, mits geheel buiten extra kosten van de Compagnie en voor dezelve behoorlyk zorg dragende.

Art. 34. Hy zal verpligt zyn lot het aanwenden van zyne beste en yverigste pogingen om bekwaame lieden in zyn vak te formeeren en aan te brengen; en, opdat de hooge regeering by voorvallende vacature altyd in staat moge zyn dezelve met een goed en bekwaam subject te kunnen vervullen, moet hy ook van tyd tot tyd aan welgemelde regeering opgave doen, welke der lieden, tot zyn departement gehoorende, zich het meest door getrouwheid, naarstigheid en natuurlyke, zo wel als verkrege begaafdheeden doen onderscheiden.

Art. 35. Behalven de generaale directie en dispositie, welke hem art. 15 gegeeven is over alle ingenieurs, landmeeters, enz., zig in den dienst der Compagnie ter deeser hoofdplaatse ende den ressorle van dien bevindende, so worden hem nog, ten einde zich van de uitgestrekte verpligtingen, hem opgelegd, naar behooren te kunnen kwyten, ter zyner speciaale adsis-

Digitized by VjOOQIC

179b. W. A. ALTlNÖ. i\i

tenlie toegevoegd een opzigter over de timmeragien en repa- ratien, die aal hebben de lilul en rang van capitein ingenieur, en Toorls nog twee extra-ordinaris ingenieurs, door hem zelfs voor te dragen ter approbatie en aanstelling aan de hooge regeering van Indiê, die hem in zyu dienst en speciaal tot liet opzigl over alle exlractien, timmeragien, reparatien, het doen der nodige meetingen, af baakeningen van bestekken, enz., als meede het copieeren der bestekken en derzelver plans en hei verder, zo gefixtendeert schryf- en teeken-werk en verdere verrigtingen^ aan zyn post eygen, zullen moeten behulpzaam zp volgens de ordres, welke zy daar toe van hem zullen bekomen; en alle moeten genomen werden onder den eed van secretesse.

Art. 36. De evengemelde extra-ordinaire ingenieurs zullen genieten een tractemeiit van rd' 40 ter maand, doch zonder genot van eenige andere inkomsten, hoe genaamd, met verdere toezegging, dat, wanneer zy zich wel kwyten en hun chef volkomen genoegen geevcn, hun inkomen na expiratie van elk jaar met rd' 10 per maand zal worden vermeerdert en dat zy, een verband van vyf jaaren uitgedient en zich (biarin venlienslelyk en yverig hebbende gedragen, zullen bevor- dert worden tol lieutenaot ingenieurs met een inkoomen van rd^ 1200 met verhoging na een verband van nog vyf jaaren tot rd' 1600 en na expiratie van bun derde verband van gelyke vyf jaaren lot rd' 2400 in 't jaar, met aanstelling^ als dan tot capitains der genie, wanneer verder op hun, naar male van hunne verdiensten, fovorabele reOexie zal moeten worden geslagen.

Art. 37. En vermits het doorgaans Chineesen en inlanders zyn, die de extruclien of reparatien aanneemen, en hy vol- strekt vertrouwde lieden moet hebben om in dat vak te kunnen employeeren en die op eene gemakkelyke en klaare wysemet de aanneemers weeten om te ig,Si'ai\ en bun te doen verslaan alles, wat tot hunne kennisse behoord, zullen hem mede ter zyner adsistentie worden toegevoegd een Gliineesclie en een Haleidsche schryver, insgelyks door hem zelve voor ie dragen,

Digitized by VjOOQIC

116 1796. W. A. ALTINQ.

die zullen mogen winnen, elk rd' IB tot 25 per maand, naar mate hunner capacileilen, sonder meer. Zie ook 4^ Octol)er 1795 en 25 Mei 1798.

24 October. Plaatsing van zekere inlanders aan boord van 's Compagnies gewapende schepen.

Is goedgevonden en verslaan, dat alle de onder de op 's Compagnies gewapende scheepen zig bevindende inlandsche militairen zig bevindende persoonen, die by de eerste oprigting uyt de respective campongs rondom Batavia of van de respective landgoederen vrywillig g*engageert zyn, onder de inlandsche militairen, aan de wal dienst doende, zullen worden geincorpo- reerd, dog dat die geene, die, volgens het placcaat der hoge regeering in dato 6 Februaryjongslleeden niet vandegewoone landbriefjes zynde voorzien geweest, geapprehendeert en aan boord van gemelde scheepen zyn geplaatst of door de respective landheeren, dan wel de mandadoors der landeryen, over suspecte, dog niet beweese delicten aangeklaagt, met voorkennis van commissarissen ter zee en te velde mede derwaarts gesonden zyn, voor eerst aan boord der scheepen zullen vcrblyven.

27 October. Intrekking van hei bepaalde op *' /^ 1 i92 met betrekking tot Koromandclsclie, Bengaalsche en Soeratsche lijnwaden, vervoerd naar de Oostersche kantoren en naar Timor.

Om dien handel aan te moedigen werden genoemde soorten van lijnwaden »by provisie*' voor het jaar 1795 vrijgesteld van de pacht ad 6 pel., bij invoer verschuldigd.

Zie ook 6 Februari] 1797.

31 October. Toekenning aan sclieixm uit de Vereenigde Staten van Noord-Amerika van dezelfde praerogativen^ als aan schepen van andere vreemde naiièn waren

Zulks geschiedde op verzoek van den consul der Vereenigde

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 117

Staten op Mauritius, onder de restrictie^ dat de toekenning van kracht zoude blijven, >lot lyd en wylen deswegens •nadere ordres uit Europa zullen ontfangen zyn*'.

? October. Bepaling^ dat, wanneer iemand ander hand- lasling uit de gijzeling werd ontslagen en toegelaten tot een ordinair proces, de Raad van justitie onmiddelijk daarvan aan de Regering kennis moest geven, ten einde deze in staat Ie stellen r^om daar van de verdere nodige "^informatie te doen toekomen, daar en zo zulks behoort*\

31 October ^ Aanmaak van nieuwe brieven van crediet.

Brieven van crediet van 50, 26 en 16 rijksdaalders, g(^dag teekend 2 November 1795, zouden tol een bedrag 200,000 rijksdaalders worden uitgegeven.

De handteekeningen zouden zijn die van de Raden van Indië, J. H. Wiegerman en 6. C. Fetinenger, van den 1«»*^" opper- knopm^n, W. J. Cranssen, van den grool-kassier, J.H. Bolleen (in margine) van den Direcleur-Generaal ad interim, J. Siberg.

6 November. Verbeterde instructie voor den baas van Compagnie 's wapen-kamer.

Om in den aanstaamle te heletlfn, dat met Compagnies schiet- en andere geweeren, welke thans in gebruik zyn, zo by de militie, als inzonderheid by de compagnien pennisten, de marine, burgers, inlanders. Moeren, Chineesen en alle andere, aan wien dezelve in deezen tyd lot de exereitien en ter nadere verantwoording zyn verstrekt, niet meer zo onbehoorlyk werd gehandeld, als zedert eenigen lyd heeft plaats gevonden, het zy door onkunde, onverschilligheid of verzuim, en om teffens deeze en andere te verpligten hunne geweeren voor bederf te praeserveren en, zo veel mogelyk, in een hruikbaare slaat te houden om, als het nodig is, te kunnen dienen tot het oogmerk, waar toe dezelve eigen llyk zyn afgegeven, zal den

Digitized by VjOOQIC

118 1796. W. A. ALTINQ.

baas van Compagnies wapenkamer en ieder, die hel verder aangaat, zig daar omtrent aldus hebben te gedraagen:

Eerslelyk: zullen geene geweeren als defect en onbekwaam ter reparatie of verruiling mogen werden gezonden by het hoofd van Compagnies mililie, als met een schriftelyk bewys of geloofbaar berigt van den capitain, commandant of hoofd van de compagnie of het corps, waar onder de geen sorteert, wiens geweer defect of onbekwaam is geraakt, onder eene dis- tincte opgave, waarin het defect of de onbruikbaarheid bestaat.

Ten tweeden : zal gemelde baas, wanneer van die geweeren een of meer als defect of onbekwaam in Compagnies wapen- kamer ter reparatie of verruiling werden te rug gehragtt geene derzelve voor zodanige mogen aannemen, veel min ver- wisselen, dan na dat die alvorens door de onlinuire geconi- mitteerdens zullen zyn g'examineerd en onbruikbaar bevonden en dat die gecommitteerdens, zo uit de gesteldheid der defecten, als de daar van opgegeven oorzaaken, zullen geoordeeld en verklaard hebben, of dezelve daar door in zodanige staat van onbruikbaarheid hebben konnen geraakcn, dan wel, of de daar aan bevonden gebreken hun zyn voorgekomen van die gesteld- heid te weezen, dat dezelve alleen aan een onbehoorlyke be- handeling, onverschilligheid of verzuim moeten worden loe- geschreeven; waarvan zy vervolgens zullen moeten formeeren en maandelyks aan <len heer Gouverneur en Directeur Generaal overgeven een accuraat en distinct schriflelyk rap|M)rt, bet- welk door den heer commissaris opzigter van *s Coropagnie's wapenkamer voor gezien zal zyn getekend, — met bekend- stelling levens van de compagnien of corpsen, onder welke die geweeren gehooren, ten einde die geweeren, wanneer zy geheel onbekwaam zyn, aan de Compagnie te kunnen doen vergoeden en in die gevallen tegen hekwaame te verwisselen of anders de daaraan nodige reparatie te doen betaalen door dezulke, door welkers verzuim of moedwilligheid die slegte gesteldheid is veroorzaakt ; dog, zo die defecten gering geoordeeld en bevonden worden door toeval of ongeluk te zyn te weeg gebragt, zal men met de verklaaring kunnen volstaan.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 119

Ten derden: zal de baas de geweeren» voor welke na de voorschreeve examinatie andere werden afgegeven, niet na eigen goedvinden geheel onbekwaam en irreparabel mogen keuren» maar gehouden zyn daarin te volgen het oordeel van voorschreve gecomniitleerdens en dus gehouden zyn daarvan mede aan den heer Gouverneur Generaal schriflelyk rapport Ie doen, onverminderd, dat hy by zyn maandelyks berigt daarvan ook melding zal moeten maken, om daarop, indien zy geheel onbekwaam gekeurt mogten worden, de dispositie der regeering af te wagten.

Ten vierden: werd meermelde baas nog gelast alle de in voegen voormeld reparabel gekeurde geweeren ten spoe- digsten van de daaraan bevondene gebreeken te herstellen en weder bruikbaar te maaken en telkens by zyn maan- delyks berigt te noteeren, hoeveel er nog ter reparatie over blyven en als gerepareerd op de nieuwe bergplaats zyn over gebragt.

Ten vyfden : werden de lieutenant-coUonels, majors, capitains, commandanten of hoofden der compagnien of corpsen, aan dewelke Compagnie's geweeren afgegeven zyn en die onder hunne opzigt of verantwoording blyven, gerecommandeerd om de geene, die onder hun bescheiden zyn en de geweeren ge- bruiken, van de voormelde schikking omtrent de defect eu onbekwaam geraakte geweeren behoorlyke kennis te geeven en waarschouwen om hunne geweeren en toebehoren in goede ordre te houden, om niet te vervallen in de gestelde boete, zullende ten dien einde aan ieder, die het aangaat, een copia dezes worden afgegeven.

Ten zesden : werd voormelde baas der wapenkamer, mitsgaders voormelde gecommitteerdens zeer ernstig gelast en gerecom- mandeerd te zorgen en te doen zorgen, dat niet alleen deeze gerenoveerde en geamplieerde ordre stipt werde onderhouden en nagekoomen, maar dat zy ook tevens letterlyk voldoen en haare betragting maaken van eene daadelyke observantie der op den ^4*'' July 1792 gemaakte instructie omtrend hel werk en bestiering der wapenkamer, op poene van vergoeding der

Digitized by VjOOQIC

120 1795. W. A. ALTINQ.

nadeelea eii prejuditien, die door haar verzuim of onverschil- ligheid de Compagnie zullen werden* toegebragt.

Zie ook bij ^0 Auguslus 1782.— Aanleiding tol hei ver- beteren dezer instructie gaf »de slegte gesteldheid der jongst

• van de inlandsche burgery op de wapenkamer lerug gebragte

• 140 p' granadiers snap-haanen en houwers".

14 November. Toekenning van 50 rijksdaalders ^s maands aan de Commissarissen ter zee en te velde voor schrijfloonen.

19 November. Verbod tegen het planten en kweeken van noten-muskaat'boomen te Batavia en elders op Java.

Ter voldoening aan de ordre van heeren Commissarissen Generaal om na Ie gaan, of en welke ordres subsisteeren tegens het planten en aanhouden van nolemuscaat-boomen, zo hier op Batavia, als verder op het geheel eiland Java, is goed- gevonden en verstaan den eersten gezwooren klerk ter gene- raale secretary. Barend Karsseboom, te demandeeren by de retro-acta na te gaan, welke ordres en poenaliteiten daar tegen gesteld zyn, — mitsgaders dezelve vervolgens Ie reiio- veeren of amplieeren, dan wel by een nieuwe interdictie zulks aan alle en een iegelyk tcn'strengsten te verbieden, op so- danige straflen en poenalileilen, als deeze regeeririg toereikende zal oordeelen, met uitzondering egter van hun, welke dezelve reeds uit liefhebbery in hunne thuinen hebben voorlgekweekl, aan welke kan worden toegestaan éene zoJ.anige notemuscaat- boom te mogen behouden, zouder meer.

Het blijkt niet, dat aan dezen last gevolg is gegeven.

19 November. Aanmaning tot hel verstrekken van geld ter verbetering van het schoolwezen aan de Kaap de Goede Hoop.

Om tot de goede reussite van die aangelegcne zaak, zoveel

Digitized by VjOOQIC

179Ö. W. A. ALTINQ. 121

mogeiyk, mede fe werken is goedgevonden en verslaan de gemeente by een bidet uit te nodigen om, ieder na hun vermogen^ op een edelmoedige wyse tot bevordering van gemeld plan, waarvan hy zelfs het aangenaam nul zoude kunnen (rekken, een geringgedeellezper bezittingen (e contribueeren; en aan het college van curatoren en scholarchen op te dragen de executie van de gemaakte schikking, even als zulx geschied is omtrent het Nederlandsch semenarium.

19 Norember. Toekenning van vaste traciemenlen^ enz. aan de opperkooplieden van hel kasteel Batavia^ enz.^ enz.

Als een gevolg van den last, gegeven op ^^^ 1794, bepaalde de Regeering met goedvinden van Commissarissen- generaal:

1' met aCschalBng van gage, kostgeld, emolumenten en verdere middelen van inkomsten en winsten, aan den eersten opper-koopman des . kasteels toe te leggen een vast

tractement in het jaar van rd' 8000

en aan den tweeden opper-koopman » 7000

om in Ie gaan met primo September 1795; V enz.;

5^ de noodzakelyke uitgaven, die gemelde opper-kooplieden te doen hebben, voor liaare reekening te laten blyven, doch aan den eersten opper-koopman voor coelyloonen voor de groote geld-kamer noch maandelyks te laaten verstrekken rd* 54 uit 's Compgnie's kassa, zondr^r meer; 4^ de respeetive administrateurs, welke door bovengemelde schikking gelihereerd zyn van de uilkeering aan gemelde

opper-kooplieden van rd* 3518

nog te ontheffen van de uilkeering aan 't negotie-

comptoir van » 240

welke laatstgemelde som by provisie aan de ne- golie-bediendens nit Conip' kassa zal wonlen

betaald; te zamen rd» 375Ö

5^ daarentegen het amplgeld van voorsz. administrateurs te

Digitized by VjOOQIC

122 1796. W. A. ALTINQ.

vermeerderen met hetgeen zy respectivelyk lot degrandde uitfceeringen hebben gefourneerd, nanientlyk:

van de administraleurB in hel proviaie-magazyn mei rd» 300 ieder rd» GOO

van de adminisirateurs in de Weslzyde, ieder mclrd»B12:24 . 1025

van de administrateurs in het graan-roagazyn, ieder mei rd» 100 . . • 200

van den administrateur op Onrust met • 600

van de administrateurs in de Waterpoort, ieder met rd* 5127^ . 1085

van de administrateurs in hel zuiker-pakhuis. ■ 500

maakt als boven rd* 375Ö

mitsgaders het amblgeld van den groot-cassier insgdyks mei rd* 1000; 6^ aan den l)oekhouder op het equipage-comptoir, Frederik Pieler Seena, almeede met afschaffing van gage, kostgeld, emolumenten en verdere inkomsten, mitsgaders intrekking van de liem door heeren Commissarissen Generaal gedane

toelage uit 's Compagnie's kassa van rd^ 700

toe te leggen een vast jaarlyks tractement uit

's Compagnie's kassa van rd* 2600

en hem daar en boven te laten genieten de navolgende uitkeeringen of douceurs, namentlyk:

van den commandeur nl* 200

magazyn

baas  timmerman  van  de  werf

  »     zeilmaker      >     »    >

. 25

  >     kaartemaker  •     >    *

```
 25 
```

  •     blokkemaker  >     •    >

• > smil • • >

• 25

  •     kuiper           •     •    •

opziender van hel equipage

bedragende te zamen • 400

zodat zyn inkomen zal bedragen . . rd^" 3000 Voorts hem te onthetfen van de betaling van het dou-

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 125

ceur Tan rd* 200 aan den equipage overdrager, docb overi- gens voor zyne reekening (e laaien blyven alle verdere nilgaven, waarloe hy zig zoude mogen genoodzaakt of verpligt rekenen, en de leverantien van de benodigde ca- djangmatten in hel vervolg aan de minsl aanneemende Ie haten aanbesteeden ;

7® aan den eersten suppoost op het comptoir van denopper- equipagemeester, Adriaan Gaspar Roos, in zelver voegen, niet intrekking van gage, kosigeld, emolumenten en verdere inkomsten, een vast jaarlyks Iraetement uit 's Compagnie's cassa toe te leggen van rd' 1300, met behoud van het genot van het douceur van 40 rd'* van eiken scheeps- capitain of bevelhebber van een 's Comp' bodem, die alhier, helzy uit Europa, Cabo de Goede Hoop, de West van Indien of de groote Oost aankomt, voor het effenstellen hunner inventarissen en het opmaken der equipagie-boeken, mits hy aan de klerken, die hem daarin adsisteeren, rd* 18 daarvan uitkeere; — doch in Ie trekken de hem toegelegde een hondert ryksdaalders voor hel gemis van een gelyk dour^ur, bevorens door den baas van Onrust toegevoegd, terwyl de uitgaven aan Iwee rapportgangers blyven voor zyn reekening.

8^ aan den overdrager op het equipage-comploir, Erhard Christiaan Lantzius, almede in voorsz. manier, met af- schaffing van gage, kostgeld, emolumenten en verdere inkomsten, toe te voegen een vast tractemeul van rdMOOO en den equipage-boekhouder te ontheffen van de betaling aan hem van rd' 200 in het jaar; mitsgaders de cadjangraalleu voorlaan by aanbesteeding te laaien leveren.

20 November. Voorschriften voor het vendti' kantoor te Batavia.

h goedgevonden en verslaan : !• enz.; ^* te approbeeren, dal aan de slegte betaalders geen verder

Digitized by VjOOQ IC

124 1795. W. A. ALTINQ.

crediet en aan de gereede belaalders maar voor een be- paalde som crediet verleend word, met recommandatie daarmede te bly ven continueeren en voorts voor het overige met alle opleltendbeid te werk te gaan, overeenkomstig de (yd en omstandigheden; 5^ als wel gedaan aan te merken, dat de veudumeester, Schultz, nevens den afslager, Hillebrink, op reekening van .salaris belast zyn voor het gegeven crediet aan sommige kwade betaalders, schoon zulks sedert geredresseert is; met last daar meede te continueeren, als het geschikste middel zynde om de beraamde ordres ten uitvoer te brc^ngen.

Commissarissen-Generaal keurden deze voorschriften goed bij hunne resolutie van 9 April 1796.

20 November. Toepassing op Java van hel verbod tegen den uitvoer van goud en zilver, vastgesteld op 2/9 October 1795.

21 November. Verkoop van Indische producten aan vreemde nalién.

In agting genomen zynde, dat, hoezeer in andere tyden een zodanige verkoop van Indischearlikelen ter vervoer naar Europa niet anders dan schadelyk en pernicieus voor den handel der Nederhmdsche maalschappy kan worden geconsidereerd, egter de omstandigheeden, waarin men zig thans komt tebevinden, daaromtrend wel verpligtcn lot middelen van zelfsbehoud over te gaan, welke men liever wenschte te kunnen menageeren, daar niet dan de allerverderfelykste gevolgen, ja de totale val en ruine van de maatschappy in Indié te dugten zyn uit het reets daar zynde groot geld gebrek ter deeser hoofdplaatseen de geringe hoop, die er is, daar meede binnen kort uit Europa te zullen worden voorzien, zo is goedgevonden de hoge regecring te qualificeeren, gelyk dezelve gequalificeerd word by deesc. de voorschreeve verkoop te laten gevolg neemen.

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINQ. tï»

Dan by deese gelegenheid geconsidereerd zynde, hoe nood- zakelyk het is, dat, voor en nl eer 'er eenige onderhandelingen omtrend den verkoop van eenige Indische artikelen met vreemde oatien worden aangegaan or hun permissie word gegeeven tol den uitvoer van deese of geene goederen, men geinformeerd zy van de destinulie hunner scheepen, len einde door hun daarvan niet somtyds tegens de intentie of althans zonder de nodige qualificatie van heeren Commissarissen Generaal misbruik werde gemaakt;

zo is goedgevonden de hoge regeering by exlrncl deeses Ie gelislen, daar omlrend de naauwkeurigsle inform.ilie Ic Deernen bevorens met vreemde nalien eenige onderhandelingen lot den verkoop van Indische artikelen aan te gaan of hun permissie te verleenen tot den uitvoer van deese of geene goederen ; en zulks ook s|)eciaal in agt te neemen omtrend de thans alllier ter rheedc leggende; mitsgaders geene permissie te verleenen tot den vervoer van eeni^'e artikelen naar Europa sonder expresse qualificatie van heeren Commissarissen GeneVaal.

Volgens de resolutiën van Commissarissen-Generaal van 19 Maart 1796 was het »in de presente omstandigheden" van het grootste belang de »deslinatie" van vreemde, van Uatavia vertrekkende schepen te weten.

24 Noveniber. Instructie voor den muntmeester.

Deze instructie is gelijk aan die van 24 September 1782, behoudens de navolgende wijzigingen:

Art. 1. Slechts van » halve en heele gouden ropyen opliet

gewigt van veertien en agt en twintig stuivers" wordt gewag gemaakt; ook is het gehalte der zilveren ropijen verminderd tot negen penningen, twaalf greinen.

Art. 1, Ook hier is het gehalte der zilveren munten als bij art. 1 verminderd.

Art. 5 luidt: »alzo thans ter deezer hoofdplaats maar een essayeor is, aan wien tevens de dienst van muntme^ter is

Digitized by VjOOQIC

126 1796. W. A. ALTiNd.

opgedragen, zo zal, lot meerder geraststelling voor het alge- meen, van de door hem geslagen en geëssayeerd wordende goude en zilvere muntspecien, uit ieder parlhy, die in gereed- heid zal zyn gebragt, alvorens dezelve aan de eigenaaren af- gelangd, door de opper-kooplieden van het kasteel een ropy worden genomen, die met hunne cachetten en dat van de muntmeester zal moeten worden verzegu^d.. ten einde gemelde ropy naar het goedvinden van de hooge regeering dezer landen naar elders te verzenden om aldaar door een ander deskundig gewogen en beproefd te worden". Art. 4 en 5 zijn gelijk aan art. 3 en 4 (176&}. • 6 . 7 • • ..8.6 (178S). » 8 tot 11 » • . » 8 tot 11 (I76S).

24 November. Regeling van het brieven^vervoer iusschen Batavia en Bantam.

Den commandeur van Bantam qualificatie versogt hebbende om de aldaar zynde oppassers van den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander herwaarts te zenden en om voor het vervolg, even als zulx bevorens had plaats gehad, Bantamsclie inlanders te mogen employeeren tot den overbreng van 's Comp* brieven, onder het genot van het salaris, hetwelk aan voorsz. oppassers is toegelegd ; — zo is goedgevonden en verslaan daarin te bewilligen en door gedagten gecommitteerde tol en over de zaaken van den inlander, Engelhard, ten dien einde te laaien opgeeven, hoeveel zo«lanig een oppasser Com- pagnie's weegen 'smaands geniet.

1^^-* Vergunning tot het laten munten van liedeen halve gouden ropijen en van heele zilveren ropijen.

Reeds in hunne resolutiên van 12 April 1794 hadden Coinmissarisseii-Crenerjal laten aanteekenen:

op de aanmerking, dal de partiroliere handel naar Persien veel heeft gecontribueert om de colouie met gouden munt

Digitized by VjOOQIC

1795 W. A. ALTiNd. l27

Tan twee rd' het sluk te voorzien, dog deeze vaart thans bpa sül staat;

dat men ook by oplettendheid zal bepeuren, dat de bevorens in menigte hier geroulleert hebbende goude speciën, van tien en vyf rd' ieder, genoegsaam het land zyn uitgevaagt ;

ilat dierhalven een opkoop van het storgoud, zo hier, als op Java, tegen papier geld en het vermunten van hetzelve lot tliien en vyr rd' stukken de circulatie zoude vergroolen.

En dat, daar de Ghineese jonken jaarlyksch een aanzienelyk capitaal aan contanten naar China vervoeren, de staatkunde vereischt middelen te beramen om dien uitvoer te verminderen of (e bepalen tot een sekere som, is goedgevonden en verstaan de hoge regeering van Indie by missive aan te schryven de nodige middelen te bewerkstelligen om het muntweesen weder in een goede staat en aan de gang te brengen, mitsgaders Ier bevordering van dat oogmerk, so ras de munt weder in werkzaamheid zal zyn gebragt, particulieren te animeeren tot het opkopen en in de munt brengen voor eigen rekening van stofgoud, als ook alle andere zoorten van goud of zilver, hetzy gemaakt of ongemaakl, ten einde daarvan te laaten slaan de bekende munt Derham Djawa, de goude ter waarde van tien en vyf ri* en de zilvere tot dertig stuivers ieder.

Eerst negentien maanden later deelde de Indische Regering bij billet het navolgende mede:

Aheo de hooge regeering deezer landen met speciaale toestemming en daartoe vcrkreegen qualificatie van de hoog Edele heeren CommissarissenvGeneraal over geheel Nederlandsch Indien en Gabo de Goede Hoop beslooten heeft aan alle op- en ingezetenen ter deezer hoofdplaats vryheid te geeven tot het laaten munten van heele en halve goude ropyen, als ook enkelde zilvere ropyen, zo is het, dat hiervan aan alle en een iegelyk by deezen word kennis gegeeven en hekend gemaakt, dal de goude ropyen gemunt zullen worden, de halve op de zwaarte van veertien en de heele op ajjt en twintig stuivers

Digitized by VjOOQ IC

128 179b. W. A. ALTINÖ.

en o|) het gehalte van negentien caraaien, en d.«t de zilvere ropyen zullen moeien houden de zwaarte van drie en Iwintig stuivers en hel ulloy van negen penningen en Iwualf greinen, mitsgaders dat deeze munlspecien gangbaar zullen zyn, gelylc dezelve gangbaar worden verklaard by deezen, de halve goude ropy voor veertig scheUingen of vyf ryksJaalders en de heele voor taglig schellingen of tien ryksdaalders, mitsgaders de zilvere ropy voor dertig stuivers, kunnende uit de instructie voor den munlmeester, die door den druk gemeen gemaakt zal worden, aan een ieder blyken de voorziening, welke ter getrouwe behandeling deezer munlery is gearresteerd en dat de eigenaars van het goud en zilver, om hel in de voormelde speciën vermunt te krygen, niet meerder zullen lieiiocvcn te conlribueeren, dan van hel goud vier en van hel zilver zes ten honderd.

Wordende wyders nog tol narigt van alle en een iegelyk hy deezen genotiRceerd, dal een ieder, die genegen is goud of zilver in de munt te brengen om op den voorschreeven voet vermunt te worden, voor den 15^° van deeze maand ten comptoire van de generaale directie zal moeten opgeevèn, hoe groot de partyen zyn, die hy wil laaien vermunten.

En opdat dit aan een iegelyk kennelyk zal weezen, zal deeze, behalve in hel Nederduitsch, ook in de gewoone inlandsche taaien worden geaffigeerd ter plaalze, daar men gewoon is afiSxien te doen.

Zie ook 4°;:|- 1801, ^^^1^ 1803.

26 November. Verlenging van hel octrooi van de O. I. Compagnie lol tillimo December 1798.

Alle pointen, vryheeden en voordeelen, aan de gemelde Compagnie geaccordeert*' bleven van kracht.

Afgedrukt in Lauts, geschiedenis der Nederlanders in Indiêj deel V, bladz. 419.

Zie ook 12 December 1776 en 20 Januarij 1798.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTING. 129

n dÜIT^'' Afkondiging van den vrede, gesloten lusschen de Nederlandsche en de Fransche Republiek

Door den heer Gouveraeur Generaal geproduceerd zynde de door zyn hoog Edelheid ontfangene arlicalen van den tassehen de Fransche repabliek en die der Vereenigde Neder- landen gesloten vreede, nevens de daartoe behorende publicatie ?an dezelver ratificatie en uitwisseling in Nederland, van wegens hunne hoog mogende de Slaaten der Vereenigde Nederlanden gedaan, zo is goedgevonden en verslaan de eerstgemelde ar- liculen uit het Pransch in het Nederlandsch te laten trans- lateeren en dezelve vervolgens^ nevens de voorschreeven publi- catie, niet alleen hier tot informalie der gemeente op de puye van het gouvernement te laaten afleezen, maar ook te laten drukken en diverse exemplaaren naar de buiten comploiren af te zenden.

Op den 4"^^ December 179K bepaalde de Regering nader:

op Vrydag, den 18^" deezer loopende maand December, op eene plegtige wyze door het losbranden van het geschut van het kasteel en de stads-wallen, milsgadera van de ter rheede leggende schepen, en het uitsleekcn van vaandels en vlaggen te doen publiceeren en bekend maken hel tractaat van vreede, vriondschap en alliantie, tusschen de republiek van Frank ryk en die der Vereenigde Nederlanden op den 16'''' May dezes jaars gesloten en den 26^° derzelver maand geratificeerd en bekragtigd; — voorts op Sondag, den 20^° dezer maand, in alle de publieke kerken deezer hooHIplaals of daar onder sorteerende deswegens plegtige dankzeggingen en vurige ge- beden te laten doen, dat het den Allerhoogslen behangen moge, deeze vreede met zynen alles gebiedende zegen (e agtervolgen en te doen strekken tot heil van volk en land, mitsgaders daartoe voorspoedig te maakeu de raadslagen en pogingen van alle braave vaderlanderen en inzonderheid van hen, die met het bestuur van 's volks en 's maatschappys belangen, zo in bet lieve vaderland, als in deeze gewesten, zyn belast.

PLAIA AT-BOEK OEEL XII. 9

Digitized by VjOOQIC

130 1790. W. A. ALTINQ.

Dewyl voigenfc het tweede arlicui van het voormeld traetaat van vreede, vriendschap en alliantie, tasschen de Fransche re- publiek en de republiek der Vereenigde Nederlanden gesloolen, de Kngekchen als vyanden van de republiek der Vereenigde Nederlanden moeien worden aangemerkt en zy ook reeds door bet neemen van verscheide Compagnies etablissementen dadelyke hostiliteiten hebben gepleegd ; — zo is, op approbatie van de hoog Edele heeren Commissarissen Generaal, goeflge- vonden en verstaan hiervan aan de gemeente kennis te geven, met aanbeveling om tegen de Engelschen op hoede en waak- zaair Ie wezen, dezelve van nu voortaan voor openbaare vyanden aan te zien en te erkennen en als zodanig alle mo- gelyke afbreuk te water en Ie lande te doen".

In gecombineerde vergadering besloten Commissarissen-Gene- raal en de Indische Regering op 10 December 1795. >dat heeren Commissarissen Generaal, benevens de beer Gouverneur Generaal en de Raden van Nederiandsch Indiö, verzeld van derzelver respective secretarissen, zig des morgens vroegtydig zullen begeven in het generale gouvernement en vervolgens in corps op de puye van hetzelve; dat alsdan, na voorafgegaan herhaald trompetten geschat, bel voormelde traetaat aan den volke zal worden voorgelezen en onmiddelyk daarna al het geschut van het kasteel, de stadt en de ter rheeiie leggende Hollandsche scheepen zal worden gelost.

Dat des avonds van dien zelfden dag (18 Decemlier) deeze heuchelyke gebeurtenis van wegens heeren Commissarissen Generaal, den heer Gouverneur Generaal en de Raden van Indie zal worden gevierd met eene gedistingeerde maaltyd, vuurwerk en illuminatie, waartoe verkoren is de tuyn van bet collegie van Heemraden, en dat tot deeze festiviteit ge- nodigd zullen worden zo veele van 's Compagnies dienaren en verdere ingezetenen dezer colonie, als met eenige gevoegelyk- heid zal kunnen geschieilen, ten einde zig alzo gezaroeutlyk op eene vriendelyke, hartelyke en opentlyke wyze des wegens te verheugen.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINd. 131

Zynde de beeren Raden ordinair, de Bock en Wiegermao, veraogt om met adsistentie van den eerst geswore klerk, Karsseboom, daartoe de nodige schikkingen te maken.

Dat inlusschen het voornemen om het meermeide Iractaat op den 18°® dezer plegliglyk te publiceeren praealabel aan den volke zal worden bekend gemaakt en alle dienaren en ingezetenen dezer hoofdplaats, zonder onderscheid, zullen worden uitgenodigd om ten voorschreeve dage door zodanige gewoon e en niet by de wetten verbode tekens van vreugde, als een iegelyk en den zynen daartoe zal verkiesen, publieke demon- Klratien van biydschap deswegens te doen.

D(^ tevens in aanmerking genomen wezende, dat men al het goede, dat in deeze vreede en alliantie voor het vrye ge- ineene best en deszelfis inwoonderen, mitsgaders de colonien van den staat gelegen is, alleen aan God Almagtig, als de op- perste regeerder der volken te danken heeft en dat ook daarvan f^'eene gewenschte vrugten kunnen worden te gemoet gezien, ten zy het Hem behage daartoe zynen dierbaren zeegen te verleenen.

Zo is al verder besloten, dat op Zondag, zullende zyn den iXï^ dezer maand, in alle de publieke kerken deezer hoofd- |)hatse ofte daar onder zorteereiide deswegens eene plegtige dankdag zal worden gehouden en vurige gebeden zullen worden gedaan, dat het den AUerhoogsten behagen moge deeze vreede luet zynen alles gebiedenden zegen te agtervolgen en te doen strekken tot heil van volk en land, mitsgaders daartoe voor- spoedig te maken de raadslagen en pogingen van alle brave vaderlanderen en inzonderheid van hun, .die met het bestuur van 's volks en 'smaatschappys belangen, zo in het lieve va- derland, als in deeze gewesten, zyn belast. Eu dal zulks al- meede, zo spoedig doenlyk, by publicatie zal worden bekend gemaakt".

2 December. Voorschriften voor de eigenaren van lan- derijen in de Balaviasche ommelanden in geval van alnrm.

De respect ive liezitters van landeryen werden by deesen door den ondergeteekende, Gouverneur Generaal van Nederlands

Digitized by VjOOQIC

132 1795. W. A. ALTINQ

Indien, met den meeslen ernsl en nadruk de slipte nakoming (immers voor zoverre dit een ieder incumbeert) aanbevoolen der na te meidene articulen, die lot I)evordering van de rust en veyligheid voor de opgeseetenen der particuliere lauderyen en die in de bovenlanden zig bevinden, in cas van alarm nodig geoordeeld en by de hoog Edele heeren Commissarissen Gene- raal op den 1^*^ November gestatueerd zyn, te weeten:

Eerstelyk: alle inlanders uit de bovenlanden, die niet onder de wapenen geliooren oï staan afgeroepen te worden, zullen moeten blyven, de inlanders onder het toezigt van goede Eu. ropeesche of inlandsche mandadoors en de Chineezen onder een gelyk toezigt van potias of andere hoofden.

Tweedens: alle correspondentie tusschen de inlanders en Chineesen in de bovenlanden en die in de stad, zowel als om en naby Batavia, inzonderheid van de Chineesen, word iu cas van alarm volstrekt verboden en zal hier op met nauwkeurig- heid gelet dienen te worden.

Derdens: dat geduurende de tydt van het alarm alle zo- genaamde mndat-kilten of amphioen-warongs en dobliel-killen gesloten worden en lol nadere orders gesloolen blyven, excepl die op de bazaars, alwaar deselve wel zullen mogen worden gefrequenteerd, dog onder goed toezigt van de potias op de gemelde bazaars en niet langer dan tot 9 uuren 's avonds, wanneer zy zullen moeten worden geslooten.

Yierdens: gèene hanevegteryen, rongins speelen of andere byeenkomsten van vermaak zullen geduurende het alarm op de landen en elders in de campongs mogen toegelaten worden, behalve alleen op de bazaars.

Vyfdens: op alle landeryen van eenige consideratie, als Sampea, Sadeeng, Tjimangies, Tjitrap, Tjipaminkies, Tjilengsie, Pondok Gedee, Pondok Terong, Tanjong Oost en West, campong Malajoe, Matraman, Struiswyk, Assam, Clappa Doea, Yryzigl en Welteveeden, mitsgaders aan de Oost en Westkant van Batavia op alle zuikermolens, etc. zullen 25 a 50 man, naar de uitgestrektheid van de landeryen, met hunne inlandsche wapenen onder toesigt van de mandadoors, hetzy Europees of

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 155

inlanders, moeten by de hand gehouden worden om daadelyk allerweegen in de bovenlanden te kunnen geeven de nodige adsistentie, daar zulks zal worden vereischt of waar dit door een bediende van den gecommilteerde toten over de zaken van den inlander zal worden gevordert» en teevens om onder de ingeseetenen dier landeryen en zuikermolens zelvs een goede ordre te kunnen houden.

Sesdens: de respeclive eigenaars of huurders der landeryen zallen gehouden zyn de beveelen, die de gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander op hoger qualificatie komt te geeven, behoorlyk en zonder de minste haesilatie te res- pecteereu, voorts de gemelde schikkingen door de mandadoors en potias zonder hezwaaren promplelyk doen naarkomen, opdat geene stremming werde veroorzaakt omtrend al het geene, wat door gemelden gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander in dal tydstip zal worden gevordert.

Seevendens: de landheeren zullen ten dage van alarm^ op de ontbieding van den gecommilteerde tot en over de zaken van den inlander, zo spoedig mogelyk, dat getal inlanders onder hun officieren en onder-ofBcieren met inlandsche wapenen naar de siad af laten komen, als waarop ieder respective bezitter van een aanzienlyk landgoed is gecalculeert ; en door gemelde gecommit- teerde tot en over de zaken van den inlander speciaal zal worden opgegeeven, welke compagnien inmiddens ten spoe- digsten zullen dienen geformeert te worden uit de lands opgezeetenen en wel uit jonge, kloeke en ongetrouwde man- scliappen en daarvan, meede zonder uitstel, aan den meermelde gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander by specifique lysten de benaming van elke persoon en de plaats eu campong, alwaar zy woonachtig zyn, opgave worden gedaan om by overleiden of ziekte door anderen te werden geremplaceert.

Laastelyk worden de gesamentlyke landheeren in het by- zonder aanbevoolen om alles aan te wenden, wal tot behoudenissc van een goede rust en veyligheid in de bovenlanden vereyscht word en wat daartoe bevorderlyk kan zyn.

Zie ook il December 1800.

Digitized by VjOOQ IC

134 1796. W. A. ALTINQ.

5 December. Bepaling, dal op Java de soldijen van Compagnies dienaren op dezelfde wijze als te Batavia zouden uitbetaald tvorden.

Den heer Gouverneur Generaal Ier deliberatie gebragl hebbende hel verzoek van den heer Java's Gouverneur» dat de Javase dienaren in de afbelaling hunner soldyen mogten geljk gesteld worden mei die van Batavia en dierhalven ook jouisseeren van het voorrechl, aan laalstgenielde by advertentie van den i¥^ September jongstleden toegestaan oro, des ver- kiezende, hunne gagien te mogen ontvangen om de vier maanden tegens betaling alsdan van de gulden tol 80 stuivers in papier van credit, alsmede de afbetalingen der gagien van de ge- meene militairen voortaan maandelyks mogt geschieden, als strekkende zulx tot groot soulaas voor den soldaat zonder eenig nadeel voor de Compagnie — zo is, principaal wyl tlians ook op Java papieren van credit roulloeren, goedgevonden in de beide voormelde voorstellen in zoverre, op approbatie van heeren Commissarissen Generaal, te bewilligen, dat de afbe- taling der soldyen op Java zal geschieden op denzeifden voet, als zulks hier ter hoofdplaats geschied, namelyk aan degeeue, welke hunne gage om de vier maanden ontvangen, tegen 20 stuivers de gulden gerekend, drie quart in papier en een qunrl in contante speciën, en aan die, welke dezelve 's maan- delyks ontvangen, tegen 15 stuivers de gulden in contante speciën.

8 December. Verpachting van den tol op zekere bruggen^ enz, door het collegie van Heemraden.

Ingekomen zynde een extract uit de resolutien van het collegie van Heemraaden der Bataviasche ommelanden van den 2"*" dezer, zo is goedgevonden en verstaan dat collegie te qualiiiceeren om voor het aanstaande jaar 1796 aan de meesthiedende te verpugten:

de llioibrug N^ 20 op Pising,

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 155

de tholbnig op Aatjiol,

• overtoom in het Molenvliet, en

• tholbooin op Poeloe Gadong.

8 December. Vrijstelling der bovenlandsche regenten van hunne verplichte^ jaarlijksclie opkomst naar Batavia.

De heer Goaverneur Generaal heeft ter vergadering gepro- duceerd een door den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, Nicoiaus Engelhard, aan zyn hoog Edelheid gepresenteerd adres, houdende kennisgeeving, dat thans ver- schenen was de gewoone tyd, waarop de regenten na jaarlyksche usantie uit de Jacatrasche en Preanger landen ontboden worden, en brengende wyders in consideratie, of het in de tegenwoordige tydsoinstandigheden wel geraaden zal zyn deze oproeping te laaten gevolg neemen, met verzoek daaromtrent met de nodige bevelen te worden gemunieerd.

En is hierop, na voorafgaande deliberatie, goedgevonden eo verstaan het afroepen der regenten uit de Jacatrasche en Preanger landen na jaarlyksche gewoonte voor deeze keer Ie excuseeren.

8 December. Maatregelen in verband met eenen even- taelen^ vijanddijken aanval op Batavia.

Is goedgevonden en verstaan:

1® het eiland Onrust Ie laaten opbreeken en ontblooten van alle bouwniateriaalen en hetgeen den vyand verder zoude konnen dienstig zyn om by bekomene schade zig te her- stellen, met overlating eenelyk van de nodige manschappen tot het doen der seinen, welke by eerste ontdekking van vyandelyke schepen mede moeten opbreeken;

V met het eiland Edam in zelver voegen te laaten handelen en de geheele bezetting van daar te laaten herwaarts komen, nevens alle materiaalen, tot de baan gehorende, het canon en de verdere ammunitien, mitsgaders aldaar tot het doen der seinen over te laten 2 a 3 persoenen,

Digitized by VjOOQ IC

136 1795. W. A. ALTINQ.

die by onldekkiog Tan vyandelyke schepen moeien reü-

reeren or vlugten;

5® van de arzending van schepen of mindere vaartuigen naar

de Oostersche gouvernementen Gomp' weegen ar te zien

en de hoogst benodigde goederen voor die comptoiren met

particuliere schepen af (e zenden, tegens eene goede betaling ;

4^ de beoosten de groote rivier opgelegde schepen met de

bepaalde officieren en een ploeg Javasche zeevarende te

laaten voorzien en by aankomst van vyandelyke schepen

eerst van hunne ankers te kappen en tegen strand te

laten dryven en by verder gevaar in den brand te steeken,

mitsgaders daartoe eenigzints met brandstoflTen klaar te

maken en voor het overige alles daaruit te ligten;

5® hel hospitaalschip af te lossen en de daarop zynde impo-

tenten ten eersten aan de wal te doen transporteeren; 6^ de door voormelde schikking aan handen zynde 655 koppen Europeesche zeevarende op Tanabang of in het buiten hospitaal te laaten logies houden om in cas van allarm op de equipage werf te verzamelen en van daar een ieder naar zyn departement te marcheeren; en 7^ de zeevarende, die boven het reeds aan land zynde getal nog konnen geligt worden, mede te laten logeeren op Tanabang of in het buiten hospitaal. En is wyders goedgevonden de zieken van het eiland Pur- merend mede naar herwaards te laaten komen en dezelve in het Chineesch hospitaal te plaatsen ; mitsgaders den hoog Edelen heer Commissaris Generaal, Frykenius, te kennen te geven, dat deze regeering met heeren commissarissen ter zee en te velde het als zeer wenschelyk beschouwd, dat de manschappen van de hier ter rheede leggende twee oorlogschepen, als uit- makende circa een derde gedeelle van de Ëuropeesche magl ter dezer hoofdplaats, by eene vyandelyke attaque ter adsis- tenlie aan land zouden kunnen komen, en zyn hoog Edelheid mitsdien te verzoeken daaromtrend met heeren Comissarissen ter zee en te velde de nodige schikking te willen maaken. Voorts zig te conformeeren met de verdere, door dikwerf

Digitized by VjOOQIC

W A. ALTING. 137

gemelde heeren couiinissarisseu Ier zee eii Ie velde gedaane propositien en dien volgende ie arresteeren:

dat de stapels brandhout en andere houtwerken, die voor den vyand dienstig zyn tot opwerpiog van balteryen, ten spoedigsten van het Jaag-pad zullen worden verwyderd;

dat van de op Tanabang leggende zeevarende 120 koppen vrywilligers zullen worden geligd en aan den major der ar- Ihülerie alhier, Josi, worden afgegeven om tol arthiilerislen te worden g*employeerd en daar toe voor eerst te worden geéxerceerd ;

en laatstelfky dat de gewapende brikken, Harlingen en de Beschermer, in staat van defensie zullen worden gehouden om tusschen de eilanden en hier over en weeder te vaaren, met ordre om by de minste onraad van meerder magt ten eersten op te komen.

10 December. Nader en ^nadrukkelykêV* verbod voor de stads-drukkers te Batavia iets te drukken zonder voorkennis en goedkeuring van den censor der drukkerij.

Speciaal werd zulks verboden ten aanzien van > zulke pa- ■pieren en geschriften, welke maar eenigzints relatie hebben ■tol de presente tyds omstandigheden, het publiek bestuur •of het stuk der defensie, enz".

10 December. Verbod tegen communicatie en corres- tpondentie met de etablissementen van de Compagnie^ i^die in het bezit der Engelschen*' waren.

Schepen en vaartuigen, van die etablissementen afkomstig, zouden iu beslag worden genomen.

11 December. Intrekking voor Batavia van het regie* ment tegen pracht en praal van 30 December 1754.

Commissarissen-Generaal en de Indische Regering vaardigden gezamelijk de onderstaande publicatie uit:

Digitized by VjOOQIC

158 1795. W. A. ALTINQ.

Nademaal wy geziot zyn oniy ten blyke van onze verknogt- heid aan de nieuwe orde van zaaken, met den aanvang dezes jaars in Nederland ingevoerd, alle uiterlyke teekenen van dis- tinctie, alhier plaats hebbende, zo veel enzo verreafteschaOen, als zulks met hel algemeen welzyn maar eenigzins kan worden overeen gebragd, zo is het, dat wy, provisioneel en onvermin- derd onze verdere deliberalien op dat stuk, hebben goedge- vonden in te trekken en buiten effect te stellen, gelyk wy intrekken en buiten effect stellen by deeze, het reglement van pragt en praal de dato 30 December 17B4, voor zoveel deeze hoofdplaatze aangaat, met alle de ordres en reglementen, zedert geémaneerd en daartoe betrekking hebbende, uitgezoudenl alleen het daarby voorkomende betrekkelyk het artikel der wagenpagt, als waar omtrend wy begeeren, dat voorschreeven reglement, ordres en reglementen zullen blyven standgrypen tot primo January aanslaande, tegens welke tyd wy voor- nemens zyn ook omtrend dat artikel meer evenreedige schik- kingen Ie mauken, welke nader ter kennisse van het alge- meen zullen worden gebragd.

En opdat niemand hiervan eenige ignorantie zoude kunnen praelendeeren, zal deeze worden gepubliceerd en geaffigeerd ter plaatze, waar men gewoon is publicatie en aiBxie te doeu.

Aanleiding tol deze intrekking gaven de overwegingen, vervat in het navolgende extract uit de resoluliên van iO December 1795, genomen in de gecombineerde vergadering van Commissarissen-Generaal en van de Indische Regering:

Vervolgens wederom opgenomen zynde de deliberatlen over het berigt van de Raden ordinair en extra ordinair, de Bock en van Riemsdyk, zo is in overweging genomen het daarby geadvanceerde, »dat het geheele reglement op pragt en praal •van dato 30 December 1754 zoude kunnen worden inge- • trokken met alle de daarop zedert gemaakte ampliatien, dog •dat opziglelyk art. 1, handelende overderytuigen en paarden, »op nieuw gestatueerd en by een billet diende te worden be-

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 139

•kend gemaakt, dat de pagten op de rytuigen en paarden voor «den aanstaande zouden worden geheven van elk rytnig en •span paarden, welke men gebruikt, door een iegelyk (e be- *talen, ?an den grootste tot den kleinste". En hebben alle de leeden der yergadering betuigd hartelyk bereid en geneegen Ie zyn om, ten blyke van derzelve verknogdhcid aan de nieuwe orde van zaken, met den aanvang dezes jaars in Nederland ingevoerd, alle uitterlyke tekenen van distinctie, alhier plaats hebbende, zoveel en zoverre af te schaffen, als zulks met het algemeene welzyn maar eenigzints kan worden overeen ge- bragt, dog is niet te min geopperd, dat de geheele intrekking van het voorschreeve reglement cum anexis, als bevattende ordres en voorschriften, die> met nuttige oogmerken daar ge- 8teM, van alle tyden af in deeze colonie hebben plaats gehad, somtyds merkelyke inconvenienten zoude kunnen na zig sleepen, die van te voren niet genoegzaam zouden zyn door gezien, te meer, daar het voorschreeve reglement ook van applicatie is op Chineesen en inlanders en het overvloedig bekend is, dat op deese beide natiën de uiterlykheeden van veel impressie zyn en dezelve ten hunnen opzigte veel contribueeren tot bevestiging van 's Compagnies aanzien en authoriteit in deeze gewesten, ja, als het ware tot een noodzakelyk supplement dienen van haar zo zeer verzwakt weezen tlyk vermogen.

Dat het dierhalven, by aldien men al goed vind tot de voorschreeve intrekking over te gaan, als iets, hetwelk door sommige leeden als hoogst noodzakelyk wierd beschouwd om de publieke rust in dit ogenblik te bewaren, dog ongeraden zoude zyn zulx te doen finaal en zonder aan zig voor te behouden daar omtrend zodanige nadere dispositien te neemen, als bet publieke welzyn zoude kunnen vereysschen.

Dat ook zommige der distinctien, welke ten aanzien van de wagenpagt plaats hebben, om zeer goede en gegi*oiide redenen zyn geintroduceerd en de vrydom daarvan voor verschelde dienaren, als daar zyn predikanten, raden van justitie, enz., een gedeelte van derzelver bestaan moet geagt worden uit te maken, mitsdien de introdiictie oni dezelve voortaan van a)lQ

Digitized by VjOOQIC

140 1795. W. A. ALTINQ.

en een iegclyk op deselfde voel Ie heflen, zonder dat tevens zodanige voorzieningen worden daar gesteld, als deze materie in dat geval noodwendig zoude vereyssclien, niet zoude kunnen nalaten veele inconvenienleii en billyke klaglen te veroorzaken. So is op fundament der voorsclireeven redenen goedgevonden en verstaan om alleenlyk provisioneel en onverminderd de verdere deliberatien dezer vergadering op dat stuk in Ie trekken en buiten effect te stellen het reglement van pragt en praal de dato 5 December 1754, voor zo veel deeze hoofdplaats aangaat, met alle de ordres en reglementen, zedert geêmaneerd en daartoe betrekking hebbende, uitgezonderd alleen het daarby voorkomende betrekkelyk het artikel der wagenpagt, en dat omtrent dit laatste artikel met primo January aanstaande de nodige schikkingen zullen worden gemaakt.

In bare vergadering van 22 Januarij 1796 kwam de Indische Regering op deze aangelegenheid terug en liet in hare reso- lutién van dien datum o. a. het onderstaande aanteekenen :

De heeren Raaden ordinair en extra ordinair, de Bock en van Riemsdyk, by de resolutie deeser regeering van den 6*" De- cember jongstleden verzogt en gecommitteerd zynde om het placcaat tegen de pragt en praal in dato 30 December 17S4 na te gaan en zodanige opgaven te doen, als zullen konnen dienen tot de door heeren Commissarissen Generaal by hoog derzelver missive van den 5^° bevoorens van deeze regeering verlangde consideratien, welke der hier plaats hebbende teekenen van distinctie konden worden afgeschaft, sonder dat het algemeen belang daar by lydt, is door hun Edele hieraan voldaan by een order, de heeren leeden ter afzonderlyke resumptie en examinatie rondgezonden.

Waarop gedelibereerd zynde, hebben de heeren leeden deezer vergadering nader betuigd harlelyk genegen te zyn om, ten hlyke van derzelver verknogtheid aan de nieuwe ordre van zaaken, met den aanvang des jaars 1795 in Nederland ingevoerd, alle uiterlyke teekenen, alhier plaats hebbende, af te schaffen,

Digitized by VjOOQIC

W A. ALTINÖ 141

doeh niet Ie min met eenpaarigheid erkend de noodzakeiykheid, dat sommige der tekenen, waardoor de ledm der hooge re- geering, als regenten, aan d' welke het hoogste gesagin deeze gewesten door den Souverain is toevertrouwd, werden ge- distingeerd, in stand blyven, danr het overvloedig bekend is, dat de uylterlykbeeJen van veel impressie zyn op Chineesen en inlanders en dat dezelven ten hunnen opzigten veel con- tribaeeren tot bevestiging van 'sComp* aanzien en authoriteit in deeze gewesten, ja, als het waare tot een noodzaakelyk sapplement dienen van haar zo zeer verwakl weesentlyk ver- mogen ; — en is dierhalven goedgevonden en verstaan, conform de propositien by het voorsz. berigt gedaan, van de finaale intrekking van het voorsz. placcaat teegen de pragt en pi aal uil te sonderen het interdict teegen het ryden in koetsen met portieren en met vier of meerder paarden, gelyk meedc het ryden met twee voorloopers by dag en met twee ligten by avond, mitsgaders het gestatueerde omtrend de liveryen, doch zich niet te conformeeren met het voorstel, door de heeren herigters gedaan, om het voorbyryden van de heeren leeden deeser vergadering, derzelver vrouwen en weduwen, wanneer zy op 's Heeren weegen worden ontmoet, eenlyk te vergunnen aan Christenen en daarvan uit te sonderen de Chineesen en inlanders, alzo zulks voor de iaatsl gemelde en voortnamentlyk voor de hoofden onder dezelve zeer aanstotelyk zoude zyn en tot derzdver declin strekken.

En nadien het ook niet geraaden is de teekenen van dis- tinctie voor de eerste gequalificeerdens geheel af te schaffen, alzo dezelve tevens strekken tot beloning van den geenen, die zy geeverteerd hebben of om andere reedenen een l>ewys van publique goedkeuring hebben gemeriteerd, zo is al verder goedgevonden, dat het ryden in zogenaamde vergulde wagens alleen zal blyven gepermitteerd aan de eerste gequalificeerdens tot den gecommitteerde over de zaaken van den inlander en den sabandhaar of die met hun gelykslandig zyn inclusive, mitsgaders, dat om de reedenen, by het meermelde berigt aangehaald, aan de burger leeden van het collegie van Schec-

Digitized by VjOOQIC

14i 179B. W. A ALTiNd.

penen, wanneer zy vyr jaaren als zodanig hebben gerungeerd, zal worden toegevoegd den rang van gecommilieerde lot en over de zaaken van den inlander of den sabandhaar en als zodanig toegestaan het gebruik van een verguld rytuig.

Dat al verder om de voorsz. reedenen» niet alleen sonder alleratien zal bljven standhouden het reglement omlrend de lykstalien, in dato 10 February 1795, nevens den ranglysl in dato 20 Juny 1783, manr ook de bepaling der wagenpagl met de daarin gestelde proportien en zowel de orders, op het binnen ryden in het kasteel over de valbrug als op het in- en uitryden der stadspoorten gesteld, te meer sommige der distinctien, welke ten aansien der wageopagt plaats hebben, om zeer goede en gegronde redenen zyn geïntroduceerd en de bevryding daarvan voor voorscheyden dienaaren, als da.ir zyn predikanten, raden van justitie, enz., een gedeelte van derzelver bestaan moet geacht worden uit te maken, terwyl eene algemeene vrylieid tol het ryden over de valbrug van bet kasteel wegens de bekrompenheid van dezelve ongelukken zoude kunnen veroorzaaken en dit laatste ook niet zoude zyn te eviteeren, in gevallen de plaats bebknde schikkingen om- trent het in- en uytryden der stads poorten zouden worden ingetrokken.

Dat wyders de door de heeren l)erigter8 voorgestelde ver- antwoording om by het doen van ondertrouw aan huis door ieder, zouder onderscheid, te doen betalen de boete van rd' 25 meede kan worden geamplecteerd, als strekkende ten voordeele der armen en hetwelk mitsdien by deesen word gearresteerd.

Doch dal de dispositie omlrend het voorstel tot eene ge- deeltelyke afschaOing der militaire honneurs zal worden uit- gesteld en daaromtrend alvorens nagezien, hetgeen de lieereo van de militaire commissie dien aangaande hebben in consi- deratie gebragt.

Zullende van al bet voorenstaande, na ingekomen approbatie van hoeren Commissarissen Generaal, aan de gemeente by publicatie worden kennis gegeven.

Zie ook 22 Februarij 1796.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 143

11 December. Aansporing lol het feestelijk nieren der afkondiging van het tractaat van vrede, vriendschap en alliantie, gesloten op 16 Mei 1795 tusschen de Nederlandsche en Fransche republiek.

Bij publicatie gaven Commissarissen-Generaal en de Indische Regering hel navolgende te kennen:

Nademaal wy hebben goedgevonden, dat op Vrydag, den 18^ dezer loopende maand December, op eene plegtige wyze alhier ter hoofdplaalze zal worden gepubliceerd en bekend gemaakt het traclaal van vreede, vriendschap en alliantie, tosschen de Fransche republiek en die der vereenigde Neder- landen op den 16'''' Mei deezes jaars gesloten en den4^°Juny daar aan geralificeerd en bekrachtigd, zo is het, dat wy in de vaste verwagting, dat alle dienaaren en ingezetenen deezer hoofdplaalze, zonder onderscheid, met ons een opreglelyk deel neemen in eene zo heuchelyke gebeurtenis, alle dezelve by deeze onze publicatie hebben willen uitnodigen om ten voorsz. dage door zodanige gewoone en niet hy de weiten verbodene teekens van vreugde, als een iegelyk in den zyne daartoe zal verkiesen, publieke demonslranlien van blydscliap des wegens Ie doen.

Dog, nadien men al het goede, dat in deeze vreede en al- liantie voor het vrye gemeenebest en desselfs inwoonderen, mitsgaders de colonien van den staal, gelegen is, alleen aan God Altnagtig, ab de Opperste Regeerder der volken te danken lieefl en dat ook daarvan geene gewenschte vrugten kunnen worden te gomoet gezien, lenzy het Hem behage daartoe Zynen dierbaaren zegen te verleenen, zo is 't, dal wy al venier hebben goedgevonden, dal op Zondag, zullende zyn den 20"*° deezer maand, in alle de publieke kerken dezer hoofdplaatse ofte daar onder sorleerende des wegens eene plegtige dankdag al worden gehouden en vuurige gebeden zullen worden ge- daan, dat hel den Allerhoogsten behage moge deeze vreede met Zynen alles gebiedenden zeegen te agtervolgen en te doen strekken tol beil van volk en kmd, mitsgaders daartoe voor-

Digitized by VjOOQIC

144 1766. W A. ALtlNÓ.

spoedig te roaaken de raadslagen en pogingen van alle brave vaderlanderen en insonderlieid van hun, die met het bestuur van 's volks en 's maatscbappy*s belangen, zo in liet lieve vaderland, als in dceze geweslen, zyn belast.

11 December. Toekenning eener maandelij ksche toelage aan militaire officieren.

• )e dagelyks meer en meer toenemende duurte van alles*' en de overweging, dat >de besolding van 's Compagnies •militairen zekerlyk, over het algemeen grnomen, zeer sober" was, deed de Regeling besluiten >by provisie of tot zo lange de l)ctaling van 's (Compagnies militie (innlyk op een vasten voet zal zyn gebragt, aan de officieren, zo nationale, als die van het regiment van Wurtemberg, niaandelyks exlra toe te leggen :

aan den lieutenant-colonel en comniandeerenden officier van het guarnizoen rd« 120

aan den lieutenant-colonel Sandeiroy • 100

» de majoors, ieder • 80

• • capitains, ieder > 50

» « capitain-lieutenanls, ieJer • 40

» » lieutenants, ieder • 50

• • vaandrigs, ieder • 20

mits deezc extra douceurs, met hetgeen zy thans genieten, niet komen te excedeeren, hetgeen de militaire commissie by de nieuw geprojecteerde voet van betaling voor een iegdyk hunner toereikende heeft geoordeeld.

Zullende de gemelde extra toelagen ingaan met den 1*° deezer lopende maand.

En dat wyders de gagien van de onder-officieren en gemeene militairen en zeevarenden alhier ter hoofdplaalse van nu voortaan zullen worden uitbetaald maandelyks in contante speciën, de gulden tegens 20 stuivers gerekend".

11 December. Voorschriften nopens de uitbetaling van tractementen op Java.

In deliberatie gelegd zynde het verzoek van den Java's

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALtINQ. 14K

goaferneur, van OversirateD, dat de Javasche dienaren in de afbelaling hunner soldyen moglen gelyk gesteld worden met die van Batavia en dierhalven ook jouisseeren van het voorregt, aan laatstgemeldc by advertentie van den ^i*^ September jongstleeden toegestaan, om, des verkiezende, hunne gagien te !tt<^en ontvangen om de 4 vier maanden tegens betaling a!s dan van de gulden tot ^0 stuivers in papier van crediel, alsmede dat de afbetalingen der gagien van de gemeene militairen op Java voortaan maandelyks mogten geschieden, als strekkende zalks tot groot soulaas van den soldaat, zonder eenig nadeel van de Compagnie.

Zo is goedgevonden in de voorschreeven beide voorstellen te bewilligen.

~ December. Verbod tegen communicatie met den vijand.

Nademaal ons uit de informatien, welke wy van Malacca hehben ontvangen, is gebleeken, dat de En^elscheii by de ovtrmeestering van die plaats zig hebben bediend van naamlooze geschriften in de Chineesche, inlandsche en Portugeesche talen, welke zy aan de wal gezonden en onder het volk gedissemineerd hebben, inhoudende veele schoonschynende beloften om de ingezetenen van haare verschuldigde trouwe aan de Compagnie af te trekken en alzo aan hunne verderfelyke oogmerken dienstbaar te maken, waar door veele ingezetenen van die plaats zig hebben laten misleiden en zulks hebben moeten boeten met het verlies van hun goed, hetwelk een prooy van de plunder- en roofzugl der vyanden is geworden, zo is bet, dat wy, hierin willende voorzien by een onverhoopte aanval van den vyand ter deezer hoofdplaats, nodig hebben geoordeeld alle en een iegelyk hiervan in tyds kennis te geven en te waarschouwen, gelyk wy doen by deeze, dal zig niemand in dier voege laate misleiden ofte zig laaie gebruiken tot het aanneemen en verspreiden van geschriften of boodschappen van den vyand, sub poene, dat die geene, welke bevonden zal worden zig daaraan schuldig te hebben gcmaakl, op eene ezemphre wyze ten afschrik van anderen zal worden gestraft.

rtllAAT-BOlI MO. Xll. 10

Digitized by VjOOQIC

146 1795. W. A. ALTINQ.

En om hiertoe alle gelegentheden weg Ie neemen interdiceeren wy alverder, niel alleen het houden van correapondeolie inel de Engelschen en andere nalien, waar mede de republiek der Vereenigde Nederlanden in oorlog is of in 't vervolg mogt komen, maar ook het af* en aan vaaren van hunne schepen en vaartuigen, die alhier of hier omstreeks mogten verschynen, mitsgaders het in gesprek treeden met zodanige roanscliappen, als somtyds van dezelve mogten tragten aan de wal Ie komen; terwyl wy teffens verbieden, dat by de verschyning van den vyand eenige vaartuigen, hoegenaamd, hetzy van hier of van de naby gelegene plaatsen, in zee steeken, maar in tegendeel gelasten alle de kleine vaartuigen in de rivier of in de Vrymansliaven ter dispositie van den sabandhaar te brengen, alles op poene van de dadelyke verbeurte van zodanige vaartuigen, ten profyte van den aanbaaler, en zodanige arbitrale correctie, ak naar exigentie van zaaken zal bevon- den worden te beliooren.

Wordende mitsdien den water-fiscaal, den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, nevens den sabandhaar en licenlmeestcr en alle eigenaaren van landeryen langs de naby gelegen zeestranden, zo Oostwaarts, als Westwaarts, op het ernstigste gelast te zorgen en elk in den haare Ie doen zorgen, dat aan den inhoud van deeze onze beveelen zonder atwykmg worde voldaan.

Reglement op hei alarm.

1» Junartf

Art. 1. Niemand, van wat beroep, qualiteyt ofte natie hy weezen mag* zal zig mogen onderstaan ofte verslouten des avonds, na zes uuren, en voorts by nagt, tol het slaan van de reveille toe, binnen de stad of hel casteel eenig schietgeweer, klein of groot, hoe ook genaamd, Ie fessen of af Ie schieten, ook geenerley ongewoon geklank met klok, trompet, trommels ofte eenig ander instrument, daar men eene aankondiging van abrm meede doen kan, te maken, tenzy uit nood by een vy- andelyke invasie, verraad van binnen ofte diergelyke voorvallen,

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 147

op poene van corporeele straffe na exigentie van zaaken; zttltoide de officier van de naaste wagt, waar het schot valt of 't voorachreeven alarm gemaakt word, gehouden zp direct daarvan informatie te neemen.

Art. 2. Insgelyks mag niemand by dag binnen of buiten de slad, op 'sHeeren weegen en slraaten schieten met 8na|>- liaanen, musquetten, pistoolen of ander sehietgeweer, op dezelve poeoalileiten, waarin op dezelve wyze, als hiervoren gemeld is, door de wagt hebbende officier zal worden gevigileerd.

Art. 3. Opdat in cas van brand of onverhoopte toevallen fay nagt niemand nodeloos mag gealarmeerd worden, zullen voortaan, wanneer er in de stad brand is, geen trommels geroerd, maar alleen de wagten in het geweer getrokken, de lioofdwagt verdubbeld en andere precautien gebruikt werden, die in zodanige gevallen gebruikelyk zyn, en de brandklok zal men niet kleppen, ten waare anders of nader wierd belast door den lieer Gouverneur fieneraal of den geenen, die het commando in de slad heeft.

Art 4. Dog, zo de noodzakelykheid eens mogt vereisschen om by nagt de trom te roeren, zal dat niemand aangaan dan de mUilie van het guamisoen en de burger compagnien, voor zooverre dezelve in de stad te vinden zyn, en zal alleen door de tamboers van de boofdwagt en de poorten geslagen worden, zonder ook eenige poorten te openen of die buiten de stad zyn of woonen naar binnen te nodigen.

Art. 5. Dog wanneer, betzy by dag of by nagt, het generaal alarm nodig wordt f^eoordeeld, zal men vier schoten langzaam laten doen aan de vier hoeken van de stad, op ieder der Mwerken Amterdani, Gelderland, Zeelandia en Groningen, mitsgaders buiten de stad vier schooten van de post Jaccalra en vier schooten van de post Meester Gornelis, die na den anderen zullen vallen, wanneer een ieder van degeene, die zulks aangaat, zig begeeven kan op zyn rendevous of post om daar nader order af te wagten.

Art. 6 Als by nagt het evengemeld teeken tot alarm word gegeven, zal uit ieder huis een brandende lamp of kaars

Digitized by VjOOQIC

148 1795. W. A. ALTINQ.

moeten worden gesteld op de stoep of by recgenaglig weer in de deur of voor het venster, opdat de mensclien op de straaten en passagies genoegzaam licht mogen hebhen om zig te laten vinden op liaare bescheidene plaatsen.

Art. 7. De alarm-plaatsen binnen de stad, loor zooverre als geen belrekking beeft tot de reguliei*e militie, namelyk de Ëuropeesche en inlandsche cavallery, infantcry en arthillery, voor dewelke by hel instructief plan van defensie voor liatavia vaste posten zyn aangeweezen, zullen zyn in het casleel het plein voor de dragonders wagt, hel plein voor het stadhuis, de equipage-werf en het ambagts-quartier, mitsgaders buiten de stad het stukje Ck>mpagnie's grond, even beneeden de |kis( Jaccatra, en in de Chineesche campoug hel open plein buiten de Diestpoort.

Art. 8. Binnen het casteel, op het plein voor de dragonders wagl, vergaderen hel corps pennisten onder de ordres van derzelver officieren; op het stadhuis plein de beide burger- conipagnien en alle daar onder gehorende vrywilligei^s, luits- gaders de vier inlandsche chrislen-compa(4nien, de compagnie van caplein de Corea en de Mooren: de marine n, liest^iandc uit matrozen en amiuigtslieden, zo Europeesen, inlanders, 1 Ghinee>en, Mooron en lyfeigenen, vergaderen op de equipage- | werf en de kniitmakers en lyfeigenen van bel ambagts-quartier in het ambagts-quarlier om van hunne chefs of hoofden al- daar de nodige ordres af Ie wagten.

Art. 9. Buiten de stad zullen op Jaccatra, op het plein aldaar van de Compagnie, onder de ordres van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander vergaderen de inlaD<l- sche compagnien uil de respective campongs rondsomme Batavia en van de landeryen, die tol den optrek in ca? van^ alarm behooren, uitgezonderd die geene, die hunne aparle posten hebl)en en reeds zyn aangeweezen ; en in de Chince^icbe campong, op het plein van de Diesipmirl, het corps gewiipnidn Ghineesen onder de ordres van een daar over gesteld hoofi van de Chineesche natie.

Art. 10. De caplein Chinees, Oey Riankong, zal op bel

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. • 149

^^anonceerd alann onmiddeliyk in het anibagts-quartier bezorgen liunderd Chinoesche werklieden, bestaande uit timmerlieden, sinits en kuipers onder de ordres van den teegenswoordigen directeur der fortiiicatien, gebouwen en waterwerken of den geenen, wien in der tyd de administratie van hel ambagts- quartier zal worden opgedragen, en nog een getal van honderd vyfii<; Chineesche werklieden aan de Waterplaats onder de ordrefi van den captein-commandant van de Waterplaats; zul- lende dezelve gedurende het alarm en dat in dienst zyn 56 stuivers *s daags genieten.

Art. 11. Alle diverse dienstdoende, als de bediendens van ile officieren van justitie, werklieden in dienst van de Compagnie, [M'anuw-voerders en de gemeene coelie's in de administratien, enz., zo Chineesen als inlanders orte Mooren, zullen op het sein van alarm zig dadelyk begeeven elk na zyn bescheiden post, aangeweezen door degeene, onder wien dezelve sorteeren, wordende de inlandsclie commandanten én andere hoofden van de respective campongs, mitsgaders de captein der Chineesen en de major der Mooren, elk voor zoverre als zyne natie betreft, gelast deeze dienstdoende onverhinderd huns weegs te laaten gaan.

Art. 12. Van elke wagen-verhuurdery, zo binnen, als buiten de stad, zuilen naar de arthillery moeten werden gezonden, (Ie enkelde 10 en de dubbelde wagen- verbnurderyen 20 span trekfiaarden roet de nodige trektuigen, tot dispositie van den major der arthillerye of waar dezelve verder van dienst konnen zyn om g'employeerd te werden.

Art. 13. In alle de administratien zal een van de admi- nistrateurs, gecommittcerdens of boekhouder moeten present zyn met de nodige coelie's om aanstonds te kunnen afscheepon m verstrekken, hetgeen 'er vereischt word, zo meede om nit(X)8 een parthy coelie's, zo by dag, als nagt, aan handen te hebben, ten einde aller weegen op de ordres van den Üirc<;teur Generaal, daar het nodig is, g'employeerd te worden, mitsgaders voor de brandspuiten, hier nader te bepalen.

Art. 14. Inzonderheid zal de baas van de wapenkau^er

Digitized by VjOOQIC

150 1*795. W. A. ALTINQ.

dadelyk op het sein van alarm zig na de wapenkamer moeten begeeven, geadsisteerd met zyn boekhouder en twee of vier adsislenten, die hem door den capileiii van de pennisten zullen moeten werden toegevoegd, ten einde mei te meer promptitude in deeze administratie het nodige te kunnen verrigten.

Art. IB. De advocaat en water-fiscaal laat zig vinden op het plein voor de binnen Portugeesche kerk en de landdrost buiten de stad rondomme dezelve tot de punt Groningen; en derzelver substituten en mindere bediendens zullen onop- houdelyk binnen en buiten de stad moeten patrouilleeren om alle disordres te beletten.

Art. 16. De sabandhaar zal het commando hebben aan de boom, daar alle de boomwagters zullen moeten komen, item de havenknegt met alle de bedienden, tot de boom en de sabaudhary gehoorende; de inlandsch capitein of het hoofd, buiten de boom woonende, zend een wagt van vier en twintig man tot versterking van de boom; en voorts zal de opzigter der praauwen met zyne onderhorigen zig daar almeede moeten lalen vinden om te adsisteeren by de schouwen, die ten dienslc van de troupes eeven boven de Ploesers kagie of wd tusscheu deezes kagies en het recognitie pakhuis in de groote rivier zullen geplaatst worden en die onmiddelyk op het g'annonceerd alarm aldaar zullen worden bezorgd door den commandeur en opper-equipagiemeester, voorzien met de nodige dreggen en louwen, onder toezigt van een Europees quartiermeester of ander bekwaam perzoon, hetzy inlander, Chinees ofte Moor, die mei dezelve kan omgaan ; voorts allerweegen« waar de sabandhaar dit zal dienstig oordeelen.

Art. 17. De leeden van den Raad van juslilie deezes casleels, zo mede die van het collegie van Scheepenen, zullen in cas van alarm moeten vergaderen op het sladbuis. wordende het byeeiikomen der overige collegien op zo een lyd als onnodig geexcuseerd.

Art. 18. Alle gequalificeerdens en mindere Ciompagiiies die- naaren, die niet onder de compagnie pennisten behooren of in deezen niet speciaal zyn benoemd, zullen zig moeten vervoegen in

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. IKl

hei easted voor de capel of kerk en daar afwaglen, waartoe zy gecommandeerd Kallen worden.

Art. 19. Overigens zullen alle de geene, die tot den optrek niet gehooren, als bejaarde lieden, vrouwen, kinderen en alle, die oit hoofde van ziekte buiten staat zyn onder de wapenen te verschynen of na hunne bescheydene post zig te begeeven, zig in huis dienen. te houden en niet dan om de allernoodza- kelykste reedenen zig op de weegen begeevra, tot voor- koming van confusie in liet vergaderen van die geene, die tol het alarm behooren, dog inzonderheid ter voorkoming van oogeleegenheid, waarin deeze en geene in zulke tydsomstan- diglieeden zouden konnen geraken en veel ligt buiten adsis- tentie blyven.

Art. .20. Alle inlanders, zo in de stad, voorstad, als die -woonagti^ zyn binnen de limieten der binnen poaten, voor zoverre niet lot den optrek gehooren, zullen in derzelver woofiingen moeten blyven onder toezigt van de over hun gestelde hoofden en wykmeesters, speciaal door den gecom- mitteerde tot en over de zaken van den inlander voor elke campoog en wyk .buiten de stad benoemd, en by verschyning op de weegen, dal alleen om noodzakelyke reedenen oi verrigtingen zal mogen geschieden, ongewapend moeten zyn.

Art. 21. Insgelyks zullen de Chineezen, die meede tot den optrek niet behooren, zo in de stad, voorstad, enz., enz., in derzelver wooningen moeten blyven, onder toezigt van de over hun gestelde hoofden en toezigters, en zig almeede niet op de weegen hegeeven dan om noodzakelyke reeden en zonder eenig wapentuig.

Art. 22. Ieder ingezeeten, zonder onderscheid van wat ualie, rang of conditie, die tot den optrek is beroepen, zal in alle opzigten medewerkend moeten zyn om alles aan te wenden, wat tot bevordering van eene algemeene rust, veylig- beid en goede ordre vereischl word.

Art. 25. Inzonderheid word van elk ingezeeten als een eerste pligt gevorderd van een goed toezigt te laten houden over de slaven, dat deèze in absentie van derzelver lyfheeren of

Digitized by VjOOQIC

1K2 1795. W A. ALTINQ.

eygenaaren niet uitloopen of zig wapenen roet ecnig handgeweer, en by de minste ontdekking, dat deeze en geene lyfeigen een kwaad voorneemen mogte hebben, dezelre onmiddelyk in verzeekering te neemen en aan de naastgelegene wagt in bewaring zenden of daarvan kennisse te geeven om dezulke te apprehendeeren.

Art. 24. Tot bevordering der algemeene rust en veyligbeid zullen gedurende hel alarm tie militie binncn-pnsten rondomme Batavia, als : Wilgenburg, Jaccatra, Ryswyk, Noordvvyk en de Ketting, bezet worden met inlanders uit de respectivecampongs van Batavia en zo veel Enropeesen, als te missen zullen zyn, onder de ordres van een geschikt zergeant als posthouder, die uit deeze manschappen patrouilles zal formeeren om geduurende het alarm, zo wel by dag als by nagt, langs de gemeene wegen (e laten patrouillecren.

Art. 25. De buiten-postfn, als: Meester Gornelis, Tand jong Poura, Buitenzorg en Tangerang, zullen in zelvervoegen wonlen bezet met inlanders uit de regentschappen en particuliere landeryen tot beveyliging van de bovenlanden, en om aller- weegen, waar dit op de landen mogte veroischt worden, de nodige adsistentie te verleenen.

Art. 26. De wagthuizen voor de inlandsche campongs zullen meede dag en nagt met inlanders bezet worden en dtl wagtsvolk zal mcede patrouilles formeeren om by den dag alle uuren van des morgens de klokke zes tot *s avonds 6 uuren langs de gemeene weegen te patrouilleeren.

Art. 27. Insgelyks zullen in de Chineesche campong de vier wagthuizen op de hoeken van het camp met gewapende Chineesen bezet worden, zo meede de Chineesche wagt op Patoeakan en uit dit wagtsvolk zullen ook patrouilles worden geformeerl om in het camp en langs de Patoeakan, tot zoverre aldaar de Chineesche wooningen strekken, om het uur te pntrouiliceren geduurende de klokke 6 uuren *8 morgens tot 6 uuren des avonds; ook zullen de Eiiropeesche wagleniude Chineesche campong met nog twintig Kuropeesen versterkt worden onder commando van een officier om, neevens ecnige

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 18S

cavalleristeD uit de miildel reserve, alierweegen in de cnm- poDg te patrooilleeren.

Art. 28. Aan de commandanten en poslhoaders van de militaire posten, als ook de hoofden van de wagihuizen, zo Chineesen, als inlanders, word in bet generaal aanbevoolen om binnen elks limieten een goed loezlgt te bonden en alles aan te wenden, wat lot bevordering van de inwendige rust en veyligfaeiil van ieder ingezeelen vereiscbl wordt; inzonderheid Ktl banne voorname zorge en oplettendheid vorderen het atlroupeeren van inlanders, Chineesen, Mooren of wal natiën, die ook zyn mogen, tcegen te gaan en de nadeelen, die daaruit ontstaan konnen, door bet beramen en dadelyk in H werk stellen van de nodige en toereykende middelen daarin op eene cfficacieuse wyze te voorzien.

Art. 29. Alle de geene, die door de wagten, patrouilles of andere tot het patrouilleeren grqualificecrde perzoonen aange- roepen worden, het zy by den dag of hy de nagt, zo binnen, als builen de süid, zullen beboorlyk dienen te antwoorden om buiten alle verdenking te blyven van eenig kwaad voor- neenien Ie hebben ; en zullen alle inlanders, Chineesen, Mooren eo alle andere onchristenen zonder onderscheid, die geduurende bet alarm met hunne wapenen de wagten en patrouilles pas- seeren, werden aangehouden om g'oxamineerd te worden, of ilezflve in eenigen dienst zyn, en hy bevinding van dien, 't geen hy eene schriftelyke qualificalie of ander bewys zal moeten blyken, te laten passeeren, dog anders op te brengen aan de naast gelegene post of wngt tot een scherper examen.

Art. 30. De Chineesen op de bazaars of elders in de Ih)- venlanden, mitsgaders alle inlanders op de landeryen boven ile binnen-posten, zullen zig hebben Ie gedragen na de ordres, die bun door de rcspective lands heeren uit naam en op schriftelyk bevel van den heer Gouverneur Generaal zullen werden voorgoschreeven, en een ieder opgezeeten van de landen zal gehoorzaam zyn en ondergeschikt blyven aan de hoofden of mandadoors, die door elk Inndhezitter als toezigters aldaar zullen worden gesteld.

Digitized by VjOOQIC

1B4 17M. W. A. ALTINQ.

Art. 31. Geen inlanders ofte GhUieesen zullen zig op de landeryen onder de wapenen mogen verzamelen, ab voor zo verre daar loe van weegens den gecommilteerde tol en over de .zaken van de inlanders ofte de respeclive land-eigenaren gelast en genomineerd zyn, zo om na de slad af te komen tol defensie van Batavia, als om zig onder de ordres van een Ëuropeese of inlandsche land*mandadoor op het land gewapend by een te houden, om aller weegen aldaar tot adsistentie van de goede ingezetenen gebruykt te werden, tot meerder vey- ligheyd van de bovenlanden.

Art. 32. Buyten de inlanders of Ghineesen, die lot het alarm beliooren en afgeroepen zyn, zal zig niemand verstouieu na de stad af te komen, dan om de allernoodzakelyksle reeden of dat door den gecommitteerde tol en over de zaken van den inlander zullen werden ontlxioden, met uitzondering nog- tans van die geene, die lands producten afbrengen, aan wten ook allerweegen aan de posten en wagten passagie en adsis- tentie zal werden verleend.

Art. 33. Inzelvervoegeu blyft aan alle inlanders en Ghineesen het. opgaan na de bovenlanden verbooden en zal aan alle boiten-poslen de nodige loezigl bier omtrent werden gehouden.

Art. 34. Tol te gemoedkoming van alle behoeftige inge- zetenen, zo Christenen, ak Mahomelanen en andere onchris- tenen. zal geduurende het alarm, zo binnen, ab buylen de stad, Gompagnies weegen ryst werden verkogt teegens 6 stui- vers de ganling, en waar toe bepaald zyn, binnen de stad, de campong Manga Bazaar, de campong Mangadoea, de Baehe- ragts gragt, de campong Maccasser, het Molenvliet, Anke, de campong Pacodjang en aan de Jassemburg, alwaar de verkoop openbaar zal geschieden by heele, lialve en quarl gantings.

Art. 35. De commandanten der corpsen zullen zorgen, dat ieder compagnie teii minsten van een marketenier of waronghouder voorzien zy, daar zy het nodige door kunnen laten bezorgen aan 't volk, onder de wapenen staande, terwyl zy de nodige verstrekking van ryst uil de pkhuisen zullen krygen.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. IMS

Art. 36. De brandspuit-meesters zullen aan de brandspuit" huysen moeten present zyn om, by ongeval van brand, enz., dadelyk adsistentie te konnen verleenen, zullende de geene, die daar by zelve niet kan adsisteei-en, iemand werden toe- gevoegd om als opzigter over de brandspoyt te ageeren, zig egter gedrageode naar de ordonnantie of reglement, omtrend de brandspuyien bepaald.

Art. 57. By de brandspuyl N<* 7 en 8, staande in de Zuider voorstad en aan de Molenvlietschen dyk by de campong Crocot, zal de gecommitteerde tol en over de zaken van den inlander de nodige inlanders moeten bezorgen; de twee spuyten N® 6 A en B in de Ghineese campong zullen door den captein der Ghineese natie, niet alleen met een voldoend getal Gbineeseu voorzien, maar ook, by vereisch, in werkzaamheid gebragt moeien worden; en de spuyt N^ 9 buiten de draaybrug van de Vierkants poort zal door de inlanders van de campong Loear-Batang, met assistentie van de aan de boom vergaderde nmnschappen, moeten worden beheerd ; de spuyt N® 4, staande onder de wal van de punt Vriesland, zal in cas van brand door eoelie's uit het zuiker-pakhuis, de spuyt N^ 5 op de eqoipagie-werff door coelie's uit de Westzyde en de spuyt N^ 3 aan de Middelpunts-brug door coelie's, gehoorende aan den administrateur van de pakhuisen op Onrust en de Kuiper» aigdiaald en na de plaats, alwaar de brand is, getrani^porteerd worden; en zullen de administrateurs in voorschreevene ad- ministratien by de minste ontdekking van brand, waar van aan hun informatie zal worden gegeeven door de ordonnancen van de hoofd wagt, hunne coeiie's onmiddelyk na de voor elke administratie bepaalde plaats en onder toezigt van de manda- doors derwaards zenden; de spuylen N° 1 en 2, gehoorende aaa het ambagts-quartier, zullen door 't quarliers volk beheerd word'^n; de spuyt in de arthillery door de coelie's uil het yzer-roagnazyn en die van de wapenkamer door coelie's uit de Waterpooft en de kleine winkel, zullende de administra- leura van deeze adminislralien, by ontdekking van brand in CBS van abrm, door ordonnancen van de hoofdwagt aluieedQ

Digitized by VjOOQIC

156 1795. W, A. ALTING.

keimisse worden gegeeven, len einde de coelie's dire^-telyk derwaards te zenden.

Art. 38. Alle trou|)e8, zonder onderscheid, zullen met stille trom en zonder hel minste geraas of getier naar hunne rende- vous plaatsen marcheeren ; en wie zig derwaards niet begeeUt, maar integendeel, na dal dezelve verzameld zyn, langs de straalen loopt en door patrouilles of dienaren van de justitie word op- geval, zal de facto naar de provoost worden gebragt om van daar na de boeyen getransporteerd, dan wel volgens krygs gcbruyk na exigcntie van zaaken gestraft te worden.

Art. 39. Om alle confusien voor te komen zal niemand mogen meedc brengen kruyd of lood, nog ook geladen ge weer 9 als het bovenstaande sein van generaal alarm gedaan word, ten ware zulks alvorens wierd geordonneerd by een generale belasting, waar af een ieder tydig genoeg kennisse zal krygen ; en indien iemand zonder zodanige ordre mogte melzigvoiïren losse of scherpe patronen, dan wel zig verstoulen in het gaan naa of komen van de alarm- of verzamelplaalzen te schieten, zal dezelve daar over geslraft worden en de officieren van de compagnicn, daar het onder gelieurd, zullen de zo- danige in arrest neemen en brengen by den commandant van de verzamelplaats, die hem naar bevinding van zaaken en de ordres, die hy heeft, zal behandelen.

Art. 40. Van de voorschreeven alarm-plaatzen of andere vergaderingen van troupes, schoon in deeze niet genoemd; zal niemand zig onderwinden eenig ander detachement te doen, dan de geene, die by 't plan instructief voormeld aan de hoofden der corpsen is aangeweezcn en waar na een ieder gelast word zig stiplelyk te gedragen, op poene van responsabel verklaard te worden voor alle desordres, die daar uil zullen voorlkonien; en de hoordolTicieren van de reguliere troupes, zo wel als de commanderende officieren van de burger- en andere compagnien zullen geene andere ordres hebben te respecteeren dan die van den heer ftouvenieur Generaal of die by zvn hoog-Ëdelheids absentie het commando beeft, zullende deoze ordres door de helmbardiers, ordonnancen en oppassers

Digitized by VjOOQIC

W. A ALTINQ. 1B7

7an den commissaris werden rond gebragl, het welke hen Di'el alleen zal werden bekend gemaakt, maar ook nader zal blyken, wie zy zyn, aan het cachet, AhI zy by zig zullen hebben en alvoorens zullen moeten vertoonen aan den officier, wien zy de ordres brengen.

Art. 41. Alle de buiten de stad woonenJe Compagnie*s dienaren, als pennislen, kruitmakers, het op Tanna Abang leggend corps mannen, zo roeede de burgers, item alle andere Gompagnie's dienaren en ingezetenen, tot den optrek gehoorende, zullen in cas van alarm vergaderen voor de Nieuwpoort om vervolgens onder derzeiver hoofden binnen de stad te rukken en te marcheeren naar hun hier voren bestemde plaatzen.

Art. 42. Dan om door het meenigvuldig gery met rytuigen alle ongeregeldhecden voor te komen zullen geen andere ry- tuigen de poorten binnen of buyten gelaten worden als die van de Commissarissen Generaal, de hooge regeering en de Iceden van het derensie-weezen, de laatste uit hoofde van derzeiver dienst verrigtingen binnen en buiten de stad ; zullende het egter aan een ieder vry slaan een rypaard te gebruiken en daar meede allerweegen tloor de poorten gelaten worden.

Art 43. Zullende van dit reglement aan ieder officier van de differente corpsen en die het verder aangaat, een gedrukt exemplaar worden argegeeven tot narigt.

Zie ook 9 September 1777, 12 Deceniber 1797, 4/7 Naart 1800 en 28 FebniariJ 1801.

22 December. Verpachting van de j>gemcetiè*' middelen van het Koningrijk Jakaira,

De wijzigingen waren ditmaal:

Eerstelyk: dat onder de pagt van de inkomende en uitgaaode rechten zal liegreepen en mede verpagt worden de ten behoeve van de Compagnie in bet jongst gepasseerde jaar 1794 geintrodttceerde heffing van vyf ryksdaalders voor ieder slaaf, kleine kinderen uitgezonderd, welke aangebragt word, boven het rodemptie geld, het geen de pagter bevooreiis heeft genoten.

Digitized by VjOOQIC

158 1796. W. A. ALTINÖ.

Ten iweeden: dal lot inlerprelatie yan hel aglsle articol der cojidilien van de pagl der inkomende en uilgaande recblen verklaard wordl, dal de pagler geen Ihol compeleert van alzulke goederen, welke in de schepen of mindere vaartuigen blyven, schoon een zodanig vaartuig last breekt.

Ten derden : dal de Macausche handelaars, even als voorheen, ook voor hel vervolg, ten opzigle van de door hen hier aangebragl en ingekogl wordende goederen, zullen mogen volslaan met de belaaling van de by de pagt-condilien vastge- stelde Ihol van ses percenl aan den pagler van de inkomende en uilgaande reclilen, zonder iets meer, behalven alleen een percent aan den pagler van de waag, ingevalle zy goederen in- of uilvoeren, welke de waag moeien passeeren.

Ten vierden: Dal de Gaabsche larwe en wyn by den eersten aanbreng door parliculiere handelaars, by provisie voor drie aglereen volgende jaaren, zyn geöximeerd van inkomende rechlen en dat zulks zal ingaan met primo January 1796.

Ten vyfden : dat de leverancier der Chineesche zeevaarenden zal mogen volslaan met het jaarlyks neemen van vyf honderd hoofd-brieljes voor de Chineesche zeevaarenden in *s Com- pagnies dienst en hel belaalen van veertig stuivers 'sjaars voor ieder briefje.

Ten zesden: dat, met alteratie van bet vyfde arlicul der pagt-condilien van de waag, van de goederen, die van de Compagnie worden gekogi, voorlaan de kopers worden gerele- veerd'van de daarby bepaalde waag-gerechtigheid.

Wordende wyders nog een ieder, die lot bet aanslaan der voorsz. pagten genegen zal zyn, gelast verdagl Ie weezen en zorge te dragen, dat de belaling der pagt-penningen conform de by de generale pagl-conditien, arlicul 3, gestelde termynen promptelyk geschiede, metdeezealleralieegta*,daldel)elaa]iDg uilerlyk zal moeten geschieden met den tienden dag van de maand, alzo by het tegendeel de bepaalde middelen van cottlrainte zonder eenige connivenlie te werk gesleU zullen worden, terwyl by deezen nader wordt geinlerdiceerd bet doen van verzoeken voor surcheance of remissien.

Digitized by VjOOQIC

W. A ALTINQ. 159

22 December. Regeling der viering van christelijke feest- dagen^ enz.

Is goedgevoniien en verstaan: 1* alle openilyke godsdienstoefening op nieuwjaars dag voor

eerst te laten ophouden en de gewone complimentatien

op den eerst invallenden Zondag te laaten geschieden; 2* op de tweede dagen der drie groote teesien, voor zover

de Hollandsehe gemeente betren, in geene andere dan in

de hoofd of groote Nederduilscbe kerk de godsdienst te

laten verrichten: en 5* de begravenis en hemelvaart van Christus nn^de eenlyk

in de groote kerk, voor zover de Nederduitsche gemeente

aangaat, te laten celebreeren.

22 December. Regeling der inkomsten van zee-officieren, enz. aan wal.

Door den heer Raad orninair, Johannes Siherg, als waar- neemoide het ambt van Directeur Generaal, ter voldoening aan het verzoek om een comparatie te maaken van belgeen de oiBcierrn van de ontiakelde schepen en die verder aan de wal staan g*eipploieerd te worden, thans genieten tegen bet- geen de militaire ofliciereD na bet hen toegelegd donceur maandelyksch ontvangen, ten einde die, zoveel mogelyk, gelyk te stellen, by een dien aangaande geformeerde berekening specifiek aangewezen zynde, hoeveel aan de officieren ter zee van ieder classe boYen hunne gage zoude moeten worden toegelegd om hen in het genot na proportie en billykheid met die van de militie te egalizeeren — zo is, conform de daar by gedaane propositien, goedgevonden en verstaan: 1^ aan de eapitains ter zee gedurende den tyd, dat hunne schepen onttakeld leggen, buiten hunne gage, welke aan haar zal worden uitbetaald, schoon daarop eenige belasting mogt leggen, maandelyks aan papiere geld toe te leggen een aom vas rd' 120

Digitized by VjOOQIC

160 1705. W A. ALTING.

aaa de capilains-lieuleuaDts rd' 65

» » lieulenaiils > 40 en

» » sous-lieulenanls > 25 ieder»

om in te gaan met primo December 1795; 2® de op Tana Abang kei commando hebbende capitains Ier zee, van Slraalen en Baane, te laten behouden het door hun genooten wordend douceur van rd' 150 ter maand; 3® de gemelde capitains, van Slraalen en Baane, te quaiificeeren om van hunne subalterne officieren 'smaauds vanderzelver toelaag voor Je kost in te houden rd' 20 van ieder; 4® aan de officieren en de reconvalesenten'smaandelyks gratis toe te leggen : — Vi 'ögger Gaabsche wyn, 50 ft boter, en 6 > speceryen ; 5^ in sleede van het aan boord genooten tafelgoed te laten verstrekken eens 4 stukken guinees en 56 ryksdaalders tot den inkoop van porcelaiuen; en G^ aan de gemeenen, even als geduurcnde den oorlog* aan boord is verstrekt, 'smaands te laten afgeeven: 2 pikols koffy en 1 pikol thee.

24 December. Verandering van hel bestuur over de O. 1. Compagnie in Nederland,

De Staaten Generaal der vercenigde Nederlanden, allen den geenen, die deezen zullen zien olte hooren leezen, heil en broederschap, doen te weeteu, dat wy, in deliberatie genomen hebbende de propositie der provisioneele repraeseulanten des volks van Holland van den 15^° September deezes jaars, by onze resolutie van den 16"^° November laatstleeden hebben dienstig geoordeeld, onverminderd het octroy, door ons aan de Ver* eenigde Nederlandsche Oost-Indische Compagnie verleend, het tot hier toe plaatshebbend bewind over gemelde maatschappy mei den i^ Maart 1796 te vernietigen en ulle desselfs leden,

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALtiNQ. löl

miniBten en beèedigde hoold-participanien Ie ontslaan, gelyk mede aOe desselb onlvangers, boekhouders» commisen, sop- poosten en alle Terdere beambten en dienaaren^ hoegenaamt; mei last nogtbans aan laatstgemelde om hunne poslen loo. lang Ie blyyen waarneeroen, tot daarin nader zal syn voor- zien ; terwyl wy al verder hebben goedgevonden om het voorsz. bewind te doen vervangen door een eommitté, genaamt het Commilté tot den Oost-Indischen handel en bezittingen, het geen zyn residentie zal houden te Amsterdam; wordende aQen en een iegelyk, die dit eenigsints zoude mogen aangaan, hiervan gewaarschouwd en, des noods, gelast om zig voortaan aan gemeld Committé tot den Oost-lndischen handel en be- zittingoi te adresseeren in zaaken, die voorheen en tot uu toe hebben uitgemaakt de werkzaamheid van de als nu ver- nietigde generale Nederlandsche Oost-Indische Compagnie.

Dit stuk is eerst in December 1796 in Indiö ontvangen en aldaar afgekondigd op den 11^^ en 20*^" dier maand. Zie aldaar.

De Indische Regering ontving ook het navolgende extract uit het register der resolutiên van de Staten Generaal.

GELYKflEID, YRYHEID, BROEDERSCHAP.

Jovis, den S4«|> December 1796.

Hei eerste jaar der Bataaf sche wyhM.

Is gehoord het rapport van de burgers Dykmeester en andere, baar hoog mogende gedeputeerden tot de zaaken van de Oost-Indiache Compagnie, hebbende ingevolge en ter voldoeninge van derzelver resolutie commissoriaal van den 16^° November laatstleeden geSxamineert, op welke wyze zoude kunnen worden geêxecuteert de resolutie van haar hoog mogende, ten zelven dage genomen, raakende de vernietiging van het snbsisteerend be- wind van de Oost-Indische Compagnie hier te binde en de vodere pointen, by de voorsz. resolutie commissoriaal gemaakt ;

rUIAAT-BOn DUL xu. 11

Digitized by VjOOQIC

Idi 1706. W. A. ALTlNÖ.

als mede nog, ingevolge en ter voldoeninge van denelver re- solutie commissoriaal van den 30^ November laatstleeden, ge- ëxamineerd hebbende een missive van eenige befiedigde hoofd- participanten ter kamer Amsterdam en Zeeland, Huydecoper van Maarsseveen, W. G. Backer, Steengragt d*Oosterlaiid, Jan van de Pol de Jonge, gescbreeven te Amsterdam den 27^ dezer, houdende, dat zy onderrigt waren, dat haar hoog mogende by resolutie van den 16^° dezer loopende maand lot de ver- nietiging der ganlsche directie van de Oost-Indische Compagnie besloolen hadden om reedenen, haar hoog mogende daar toe moveerende; dat zy zig derhalven verpligt oordeelden, ter hunner verantwoording aan dezelver committenten, haar boog mogende te moeten verzoeken om ten minsten gedourende het nog exleerende en door haar hoog mogende aan de participanten en aan de maalschappy verleende octroy gemelde hoofd-par- ticipanten te willen maintineeren in alle de rechten en voor- rechten, by dit en voorgaande oclroyen aan hun verleend, en dus ook, voor zoo verre zulks aan de participanten daar by was toegekend, als mede in de nominatie van het bestuur en het toezigt, het welk gemelde hoofd-participanten altoos in de directie hadden gehouden.

En eindelyk, ingevolge en ter voldoening van derzelver re- solutie commissoriaal van den 3 deezer, geëxamineerd hebbende een missive van de bewindhebberen van de Oost-Indische Com- pagnie ter praesidiale kamer Amsterdam, gescbreeven aldaar den 2«" deezer, houdende, dat, daar het hun uit het gerappor- teerde van de gedeputeerden der provisioneele repraesentanlen van het volk van Holland ter generaliteit, te vinden in de pu- blique dagbladen, welke op order van evengemelde provisio- neele repraesenlanten van Holland worden uitgegeven en waar aan zy geen geloof moglen weigeren, onlangs gebleekeo was, dat op den 16'° der voorleeden maand November door bet besogne van haar hoog mogende over het werk der Oost-Indisehe Compagnie een rapport was uitgebragt geworden, boofdzaa- kelyk tendeerende om, conform het decreet der provisioneele repraesenlanten van bet volk van Holland van den IS*^ September

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINÖ. 16|

daar Ie Tooren, het tegenwoordig bewind der Oostindiscbe Gompagnie met derzdver ministers, beamptm en suppooften Ie liceBÜêeren en een generaal commilté te introdneeeren, in dier voege ingericht, als hy dat dagblad verder word opge- geeven, zy, bewindhebberen, hoe zeer nog geene legaale kennis bekomen hebbende, dat zodanig besluit werkelyk by haar hoog mogende zoude zyn geoomen, echter, als zynde de thans prae- sidiaale kamer, gemeent hadden, by absentie van de vergadering fan zeventhienen, voor haar hoog mogende niet te mogen ver- bergen de aandoening, welke by hun was ontstaan op het ver* neemen van dit rapport en op het daaruit gereezen denkbeeld eener mogelykheid, dat het haar hoog mogende, de hooge ver^ leeners van het octroy der Oostindische maatschappy, zoude kannen bebaagen het tegenwoordig bewind met deszelfs be- ampten, waar onder voorzeeker ook de beledigde hoofd-parti- cipanten begreepen zyn, dadelyk te licentieeren en mitsdien liet gantsch bestuur en toezigt over de eigendommen van participanten in welgemelde Compagnie geheel en al, en dat wd staande het octroy van haar boog mogende, te nemen uit de handen van dezulken, die op den voet en het voorschrift ▼an dat zelfde octroy, mitsgaders de resolulien, daar toespec- teerende, tü alzo op een alzints wettige wyze zyn aangesteld en die, aan de eigenaaren van 's Compagnies bezittingen of derzelver vertegenwoordigers verantwoordelyk, gereekend konden worden in deze hunne betrekking te moeten virorden gemain- tineerd of ten minsten daarvan niet te kunnen worden ontzet, 200 lang de participanten zelve niet hadden betuigt in deze bestuurders hunner goederen geen vertrouwen meer te kunnen stdien, dan van hoedanig mistrouwen hun tot dus verre geene bIjken vi^aren voorgekomen;

dat zy, bewindhebberen, overtuigd waren van de over- grooie nadeelen, welke voor het ligchaam der Oost-Indische maatschappy noodw^ig zouden resulteeren uit de afschaffing fan het thans plaatsthebbend bestuur en op de alzints be- denkdyke gevolgen der invoering eener gantsch nieuwe directie, in plaats van een bewind, dat zig door eene lang-

Digitized by VjOOQIC

164 1706. W. A. ALtlNé.

duurige ondervinding de waare bebngens der maaUchappy eigen had gemaakt;

dan dat, ingeval haar hoog mogende onverhooptelyk en tegen alle verwagting, onaangezien hunne thans bygebragte consi- deratien en zonder eenig reguard te slaan op al, het geen by het meergemelde bericht der vergaderinge van XVII, zoo met opzigt tot het tegenwoordig bewind was bygebragt, als ten aanzien van het op nieuw voorgeslagen committé vras gere- marqueerd, echter tot dadelyke vernietiging van het thans nog plaatshebbend bestuur mogten overgaan of reeds werkelyk onherroepelyke dispositien ten dezen opzigte, conform bet uit- gebragte rapport van haar hoog mogende commissarissen, mogten hebben genomen, waar aan bewindhebberen in dat geval wel genoodzaakt zouden zyn zig te onderwerpen, zy in datuitter sten niet te min verpligt waren baar hoog mogende al verder onder de aandagt te brengen, dat het dadelyk verlaaten en overgeeven eener zoo ingewikkelde en tevens zoo uitgestrekte directie, als die nu byna twee eeuwen op een en denzelfda voet had gesubsisteerd, een werk was van de grootste aan- gelegenheid en van een zeer groeten omslag en dat het op- maaken van den staat van zoo veele onderscheidene admini- stratien, als het ver uitgestrekt ligchaam der Oost-Indische maalschappy bevat, mitsgaders de opneeming van afle de goederen, penningen en koopmanschappen, by de maatschappy aan handen, zoodanig, dat dit alles in de vereischte order aan de successeuren in der tyd kan overgeleverd worden, zaaken zp, waaromtrent niet by overyling kan worden te werk gegaan en die noodwendig eenigen tyd vereisschen om met den nodigen aandagt te worden behandeld;

dat haar hoog mogende immers en in alle gevallen met hon wel zouden willen erkennen, dat het sluiten der boeken by de respective kamereu, zoo al niet onder ultimo Mey, welke het gewoone tydslip is, waar op dit werk pleegt te geschiedea, ten minsten onder zekeren te bepaalen vroegeren datum, van die essentie is, dat het zelve niet kan worden agterweege g^ laaten, hoewel het nogtans niet minder zeker veaa, dal

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 165

tot dat omdagtig werk al mede een geruimeD tyd lou nodig ayn;

dat juist in bet volgende jaar 1796 de tyd daar zoude zjn, waarop zouden moeten geschieden de gemeene reekeningen, welke de Compagnie verpligt was, ingevolge eii ter voldoeninge aan de continuatie en prolongatie van het octroy van den jaare 1647, telken vier jaaren te doen, en die uit de natuur Tan de zaak zelve niet dan door het tegenwoordig bestuur zonden kunnen worden opgemaakt;

dat zy zig derhalven verpligt vonden baar hoog mogende te moeten verzoeken, dat, ingeval hoogstdezelve lot het meer- gemeUe finaal besluit mogten overgaan, baar hoog mogende als dan den termyn tusschen zoodanig een te neemen besluit 'en de executie van dien een zoodanigen ruimen tyd zouden ge- lieven voor te schry ven, dat gemdde bewindhebberen in staat gestdd wierden aan alle de hier voren gemelde vereischtens te kunnen voldoen om zig van deze hunne gantsche admini- stratie naar behooren en compleetelyk te kunnen dechargeeren.

Waarop geddibereert en in agting genoomen zpde de noodzakdykhdd , dat ter bevordering van de algemeene bdangens van den staat en van de generaale Oost-Indische Gompagnie werde ingevoerd een meer geconcentreert bestuur over den handel en bezittingen der maatschappy, dan tot nu toe ingevolge de succesdve octroyen, door haar hoog mogende aan dezdve verleend, en opgevolgde resolulien heeft plaats gehad; en dat, om aan dit groot oogmerk met de meeste kragt en énergie te voldoen, het tegenwoordig bewind, zoo als het zelve thans geconstitueerd en werkzaam is, niet zonder groote in- eonvenienten kan worden aangehouden en gecontinueerd, maar ten ander en verbeeterd bestuur, meer geschikt naar de ac- tnde omstandigheden van tyden en zaaken, behoord te worden ingevoerd, is goedgevonden en verstaan het tans nog subds- teereode bewind van de Oost-Indische Gompagnie hier te lande, onverminderd voor het overige het octroy, aan dezdve maat- schappy verieend, gebed en al mits dezen te vernietigen, wordende aDe dendb kden, ministers en befiedigde hoofd-

Digitized by VjOOQ IC

166 1796. W. A. ALTfNQ.

participanten alzoo ontolaagen en gelicentieerd, onverminderd hunne verantwoording van gehoudene directie en administratie, gelyk ook alle derzelver boekhouders, cassiers, comroisen, cter- quen, suppoosten en alle verdere, hoe ook genaamde beampten en bedienden, met last nogthans aan deeze alle om hunoe poëten zoo lang te blyven waarneemen, tot dat deswegeos nadere beschikkingen zullen zyn gemaakt.

En ia vrydera goedgevonden en verstaan, dat, in plaats van het tegenwoordig bewind, zal worden aangesteld, gelyk aan- gesteld word mits dezen, een commilé tot de zaakeu van den Oost-Indischen handel en bezittingen, bestaande uit S8 persoenen, welk conimitté uitsluitend de directie zal hebben over alle de bezittingen en heerscbappyen, welke tot hier toe aan het be- wind der Oostindische Compagnie compeleerende en onderworpen zyn geweest, en welk oommité voorts geheel en al subin- treeren zal in plaatse van het genoemde en by dezen vernietigt wordende bewind, met behoud van alle zoodanige voorrechten, octroyen en privilegiën, als tot hier toe door den sonverain dezer landen aan deze handel-maatschappy veiigund zyn ge- vforden.

Ten tweeden : dat deze S8 persoenen door haar hoog mogende uit alle de provinciën of wel uit de geheele republicq, z^er onderscheid, zullen worden benoemd, met dien verstande nog- tans, dat aan de provinciën van Holland en Zeeland, als zynde de grootste crediteuren en guarandeurs der voornaamste schalden van de maatschappy, zal worden over gelaaten om tot leden van het voorsz. committé aan haar hoog mogende te worden voorgedragen, door Holland 17 en door Zeeland 6 persoonen, terwyl ieder der vyf overige provinciën daartoe een lid zullen kunnen voorstellen; zullende voorts geene andere persoonen tot leden van dit committé voorgedragen, nog benoenid mogen worden dan die, welke de vereischte kundigheden bentten om, hel zy met opzigt tot de generaale directie of tot een der na te meidene departementen, met vrogt mede te kennen vrerken tot dadelyk herstel en algemeene verbeetering van den jammerlyken staat dezer aanzienlyke handel*niaat8chappy;

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 167

Ten derden: dal voorts de werkzaamheden van het com- müté in dexer voegen zullen moeten werden verdeelt:

dat zeeven faonner byzonder geehargeert zullen zyn met de directie van al, het geen den staat van defensie der bezittingen van de maatschappy, zoo in Africa, als in de Indien, aangaat, als de militie, magazynen, arsenaalen, hospitaalen, fortificatien en hel geen verder van dit alles dependeert;

dal zeeven anderen byzonder zullen zyn belast met bet httisbottdelyke bestuur aan de Kaap en in de Indien zelve, zoo wel met betrekking lot de boofd-regeering aldaar, als tot het gedrag en de aanstelling van alle ambtenaaren en be- dioiden, niaaken van rq[lemenlen, ordonnantien en schikkingen voor dezelven of de administratie der zaaken aldaar en het geen verder in alle die opzigten, onder de benaaming van het buisboadelyk bestuur, eenigzints kan worden betrokken;

dat ne^en anderen zig byzonderlyk zullen moeten bezig honden met de directie van den handel der maatschappy, zoo uit deze landen naar derzelver bezittingen in Africa en in de Indifin, als van daar berwaards, en derhalven met alles, wat den aankoop van goederen ter verzending of den verkoop der retour-goederen, mitsgaders het aanbouwen, huuren en uitrusten van schepen betreft, en wyders al, het geen de directie der commercie en navigatie van deze maatschappy eenigzints zoude mogen aangaan;

dat de vyf overige zig byzonderlyk zullen moeten bezig honden met het werk der financiën van de maatschappy en de administratie der penningen, welke ten baaren behoeve oDtfaingen of betaald moeten worden; en uit dien hoofde met hel houden van den staat en balans der geldmiddelen van de maatschappy, het soldeeren, liquideeren en reguleeren van alle opimstaande of loopende reekeningen, maandgelden, huuren, gagiftn, arbeidsloonen, contracten, interessen, uitdeelingen, sebuiden en alles, wat verder eenigzints onder het werk der finande begreepen zoude kunnen worden ;

terwyl intusachen het generaal- en opperbestuur over alle ée veorsehreeve objecten zal moeten berusten byenverblyven

Digitized by VjOOQIC

168 179Ö. W. A. ALTINQ.

aan het gezamentlyke committé, wordende het werken in de departementen, invoege voorschreeve, alleen gemaks- en ordes- halve gestatueerd.

Ten vierden : dat om aan deze werking in departementen nog meerder gemak toe te brengen, het aan een ieder van dezeiven vry zal staan om eenen afzonderlyken secretaris, onder den naam van substitut-secrelaris van hetzelve depar- tement, met de nodige clerquen en bedienden aan te stellen en voorts tot zig te requireeren alle suppoosten of onder- hoorigen, tot hier toe in dienst van de Oost-Indische Compagnie geweest zynde, welke zy tot hunne onderrichting zoude meenen nodig te hebben ; en voorts het zelve committé zal moeten zorgen, dat doorgaans twee of drie van deszelüs leden zig in loco bevinden, ter plaatse, daar tot hier toe de respecttve kameren der Oost-Indische Compagnie geëtablisseert zyn geweest en alwaar de voornaamste expeditien voor haare bezittingen tot hier toe zyn geschied, als mede de voornaamste zetel der commercie en navigatie dezer landen gevonden word, te weten, in Zeeland twee, te Rotterdam en Delft te saamen twee, te Hoorn en te Enkhuysen te saamen twee, zoo om het oog te houden op de verrichtingen van alle de bedienden en geémplo- yeerden van het zelve committé in de voornoemde plaatsen of departementen, als anderzints, ten welken einde in ieder der voorsz. plaatsen een substitut-secrelaris en boekhouder, beneevens de nodige clerquen, door het zelve committé zullen worden aangesteld om tot dienst en adsistentie van de voorsz. in loco zynde gecommitteerden te weezen en dezelve, ieder in hunne qualiteit en relatie, behoorlyk te bedienen.

Ten vyfden: dat voorts door hun hoog mogenden nog zal worden aangesteld een advocaat fiscaal tot waarneming van hel regt der hooge overheid in cas van misdaaden, door ambtenaren of bedienden, het zy militairen of burgerlyken, in dienst van het voorsz. committé staande, in de administratie hunner functien begaan, mitsgaders in cas van delicten, welke door onderhoorigen of bedienden aan het zelve committé ge- subjecteert zouden mogen worden, al mede in de administratie

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTING. 169

banner Tunctie begaan, ten einde alle dezdve Toor het geza^ mentlyke eommitlé te regt te stellen ; dat ook door hun hoog niogenden nog zal worden aangesteld een secretaris voor bet geheele eoramitté omme het zelve in de generaale notuten, expedilicn en in alles, wat daar by door eenen secretaris behoord verrigt ie worden, te adsisteeren en te bedienen; en dat eindeiyk nog door hoogsldezelven beooemt en aangesteld zal worden een visitateur generaal, die alleen en dagelyks zyn werk maakt om op de velschillende pligten der boekhouders en eomptoir bediendens het oog te houden, zonder eenige cooniventie te gebraiken, en successivelyk van zyne bevindingen rapport te doen aan het geheele committé; als mede een oDivanger generaal, door wien alle penningen, ten behoeve van het voorsz. committé betaalt of ontfangen moetende worden, zullen moeien worden geincasseert of op behoorlyke ordonnantien van het committé worden uitbetaald en welke gebonden zal zyn jaarlyks eenen praecisen staat en verant- woording van den toestand der geldmiddden van deze maatsehappy, dat is van haare ontfangsten, schuMen en af- lossingen, zoo wel aan het committé, als aan de hooge regering dezer landen, over te geven en ter hand te stellen, ten einde dezelve op eene behoorlyke wyze ter kennis vap alle de geinteresseerden en der gantscbe natie gebragt zal kunnen worden.

Ten zesden: dat bet zelve committé tot de zaaken van den Oost-Indischen handel dezer republicq steeds gepraesideert zal worden door een praesident, die alle agt dagen zal veranderen, en regnlariter zpe zittingen in Amsterdam moeten houden eo dat oit dien hoofile de voornaamste werkzaamheid van het bestnor aldaar zal gevestigt zyn; dog word niet te min, uit booide van het aan de provincie van Zeeland wettig compe- teerend aandeel in de voorsz. maatschappy, teffens onherroepelyk ▼sstgestdd en absolute verzekering gegeven, dat de provincie of bet departement te Middelburg in Zeeland nu en in het vervolg altoos zal blyven behouden haar geregt een vierde in de te doene inkoopen en verzendingoi van goederen, aanbouw

Digitized by VjOOQ IC

170 f796. W. A. ALTINQ.

ynok eigene Gompagnie's schepen, equipages en iiitrastingen, zoo van schepen, als mede in de retouren uil Indien, veitoo- pingen derzelve en Wat dies meer zy, zodanig als het zelve van ouds en by continuatie aan de kamer Zeeland heeft ge^ competeert, en dat mede de gewoone hslen Ier zaake van de Oost-Indische Compagnie by continuatie in Zeeland zullen be- taalt worden, zoo als lol hier loe heeft plaats gehad.

En worden voorts, blyvende de verdeeling der werkzaam- heden van het voorsz. commilté in departementen, zoo als hier boven is vermeld, de verdere schikkingen en bepalingen hier omtrent aan het commitlé zelve overgehalen om daar in zoodanig te handelen, als naar bevinding en volgens den aart der nake noodzakelyk zal oordeelen ; en zal het zdve commilté steeds bevoegd zyn om Ie verschynen ter vergade- ring van hun hoog mogendheid of de hooge regering dezer landen, zo dikwerf het zelve zulks voor zyne byzondere be- langen of len diensle dezer landen nodig zoude mogen oordeden, mils hoogsldezelve van hunne komst mede adverterende.

En word alle de leden van hel voorsz. coomiitlé toegelegd een jaarlykff tractement van vier duizend guldens, zoo noglhans en met dezen verstande, dat aan ieder van dezelve twee duizend guldens vast zullen worden belaald, dog dat de overige twee duizend guldens alleen tusschen de leden, naar male dezdven zullen kunnen aanloonen praesent geweest te zyn, het zy in de vergaderingen van het commilté, het zy in die der respective deparlementen, zullen moeten worden verdeeld en uitbetaald.

En word aan den advocaat toegelegd een jaarlyks tractement van zes duizend guldens, onder deze uitdrukkdyke conditie» dat hy Im* zaake van zpe functie ten laste van den lande of van het cmnmitlé zelve niets zal mogen declareeren.

Voorls aan den secretaris van het geheele commitlé al mede een jaarlyks tractement van / 6000 en aan den viai- tateur gOMnaal een vaat tractement van f 4000 'sjaara en voor raia- en teerkoslen daags by de visitatie der hoeken en oonptoiren builen de piaals zyner wooning tien guldens,

Digitized by VjOOQIC

179B. W. A. ALTINQ. 171

terwyl hel eommitté yerpligt lal cyn, xoo spoedig mogriyk, eene behooriyke instraetie op de Tooraz. bedieoingen te maakeo.

En wyders aan den ont?anger generaal een jaarlyks traete- ment fan / 4000, mits slellende behooriyke borglogt voor lyne te hondene administratie ter secretary ¥an het lelve eonuniité ter somma van zestig dnixend guldens, welke jaarlyks beboorlyk zal moeien worden vernieuwt, met autbori- satie op denzdven om, met kennis en overleg van het eommitté, aan te steUen een boekhooder en de nodige oommisen op toodanige vaste traetementen, als door het eommitté in billykheid eo ten meesten menage van het interest van de kas zal geoordeeld worden te behooren. Alle deze tractementen in tie gaan met den eersten dag der zitting van bet gemelde eommitté.

Ea tal voorts bewindhebberen der Oost4ndisehe Compagnie ter praesidiaale kamer Amsterdam worden aangeschreeven, dat haar hoog mogende bewindhebberen en hoofd-participanten van de voorsz. Oost-Indische Compagnie, beneevens derzdver nunisterB, bonden voor gelicentie«rt op den dag van dertig Jannary 1796, met last om op den zelven dag aan het door baar hoog mogende als dan aangestelde eommitté tot de zaaken van den Oostindische handel en bezittingen (de Kaap de Goede Hoop daar onder begreepen), welke ten voorsz. dage te Amstmlam zal sessie neemen, over te geeyen alle chartres, reaolutien, kaarten, plannen, rapporten, papieren en wat al meer van dien aart zoude mogen weezra, tot het yoorsz. bewind behoord of daar toe rdatie gehad hebbende, direetelyk of indirectelyk, in eenigerlei manieren; en met verdere faist aan gemdde bewindhebberen om aan het voorsz. eommitté behemiyk opgave te doen van den staat der pakhuizen, ma- gazynen, werven, scheepen met alle de gevolgen en aankleeven van dien, zullende yerder gehouden zyn voor ultimo April aanstaande finale verantwoording en reekening te doen van derzdver gehoudene administratie en zulks aan eene commissie mt hel voorsz. eommitté, mitsgaders aan eene commissie uit de hoogs regeering dezer landen, gesamentlyk, zoo en in

Digitized by VjOOQIC

172 1790. W. A. ALTINQ.

dier vo4)gen, als bevonden zal worden Xé behooren; en zoDen aUe de verdere ampienaaren, suppoosten en bedieodens by de Oost-Indische Compagnie hunne respective posten en functieo zoo lang moeten blyven waarneemen, tot dat daar in door het commilté zal weezen voorzien.

En dat, daar het bestuur van de voorsz. c<donie thans ten eenenmaal van gedaante verandert is, in vergelyking van bet geen het te vooren, toen de Compagnie uit haare eigene middelen bestond en alzoo een groot buis van negotie, ten zynen eigenen kosten negocieerende, mogt worden gereekent, het over zulks minder noodzakelyk voorkomt, dat de leden of ministers van het zelve committé by zeeker getal van actiën daarin zouden moeten haeredeeren, wyl dit alleen de beors van de houders van dezelve actiën voor het tegenwoordig oogenblik zou kunnen maaken, zonder aan het groot belang der compagnie zelve eenig weezentlyk voordeel aan te brengen, en dat het mitsdien daarop voomamelyk schynt te zollen aankomen, dat tot leden en ministers van het zelve committé alomme werden aangesteld kundige, verstandige, eerlyke en werkzaame persoonen.

En wat aangaat, of niet eenige inzaage of toexigt in de directie van het zelve committé aan de hoofd-participanten en verdere actionisten van de Compagnie zou behooren te worden g^eeren, is goedgevonden en verstaan, dat jaarlyks, beginnende op den tweeden Woensdag van January en zoo lang zulks noodig zyn zal, aan eene commissie van vyf leden uit de hooge regeering deeaer landen, milsgadmi aan vier persoenen, daar toe behoorlyk door de meerderheid der voorsz. participanten gequalificeerd, zal worden gegeeven behoorlyke opening en inzaage in de directie en administratie van het zdve committé, byzonder den staat der finantieu of hunne gedaane uitgaaven en ontfang betreffende, onune daar op de nodige reflezien te kunnen maaken en teffens te eordeelen, of de penningen wd besteed en geene verkeerde uitgaaven of spendatien gedaan worden; en om van dersdver bevinding aan dezelve hooge regeering behoorlyk rapport in te brengen, ten einde ab dan

Digitized by VjOOQIC

t7dë. W. A. Altinq. i^S

daar omtrend zoodanig te worden geresolveerd, ab bevonden al worden te bdiooren.

Dat betreffende bet reguleeren van eenig dedommagement of pensioen voor zoodanige bevrindhebberen, ministers oramp- tenaaren, die uit kragte van de in dezen genomene resolutie van hunne ronetien worden ontslagen, door hun hoog mogenden provisioneel niet kan worden geresolveerd, immers zoo lang door de geinteresseerden zelven daar toe het nodig verzoek niet lal weezen gedaan.

En is voorts goedgevonden en verstaan, dat ten opzigte van de bediening van Gouverneur Generaal van Nederlands Indien en verder van zoodanige andere persoenen, welke op voordragt van eene nominatie aan den geweezen stadhouder, ab opper bewindhebber, door denzelven pleegen te worden aangesteld, bet voorss. committé verpligt zal zyn daar inne den zdfden voet te moeten agtervolgeu door, in cas van vacatore, aan haar hoog mogenden of aan die geenen, welke hoegildezelven in de wettige regeering deezer landen zullen weezen opgevdgd, dezelfde nominatie tot vervulling van de vacant geworden posten te praesenteeren, als te vooren van wegens het bewind der maatschappy aan den geweezeu stad- houder te geschieden gebhiikelyk geweest is.

Eo dit alles provisioneel, tot dat hier omtrent nadere schikkingen zullen zyn bepaald; zullende van dit een en ander by missive kennisse worden gegeeven aan de respec- tive provinciën, met toezending van oopie van de voorschreeve resolntie.

En zal extract van deze baar hoog mogende resolutie worden gezonden aan bewindhebberen van de Oostindische Compagnie Ier praesidiale kamer Amsterdam, aan de beSedigde hoofd-participanten ter Hollandsche en Zeeuwsche kameren, ieder voor zoo veel hun aangaat, als mede aan het committé tot de algemeene saaken van bet bondgenootschap te lande, het committé tot de saaken van de marine en de generaliieits reekenkamer tot derzelver informatie.

En zal mede gelyk extract gesteld worden in handen van

Digitized by VjOOQIC

174 1795. W. A. ALtINd.

de te benoemen leden en ministers van het committé tot den Oopt-lndischen handel en beiittingen, om te dienen tot narigt en inslnictie.

Terwyl al verder by publicatie, zoo als hier na volgt gein- sereerd (*)» aan den volke sal worden bekend gemaakt, dal het voormalig bewind der Oost-Indische Compagnie dexer landeo by resolutie van haar hoog mogende in dalo 16 November deies jaars is gemortiBceerd en dat, in plaats van het zelve, het voorsz. committé door haar hoog mogende is aangesteld, het welk door elk en een iegelyk, die zulks eenigzints zonde mogen aangaan, als zoodanig erkend en gerespecteerd zal behooren te worden.

En is eindelyk goedgevonden en verslaan, dat geduurende den hx>p van het onlangs geprolongeerde octroy en dus tol ultimo December 1798 het committé tot de Oost-Indische handel en bezittingen in alle hunne brieven, resolutien en depêches, naar Indien en de Kaap de Goede Hoop af te zenden, zig aal moeten bedienen van den tot hier toe gewoonen titol van bewindhebberen der generaale Nederlandsehe Oostindiscbe Compagnie.

En zal extract van deze haar hoog mogende resohitie, voor zooveel hel laatste point betreft, gezonden worden aan bet gemelde committé, zoodra het zelve in werking zal zp gebragt-.

26 December. Regeling der inkomsten van den vüita- teur-generad der Indische negotie4>oeken.

Gebleeken zynde met betrekking tot de dienst van visitatear generaal der Indische negotie-boeken, dat dezelve in anno 1792 heeft genoten:

aan gagie, kostgeld, emolumenten en huishuur rd' 21 KO : —

voorts het Ve der ontdekte erreuren, na aftrek van conrrontatie en alle verdere ongelden . . . • 7770 : —

Transporteere rd" 9940 : —

n Zie bUwU. leo.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINÓ. 17K

Per transport rd* 9920: —

voor het opmaken der consomtie rekeningen ▼an de vaderlandsche scheepen, na aftrek als vooren • 1280 : —

en laatslelyk voor confrontatie-gelden van het vendu-comptoir en de bank, elk rd" 166: 32 of Ie samen > 333 : 22

dog waarvan hy rd« 166 : 32 aan den eersten suppoost heefl afgegeeven, zodat zyn zuyver inkomen in een rondjaar als visitateur-generaal hadde bedragen rd* 11&03 : 16

So is goedgevonden aan den visitateur-generaal, mitsgaders de bediendens van deszeUs comptoir, voor H vervolg te interdi- ceeren hel genot van eenige contributien of douceurs, boe ook genaamd, voor het opmaken der consumtie-reekeningen van de scheepen, aangezien zulks te zeer strekt tot bezwaar van 's Compagnies zee-officieren, met ernstige recommandatie om te zorgen, dat de gemelde reekeningen met alle troQW eo naauwkeurigheid werden geformeerd.

Voorts in te trekken de gagie, emolumenten, kostgeld en hnishnur, tot dus verre by hem genoten, en dat alles voor het vervolg geheel af te schaffen.

Wyders tot een billyke schadeloosstelling wegens dit een en ander, mit^ders uit aanmerking, dat de in de laatste jaaren door deo afgaanden visitateur-generaal betoonde yver en vigilantie ten gevolge heefl gehad, dat men op de respective comptoiren zig vry nauwkeurig rigt naar de ordres op het slok der huishouding en dat gevolgelyk het Ve ^^^ ontdekte erreuren thans vry minder opbrengd dan in anno 1792, aan bem toe te leggen, gelyk aan hem toegelegd word by deeze, een vast jaarlyksch Iractement van vier duisend ryksdaalders, met behoud van bet genot van het Y, der ontdekte erreuren en van de confrontatie-geiden van de bank van leeoing en bet vendu- oomptoir lot rd' 166:32 elk, mitsgaders van nog eene gelyke som van rd" 166:32, seedert aan den visitateur generaal toegeliegd voor confrontaüe-gelden van de amfioen directie.

Digitized by VjOOQIC

i96 trees. w. a. alting.

26 December. Regeling der inkomsten van den baas der timmerlieden op de equipage-werf te Batavia.

Gebleeken zynde, dat in anno 1793/4 de inkomsten vanden baas der timmerlieden op de equipHge-werf aan gagie en kostgeld heeft bedragen rd' 3S8 : 24

het middel van bestaan » 1000

aan huurloon voor 72 calfaters » 7560

toevallige inkomsten van particulieren en vreemde natiën wegens het callaten vanen repareeren hunner boderas, na aftrek van alle ongelden, vraaronder jaarlyksche douceurs aan

l»teB en 2<iw meesterknegt • 1423: —

of in het geheel rd> 10341 : 24

waarvan hy volgens zyne opgave heeft moeten betalen tot onderhoud en suppletie der calfaters en interessen op het daartoe opgenomen capi- taal, enz , rd' 7683

voor ambtgeld » 230

aan den equipagie-boekhouder Seena » 90 9 9 boekhouder Jonathan Jona- thans voor hei effen stellen zper

specificatien » 300

te saamen » 8293 : —

en dus maar zuyver over gehouden rA* 2048 : 24

Zo is, daarop gedelibereert zynde, goedgevonden de gage, kostgeld en het tegenwoordig middel van bestaan, door den baas van de timmerlieden op de equipagie-werf genoten, te bten cesseeren en voor het vervolg finaal af te schaffen, zo als dat een en ander afgeschaft word by deezen.

Dog daarentegen aan hem te laten behouden de huurloon van 50 calfaat-jongens, waarop dit getal by resolutie van heeren Commissarissen Generaal in dato 28 Fcbroary deeses jaars is bepaald, mits effectivelyk dienst doende, zpde dit huurloon als volkomen toereikende beschouwd om hun daarvan te onderhouden, de stervende te suppleeren, enz., enz.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINÓ. l77

Dat hem wyders is en voor altyd blyft geiolerdiceerd zig op te bouden met het repareeren, calfalen, enz. van scheepen en vaartuigen, hetzy van vrei^mden of particulieren.

Voorts aan hem tot een vast tractement uit 's Compagnies kasse toe te leggen, zo als liero toegelegt word mits deezen, ryksdaalders 300 ter maand of in het jaar ryksdaalders 3600, waarvan hy gehouden zal zyn *8jaarlyks op te brengen ryksdaalders 250 voor amblgeld en aan den equipagie-boekhouder lot een douccur uit te keeren ryksdaalders 50, terwyl hy verpligt zal zyn te zorgen, dat zyne speciBcatien ten zynen private kosten behoorlyk werden effen gesteld.

26 December. Regeling der inkomsten mn den l***" en 2^ meesterkneckt op de equipage-werf ie Batavia.

Gezien weezende, dal de eerste meesterknegl op de equipage* werf heeft opgegeeven in anno 1793/4 genoten te hebben:

aan gage en kostgeld tot rd' 382 : 12

tot een middel van bestaan over 7 calfaat- jongens, dk a rd' 9 : 18 per maand » 787 : 24

van deszelfs baas tot een douceur. » 100 : —

dus aan inkomsten genoten, rd« 1269 : 36

So is geconsidereerd, dat de baas van de timmerlieden op de equipagie-werr van de betaling van het voorschreeve douceur geSxcoseerd en het middel van bestaan uit de calfaat-jongens voor altyd is afgeschaft, en voorts goedgevonden nog voor het vervolg finaal af te schaffen en in te trekken het genot van gagie en kostgeld van den eersten meesterknegt, zo als hetzelve argeschaft, en ingetrokken wordt mits deezen.

En daarentegen aan denzelven tot een vast tractement oit 's Compagnies kasse toe te leggen een somma van ryks- daalders 100 ter maand of ryksdaalders 1200 in 't jaar.

Vervolgens gebleeken zynde, dat de tweede meesterknegt op de cquipagie-werf in anno 1793/4 heeft genoten aan gagie

en kostgeld rd* 524 : 36

Transporteere rd' 324 : 36

rLAtAAT*tOEt DIIL XII. 12

Digitized by VjOOQIC

178 17Ö5. W. A. ALTINQ.

Per transport rd* 324 : 36

en tot oen middel van bestaan over 4 calfaat-

jongens, e)k a rd' 9: 18 per maand of 'sjaars.. • 4S0:

van deszelfs baas tot een douceor • 100 :

of in alles rd' 874:36

Zo is geconsidereerd, dat het voorséhreeven middel van bestaan en douceur (gelylc by de inkomsten van den eersten meesterknegt bereids aangemerkt) geheel zyn komen te eesseeren, en voorts goedgevonden meede voor het vervolg finaal af te schaffen en in te trekken het genot van gagie en kostgeld, zo als hetzelve afgeschaft en ingetrokken word by deesen. En aan gemelden tweeden meesterknegt op de equipagie- werf tot een vast tractement toe te leggen rd' 70 ter maand of rd" 840 in het jaar.

26 December. Regeling der inkomsten van den 2''" meest&r-knecht bij den trein.

Gezien weezende, dat de tweede meesterknegt in den train heeft opgegeeven in anno 1793/4 aan gagie en kostgeld genoten te hebben . ' rd* 349 : 36

en tot een middel van bestaan over de 4 calfaat- jongens, elk a rd" 9 : 18 per maand of in 't jaar • 450: — dus te zaamen rd' 799 : 5t>

Zo is na deliberatie besloten, met afischaffing na en voor het vervolg van het genot van gagie en kostgeld en overmits reeds is komen te eesseeren het middel van bestaan uit de calfaat-jongens, aan gemelden tweeden meesterknegt in den train tot een vast tractement toe te leggen, zo als lieni toegelegt word by deezen, rykadaalders 60 ter maand of ryksdaalders 720 in *i jaar.

26 December. Regeling der inkomsten van den meester- knecht der kaarten-makers.

Gebleeken zynde, dat de meesterknegt van de kaartemakers heeft genoten in anno 1793/4 aan gagie en kostgeld. . rd' 147

Transporteere rd' 147

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTlNÓ. 179

Per transport rd" 147

en Ysn zyn baas tot een toelaag ryksdaalders 8

per maand of in H jaar • 96

of in het geheel rd^ 243

en dat hy in het gemelde jaar , nog o?er coelyloon ryksdaalders 9 a 10 'smaands had genoten, dog hetwelk bereids was ingetrokken, mitsgaders van de geenc, die op de kaartemakers winkel hun examen doeden, '/s ^^ ^^ ^1^^ daalders 6, die door dezelve wierden betaald.

Zo is, daarop gedelibereert siynde, goedgevonden af te schaffen eo in te trekken het genot van voorsehreeve gagie en kostgetd, zo als hetzelve afgeschaft en ingetrokken word mits deezen.

Als ook den baas der kaartemakers uit hoofde van zyne sobere inkomsten te ontheffen van de betaling van voorschree- ven toelaag tot ryksdaalders 8 per maand.

Ed daarentegen aan den meesterknegt van de kaartemakers tot een nst tractement nit 's Compagnies kasse toe te leggen €ene somma van ryksdaalders 30 ter maand of.rd' 360 in H jaar, met behoud van zyne voorsehreeve Vs ^'^ '^ ryksdaalders K, die door de geene, die op de kaartemakers winkel ban examen komen te doen, worden hetaald.

28 December. Verpachting van de vischmarkt, hel slachten van vee en den handel aan de schepen te Batavia voor het jaar 1796.

De voorwaarden waren die, vermeld in de pacht-conditien . van 1779 en 1780, gewijzigd op 22 December 1795.

I^TZT* Uitschrijving van maanddijksdie bede-slanden.

Wordt aan alle en een ieder bekend gemaakt, dat, in Raade van Indiè overwogen zynde, hoe zeer het in de tegenwoordige zorgelyke omstandigheden, waarin ons een vernielend oorlogs- zwaard dreigt en wy de woede van een vyand hebben te dogtea, de pligt is van ieder recht geaart Nederlander en iogezeetenen deezer volkplanting om, niet alleen met kloek- moedigheid en standvastigheid van de middelen, ter verdediging

Digitized by VjOOQIC

16Ö 1706. W. A. ALTiNd.

geschikt, te Mpen gebruik inaaken, maar ook met zyne mede- burgeren hart en handen heemelwaards te verheffen om ile dreigende rampen van ons af te bidden, eene zo zigtbare als billyk vergramde Godheid in de roede te vallen^ 's liemek zegen over de vrapenen van onsen staal, maatschappy en bondge- noten ootmoedig af te meken, den God onzer vaderen om een spoedige vreede en herstelling van 's maatscbappys deerlyk kwynenden handel aan te roepen, op dat men eerlang het hoofd weder opbeuren en de «meekstemmen met dankbaare jttichklanken afwisselen moge,, dierhalven goedgevonden is plegtige bid-uuren uit te schryven.

En, daar dezdve hier ter hoofdplaats in alle de kerken op aanstaande Woensdag, zynde den 15*° deezer, een aanvang zullen neemen en vervolgens maandelyks op den eersten Woensdag, 's avonds van 6 tot 7 uuren, zullen worden gecon- tinueerd, zo word een ieder vermaand zig tot die gewigtige pligt te schikken en aan het welmeenend doel te beantwoorden ; zullende voorls, op dot deeze beede-stonden te plegtiger ge- houden worden, geduurende dezelve en reeds met hel Itegin van het luiden der ordinaire kerkklok van de groole Neder- duitsclie kerk alle handwerken, neeringen en hanteeringen, zo in ile huisen, als langs de straalen en wegen, moeten stilstaan en ren ieder zig zorgvuldig te wngten hebben van allerley zoor ten van excrcitien en vooral van ligtvaardighedcn, alles op eene boete van 6 ryksdaalders ten l)ehoeve van den jus- tilieelen officier, die de calange zal doen ; zullende de ouders voor hunne kinderen en de eigenaars voor hunne slaven moeten instaan.

Terwyl voorts nog is verstaan de afkondiging deezer op Zondag den 10* deezer Ie laaten geschieden van de predikstoelen en *s daags daar aan van het Stadhuis.

Zie 14/22 October 1793.

29 December. Aanmaak van papieren van crcdiel.

Te kennen gegeven zpde, dal, daar de dagelyksclie en

Digitized by VjOOQIC

1795—1796 W. A. ALTINQ.

181

inaantleiykschc uitgaven uit 's Gompagaie's kas aanzienlyke somma's Tereysscheo, zoiiiler dal daarentegen in vergelyk van die uitgaven eene naamwaardige ont&ngst plaats beeft en hel bovendien onzeker is, wal voor den verkoop van 'sC!om- pagnie's koopman^bappen zal inkomen, men dierhaWeo by lyds diend verdagt te wezen op bet aanmaken van papiere gdd, byzonder daar de restitutie van de bereids van de bank en weeskamer geleende som van rd* 360000 zonder dal niet konde geschieden.

Waarop gedeli bten aanmaken 150000 rd' aan 100000 100000

50000

40000

45000

40000

25000

bereerd zynde, is guedgevonden op nieuw te d' 600000 aan credil-brieven,. namentlyk : 300 p* van rd» 500

500 1000 1000

aooo

3000 3000 4000 5000

200 100 50 25 20 15 10 5

egter onder deeze restrictie, dat dezelve niet eerder io de wandeling gebragt zullen worden dan wanneer de hooge noodzakelykheid zulks volstrekt vereischt en dat als dan daarvan bevorens aan de gemeente by biljetten zal worden kennis g^ven; voorts lol hel tekenen der voorschreeven nieuwe eredit-papieren Ie verzoeken en te commitleeren de heeren Raden ordinair en extra-ordinair, de Bock en Mom, nevens den opper-koopman dezes kasteels, Granssen, en den groot-kassier. Holle. — Zie ook 2 February 1796.

2 Jannaiij. Verstrekking van vijf kannen arak *8 maands aan dken Sumanapschen^ MadureschenenJavaanschen arlUlerisl, zoo onder-officieren^ als gemeenen.

/Google

Digitized by ^

1.81 1796. W. A. ALTINQ.

8 Januari] . Maatregelen i^tot afweering van alle disardres iten tot bevordering van de algemeene veiligheid in j>ca8 van allarm'\

De Regering bepaalde:

1® dat de waglen aan de vier hoeken van de Chineesche campong zullen worden bezet met 36 Chineesen, te weeten: 12 man met geweer en 24 man mei Chineesche wapenen; voorts, dat een onder-ofBcier en drie Ghineesen om het uur binnen hunne campong zullen patrouilleeren ;

2® dat de schikking omtrent het bezetlen en aflossen der wagten, zo mede het verdeelen der pa trouiUes» zal worden overgelaten aan de hoofden, die over het wagtvolk zullen worden aangesteld;

3® dat, aangezien de Chineesche officieren iu hunne vergade- ringen binnen de stad zullen moeten dienen te adsisteeren, de hoofden over de voormelde gewapende manschap expres zullen worden gekosen;

4® dat de wagt op de Palouakan zal blyven continueeren, mits de patrouilles niet verder gaan dan de Chineesche woningen ;

5* dat de Europeesche wagten in cas van allarm zullen moeten worden versterkt met een officier, een tamboer en twintig gemeenen, terwyl uit de cavallery van de middel reserve van tyd tot tyd patrouilles zullen worden gesonden;

6^ dat de capitein der Ghineesen aan zyne natie een bepaald teken zal moeten geeven om daarmede de Chineesen voor de congsie van de wayang te seinen, doch dat hy daarvan geen gebruik zal mogen maken dan op schriftelyke ordre van den heer Gouverneur Generaal;

1^ dat de Chineesen, voor zo verre niet tot den optrek behooren en hunne aangeweezen posten hebben, geduurende het allarm rustig en zeedig in hunne buizen zullen moeten blyven, en niet dan om noodzakelyke reedenen op de wegen zullen mogen yerscbpen, in welk geval zy altoos ongewapend zullen moeten zyn;

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINQ. 185

8* dat lol hei toezigt aan de waag sal worden geémployeerd deo Ueatenant der Chineesen, Tang Peenko, in gevalle hy niet in de Chineeae vergadering zal moeien adsisteeren, en anders een der Ghineesche boedelmeesteren;

9^ dai twee van de Ghineesche officieren in de Ghineesche campong zullen moeien praeseni blyven om de hais- houdelyke directien in dezelve waar ie neemen;

tO* dai ioi bevordering van de goede order in alle wyken van de gedagie campong goede hoofden znllen worden aangesielil ioi bewaaring van de rusi en hei afdoen van geringe geschillen;

11* dai de capiiain der Gbineesen de werklieden, waarvan hy de bezorging op zig genomen heefi, onder hei opiigi van goede hoofden zal moeien zenden naar het ambagis-quariier en de waierplaais om akiaar ie siaan onder de ordres van den direcieur der foriificalie-werken en den capiiain Kesman ;

W dai de afgave van meerdere geweei*en dan voor de iwaalf man, by arlicul 1 gemeld» als onnodig wordt aangemerki en derbalven aan den capiiain der Ghineesen alleen zullen worden verstrekt twee vaatjes of een getal van 1440 scherpe pairoonen, te verdeelén in cas van allarm en niet vroeger^ mitsgaders dai die pairooneii by hei af- trekken der wagten telkens aan de hoofden zullen moeten worden terug gegeven;

13* dai de capiiain der Ghineesen de benodigde manschap onder goede hoofden by de brandspuiten zal moeten gereed houden en by beurten laten aflossen, mei ordre om zig dadelyk mei de brandspuiten, werwaards bet zal vereischt worden, ie begeeven;

14* dat de capiiain der Ghineesen zal moeten zorge draagen, dai alle Ghineesen, dewelke op de equipage-werf, in de arthillery, in het ambagis-quartier en de verdere adminisiratieo, enz. dienst doen, zig in cas van allarm begeeven na hunne evengemelde bescheyden posten en plaatsen, opdat uit het wegblyven van dezelve geen nadeelige gevolgen resulteeren; en

Digitized by VjOOQIC

184 1796. W. A AtTING.

15^ dat aan den capitain der Ghineeseii, ter verantwoording van dezelveii, zullen voorden afgegeven 100 coyangsryst.

9 Januarij. Afschaffing van den predikdienst in de kapd op het landgoed Weltevreden^ vergund op 18 Maart 1785.

Zulks geschiedde op verzoek van den kerkeraad der gere- formeerde gemeente Ie Batavia.

Voortaan zoude die dienst, »als voorheen**, gehouden worden in de kasteels-kapel.

16 ianuarij. Regeling der inkomnten van den 1*^ en 2^ secretaris der Hooge Regering.

Gebleeken weesende met betrekking tot de diensten van de eerste en tweede secretarissen der hoge regeering, dat dezolve in anno 1793/4 ieder hebben genoten aan gagie, kostgeld, emolumenten en huyshuur rd" 3688

uyt het parapheergeld der zeguls circa. . • B50

van de admissie-briefjes der Chineesche nieuw-

lingen circa » 150

of in het geheel .... rd' 4388

waarvan zy volgens opgaven hebben moeten be- taalen aan twee klerken • 420

zodat zy zuyver hadden over behouden rd' 3968

excepto de provisioneele tweede secretaris, als winnende f 65 aan gagie, daar de eerste maar f 60 ter maand aan gagie kwam te genieten, hetgeen een gering verschil zoude maken van rd" 25 in het jaar, waarmeede zyn inkomen zoude ver- meerderen tot rd" 3993;

en geconsidereerd zynde, dat deese dienaaren met geene mogelykheid van deese hunne bovenstaande inkomsten kunnen bestaan, hetwelk ook de oorzaak is, dat men hun, inzonderheid den eersten secretaris, daarby eenige andere bediening, die meer lucratief was, pleeg toe te voegen, als ook door het

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINQ 185

rooraitiigt op andere bevorderingen tol het ambieeren Tan deese moeilyka en gewiglige diensten aan te moedigen;

en in agling genomen zynde, dal zulks in een dubbeld opzigl sehadelyk voor de belangen van de Compagnie moet worden geoordeeld en wel eerstelyk, omdat, wanneer deese posten worden waargenomen, zo als het behoord, de liekleeders derzelve met geene mogelykheid ook andere bedieningen kunnen waarneeinen; en ten anderen, omdat de* Compagnie langs dien weg van hunne dienst veelal word verstoken in een lydstip, dat zy 'er de meeste diensten van kan verwagten;

zo is goeilgevonden en verstaan te statueeren, gelyk gesta- toeerd werd by deesen, dat de secretarissen der hoge regeering voortaan geene andere bedieningen teevens zullen kunnen bekleeden, mitsgaders de hoge regeering aan te bevoelen hun tol geene andere posten te bevorderen, voor dat zy zonder prejuditie van den dienst uit hunne voormelde zullen konnen worden gemist, in hel vertrouwen, dat deese dienaaren zig daardoor des te meer zullen aangespoonl vinden om andere lieden aan te brengen en in het secretarieele werk bekwaam te maken;

en opdat deese ministers eene behoorlyke bezoldiging mogen geoieten, die hun in staal sleld om overeenkomstig hun ca- racter behoorlyk te kunnen bestaan, aan dezelven, met in- trekking van gagie, kostgeld, huyshuur en emolumenten, tot een vast jaariyksch tractemenl toe te leggen, zo als aan. hun toegdegd word mits deesen, te weeten:

aan den eersten secretaris der hoge regeering rd* 8000

en aan den tweeden secretaris van welnielde regeering rd' 7000 in 't jaar, wordende daarby aan hun gelaaten het pa- rapheergeld der zegels en het proryl op de admissie-briefjes der Ghineesche nieuwlingen, volgens den presenten voet.

16 Jannarij. Regeling der inkomsten van den baas der z&lmakers op de equipage-tverf te Batavia.

Gebleeken zynde^ dal de inkomsten van den baas der zeyU

Digitized by VjOOQIC

186 1796. W. A. ALTfNÖ.

makers van de equipagie-werf in anno 1793/4 hebben bedragen aan gagie, kostgeld en secq geld rd* 203 : 12

Uf t de winst van particulier werk en handel » 840 : —

middel van bestaan, ingevolge beslayt der hoge n^eering in dato 12 February 1790 » 700 : —

hetgeen hem te goed gedaan ia over huarloon van 41 werkslaven, elk a 15 atayvers per dag. » 3996: 24

zodat zyne inkondsten in allea hebben bedragen rd* 5739: 36

waarvan hy volgens zyne opgaven heeft moeten betaalen :

aan den equipagie-boekhouder. rd" 80

» onderhoud van 27 der voer- melde werkjongens en interessen van het tot den overneem opgenomene capitaal » 2181

aan zyn 1^^ meesterknegt voor 9 werkjongens > 840

aan zyn 9fi^ meesterknegt voor 5 werkjongens • 541

aan beide zyn meesterknegts uit zyne toevallige inkomsten tot een dou- ceur » 200

aan scbryfloonen > 180

• amptgdd » 300 » 4322: —

zodat hy in alles zuyver had over liehouden. rd' 1417: 36

Zo is, daarop gedelibereerd zynde, goedgevonden de gagie, kostgeld, secqgeld en het tegenwoordig middel van bestaan, door den baas der zeylemakers op de equipagie-werf genoten, te laten cesseeren en voor het vervolg flnaal af Ie sehaffen, zo als dat een en ander afgeschaft word by deesen;

als ook hem te verpligten van den eersten en tweeden meesterknegt, respectivelyk, voor het inkoops kostende te moeten overneemen de 9 en 5 werkjongens, die thans door voornoemde meesterknegts werden gefourneerd;

dog daarentegen aan hem alleen te laaten behouden de huurloon van 41 werkslaven, mits efleclivelyk dienst doende,

Digitized by VjOOQIC

W. A ALTINO. 187

waaraii door hem bet onderhoud en de suppletie derzelYen, enz. zal moeten worden geronden;

?oorts hem Ie interdiceeren ng op te houden met het maken of repareeren van eenige oude of nieuwe zeylen voor of ten behoeven van particulieren, dan alleen voor reekening van de Compagnie en op daartoe bekome expresse qualiBcatie, als meede het dry ven van eenige negotie of handel in artikelen» tot zyne bediening specteerende» ofte daarin te participeeren, direetelyk of indlrectelyk ;

en aan hem tot een vast tractement uyt 's Compagnie*8 kasse toe te leggen, zo als aan hem toegelegd word mits deesen, rd' 200 ter maand of in het jaar rd' 2400, waarvan hy gehouden zal zyn 'sjaarlykscb op te brengen ryksdaalders 200 voor ampigeld en aan den equipagie-boekhouder tot een dooceur uyt te koeren ryksdaalders 25, blyvende de verdere sehryfloonen voor zyne reekening.

16 Januarij. Regeling der inkomsten van den i'^ en 2^ meester-knecht der zeilmakers te Batavia.

Gezien weesende, dat de inkomsten in anno 1793/4 vanden eersten meesterknegt der zeyleniakers-winkel aan gagie en

kostgeld hebben bedragen rd' 145 : 6

en van zyn baas tot een douceur » 125

van denzelve over huur van 9 werkslaven ... > 840

of te zaamen . . . rdM 140 : 6 waarvan hy opgeeft tot onderhoud van voor- schreeve 9 werkslaven te hebben moeten uytgeeven . » 648 : —

wanneer hy zuyver had over behouden rd* 462 : 6

is na deliberatie goedgevonden de gagie en kostgeld van voorschreeve dienaar in te trekken, zo als hetzelve inge- trokken word mits deesen;

mitsgaders hem te verpligten om voorschreeven 9 werkslaven aan zyn baas voor het inkoops kostende over te doen, waar- door dan de tot dus verre daarvoor door hem genoten huur meede komt te cesseeren;

Digitized by VjOOQIC

188 1796. W. A. ALTINQ.

en, gemelde baas uyt hoofde van hiervoorea vermelde inter- dict on theeven zynde van de uytkeering van voorschreeve douceur, dienvolgens aan gemeldeu eersten meesterknegt der zeylen-makers-winkel tot een vast tractement toe Ie leggen, 20 als aan hem toegelegd word mits deesen, ryksdaalders 60 ter maand of ryksdaalders 600 in het jaar.

Wyders gebleeken eynde, dat de tweede meesterknegt op de zeylenmaker^-winkel in anno 1793/4 aan gagie en kosl- geld beeft genoten rd* 177 :

en van zyn baas tot een doueeur » 75 :

en van denzelven over huur van 5 werk jongens . . • 480:

maakende te zamen.. rd' 732:

waar en tegen door hem in uytgaaf word gebragt

de kosten van het onderhoud der voornoemde werk-

jongens in 't jaar tot * 272 : 38

zodat hy zuiver had over behouden rd' 459 : 28

zo is na deliberatie goedgevonden, met afschaffing nu en voor het vervolg van het genot van gagie en kostgeld, eo als dat afgeschaft word by deesen ;

en daar hy, even als de eerete meesterknegt, gebonden zal zyn aan zyn baas voor het inkoops kostende over te doen voormelde 5 werkjongens, waardoor dan ook tevens komt te vervallen de daarvoor genotene huur;

en, zyn baas gelibereerd zynde van de uytkeering van voorschreeve doueeur, uithoofde van het verbod van het aanneemen van particulier werk, dien volgens aan den tweeden meesterknegt op de zeylemakers winkel tot een vast tractement toe te leggen , zo als hy deesen ge- schied, ryksdaalders 40 ter maand of in het jaar ryks- daalders 480.

16 Januarij. Regeling der inkarmten van den opziener bij den kuipers-winkeL

Gezien zynde, dat de opziender van de kuypers-wmkel aan

Digitized by VjOOQIC

179é W A. ALTlNd. 189

gagie en kostgeld in de beide jaaren 1793 en 1794 heeft genoten rd« 5i6 : —

uil de winsl van particulier werk en handel • 2422 : —

het middel van bestaan, ingevolge besluit der hoge r^eering in dato 12"> Febniary 1790... • 1400: —

genoten profyt op hetgeen hem is goeil gedaan voor 14 werkjongens d 15 stuivers daagsch en 6 coelies d 6 stuivers daagsch, na aftrek van van alle onkosten en verüesen « 135 : 24

zodat zyne inkomsten in alles bedragen badden rd* 4285V24

waarenteegen door. hem de volgende uytgaven zyn gedaan :

aan scfaryfloonen rd* 485

• amptgeld » 200

• den equipagie-boekhouder » 140 • 825 : —

zodat hy in twee jaaren zuyver heeft over

Idiouilen rd» 5468 : 24

of jaar door jaar rd" 1729 : 12

zo is na deliberatie besloten bï te schaffen en in te trekken, zo als afgeschaft en ingetrokken word by deesen, het genot van gagie, kostgeld en het tegenwoordig middel van bestaan;

mitsgaders hem te verpligten voor liet inkoops kostende te moeten over neemen de twee werkjongens, die volgens de teegenswoordige practyk door voornoemden meesterknegt worden gefourneerd;

dog daarenteegen hem te doen genieten het huurloon over 16 werkjongens d 15 stuyvers daagsch voor de dagen, dat dezdve effectivelyk dienst praesteeren, als ruim voldoende ge- oordeeld zynde voor het onderhoud, de suppletie en allé verdere ODgelden, ter zaake der voorsclireeve werkjongens en coelies vallende;

voorts hem te interdiceeren zig op te houden met het maken of repareeren van eenig werk, het kuypers ambagt speclêerende, voor of ten behoeven van particulieren ofte daarin eenige handel of negotie te dryven, dan wel daarin te parti- cipeeren, directelyk of indirectelyk;

Digitized by VjOOQIC

IM) 1706. W. A. ALTINQ.

en aan hem tot een vasl traclement uyt 's Compagnies kasse toe te leggen, zo als by deesen geschied, ryksdaaklers 160 ter maand of in het jaar ryksdaalders 1920, waanran hy gehouden tal zyn, 's jaarlyks te moeten opbrengen ryksdaal- ders 120 voor amptgeld en aan den equipagie-boekhouder tot een douceur ryksdaalders 28 in het jaar, zullende de schryf- loonen door hem moeten werden voldaan.

16 Januarij. Regeling der inkomsten mn den meester- knecht bij den kuipers-winkel.

Genoteerd zynde, dat de meesterknegt van de kuypers- winkel in het boekjaar van anno 1793/4 aan gagie en kostgeld heeft genoten rd* 174 : 24

en voor huurloon aan twee werkjongens a 15 stuyvers daagsch • 195 ; —

voor zyn portie in de particuliere winsten van zyn baas • 450: —

zodat zpe inkomsten in alles hadden belopen rd' 819:24 dog waaruyt door hem moest worden gevonden het onderhouden en de suppletie van voormelde twee werkjongens;

is na deliberatie goedgevonden nu en voor het vervolg het genot van gagie en kostgeld af te schaffen en in te trekken;

en sal hy de twee werkjongens, waarvan de huurloon tot dus verre by hem is genoten, aan den opziender voor het inkoops kostende moeten over doen, waardoor voor het ver- volg zal komen op te houden het te goed doen van eenige huurloon voor dezelve;

en daar het voordeel, door hem bevorens genoten op het werk voor particulieren en de handel of negotie in artikdan, tot het kuypers ambagt specteerende, thans eesseerd, alzo zulks voor altyd is geinterdiceerd ;

om alle die redenen aan gemelden meesterknegt op de kaypera- winkel tot een vast Iractement toe te leggen 50 ryksdaalders ter maand of in bet jaar i7ksdaalders 600.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 191

16 Janaarij. Regeling der inkomaen van den opziener bij den Miids^mnkel.

Gezien weezeiide, dal de opziender^ van de amils-winkel zedert den eersten Maart 1793, wanneer hy die bediening had aanvaard, aan gagie en l^ostgeld in 't jaar heeft genoten rd* 1 63

voorla, na aftrek van de portie aan den meester- knegt, oyt de winsten van particulier werk en ne- gotie • 560

middel van bestaan in gevolge het bealuit der hoge regeering van den IS^** February 1790 > 700

hetgeen hem goed gedaan is voor 26 werkjongens a 15 siuyvers daags, 26 dagen per maand » 2535

haurloon van 6 coeliejongens a 6 stuyvers daags over 26 dagen per maand of in het jaar • 254

zodat zyne ordinaire en extra ordinaire inkomsten in alk» badden belopen rd' 4192

waarentegen hy opgeeft verpligt te zyn geweest lot de navolgende uitgaven, als : recognitie aan den equipagie-boekhoader rd« 70

voor amptgeld » 200

aan den meesterknegt tot een middel van bestaan » 240

aan onderhoud der roormelde werk- jongens en coelie's (behalven de suppletie der gestorvene), interessen van het capitaal tot den overneem, enz » 1698

aan 11 p* slaven, zo door het wegloopen als afeterven verlooren, — gesteld, dat die a 80 tot 100 rd* het stuk hebben koQoen worden geremplaceerd, — zo werd biervoor de gemiddelde som opgebragt van » 990

aan schryfloonen » 300

aan wagen huur a rd" 8 per maand . . » 96 • 3594

zodat hy aan zuyver inkomsten zouden hebben over behouden rd* 598

Digitized by VjOOQIC

19J 1796. W A. ALtlNÖ

ZO is na deliberatie lieslolen nu en voor hel vervolg te doen cesseereu de by hem genoten gagie, kostgeld en hel leegenwoordig middel van beslaan, zo als dat een en ander afgeschart en ingetrokken word mils deezen;

als ook h^m te ontheffen van de jaarlyksche uitkeering lot ryksdaalders 240 aan den meeslerknegt tot een middel van bestaan ;

en daarentegen aan hem te laaien behouden het huurloon van voorschreeven 26 werkjongens en 6 coelie's, mits dezelve effectivelyk diensl praesteeren, zynde dit huurloon als vol- komende toereikende beschouwd om hen daarvan te onder- houden, de stervende te suppleeren, enz.;

en daar hem wyders is en voor altyd blyR geinterdiceenl zig op te houden met hel maken of repareeren van eenig werk, tot het smits ambagt specleerende, voor of ten behoeven van particulieren ofte daarin eenige handel of negotie te dryven, dan wel daarin te participeeren, directelyk of indirectelyk ;

en hy ook uithoofde van voorschreeve verbod de gelegen- heid niet meer zal hebben om hetgeen hy van de hem gepermitteerde spillagie over behoud, particulier te verwerken of te verkoopen, om alle de voormelde redenen te bepalen, dat hy voortaan gehouden zal zyn zulks aan de Compagnie te leveren op denzelfden voet, als de baas ten eilandeUnmsl, ingevolge het besluyt van lieeren Commissarissen Generaal en de daar omtrend gemaakte bepalingen, vermeld onder de notulen van den eersten Augustus 179&, daartoe onder de verpligting is gelegt;

voorts aan gemelden opziender van den smils-winkel uit 's Compagnie's kasse toe te leggen, zo als aan hem toegelegd word mits deesen, een vast tractcment van ryksdaalders 150 ter maand of in het jaar ryksdaalders 1800, waarvan hy gehouden zal zyn 'sjaarlyks te moeten opbrengen ryksdaalders 120 voor amplgeld en aan den equipagie-boekhooder tol een douceur uytkeeren ryksdaalders 25 in 't jaar, zullende hy voor het overige blyven belast met de voldoening van de benodigde schryfloonen en wagen huur.

Digitized by VjOOQIC

1796 W. A. ALtINQ. 195

16 Jauuarij. Regeling der inkomsten van den meester- knecht bij den smids-winkd.

Gebleeken zynde, dat de meeslerknegt van de sniiU-winkel in anno 1793/4 aan gagie en kostgeld heeH genoten rd' 145 : 6

Yan zyn baas tot een douceur om van te kunnen bestaan 's maands rd* 20 of in 't jaar • 240 : —

van denzelven uyt de winsten op het parlicu- lierc werk » 300 : —

en dus in alles aan inkonosten rd' 685 : 6

is na deliberatie goedgevonden het genot van gagie en kosigeld in te trekken en af ie schaffen, zo als dat afgeschaft en ingetrokken word mits deesen;

en, de opziender van de smits-winkel ontheeven zynde van de oitkeering van het middel van beslaan aan gemelden meeslerknegt en het werk voor particulieren, mitsgaders alle handel of negotie in artikelen, lot het smits ambagt specteerende, voor altyd gcinterdiceerd en daarmeede deese beide posten van inkomsten voor denzelven vervallen zynde, mitsdien aan gemelden meesterknegl van de smits-winkel tot een vast Irac- lement uyt 's Compagnie*s kasse loe te leggen eeue somma van ryksdaalders 50 ter maand of ryksdaalders 600 in 't jaar.

16 Janoarij. Regeling der inkomsten van den opziener bij den blokmakers-winkel.

Gezien weesende, dat de opziender van de blokkemakers- winkel aan gagie en kostgeld in het boekjaar 1793/4 heeft ontfangen rd» 163 : —

uit de winst van particulier werk en negotie • 755 : —

middel van bestaan ingevolge besluit der hoge regeering van den 12*" February 1790 » 400: —

baurloon over 20 werkjongens a 15stuyver8 daags, over 306 dagen » 1912:28

zodat deszelfs ordinaire en extra ordinaire

inkomsten in alles hebben bedragen rd» 5210 :28

Transporteere rd» 3210 : 28

rUEAAT-BOei DBBL XII. 13

Digitized by VjOOQIC

194 1796. W. A. ALTINQ.

Per transport rd« 3i10:28

waar ieegen by opgeeft verpligt te zyn geweesl tol de navolgende uytgaven, als: recognitie a/d eqnipagie-boek houder rd" 40 : —

anoptgeld • 100: —

onderhoud der voormelde werk- jongens, suppletie der gestorvene, interessen van het daartoe opgenomen

capitaal > 1849: 6

aan den raeesterknegt volgens oude usantie tot eeii middel van bestaan rd' 40:12 per maand, maakl in 12

maanden » 483: —

aan schryfloonen • 120- — » 2592 : 6

zodat hy zuiver aan^inkomsten had over behouden rd' 61 8 : 22

is na deliberatie goedgevonden in te trekken voorschreeve, by

hem genotene gagie, kostgeld en het tegenwoordig middel van

bestaan, zo als dat een en ander ingetrokken word by deezen ;

wordende hy ook gelibereerd van de uytkeering van bet

middel van bestaan aan den meeslerknegttotrd'485 in'tjaar;

zullende hy blyven behouden de huurloon van voorschreeve

werkjongens, mits dezelve eflectivelyk dienst praesteeren,

wordende hetzelve als volkomen toereikende beschouwd om

daaruit te vinden het onderhoud en suppletie derzelven ;

en daar hem wyders voor altyd blyft geinterdiceerd zig op te houden mei het maken of repareeren van eenig werk, tot het blokkemakcrs ambagtspecteerende, voor of ten behoeven van particulieren ofte daarin eenige handel ofnegotie Ie dryven, dan wel daarin te participeeren, directelyk of indirectelyk, over zulks aan gemelden opziender over de blokkeuiakers-winkel tot een vast inkomen toe te leggen, zo als geschied by deezen, 100 ryksdaalders ter maand of in het jaar ryksdaalderslSOO, waaruyt door hem zal moeien worden voldaan bet amplgelil tot ryksdaalders 100 en het douceur aan den equipagie- boekhouder lot ryksdaalders 25, miti^derR de benodigde schryfloonen.

Digitized by VjOOQIC

tred. w. A. ALtiNd. 19K

16 Januarij. Regding der inkomsten van den meester' knecht bij den blokmakers^winkd.

Gebleekeo zynde» dal de nieeslerknegl van de blokkemakers- winkel MO het boekjaar 1793/4 aan gagie en koslgeld had geuolen . . rd» 174 : 24

en van zyn baas lot een middel van bestaan rd' 40 : 12 per maand of in 'l jaar • 483 : —

zodat hy in dat boekjaar had genoten rd' 657 : Ui

is na deliberatie besloten, met afschaffing nu en voor het vervolg van hel genot van gagie en koslgeld en overmits is komen te cesseeren het middel van bestaan, van den opziender van de blokkemakers-winkel genoten, aan gemelden meeslerknegt ' van de blokkemakers-winkel toe te leggen, zo als hem toegelegd word mils deeseu, ryksdaalders 50 Ier maand of in het jaar ryksdaalders 600.

16 Jaauarij. Openstelling voor parlicidieren van gelegen- heid tol liet UUen maken en repareren van zeilen in den zeilmakers-winkel te Batavia.

Heeren Commissarissen Generaal onderrigling bekomen hebbende, dat zig in deese colonie geene lieden bevinden, in bel zeylemakers ambagl ervaren, dan alleen op de zeylemakers- winkel van de Gomgagnie, is na deliberalie goedgevonden tot gerief, zowel van vreemdej^pgen, als ingezeetenen, aan een iegelyk de vryheid te verleenen om zig tot het aanmaken of repareeren van zeylen aldaar te mogen addresseeren en de hooge regeering te qualificeeren daaromtrend de nodige schik- kingen en reglementen te maken, ten einde 's Compagnie's ialrest daarinne naar behooren werde behartigt en alle ver- keerde handelingen voorgekomen.

19 Januarij. Wijziging van het bepaalde op 2 November 1795 nopens brieven van krediet

In plaats van 6. G. Fetmenger zou de Raad extra-ordinair

Digitized by VjOOQIC

196 1796. W. A. ALTINQ.

Tan Indiê, W. V. H. van Riemsdyk de nader aan te maken brieven van krediel onderteekenen.

22 Januarij. Wijziging in het verstrekken van Kaapschen wijn aan militairen.

Is goedgevonden in de afgave van gedagte wynen aan de militairen in het generaal leegens 50 rd* de legger de vol- gende bepaaling te maaken, dat voor eerst zal worden gecon- tinueerd tot ultimo April naaslslaande, als:

1 legger aan het corps dragonders,

17, » • de militairen in 't guarnLsoen,

2 » » » nationale en 1 ^ . ^ ,.

op Meester Comelis en 1 • . . \ urtembergers |

1 » » » gezameutlyke arthilleristen 'smaands.

Belangrijke vermindering van den voorraad dier wijnsoort en »wyl men vooreerst geen ontzei van gemelden uithoek »te verwachten" had, waren de oorzaken van deze wijziging.

23 Januarij. Regeling der inkomsten van den baas- kaarten-maker.

Gebleeken weezende met betrekking tot den dienst van baas kaartemaker, dat dezelve in anno 1793/4 beeft genoten aan

gagie, kostgeld, huyshuur en secqgeld rd' 484 : 24

en 'sjaars 12 vadems brandhout in natura,

voorts voor coelieloon over ^ee cairaters by den baas timmerman van de equipagie-werf, plus minus rd' 220

tot een middel van bestaan, ingevolge de resolutie van de hoge regeering in dato 12 February 1790 » 600

aan leges wegens het examineeren der tot officieren bevorderd wordende zeevaarenden circa » 60 » 880 : —

zodat zpe inkomsten in alles bedragen hebben rd' 1364 : 24

Transporteere rd' 1364 : 24

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 197

Per transport rd« 1364 : 34

waartegen hy in reekening brengt de vol- gende uitgaven:

aau zyn meestorknegt tot een middel van beslaan 's maands rd' 8 of in 't jaar. . rd* 96

donceur aan den equipagie-boekbou- der jaarlyksch » 60

voor ambtgeld • 100 » 256 : —

zodat hy zuiver heeft over gehouden rd* 1108 : 24

zo is, daarop gedelibereerd zynde, goedgevonden de gagie, kostgeld, huyshttur, verstrekking van brandhout en bet tegenwoordig middel van bestaan, door den baas kaarte- maaker genoten, te laten cesseeren en voor het vervolg finaal af te schaflen, zo als dat een en ander argeschaft word mits deesen;

en het coeliegeid over twee calfaaters, volgens de jongst gemaakte bepaling omtrend de inkomsteu van den baas timmerman van de equipagie-werf anno passato bereids ingetrokken zynde, mitsdien voor vervallen te houden;

en aangezien de baas kaartemaker van de uitkeering van hei middel van beslaan aan den meesterknegt ingevolge de bepaling onder de inkomsten van deezen dienaar bereits is ontheeven, mitsdien aan,gemelden baas kaartemaker tot een vast tractemeut toe te leggen, zo als hem toegelegd word mits deezen, rj'ksdaalders 60 ter maand of in het jaar ryksdaalders 710 en dat hy daarby liebouden sal zyn aandeel in de leges voor het examineeren der zeevarenden, die tot oflicieren lievorderd worden, op den presenten voet; dog verpligt zyn 'sjaarlyks te moeten opbrengen ryksdaalders 100 voor amktgeld en aan den equipagie-boekhoudor tot een douceur oyt Ie keeren rd' 25 in het jaar;

en geconsidereerd zynde, dat deeze bediening alzo op zig zelve geen voldoende bestaan opleverd, is verder goedgevonden, dat dezelve voortaan altyd levens zal bekleed worden door den opziender van het louw-pakhuis, die daardoor dan ook des Ie raymer inkomen zal erlangen.

Digitized by VjOOQIC

198 1796. W. A. ALTINQ.

23 lanuarij. Regeling der inkomsten van den opziener van het touw-pakhuis te Batavia.

Gebleeken zynde, dat de opziender van het touw-pakhais (tevens hekleed hehhende de bediening van baas kaarteniaker) in die qualiteil geene afzonderlyke inkomsten heert gehad, dan alleen tot een middel van bestaan ingevolge het besluit der hoge regeering in dato 12 February 1790 rd' 800

en nog voor coelieloon over 18 coelies, voor elk 6 stuyvers per dag; dog waarvoor hy verklaart buiten staat te zyn dezelve te onderhouden, de stervende te suppleeren, enz.

waarvan by volgens zyne opgaven heeft moeten betaalen :

aan den equipagie-boekbouder tot een douceur rd' 40

aan den bootsman tot een middel van beslaan in de maand rd' IS of in H jaar. • 180

aan schryfloon • 360

• arablgeld • 600^ » 1080

zodat by meer moest uytgeeven, dan hy onlflng. rJ' 280

is na deliberatie goedgevonden het tegenwoordig by liem genoten wordende middel van bestaan in te trekken, zoals hetzelve ingetrokken word by deezen ;

dog de tegenwoordige bepaling van het getal der coelies op 18 te laten standhouden en hem daarvoor te laten goed doen 77i stuyvers per dag voor elk, mits dezelve effectievelyk dienst praesteeren, en met vryheid om. in gevalle van extra benoodigtheid zig te mogen addresseeren aan den heer Directeur Generaal in der tyd mei verzoek om qualificatie tot derzelver inhuuring;

wordende by voorts ontheeven van de uitkeering van het middel van bestaan aan den bootsman tot ryksdaalders 15 ter maand;

en aan geraelden opziender van het touw-pakhuis tol een vast Iraclement toe te leggen, zo ais aan hem toegelegd word

Digitized by VjUUV IC

W. A. ALTING. 199

luils deezen, ryksdaaiders 120 ter maand of in bet jaar ryksdaalders 1440, waaruit door hem zal moeten worden voldaan ryksdaalders 100 voor ambtgeld en aan den equipagie- boekhouder tot een douceur worden uitgekeerd ryksdaaldera 25 in het jaar, waarop het gemelde ambtgeld en douceur respectivelyk worden gereduceerd, zullende de benodigde scbryfloonen door hem moeien worden goedgemaakt;

en dat laastelyk de opziender van het touw-pakhuis altyd meede de functie van baas kaartemaker zal bekleeden.

23 Januari]. Regeling der inkomsten van den bootsman bij liei touw^khuis te Batavia.

Rebleeken weezende, dat de bootsman van het touw-pakhuis in anno 1793/4 aan gagie en kosigeld heeft genoten rd' 142:24

en van den opziender lol een middel van be- slaan rd' 15 per maand of in het jaar > 180 : —

zodat zyne inkomsten in alles hadden bedragen rd' 522 : 24

is na deliberatie goedgevonden, met afschaDing nu en voor het vervolg van hel genot van gagie en kostgeld^ zo als dat afgeschaft wordt mits deezen,

en, den opziender gelibereerd zynde van de uitkeering van voorschreeven douceur, dien volgens aan den bootsman van het touw-pakhuis tot een vast tractement toe te leggen, zoab by deezen geschied, van ryksdaalders 30 ter maand of in het jaar ryksdaalders 360.

-§- Januari]. Vergunning lot tiüvoer van rijst^ enz. naar Mauritius.

Nademaal van weegens het gouvernement van Mauritius by de hooge Regeering deezer landen inslanlien zyn gedaan om adsislentie met diverse noodwendigheden, inzonderheid ryst, ea daar uit eene voordeelige handel en commercie zoude kunnen gebooren worden tusschen 's Compagnies ingezeelenen van het eiland Java en die der Franscbe republiek op het voornoemde eiland Mauritius,

Digitized by VjOOQIC

JOO '796. W. A. ALTINQ.

ZO is 't, dat wy — aan de eene kanl, zo veel mogelyk, willende bevorderen de voorspoed en welvaard van 's Compagnies inge- zeetenen, mitsgaders de gevoelens van vriendschap en vereeniging tusschen de beide nalien aankweeken, dog ook teevens ons verpligt houdende te zorgen, dat de Bataviasche colonie in het genot der voorschreeven handel-voordeelen meede cu in de eerste plaats participeere, en dat de vryheid, welke wy gezind ,zyn in dezen te verleenen, niet strekke om de prys van de ryst voor de goede gemeente alhier door eene concurrentie van opkopers boven mate te doen stygeu, nogle ook praeju- diciabel zy aan de belangen van de Compagnie — goedgevonden hebben te ordonneeren en te stalueeren, ordonneeren en sla- tueeren by deeze, dat hel aan een iegelyk zal vry staan ryst en alle zodanige verdere noodwendigheden, waarvan de handel niet is verboden, naar Mauritius over te voeren, mits zig be- vorens daar loe addresseerende by de hooge Regeering en de expeditie geschiede direct van of over deeze hoofdplaats ;

dat ook alle zodanige ryst alhier ter hoofdplaats uit 's Com- pagnies maguazynen zal moeten worden overgenomen tegens de betaling van rd* 40 voor elke coyang, die zal kunnen geschieden met papier van credit.

29 Januarij. Vergunning voor vreemdelingen Ie Batavia hun inlrek Ie nemen^ waar zij goedvonden.

Zij waren derhalve niet meer verpligt in het Heerenlogcroenl te logeren. Verg. deel VI, bladz. 745, art. 11.

29 Januarij. Verhooging der traclemeiUen van inlandsche Christen officieren.

De Regering vond goed «het inkomen der officieren van de compagnie inlandsche christenen, als thans te gering zynde om daarvan te kunnen bestaan, en uit consideratie, dat deselre gelyke diensten moeten doen als de Europeesche officieren, te verhoogen, te weelcu;

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTING. SOI

dat Tan den capitain met rd' 20

■ • • lietttenant met » 10

• • vaandrig » ... » 8",

30 JaDuarij. Regeling der inkojnslen van den i'**^ ge- zworen klerk ter generale secretarie.

Gebleeken zynde met beli'ekking tot den eersten gezworen klerk Ier secretary vau de liooge regeering, dat diens inkomsten voor heen veel meerder hadden bedragen dan tegenwoordig, ak in anno 1792/3 ryksdaalders 409K en 56 en in anno 1791/2 rd» 4447 en 24, ja, in vroeger tyden wel tot rd* 6 i 8000 in het jaar, dog dat dezelve in het boekjaar 1793/4 nier meer hadden gerendeerd dan aan gagie, koslgeld en

secqgdd rd** 443:24

wegens expeditie geld van actrns en bewysen » 1721 : 18 » de Ghineesche nagt briefjes voor de

dienaren der pagters » 21 : —

» l»ermissie briefjes voor de Chineese

nieuwelingen • 126 : —

• afgegeeven extracten uit de notulen.. » 100: — » het bezuinigde op de verstrekking van

papier, calculatief » 500 :

• thee requesten » 50 :

of in 't geheel rd" 2961 : 42

dat deese trapsgewyse vermindering moet worden toege- scbreeven daar aan, dat hetgeen bevorens by de afgave van acten, commissien en bewysen boven de bepaling uit genereu- sitett pleeg te worden betaald, zeedert uithoofde der veran- dering van tyden en omstandigheeden was weg gevallen ; dat verscheide diensten op de buiten comptoiren zyn ingetrokken ; dat sedert ingevoerd is om de actens der gemeene zeevarende en militairen op ongezeguld papier uit te vaardigen ; dat er veel minder bestelkasjes dan voorheen worden gcéxpedieerd; dat er minder Ghineesche nieuwelingen worden aangebragl en dal de naglbrieQcs voor de dienaren der pagters ook veel minder bedragen dan voor heen;

Digitized by VjOOQIC

302 1796. W. A. ALTING.

ZO is uit consideratie van de moeiclykiieid deeaer bedieuing, de notabele vermindering der daaraan geaccrocheerde extra ordinaire inkomsten en het vooruytzigt, dat zulks niet zal bee- teren, goedgevonden, met intrekking der tot dus verre door hem genoten gagie, kost en secqgeld, toe te leggen, gelyk hem toegelegd word mits deesen, een vast tractement van rd' 165 ter maand of in het jaar rd" 1980, met behoud van de hier vooren uylgedrukte extra ordinaire inkomsten, volgens de daarop gemaakte ofte thans in vigeur zynde orders en Ijepalingen, volgens welke door hem alleen worden genoten het expeditie geld, mitsgaders het provenue der Chiueesche nagtbrierjes en dat der afgegeeven wordende extracten uit de notulen, zo wel als het geen door hem kan worden bezuinigd op de verstrek* king van het papier; dog het provenue der permissie brief jes voor de Chineesen nieuwelingen lusschen de beide secretarissen der hooge regeering, de secretaryen en de bode van de Chi- neesche nalie en hem, eersten klerk, nevens den adjunct verdeeld, terwyl de voonleelen op de aan de hoge regeering gepraesen- teerd wordende thee requestcn of ter verzending van geper- mitteerde be^telkasjes naar Nederland door hem worden genoten, voor zoveel aangaat die op de heele en dubbelde en de ad* junct op die van de halve kasjes.

30 Januarij. Regeling der inkomslen van den adjunct 1'"" gezworen klerk Ier generale secretarie.

Gebleeken zynde, dat de inkomslen van den adjunct eersten gezvirooren klerk ter secretary van de hoge regeering in anno 1793/4 heblien bedragen aan gagie, kostgeld en secq* geld rd» 373 : tt

voorts zyn portie als collecleur in 't opgeld van 't kleyn zegul • 840 : —

item in het aan de onder-kooplieden en klerken ter gemelde secretary toegevoegd douceur • 250 : —

ilem in het profyl op de admissie briefjes der

Chineesche nieuwelingen, circa «^ 100: —

Transporleere. . . « rdM 162 : 28

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. SOS

Per (ransporl. ... rd« 1162 : 28 item in dat van de thee requesten, circa. ... » 100 : — hetgeen hy bezainigen kan op de verstrekking

van penneschagten en zegullak, circa » 100 : —

zodat zyne inkomsten in alles hadden bedragen,

circa rd» 1362 : 28

zo is, daarop gedelibereerd zynde, goedgevonden de gagie, kostgeld, secqgeld en hel aandeel in de premie, by resolutie der hoge regeering van den 24*» April 1792 voor de onder- kooplieden, gezwoore en andere klerken bepaald, lol dus verre door gemelden, adjunct eersten gezwooren klerk genoten, te laaien cesseeren en voor het vervolg flnaal af te schaffen, zo als dal een en ander afgeschaft word by deesen;

eo aan hem tol een vast tractement uit *s Compagnies kasse toe te leggen, zo als aan iiem toegelegd word mits deesen, ryksdaalders 50 'smaands of in 't jaar rd' 600, wor- dende voorts aan hem gelaten zyne 74 portie in het opgeld van het klein zegul, waarvan hy levens collecleur zyn zal, die in het profyt van de admissie briefjes der Chineese nieuwe- lingen en van de thee requesten, mitsgaders het geen hy kan liezuinigen op de verstrekkingen van penneschagten en zeguUak.

30 Januarij. Regeling der inkomsleti van den gezworen Uerk^ margindist en realist ter generale secretarie.

Gezien weesende, dat de inkomsten in anno 1795/4 van tien gezwooren klerk, marginalist en realist der generale re- solutien en besoignes Ier voormelde secrelary aan gagie, kost- geld en secqgeld hebben bedragen rd' 2*22 : 28

voorts zyn aandeel in het jaarlyks douceur, dat onder de secrelary bediendens word gedistribueerd > 400 : —

voor hel instellen van eenige by de hoge re- geering ingediende verzoekschriften » 15: —

voor het genotiBceerde nieuws aan eenige par- ticulieren van aangestelde of geavanceerde die-

Transporleere rd' 687 : a~8

Digitized by VjOOQIC

S04 1796. W. A. ALTINQ.

Per transport rd' 687 : 28

naaren en van de aangelegde scheepen naar

Nederland op de buiten comptoiren » 188 : —

of te zaameu : . . . rd' 872 : 28

is na deliberatie goedgevonden de gagie, kostgdd en secq- geld en het bovengemeld douceur van voorschreeven dienaar in te trekken, zo als hetzelve ingetrokken word mits deesen;

en aan denzelve tot een vast tractement toe te leggen, zo als aan hem toegelegd word mits deesen, ryksdaalders 90 ter maand of in hel jaar ryksdaalders 1080.

30 JanuariJ. Regeling der inkomsten van den gezworen klerk, dagregister-houder en archivaris Ier generale secretarie.

Gehleeken zynde, dat de gezwoore klerk, dagregister houder en archivaris ter generale secretary in anno 1795/4 aan gagie, kostgeld en secqgeld heeft genoten rd* 272 : 28

voorts zyn aandeel in het jaarlyksch douceur der secretary bediendens » 200 : —

voor bedoeld nieuws van aangestelde of geavan- ceerde dienaren » 100 : —

makende te zamen rd' 572 : 28

zo is na deliberatie besloten af te schaffen en in te trekken, zo als argeschafl en ingetrokken word by deezen, het genot van gagie, kostgeld en het tegenwoordig douceur;

en aan hem tot een vast tractement uil 's Compagnie's kasse toe te leggen, zo als by deezen geschiede ryksdaalders 70 's maands of in het jaar ryksdaalders 840.

50 Januarij. Regeling der inkomsten van den gezworm klerk, biblioihecaris en archivaris ter generale secretarie.

Gcnoleerd zynde, dat de gezwoore klerk^ bibliothecaris en

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. SOK

archivaris ter generale secretary in het boekjaar van anno 1793/4 aan gagie, kostgeld eo secqgeld heeft genoten rd' 272 : 28

voorts zyn aandeel in het jaarlyks dooceur der' secrelary bediendens » 200 : —

voor bedeeld nieuws van aangestelde or bevor- derde dienaren * 60 : —

Z4)dal zyue inkomsten in alles hadden belopen nl" 552 : 28

is na deliberatie goedgevonden nu en voor het vervolg het genot van gagie. kostgeld, secqgeld en voormelde douceur af te sehaflen en in te trekken;

en aan hem tot een vast Iractement toe te leggen ryks- daalders 70 ter maand of in het jaar ryksdaaiders 840.

50 Januarij. Regeling der inkomsten van den gezworen klerk^ nottUist, enz. ter generale secretarie.

Gezien weezende, dat de gezwoore klerk, korte notulist en effensteller der patriasche positivo ordres ter generale secre- lary aan gagie, kostgeld en secqgeld beeft genoten in het boekjaar van anno 1793/4 rd' 272 : 28

voorts voor zyn aandeel in het jaarlyks douceur der secretary bediendens » 400 : —

voor het instellen van eenige by de hoge re- geering ingediende requesten • 25 : —

voor bedeeld nieuws van aangestelde of bevor- derde dienaren » 85; —

of te zamen aan inkomsten... rd" 782:28

zo is na deliberatie besloten nu en voor het vervolg te doen cesseeren de by hem genoten gagie^ kostgeld, secqgeld eo het douceur, hier vooren vermeld, zo als een en ander cesseerd by deesen ;

en daarentegen aan hem tot een vast tractement toe te leggen rd' 90 'smaands of in het jaar ryksdaaiders 1080.

50 Januarij. Regeling der inkomsten van vier gezworen klerken ter generale secretarie.

Gebkeken zynde, dat de vier gezwoore klerken ter generale

Digitized by VjOOQIC

206 1796. W. A. ALTING.

secrelary in het boekjaar 1793/4, 'iefier, aan gagie, kostgeld eo secqgeU hebben genolen rd' 178

voorls uit de premie» die *s jaarlyks voor de seere- lary bediendens is bepaald, douceurs van deo beer Gou- verneur Generaal en parliculiere verdiensten, deeene meerder, de andere minder, circum circa » S60

en dus in alles aan inkomsten rd' 538

is na deliberatie goedgevonden het genot van gdgie, kost- geld en secqgeld en hun aandeel in vooren gemelde premie af te schaffen, zo als dat een en ander afgeschaft en inge- trokken word mits deesen;

en aan ieder der voornoemde gezwoore klerken tot een vast tractement toe te leggen ryksdaalders SO 'smaands of in bet jaar ryksdaalders 600 ofte voor vier der voormelde dienaaren te samen rd' 2400.

30 Janaarij. Regeling der inkomsten mn den bootsman bij de cquipagie-werf Ie Batavia.

Gezien zynde, dat de bootsman van de equipagie-werf aan gagie en kostgeld heefl genoten in 't boekjaar 1 793/4 rd' 274 : 30

voorts aan coeliegeld » 156 : —

op bet houden van de bak der matroosen op de equipagie-werf geprofiteerd • 944 : 20

op de leverantie van verschillende kleinigheeden, als droge vis, Javasche kleedjes, schoenen, enz. aan *s Coropagnie's dienaaren en vreemdelingen, waartoe zyne bediening hem in de gelegenheid stelde, geprofiteerd • 1200 : —

op de leverantie van versch water, in dat jaar aan de vreemdelingen geleeverd, geprofileerd . . • 650 : — of in alles rd' 3225 : 2

waarentegen hy opgeeft bezwaard te zyn met de volgende uitgaven, als:

aan schryfloonen rd* 600

Transporteere rd> 600 rd> 32i5 : 2

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 207

Per transport rd« 600 rd« 5225 : 3

Toor een wagen en twee span paarden, onderhoud van benodigde slaven, coe- Kc's, enz » 900

onkosten, welke de onophoudelyke aanloop van 's Compagnie's zee-officieren hem veroorzaakt, 'smaands rd'' 20 of ia 't jaar • 240 rd» 1740 : —

zodat hy zuiver had behouden rd' 1 485 : 2

Doteerende hy, dal voorschreeve boekjaar van 1793/4 door het aanweesen van het Engelsch esquader buiten gemeen profitabel voof hem was geweest, hetgeen een verschil op zyne inkomsten van het jaar lievorens had gemaakt van circa een duizend ryksdaalders;

dat ook de profyten op het houden van de bak zeedert afgenomen waaren en nog merkelyk verminderden door het gestadig afneemend getal der manschappen ;

waarop gedelibereert en in aanmerking genomen weezende, dat, ofschoon de inkomsten deeser bediening door temporaire norzaaken thans zo lucratief niet zyn dan voorheen, zulks egler by het weder opluyken van vaart en handel en de aankomst van vreemde scheepen wederom ten goede sal moeten veranderen ;

dat ook de opgave zyner toevallige inkomsten is bevonden wat schraal te zyn geschied, terwyl daarentegen die der uit- gaven rykelyk is gecargeerd;

dog tevens geconsidereerd zynde, dat bet niet waarschynelyk is, dat de profyten op het houden der bak veel zullen ver- meerderen, en de moeyelykheid deezer dienst, so is goedgevonden aan hem, met intrekking van de door hem genoten gagie, kostgeld en codieloon, te zamen bedragende ryksdaaldera 430:30, toe te leggen, zo als aan hem toegelegd word mits deesen, ryksdaalders 60 's maands of in 't jaar ryksdaaldei's 600, als geoordeeld zynde, dat hy vau dit tractement, gevoegd by de verdere inkomsten, welke aan hem worden gelaten, by cene matige boyshouding ordeutelyk kan bestaan.

Digitized by VjOOQIC

208 1796. W A. ALTiNd.

2 Febriiarij. Gangbaar verklaaring van nieuwe brieven van krediet.

Benige brieTen van crediel" van 500, SOO, 100, BO, 25, •20, IB, 10 en 5 rijksdaalders, gedagteekend 29 December 1795 (zie aldaar), zouden worden aangemaakl.

De handteekeningen zouden zijn die van de Raden van Indië, A. de Bock en A. C. Mom, van den eersten opper-koopman, W. J. Craossen, van den groot-kassier, J. H. Holle en (in margine) van den Directeur-Generaal ad interim, J. Siberg.

2 Februarij. Nadere regeling der inkamslen van hei fksrsoned der generale secretarie.

Wyl komen te vervallen de aandeelen van den adjunct eersten en de andere geswore klerken ter generale secrelary in de jaarlyksche premie, door dese regeering by resolutie van den 24^' April 1792 bepaald voor de gesworen en de andere klerken ter generale secretary, en die aandeelen te zamen komen te bedraageii rd' 1500, de gemelde premie met dat montant voor het vervolg te verminderen en dus te reduceereo tot rd* 500 om onder de verdere klerken, overeenkomstig den inhoud der voormelde resolutie deser regering, jaariyks te worden verdeeld.

2 Februarij. Maatregel ten aanzien van het Beeren- logement ie Batavia.

Naar aanleiding eener regeling nopens de afbetaling eener op dal logement rustende bypolliecaire schuld vond de Regering noodig »den sabandhaar en iicentmeester aan te bevoelen om met alle ernst te waaken, dat in bet gemelde logement de rein- en zindelykbeid wat beeter dan tegenwoordig worde betragt en in het algemeen aan vreemdelingen, die aldaar hun intrek nemen, een goede oppassing bezorgd en geen billyke reeden van klagten gegeven worden".

Zie ook 24 Junlj 1808 en 17 Junlj 1811.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTiNd. i09

3 Februari]. Last op de pracliztjns in cilatién de wocnplaalsen van de geciteerde personen nauwkeurig op te geven.

Schepenen bepaalden ter zake het navolgende: De beyde gerechts-boodens, Lehmans en Schryver, zig by requeste beswaart hebbende over de moeyelykheid by het doen hunner exploicten tot het dagvaarden van veracheyde perzoonen, waar om(rend de veoonplaatsen op de citalien niet bekend gestell waaren, en hetgeen dan ook, zo zy verder allegneerden, ▼edtyds veroorzaakte, dat dezelve citatien niet bestelt wierden, zo is verstaan de practizyns te gelasten de veoonplaatsen en zelfs de builen viryken of campongs, waar die ook mogten zyn geleegen, der geene, die zy ter roile dagvaarden, op de citatien wel daydelyk en zo pertinent maar immers doenlyk bekent te stellen, op poene, dat bieraan mauqueerende de partyen van zodanige niet na bebooren gedagvaarde perzoonen ten hunne kosten, — en waar onder dus ook bet vrugteloos exploict geld der gerechts-boodens meede zal zyn begreepen, — zullen worden geroyeert, dan wel ten kosten van die geene anders, die bevonden zal worden dit verzuym veroorzaakt te hebben.

4 Februarij. Benoeming van leden, enz. van het Comité tot den O. I. handel en bezittingen.

Dit stuk is eerst in December 1796 in Indiê ontvangen en lUaar afgekondigd op den %0^ December 1796.

5 Februarg. Vermeerdering der inkomsten van de bo' dienden der chirurgie.

De Roering besloot: 1^ zo lang de oorlog zal duuren, toe te leggen 'sniaands aan de onder-cbirurgyns rd' 10 : 6 en aan de derde chirur- gyns rd* 6:6, by het kostgeld, hetwelk dezelve thans genieten;

NJkliAT-MU DEEL Xll. ' 14

Digitized by VjOOQIC

JlO 1796. W. A. ALTINÓ.

2^ aan de opper-chirurgyns van de scheepen, boven de aan hun reeds toegelegden rd* IB, nog te accordeeren rd' 5 of in H geheel rd' 20 'smaands;

3® aan de onder-chirurgyns» die van de scheepen aan land bescheiden worden, voor de eerste twee jaaren te laten genieten dubbeld kostgeld of rd" 6: 12, in steeden van de rd' 36, die zy thans hebben;

4® aan den oppermeester en binnen regent van Parmerend te accordeeren rd' 45 en aan de oppcr-meester van Onrast en Edam,- elk, rd' 30 ter maand, zo lang de omslag van die eylanden ingetrokken blyft en om te cesseeren, zodra de voorsz. omslag wordt hersteld;

5^ van alle de voorsz. extra toelagen maandelyks de generale som te laten ontvangen door hel hoofd van de chirurgie om door hetzelve aan de genieters gedistribueerd te worden.

Op 24 Maart 1796 is ter zake nader goedgevonden «aan de scheeps opper-chirurgyns geduurende den presenten oorlog toe te voegen rd' 30 ter maand, ieder, in papier van credit, in steede van de thans by hun genoten wordende toelage van rd' 20 gelyke munt".

6 Februarij. Vereeniging der belrekking van klein- winkelier mei die van pakhuis-boekhouder bij hei negotie-kanloor Ie Balavia.

12 Februarij. Vergunning aan een ex-meerslerknechl van Compagnie*s zeilmakers-winkel te Batavia tot het oprichten aldaar eener particuliere zeilmakers-winkel.

De motieven voor deze vergunning waren, dat er «geene bedenkingen zyn, waarom men niet zoude toestaan het oprigten van een particulier zeilmakers-winkel, te meer zulks strekt tot* merkelyk gerief der ingezetenen alhier, en dat ook in 'sComp' zeilmakers-winkel diverse articulen zyn, die er buiten prejuditie van de Compagnie kunnen worden gemist'*.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTlNd. 111

16 Februarij. Intrekking der verjdiclUing voor arakbran- ders om arak aan de Regering te leveren.

Om aan deze fabriekanten te gemoet te komen werd goedgeronden »de arakbranders voor deesen tyd in bet geheel te releveererr van de verpligting ter leverantie van arak op recognitie en in betaaling, mitsgaders het by de Compagnie benodigde van hen te accepteeren teegens rd' 35 de legger*'.

22 Februarij. Nadere bepalingen in verband met de intrekking op 11 December 1795 van het reglement legen pracht en praal.

Op 22 Januarij 1796 liet de Indische Regering in hare resolntien aan teekenen, >hartelyk genegen te zyn om, ten blyke van derzelver verknogtheid aan de nieuwe ordre van zaaken, met den aanvang des jaars 1795 in Nederland inge- voerd, alle uilterlyke teekenen, alhier plaats hebbende, af te schaffen, doch niet te min eenpaarig erkend de noodzakelyk- heid, dat sommige der tekenen, waardoor de leeden der hooge regeering als regenten, aan dewelke het hoogste gesag in deese gewesten door den Souverain is toevertrouwd, worden gedistingueerd in stand blyven, daar het overvloedig bekend is, dat de uitterlykheeden van veel impressie zyn op Chineesen ' en inlanders en dat dezelve ten hunnen opzigte veel contri- baeeren tol bevestiging van 's Gompagnie's aanzien en autho- riteit io deese gewesten, ja, als het waare tot een noodzakelyk supplement dienen van haar zo zeer verswakt weezentlyk vermogen*'.

De Indische Regering liet echter het nemen eener beslissing

ter zake over aan de Commissarissen Generaal, die den ^i*^^

Februarij 1796 besloten:

1^ het interdict van het ryden met zogenaamde glaaze

koetsen of rytuigen van zodanige fatsoen met portieren^

to meede het stellen van wapens of diergelyke teekenen

Digitized by VjOOQIC

^\t 1796. W. A. ALTiNd

van distinclie, ingevolge het eerste artical van den eersten titul in het reglement van pragt en praal te laaien standhouden ;

2^ het verboil van het ryden met vier paarden insgelyks te laaten op den vorigen voet, ingevolge titul 1, arlicol 2 van het gemelde reglement;

5* omtrent het voorby ryden der heeren van de hooge regeering nader te bepalen, dat zulks eenlyk zal mogen geschieden door de vreemdelingen, de opper-kooplieden en die daarmeede gelykstandig zyn, neevens allcdegeene. welke het gebruik van geschilderde wagens is toegestaan, dog dat zulks aan alle de mindere dienanrcn en burgers zal blyven geinlerdiceert ;

4® omtrent de wagenpagt:

a. door de hooge regeering te laten nagaan, welke G>m- pagnie's dienaaren, die uyt hoofde hunner amplen verpligt zyn een wagen te houden, om de soberheid hunner inkomsten daarin behoorcn te worden te ge- moed gekomen, ten einde by provisie daar omtreut eenen vasten voet te bepaalen, zynde het voorncemeu van heeren Commissarissen Generaal om by bet finaal reguleeren van derzelver inkomsten daarop regard te slaan, ten einde zy daaruit meede de wagenpagl konnen opbrengen en deese belasting also zo algemeen immers mogelyk werde gedragen;

b. aan de burgers vryheid te laten om zig jaarlyks ter onthefling van de betaaling van dien impost te ad- dresseeren by de hooge regeering, doch tevens te statueeren, dal daarop niet dan om zeer gegronde en praegnanle reedenen favorabd zal mogen worden ge- disponeerd, zodanig, dat alleen de burgers, welke eene voor hel algemeen nuttige neering of handteering oeffenen, daartoe volstrekt een wagen moeten houden en geen genoegzaam vermogen bezitten om zonder hun merkelyk beswaar de pagt daarvan te kunnen op- brengen, van dezelve zullen kunnen worden ontheven ;

Digitized by VjOOQIC

17ee W. A. ALTINQ 213

e. de betaling der bovengemelde wagenpagt te reguleeren na male van de hoeveelheid der by eik aan handen zjnde wagens en paarden en de heeren Raaden or- dinair en extra ordinair, de Bock en van Riemsdyk, te verzoeken een ontwerp van heffing van het gemelde middel van belasting op dien voet te formeeren; 5^ het ryden in het kasteel over de valbrag alleen te per- mitteeren aan diegeenen, dewelke zulks dus lang is toegestaan geweest, met interdictie aan alle overige; 6^ het voorstel om aan de leeden van het collegie van Scheepenen uit de burger stand, wanneer zy vyf jaaren als zodanig hebben gefungeerd, toe te voegen een ver- gulde wagen niet te aniplecteeren, maar het genot van dat voorregt te laaten op den ouden voet; 7^ het by het bovengemeld reglement van pragt en praal art. 16 tot 20 inclusive lilul 1 gesteld veri)od op het ryden naet twee voorloopers, twee ligten, mitsgaders het dragen door de koetsier en lyfeigenen, enz. van liveryen te laaten stand houden; 8^ de by het opgemelde reglement articul 57 titul 7 ge- legde impost op den geene, die by het doen van ondertrouw met waagens naar het stadhuys ryden, in te trekken en daarenteegen te bepaalen, dat een ieder, aan huys onder- trouw doende, zal moeten* betalen rd' 50 ten behoeve van de diacony armen ; 9* bet reglement op de lykstatien van den lO^» February

1775 te renoveeren en te laaten stand houden; 10^ de dispositie omtrent het bewysen van de militaire hon- neurs aan de poorten aan de politique dienaaren voor eerst aan te houden.

Op voorstel van den Commissaris-Generaal Nederburgh werd den 8**^ Maart 1796 alsnog bepaald «met opzigt tot het voorby ryden der hooge regeering is verstaan de vryheyd daartoe Ie laten aan allen en een iegelyk, van Ëuropeesche of blanke vader of moeder gebooren, hetzy in of buiten deeze

Digitized by VjOOQIC

214 ^796. W. A. ALTINQ.

eoloDie, dog dezelve overigens wederom in te trekken. Voorts daaromtrent te maken de volgende bepalingen: 1^ dat het voorby ryden sal moeten geschieden op een be- scheidene wyze en in 'toog houdende de publicqae eerbied, welke men ten nutte van het algemeen aan heeren Com- missarissen Generaal en de leeden van de hooge regeering verschuldigd is; 2^ dat zulks niet zal vermogen te geschieden omtrend het ligchaam van de hooge regeering, rydende en corps, dan wel plegtige commissien uit dezelve» nog ook omtreod heeren Commissarissen Generaal, wanneer hoogst dezelve van een officier der dragonder lyfwagt, ofte den beer Gouverneur Generaal, wanneer zyn hoog Edelheid van trompetters vergezeld zal zp, en daardoor teonen zig in die aanzienlyke waardigheeden naar het kasteel of elders te begeeven; 3® dat de voorschreeven vergunning alleen verstaan word voor het geval, dat wagens tegen eikanderen inryden en dierhalven geinterdiceerd word om een lid der hooge commissie ofte der hooge regeering, in desselvs wagen rydende, van agteren op voorby te ryden, als niet bestaan- baar met de bescheidenheid, articul 4 aanbevolen; 4® dat ook, de voorschreeven vryheid alleen toegestaan wor- dende aan de persoenen, geene leedige wagen, van wie die ook zyn niooge, een lid van de hooge commissie ofte de regeering zal mogen voorby ryden, op wat wyze zulks ook zoude nioogen weezen, met recommandatie aan alle en een iegelyk om zig na de voorschreeven bepalingen stiptelyk te gedragen, ten einde door teegenovergesteide handelingen geene aanleiding te geeven, dat de hooge re- geering ter verdere voorkoming van de nadedige gevolgen, daaruit voortspruitende, genoodzaakt worde de voorschreeven vryheid wederom geheel in ie trekken".

Op 15 Februarij 1797 deelde de Commissaris«Generaal

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. SIK

Nederbargh aan de gecombineerde vergadering mede, dat htj en zijne ambtgenoten de bedaiten van 22 FebruariJ en 8 ïaart 1796 >niet hadden doen pnbliceeren, uit betuiging, dat de besluyten in de presente tyden bezwaarlyk zouden zyn ter executie te brengen, voornamentlyk by het arrivement nn vreemdelingen, gelyk dit onder anderen onlangs gebleeken was by het aanweezeu alhier van het Fransch esquader onder den heer contra-admiraal, Sercey''.

26 Pebruarij. Verbod tegen den uitvoer van rijst van Batavia.

Overwegende, dat het in het geheel niet voor onmogelyk kan worden gehouden, dat in den aanstaande Oost-mousson hel Javasche vaarwater door vyandelyke bekruissingen on- veilig gemaakt, ja, misschien wel de communicatie ter zee met Batavia geheel gestremd wierd, waardoor men buiten staat zoude kunnen geraaken om nieuwe toevoer van ryst van Java te bekomen —is goedgevonden en verstaan den aitvoer van ryst van hier niet verder toe te staan, dan de aan handen zynde voorraad, sonder prejuditie der beoodigd- heid van Batavia voor een rond jaar, kan toelaaten.

1 Maart. ProdamtUie der oplreding van de Nationale vergadering, representeerende het volk van Nederland.

Dit stok is eerst in December 1796 in Indid ontvangen en aldaar argekondigd op den 20^° December 1796.

" ^. Instructie voor den provisioneelen opzichter over de Uimmeragien en reparatien" te Batavia.

Onder het ressort van het ambagts-quartier en dus onder het op- en toezigt van gemelden opzigter behooren thans de navolgende dienaaren, als :

1 baas der metselaaren en steenhouwers,

Digitized by VjOOQIC

216 1796. W A ALTING.

1 opziender over de timmerlieden,

1 • » > • smits, kooperslagers, hliksiagerg^ geel-,

lood- en tinDe-gieters, schilders en glase-maakers,

1 baas der kruyt-maakers,

1 » » koorn-moolensy

1 opzigter over de brandhout-werf,

1 opper-mandadoor I over 's Compagnies slaaven en lyf-

1 onder-mandadoor j eigenen,

i opper-Ghirnrgyn,

1 onder-chirurgyn,

1 boekhouder,

1 overdrager en

4 i K adsistenten.

S. Gemelde perzoonen» derzelver logementen en werk- plaatsen, gelyk ook de tot het verrigten van den arbeyd meede vereischte slaaven en kettinggangers met en benevens derzelver opzigters en wooningen, dewelke bezyden de Rotterdammer- poort tot onder de punt Gelderland een gedeelte van de stad beslaan, gelyk ook de kruyt- en koorn-moolens, mitsgaders de brandhout-werf en dies opstallen, staan dus gezaamenllyk direct onder het opzigt van den voormelden opzigter.

Het gering getal Europeesche ambagtslieden by het transport en de dagelyksche rapporten te vinden zynde, merkt men dus alleen aan, dat aan de voorschreeve opzigters de betaalinge der kostgelden en emolumenten maandelyks, dog aan deeze ambagtslieden om de halve maand gepresteerd werd zonder eenige kortinge, zynde overigens de verstrek- kingen van nagt-ligt en andere behoeflens by de nieuwe memorie van menage sub dato 1 September 1795 (')disttnct bepaald en vastgesteld.
Aan de slaven, die bun kost zelfs kunnen bereiden, word volgens oude gewoonte het kostgeld en gewoonlyke randsoen in natura afgelangd, dog voor de nieuwelingen en alle, die daartoe buyten staat zyn, word dagelyks twee maal ryst en toespyze gekookt, na raio haarer maandgelden en

(*) Deze memorie is niet aaogetroffeo.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. J17

raDdsoenen, tot welken verrigting en bezorging de opper- mandadoor gehouden en verpligt is, alles echter onder goede toezigl en directie van den opzigter; beslaande de kosigelden en raodsoenen volgens oude usantie maandelyks in: aan een mans slaav: rd« — : 24 koslgeld, 40 e ryst, 5Vt » zout,

aan een jonge: rd* — : 12 kostgeM, 40 e ryst,

aan een jongetje: rd* — : 6 kosigeld, 26V, « ryst,

aan een vrouw: rd' — : 18 kostgeld, 40 8 ryst, aan een meyd: rd« — : 12 kostgeld, 40 e ryst,

aan een meysje, rd: — :6 kostgeld, 26/3 « ryst.

Tot kleedinge van meennekle lyreigenen verstrekt de Compagnie jaarlyks onder ultimo February tot Augustus het benoodigde lywaal, volgens een exacte lyst van het getal der shven, en welke kleedinge na den ontvangst, Ier presentie van een der Edele opper-kooplieden des kasteels, den opzigter, de werkbaasen en mandadoors, aan gemelde slaven en lyOei- genen, volgens de oude bepaalinge werd uitgedeeld, als: aan een bejaarde mans slaav: Vs baftas, swarte, heele breede, 1 photas or 1 Java's kleedje,

aan een bejaarde vrouwe slavinne, 1 kleedje Java's,

Digitized by VjOOQIC

ai8 1796. W. A. ALTING.

1 photas, 7,0 pc^ guinees, grof ruwe, aan de kinderen: 1 photas of kleedje ieder.

Daar by een nauwkeurig onderzoek komt te consteeren, dat veele en zelfs het grootste gedeelte van roorschreeve lyfleigenen deeze nieuwe kleederen direct na de uildeelinge aan de top Chineesen voor een geringe prys verkoopen, dan wel in de topkitten verspeelen, zoo dat dus een aanzienlyk getal uil gebrek aan verschooning koomen te sterven, zoo diend dus den opzigter te zorgen en ordre te stellen, dat de opper- en onder-mandadoor, mitsgaders de zoo genoemde vertrouwelingen, aan wien het opzigt over een byzondere ploeg is aanbevolen, bier omtrend de noodige voorzorgen gebruiken en dus alle Zondagen, *s morgens by 't ontsluiten der logementen, van ieder slaav in bet byzonder reekenschap eyschen van deszelfs kleederen, op poene van deportement der mandadoors en eene gevoelige correctie voor de vertrouwde opzigters.
In zelver voegen werkt almeede tot bet uitsterven der slaaven de morsige en vuyie huyshoudinge, die 'er in de appartementen en byzonders in de ketting baeyen plaats beeft, zoodat het grootste gedeelte door de besmette en vervuylde lugt vergaan moet, en dit alleen door de inattentie en slordigheid der mandadoors.

De opzigter zal dierhalven verpligt en gehouden zyn, tol voorkoominge van zulke onverantwoordelyke démarches, de mandadoors ernstig te gelasten voor het dagelyks zuyveren en schoonmaaken der vertrekken zorge te dragen, ten welken einde en tot bereiking van bet oogmerk de baas kniyt-maaker maandelyks zal verstrekken 30 ft oud buskruyt, waarvan twee maal 's weeks in de vertrekken zal worden gebruyk gemaakt en zulks wel voornamentlyk onder toezigt van den opzigter.

Om 's Ck)mpagnies dienst en interest dan ook meer en meer te behartigen ter voorkooming van het toeneemende gebrek aan Europeesche ambagtslieden en tot uitwinning en besparing der zoo kostbaare maandelyksche buurloonen zal

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 219

de opzigter dus verpligt en gehouden zyn (na hei voorbeeld, DQ jongst door den beer commissaris opzigter omtr^id het oilkiesen van slaaven tot bet aanleeren van ambagten gegeeven) te zorgen en deszelfs attentie te vestigen op het aanleeren der slaaven tot de noodige ambagten, zodanig, dat altoos permanent op de winkels gevonden en de teegenswoordig aanbanden zynde werk-slaaven bepaald en compleet gehouden werden op bet navolgende getal:

S4 stuks onder de timmerloots,

18 » by den baas metselaar,

12 > op den smils winkel, 6 » » » kooperslagers winkel,

4 • by den loolgieter,

6 • « • steenhouwer,

5 » » de moolemaakers, of 76 stuks lyfeygenen.

Waarmeede men dan ook reekend in der tyd de zoo kostbaare Earopeese ambagtslieden, niet alleen voor het grootste gedeelte te missen, maar ook nog de buiten-coinptoiren te kunnen gerieven.

Daar deeze voorzieninge dierhalven een poinct van het uiterste gewigt is, zoo eyscht dus de pligt van den opzigter de werkbaazen en opzienders aan te houden en te recommandeeren hierop alle attentie te vestigen, invoegen maandelyks by een schriftelyk rapport de heeren üouvemeur en Directear Generaal biervan distinct zullen werden geïnfor- meerd.
Om dan ook deeze ambagtslieden te encourageeren en meer en meer aan te moedigen zal hen niet alleen een gepaste vryheid (nadat de vnnkels zullen zyn geslooten) werden toegestaan, maar ook maandelyks door de Compagnie werden to^elegd:

aan de vier timmerjongens en 2 smits, die reeds van oudsher op de winkels gewerkt hebben, volgens besluyt hunner hoog Edelheedens:

rd' 1 tot kostgeld, nevens de voorwaarts gespecificeerde peeper en zout, neevens 50 S ryst in steede van 40 S;

Digitized by VjOOQIC

220 1796. W. A. ALTINQ.

aan de overige slaaven, die reeds eenige jaaren gewerkt en zig dus tot den dienst eeuigzinls bekwaam hebben gemaakt:

rd' — : 36 lot kostgeld, volgens usanlie, neevens voormelde randsoenen ;

aan een aankoomende werk-slaav:

rd' — : 30 tot kostgeld, thans te verstrekken neevens meer- melde randsoenen en de voorwaards gementioneerde kleedinge.

Buiten de vast bescheidene slaaven, zoo in de bospitaalen, het guarnisoen, de winkels, enz., thans een getal uitmaakende van 345 stuks, werden de overige dagelyks door den opper-mandadoor na rato der onder handen zynde werken verdeeld, alles egter onder loezigt van de daartoe gestelde onder-mandadoors, als by voorbeeld:

tot lossen en laden der vaartuigen met aangebragte goederen, zoo uit Europa, als van de respective builen-comp- toiren, en den afscheep na derwaarts, zoo meede tot het ophaalen en transporteeren der hout-werken en verdere materialen na de onderbanden zynde, onaanbesteede werken, tot het haaien van zand en randsoenen, tot het heyen, graven, vullen en ophogen van bruggen en wegen, tot het schoon maaken en witten van 's Compagnies gebouwen, logementen, comptoiren, pak- en kruit-huisen, casernen, wagten, punten, poorten, wallen, gragten en het verder dagelyks voorvallende werk, alles voor zoo verre het een en ander van ouds af het ambagt-quartier betreft.

En, ofschoon volgens oude gewoonte de wagt heb- bende officieren van de onverwagt ontdekte defecten aan de wagten, bruggen, poorten, gelyk ook de administrateurs van derzelver pakhuisen, enz., aan den opzigter moeten kennisse geeven, zoo neemd het egter niet weg, dat meermeiden op- zigter verpligt en gehouden is dagelyks na te gaan en te doen nagaan alle 's Compagnies gebouwen, die nader ter zyner informatie specificq zullen werden opgenoemd ten eynde op de dagelyks ontdekt werdende defecten de noodige ordre ter reparatie en herstellinge te kunnen stellen.
Dierhalven vereysebt het ambt van opzigter, dat hy

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 581

zeUi iD perzoon alle deeze te doeoe reparatien examineerd en Yenrolgens, na de baazen van de Terscbeidc departementen tot herstellinge te hebben ordre gegeeven, daar van dan ook daadelyke aanteekening houd, ten eynde de materialen, ge- reetscbappen en verdere henoodigtlieeden, die de baazen of opzienders daar voor by haare maandelyksche speciflcatien in reekening brengen en by de boeken worden afgeschreeven, dan vrel de respective collegien van Scheepenen of Heemraaden worden in reekening gebragt, te kunnen confronteeren en na te gaan.

De baazi^n of opzigters, ieder in het hyzonder, zyn responsabel en veranlwoordelyk voor hunne administratien, waarvoor zy gehouden en by haare aanstellinge verpligt zyn borg te stellen; dog, dien ongeagt, blyfl de opzigter respon- sabel en verantwoordelyk voor de beboorlyke op- en loezigt OTer het geheel, zoo dat hy dus gehouden is van aüe zytie verrigtingen en bevindingen maandelyks aan de boeren Gou- verneur en Directeur Generaal nauwkeurig rapport te doen, oogereekend de gehoudenisse van al, het geene er dagelyks voorvalt en verrigt werd, aan den heer commissaris opzigter van het ambagts- quartier te moeten bedoelen.
Allen aanleg van nieuwe gebouwen en werken, ver- Dienwinge van oude, mitsgaders alle hoofd- en capitaale reparatien, zullen ter presentie van den heer commissaris opzigter, op qualificatie hunner hoog Edelheedens, by publieke aanbesteedinge aan de minst aanneemende werden toegeweezen, onder zoodanige restrictien en bepaalingen, als nu jongst sub dato 24 October 179S by het reglement op de bediening van directeur der fortificatien, gebouwen en water-werken bepaald en vastgesteld zyn.
By aankomst van particuliere houtwerken van Java zal, ahoorens met de ontlading of afscheep daar van een aanvang zal mogen worden gemaakt, kennisse moeten werden gegeeven aan hem, opzigter, ten einde de hooge regeering te dienen van berigt, welke van dezelve, ligt en zwaar, voor de Com- pagnie behooren te worden aangehouden tot billyke, laage prysen.

Digitized by VjOOQIC

tSt 1796. W. A. ALTINÓ.

Voorts diend ter zyoer informatie, dat volgens oude usantie alle vernieuwingen of reparatien 's Compagnies weegen en dus onder deszelfs op- en toesigt bebooren en gereekend werden :

a. in bet kasteel, alle de aldaar zynde gebouwen, bestaande in het generale gouvernement, de kerk, comptoiren, werk- plaatsen, winkels, lootsen, pakhuysen, nóaguazynen, am- munitie-liuysen, punten, batleryen, barnieren, beschoeyingen» kaay-muuren, kraanen, coffy-solders onder de wal van de punt Amsterdam, bet laboratorium, de medicinale-winkel, de artbillery of alles, wat tot den omslag beboord :

b. alle de opstallen, die op de stads punten en beneeden de wal, alomme zynde wooningen, waglen, casernen, poorten met dies onderhoorige gebouwen, bruggen, barrieren, kniyt- en ammunitie-buysen, ook meede de beschoeyingen, kaay- muuren, excepto de particuliere opstallen onder de wal van de Rotterdammerpoort, staande tusschen bet quartier en bet kruythuys Peterszorg;

c. alle de Westzydscbe en specery-pakhuysen, het coraptoir van den generalen ontvangst, de wooning van den sub- stituut met de daar onderboorende blokhuysen van den water-fiscaal binnen de vierkanls poort, en buyten de boom*wagt en posthouders wooning, de draay- en slnit- boomen in de rivieren alomme, als de groote boom, die onder de brug buiten de vierkants poort agter bet kasteel, de Dieslpoort en agter het binnen-bospitaal, enz.;

d. de equipagie en de anker-werff met al bet geen daar onder boord, als alle de wooningen, pakbuysen, winkels, werklootsen, mitsgaders het touw- en de zuyker-pakhuysen, beschroeyingen, kaay-muuren en al wat onder dat ressort is, als het recognitie-pakbuys, de wooning van den modder- mandadoor, de opzienders der houtwerken van de equipagie- werff, de tandels en Moorse grens, als ook de wooningen van den stuur- en bootsman van de rheede, sarangs en de Moorse cagie, de beschoeying, kaay-muur en het zee- hoofd, de bruggen en de w^, als meede hel maste- en

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTIN6. MS

het schuyte-dok op het eiland agter de Westzydsche-pak- huysen, mitsgaders alle gebouwen op het eiland Onrust, de Kayper, Edam en het ziekenhoys op Purmerend, enz.;

e. 's Compagnies gestigten, posten, wagten, casernen, bruggen, sluysen en dammen, zoo binnen, als buiten de stad Batavia, namentlyk: de groente- en ryst-bazaar, de middelpunt, 'sCompagnies schooien, als twee binnen en een buiten, het vrouwen-tuglhuys, het binnen- en buiten-hospitaal met alle de daaraan hoerende wooningen en gebouwen; de ophaal-bruggen in de zuyder-voorslad, als de zogenaamde Limakippings-brug by de Chineese camp, de brug aan de Papangers wagt by de waterplaats en de zogenaamde Jassembrug, de sluys onder de wal van de punt Zeelandia by de bamboese passer, de sluys by de post Noordwyk, de dam by Heemraaden thuyn, de dam met dies twee bruggetjes onder de wal van de punt Groningen by de eampong builen de bootn;

f. alle buiten-wagten, posten, batleryen en casernen met alle dies onderhoorige gebouwen en opstallen, als de recrule- wagt op de waterplaats, de groole en kleine Chineese wagt, de post de Vyflioek, de post de Ketting, de post Ankee, de post Tangerang, de post de Qual, de post Jaccatra, de post Noordwyk, de post Ryswyk, de post Meester Gornelis, de post op Buitenzorg, de post op Tanjongpoera, de post Wilgenburg, de post Antjol, de battery het Water-kasteel, de battery het Loo, de battery de Ploesers cagie, de battery de Bottelier, de battery de Fluit, enz.;

g. de water-leiding, die zyn begin op de waterplaats heeft, door een gedeelte van drie naast den ander leggende loode pypen over de rivier lot in de bak by de Papangers wagt en vervolgens door drie ingemetselde aarde pypen door de stad geleid word.

Aan het ambt van opzigter zyn meede geaccrocheerd de bedieoinge van opper-brandspuitmeester binneu de stad, als meede liet keuren van kalk en steen, waarvan successive de noodige reglementen geemaneerd zyn.

Digitized by VjOOQIC

224 1796. W. A. ALTINO.

Eindelyk werd dan ook nog tot speculatie van den leegenswoordige opzigter in deszelfs provisioneele bedieninge gerecommandeerd en aanbevoolen bet reglement en inatracüe, nu jongst op de bedieninge van den directeur der fortificatien» gebouwen en waterwerken bepaald en vastgesteld, voor zoo verre het een of ander kan strekken tot deszelfe narigt of geboudenisse.

Volgens den commissaris over bet ambachts-kwarüer hadden slechts eigenbelang en baalzucht alledei «exceptien en frivole «uyl vlugten'' doen aanvoeren tegen het aanleeren van ambachten door Compagnie's slaven: ook maakte de steeds toenemende armoede der bazen en opzieners voor die dienaren der Com- pagnie moeielijker hel aantal koeli's, welke volgens de bepalingen voorhanden moesten zijn, compleet te houden.

Op grond hiervan bepaalden Commissarissen Generaal den 2^" April 1796 ten aanzien van art. 8 der vorenstaande in- structie, dat bedoeld aanleeren «alleen geschied ten preuve voor den tyd van drie jaaren, ten einde als dan, gebleeken zynde, of zulks al of niet practicabel zy en overeenkomstig het ware profyt van de Compagnie, door de hoge regeering nader te worden bepaald, of daarmeede al of niet voor het vervolg sal worden gecontinueerd".

11 Maart Bekendmaking, dal de kerkeraad van de Luthersche gemeente te Batavia openlijk rekening en verantwoording zoude doen van de administratie der gelden van die gemeente gedurende 1795.

19 Maart. Bepaling, dat de chef der artillerie niel meer beUut zoude zijn met de administratie van dal ivapen.

Deze administratie werd opgedragen aan een luitenant van de artillerie met den titel: kommies der magazijnen. Tevens bepaalden Gommi&sarissen-Generaal, >dat het corps

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 225

artillerie Tan du voorlaan sal gesubmitteerd zyn aan de ordres fao het guarnisoen en daar onder^ eeven als alle de verdere corpsen, hetzelve uitmakende, begreepen zyn''.

29 Maart. Machtiging op het Collegie van Schepenen, ter goedmaking van de kosten van het uitmodderen der grachten binnen Batavia, volgens jaarltjksche gewoonte, van de inwoners te heffen eene halve maand huishuur.

31 Maart. Vernieuwing en verscherping van hei verbod tegen het houden van pandelingen, uitgevaardigd op 3 Maart 1794.

Nadeinaal men met ergernis ondervindt, dat, ongeacht noch by billet van den 3'° Maart 1794 corporeele beleeningen of verpandingen tot dienstbaarheid of slaverny ernstig verhoeden en geinterdiceerd zyn, aan deeze zo heilzaame order echter in geene deelen zodanig word voldaan, als men had mogen en moeten verwachten, en ter contrarie veele ongeoorloovde practyken worden in bet werk gesteld om dezelve te eludeeren ; zo is het, dat op heeden in raade van politie deezes gouver- nements (^) niet alleen nader is goedgevonden het voornoemde billet te renoveeren en dus op nieuw een ieder te iiiterdiceeren, gelyk hetzelve gerenoveerd en elk en een iegelyk geinterdiceerd word by deezen, eenige beleeuingen of verpandingen, hoege- naamd ook, op vrye perzoonen, helzy van Javaanen of wel van andere inlandsche natiën, te doen en dat vrye menschen voor geld of gelds waarde of op welke wyze zulks ook zoude mogen geschieden, zich zelvs, hunne vrouwen, kinders, naast- bestaande, vrienden of wie het ook zoude moogen weezen, lot eenige dienstbaarheid verpanden, op poene, dat alle zulke verpandingen en verbandsch riften nul en van geener waarde zullen worden gehouden en dat die geen, die zulk een ver- bandschrift zal hebben gepasseerd, verbeuren zal eene boete

O irra's Noord-0ost*kost.

rLAKAAT-iUU DEBL Xll. 15

Digitized by VjOOQIC

226 1796. W. A. ALTlNa.

van 2B rd" len behoeven vdn de kas v<in den raail van justitie deezes gouvernements, maar dat ook in welgemeiden raade lot ampliatie daarvan en tot leegengang van alle kwaade practyken, die tol elusie deezer order gepractizeerd zyn of noch in bet werk gesteld zouden kunnen worden, nader is besloten vast te stellen, zo als vastgesteld word by deezen: 1® dat niet alleen alle verpandingen van vrye menseben, legens den teneur van het gemelde killet na dato van dien ge- maakt en aangegaan, nul en van onwaarde zullen weezen, maar dat ook een ied^r, die bevonden zal worden vryc meiischen, die liier sedert dien tyd verpand moglen zyn, na publicatie dezes te hebben aangehouden als verpandelingen, dan wel in den aanslaande vrye menschen om dienstbaar te zyn beleend en in pand genoomen zal hebben, verbeuren zal voor de eerste maal eene somma van vyfen twintig rd" en voor de tweede maal vyHig rd* van 48 swaare stuivers ieder voor een ieder dus beleend perzoon ten profytevoor de eene belvt van den aanbrenger en voor de andere belvl voor den officier, die de calange doen zal ; 2^ dat om alle kwaade praclyken daar omirend verder voor- Ie komen de helvt dezer boete zal worden uitgekeerd aan elk en am iegelyk, zonder onderscheid, die gelyke verpan- delingen zal aanbrengen, schoon hy ook zelvs die geen mogt zyn geweest, die zich zelvs of anderen verpand mogt hebben. 3° dal, om echter voor te koomen, dat zulke ingezeetencD,die voor dato van het gemelde billet uil onkunde gelden op lyven van vrye menschen moglen hebben voorgeschooien. daarby geen Ie groot nadeel zouden komen te lyden, een ieder derzelver binnen den tyd van een maand na de pu- blicatie dezes, bier len lioofdcomptoire aan den secretaris van den raad van juslilie« Ie Soerabaja aan den scriba en op de verdere buiten-comploiren en posten aan de daar zynde residenlen en cummaiidanlen, spei'iGek zal hebben op Ie geeven de naauien van alle zulke |>ersoncn, als hun noch gelden zullen schuldig zyn uil hoofde van gedaane

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTING. M7

verfiandiDgen voor den gfmeideii tyd, de somma's, waar Toor die verpandingen zyn geschied^ en de lyd, hoe lang deze perzonen dienstbaar zyn geweest, en dat als dan ieder verpandeling zal gereekend woiden na dato van het gemelde billet op den 3^" Maart 1794 huilen de kost en kieedingy die zo iemand genoten zal hebben, een ropy of dertig stuivers in de maand te hebben verdiend en verder maandelyks te zullen verdienen; en dat het bedraagen daaraan komen zal in voldoening of mindering van het geld, vraar voor die verpandingen zyn gedaan, met dien verstande, dal, wanneer de verpandeling bevonden zal worden reeds meerdere ropyen te hebben verdiend, dan zyn pand- geldl bedraagt, dezelve ten eersten zal worden ontslagen, doch dal, wanneer zyn debet noch grooter is gebleeven, dan zyn gemelde maangeld koomt uit te niaaken, hy zo lang dienstbaar blyven zal, tol dat bet debet door aflegging maandelyks van een ropy zal zyn geliquideerd, waarna ook ten eersteii de voornoemde verpandelingen bunsweegs zullen kunnen gaan, alles op poene, dat die geen, die na- latig zal zyn geweest de voormelde opgave binnen de gemelde tyd van een maand, in voegen voorschreeven, te doen, van het voornoemde voorrecht zal zyn verstooken, zyne gemelde verpandingen nul en van geener waarde zuUen gehouden worden en de verpande personen gereekend zullen worden hun schuld vereevend te hebben, bebalveii dat hy, die gdyke verpandelingen na expiratie van den voormdden lyd van een maand versweegen en als zodanig aangehouden zal hebben, voor ieder derzelven meede zal verbeuren eene somma van vyfen twinlig ryks- daalders. insgelyks voor de eene helvt voor den aanbrenger en de andere helvt voor den officier, die de ca'ange zal doen ; dal om verder het nodige toezicht te kunnen houden, dat aan deeze order stiptelyk werde voldaan, de gemelde se- cretaris van den raad van justitie en scriba in den Oosthoek mei en beneevens de voornoemde residenten en comman- dauten gehouden en verplicht zullen weezen om de vqor-

Digitized by VjOOQIC

228 1796. W. A. ALTINQ.

Doemde te doene opgaven óa expiratie van de voornoemde gefixeerden tyd van een maand over te brengen en te bezorgen aan den gemelden raad van justitie deezes gou- vememenls, ten einde daar te blyven bemsten en de fiscaal daarvan ten allen tyden visie zoude kunnen erlangen; en B^ dat, vermits voor al de Javaanen zelvs veelal aanleiding geeven tol deeze verpandingen met zich zelvs, hunne vrouwen, kinders, naastbeslaanden, vrienden en anderen daar toe aan te bieden en op eene schanddyke vyze de daarvan koomende gelden, zo met dobbelen, als amphioen schuiven, doorbrengen, geene Javaanen of andere vrye in- landers zich zelvs, hunne vrouwen, dan wel Javaansehe of vrye inlandsche vrouwen of baare kinderen of wie bet ook zoude mogen zyn, by Europeesche, Chineesche ofover- walsche persoonen op eenige wyze zullen mogen verpanden tot lyfelyke dienstbaarheid, op poene, dat die geen, die zich zelvs, hun of haar kind of kinderen of wie het ook zy, zal hebben aangebooden ter verpanding, voor deeersle reis opentlyk op de passeerbannen met rottingen zullen worden afgestraft en, voor de tweede maal zich daaraan schuldig maakende, als slechte perzoonen naar Balemboan- gang gezonden zullen worden om aldaar tot den akker- bouw gebruikt te worden.

Wordende ten dien einde, zo wel de raad van justitie en de fiscaal dezes gouvernements, als de respeclive hoofden der buiten coniptoiren, der onderscheiden hoofden der Chineesche en overwalsche natiën en wie zulks verder zoude mogen aangaan, ten nadrukkelyksten gelasl te zorgen en Ie doen zorgen, dat de inhoud dezes sliptelyk en zouder eenige af- wyking werde naargekoomen en geobserveerd.

Rn opdat niemand hiervan eenige ignorantie zoude kunnen pretendeeren, zal deezt? alomme ter deezer kust worden ge- publiceerd en, zo wel in de Neederduilsche, als Javaansriic. Chineesche en MaleiJsche laaien gealFigeerd ter plaalzen, waar men gewoon is publicalien en aflixie van billelten te doen. Zie ook 20 Augustus 1808.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 229

1 April. Bepalingen nopens hel hoofdgdd van Chinezen in de Baiaviasche ommelanden.

De Regering vond goed: »de eigenaars van landeryen, ba- zaars en zuikermoleiis Ie doen verpligten om, niet alleen aan den gecommitleerde tot en over de zaken van den inlander pertinente lysten voor dit jaar in deese loopende maand April en vervolgens jaarlyks in de maand January op te geven, welke Chineesen op hunne landen, bazaars en zuikermolens aanweezend zyn, maar ook de briefjes voor die Chineesen legens de betaling der gewoone geregligheid te ontvangen; mitsgaders de gemelde eigenaars aan te beveelen om alle op hun grondgebied verschynende Chineesen, wanneer van geen briefje, hetzy van den gecommitteerde of van den pagter voorzien zyn, te laaten aanhouden en aan meergemelde ge- committeerde of den drossaard der Bataviasche ommelanden over te geeven.

Voorts in Ie trekken de uitzondering der landbouwers van de betaling der voorsz. gerechtigheid, mitsgaders dezelve te begrypen onder de derde classe en hen Ie imponeeren de betaling van tvriolig stuivers 'sjaars.

En wyders de Chineesen, op de zuikermolens dienst doende, te stellen op rd* tO ieder enkelde molen 'sjaars en, wanneer er twee onder een dak zyn, rd' 20 's jaars, met overlating aan de potias of eigenaars om, hetzy deese som in eens te be- laalen, dan wel zig in voegen voormeld van briefjes te voor- zien.

Mitsgaders de Chineesen van de eerste classe wederom te stellen op de bevorens plaats gehad hebbende betaling van rd' 1 : 12 en die van de tweede classe op 40 stuivers 's jaars".

Zie ook 8 December 1801.

9 April. Regeling der inkomsten van den negotie-boek' houder te Batavia.

De inkomsten van de negotie-boekhoiider in het boekjaar

Digitized by VjOOQIC

250 1796. W. A. ALTINQ.

1793/4 hebbende bedragen aan gagie, kostgeld en secq* geld rd' 442 : 24

voorts: coely-geld voor het schoonhouden van het negotie-comptoir, 'smaandsryksdaaldersTVit maakt in 't jaar » 90 : —

premie uit 's Compagnies kassa ingevolge hel besluit der hoge regeering in dato (*). . » 700 : —

tot een middel van bestaan uit het % procent van het betaalde uit 's Compagnies kassa en het jaarlyksche furnissement uit de administratien . • 570 : —

voor het opmaken van de interest reekeningen » 9 : S6

geprofiteerd op de verstrekkingen van papier,

enz. naar gissing » 500 : —

of in alles rd' 2319 : IS

zoo is, daarop gedelibereerd zynde, goedgevonden de gagie, het kostgeld, secqgeld en de premie uit 's Compagnies kas, benevens het middel van bestaan, door hem tot dus verre ge- noten, te laten cesseeren en voor 't vervolg finaal af te schaffen, zo als ^dat een en ander afgeschaft en ingetrokken word by deese ten behoeve van de Compagnie, dog aan hem te laten het coely-geld en het V4 procent van de interest-rekeningen, zynde het profyt op de verstrekkingen van papier, enz. reeds vervallen door de nadere bepalingen op dit stuk, by de me- morie op de verstrekkingen, den 1""" Augustus 1795 gearresteerd :

voorts aan hem tot een vast tractement toe te leggen, 10 als by deese geschied, ryksdaalders 225 ter maand of in bet jaar ryksdiialders 2750.

Zie ook 28 Mei 1796.

-^ April. Instructie voor hel slads-vrndu-kantoor te Batavia,

Art. 1. Tot het stads vendu-comptoir zulten voor het vervolg behooren :

(') Niet ingeirold.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. J51

twee veBdameesleren, een kassier en boekhomier, een afslager, nevens de benodigde klerken.

Arl. ± Vendumeeslerpn zullen, zo wel als den kassier en ix)ekhouder, nevens den afslager en de Iwee eerste klerken, by het aanvaarden van hun anipt den eed moeten doen voor het eerwaarde oollegie van heeren Scheepenen.

Art. 3. Ieder vendunieester zal moeten horgstellen voor een somma van 10,000 ryksdaalders en gezamenlijk aan- spreekelyk zyn voor de uitstaande vendu- penningen; zullende de borgtogt na zyn overlyden of ontslag voort dunren, tot zo lange er geene uitstaande gelden ter zyner verantwoording voortlopen, dan wel tot na den gedane transport en overgave aan zyn vervanger.

Art. 4. Vendumeesteren zullen voortaan op Zaturdag geen rendutie mogen houden, dan alleen van vaste goederen of by oilerste noodzakelykheid, en dus alle Zaturdagen by den anderen moeten komen in het stads vendu-comptoir om met den kas- sier en afslager na te gaan, te overweegen en te bepalen : 1^ de ses weekelykscbe en drie maandelykscbe te zaamen- trekking of de uitstaande schulden, en dus, zo wel de uitgetrokkene rekeningen der Europeesen, Ghineesen en Moren, als de daar van geduurende de verloopene week ^ ingekomene penningen; V den staat en toestand der debiteuren en aan welke, het zy met of zonder boi^en, verder of langer credit kan worden verleend ; 3® welke debiteuren nalaatig zyn in de voldoening der koop- penningen en dierhalven door middelen van regten tot de voldoening moeten worden geconstringeerd ; steeds in het oog houdende, dat de bepaalde tyd van parate executie niet verloopt.

Art. 5. Vendumeesteren zullen verpligl zyn, niet alleen alle maanden, met het begin van ieder maand, een schriflelyk en distincl raport van het voorgevallene op hel vendu-comptoir

Digitized by VjOOQIC

252 1796. W. A. ALTINQ.

te doen aan de heeren commissarisseD, welke het opzigl over hetzelve zullen hebben, maar ook van alle voorvallen, welke een spoedige voorziening vereischen, direct verslag (e doen.

Art. 6. Met het einde van ieder jaar zullen vendumeesteren met den afslager apartelyk moeten nagaan en overweegen, welke posten als vo'strekt desperaat moeten worden aange- merkt, en die als dan zodanig door den kassier en boekhouder laten afischryven en van de salaris-rekening decorteeren. • Art. 7. En op dat vendumeesteren, zo wel als den kassier en boekhouder, daarin ongestoord kunnen voortgaan, zal het vendu-comptoir van primo tot medio January gesloten blyven. Art. 8. Voor het opengaan van het vendu-comptoir zullen vendumeesteren aan de hooge Regecring moeien overgeeven een opgave van de gelden, welke twaaiï en meer maanden boven den bepaalden verval-dag onafgehaald zyn blyven staan, in dier voegen, dat in January 1797 zullen moeten worden op- gegeven alle de posten, van welke de verval-dag verscheeoen is geweest ultimo December 1795, ten einde vervolgens in Compagnies kassa overgebragt en aldaar gedeposileerd Ie blyven ten behoeve der daar toe geregtigden om, wanneer dezelve binnen een derde van een eeuw niet zyn gereclameerd, door het regt van praescriptie te vervallen aan de Compagnie, als heer van den lande.

Art. 9. De vendumeesteren en den aCslager zulle blyven genieten het van ouds voor hen bepaald salaris, te weeten : 5 procento van losse goederen, verkogt wordende voor rekening van particulieren, te verdeelen, als volgt : 4 procento voor vendumeesters, 1 » » den afslager;

5 procento van lossegoederen, verkogt wordende voor rekening van de Compagnie, op de volgende wyse te verdeelen, als: 3 procento voor vendumeesteren,

V2 » • den afslager,

1 » » de opperkooplieden v/h kasteel en

V^ * » de administrateurs, uil welkers

administratie de goederen verkogt worden ;

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 235

5 procento van bet bedragen der door particulieren uitge- sleld wordende loteryen, te weeten : 4 procento voor vendumeesteren,

1 > » den afslager,

2V2 procento van verkogt wordende vaste goederen en scbepen, te verdeelen op de volgende wyse:

2 procento voor Tendumeesteren, Va > > den afslager.

Art. 10. Om de twee maanden zallen vendumeesteren in honne voormelde, weekelyksche coniparitien de rendementen der gehoudene vendutien tegen de vendiiquaterns moeten con- fronteeren en voor de accoord-bevinding op die rendementen teekenen.

Art. 11. Vendumeesteren zullen geene Gbineesen, die pag- ters of meedestanders van dien zyn, tot het koopen op de vendatien mogen admitteeren, m.iar dezelve, zo die by het aanslaan van een pagt gewoon zyn geweest vast credit te hebben, niet alleen geen credit meer verleenen, maar ben ook tot de betaling der agterstallige vendu-penningen, het zy in der minne, bet zy door middelen van regten, ten spoedigsten constriogeeren.

Art. 12. Tot voorkoming van verliesen zullen vendumees- teren niet vermogen te accepteeren borgtogt van den ecnen koper voor den anderen ; — ook niet van vrouwen of weduwen van Cbineesen voor hunne mannen of kinderen.

Art. 15. Vendumeesteren zullen den tyd van parate exe- cutie niet mogen laten voorbygaan, maar zorge moeten dragen, dat de kopers binnen de vyf maanden het bedragen der door hen gekogte goederen voldoen, en voorts omtrent de zodanige, welke in gebreke blyven binnen dien tyd te be- talen, by het begin der sesde maand na den gehouden ver- koop de nodige middelen van contraincte gebruiken, op poene, dat zy aanspreekelyk gehouden zullen worden en direct zullen moeten vergoeden de schadens, welke door het ver- zuym aan het vendu-comptoir zullen toegebragl werden. Art 14. Ten opzigte van de Mooren en Chioeeseq, welke

Digitized by VjOOQIC

Ï54 1796. W. A. ALTINQ.

van liter vertrekken zonder alvorens hunne acbulden aan het vendu-comptoir te hebben betaald, waar omtrent de bepaalde tyd van parate executie nog niet verstreeken is, blyft dat regt zonder bepaling van tyd stand grypen; kunnende bet zelve, zo wel voor den competenten regter ter plaats, werwaards zy zich begeven hebben (wanneer die sorteerd onder het ge- bied van de Compagnie), als by hunne wederkomst terdeezer hoofdplaats uilgeoeffend worden.

Art. 15. Vendumeesleren zullen de vendutien, zo van vaste, als losse goederen, beurtelings moeien waarneemeii; en by ziekte of andere toevallen zal den een voor den anderen moeten fungeeren.

Art. 16. Wanneer by de weekelyksche comparitie nood* zakeiyk geoordeeld word een of meer debiteuren in persoon te doen aanspreeken, zullen vendumeesleren dezelve door den afslager laten appoincteeren om hem of hun de reedenen van zyne of hunne wanbetaling af te vragen.

Art. 17. De fungeerende vendumeester zal wel moeten toezien, dat er in de venduquatern geen verkeerde namen ge- schreven en ook altyd de voornamen daar by gesteld worden, mitsgaders niet mogen toelaten, dat den eencn persoon voor den anderen goederen mynd, ten zy de persoon, voor wien gemynd word, zelfs tegenwoordig is en zulks toestemd, dan wel eene schriftelyke qualificatie daar toe gegeven beeft, die als dan vertoond en op het vendu-comptoir bewaard zal moeten worden.

Art. 18. Ook zal de fungeerende vendumeester moeten zorge dragen, dat geene Europeesche vreemdelingen of vry lieden van de buiten-comptoiren, hier geen fixum domicUiam hebbende, eenige goederen op vendutie mynen, ten zy zy die goederen laten schryven op de naam van die geene, waar by zy woonen en die, present zynde, daar in toestemd of die»- weegen eene schriflelyke qualificatie heeft verleend; zultende in het laatst geval zodanige qualificatie mede op het vendu- comptoir bewaai*d moeten blyven.

Art. 19. Insgelyks zal hy zorge dragen, dat de verkogt

Digitized by VjOOQIC

W, A. ALTINQ. 155

wordende reettnten een der voorige koopjes niet overtreffen, ten mimten niet meer dan voor een gedeelte^ en de verkopers daar van moeten praeadverteeren.

Art. 20. Ook zal hy de lysten der verkogte en niet terstond algegeven wordende goederen na het eindigen der vendutien, de tyd zulics eenigzints toelatende, of ten niterslen dien zelfden dag laten uittrekken en getekend aan den verkoper ter hand stellen, zullende de verkopers gehouden en verpligt zyn die goederen, zo spoedig mogelyk, af te geven en als dan die Ifslen, door hen voor de afgave getekend, op bet vendu-corop- toir te doen bezorgen of, by nalatigheid der koopers in de afbaling hunner gekogte goederen, daarvan op het vendu- comptoir kennis te geeven, op dat de kopers alsdan konnen worden geordonneerd hunne gekogte goederen af te halen.

Art. 21. De fungeereude vendumeester zal zorg moeten dragen, dat er geene zuure of bedorven dranken op vendutie verkogt worden, maar, zo er een pyp of vat bier of andere dranken opgeveild en het zelve zuur of bedorven bevonden word, dat bier of die dranken in zyne tegenwoordigheid laten uitstorten om alle bedriegeryen, die de Chineezen daar anderzints mede zouden kunnen pleegen, voor te komen, en daarna de leedige fust doen verkopen: voorts zal hy zig moeten gedragen, aan de successivelyk genomene besluiten en g'emaneerde placaaten tegen den verkoop van speceryen, am- munitie van oorlog en diergdyken.

Art. 22. Vendumeesteren, nevens den afslager, zullen ver- pligt zyn jaarlyks dan wel onder ultimo December een sesde gedeelte van haar aandeel in het by artikel 9 vermeld vendu- salaris te laten staan om by de boeken op reekening van fonds voor het stads venducomptoir overgeschreeven en daar uit goedgeoaaakt te kunnen worden alle toevallige nadeelen en schadens, voor dewelke zy aanspreekelyk zyn, onder deeze restrictie nogthans, dat geene afschryvingen ten lasten van bet gemeU fonds zullen mogen geschieden, dan na daar toe alvorens qnalifieatie van de hooge Regeering verzogt en verkreegeu te hebben.

Digitized by VjOOQIC

236 1796. W. A. ALTINQ.

Art. 23. Voorts zal een aankomende vendameester viyheid hebben de uitstaande schulden, die hy desperaat oordeeld te weezen, van den overneem en transport te excuseeren; en dus den afgaande vendumeester daarvoor responsabel blyven, doch voor geene andere of by het doen van transport uit- drukkelyk overgenomene posten.

Art. 24. Het huis, waar in het vendu-comptoir gehouden word, zal, zo als het thans is, met de daar toe gehoorende meubilien, blyven een eigendom van vendumeesleren ter waarde van rd'2000, weslialven ieder aankomend vendumeester ver- pligt zal zyn te participeeren in die onkosten, een ieder voor een gelyke aandeel, zullende dat bedragen voorts in de kassa van het vendu-comptoir worden overgebragt en ten voordeele van vendumeesteren by de vendu-lM)ekeu blyven voortloopen.

Art. 25. Vendumeesteren zullen egter gehouden en verpligt zyn het vourschreeven huis en wat tot hetzelve behoord, in een goeden staat ten hunnen kosten te onderhouden.

Art. 26. De kassier en boekhouder zal verpligt zyn by de intreede in dit ampt voor zyn rekening over te neemen de lessenaars en verdere schryf-gereedschappen, tot het vendu- comptoir behorende, voor een somma van rd' 450.

Art. 27. De kassier en boekhouder zal voor de aanvaarding van zyn ampt borg moeten stellen ten behoeve van vendu- meesteren voor een somma van rd* 20000 rd'.

Art. 38. Hy zal moeten zorge dragen, dat alle rekeningen, zo van vaste, als losse goederen, uiterlyk binnen de drie maanden uitgetrokken, door hem geteekend en onder de geld-ophaalders verdeeld worden, op poene, by verzuym, te moeten vergoeden het nadeel, aan vendu meesteren toegebragt.

Art. 29. Hy zal een memoriaal en kassa-boek-houden, waarin hy dagelyks moet aan teekenen, hoe veel hydien morgen heeft ontvangen, de persoonen, van wien en wat maand, en zulks ook voor de te zamentrckkingen voor ieder persoon in mai^ne bekend stellen ; iusgelyks hoe veel hy heeft afgegeven en aan wien, met l»ekendstelling van den datum der gehondene vendutie en de pagina of folio van hel quilautie-boek.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTING. 457

Art. 30. UU de dagdyksche aanlekeniDg zal liy doen formeeren eene weekelyksche kadsa-reekening, van Zaturdag tol Zalarilag, waarby blykt, wat hy in die week heeft ontfangen ea uitgegeven, en dus hel saldo der kas, het geen hy van de afgeloopen week op de volgende moei overbrengen.

Art. 31 . Van deeze kassa-reekening zal by doen vervaardigen drie eensluidende aCschriften, namentlyk twee voor de beeren commissarissen over bel vendu-comptoir, zo lange als dezelve zullen Tungeeren, en een voor de geznmenllyke venduiueesteren, om weekelyks in hunne comparitie nagezien en vervolgens geseponeerd te worden, zullende bet aan vendumeesteren vry staan al, het geen boven het bedragen van de borgtogl van den kassier onder zyne berusting bevonden word, te laten overbrengen in de groote yzeren kist, waarvan ieder vendu- meester een sleutel onder zyne berusting zal hebben.

Art. 52. En dewyl dus de eene vendu-meester niet buiten den anderen de geldkist zal kunnen openen, zullen zy ook voor het bedragen van het geen daarin succesive word overgebragt, alleen responsabel en daarom ook gehouden zyn van alle onlfangst en uitgaaf in en uit de geldkist aparte aauteekening te houden.

Art. 33. Indien een der vendu-meesteren door ziekte of anderzints belet word by bel openen der geld-kist teegenswoordig te zyn, zal de kassier en boekhouder gequaliRceerd weezen by de opening praesent te zyn, die daartoe als dan ook de sleutel van den absenten vendumeester zal moeten ontvangen.

Art. 34. De kassier en boekhouder zal, zo lange deeze ongunstige tyden voort duuren, niel vermogen eenige vendu- penningen binnen de den 14*" Juny 1793 bepaalde verval-dag van ses maanden te belalen, ten zy die geen, welke zulks competeert, geneegen zyn daar mede hunne agterslallen a.m hel vendu-comptoir te vereevenen, of ook eenige interessen op vendu-penningen, die niet op de eerste aanmaning na den verval-dag konnen belaald worden, te geven of te belooven, ook geene agio op de in betaling aangeboden wordende contanten accordeeren, dan met voorkennisse van degezamentlyke

Digitized by VjOOQIC

258 l^öö W. A. ALTINQ.

vendumeestereny zullende voortaan de interessen, welke tot standhouding en een spoedig gerief van de ingezeetenen moeien worden lielaald, blyven voor reekening van de gezamenllyke vendumeesteren en den afslager, een ieder na rato van zyn aandeel in het voorschreeven venduHsalaris.

Art. 35. Ten dien einde zal hy een kassa-boekje formeeren van ontvangen percento's en betaalde interessen en daarby op de debet-zyde noleeren, hoe veel percenlo's op voonitl verstrekte vendu-penningen zyn ontfangen, en op de credit-zyde, hoe veel interessen op uitgestelde voldoeningen der vendu-pen- ningen zyn betaald, als ook boe veel agio op de in betaling ontvangen contanten verstrekt en hoe veel op de uitgegevene is geprofileerd, opdat hetzelve by de ses maandelykselie salaris-rekening of ten goede of ten lasten der gezamenllyke vendumeesters kan worden gebragt.

Art. 36. De kassier en boekhouder zal ook eene escacle aantekening houden van de door Hiem verstrekt wordende zeguls, zo voor de extracten, als de slaven-transporlen. en ten dien einde formeeren drie boekjes, als een voor extracten, een voor de zes weekelykscbe en een voor de drie maanddyksche transporten, moetende die der shive-transporten aan hem door «ien eersten klerk en die der extracten door den tweeden klerk verantwoord worden.

Art. 37. De kassier en boekhouder zal by de weekelykscbe comparilien van vendumeesteren en den afslager het ampt van secretaris of scriba waarneemen en van al, *het geen toesloten word, terstond een korte aanteekening houden om daaruit eaie nsolutie te konnen formeeren, die door vendu meesteren in een volgende comparitie geresumeerd en, door hen, nevens den kassier en afslager, geteekend, ten comptoire moeten worden bewaard.

Art. 38. De kassier en boekhouder zal geene verandering in de gemaakte schikkingen der zaaken van het vendu-comptoir maaken na de wille en het goedduuken van een der vendumeesteren alleen, maar wel van alle gezamentlyk en onder approbatie van lieeren comraussarissen.

Art. 39. De kassier en boekhouder zal niet verpligt zyn

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINO. Ï39

aan ieder der veDduineestereii in bel byzonder (aan welke eebter den toegang tot en het visie neemen van alle boeken en papieren dagelyks V17 staat) rekening en ver- antwoording te doen, maar wel in de weekelyksche com- paritien aan de gezamenllyke vendumeesleren.

Art. 40. De kassier en boekhouder zal alleen de directie over de klerken van het vendn-comptoir hebben en zodanige schikking omtrent de verdeeling van bet werk onder dezelve maken, als hy bet beste ten meeste nutte van het comptoir zal oordeelen ; voornamentlyk moet zyne zorge zig daar beenen strekken, dat de extracten aan de belanghebbers en die dezelve komeu te vragen, binnen den tyd van vyf weeken worden bezorgd en afgegeven, en om ieder spoedig te gerieven, mitsgaders alles op eCTen voet te houden, ordre stellen, dat de klerken, nevens hy zelfs, ten agt uuren 's morgens praecies op het comptoir present zyn.

Art. 41. Zodra de kassier en boekhouder de boeken van het vmdu-comptoir afgesloten en onder balans gebragt heeft, zal by daaruit een korte staat-reekening moeten formeeren en overgeven aan de gezamentlyke vendumeesleren om vervolgens aao de hoge regering deezer landen aangeboden te worden, met verzoek om de benoeming van gecommitteerdens tot het visiteeren en examineeren der gedagte boeken, voor welke visitatie eo examinatie door vendumeesleren zullen moeten worden betaald de daar voor door de hoge rq^eering reeds bepaalde SOO gecartelde ducatons, zullende de erreuren, welke bevonden worden door den boekhouder en kassier ten nadeele van vendumeesleren begaan te zyn, door hem moeten worden vergoed.

Art. 4S. De kassier en boekhouder zal zyn Compagnies dienaar met de qualiteil van koopman en de gage van /" 60 ter maand.

Art. 43. Hy z^il. boven zyne voorsclireeven gage, uit kassa van het vendu-comptoir genieten aan salaris 'sjaars vyf duizend ryksdaalders.

Art. 44. Zo wel het bedragen van de opgemelde gage, als bet voorschreven salaris, zal voor het sluiten der boeken worden gedecorteert van het salaris van vendumeesteren en

Digitized by VjOOQIC

240 1796. W. A. ALTINQ.

den nfsluger, vermeld hy articul 9, van een ieder na rato van zyn aandeel daarin, zullende het bedragen der gage jaarlyks onder ultimo Augustus in Compagnies kassa in contante munt worden overgebragt.

Art. 45. De afslager zal by bet aanvaarden van zyn dienst borg moeten stellen voor een somma van vyf duizend ryksdaal- ders, ter goedmaking van zyn aandeel van onverhoopte bankeroeten, welke borgtogt, even als van vendumeesteren, na zyn overlyden of ontslag zal voortduuren, tot zo lange 'er geen uitstaande gelden ter zyner verantwoording voortloopen, dan wel tot na het gedaan transport aan zyn vervanger.

Art. 46. De afslager zal des morgens voor bet aangaan der vendutien op het vendu-comploir moeten komen om te verneemen, of den kassier ook eenige ordres omtrend bet een or ander te geeven heeft.

Art. 47. De afslager zal ook des Zaturdags, wanneer comparitie gehouden word, daarby teegenwoordig moeten zyn om met vendumeesteren het nodige te overleggen en vervolgens zodanige ordres te konnen ontvangen en uit te voeren, als hem door de gezamentlyke vendumeesteren, aan de welke hy in zo verre ondergeschikt blyft, zullen gegeven worden.

Art. 48. Den afslager eenige advertenlien ter hand gesteld wordende, zal liy dezelve terstond laten rondbrengen, zo buiten, als binnen de stad, zonder dat hy daar voor, als ook voor den uitroep of den bekkenslag, het gebruik van de tafel en zyl der afslag en hel geen verder daarvan dependeerd, iets meerder zal genieten, dan het voorschreven voor hem bepaald salaris.

Art. 49. By den verkoop van goederen, waarvan hy de waarde niet weet, zal hy aan den verkoper, alvorens hy dezelve insteld, vragen, van hoe veel by die goederen moet afslaan.

Art. 50. De afslager zaK by het afslaan der goeileren wel moeten acht geeven, wie het eerste mynd, en om geene reedenen hoe gennamd den een boven den anderen preferentie geeven, op poene van deportement.

Art. 51. Iemand, die hy niet wel kend, goederen mpende, tal hy hem niet alleen zyn naam, maar ook de voornaam en, des

Digitized by VjOOQIC

170è. W. A. ALtiNQ. i4t

noods, de qualiteit afvragen en zulks aan den vendu-scbryver opgeven.

Art. 52. De afslager zal zig aan de hem van tyd tot tyd ter hand gesteld wordende meiuorien (van alle zodanige persoenen, als geen verder crediel kunnen worden verleend) stiptelyk moeten houden, zonder eenige connivenlie, op poene van vergoeding, en zig voorts, zo tcgens de verkopers, als kopers, met alle bescheidenheid gedragen.

Art. 53. De klerken, zonder onderscheid, uitgezonderd de geld*ophaalders, zullen dagelyks des morgens voor agl uuren op bet comploir moeten zyn en daar zo lang blyveu als de kassier of wel zo lang hunne tegenswoordigheid vereischt word.

Art. 54. Geen klerk zal vermogen eenige rekeningen, lioeken of papieren, hoe genaamd, van het coraptoir af te geven zonder voorkennisse en toestemming van den kassier.

Art. 5a. En de klerken zullen, zo wel aan vendumeesteren, als aan den kassier, alle eerbied, trouw en onderdanigheid bewyzen.

Eed voor de vendumeesters.

Ik beloove en zweere, dat ik den Staat der vrye Vereenigde Nederlanden, de beeren bevnndhebberen der geoctroieerde Oost-Indische Compagnie, de beeren Commissarissen Ueneraal over geheel Nederlandsch Indid en Cabo de Goede Hoop, mits- gaders den beer Gouverneur Generaal en de Raaden van Indié, als ook deese stad, gebouw en getrouw zal weezen; dat ik rayn uiterste naarstigheid en devoir aanwenden zal, dat de goederen, die by my worden afgeslagen, ten duurste werden verkogt; dat ik op de vendutien niet koopen of mynen zal voor myn zelve ofte voor anderen, directelyk nochte indirec- telyk, en dat ik my voorts in het geen myn ampt zal aangaan, oDpartydig en getrouw dragen, mitsgaders de ordonnantie, my voorgesteld, punctuelyk agtervolgen zal.

Zoo waarlyk heipe my God AlmagtigI

Eed voor den afslager van vendumeesteren. Ik beloove en zweere, dat ik den Staat der vrye Vereenigde

rLAUAT-BOU PUL XII. 16

Digitized by VjOOQIC

iii 1790. W. A. ALtl^lö.

Nederlanden, de hceren bewinhebberen der geoclroieerde Oost- Indische Compagnie, de heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlandsch Indie en Cabo de Goede Hoop, mitsgaders den heel* Gouverneur Generaal en de Raaden van Indiö, als ook deeze stad, gehouw en getrouw zal weezen; dat ik niyn dienst als afslager trouw en eerlyk zal waarneemen; dal ik dus de goederen, welke by publicque vendutien verkogi worden, nimmer te laag zal afslaan en, wanneer ik de prys der goe- deren niet weet, zal vragen dan vendumeesteren of den ver- kooper, hoe hoog hy dezelve begeerd afgeslaagen te hebben: dat ik zonder aanzien van personen altoos na waarheid zal oiigeeven de naamen van den geenen, door welke de opge- veilde goederen gemynd zyn ; ook in geenen deelen ten faveure van iemand en ten nadeele van den verkooper de prysen der gemynde goederen meerder of minder zal opgeeven, als dezelve waarlyk verkogt zyn; als meede dat ik nooit op de vendutien, daar ik afslager ben, eenig goed zal mynen voor my zelfs of andere; en my voorts zal gedragen, gdyk een braaf afslager betaamt. Zoo waarlyk helpe my God AlmagtigI

Eed voor den eenten klerk van vendumeesieren

Ik beloove en zweere, dat ik den Staat der vrye Vereenigde Nederlanden, de heeren bewindhebberen van de geoclroieerde Oost-Indische Compagnie, de heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlandsch Indiê en Cabo de Goede Hoop, mits- gaders den beer Gouverneur Generaal en de Raaden van Indiê, als ook deeze stad, gehouw en getrouw zal weezen; dat ik als eerste klerk van slads vendumeesteren, niemand anders, als den naam van den geenen, die op vendutie mynd en voor wien gemynd word, zal opschryven.

Dat ik my nimmer zal verstouteu om ten voordeele van wien het zoude mogen wezen, de prysen der goederen meerder of minder in de vendu-rollen, die door my staande de ven- dutien geschreeven worden, bekend te stellen, als dezelve

Digitized by VjOOQIC

179Ö. W. A. ALtlNÓ. ik%

waartyk verkogt zyn: ook dat ik niet de geringste verandering in die rolleo, dan met voorkenBis van vendomeesteren en die geene, die gerendneeerd hdiben» zal makeb, maar my in ailea gelroow en oprecht gedragen, ab een eerlyk schryver betaamt. Zoo waariyk belpe my God Almagtig I

De Regering bepaalde wydera: » vendumeesteren en den kassier van bet vendn-comptoir kennis te geeven, dat beeren Gomnussarissen Generaal bebben geconsenteerd indedoordese '^n^ g^g^ven qualificatie om na bet inkomen weekdyks van de kas-rekeningen van vendameesteren, na rato van bet restant en na aflrek van betgeen aan de gemeente moet woirden betaald» zoveel aan de Comp" en de bank, na evenredigbeid fan dks pretensie, te laten voldoen, als zonder notabele be- lemmeriDg zal kannen geschieden''.

Op 3 Hooimaand 1810 is aan den commissaris van het vendu-kantoor diens klerk ontnomen. Zie ook 38 Januarij 1797.

~ April. Vernieuwing van hel verbod tegen uitvoer naar China van gemunt of ongemunt goud en zilver^ laatstelijk uitgevaardigd den 2/^^" October 1795.

fai consideratie genomen zynde, aan de eene kant, dat het groot gebrek aan contante speciën ter deezer hoofdplaatse ten sterksten vorderd, dat voor eerst alle uitvoer van gemunt en ongemunt goud en zilver, so van hier, als van alle andere plaatsen op het eiland Java, en dus ook naar bet ryk van China, langs alle mogelyke middelen werde tegen gegaan; en leo anderen, dat de bedugting voor de ongunstige uitwerkingen en gevolgen, welke daarvan anderzints zoude kunnen worden geapprehendeerd, zeer veel van haare kragt moet verliezen, nu men, verstoken van de gelegenheid om 's Compagnies wegen haodelwaren naar het ryk van China te zenden, dierhalven

Digitized by VjOOQIC

J44 1796. W. A. ALTINÖ.

zonder merkelyk prejuditie de Ghineesen sal kunnen gerieven inel peeper, tin en speceryen, ten einde dezulken, welke uil godsdienstige beginselen en volgens een aloud gebruik begeeren gelden naar China over te maken, in slaat te stellen het provenu der voorschreeven artikelen daartoe Ie doen strekken.

En is vervolgens geresolveerd de hoge regeering (e qualifi- ceeren, gelyk dezelve gequalificeerd word by deeze, om voor dit loopende jaar 1796 (e interdicecren en te verbieden alle uitvoer van gemunt en ongemunt goud en zilver, so van hier, als van alle andere plaatsen en coraptoiren op het eyland Java gelegen, naar het ryk van China en om de Chineesche natie daarvan vroegtydig te informeeren, ten einde in tyds hunne schikkingen daarna te kunnen maken, met toezegging, dat men hun legens contante betaling in goude of zilvere munispecien sal gerieven met peeper, tin en speceryen, onder zodanige voorwaarden en tot zodanige prysen, als waarvoor deese artikelen nu zeederd eenigen tyd aan vreemden zyn afgestaan ; werdenrde welgemeldc regeering al verder gequalificeerd en aanbevolen om in tyds de nodige en voldoende maatregelen te beramen tol de rigtige executie van zodanig verbod en inlerdictie, mitsgaders om te prevenieeren, dat hetzelve niet weder elusoir gemaakt, en voorts alle sodanige verdere schikkingen te maken, als ter bereiking van de in deesen bedoelde oogmerken nodig zouden mogen zyn.

Alles egter onverminderd de nadere disposilien, welke beeren Commissarissen Generaal aan zig gereserveerd houden omtrenil den uitvoer van contante speciën naar het ryk van China in het vervolg en wanneer de omstandigheden wederom zullen toelaten daartoe eenige vryheid te verleenen.

Zie ook 1 Junij 1809.

15 April. Toekenning van 20 rijksdaalders 'smaamis aan den onder-mandoer in het ambachls-kwarlier ie Batavia als middel van bestaan.

"^3^J" . Verleening van lettres de marque legen Engelsche scliepen en eigendommen.

Nademaal ons uit eene missive der hoog Edele beeren XV11°*»

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTINQ. 24S

van 10 October 1795 en daar nevens overgezonden extract ait het register der resolutien van de hoogmogende heereii Staaten Generaal der Verenigde Nederlanden van den 9*" dier maand gebleeken is, dat zyne majesteit deu koning van En- geland by een manifest van den 1K^° September bevoorens heeft verklaard aan alle zyne onderdanen te verleenen brieven van represaille tegens alle schepen, goederen en onderdanen der Verenigde provinciën.

En by haar hoog mogende iu agt genoomen zynde, dat, daar dit manifest tot het verleenen van letlre de marque en van represaille opentlyk bekend is en de vyandelyke intentien van bet zelve gouvernement buiten dien genoeg gebleeken zyo en men dus op alle mogelyke scha-vergoeding behoord bedagt te zyn ; terwyl haar hoog mogende authorisatie verleend hebben om tegen alle Engelsche schepen en eigendommen lettres de marque uit te geeven, mitsgaders wy ter zaake van de voorschreeven vyandelyke aggressien genecessiteerd zyn de Engekchen van onze zyde insgelyks alle mogelyke af breuk (e doen en daar neevens de ruine van de commercie en navigatie, zo veel in ons is. te beletten ; en wy ook inzonderheid tot conservatie en behoudenis van den welstand deezer landen nodig hebben geagt daar tegen, zo veel mogelyk is, met alle middelen van retorsie en represaille te voorzien — zo is 't, dat wy alle en een iegelyk daar van, niet alleen willen hebben geinformeerd, maar ook die geneegen mogte zyn schepen ten oorloge toe te rusten en onze commissie te verzoeken, daartoe permissie verleenen en animeeren met qualiflcatie om ons zodanigen perzoon als capitein voor te draagen, als daartoe de bequaamsle zal geoordeeld worden om met onze commissie (e voorzien, met belofte, dat wy hetzelve, als tendeerende tot afweering van onheilen en bevordering van den wel- stand der commercie en navigatie deezer landen, zullen accordeeren. — Lastende en authoriseerende de capitains, met onze commissie voorzien, hunne schepen te voorzien met alzulke officieren en bootsgesellen, als hun goeddunken en door de rheeders belast zal worden en dal zy voorts alomme

Digitized'by VjOOQIC

246 1786. W. A. ALTINQ.

by represaille legeo do voorschreeven vyandelykheedeo der EDgelschen zullen mogeo aantasteo en neemen alle oorlog- en koopvaardyschepen en de ingeladene goederen, aan zyn majesteil den koning van Engeland of desaelfs onderdanen behorende dan wel voor derzelver reekening, belay in Europa of bi^ te lande uitgerust of van elders met bestellingen uil ende invarende» zouder onderscbeid van plaatsen; wel verslaande, dat by onder pretext van deeze niet zal mogen bescbadigen eenige kooplieden ofte ingezetenen, onder het gebied en de magt der Nederlandscbe (K)st-indiscbeMaatscbappy resorteeresde, Dog ook onze goede vrienden ofte de geenen, waarmeede den staat der Verenigde Nederlanden en baare geoctroyeerde Oost- Indische Compagnie in goede alliancie of neutraliteit staal.

Tol welke einde by, capilain» gehouden zal zyn zich te rc- guleeren naar den articulbrief, door baar boog mogende den 4*" September 1742 gearresteerd, byzonderlyk aangaande de buiten ofte pryzen, die by zoude mogen komen te veroveren, die volgens het ü^ en K3^ artikel zullen moeten worden be- handeld en verdeeld, waarby de pryzen geheel en al worden geconfisqueert na aftrek der kosten, bet twintigste voor den fiscaal» die voor hem tot confiscatie zal procedeeren» en zullen als dan de rbeeders met hare officieren en manschappen moeten convenieeren over de verdeeling van het buitgeld» zo als best te raaden zullen worden.

Ordonneeren en bevoelen expresselyk alle bevelhebberen ter zee en te land en voorts allen anderen, in dienst van de Ne- derlandscbe geoctroyeerde Oost-Indische Compagnie en onder onze gehoorzaamheid staande, alle, die met onze commissie voorzien zyn, voor onzen capitain te houden en te erkennen en in het volbrengen van deezen zynen last alle hulpe en assistentie te verleenen, want wy het zelve ten dienste ende welstand van den staat der Yereenigde Nederlanden en de navigatie en commercie deezer landen alzo bevinden te be- hooren.

Zullende deeze, zo bier, als op de respective buiten-comptoiren worden gepubliceerd en, zo wel in de NederJuilscbe, als de

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 147

gebraikelyke inlandsche taaien, alomme worden geaffigeerd ter phalse, daar men gewoon is publicatie en aflBxie te doen.

20 April. Verbod voor Fransche emigranten^ niel voorzien mn een behcorlijk paspoort of onbekend aan den agent der Fransche Republiek, langer dan 14 dagen binneti ket grondgebied der Nederlandsche Republiek te vertoeven.

De nationak vergadering, repreaenteerende hei volk van Nederland, paste dit verbod ook op de «oolooien van den staal" loe.

Deie publicatie is eerst in December 1796 in Indie ont- vangen en aldaar afgekondigd op den S(y» December 1796.

23 April. Maatregelen in het belang van de wsecuure ^ontvangst en besorging** van brieven uit Nederland en van de Kaap de Goede Hoop.

Id overweging genomen zynde de noodzakelykbeid om in

de presente tyden en omstandigheeden eenige nadere maat-

reagelen te beraamen omtrend de secuure ontfangst en

beeorgiBg der brieven, die uit Nederland en Kabo de Goede

Hoop worden aangebragt, hetzy met eige of door de Compagnie

ingehuurde scheepen, is goedgevonden met alteratie van de

thans plaats hebbende ordres, in zo verre dezelve daar tegen

modea mogen stryden, by deesen te arresteeren:

1* dat, zo ras van de rheede zal zyn seyn gedaan van eenig

aankomend schip, de vice commandeur zig terstond naar

en, bespeurende, dat het geen vyandelyk schip is, aan boord

van hetzelve zal begeeven en zig informeeren, of het is

een geheel vreemd dan wel aan de Compagnie toebehorende

of door haar ingehuurd schip ;

i^ dal hy, rice commandeur, in de twee laatste gevallen aan

den eapitein of gezaghebber zal aanzeggen en van weegens

de n^eering gdasten geene brieven of papieren, hoe ook

genaamd, hetzy losse, dan wel in kassen of pakketten, te

Digitized by VjOOQIC

248 1796. W. A. ALTINQ.

vertonen of af te geeven, aan wie zulks ook niogte zyn, dan alleen aan de daartoe van wegens lieeren Commissa- rissen Generaal en de hoge regeering expresse gecommil- teerdens gezamentlyk;

3® dat hy, vice commandeur, vervolgens daarvan terstond ken- nisse zal geeven aan zynemeedegecommitteerdeusendeeze gehouden zyn zig met de meeste spoed, neevens hem, vicc commandeur, aan boord van zodanige bodera te begeeven ;

4® dat zy, gezamentlyke gecommitteerdens, daarna van den kapitein of gezaghebber van zodanigen bodem pertinentelyk zullen afvragen alle brieven en papieren, hoe ook genaamd, hefzy aan heeren Commissarissen Generaal, de hoge re- geering deezer landen ofte particuliere persoenen gead- dresseerd, hetzy losse, dan wel in pakketten, kisten of kassen besloten, welke hy gehouden zal zyn alle over te geeven, zonder eenige te mogen agter houden;

K' dat zy, gecommitteerdens, vervolgens alle dezelve brieven en papieren, de kisten, kassen en pakketten zonder die te hebben geopend en de losse brieven, na dezelve geza- mentlyk te hebben gedaan iu een aparte kas of pakket eu hetzelve te hebben verzegeld, terstond zullen overbrengen in een apartement binnen het kasteel, hetwelk aan hun ten dien einde sal worden aangeweesen;

6® dat zy, gecommitteerdens, dit verrigl hebbende, daarvan door een hunner mondeling rapport zullen doen aan de hoog Edele heeren Commissarissen Generaal en hoogst dezelve vervolgens nog iemand zullen benoemen, ten wiens overstaan door hun, gecommitteerdens, zal moeten worden geprocedeerd tot het openen der kisten, kassen en paketten, waarin de brieven zyn ingesloten, en vervolgens daarvan geformeerd eene speciGeke lyst of notitie, welke met hunne onderteekeoing zal moeten worden bekragtigd en waarvan gelykluydende en geauthenticeerde copiön zullen moeten worden bezorgd aan heeren Commissarissen Generaal en den heer Gouverneur Generaal van Indifi;

7^ dat daarna de brieven en pakketten, aan de hoge commissie,

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 249

de hoge regoering van Indie en de leeden derzcive rcs- pectiTelyk geaddresseerd, onmiddelyk zullen moeten worden bezorgd aan derzelver respeclive addresgen en alle de andere aan het generaale post-comptoir, ten einde van daar volgens de ordres te worden besteld.

25 April. Jnstructie voor de kommandanlen van de strand'baUerijen in de nabijheid van Batavia,

1 ^ Mits het gebrek aan volk, zoo moeten de bevelhebbers der batteryen wel opletten, dat hunne onderhebbende man- schappen niet zonder reeden vermoeid of met onnodig werk belast worden.

1^ Dewyl het uit hoofde der positie der posten niet waar- schynlyk is, dal de vyand één battery van alle kanten te gelyk zal aantasten, zo moeten de commandanten alleenlyk van het benodigde volk voorzien de flanken of zyden, alwaar de vyand zig vertoond; de overige manschappen, die voor dien dag tot de battery*s dienst bestemd zyn, egter altoos gereed houdende.

5^ By een attaque moet de grootste stilswygentheid worden in acht genomen, op dat een ieder kan ho«ren en begrypen de gegeeven wordende commando's; de commandanten moeten vooral niet te vroeg vuur doen geeven. — Met druiven zal niet worden geschooten als pp een distantie van 30 ft 35 roeden.

4® Om alle verwarringen, die door onweetenheid en misverstand zoaden kunnen plaats hebben, voor te komen, zal een ieder, by een canon geplaatst, alvorens volkomen moeten worden onderrigt, wal hy te doen heeft.

5® Insgelyks moet ieder canonnier of soldaat, by een canon geplaatst, bepaald blyven op de hem aangeweezen posl; door deeze oplettenheid word den dienst met meerdere accuratesse gedaan en de gevaaren verminderen, naar maate zulks in acht genomen word.

6^ Achter elk canon zal moeten worden geplaatst een beursval

Digitized by VjOOQIC

2S0 1*706. W. A. ALTINO.

met 10 cardoesen, dewelke in één uur tyds kunnen worden verscboolen; na het welk 't canon van binnen met een natte wisser en van buiten met een swabber moet worden gekoeld; en zal intusachen het leedige beurevat naar het kruitbuis moeten worden gebragt om op nieuw te worden gevult.

7® In ieder kruit- en amunilie huis zullen moeten wonlen geplaatst twee perzoouen, te weelen een onder-ofDcier en een gemeene, ter afgave van de gerequireerd wordende goederen ; — die om kruid of andere goederen zuUen ge- zonden worden, moeten buiten blyven staan en, hel caliber van het canon opnoemende, het benodigde uit de handen ontfangen van de daartoe gestelde verstrekkers, die verpligt zullen zyn notitie te houden der goederen, die zy geduurende het gevegt komen af te geeven.

8^ Alle de op een dag van aciie verbruikte goederen zullen zonder het minste uilstel uit het generaale magazyn moeten worden gecompleteert om de hatteryen altoos in deselfde staat van defensie te houden.

" yj'. Aanmaak van papieren van credid.

Alzo de hooge regeering deezer landen met speciaale toe- stemming en daar toe verkreegen qualiBcatie van de hoog-Edele heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlands Indié en Cabo de Goede Hoop beslooten heeft te laaten aanmaaken brieven van credit van drie ryksdaalders, twee ryksdaalders en een ryksdaalder; zo is het, dat dezelve by deezen worden gangbaar verklaard en hier van aan alle en een i^Iyk wordt kennis gegeeven, met bekendmaaking tevens, dat dezelve zullen zyn gedagtekend den '26«*' April 1796 en dal die van drie ryksdaalders, gemerkt 1/ A. en genommerd van 1 tot 10000, zullen worden getekend door den tweeden opperkoopnnn des kasteels, Frederik Schouwman, den koopman en groot-winkelier. Jan Frederik Heim, en den onderkoopman en tweede adnuni- strateur in de pakhuisen bezyden de Waterpoort, Philip Leoaard

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTtNQ. 261

v» Eys, mitsgaders in niargine voor gezien door den heer raad ordinair van Indiê, Adrtaan de Boek.

Dat dia van twee ryksdaaiders, gemerkt L'* B. en genommerd van 1 tot 30000, zullen worden getekend van N"" 1 tot 10000 ak de evengemelde en van N" 10001 tot 30000 door den opperkoopman en boekhouder generaal. Abraham Cornelis Munnik, den koopman en eersten adrainislrateur in de pakhuiaen aan de Westzyde, Petrus Adrianus Goldbacb, en den onderkoopman en klein-winkelier, Gustaaf Wilhelm Wiese, mitsgaders in margine voor gezien door den heer raad ordinair van Indiê, Johan Hendrik Wiegerman.

En dat die van een ryksdaalder, gemerkt L" C. en genom- merd 1 tot 90000, zullen worden getekend van N<» 1 tot S5000 door den opperkoopman en visitateur generaal der Indische oegotie-boeken, Johannes Ekenholm, den koopman en eerste administrateur in het yzer-magazyn, Jan Constantyn van Son, en den onderkoopman en administrateur in de zuiker-pakbuisen, Card van Naersen, mitsgaders in margine voor gezien door den beer raad extra-ordinair van Indifi, Amoldus Constantyn Mom; van N^ 25001 tot 50000 door den opperkoopman en opperhoofd over het generaale soldy-comptoir, Egbert Simons Smit, den koopman en eerste administrateur in de pakbuisen bezyden de Waterpoort, Herman Adriaan Nederburgb, en den onderkoopman en scriba van de amfioen-directie, AlbertusRo- seboom, mitsgaders in margine voor gezien door den heer raad extra-ordinair van Indiê, Coenraad Martin Neun; van N® 50001 tot 75000 door den opperkoopman en commissaris tot eo over de zaaken van den inlander, Nicolaus Engelhard, den koopman en tweeden administrateur in het graan-magazyn, Coenraad Jonas, en den onderkoopman buiten empkK>y, Daniël ▼an Son, mitsgaders in margine voor gezien door den heer raad extra-ordinair van Indiê, Willem Vincent Helvetius van Riemsdyk ; en eindelyk van N"» 75001 tot 90000 door den opperkoopman en sabandbaar, Jacobos Theodorus Reynst, den koopman en eersten suppoost op bet generale visite-oomptoir, Johannes Adolph Ham, en den onderkoopman buiten eniplooy,

Digitized by VjOOQIC

SB2 1796. W. A. ALTINQ.

Daniël Lodewyk de Win, mitsgaders in margine voor gezien door den heer raad extra-ordinair van Indiè, Albertus Henricus Wiese.

In December 1795 en April 1796 virerd papieren geld aan- gemaakt tol een totaal bedrag van 430.000 rijksdaalders.

28 April. Gdd'leening ten behoeve van de Indische Regering.

Is na rype deliberatie goedgevonden te arresleeren, gelyk gearresteerd word by deeze, eene negotialie by wyze van generale geld-heffing alhier en op alle de verdere bezittingen van de Compagnie, op het eyland Java gelegen, in contante gangbare muntspecien ten bedrage van 6 percent van elks bezittingen en voorts te bepalen: 1® dat deeze geldhefling zal geschieden in drie termynen

van twee tot twee maanden respectiveiyk; 2® dat tot gerief der gemeente by het opmaken van den staat van elks bezittingen alhier zal heHrukt en uitgegeeven zeeker boekje, uit Nederland onlangs aangebragt, behelsende de prysen der effecten in Holland, en voorts aan een iegelyk overgelaten om zyne effecten in gemoede te taxeeren; 3® dat men voorts, zooveel de plaatselyke omstandigheeden toelaten, tot handleiding in deezen zal neemen de publicatie omtrend eene diergelyke geldheffing in Holland, geëmaneerd in dato 17 July 1795; 4^ dat egler de Ghineesen en verdere onchrislen natiën van de voorschreeven geldheffing zullen worden uitgezonderd en men dezelve zal doen volstaan met een vrywillige gift; 5^ te bepaalen, dat alle ongeraunt gouden zilver sal worden aangenomen volgens prisatie, door gezwoore taxateurs te doen, het goud gereekend op ryksdaalders 24 en het zilver tot 64 stuyvers het reaal fyn;

Digitized by VjOOQIC

ireè. W. A. ALtiNQ. J53

6^ dat voor de Ie furneeren sommen zullen werden ailgegeeven obligaiien ten laste van de generale geoctroyeerde Oost- Indische Compagnie legens den interest van 6 percent in 't jaar, die in papieren munt sal konnen worden voldaan ;

1^ dat de aflossing zal werden bepaald op 3 jaaren na de vrcede of so veel eerder, als de hoge regeering deezer landen zal goedvinden, in contante specie;

8* dat men zig zal verbinden om, wanneer door onvoorziene omstandigheeden de aflossing op den bepaalden lyd niet mogt kunnen geschieden in contante speciën, dezelve als dan te doen in wissels op de generale Compagnie in Nederland, het rembours op de ducaton gesteld op 72 stuyvers, onder speciaal verband van 's Compagnies retour-goederen voor de voldoeningen;

9° dat tot securiteil der geldschieters voor de te fourneeren gelden speciaal zal verbonden zyn so veel der alhier leggende koffy, als evenreedig zal zyn aan het volle capitaal der negotiatie, gereekend lot ryksdaalders 16 de picul; 10^ dal aan deeze verbonden kofly eene aparte bergplaats sal worden gegeeven ten behoeve en tol securiteil der geldschieters; en

11^ dal de publicatie wegens de voorschreeven negotiatie sal worden gedaan directelyk door en uit naam van Commissarissen Generaal.

Aan dit besluit is nimmer gevolg gegeven. Want, nadat de Commissaris Generaal Nederburgh op 24 September 1796 eene concept-publicatie ter zake had aangeboden, rapporteerde zyn collega Siberg op 1 October daaraanvolgende, dat op ultimo Pebruary 1797, na aArek van alle noodige uitgaven, eene som van 315,500 rijksdaalders aan contanten in kas zoude zijn.

De Regering besloot daarom op 1 October 1796 »raet het finaal arresteren van voorschreven publicatie te supercedeeren lot primo January aanstaande", maar evenmin toen, als later heeft dat arresteren plaats gehad.

Digitized by VjOOQIC

U^ 1796. W. A. ALtiNd.

28 April. Bepaling, dal de militairen, zeevarenden en ambachtS'lieden, evenals vroeger, met contant gdd zouden worden betaald.

28 April. Bepaling, dat het verbod tegen uitvoer van contanten naar China ook gold voor de Macao-vaarders.

28 April. Verblijf van vreemdelingen te Batavia,

Is verstaan de hoge regeering aan te lieveelen de nodige maatregelen te neemen, (en einde vreemdelingen, alhier mei vreemde scheepen aankomende, verpligt werden weder van hier te vertrekken met die zelfde scheepen, waarmede zy gekomen zyn, en om alhier niet langer dan het vertrek dier scheepen te mo- gen verblyven sonder speciale permissie van welmelde regeering.

29 April. Jntrekking van het verbod tegen het verleenen eener schuilplaats in Indiè aan zekere Franschen.

De Staten Generaal oordeelden den 9^f° Maart 1795 dit verbod «niet overeenkomende met het recht der volkeren^ «schandelyk ontluisterende de registers van haar hoog Mogende en •daaren boven als volkomen strydig en onbestaanbaar met de •gevoelens van vriendschap en eerbied, die haar hoog mogende •hebben voor de groote, vrye en edelmoedige Fransche natie**.

Zie ook 25 September 1792, 16 April 1793, 22 April en 15 December 1794.

12 Mei. Vernieuwde afkondiging van het bepaalde hij de statuten van Batavia wegens gijzeling van Chineezen.

Ingevolge het door vendumeesteren dezer stad gedaan verzoek en om de daarby in aanmerking gebragte reedenen is goed- gevonden en verslaan by een placcaat te renoveeren het gestatueerde by de Bataviasche statuten onder het hoofddeel seatentien en executien, art. 16, in zo ver hetzelve inhoud, dal een Chinees of andere onchristen, wanneer, na veertien dagen

Digitized by VjOOQIC

treö. w. A. ALTiNó. iM

in hegtenis gezeeten te hebben, tot de betaling geen raad weel voor de somma, in de crademnatie begreepen, zal geklonken worden in de ketting om aan de gemeene w^ken voor de kost te arbeiden, tot dat hy zyne crediteuren lal hebhen voldaan of gecontenteerd. a deel I, bladz. (09, alin. 1.

20 Mei. Aansparing tot verzet tegen de Engdschen.

Alzo ons niets meerder ter harte gaat als deeze colonie by eeo vyandelyke aanval der Engelsclien met alle mogelyke raagt te defendeereo en by ons in cousideralie is gebragt om ge- bruik (e maken van Boegineesen, Macassaaren en andere vrywiHige inlanders, ten eynde de vyand, in cas van attacque of landing, met alle vigeur te repousseeren of ten minsten te verstrooyen en uil een te brengen.

Zo is by ons geresolveerd en vastgesteld, gelyk wy vast- stellen by deeze, alle Boegineesen, Macasaaren en andere vry willige inlanders te encourageeren en aantemoedigen om den ryand io voorscbreeven gevallen kloekmoedig te keer te gaan, mitsgaders alle mogelyke afbreuk te doen, onder belofte van een notabele premie van rd* tOO tot rd* 1000 inclnsive te betalen in contante zilvere spetien en by ons te begrooten na proportie van de bravoure en den dienst, by hun gedaan, zo als volgens getuigenis der daar by, aan en omtrent present geweest zynde bevonden zal worden te behoren.

En zullen op gemelde premien in gelykervoegen meede aanspraak hebben alle soldaaten en matrosen en in het generaal aile ingezeetenen, die zig by een landing of attacque in bra- voures teegens den vyand zullen komen te distingeeren.

Ook hebben wy goedgevonden een iegelyk te animeeren om, by verscbyning van een vyandelyk esquader ter deeze rbeede, de daar toe gehorende scheepen, des mogelyk, in brand te steeken, de slaven door hel beloven van vrydom en een dnoceur van rd' 500 en de vrye door een douceur van rd' 2000, m«griykf te betalen in contante zilvere munt voor ieder schip eo de vaartuigen na proportie.

Digitized by VjOOQIC

256 1796. W. A. ALtiNQ.

En op dat een iegelyk, door opregte liefde tot zyn vrouw en kinderen gedreeven, des te meer al het mogelyke tot be- houd deezer colonie raag te werk stellen, zal aan de weduwen of kinderen van dezulken, die onverhoopt mogten sneuvelen, worden uitbetaald de premie, waar op haare mans of vaders aanspraak mogten hebben; zullende de vryelieden, die zig ten eynde voorschreeven komen aan te bieden, hunne naamen en woonplaalzen aan den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander en den sabandhaar en licenlmeester moeten opgeeven.

En zal deeze publicatie, op dat het voorenstaande aan een i<'gelyk kennelyk mag weezen, worden gepubliceerd en, bebalven in het Nederduitsch, ook in de gewoone Indische taaien worden geafligeerd ter plaatzen, daar men gewoon is afGxien te doen ; laslende en beveelende voorts deu gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, mitsgaders den sabandhaar en licenlmeester, binnen veertien daageu na publicatie dezes aan ons over te geeven de lysten van dezulken, die zig in die tusschen tyd by hun zullen heblien vervoegd; en voorts alle devoiren aan te wenden, dat onze goede intentie in deezen het nodige succes erlange.

20 Mei. Kennisgave, dat de belrekking van Siadliouder had opgehouden ie bestaan.

Een iegelijk werd mitsdien, »ook in deeze landen", ontslagen van den eed, in eenige betrekking aan den Stadhouder gedaan, «ter wegneeming van alle gemoedelyke bezwaren".

Zie ook 4 Maart 1795.

21 Mei. Prijs verlaging van kruidnagelen.

Uyt hoofde van het noodlot, het gouvernement van Amboina overgekomen, in overweging genomen zynde, dat, daar het debiet der nagulen, zeedert dat heeren Commissarissen Generaal het besluit hebben genomen om dat artikel onder meer andere aan vreemdelingen tegens contante betaling ter vervoer naar

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTIMQ. 257

elders ar te slaan, zeer gering is geweest in vergelyk van de voorraad alhier aan handen, hel geen veelal is toe te scbryven aan de hoge prys van 74 stuivers, waarop die specery is gesteld, en het praesamtief is, dat de Engelschen eerlang de op Amboina gevonden hebbende nagulen naar Europa, so wel als naar de Indische gewesten zullen vervoeren, waardoor het debiet derzelve alhier zal karnen op Ie houden, so is na deliberatie goedgevonden de hoge regeering te qualificeeren om de alhier opgeslagen leggende quantileit nagulen, zo spoedig doenlyk en op de best mogefyke wyze, van de hand te zetten, al was het tot 60 stuivers het pond, wanneer niet meer te bedingen zoude zyn.

21 Mei* Maatregel ten aanzien van vreemdelingen te BiUavia.

In deliberatie gebragt zynde de noodzakelykheid, dat in de presente tydsomstandigheid, waarin men zig (er deezer boofdplaatse komt te bevinden, zo veel mogelyk werde gezorgd, dat de successive hier aankomende vreemdelingen geene oculaire ins'pectien komen te neemen van den staat der defensie, prineipaal die der fortiGcatien, so is goedgevonden den salmndhaar (e laaien aanzeggen, dat hy zorge zal moeien dragen, dal de wagens, die den vreemdeling worden verhuurd, zig niet liegeeven buiten de stads binnen posten en de zogenaamde houtkap, van welk verbod door hem aan alle vreemdelingen kennis zal moeten worden gegeeven, onder voorhouding, dat zy zig zorgvuldig zullen moeten wagten van deeze ordre niet te overtreeden, willen zy zig niel in 't geval zien gesteld, dat andere maatregelen omtrend hun werden genomen.

23 Mei. Vernieuwing van het bepaalde op 29 October 1683 ten aanzien van procureurs.

Ter gelegenheyd van de by den Chinees Tjoa Kianglo inge- bragte bezwaaren over het Iraineeren zyner sedert den jaare 1 794 tol nog toe voor deese gerechte (') hangende zaake gebleeken

O Collegie tbd SchepeDea.

rLAlAAT-BOEK DEEL XII. , 17

Digitized by VjOOQIC

SB8 1706. W. A. ALTING.

zynde, dat deese vertraging wel voomamentlyk te attribueeren was aan de reapective, in deese zaak geconsülurerde practizyns; speciaal door het niet vervolgen en termineereo van bel ter- myn van recoUement, welk teroiyn nocbtans aan bun bereits op den l\i^ July A® 1795 is verleent, zonder dat aan bel zelve tot nog toe na bebooren is verdaan geworden, zo is om daar inne voor bet vervolg te voorzien en aan diergeiyke verregaande en strafwaardige verzuymen, die nimmer met een goed oogmerk kunnen worden gepractizeeri, eens voor al paal en perk te steUen, by renovatie en alteratie van het dien aangaande gestatoeerde by besluyl van den 29<" Oclober 1683, goedgevonden en verslaan de gesamentlyke voor deesen gerechte postuleerende pracfizyns, zo nu» als in der tydt, ten ernstigslen te recommandeeren de by hun op het termyn van productie dan wel vroeger geproduceerde interrogatorien, atlestatien ofte andere actens van depositien, waar op zy recollement zullen verzoeken door bet citeeren der getuigen met inthimatie van partby advers om, des te rtade wordende, contra vragen over te leggen ter gewoone, zogenaamde recollements-rolle, die gemeenlyk alle Vrydagen des morgens door de daartoe ge- committeerde lieeren Scheepenen ter maand gehouden word, na bebooren te doen recoUeeren en wel uyterlyk binnen elf dagen of de tweede Vrydag, nadat het termyn van productie op de ordinaire roll of rechtdagen voldongen en afgeloopeii, mitsgaders aan gedagte respective practizyns op bun verzoek copy van zodanige actens om daar teegen in tyds en, des noods, contra vragen in te stellen vergunt zal zyn, op dezelfde poenaliteiten, als tegen het verzuymen der ordinaire termynen zyn gestelt en wel van twee gecartelde ducatons voor de eerste ryze, dog dublvelt of vier ducatons, indien bevonden word, dal zulks voor de tweede ryze of by de eerst volgende sessie van beeren Scheepenen commissarissen verzuymt is, de helfte te verbeuren ten profyte der stads kasse en de wederhei fte ten behoeve van den geswooren clercq ter secretary van deese gerichte, als by deese wel expresselyk tol de calange geautho- riseert en gelast zynde; voorts by verder verzuym en nalatigheid

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 259

op poene van arbitraire correctie; gereserveert nochtans aan gedagte praclizyns de vryhoyd om, in caa het voorschreeveu verzoym door ziekle ofle andere wettige verhinderingen van de getuigen, welkers presentie by hun in judicio gevordert word, luogte veroorzaakt zyn, voor een enkele keer continuatie van het termyn van recoUement te mogen verzoeken, mits deese verhindering op een legaale wyze consteerende, terwyi zy daar en tegen by verder diUiy gehouden zullen zyn de zaak wederom Ier ordinaire rolle te introduceeren tot het doen van zodanig, met sufBcienle reeden omkleed verzoek tot sta- teeriage als andersints, als zy met hel meeste belang hunner cliënten en confonn styl en practycq oordeelen zullen te behooren.

24 Mei. Wijziging in de verdeding van prijzen, op den vijand veroverd.

Alzo ons nopens de verdeeling der prysen, door het veroveren van vyandelyke schepen en vaartuigen behaald, by het revi- deereD van het den 3' Juli 1783 dienaangaande g'emaneerd plaeeaat is gebleeken, dat de daar by gedaane toewyzing van 7ia aan den Capitain en Admiraal Generaal van de Nederlandsche republiek, mits de intrekking en vernietiging van dit ambt, is vervallen, zo hebben wy besloten dat gedeelte te voegen by de portie van het gemeene land, zullende mitsdien deze portie van het gemeene land voortaan uitmaken ''/30 van de hoofdsom der behaalde buit, in stede van de bevorens daar voor bepaalde %.

En op dat niemand van die verandering ignorantie zoude kunnen praetendeeren, zal een exemplaar van deze adver- tentie worden gevoegd by het voorschreeveu plaeeaat om, nevens hetzelve, op alle Compagnies en mede op alle met brieven van marque voorzien wordende particuliere schepen en vaartuigen geaffigeerd te worden.

26 Md. Gangbaar verklaring van linnen en koperen nood-munten {duiten en banken).

Alzo wy DMt speeiaale toestemming en daar toe verkreegen

DigitizedbyCjOOQlC'

260 >79e. W. A. ALTINQ.

qualificatie van de hoog Edele heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlands Indie en Cabo de Goede Hoop besinolen hebben te laaien aanmaaken kopere en (hinne munten, zo is hel, dat dezelve by deezeu worden gangbaar verklaard en hier van aan alle en een iegelyk wordukeimis gegeven, met bekendmaaking levens, dal de kopere munlen zullen beslaan in gekaple slukken Japans kooper Ier zwaarle van l'/s ^n 3 looden en dat dezelve zullen bestempeld worden met hel cyffer van de gangbaare waarde aan de eene zyde en met bet jaargetal aan de andere zyde ; mitsgaders dal de thinne munten zullen beslaan in duiten, na hel formaat der kopere duilen, ter zwaarle elk van twee kopere duiten en be- 3 slcmpeld aan de eene zyde met hel hier ter zyde -xr staande Compagnies merk en aan de andere zyde mei ^^^ hel woord duit; voorts elk voorzien van een gaatje om aan draaden te worden geregen;

wordende derhalven de voorachreeven munlen by deezen gangbaar verklaard lot de daarop gestelde waarde, zo te Batavia en dies ressort, als op Java, Cheribon en Bantam, te weeten de kopere munten Ier zwaarte van IV2 lood voor vier en die ter zwaarle van 3 lood voor agl Hollandsche duilen, mits- gaders de thinne voor een Hollandsche duit; en liegeeren wy, dat een ieder, wie hel ook zy, op de voorschreeven plaalzen niet zal mogen weigeren, maar verpligt en gehouden zyn dezelve even als contante munten in betaaling (e accepteeren, zonder aan derzelver cours en circulatie eenige verhindering of stremming te veroorzaaken, sub jioene, dat de geene, die bevonden zal worden contrair deeze onze aanbeveeling te hebben gehandeld, zal worden geslraft mei het stellen ten arbeid aan de gemeene werken voor den lyd van Iweejaaren ofte zwaarder, na exigentie van zaaken.

En, nadien er de Compagnie, niet alleen zeer veel aan ge- legen legd, maar ook het algemeen belang ten hoogsten vor- derd, dat door namaaking of hel pleegen van andere falsileiten de beide voorschreeven munten niet op eene indirecte wyze vermenigvuldigd, maar alleen Compagnies wegen vervaardigd

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. J61

worden, zo wordt het pleegen van de voorschreeven falsiteiten, zo wel hier, als op hel geheele eiland Java, en den invoer van andere plaatsen ten sterksten geinterdiceerd, sub poene, dat die bevonden zal worden zig aan het een of ander te bobben schuldig gemaakt, by agterbaaling zal worden gestraft mei geeseling, brandmerk en kettingslag voor den tyd van 25 agtereenvolgende jaaren, dan wel zwaarder, na bevinding van zaaken.

Geiasiende en beveelende den praesident en de Raaden van justitie des kasteels Batavia, die van den gerechte deezerstad en alle verdere officieren en justicieren, zo ter deezer hoofd- plaats, als op het ganlsch eiland Java, den inhoud deezes te agtervolgen en te doen agtervolgen, procedeerende en doende procedeeren legen de contravenleurs en overtreeders van dien zonder eenige conniveulie, gratie, dissimulatie ofte verdrag, nadien wy zulks ten meeste nutte van de Maatschappy en voor hel belang van liaare goede op- en ingezetenen bevonden hebben alzo te behooren.

En op dat niemand hier van eenige ignorantie zoude kunnen praetendeeren, zal deeze naar Java, Gheribon en Bantam worden gezonden, mitsgaders alhier gepubliceerd en, behalven in het Nederduitsch, ook in de gewoone inlandsche taaien worden geafligeerd ter plaatze, waar men gewoon is publicatie en affixie te doen.

Nopens de bonken is in de resolutie der Indische Regering van 29 April 1796 aangeteekend :

Is ter dispositie gebragt een bericht van den burger vaandrig, Anthony Maccaré, waarby dezelve in substantie heeft te kennen gegeven de zwarigheid, die hy ontmoet in het vloeibaar maaken van Japansch koper en het reduceeren daarvan tot contante munt, in voegen by daarvan niet meer dan ten hoogsten 500 p' daags zonde kunnen vervaardigen, met propositie tevens om de staaven van het gemeld koper tot stukken van 1, 2, 5 en 4 lood te kappen en op die stukken een stempel te slaan,

Digitized by VjOOQIC

262 1796. W. A. ALTINQ.

hetwelk niet alleeo minder kostbaar zoude vallen, maar ook met een genoegzaame spoed zoude van de hand gaan om een aanzienelyke quantiteit tot wel vyfpicols 's daags te verwerken. Waarop gedelibereerd zyiide, is goedgevonden en verstaan het evengemeld, door den gedagten Maccaré gedaan nader voorstel, als praeferabel geoordeeld zynde om de meerdere expeditie en mindere kosten, te amplecteeren en tot bet kappen van de slaaven Japansch koper tot stukken van 1, S, 3 en 4 lood, gelyk mede tot het stempelen van die stukken, quali- ficatie te geven.

Nog vindt men ter zake van de bonken in de resolatien

der Indische Regering van 22 JuliJ 1796 het navolgende: Is verstaan :

1® tot bevordering van de voortvarenheid in het aanmaken van Japansch koper munt zig voomamentlyk te bepaalen tot stukken van 3 lood ter waarde van 2 stuivers;

2® aan den aanneemer te acoordeeren iVs percent voor spil- lage by het verkappen der staven;

3^ het gruis in natura van hem voor de Gomp" terug Ie neemen om ten verkoop naar Java gezonden te worden ;

4® aan denzelver tot werkloon per pikul, na aftrek van IV2 percent spillagie, toe te leggen voor de stukken van 3 lood rd" 10 en voor de stukken van i% lood rd' 12 en hierna de instructie te laten veranderen.

28 Mei. Bekendmaking, dat Diakmen te Batavia openlijk verantivoording zouden doen hunner gestie van de armen-middelen gedurende 1795.

28 Mei. Regeling der inkomsten van den l"^" suppoost bij liet generale visite-kantoor.

Gebleeken zynde met betrekking tot de dienst van eerste suppoost op het comptoir van de generale visite, dat dezelve

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. MS

io hel boekjaar 1793/4 heeft genoten aan gagie, koetgeld en secqgeM rd» 389 : »4

voorls, ingevolge het besluit van de hoge re- geering in dalo 21 February 1794 (^) een ducaton 'smaands van elk schip, alhier ter rheede leggende, eo ook van de op togten zynde scheepen pro6- leerende circa rd' 20 's maands of in 't jaar. . » 240 : —

voor zyn aandeel in het douceur, dal door de overheeden der scheepen, die uil Nederland komen, betaald word voor het opmaken der consumtie reekeningen, dal gereekend kon worden op circa > 500 : —

van den visilateur generaal uit het loegelegt doueeur voor hel confronteeren der boeken van de bank » 50 : —

sodat zyne inkomsten gereekend konden worden in een rond jaar te bedragen rd' 1119 : 24

waar legens hy belast was met de betaling 's maands van rd' 5 lol een doueeur aan een klerk voor het helpen nareekenen der aankomende en aljgaande factuuren volgens usantie, maakt io 't jaar • 60 : —

sodal by zuiver kon overbehouden rd' 1059 : 24

so is na deliberatie goedgevonden de gagie, kostgeld en secqgeld, mitsgaders alle voormelde, extra ordinaire inkomsten, door den eersten suppoost op het comptoir van de generale visite tot heeden genoten, 6naal af te schaffen, zo als dat een eo aoder a%eschaft word hy deese, en aan hem tol een vast traelement toe te leggen ryksdaalders 125 's maands of in 't jaar ryksdaalders 1600;

dal wyders aan de oudste scribenten sal worden toegelegd, zo als geschied by deezen, een extra doueeur van ryksdaalders 20 's maands uit 's Gompagnie's kas;

zullende alle deeze schikkingen gecenseerd worden ingegaan te zyu met primo September 1795.

(') Dit besloit i9 niet aaagelroffeu.

Digitized by VjOOQIC

264 1796. W. A. ALTINQ.

28 Mei. Nadere regeling der inkomsten van den negotie- boekhouder te Batavia.

Op de door den negotie-boekhouder by monde gedaane representalien nader overwogen zyhde den staat van deszells inkomsten, zodanig als die door heeren Commissarissen Gene- raal op den 9^*^ April laatstleeden zyn gereguleerd, hebben hoogst dezelven in de daad bevonden, dat naar evenredigheid, sowel van de moeyelykheid, als van het aanzien zyner bedieninge, en hetgeen hy nodig heeft 'om dien overeenkomstig te kunnen bestaan, al ie modicq zyn "gesteld;

en is dierhalven goedgevonden ten einde daarin by provisie tO' voorzien, dat de administrateurs van dé VVeslzydsche negotie-pakhuisen, mitsgaders die aan en bezyden de Water- poort, elk, 's'jaarlyks aan den negotie-boekhouder zullen' doen eene uitkeering van ryksdëalders 300, ingaande met primo September 1795, onverminderd de verdere schikkingen van heeren Commissarissen Generaal om trend de inkomsten der gemelde administrateurs.

28 Mei. Regeling der* inkomsteti van de confrontislen der Bataviasche administratie-boeken.

Overgelegd zynde eene tabel der inkomsten van de beide confrontisten der Bataviasche administratie-boeken, waarby blykt, dat de eerste confrontist in liet boekjaar 1793/4 aaa gagie, kostgeld en secqgeld heeft genoten rd' 418 : 24

voorts tot een middel van bestaan uit het 7a percent van den groot-kassier, op zyn hoogst genomen • 280 : —

ingevolge het besluit der hoge regeering in dato 7 Maart 1794 tot eene maandelyksche toelaage uit 's Compagnie's kas rd' 25, maakt in het jaar » 500 : —

item volgens eevengemeld besluit oit de res-

Transporteere rd' 998:24

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 265

Per transport rd' 998 : 24

pective adniiuistralien na de jaarlykscbe con- frontatie der boeken » 500: —

sodal zyne inkomsten in alles hebben bedragen rd' 1498:24

waartegen hy zégt belast te zyii met de na- volgende ongelden als:

voor wagen huur in tjaar. . . .'. . . rd 720

alleen aan de practisyn > 360

aan schryflooneu » 100

lellende T77.T ~ rd» 1 180 . —

volgens welke reekening by niet meer zuiver zoude hebbeu overbehouden om te leeven dan rd'' 318:24;

en is vervolgens na deliberatie goedgevonden alle de tot heeden genoten en hier voren gespeciGceènle inkomsten van den eerste confrontist der Balaviasche administratie-boeken in te trekken en af te schaffen, zo als dezelve ingetrokken en af- geschaft worden by deezen, en aan denzelven tot een vast tractement toe te leggen ryksdaalders 125 per maand of in 't jaar ryksdaalders 1500.

Al verder gebleekeo zynde, dat de inkomsten van den tweede confrontist der Bataviasche administratie-boeken dezelfde zyn als die van den eersten, uitgenomen, dat de tweede confrontist alleen onder-koopman gagie, kostgeld en secqgeld geniet, so is goedgevonden in gelyker voegen te laaten cesseeren alle de door laatstgemelde tot hiertoe genotene inkomsten, hoe ook genaamd;

en daarentegen aan hem tot een vast tractement toe te leggen ryksdaalders 100 'smaands of in 't jaar rd' 1200.

28 Mei. Regeling der inkomsten van de klerken, toege- voegd aan den Gouverneur-Generaal,

Gezien zynde, dat de ordinaire klerken by zyn hoog Edelheid den heer Gouverneur Generaal in hel boekjaar 1795/4 aan gagie, kosigeld en secqgeld hebben genoten rd' 175 : 18, bebalven nog een maandelyksch douceur van rd' 10 vari ge-

Digitized by VjOOQIC

266 1796. W. A. ALTINQ.

mdde zyn hoog Edelheid en 5 rd* van hoogst deszelfs geheim- schryvcr;

is na delii)era(ie goedgevonden de hiervoren gemelde gagie, kosigeld en secqgeid, lot heeden genoten, ie laten cesseereu en voor hel vervolg 6naal af te schaffen en aan hun toe Ie leggen een vast tractement van ryksdaalders 60 'smaands of in 't jaar ryksdaalders 720, dog, de effective qaaliteit van onder-koopman tobbende, ryksdaalders 75 's maands of in het jaar ryksdaalders 900.

31 Mei. Vernieuwing van het bepaalde op iLH^1778 nopens koop en verkoop van vaste goederen,

Nademaal vendumeesteren deezer stad ons hebben vertoond, dat diverse persoenen, aan dewelke zy credit hebben verleend, daarvan op eene schandelyke wyze misbruik hebben gemaakt mei het te zoek brengen van hunne goederen, zo dra ly om de voldoening van hunne schulden zyn aangesproken, invoegen vendumeesteren voornoemd niet meer hebben konnen doeo dan hen in gyzeling te zetten en de kost geven, met verzoek, dat wy daar tegen de nodige voorzieninge mogten beramen, zo hebben wy — uit overweeging, hoe hard het valt, niet alleen aan vendumeesteren, maar ook aan andere crediteuren, hunne gefleerde penningen of goederen Ie moeten verliezen, wanneer een ilebiteur, geene wyze op zyne zaaken traglende ie steHen, dezelve moedwillig heeft doorgebragt, dan wel naar elders getransporteerd; indien zy daarenboven zig verstooken zien van de magt om aan zodanig een debiteur te applioeeren de middelen van contrainle, welke in vroegere dagen de wet daartoe heeft be|)aald tot stuiting, zo veel mogelyk, van hel voorschreoven, tot mine van onze goede op- en ingezetenen strekkend en hoe langer hoe meer toeneemend kwaad — nodig geoordeeld te renoveeren het gestatueerde by ons placcaat van den 31^ Maart 1778 en dus nader te ordonneeren en aan te lieveelen, gelyk wy ordonneeren en aanbevelen by deien, dal Ghineesen en andere onchrislen manspersoonen, die ge>

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTfNQ. S67

Goodemneerd zyn tot de voldoening hanner schaMen, wanneer veertien dagen in hegtenis hebben gezeten, zonder dat de be- laaliog is gevolgd, na dat den rechter, door wien zy lyn verweezen tot het betaalen der sommen, in de condemnatie begreepen, genoegdoende zal zyn gebleeken, dat zy zig hebben schuldig gemaakt aan het doorbrengen, verspillen of ver- doLsteren van de gelden of goederen hunner crediteuren, in de ketting zullen worden geklonken en gebonden, zo lang zy bekwaam zyn de kost, die zy van de Compagnie in het am- bagts quartier genieten, met hunnen handen-arbeid te konnen verdienen of ter tyd toe, dat zy hunne schuld-eischers zullen hebben voldaan ofte gecontenteerd, doch anders en langer niet.

2 Jung. Machliging op de bank van leening het bedrag der vervallen en onafgdiaald gebleven lèmeerder ren* i^demenlen'* van verkochte panden, voor zooveel het aandeel van de bank betreft, jaarlijks te brengen ten voordede van de rekening van bank-ongelden.

4 Junij. Regeling der verstrekking van schrijfbehoeften aan den Raad van justitie te Batavia.

In agting genomen, dat de jaarlyksche afzending der crimineele procedures in duplo naar Nederland niet kan, nog vermag te worden geêxcuseerd, is goedgevonden de jaarlyksche verstrek- kingen voor den Raad van justitie te bepaalen op den voet, door gemelde Rade in dat geval als noodzakelyk opgegeven, namentlyk : 50 riemen klyn formaat papier, 4 • groot > »

1000 p* penneschagten, 2 8 leguUak, en 4 pees pennemessen.

4 Jung. Wijziging van art. 40 der instructie voor de bank van leening te Batavia.

Is na deliberatie goedgevonden, met alteratie in soverre van

Digitized by VjOOQ IC

S68 1706. W. A. ALTINQ.

het 40*^ ariikel der instnicUe voor de bank van leening, hel vast salaris vau den boekhouder en secretaris by deeze nader te l)epaalen op ryksdaalders S800 in het jaar; en

voorts de som van ryksilaalders 1200, welke als dan na de vorige bepaling overschiet, in gelyke porlien van ryksdaalders 200 elk te lalen verdeden tusschen de commissarissen, den kassier en den secrelaris, als ingevolge de nadere schikkingeu, daar omtrent gemaakt, thans gesamenllyk waarneemeDde hel pand-liewaarderschap, waarvoor zy dan ook in gelyke d^len aanspraakelyk zullen blyven.

En. vermits heeren Commissarissen Generaal onderrigt zyo, dat hel, sowel den presenten secrelaris, als den cassiei* onmogelyk is om borgen te komien vinden, so is verstaan de hoge regeering aan Ie schryven, dat heeren Commissarissen Generaal uit dien hoofde *er wel in moeten berusten, dat dcese twee bediendens res|>eclivelyk volstaan met, in slee<le van dien, jaarlyks te laaien staan 'm gedeelte hunner inkomsten, met i'ecommandatieegter om, zo ras zy tot het stellen van horgtogi in staat zullen geraken ofte door anderen worden geremplaceerd, welke daartoe in staat zullen zyn, zulks als nog ingevolge het o^^ artikel der voormelde instructie te doen gevolg neemen.

4 Junij. Bepaling, dat artilleristen begrepen waren onder de militairen, aan welke op 11 Julij 1795 een stuiver daags meer \ms toegekend,

4 Jnnij. Toekenning van onderstand aan de ttcdmve van een extra-ordinair lid in den Raad van Indiê.

Nademaal reeds voor lange de attentie van Commissarissen Generaal tol zig heeft getrokken de ongelukkige situatie, waarin zig bevind vrouwe Johanna Coenradina Renne, weduwe van wylen den Raad extra-ordinair en eersten secretaris der hoge regeering, Pietcr van de Weert, nadien deszelfs hoedel tegcns verwngting en misschien door als nog onbekeode oorzaaken waarscliynlyk insolvent zyn zal^ en zulks huone

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ.

hoog Edelheedens bebbei)de doen bedagt zyn om een middel ail te vinden om zonder bezwaar van de Compagnie het ongelukkig lot van de weduwe en kinderen van een man, die in alle zyne betrekkingen de Compagnie so voortreffelyk beeft gediend en hoogst waarschynelyk zig daarin opgeofferd, soveel in haar is (e verzagten; , ,

so zyn heeren Commissarissen Generaal thans onderrigt, geworden, dat de liediening van afslageresse van de vismarkt, waarmeede de hooge regeering vrouwe Susanna Elisabeth Pinkel, weduwe van Haak, in den jaare 1789 heeft gelieniiiceerd, soveel jaarlyks aan zuivere revenuen opbrengd, dat daarvan door gemelde weduwe, van Haak, billyker wyze een gedeelte lot zodanige een einde, als Commissarissen Generaal in deezen op liet oog hebben, kan worden afgestaan; en is mitsdien goedgevonden hy deeze te bepaalen, dat aan voornoemde weduwe, Johanna Coenradina Renne, weduwe van de Weert, uil de zuivere revenuen van gemelde bediening jaarlyks zal moeten worden uilgekeert oene somma van ryksdaalders 2000 in vier egale termynen, ingaande met den eersten deezer lopende maand, zullende van dit besluit aan de hoge rrgeering by missive werden kennisse gegeeven, alsmeede dat heeren Commissarissen Generaal by hel neemen deeser dispositie in het oog hebben gehouden, dat de voornoemde weduwe, van Haak, alzo met de moeite en onislag, aan voorschreeven bediening gehegt, blyft belast, zowel als met de onkosten, daarop vallende, daar onder be^reepen een jaarlyks ambtgeld van ryksdaalders 500

Zie ook 31 Julij 1778.

-^- JuDij. Levering van Chinezen nn cos van alarm".

Nademaal er de veyligheid deezer colonie ten hoogslen aan gelegen legd, dal wy ons alle mogelyke verzeekering verschaffen, dat door een iegelyk, wien zulks aangaat, in cas van alarm behoorlyk werde voldaan aan de reeds gearresteerde of nog te maken bepalingen omlrend het furneeren van Chiueesche

Digitized by VjOOQIC

270 ^706. W. A. ALTINQ.

maBschappen om op de batieryen, ab anderzints, tol defensie tegens den vyand te worden geémployeerd ;

zo is 't, dal wy by deeze alle en een iegelyk, mei zodanige leverantien van manschappen belast, en daar onder ook speciaal de leveranliers der Chineesche manschapp^, die tbans nog op de schepen ter rheede dienst doen, by deeze wel ernstig gelasten te zorgen, dat alle dezelve manschappen, in cas van alarm, zo spoedig immer doenlyk werden daar gesteld op de bepaalde plaatsen, ingevolge de ordres, daaromtrend reeds ge- geeven of nog te geeven door ons ofie onze commissarissen ter zee en te velde, de Raaden extra ordinair, Godfried Ghris- toffel Fetmenger en Alberlus Henricus Wiese, op poene van arbitrale correctie, naar exigentie van zaaken, wanneer zy daar aan mogten blyven in gebreeke, en voorts aansprakelyk te zyn voor alle sehadens en nadeelen, welke door eenig ge- pleegd verzuim daaromtrend mogt worden veroorzaakt.

Recommandeeren en gelasten den capitain en verdere oflS- cieren der Chineesche natie om loe te zien en efBcacieuselyk te waken, dat aan onze voorschreeve intentie, in cas van alarm, stiptelyk werde voldaan, authoriseerende dezelve ten dien einde om alle zodanige middelen in hel werk te stellen, als nodig zouden mogen bevonden worden om zulks effect Ie doen sorleeren en de onwilligen, des noods, te constringeeren, waar toe aan hun, op derzelver requisitie, door de respective oflScieren van juslilie de nodige adsislentie zal moeten worden verleend.

Ordonneeren wyders den Raad van justitie deezes kasleels. Schepenen deezer sleede, mitsgaders de respective oflScieren van justitie en allen, wien zulks verder zoude mogen aan- gaan, den inhoud deezes te observeeren en te doen observeeren, procedeerende ende doende procedeeren tegens de conlravcn- leurs van dien zonder eenige conniventie, alzo wy zulks ten algemeenen beste bevonden hebben alzo te behooren.

En op dat niemand hier van eenige ignorantie praetendeere, zal deeze ter deezer hoofdplaatse werden gepubliceerd, mits- gaders in de Nederduilsche en Ghineesehe taaien geaflSgeerd

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. J7t

Ier piaaUen, alwaar men gewoon is zodanige publicalie en affixie te doen.

4JiaO

Verbod tegen den uitvoer van levensbehoefleny enz, naar vijandelijk land.

Alzo wy niet zonder reden bedugt zyn, dat baalzugtige en huo eigen voordeel bedoelende lieden van het gerief, het welk hen wordt vergund, een nadenkelyk misbruik maaken met bet toevoeren van rysl en andere benodigdheden aan den vyand, zo niet direct, len minslen indirect, zo is het, dal wy, op aanschryvens van de hoog Eklele heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlands Indiê, lot voorkoming van voorschreven misbruyk by deezen statueeren, dat een iegelyk, die voortaan ryst, spek, vleesch, zout, olie, cadjang en andere levensbehoeften, noodwendigheden en gerieflykheden zal willen uitvoeren, alvorens daartoe permissie te erlangen, onder so- lemneelen eede zal moeten beloven en aanneemen dezelve niet te zullen vervoeren naar eenige plaats, aan den vyand toebehoorende of door denzelven bezeten wordende, dan wel op eenige andere wyze, hoe ook genaamd, met zyn toedoen of toestemming te doen strekken tot gerief van den vyand; en dat dit zal moeten plaats hebben, niet alleen ten opzigte der ingezetenen van deze colonie, maar ook ten aanzien van vreemden.

Gelastende en beveelende den praesident en de Raaden van justitie deezes kasteels, die van den gerechte deezer stad, mitsgaders alle andere officieren en justitieren, nevens den sabandbaar, en in 't generaal een ieder, die het aangaat, den inbond deezes te agtervolgen en te doen agtervolgen, alzo wy zulks bevonden hebben alzo te behooren.

En op dat niemand hier van ignorantie praetendeere, zal deeze niet alleen ter dezer hoofdplaats worden gepubliceerd, mitsgaders in de Nederduitsche, Maleidsche en Chineescbe taaien worden geaffigeerd, alwaar men gewoon is pnblicatie en affixie te doen, maar wordt ook den sabandhaar speciaal

Digitized by VjOOQIC

272 1796. W. A. ALTINQ.

aaDbevolen, by aankomst van vreemde koopyaardy-scheepen ter dezer rhede, aan derzelver bevelhelibers van deze ordre kennis te geeveu en een exemplaar van deeze publicatie Ier hand te stellen.

6 Jnnij. Voorschrift onUrent het indienen van conmmptie' rekeningen door scheeps-gezagvoerders.^

Op last van de Commissarissen-Gei^eraal bepaalde de Regering: »de scheeps-overlieden op bel ernstigste aan te beveelen, dat ieder captein of gezaghebber van een schip oC vaartuig, uit Europa or deze Indische gewesten alhier, arriveerende, zal gehouden en verpligt zyn, na deszelfs komst te dezer rhede, binnen 14 dagen deszelfs consumptie-reekening ten comptoire der generale visite te verantwoorden en ieder captein of ge- zaghebber van een schip, of vaartuig^ ter rheede leggende, op den derden ot vierden dag na ultimo van de maand — op poene, dat van een ieder, die in gebreeke blyfl aan deze ordre te obedieeren, de soldy-reekening zal worden belast voor de uitkoopswaarde der rantsoenen, die zy op den geslipuleerden tyd niet zullen hebben verantwoord; en liiervan den vice-cona- mandeur, den visitateur-generaal en H opperhoofd van 't snldy- Gomptoir door afgave van extracten ter narigt te inforraeeren*'.

7 Junij. Bekendmaking, dal j>tot gerief van de behoeftige y>Batavia8che ingezetenen'' van Regerings-wege verkocht zonde worden J>jong»i van Java aangebragte clappus-oUe**.

Niemand, mogt, noch voor zich zalven, noch voor een ander, meer 4^jo,oeno kap.plij >te gelyk" koopen, welke kan zoude kosten 12 stuivers.

Het provisie-magazijn was de plaats van verkoop.

Op den 2P**" Junij 1796 is de te verstrekken hoeveelheid olij bepaald op 500 kannen daags, omdat >de toevloed der •gemeente tot het provisie-magazyn om met oly geriefd te •worden te groot was".

Digitized by VjOOQIC

1^60. W A. ALTINÖ. 47S

Vermits >de schaarsheid, tan lamp olie*' had opgehoaden, is de verkoop van Regeringswege den ^^^ Augustus 1796

gestaakt.

11 JuDJj. Vrijstelling der itUandsche kommandanten te Batavia van de betaling van wagen-pacht voor het jaar 1796.

Zalks was een voorloopige maatregel, omdat »de presente •omstandigheden van tyden en zaaken*' niet toelieten dadelijk

ootabele reformes" in de «soberheid" der inkomsten van be* doelde kommandanten te maken.

Op 27 Mei 1797 hebben Commissarissen-Generaal de vrij- stelling verlengd voor den duur >van den presenten oorlog", vooral omdat vun de kommandanten »gediiurig buyten ge- •wone diensten'* werden gevorderd.

11 Junij. Verhooging van het amblgeld voor den ge- committeerde lot en over den inlander en voor den resident te Cheribon tot ZO fiOO rijksdaalders 'sjaars.

Zij moesten dientengevolge ieder 18,000 rijksdaalders per jaar meer dan vroeger betalen.

14 Junij. Nadere voorschriften nopens den uitvoer van contanten van Batavia.

De Regering vond goed:

I* het consent tot het uitvoeren van contanten van hier naar Java in dier voegen te altereeren, dat daartoe vooraf by deeze regeering zal moeten worden verzogt permissie, mei aantoning van de noodzakelykheid ;

V het verbod van den uitvoer der gemunte speciën van Java te laten stand houden, dog het interdict tegen den uitvoer van ongemuud goud en zilver van Java in te trekken;

3" hei moniant der wissels, die Java op 'sComp' cassa alhier zal mogen trekken, te bepaalen op rd'' 100000, beden ingaande, onder de voorwaarde, dat de betaling alhier zal geschieden half mei contanten en half met

rLAlAAT-fOn DIBL 10. 18

Digitized by VjOOQIC

274 ^796. W. A. ALTING.

papieren van crediet, verhoogd mei 15 procento, zolang de agio niet minder is.

16 Junij. Regeling van het vervoer van geld door Chinezen naar China.

De Regering vond goed:

1® ten I)elioeve der armen onder de Cliineesen toe te staan den uilvoer van rd"^ 20000 aan zilvere speciën met de jonken;

2® die penningen te laaien colligeeren door den capitain der Chineesen, ten overalaan der Cbinee^clie odicieren, en daarvan een specificque lyst te formeeren, met t>ekend- stelling der sommas, die yder begeert over te zenden, om vervolgens argepakt, verzeguld en afgezonden te worden ten overslaan van twee leden uit deeze vergadering.

Op 9 Julij 1796 werd het bedrag voor dat jaar vastgesteld op 50,000 Spaansche matten.

In de resolutiên der Indische Regering van 19 Julij 1796 staal ter zake nog aangetei^kend :

Door de heeren Raden extra-ordinair, Neun en van Riemsdyk, by een berigl verslag gedaan zynde van de ten overstaan van hun Edelens volgens het gedemandeerde door deese regeering by besluit van den 16^ Juny laatstleeden gedane examinatie, weeging, afpakking en afscheeping van de brieven en het daarin besloten geld van arme Chineezen alhier, aan hunne vrienden en maagen in China gerigt, zo is verstaan daaruit te noteeren, dat die brieven en penningen bruto hebben gewoogen 1440 catlys of 76 caltys meerder dan 1364 catlys netto, hetwelk de swaarte is van de toegeslaane 30000 Spaansche realen.

18 Junij. Aansporing tot het vermijden van burger-twisten,

Nademaal wy ondervinden, dal de verschillende begrippen, welke zig in hel begin der maand December des voorleeden jaars onder de dienaaren en burgers deezer hoofdplaatze heblien

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALtlWÓ. 218

begonnen te manifesleeren over den ioTloed der laatste om- wentding, in Nederland voorgevallen, op bet bestuur deezer gewesteoy niet zyn gecesseerd door de informatien, welke wy» benevens de Gouverneur üeneraal en de Raaden van Indiö, by pablicatie van den 1 1* derzelve maand aan allen en een iegelyk (iien-aangaande bebbeii gegeven en de openlegging van onze eige begrippen deswegens, maar dat dezelve in tegendeel zyn onlaart in verregaande verdeeldheden en eene onverdraag- zaamheid van den een jegens den anderen, zeer ver afwykende van die beginzelen van waare broederschap, welke de godsdienst en burgerpligt aan alle menschen voorschryven en eene der voornaamste gron<lzuilen uitmaken, waar op, ook volgens de nieowe orde van zaaken, de nationale glorie en voorspoed moeten worden opgebouwd;

dat ons wel tot nog toe niets hoegenaamd is te voren ge- komen, w^aar uit wy eenigzints zouden kunnen opmaken, als of ile voormelde verscheidenheid van begrip|)en zig ook zoude uiLstrekken tot de wezenlykste pligten ouilrend het vaderland en de maatschappy, inzonderheid de verdediging deezer coloiiie (egens het geweld van den vyand, en wy dierhalven geheel oDDoilig agten ter deezer plaatse aan dienaaren en burgeren eene vernederende herinnering te doen van hunne duurste verpligtingen, dog niet te min ons gehouden rekenen aan allen en een iegelyk op het ernstigste te moeten onder het oog brengen, dat diergelyke verdeeldheden, wanneer dezelve door eene geest van onverdraagzaamheid en andere verkeerde driften worden aangezet, altyd ten hoogsten schadeiyk zyn voor het algemeen welzyn en inzonderheid alhier in de presente lyden, waar in niet alleen braafheid en dapperheid, maar ook eene eenstemmige en harlolyke te zamcnwerking van alle de leden der maatschappy vereiscbt word om de gevaaren, welke ons omringen en verder l)edreigen, onder Gods genadige bystand ar te keren;

zo is *t, dat wy, iuhaereerende de voorschreven publicatie in dato 11 December 1795, allen en een iegelyk by deezeop iiet liartlykst, maar tevens mei den ernst, welke het gewigt

Digitized by VjOOQIC

276 1796. W. A. ALTINQ.

der zaake vorderd, willen hebben aangenaamd om, behoudens de vryheid van denken en spreeken, aan elL lid der maat- schappy wettiglyk toekomende, zig noglhans te onthouden van alle zodanige gesprekken en daden, welke strekkende zyn om hunne meede-burgeren jegens eikanderen te verbitteren, hunne verrigtingen, hel zy in hunne publieke bedieningen, als ander- zinls, in een verkeerd en hatelyk ligt te plaatzen, hen ver- dagt te maken van gevoelens, die met de pligten, aan het vaderland en de maatschappy verschuldigd, niet zouden zyn over een te brengen en generaalyk, zo veel zulks niogelyk is, van alles, wat aan de goede harmonie en eensgezindheid hin- derlyk kan zyn ; zig wyders te herinneren, dat, welk vertrouwen een iegelyk ook moge stellen in zyn eigen gevoelen, nogthans de ondervinding van alle tyden, zo zeer als de gezonde reede leeren, dal ook de gegrondsle gevoelens niet dan door broe- derlyke overreding kunnen worden voortgeplant, terwyl in tegendeel alle zoort van dwang dezelve doel mistrouwen en voor anderen onsmakelyk maakt en dat in eeue welgeregelde maatschappy niemand aan eenige dwang, veel min verkorting in zyne reputalie ofte de agting zyner meede-burgeren behoord te zyn blootgesteld dan uit kragte der wet en van die geene, welke geroepen zyn om dezelve te handhaven en te executeeren, gevolgelyk zig toe te leggen om de breuken, door drift eo partyschap ontstaan, te heelen en allen zonder onderscheid eensgezind en broederlyk met eikanderen te leeven.

En op dat een iegelyk van deeze onze goede meeninge ken- nisse mag bekomen, zal deze alomme ter deezer hoofdplaatze werden gepubliceerd en geaffigeerd, alwaar men gewoon is zodanige publicatie en affixie te doen.

25 Junij. Toekenning van een tractement ad 70 rtjksdaal' der 8 ^smaands aan den translateur voor de Engelsche en Fransclie talen ie Batavia, onder-koopman zijnde.

Indien hij dien rang niet had, kreeg hij slechts 50 rijks- daalders 'smaands.

Digitized by VjOOQIC

1796 W. A. ALTINQ. 277

1 Jaiij. Intrekking mn de tinnen duiten^ gangbaar verklaard op 26 Mei 1796.

Namaak was de reden voor de intrekking, welke niet alleen Batatia, maar ook »Java, Cheribon en Bantam" gold.

Commissarissen-Generaal magligden de Indische Regering »de goede ingezeelenen te gerieven door op eene andere wyze dayten ie maaken van tin, mei een klein gedeelte spiauter gemengd, die, mei een zuivere stempel gesneeden, onder schroef-persen gemunt, zodanig te zamen zouden worden gesteld, dat de munt niet alleen aanzienlyk, maar waarby teevens eene behandeling en directie plaats zouden hebben, volkomen genoegzaam toereykend tot voorkoming van valsiteid en tevens tot verzoeker ing, dat dezelve niet ligt zouden worden nagemaakt".

Zie ook 20 September 1796.

8 Julij. Maatregelen in het belang van inlandsche mu litairen.

De Regering besloot:

•de officieren van de bataljons Papangers en Boegineesen te stellen op gelyke maandgelden met de Mndureesen en Sumanappers;

aan de inlandsche militairen wederom arak te laten ver- strekken, gelyk bevorens heeft plaats gehad; en

aan het bataljon Boegineesen inaandelyks te laten verstrekken rd« 10 tot brandhout".

9 Jolij. Overlating aan vendumeesteren van het gebruik van onafgehaalde vendu-penningen.

Zulks geschiedde »tot ondersteuning van derzelver kasse, mits zig verbindende om dezelve, zo ras de omstandigheeden van het comptoir gunstiger worden of zulks anderzints zoude mogen worden gerequireerd, in 'sComp' kas te restitueeren".

Digitized by VjOOQIC

878 1796. W. A. ALTINQ.

Zoowel het vendu-kantoor, als de vendumeesteren verkeerden in een «deaolaten*' slaat. Sedert IVs jaar hadden zij geen salaris gehad. De voomaamsle en «gegoedste" Chinezen maakten bankroet.

9 Julij. Afschaffing der partictdiere interest-penningen bij het vendu'kantoor te Batama.

Dit strekte »lot merkelyk voordeel" van het vendu-kantoor.

9 Julij. liinterdici aan vendumeesteren en de vendu- bediendens om voor hun zelven op de verkopingen niets te mogen mynen of te doen mynen".

9 Julij. Poging ter verkrijging van nieuws-tijdingen.

Is goedgevonden om voortaan aan de bevelhebbers der vreemde scheepen, straat Sunda binnen komende, nevens de verprey-brieven, te doen ter hand stellen een geleide briefje van den commandeur te Bantam (waarvan aan hem van wegens de hoge regeeriug een formulier in de Engelsche enFransche taaien zal worden toegezonden), waarby dezelve op eene vriendelyke wyze werden geinvileerd om, nevens de vragen, by verprey-brief vermeld, ter neder te stellen het publiek nieuws, voor zoveel hun bewust zal zyn.

9 Julij. Eed'formulier voor j>alle officieren^ onder-offi- y>cieren en gemeenen, zo militairen^ als nèariniers, i^pennisten en burgers**,

Wy belooven en zweeren de hoog mogende heeren Staalen Generaal der Vereenigde Nederlanden, heeren Bewindhebberen der geoctroyeerde Nederlandsche Oost-Indische Compagnie, onze belaals heeren, de hoog Edele gestrenge heeren Com- missarissen Generaal, den Gouverneur Generaal en Raden van Indien, mitsgaders de over ons gestelde hoofden, gebouw en gelrouw te zullen zyn en blyven; voorts niets te sullen doen

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 879

of verrigten» hetgeen hier tegens in eenige opzigten hoege- naamd uiogte strydig weezen;

dal wy in lyden van nood dit land na ons uiterste ver- mogen zullen helpen verdeedigen en dat wy in bet algemeen zullen agtervolgen en nakomen alle ordonnantien enarticulen, een ieder in zyn departement, reeds gemaakt en vastgesteld of nog te maken en vast te stellen, ons onderwerpende aan de straffen, teegens de overlreeders gestatueerd.

Dit verklaaren en belooven wy!

Amen.

Commissarissen-Generaal bepaalden ook, dat alle collegien, gequalificeerde dienaren en ingezetenen op nieuw den eed van trouw zouden afleggen. Zie t9 JuliJ 1796.

11 Jalij. Bepaling, dat de leden der liooge Regering met "npapieren van crediet*' mogten betalen, wat zij uit Compagnie' s pakhuizen lot consumptie noodig hadden.

Zulks geschiedde, omdat contanten »zo schaars" waren. De Regering verleende zich zelve dit voordeel.

16 Julij. Maatregel nopens vreemde schepen ter reede Batavia.

Overmits de schippers der vreemde koopvaardy-schepen, alhier ter rheede komende, volgens de ordres verpligt zyn denelver sclieeps-papieren, voor zo verre zulks nodig is, over te geeven ter examinaüe, vermeenen heeren Commissarissen Oeneraal, dal zulks zeer wel ten nutte zoude konnen worden gemaakt om, in gevallen daar werkelyk suspicie zoude mogen zyn, dat zy voomeemens zyn te vertrekken sonder aan hunne enga- gementen met de ingezeetenen te voldoen, eenige precautien te neemen en dat dien vdgens zoude kunnen worden bepaald, dat die papieren aan bun niet zullen worden terug gegeeven dan kort voor hun vertrek en nadat zy den dag daarvan aan den

Digitized by VjOOQIC

280 1796. W. A. ALTINQ.

gabandhaar zullen hebben bekend gemaakt, met last aan gameiden sabandhaar om, wanneer hy gegronde snspicie mogte hebben, dat zy voomeemens zyn om deese of geene ingezeetenen van hunne wettige pretensien te frustreeren, de zodanige als dan te waarschouwen ten einde, des noods door den weg der ordinaire justitie, voor hunne belangen te konnen sorgen.

.~^^^-. Benoeming van M' P. G. mn Oversiraten M Commissaris en Gouverneur Generaal van Nederlandsch- IndiS.

Zulks belette niet, dat zelb nog onder een stuk van 9 December 1796 de handleekening van Alting ais Commissaris voorkomt, omdat van Overstraten bij de aanneming zijner benoeming door Commissarissen-Generaal had medegedeeld «zonder mer- •kelyke praejudicie voor de belangens van het gouvernement »van Java die kust niet te kunnen verlaten voor de maand •November aanstaande''.

Aangezien geen Compagnie's schip tot het overbrengen van den nieuw benoemden Gouverneur-Generaal van Samarang naar Batavia behoorlijk bemand kon worden, verzochten Com- missarissen-Generaal op den 10^«° September 1796 den beer van Overstraten de reis over land te maken, >lerwyl alhier zorge zal worden gedragen, dat tot aan het Gheribonscbe ge- bied de nodige arrangementen werden gemaakt om zyn Edele alle mogelyke gemak op die reyse te procureeren, welke men wel begrypt, dat meede met geene geringe iuconvenienten verzeld zal gaan, en om die reede ook gaarne hadden gewenscht, dat zulks van zyn Edele niet had behoeven te worden gevergd".

De benoeming van M' van Overstraten tot Gouvemeor- Generaal is den 15^^" Januarlj 1798 bevestigd door de Natio- nale Vergadering, representerende het volk van Nederland, welke bevestiging den 14"^^" Augustus 1798 in Indie circulair is bekend gemaakt.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 281

15 Julij. Verbad tegen hel vertrekken van Batavia van Chinezen, die schulden hadden gemaakt.

Op de door den heer Rand extra-ordinair, Neun, als comniissariS'Opzigter van bel vendu-comploir gedane represen- latien is verstaan, niet alleen den capitain en de verdere officieren der Chineezen de zorge aan te beveelen, dat luet de jonken geene debiteuren aan ingezeetenen deeser steede en ook geene suspecte Cbineezen clandestin vertrekken, maar ook de anachodas van de gemelde jonken te laten aanzeggen, dat zy na het vertrek van deeze rhede geene vaartuigen aan boord hunner jonken zullen mogen admitteeren; mitsgaders tot precautie tegen bet overtreeden van die ordre de jonken by hun vertrek te laten verzeilen door de gewapende brik, de Beschermer, tot buiten de eylanden of boven Ëdam.

19 Jnlij. Bepaling van den prijs van een pikol koffij hij verkoop uil Compagnies magazijnen op 14 rijks- daalders Mn contanten'*.

19 Jalij. Toekenning van een middel van bestaan aan den secretaris van de weeskamer te Batavia.

De Regering vond goed »te amplecteeren het voorstel om, tot voorkoming van misbruiken, het emplooi van penningen uit het capitaal der weesen door den secretaris van dat collegie af te schaffen en aan denzelven een middel van bestaan toe te leggen, doch de bepaling hiervan aan de hoog Edele beeren Commissarissen Generaal over te laaien".

1.. Julij. Voorschriften voor Weesmeesteren.

De Regering vond goed >den intrest van de uitgezette capitalen der weeskamer bepaald te laten op 7^ percent, mitsgaders deze bepaling ook te extendeeren tot alle overige collegien, buiten de bank;

te approbeeren de nodig geoordeelde schikking ten opzigte

Digitized by VjOOQIC

282 1796. W. A. ALTINQ.

der rente winnenile capilalen, om namelyk by ieder rekening te doen bekend stellen het jaargetal, wanneer de boedels aan de kamer zyn gekomen, en de obi^ervantie daanran weesmeesteren te recommandeeren ;

te renoveeren en nader aan weesroeesleren ter stipte nakoming aan te lieveelen de order Yan 30 September 1766, dal de saldo's der nalatenschappen vanonltekendeerrgenaamen, die twintig jaaren en daar boven by de boeken van de weeskamer voortgeloopen hebben, in 'sGomp' cassa moeten werden overgebragl;

den geldteller te excuseeren, als behoorende tot de fanctie van den secretaris van vendumeesteren;

weesmeesteren (e recoitimandeeren om met alle moderatie en bescheidentheid te werk te gaan omtrent de legitime portien, die niet geteld worden, maar op borgtogten en hypolbequen berusten;

te excuseeren de geproponeerde confrontatie der boeken jaarlyks om de zo zeer aangelegene secrelesse;

(e conlinueeren by de oude usantie, volgens dewelke, na het vastgestelde by de oude statuten, Scheepenen jaarlyks een nominatie indienen van eligible persoonen, waamit deze regeering na goedvinden verkiesinge kan maaken;

de verbeterde instructie, voor zo verre daarin by dezen geeue verandering is gemaakt, te approbeeren'*.

19 Julij. Oproeping tot het afleggen te Batavia van een nietitoen eed.

Worden alle hoge en lage bedienden van de politie, de justitie, den publicquen godsdienst, de commercie en den bur- gerstand, nevens alle andere |)erzonen en ingezeelenen in den dienst, item onder hel resort van de Generale Oostindische Compagnie, mitsgaders de gehoorzaamheyd van den Neder- landschen staat sorteerende, by deezen geinviteerd omme zich op Woensdag, zynde den 27*° deezer, des morgens de klokke agt uuren, te begeeven binnen het kasteel, de respeclive col- legien, nevens die van de politie tot opperkooplieden, dog

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. ' 285

Terder niei, op de Yoorzaai van bet generaal gouYernement en alle mindere dieoaaren, burgers en ingezeelenen voor de paye van dal gou vernemen t, ten eynde aldaar te liooren leezen en vervolgens te soieinniseeren den eed, voor alle en een ■egelyk in zyne betrekking tot den Nederlandscben Staat en derzelver Oost-Indische Uompagnie door ons met approbatie van de boog Edele gestrenge beeren Commissarissen Generaal gearresteerd.

En op dat niemand bier van ignoranlie pretendeere, zal deeze alomme worden geaSigeerd en aan de respeclive col- legien, comptoiren en administralien worden afgegeeven ter narigt

FORMULIER van den eed voor de dienaren in het gemeen^ de respeciive collegien^ burgers en verdere in- gezeeienen.

Wy alle, dienaaren van de generale Neederlandsche Oost- Indische Compagnie, zo van de politie, justitie en den publie- quen godsdienst, als van de commercie, mitsgaders burgers en ingezeetenen onder de jurisdictie en gehoorzaamheid van dezelve Compagnie, geene uitgezonderd, helooven en zwoeren, (lal wy de hoog mogende beeren Staaten Generaal der ver- eenigde Nederlanden, beeren bewindhebberen der geoctroyeerde Nederiandsehe Oost-Indische Compagnie, de boog Edele gestrenge beeren Commissarissen Generaal, den Gouverneur Generaal en de Raaden van Indien, mitsgaders de door haar over ons fresidde hoofden en bevelbebberen gebouw en getrouw zullen zyn en dat wy, met ter zydeslelling van alle ongeoorloofde, byzondere gevoelens en bedoelingen, alle ordres, zo by den artikelbrief voorgeschreeven, als de verdere reglementen en ordoonanti^n, by de voorsz. Bewindhebberen of de welmelde Cooinrissarissen Generaal dan wel den Gouverneur Generaal en de Raaden van Indiê alreels gemaakt, als die by baar gedurende <>nzen dienst nog gemaakt zullen worden, naar ons uillerste vermogen zullen nakomen en opvolgen; voorts dat wy, voor- uamentlyk by een vyaudelyken aanva), niet alle moed e^

Digitized by VjOOQIC

284 1796. W. A. ALTINQ

Standvastigheid opregtelyk zullen meede werken om, onder den bystand van God Almagtig, den vyand te helpen afkeeren, elk in zyne betrekking en na volgens de ordres eninstruetien, daar onilrend bereeds geémaneerd en gegeeven of nog te emaneei'en en te geeven. Zoo waarlyk lielpc ons God Almachtig I

26 Julij. Bepaling, dal bij de jaarlijksche veranlwoor- ding der diaconie ie Batavia ook de aftredende diakenen tegenivoordig moesten zijn.

Bij afwezigheid verbeurden dezen eene boete van 25 rijks- daalders.

6 Augustus. Regeling der inkomsten van den overdrager in het ambachts-kwartier te Batavia.

Overgelegd zynde een tabel der inkomsten van den over- drager in *i ambagts-quartier, aantoonende de weezentlyke staat der tegenswoordige inkomsten van dien dienaar, bedragende niet meer aan gagie en kostgeld dan ryksdaaldersdrie honderd vier en tagtig in Hjaar, so is na deliberatie goedgevonden de inkomsten van de voormelde bediening, met intrekking van voorschreeven gagie en kostgeld, te bepalen op een vast Iractement van rd' 60 ter maand of rd' 720 in 't jaar, om gereekend te worden alzo ingegaan te zyn met primo September 1795.

6 Augustus. Wijziging der instructie voor de Amphioen- directie, art. 34 en 35.

Commissarissen-Generaal vonden goed »te bepaalen, dat, zo lang de presenten oorlog continueerd, de afgave der ampbioen op credit aan de kopers zal geschieden voor reekening en risico van de Compagnie, nadat de verzoeken der kopers, die zulks verlangen, benevens de consideratien van directeur en administrateuren, alvorens aan de hoge regeering zuUen zyn voorgedragen en door welmelde regeering, bevindende zulks

Digitized by VjOOQ IC

179e. W. A. ALTlNd. tóS

te Strekken tot meeste bevordering vao 's Compaguie's belangen, lot de afgave qaalificatie zal zyn verleend".

13 Augustus. Vernieuwing van het verbod tegen partu culiere correspondentie met inlandsche vorsten en grooten.

Gereflecteerd zynde de noodzakelykheid om in deese critieke tydsomstandigheeden na voorige exempelen te inlerdiceeren alle parüculiere correspondentien met iulandsche vorsten en grooten, so is na deliberatie goedgevonden en verstaan de hoge regeering aan te schryven om na vorige exempelen, daar zulks van applicatie sal zyn, by renovatie te gelasten, niet alleen om de inlandsche vorsten en grooten te waarscbouwen geene andere brieven voortaan naar berwaarts te zenden, dan die na het aloud gebruik aan den heer Gouverneur Generaal en de heeren Raaden van Nederlandscb-Indiè zyn gescbreeven en geensints aan iemand der leeden haarer regeering afzonderlyk, maar bovendien geene andere brieven dan de zodanige te ac- cepteeren, nog berwaarts te scbikken ; spreekende het overigens van zelf, dat brieven van inlandsche vorsten en grooten aan hunne hoog Edeiheeden geduurende hoogstdezelver aanweezen in Indiè van de voorschreeven orders zyn uytgesloten.

13 Augustus. Ceremonieel bij hei verschijnen van Com- missarissen-Generad in Rade van Indiê.

Commissarissen-Generaal gaven hieromtrent aan de Indische Regering te kennen, »dat, wanneer hoogst dezelve en corps verscliynen in het generaale gouvernement (waarvan gezorgd sal worden dat de Indische regeering steeds bevoorens zal zyn geprevenieerd), zy door twee leeden haarer vergadering, beneevens een der secretarissen, zullen worden gerecipieerd beneedea aan de trap en door alle de overige leeden op de puye ^'an hetzelve gouvernement en vervolgens door de ge- zamenüyke leeden en ministers geconduiseerd in de vergaader- zaa): en dat aan hoogst dezelven, weder vertrekkende, op dezelfde wyze uytgeleide sal worden gedaan;

Digitized by VjOOQIC

266 179$. W. A. ALtiNd.

dat voorls, wanneer heeren Conimissariggen Generaal afzon- deriyk, dog in dal haar publiek caracler verschynen in hel generaale gouvernement, dezelve beneden aan de trap zuilen worden gerocipieerd door een der gecretartssen van liaare regeering en op de puye door Iwee leeden dei^ve omiue door dezelve l»egeleid en, weder verlrekkende, wederom (e worden uytgeleid als voren*'.

Op Woensdag, 27 Jullj 1796, had de Imlische Regering die formalileilen verzuimd.

16 Augustus. Verkoop van rijst van Regeringswege^

Is goedgevonden en verstaan >van de oudste partyen maan- delyks 150 cojangs te lalen verknopen op vendutic en telkens dien aangaande voorar aan de gemeente advertentie en visie van de 17SI te gecven en bovendien de administrateurs ernstig te interdiceeren om sig met den inkoop van dien of anders in eenige deelen in te laaien en van deselve in der lyd te vorderen den eed van getrouwe behandeling*'. . Zie ook 17 FebruarlJ 1797.

20 Augustus. Hulpt aan suiker- f abriekanten verteend.

Commissarissen-Generaal vonden goed »met betrekking tot hel addres van de gezamenilyke suyker-molenaars alhier, boa- dende eene expöse van de sorgelyke situatie, waarin zy rig uit- hoorde (Ier Talale tydsomstandigheeden met opzigt tot bnune Bnantien bevinden, en verzoek om adsistentie, te reflecteeren, dat er geen ander middel is om de zuiker culture, die im- portante lak van welvaart, so voor de Compagnie, als voor deeze colonie, te behouden, dan dat op der supplianten verzoek eene gunstige reflectie worde geslagen, te meer, daar men alle boop mag voeden, dal, wanneer de jeegenswoordige rampeu eens plaats maaken voor gelukkiger tyden (sonder welk dog alles zoude moeten verlooren gaan), de Comi>agnie, niet alleen

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 287

slaat sal konnen maken op de restitutie der penningen, die xy thaos gedwongen is vooruit te schieten, maar ook op een ryken oogst van de vruglen deeser tydelyke opoffering, en miladien de hooge regeering te qualificeeren om de sapplianten 's Compagnies weegen voor eersl te adsisteeren met eene somma ▼an rd' S8S0O en, by aldien zy voor ultimo October aan- slaande geen genoegsaame aftrek by partikulieren vinden voor haone producten, als dan nog met eene gelyke somma van rd" 58S00, alles in papieren van credit en tegens den interest van Yt percent 'smaands, omme voor ofte met ultimo De- cember 1797 aan de (Compagnie wederom te worden afgelost; met verdere last om alle raogelyke securiteit en praecautien Ie neemen, speciaal ook, dat de supplianten voor eikanderen zollen moeten caveeren en hunne overige crediteuren aan de CompagDie zullen moeien eedeeren de [iraeferentie boven hanne pretensien".

23 Augustus. Ontheffing der adminislraietirs van de

verplichling tol hei afleggen van dm eed van trouwe

behandeling bij hel ledig vatten van ccnig ftpecerij- fkikhuis.

Jaarlyks in de maand Januarij moesten de adminisiraleura zoodanigen eed afleggen, welken de Indische Regering voldoende achtte.

27 Augustus. Voorschrift nopens borgtogten.

Commissarissen-Generaal vonden goed »qua1iBcatie aan de boge regeering te verleenen om het sluk der borgtogten we- derom Ie brengen onder de vorige bepaling van drie jaaren, onder de navolgende precautien, te weelen: 1* dal de vi.sitateur generaal zal worden gelast zorge te dragen, dat de bevindingen op de negotie-boeken der builen comp- toiren, byzondcr van zodanige, waar verandering in hel hoordbestuur is voorgevallen, direct na den ontrangst der boeken by preferentie worden opgemaakt, sub |M)ene van

Digitized by VjOOQIC

2gg 1796. W. A. ALtiNd.

aanspreekeiyk te zallen zyn voor nlle nadeelen, die zyoe ualaligheid in deesen zal hebben veroorzaakt; 2^ dat de ministers en bediendens op de respective buiten comploiren circulair zullen worden gelaat om de afge- sioteue negotie-boeken van hel jongste boekjaar ten mia^ten binnen den tyd van lYs jaar herwaarts te bezorgen, en dat by verzuim degeene, die hetzelve zal hebben veroor zaakt, aanspreekeiyk zal gehouden worden voor de verliesen en nadeelen, die na verloop van dien tyd gecauseerd en niet meer te redresseeren zullen zyn ; 3^ dat de confrontisten te Batavia zullen worden gelast de admi- nistraliêu der administrateurs, die overleden, ontslagen of verplaatst, dan wel door andere opgevolgd zyn, direct, na dat afgesloten zyn, te confronteeren en zulks wel voornamelyk tegen den gedane opneem of het transport ; onder aankondi- ging, dat by verzuim om aan deese ordre te voldoen, alle daaruit spruitende nadeelen op hen zullen worden verhaald. Voorts nog op dit respect welmelde regeering kennis te geeven, dat in der tyd uit bet aanschryvens der vergadering van 17"" by missive van den 11«» December 1790 § 876 zeer verkeerdelyk was afgeleid, alsof het boogstdezelver in- tentie waare, dal de borgen aanspraakelyk zonden moeten blyven tot 6 jaaren na het overlyden der principalen, als rynde niets diergelyks by dat aanschryvens te vinden'.

27 Augustus. Toekenning aan den boekhouder van hel ambachiS'kwartier te Batavia van 45 rijksdaalders ^smaands lot hel irüiuuren van drie schrijvers.

De Regering zag geene kans hem >met scribenten te •adsisteren".

-^- Augustus. Vergunning lot den in en uilvoer Ie Che- ribon van opium, gekochl op Compagnie* s veilingen, enz.

Maar al te klaar gebleeken zynde, dat te Cheribon in bel arlikul der am6oen werd gemonopoliseerd, hetwelk, hoe lang

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 889

znlks ook in gebruik mag zyn geweest, niet anders kan worden aangemerkt dan als ten lioogsten scliadelyk voor de Compagnie en het belang van het algemeen.

So is dierhalven goedgevonden, ter bevordering van den ge- permitteerden particulieren vaart en handel, hy eene t'emaneeren publicatie vry te verklaaren den uitvoer en invoer ten comp- toire CherilM)n van an)6oen, ter hoofdplaalse op *s Compagnies verkopingen verkogt

En, daar lieeren Commissarissen Generaal reedenen hebben om Ie mogen veronderstellen, dat de handel in zout, ryst, arreek, yzer, spykers, staal, koper, tin en loot, gewerkt en ongewerkl, almeede op Cheribon so vry niet is, als zulks wel belioorde, so is al verder goedgevonden gemelde publicatie al meede tot alle voorsch reeven artikelen te extendeeren en generaalyk tot alle arlikulen en liandelwhaaren, waar omtrend deo in- of uitvoer ten voorschreeven comptoire niet expres- selyk is verboden, sowel als de handel aldaar in alle voor- schreeven artikelen, mits de parlikuliere handelaars zig regaleeren na de reglementen en ordonnanlien, op het stuk der particuliere vaart en handel reeds g'emaneerd of nog te emaneeren.

Voorts de hoge regeering by de toezending van voorschreeven publicatie aan te schryven den resident van Cheribon ernstig te reconimandeeren zig sliptelyk naar dies inhoude te ge- dragen en den particulieren handel in alle de daarby vermelde whaaren voortaan in bet minst niet te belemmeren.

1 September. Maatregel in het belang van de peper- kuUuur op Java.

Commissarissen-Generaal vonden goed » de Javasche ministers te qualiGceeren om provisioneel met de aanplanting der pe- perranken voort te gaan, tot dat zy vastelyk staat zullen kunnen niaaken om jaarlyks te kunnen fourneeren eene quan- liteit van vier millioenen ponden van dien kori, alzo hunne hoog Edelheden hebben gedeclareerd niet te Iwyfelen, of hoogst

rLAlAAT-iOei DKKL XII. 19

Digitized by VjOOQIC

è90 ^796. W A. ALtlNÖ.

derzelver hoo^e committenten zelve zouden, inmidtlens dat zulks wierdt bewerkstelligd, kenbaar maken lioogstdcrzelver intentie omtrent eene nog verdere uitbreiding, indien dezelve «'ils dan nog practicabel zoude zyn, zouder aan andere noodzakelyke en voordeelige cultures te praejudicieereo".

10 September. Bepaling, dal aan de handlangers of y>gemeene^ ariilleristen liet koslgeld zonder korting of vermindering zoude worden uitbetaald.

In gevolge van de missive van Heercn XVII'^''' van 23 No- vember t795 was zulks reeds op de »gemeene'' infanteristen en kavalleristen toegepast.

10 September. Aanstelling van een collecteur van de wagen'pacht en van het oor-geld voor paarden.

Geoordeeld zynde, dat die beide bedieningen gevoeglyk door een persoon konnen worden waargenomen, is goedgevonden aan dezelve tot salaris toe te leggen, zo als by deese geschied, vyf procentos van bet zuiver provenu der voorschreeve be- lastingen, mitsgaders ryksdaalders 40 ter maand, om daaruit alle onkosten en uitgaven, hoe ook genaamd, de voorschreeve collecte betreffende, te vinden, mitsgaders op eene reedelyke wyze te contenteeren de bodens van het collegie van Heem- raden voor de door hun te praesteeren diensten.

17 September. Invoering van nieuwe regelingen op Java's Noord-Oost'kust.

Op 9 JuliJ 1796 diende de Commissaris Generaal Nederburgh de navolgende nota in:

Seederd myne komst alhier my alle mogelyke moeite heb- bende gegeeven om, so door eige nasporingen, als door onder- rigtingen van lieden, op welker eerlykheid en kunde men staat kan maken, eene regte wetenschap te verkrygen yan de gesteldheid der zaaken op Java's Noord-Oostkusl, en bet-

Digitized by VjOOQIC

it9è. W. A. ALtlNÓ. 291

geen aldaar ten voordeele van de Compagnie kan worden uitgewerkt, zyn iny daartoe de geschikste voorgekomen de inriglingen en nadere bepalingen, welke ik by deese memorie sal Toorslellen.

Gaarne wil ik egter in het midden laten de gevoelens, welke anderen zouden mogen hebben van de mogelykheid en nuUigheid van andere en uitgestrekler veranderingen, die aldaar zouden kuoDcn worden gemaakt; en sonder daaromlrend in eenige discussie te treeden sal ik my voor het tegen swoordige ver- genoegen met aan te merken, dat myne voorstellen, alleen tot de inkomsten der dienaaren l)etrekkelyk, niets praejudicieeren aan sodanige plans en projrclen, welke men buiten dat zoude mogen hebben, en inmiddels een zeeker voordeel aan de Com- pagnie zullen kunnen aanbrengen.

Er zyn op Java zeekerlyk veele dienaren, die, elk in zpe respective betrekking, uit de rykelykbeid hunner inkomsten wel wat aan de Compagnie, als de voedster heer van allen, kunnen afstaan, zelfs boven de reeds plaats hebbende recog- nilien van ambtgeld — dit is de voornaame basis, waarop mpe voorstellen rusten; de opgaven van inkomsten, door Toornoemde dienaaren gedaan ter voldoening aan de beveelen, daartoe successivelyk door de hoge regeering en laatstelyk door Commissarissen Generaal by publicatie van den 6^° Sep- tember 1794 gegeven (M> verspreiden wel hier en daarslegts een gebrekkig ligt over deese materie, dan zulks heb ik ge- tragt door goede informatien, soveel mogelyk, te suppleeren, als begrypende danrmeede meer te zullen vorderen dan met nadere ordres of aanschryvingen. — Voorts heb ik gemeend in het oog te moeten houden, dat de eer en ambitie alleen, over hel algemeen genomen, voor ordentelyke lieden nimmer genoegzaame prikkelen zullen zyn oiu hunnen dienst en leven aan bel Vaderland liever in deese gewesten dan op desselfs bemiDden bodem toe te wyden, nemaar, dal daar nood- wendig by moet komen een vooruitzigt om de menigvuldige

O Deel XI, bladz. 7S4.

Digitized by VjOOQIC

2d2 1^86. W. A. ALtlNÖ.

opofferingen en gevaaren, daaraan voor een iegelyk gehcgt, ook vergolden (e zien door hel eeriyk verkrygen van een fortuyn, waartoe onbemiddelde lieden in Europa maar zeer zelden en als by loeval kannen geraken.

Dat ik egter daardoor niet begrype zulke immense schallen, als vorige hoge amblenaaren in ludië wel hebben byecn ver- zameldf maar alléén matige geldmiddelen, egter voor elk in zyne belrekking voldoende om voor zig en zyn huisgezin een onbekrompen bestaan te verwerven, sal, so ik verlrouwe, voor elk bevoegd beoordeelaar blykbaar zyn uit myne voor- stellen zelve, waarloe ik thans over ga.

Eerslelyk: zouden de volgende dienaren kunnen missen de gagien, die zy van de Ck>mpagnie thans genieten, als buiten dezelve een toereikend bestaan hebbende, te weelen: ten hoofd-comptoire Samarang:

de gouverneur en directeur, die thans Raad extra ordinair van Indiè is en dus f 200 per maand winl of in het

jaar f 2400: — : —

. de eerste pakhuysmeester en de fiscaal, beide kooplieden a / 50 's maands ieder » 1200 : — : —

de sabandhaar enontfanger der domeinen, de secretaris van politie en de tweede pak- huismeester, alle drie onder- kooplieden zynde, dus winnende elk f 40 's maands of met den anderen in 't jaar ■ 1440: — : —

de eerst gezwoore klerk van politie, de iranslateur in de Javaansche taal en de soldy- overdrager, die tevens dispen- cier is, winnen, als boekhouders zpde, elk f 30 's maands of

te samen in 't jaar » 1080: — : —

Transporleere 7^^20:— : —

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 395

Per transport f 6120: — : —

ia den Oosthoek en wel te Sourabaja:

de opper-koopman en gesag- hebber k f 60 'smaands of

in *l jaar » 720 : — : —

de onder-koopman en admi- oistratear a /^ 40 's maands

of jaarlyks » 480 : — : —

de commandant van Passou- rooang in qualiteit van vaan- drig k f iO » 480: — : —

de commandant van Bancal- hng, ook in qualiteit van

vaandrig a f M • 480: — : —

te Grissee: de koopman en resident kfW» 4 80 : — : —

te Sumanap: de onder-koopman en resi- dent a Z' 40 n 480:—: —

Ie Banjoewangie : de lieotenant en commandant

a f M 600: — : —

ten comptoire Paccalon-

gang:

de onder-koopman en resi- dent a / 30 » 560: — : —

Tagal: de koopman en resident a fiO » 480 : — : —

Japara: de onder-koopman en resi- dent è / 30 360: — : —

Joana : de onder-koopman en resi- dent a /* 30 860: — : —

Transporteere flliOO:—: —

Digitized by VjOOQIC

S94 1796. W. A. ALTING

Per transport f 11400: — : —

Rembang : de onder-koopman en resi- dent a / 50 » 560:—: —

te Souracarta: de opper-koopman en eerste

resident a /• 60 • 740:— : -

op de post Boejoelalie: de commandanl inqualileit

van sergeant a / 24 » 188 : — : —

op de post Salaliga: de commandant in qualileit

van vaandrig a /* 40 ■ 480 : — : —

op de post Oenarang: de commandant inqaaliteit

van sergeant a /" 24 » 288 : — : —

te Djocjocarla: de opper-koopman en eerste

residenl a /^ 60 » 720: — : —

Alle welke gagien ik stelle, dat volgens de jongste bepaling op Batavia woinlen uitbetaald tot 20 stuivers de gulden, ma- kende dierhalven te samen

Indiasch geld ƒ• 14286: — ,—

of Nederlandsch geld f 11761 4:

Ten anderen, so zoude het volgende kostgeld en emolu- menten almeede ten faveure van de Compagnie konnen ko- men en dus voor het vervolg geêxcuscerd worden, als:

het kostgeld en de extra toelage aan den gouverneur,

bedragende rd" 46 : 44 per

Transporteeere ~ .7./ 1176171^

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. Ï95

Per Iransporl f 1X161: 4: —

nuuiDd of wel io 't jaar rd'

563, Ls Nederlandsch geld ... f 1114:15: —

het emolument yan den gou- verneur. Raad van Indie zynde, ten bedragen van rd» 2800 of » 4980 : — : —

het kostgeld en de randsoe- nen van drie opper-koopiieden, te weeten : de gezaghebber in den Oosthoek en de opper- hoofden van Suracarta en Djoc- joearta a /'299: 19 » 899:17: —

de emolumenten der opper- hoofden van Solo en Djocjo a / 1000 Indiasch geld of voor

beiden Netlerlandsch » 1680 : — : —

• het kostgeld en de randsoe- nen van den eersten pakhuis- meester en den fiskaal, beide kooplieden i rd» 6''/go per maand of in 't jaar » 332 : 1 : —

item van vyf onder-kooplie- den, als:

de seerelaris van politie te Samarang en den resident van Somanap a rd' 6 V20 P^^ maand • 287 : 10 : —

de onlfanger der domeinen, de tweede pakhuismeester en de administrateur te Soura-

baya a rd« 37, » 228: 1: 8

van drie boekhouders, als:

de eerste gezwore klerk van pditie, de soldy overdrager en dispencier k rd* 6V20 * 287:10: —

de translateur rd» 37» 76: — : 8

Transporleere f 9844:84:16/^11761: 4: —

Digitized by VjOOQIC

296 17e6, W. A. ALTINQ.

Per transport f 11161: 4:-

van ses commandanten, als van Pa&sourouang, Bancallang, Banjoewangi en Salatiga, ieder

a rd* 67,0 • 878: -: —

en van Boejoelali en Oena-

rang a rd« 8Vs » 1*2: 1: —

van den capilain ter zee en eerste informator van hel ma- rine school het kostgeld en de emolumenten & rd» 6Vio • 145:15: —

de huishuur a rd' 7 per maand » 166: 6: 8

zodat de Compagnie jaarlyks aan koslgelden, randsoenen en emolumenten zoude uitwinnen » 10862:17: 8

Wyders zouden ten faveure van de Clompagnie kunnen worden gebragtde tjaljasencallangers gelden, die door den gouverneur 's Compagnies wegen genoten worden, zynde 7s g^^cHe uit het bedraagen van rd* 9926 : 18 of rd« 5308 : 58, uitmakende • 6551 : 8: —

Ook zouden onder de na te meidene bepalingen omtrend sodanige dienaaren, welke dit gemis niet wel kunnen veelen, kunnen worden uit- getrokken de toelage van 5 procent provisie penningen van de winsten en inkomsten van Java, die den dienaaren aan de pen door de hoge regeering by brief van den 19^° July 1794 zyn toegestaan, hebbende in anno 1793/4 gerendeerd eene somma van rd' 13707 : 44 : 8, waarin geparticipeerd hebben:

de gouverneur voor rd* 2741 : 28 : —

vier opperkooplieden, als:

de gezaghebber in den Oosthoek en de hoord-admini- strateur te Samarang voor » 2741:28: —

Transporteere. .... r7d-~5482 7567— f 29 ï 747 M f 8

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 897

Per traosporl rd* 8482:56:— /" 29174:89: 8

de opper-hoofdeD te Soq- racarla en Djocjocarta voor » 19t9: B: —

hel hoofd der militie op Samarang voor . . » 686 : 19 : —

▼yf kooplieden, als:

de eerste pakhuismeesler en de fiscaal voor • 1096: 30: 8

de administrateur in den Oosthoek voor • 685 : 19 : —

de tweede residenten van Soaracarta en Djocjocarta voor » 1644:46: —

vyf onder-kooplieden, als:

de secretaris • van politie, de ontfanger der domeinen, de tweede pakhuismeesler en de soldy- hoek honden alle op Samarang, voor « 1096 : 30 : 8

de soldy-hoekhouder in den Oosthoek voor » 411:11: 8

de translateur op Sama- rang voor ■ 411:11: 8

de translateur op Soura-

baya voor » 274: 7: 8

leid rd^ll707^T4:"8

Dog zoude in dien gevalle aan de na te meidene die- naaren, als die van hunne overbiyvende inkomsten niet wel kennen bestaan, moeten worden toegelegd uit 's Com- pagnies kas, als:

aan den hoofd administra- lenrteSemarangrd' 500: —

Transporteere rd* öüO: — rd' 157Ö7 : 4Tr 8 / 291 74:297 8

Digitized by VjOOQIC

298 1796. W. A. ALTINO.

Per Iransportrd» 800:— rd' 13707: 44: 8/M174:i9: 8

aan het hoofd der militie Ie Sa- marang » 800: —

aan den twee- den resident op Souracarta • 333 : 16

aan den twee- den resident op Pjocjocarta . . . • 400: —

aan densoldy- boekhouderteSa- marang 600: —

welke toelage egter sai cessee- ren, wanneer de dienst van dis- pencier volgens myn na te mel- den voorstel daar- meede word ver- eenigd ;

aan den soldy- boekhouder te Sourabaya » 166 : 32

aan den trans- lateur op Soura-

• 166:32

waarbydezelve nog zouden moe- ten worden ont- heven van de betaling van het jaarlyks ambt- geld, thans bedra-

Transporleererd»2666:52rdM3707:44: 8 /■ 29174:49: 8

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. J99

Per transport rd'6266: 52 rd- 15707 : — : — f 29174 : 29: 8 gende orer han allen » 1680 —

teU te nmen » 4516:52; —

sodat de Compagnie door deeze schikking zuiver zoude

profiteeren rd' 9591 : 12 : 8

of Nederiandsch geld .TT . ~. » 18898 : 4 : —

Vervolgeus zouden almeede de randsoenen, die thans op de volgende comptoiren aan de aldaar bescheiden, ligt kostgeld winnende die- naaren 's Compagnies weegen verstrekt worden» afgeschaft en door de residenten zelve verstrekt kunnen worden, waartoe zy de ryst uit de overwigten kunnen vinden en de arak uit privé heurs inkopen, als:

ten comptoire Paccalongang aan provisien van ryst en arak, gereekend op 18 koppen, bedragende in twaalf maanden f 284: 9: —

ten comploire Tagel, geree- kend op 19 koppen • 268 : 1 1 : 8

ten comptoire Japara, geree- kend op 29 koppen • 409 : 7 : —

ten comptoire Joana, geree- kend op 28 koppen > 598 : 5 : —

ten comploire Remhang, ge- reekend op 28 koppen » 585 : 9 : —

ten comptoire Grissee, geree- kend op 28 koppen, dog waar- onder meede begreepen zyn 8 Javanen op de lootseboot, die alleen ryst genieten » 502:16: 8» 1985:16: —

In hel vervolg zouden de residenten ook wel voor hunne eige reekeniuR kunnen furneeren de materialen van yzer, spykers, enz., die tot nog

Transporleere f 49782:49: 8

Digitized by VjOOQIC

300 1796. W. A. ALTINQ.

Per Iransport / 4975S: 49: 8

toe ten dienste der haishouding 's Compagnies wegen verstrekt zyn, so meede de pakliuisbe- hoeflens, equipagie goederen en schryrgereed- schappen voor de schryf-comptoiren, welke een en ander naar eene calculalive bereekening in gelden sal kooinen te belopen, als:

te Paccalongang op f 80

» Tagal op » 100

» Japara » • 100

» Joana » » 80

» Rembang » » 100

» Grissee » » 80 • 640 : — : —

Dan, daar deeze artikelen gewoonlyk aioe- yelyk te bekomen zyn, so zouden deselve naar benodigdheid tot 's Compagnies prysen aan de residenten kuimeu worden afgegeeven, mits de voorschreeven sommen niet excedeerende. Op de volgende plaatsen zoude roeede het benodigde nachtligt geêxcuseerd en particulier bezorgd kunnen worden, als: 2484 kannen lamp-oly, waarvan: 144 kannen ten comptoire Paccalongang 264 » » » Tagal

240 » • » Japara

120 » • » Joana

240 » » » Rembang

door de residenten te bezorgen. 936 kannen ten comptoire Sourabaya 216 • » > Grissee

om door den resident van Grissee en den administrateur in den Oosthoek, ieder voor de helft, te worden gefumeerd; 36 kannen aan de lyfwagt te Samarang, door den gouverneur te leveren, 2 196 Transporteere / 60292:^ ; "~8

Digitized by VjOOQIC

l/eè W. A. ALtiNG. 501

2196 Per transport f 80292 : 49 : 8

72 kaDDen aan de lyrwagt te Souraltaya, door

den Oosthoeks gezagheblier te leveren, 72 kannen aan den cipier, 144 • » « kettingmandadoor,

beyde te Saniarnng, kunnen uil de sladhkas iiekosligd worden: 2484 kannen kosten k 6 stuivers de kan... » 614:16: — 60 S waxkaarssen, als:

50 fi te Biinjoewangi voor de coni-

niandants woning, 24 » te Passourouang,

60 « kostende 59: 8: —

De rysl en het zoul, die niaandelyks 's Compa- gnies wegen aan de battors, die te Sauiarang in de iiakhuizen dienst doen, verstrekt worden, zonden in den aanslaande uit de spillagie van den pakbuismeester en den dispencier (die de leverantie van het zout hebben) kunnen gevonden worden, bedragende in het jaar... « 215: 2* —

De stads kettingjongens zouden ook voortaan uit de stadskas te Satnarang kunnen onderhouden worden, waardoor de condemnatie-reekening jaarlyks zoude verminderen met rd" 500 of.. » 990: — : —

Ook zoude kunnen cesseeren het douceur, dat ingevolge de besluiten der hooge regeering in dato 20 July 1781 en 9 April 1792 aan de bospitaliers te Samarang en Sourabaya voor verband linnen en brandhout jaarlyks word afgegeeven & / 15 voor den eersten en /'5 voor den tweeden in de maand, bedragende in 't jaar » 240 : — : — dewy! zy buiten dat wel bestaan kunnen.

De gagie, die voor een inlandsch leermeester by besluit van de hoge regeering in dato 13 Jtiny 1771 gepermitteerd is, zoudein het vervolg

Trausporteere ~f ^%tk{i:U: 8

Digitized by VjOOQIC

J04 1790. W. A. ALtlNÖ.

Per transport /• 68410:57: 8

uit de armeiikns Ie Samarang kunnen belaald

wonlen lot rd" 16 per maand • 580: 3 : —

also deselve alleen voor het weeshuys geschikt is en het armenfonds dit wel kan veelen.

Wanneer hel legaal, door wylen den heer Greeve aan hel hospilaal te Samarang gemaakt, by hetzelve zal zyn ingekomen, so sal uil hel fonds van dal gesticht voor 't vervolg kunnen worden betaald de gagie en hel kostgeld van den krankbezoeker, aldaar dienstdoende, tot /'30 en rd' S'/s 's maands respeclive, makende... • 573: — : —

De inlandsche ambagtslieden, te Samarang op de wapenkamer dienst doende, kunnen in vreedenstyd van 7 tol 4 koppen verminderd worden, als twee lademakers, 1 slolmaker en 1 smit, welke uitsparing van 3 koppen a rd' 4 per maand in het jaar bedragen sal..... » 28K: 2: 8

So ook kan in de materialen van cadjang- matten, stroozakken, enz., aldaar in de pak- buiseu en tot de huishouding jaarlyks benodigd, eene besparing worden geëffectueerd van rd' 700 of • 1586: — : —

Alle de tol dus verre verhandelde poincten van menage mag ik my op goede gronden verzeekerd houden, dat op den voorgestelden voet practicabel zyn; en dezelve zouden dier- halven met den aanvang van hel boekjaar 1796/7 dadelyk kunnen worden geïntrodu- ceerd.

Voorts zouden by voorkomende vacatures van de presente dienaaren de volgende kunnen gemist worden:

op het hoofd-comptoir Samarang:

de onder-koopman, tweede pakhuysmeester

Transporteere f 84834:807116

Digitized by VjOOQIC

1796 W. A. ALtlNÓ. $0$

Per Irangpori f 84854 80: 16

en negotie overdrager, nadien zyn werk zeer wel door den eersten Ican waargenomen wonlen ;

hierdoor sal wel aan gagie nirls worden uitgewonnen volgens hel desweegens reeds geproponeerde hier voren, dog hel aniblgeld vao den eersten pakhuysnieester zal als dan nog kunnen vermeerdert worden mei rd' 2000 of • 5960:-: —

de dis|)encier, wiens bediening in hel vervolg aan den soldy-boekliouder lol een middel van beslaan kan worden locgevoegd, waardoor de Compagnie de gagie en emolumenlen van den dispencier, mitsgaders de hier voren vermelde toelage aan den soidy-boekhouder zoude uil- winnen» makende Ie samen • 181 1:15: —

een Europeesche zadelmaker, als zynde hel mei den inlandschen wel Ie slellen; desseUs gagie a / 20 en koslgeld a rd' S'/s Ie samen » 247:15: —

een dito met zelaar, kunnende de linimerman het opzigl hebben over de Ie doene reparalien, maakl aan gagie f 18 en kostgeM als de vorige > 228 : — : — len Gomploire Souracarla en Djocjocarla :

Iwee melzelaars, om reeden als even, win- oende aan gagie /* 14, koslgeld en randsoenen

rd* 1'/^, maakl Ie samen in 'Ijaar » 576:14: —

in den Ooslhoek en wel te Soui-abaya:

een melzelaar, winnende als die te Samarang > 228 : — : —

en vermits men verwagten mag, dal hel fonds van hel marine school Ie Samarang, so al niet in dit oogenblik, egler eerlang voldoende sal zyn om daaruil Ie kunnen vinden de gagien, kostgelden, randsoenen en emolumenten van de aUaar zynde informators, scholieren en an- dere perzoonen, zo calculeerd men, dat de

Transporleere f 6Ï684^:^— : 16

Digitized by VjOOQIC

S04

W. A. ALtlNè.

Per transport f6l68i: — A^

Compagnie daardoor nog sal kunnen proGteeren

ongeveer » 1 1000: — :-

sodat alle de voormelde reformes zullen kunnen aanbrengen een jaarlyks voordeel van/* 72690: ö: —

Laastelyk zcude met alteratie, van den voel, waarop jaarlyks ambigeld op Java thans betaald word, hetzelve nader kuoiieD worden gereguleerd in maniere, hierna volgende, die meer overeenkomstig beschouwd woni (en so men vertrouwd op goede gronden) met de ware inkomsten der dienaren, so ais die zyn zullen na de introductie der voornoemde reformes:

Beiaald volgvns Sal bj renolg de proTistonerle moeten

bepaling. furneeren.

de gouverneur en directeur rd^ 12000 rd* 2Ü000

wanneer egter de nieuwe schik- kingen, welke men op het oogheert omlrend de suiker-culture, worden geïntroduceerd, moet deszelfs ambt- geld weder gereduceerd worden op rd' 10000, nadien de winsten op 't voormelde artikel, die op rd' 12000 in 't jaar kunnen gecalculeerd worden, alsdan vrrvallen;

de opper*koopman en hoofd-admi- nistrateur » BOO » —

de fiscaal . 500 » 800

» eerste pakhuismeester en ne- gotie-boekhouder » 700 » 700

de ontfanger der domeynen en kas- sier . 400 . 400

de secretaris van politie en vendu- meester . 800 • 500

de tweede pakhuismeester en ne- gotie overdrager » 350 • 266

de soldy-boek houder » 100 • —

Transporteere rd' 15050 rdF~24'666

Digitized by VjOOQIC

I7eê. W. A. ALtiNQ.

soit

Betaald fiolgeiia 8al bj vvrolg da proTifioiMala

Per transport rd»

IKOKO r

d' S4666

de eerste gezwoore kierii van po-

litie en secretarK van wees- en boe-

500

KOO

de soMy overdrager en dispender >

IKO

150

• secretaris van justitie •

100

• geswore translateur en sraiba

van den landnad •

400

de bospitalier *

400

boscbganger van Caliwoengoe. »

• > * Oamak •

op Tagal:

de resident *

4K00

op Paccalongang:

de rerident >

3000

4500

ap Japara:

de resident »

4K00

7500

op Joana:

de resident ■

S500

op Rembang:

de resident *

SOOO

• S500

op Sourabnya:

de gezaghebber in den Oosthoek. »

4000

• aooo

• administrateur >

laoo

1300

• gezwoore scriba

200

• —

• hospitalier •

tfO

• commandant te I^Asoorooang. *

300

• > van Bancallang. . •

500

300

• * te Banjoewangie. >

300

• posthoader te Panaroekan •

het hoofd op de Baviaan »

op Grissee:

de rerident »

3500 <

Traosporteere rd'

41450 rd* 67766

ruKAAT-w« •Hl XII.

Digitized by VjOOQIC

306

W. A. ALTiNO.

BatMM ttlgeiu

Stlbrnmlc

dr prontioaeele

oMeica

bqoline.

AinMctao.

Per traosperl

rd' 41450

rd' 67766

op Samanap:

de reaident

300

op Souraearla:

de eerste resident

450 300

» 15000

• tweede resident

• commandant Ie Oenarang. • . .

500

» • van Salatiga.. . .

350

• » Ie Boejoelalie. ..

150

op Djocjocarta:

de eerste resident

400

• 14000

» tweede »

Chineesche officieren, so op Sa-

marang, als op de builen comptoiren :

de kapitein Chinees te Samarang.

800

het hoofd der Ghineesen te Pac-

caloogang

» 400

400

het hoofd der Chinaesen te Tagal. .

300

500

• • » » » Japara.

400

n » • Joana. .

» 350

350

 »       •         »         » Rembang

550

350

de capitein Chinees te Sonrabaya

800

het hoofd der Cliineesen te Grissee .

600

» • » • • Sidajoe..

aoo

SOO

... . Passou-

rouang

150

bet hoofd der Chineesen te Bancal-

lang

150

^*"o •

het hoofd der Chineesen Ie Samanap

150

• ■ • » > Soura-

carta

• 600

600

het hoofd der Chineesen teDjocjo-

carla

500 rd' 6375U

500

teld.r

rd« 103316

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTlNÖ. ZOl

Sodat de Compagnie door deese nadere bepalingen op het ambigeld zoude bevoordeeld worden jaarlyks mei rd' 39566: 16, makende f 78348 : 16

or beneevens het voordeel der verdere re- formes lot » 78690: S

met eene aanzienlyke somma van f 151031 : 1

Het jaarlyks amhtgeld der Javasche dienaaren zoude dan voor bet eerst op den vooi^estelden voet kunnen voldaan worden over het lopende jaar 1796 en alle de daarby niet opgenoemde, hetzy dienaaren, so politieke, als militaire en zee- vaarraide, dan wel burger, inlandsche en Chineesche ambte- naaren van hel opbrengen daarvan geSxcuseerd.

Vermits egter de voorschreeven bepalingen alleen gemaakt zyn na de presente tyd en de inkomsten der voormelde diensten, so wel voor vermeerdering, als voor vermindering vatbaar zyn naar mate van de tydsomslandigheeden, so zoude ik het zeer noodzakelyk agten, dat de Gouverneur gelast werdé zulks jaarlyks, so exact doenlyk, na te gaan en daaromtrend te dienen van zyne eonsideratien.

Onder dagteekening van 8 September 1796 rapporteerde de gouverneur van Java's N. O. kust bij geheim schrijven,

dat hy de zaaken, geproponeerd by de aan zyn Edele toe- gezonden memorie van den heer Commissaris Generaal, Nederbnrgh, dadelyk na den iuhoude van dien had ingevoerd, nadien aan zyn Edele daartegen geene zodanige zwarigheeiien vraaren voorgekomen, die zulks zouden hebbeu kunnen afraden, sodat daarmeede reeds den P" deeser maand of wel met het begin van dit boekjaar 1796/7 een begin gemaakt was; — dat zyn Edele des te eerder daartoe was overgegaan, omdat de by die memorie gedaane voorstellen aan zyn Edele waaren toegescheenen in allen deele sodanig geschikt te zyn, dat een ieder der dienaaren in deesc reformes kwam te partieipeeren op eene wyze, evenreedig aan de uitgeslreklbeid, het aanzien eo de verantwoordelykheid zyner bediening en den waaren

Digitized by VjOOQIC

508 1706. W. A. ALTINO.

staat zyner inkomsten, ofschoon aan heeren Commissarissen Generaal niet konde verbergem dat de introductie daarvan geene aangenaame sensatie by de meeste dienaaren had ver- wekt, door dien dezelven plaats had moeten vinden in een tydstip, dat alle welvaard kwynde en daardoor alle diensten ook reeds van zelfs merkelyk waren verminderd geworden, en dat liet mogelyk zoude konncn zyn, dat sommige dicnaaren door de daarby bekend gestelde verhooging hunner aiubtgelilen meer zouden moeten missen, dan hunne diensten naar even- reeiligheid konden toelaten, verzoekende dierhalven, dat aan hoogstdezelve in het vervolg onder het oog zouden mogen gebragd werden zodanige bezwaaren daar tegen, als zyn Edele dan wel desselfs ppvolger in het bestuur van Java na een onzydig en exact onderzoek billyk en reddyk zouden voor- komen, vermits het zyn Edele niet doenlyk was in de presente tydsomslandigheeden daar over op genoegsaaine grond te jugeeren, voor en aleer zy, die vermeenden te hoog gelaxeerd te zyn, de reedenen daarvan zouden hebben opgegeeven, dog dal dit egter alleen relatie had tot de vorhooging der ambtgdden, also vermeende, dat alle andere propositien, by de gemelde memorie voorkomende, allezin Is heilzaam waaren, waarom zyn Edele dan ook niet konde veronderstellen, dat men daartegens met eenig fundament zoude kunnen opkomen.

Dit gunstige advies gaf op 17 September 1796 aanleiding tot het «finaal arresteeren' van de bovraomschrevenr^elingen, onder toevoeging, «dat heeren Commissarissen Generaal aan den heer Javas Gouverneur en zyne opvolgens in der tyd de vryheid laten om, wanneer aan dezelve nu of by vervolg, na een onzydig en exact onderzoek, mogt komen te blyken, dat deese of geene dienaaren door de nieuwe bepaling van het ambtgeld meerder bezwaard waaren, dan de billyke inten- tien van heeren Commissarissen Generaal meede brengen, derzelver consideratien daar over aan hoogst dezelven en, nadat de werkzaamheeden van gedagte hunne hoog Edelhedens al-

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 509

hier zullen zyn afgelopen, aan de hoge regeering voor te dragen, len einde vervolgens daarop zodanig te worden ge- disponeerd, als bevonden zal worden te behooren.

Terwyl al verder 18 verslaan den heer Java8 Gouverneur, van Overztraten, hiervan al meede kennis te geeven en daarby te reacribeeren, dat heeren Commissarissen Generaal wel be- grypeo, dat de introductie van vooischreeven memorie aan deese en geene der dienaaren niet aangenaam heeft kunnen zyn en zelve wel hadden gewenschl, dat zulks door den in- vloed van gunstiger omstandigbeeden had kennen worden geélfectueerd, dog niet te min vertrouwen, dat zodanige die- naaren by nader inzien zullen zyn overtuigd, dat diezelfde onistandigbeeilen, welke die reformes voor hun meerder be- zwaarend maaken, dan dezelve mogdyk in een gunstiger tydsgewricht zouden zyn, ook aan hoogsldezelve eene dubbelde verpligting opleggen om het zinkend lighaam van de Gom** pagnie door alle wettige en billyke middelen, die in hoogst- derzelver magt zyn, te ondersteunen en voor eenen totalen ondergang te bewaren ; blykende overvloedig, dat de intentie van Commissarissen Generaal in deesen geene andere zyn kan.

17 September. Regding der inkomsten van den factuur- houder.

Gebleeken weezende met betrekking tot de dienst van fac- tnurhouder, dat dezelve in anno 1793/4 heeft genoten aan gagie, kostgeld en seeqgeld rd' 418 : 24

voorts: uit het middel van bestaan, volgens resolutie der hoge r^eering in dato 11 July 179S aan de negotié-bediendens toegelegd in sleede van de by gemelde resolutien afgeschafte verstrekking van lywaten legens inkoopsprys. . » 4K0: —

uit het middel van beslaan, aan gemelde sup- poosten toegelegd uit het V2 Percent van de groot-cassier in het jaarlyks fournissement uit

de administratien : • 4K0 : —

Transporleere rd" 1S18:S4

Digitized by VjOOQIC

310 1796. W. A. ALTINQ.

Per Iransporl rd' 1518 : S4

geprofiteerd op de verstrdLking van papier,

pennen, leer, perkament, enz . > 186 : 14

item op waxkaarsaen > _ 24 : —

flodat zyne inkomsten in alles bedragen hebben rd* ISaS: 38 waarop gedelibereerd zynde, zo is, aangezien de profyten op de verstrekking van papier, pennen, enz. door de zeedert gemaakte reductien grotendeels zyn vervallen, goedgevonden, met intrekking van gagie, kostgeld, seeqgeld en alle verdere tot bi^ toe door bem genotene inkomsten, tot een vast trac* temenl toe te leggen, zo als bem toegelegd word mils deesen, ryksdaalders ISS ter maand of in 't jaar ryksdaalders 1500.

17 September. Regeling der inkipmsten van dennegoiie- (werdrager.

Gebleeken zynde, dat de negotie-overdrager in het boekjaar 1795/4 aan gagie, kostgeld en seeqgeld heeft genoten rd* 313

voorts: tot een middel van bestaan, so in steede der bevorens legens inkoopsprys afgestaane lywaten, als uit het Vs percent van den groot cassier in de furnissementen der administratien » 450

aan ordonnantie-geld voor het opmaken van kas- ordonnaotieo van vragtgdden voor transport van particuliere lywaten met 's Compagnie*» scheepen. . . » 60

hebbende deese laatsle post in vorige tyden ongelyk meerder bedragen,

dan wel in aUes rd* 822

is na deliberatie goedgevonden de gagie, kostgeld en seeq- geld en de middelen van bestaan van voorschreeyen dienaar, hiervoren gespecificeerd, voor het vervolg finaal af tesdiairen. zo als dat een en ander afgeschaft word by deesen;

werdeude alleen aan hem gelaten hel ordonnantie*geld voor liet opmaken van kas-ordonnantien van vragtgelden voor transport van particuliere lywaten met 's Compagnie's scheepen;

en a^n hem tot een vast tractement toe te leggen, zo als

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALXrNQ. 311

aan bero loegdegd word mits deezeu, ryksdaalders 7H 's maMds of io het jaar ryksdaalders 900.

17 September. Regding der inkomsten van den pakhuis- boekhouder.

Gezien weesende, dat de inkomsteu in anno 1793/4 van den pakhuis-boekhouder aan gagie, kostgeld en secqgeld hebben bedragen vA* 311

voorts: zyu aandeel in de middelen van bestaan van het negotie-comptoir > 450

geprofiteerd op papier en schryrgereedschappen . . . • 50

of te zamen rd' 792

so is na deliberatie besloten af (e schaffen en in te trekken, zü als afgeschaft en ingetrokken word by deesen, liet genot van gagie, kostgeld en het tegenwoordig middel van bestaan;

en aan hem tot een vast traclement uit 's Compagnie*s kassa toe te leggen, zo als by deesen geschied, ryksdaalders 65 's maands of in 't jaar ryksdaalders 780.

Dog, aangezien deese bediening grotendeels haare werk- zaamheid heefl verlooren zedert van den handel 's Compagnie's wegen in lywaten is afgezien, so is verstaan, dat dezelve by vaealQure niet weder zal worden vervult, maar het houden der pakhuisboeken alsdan en voor het vervolg worden opge- dragen aan den extract factuurhouder, waar omtrend hierna breeder zal worden gesproken.

17 September. Regeling der inkomsten van den jour- naal-extendeerder.

GeUeeken zynde, dat de joomaal-exiendeerder in anno 1793/4 aan gagie, kostgeld en secqgeld heefl genoten rd* 312

voorts: zyn aandeel in de middelen van bestaan

van hel negotie-comploir • 450

makende te samen rd* 762

ia na deliberatie goedgevonden nu en voor het vervolg het genot van gagie, kostgeld, secqgeld en voormeU aandeel

Digitized by VjOOQIC

511 1796. W. A. ALTING.

in de middelen nu bestaan voor het negotie-eomptoir af te schaffen en in te trekken;

en aan hem tot een vast traclement toe fe le(7gen rd* 65 ter maand of in het jaar rd* 780.

17 September. Regeling der inkomsten van den extract- factuur-houder.

Genoteerd zynde, dat de exlract-factuurhouder in het boek- jaar van anno 1793/4 heeft genoten aan gagie, kostgeld en secqgeld rd» 177

voorts nog zyn aandeel in de middelen van bestaan der suppoosten van het negotie-comptoir • 500

en dus in alles aan inkomsten ... rd* 477

so is na deliberatie goedgevonden nu en voor het vervolg te doen cesseeren het genot van gagie, kostgeld en secqgeld en zyn aandeel in de middelen van bestaan, hiervoren vermeld, zo ak een en ander cesseerd by deesen ;

en daarentegen aan hem tot een vast traclement toe te leggen ryksdaalders 50 ter maand of in het jaar rd' 600.

Terwyl al wyders is verstaan, zo ras deese bediening by eerste vacature met die van pakhuis-boekhouder zal zyn in een gesmolten, het tractement voor beide deese diensten te verhoogen tot ryks- daalders 75 ter maand of in het jaar ryksdaalders 900, mits- gaders daartoe te stellen de effective qualiteit van onder-koopman,

-^ September. Gangbaar verklaring van een tinnen munt.

Alzo wy, met speciaale toestemming en daartoe verkregen qualificatie van de hoog Edele lieeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlandsch Indie, beslooten hebben te hten aan- maken tinne duyten ter zwaarte van drie

achtste lood ieder en bestempeld aan de eene /^ ^ N. zyde met het merk van de Generale Oost / \

Indische Compagnie, en aan de andere zyde l 7r)f^ J met het woord duit en het jaargetal van . ^^^/ 1796 — gelyk hier nevens te zien isT

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 513

ZO wordt de voorRcbreeven monl by dezen gaogbanr yerklaard lot de daar op gestelde waarde, zo Ie Batavia en dies ressort, als op Ja?a, Cheribon en Bantam, voor eene Hollandsehe duit; — en begeeren wy, dat een ieder, wie het ook zy, op de voorschreven plaalzen niet zal mogen weigeren, maar verplicht en gebonden zyn dezelve even nU contante munt in betaling te accepteeren, zonder aan derzelver cours en circulatie eenige verhindering of stremming te veroorzaken, sub poene, dat de geene, die bevonden zal worden contrair deze onze aanbeveling te hebben gehandeld, zal worden gestraft met het stellen ten arbeid a^D de gemeene werken voor den tyd van twee jaaren ofte zwaarder, na exigentie van zaaken.

En nadien er de Compagnie niet alleen zeer ved aan ge- legen legt, maar ook het algemeen belang ten hoogsten vordert,' dat door namaking of het pleegen van andere falsiteiten de voofBchreven munt niet op een indirecte wyze vermenig- vuldigd, maar alleen Compagnies wegen vervaardigd worde, zo wordt bet pleegen van de voorschreeven falsiteiten, zo wel hier, als op het geheele eyland Java, en den invoer van andere plaatzen ten sterksten geinterdiceerd, sub poene, dat die be- vonden zal worden zig aan het een of andere te hebben schuldig gemaakt, by achterhaaling zal worden gestraft met geesseling, brandmerk en kettingslag voor den tyd van 25 agtereenvol- gende jaaren, dan wel zwaarder, na bevinding van zaaken.

Gelastende en bevoelende den praesident en de Raaden van JQstilie des kasteels Batavia, die van den gerechte deezer stad en alle verdere officieren en justicieren, zo ter deezer hoofd- plaats, ab op het gantsch eiland Java, den inhoud dezes te achtervolgen en te doen achtervolgen, procederende en doende procederen tegen de contraventeurs en overtreeders van dien zonder enige conniventie, gratie, dissimulatie ofte verdrag, nadjen vry zulks ten meeste nutte van de maatscbappy en voor het belang van hare goede op- en ingezetenen bevonden hebben alzo te behooren.

Digitized by VjOOQIC

314 1796. W. A. ALTINQ.

En op dat niemaiid bier van eeoige ignoranlie loude kttooen praetendecren, zal deeae naar Java, Gheribon en Bantam worden gezonden, mitsgaders alhier gepnbliceerd eo, bebalven in bet Nederduitscb, ook in de'gewoone inlandscbe taaien worden ge- afflgeerd ter plaatze, daar men gewoon is publicatie en affixie te doen.

Zie ook O en S3 Mei 1797.

30 September. Voorschriften voor den boekhouder van de equipagie-werf te Batavia, enz.

De Indische Regering vond goed:

1^ den equipagie-boekbonder te gelasten en te qualificeeren om allen verkoop voor de Comp* van de equipagie-werf door de koopers by hem onder zyne quitantie te laten betalen, welke penningen door hem maandelyks, op ordon- nantie van den Directeur Generaal, in 'sCom'p' cassa zullen moeten worden gebragt;

2^ alle baasen en opzigters van de equipagiewerf te gdasten geene goederen hoegenaamd aan de kopersaftegeevendan op vertoning van een quitantie van den boekhouder van de werf, dat de waarde dier goederen is ontvangen;

3^ de baasen der timmerlieden op Onrust en de werf speciaal te ordonneeren om, by vertimmering van een particulier schip, aan den equipagie-boekhouder, op poene van ver- goeding, vroegtydig opgave te doen van de daarU» verbruikte materialen, nevens het getal der arbeidslieden, die daaraan hebben gearbeid;

4* den sabandhaar en den commandeur te gelasten om, by traintssement of onwillige betaling van een capitain vao een particulier schip, de adsist^ntie, die de equipage* boekhouder op hen zal verzoeken, te verleenen, opdat by voor het vertrek der debiteuren aan de voldoening zyner 'sComp* wegen gedaane pretensien geraake; en

5® uit hoofde van de vooraf gemeMe schikking door den equipagie-boekhouder te laten stellen cautie voorrd'SOOO. Zie ook 21 Julij 1797.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINO. 51»

1 Oeiober. Bepaling^ dal de borgtogien nan den direcleur en de offidanlen bij de bank van leetnng zouden ophouden 18 maanden na den dag van hun aftreden als zodanig.

Zalks werd vastgesteld onder voorwaarde, dal >in dat tyd ■verloop niels ten bunnen lasten zal zyn voorgelcomen".

Andere admiBistratears bleven drie jaren na hun ontslag aangprakelyk.

Zie ook art. 47 der instructie voor den directeur en verdere bedienden van de bank van leening.

4 October. Intrekking der toelage aan den visitatenr van de reede ad 60 rijksdaalders 'smaands voor acht roeijers.

De bezigheden van dezen visitateur stonden stil. Op de reede Batavia viel niet meer te visiteeren.

8 October. Bepaling nopens Europesche nieuwS'bladcn.

Aan heeren Commissarissen Generaal een en andermaal synde te voren gekomen, dal by aankomst van vreerade scheepen in straat Sunda de jongste nieuwspapieren, daarmeede aaogehragt, geraken in banden van particuliere persoenen, die deselve naar goedvinden agter houden, waardoor hoogstdezelven, zowd als de hooge regering van Indie, verstoken worden van de kennisse van derzelver inhoud, welke vooral in de prneole tyd somtyds van veel nut en noodzakelykheid kan zp voor bet algemeene welzyn;

80 is goedgevonden en verstaan, ten einde in deesen de nodige voorzieninge te doen, den commandeur te Bantam, Frederik Hendrik Beynon, aan te schryven en te gelasten om by aankomst van vreemde scheepen in straat Sunda te tragten langs alle mogelyke middelen magtig te worden de losse nieows-papieren, die daarmeede worden aangebragd, waartoe meede door hem aan den postbouder van Anjer en Tjerita de

Digitized by VjOOQIC

316 1796. W A. ALTING

nodige ordres zullen moeten worden gegeven, mei qualiflcatie om, des noods, daarvoor in reedelykheid kleyne spendatien Ie doen en 'die te brengen ten lasten van de Compagnie.

Voorts ten gevolge van voorachreeven orde gedagte coroman- deur, sowel als de voornoemde posthouders, wel expresselyk te verbieden eenige conmiissien van partikulieren tot bel bekomen van loese nieuws-papieren van vreemde scbeepen uit te voeren of toe te laten, dat dezelve werden ten uitvoer gebragt, begeerende heeren Commissarissen Generaal daarcnlegen, dat alle sodanige nieuws-papieren, die voornoemde commandeur zal bekomen, ilioo aan hoogsldezelve zullen worden toe- gezonden omme vervolgens te worden gecommuniceenl aan de boge regeering van Indie.

15 October. VrijsteUing der Mooren en Chinezen op Java's N. O. kust van de betaling van hoofdgeld voor hunne slaven.

18 October. Maatregel in het belang van het ijkwezen.

Ter kennis gebragt zynde, dat by bet eyken van "sCom- pagnie's gewigten, maaten, etc. na jaarlyksche gewoonte de stads metale slaper van 25 ponden by naweeging tegen de kleinere slapers van 10, 5, 4, 3, S en 1 pond, als te samen mede 25 ponden bedragende, te ligt is bevonden ^/|g vaneen pond; dat Scbeepenen daarom dit gewigt bebben lalen brengen op desselfs juiste en vereischt wordende swaarie en dal derbalven ook te ligt zullen bevonden worden alle geykte gewigten van 25 ponden in de respective adminisira- tien albier, nevens den aan banden zynde voorraad en apparent odL de jongst naar de buiten comptoiren gezondene gewigten van die swaarte; zo is verstaan te approbeeren de vooraf- gemelde egalisatie van de slapers, die men vertrouwd Ie cyn gesehied, niet alleen tegen de ligtere, maar ook legen de swaardere, mitsgaders, niet alleen aan Scbeqieiien qualificaiie

Digitized by VjOOQIC

179Ö. W. A. ALTINQ. Jl7

Ie geeven tot hei lalen vereveneo yan alle overige, te iigte 2S poDds gewigten, die ait de adtiiinistratieo reeds (er yking gebragt zyD of nog gebragi zullen worden, maar ook aan de castceb opper-kooplie«len op te dragen het lalen naweegen fao alle So ponds gewigten in den voorraad en de afzending daamit van volwigtige sLipcrs van die swaarte naar de buiten comploiren, om aldaar te dienen ter verevening of verwisse- ling van de aldaar aan handen zynde; mitsgaders deze ver- evening of verwisseling de ministers en bedienden op de batten comptoiren circulair aan ie beveelen.

27 October. Verbod legen hel Ie gemoel reizen vanden benoemden Gouverneur-Generaal.

Ab eene curiosileit wordt het navolgende opgenomen : Op de bekomene informatie, dal veele perzoonen van intentie zyn zig iiatr Builenzorg ie begeeven en aldaar de komst van zyn hoog Edelheid, van Overstraien, af te wagten, waaruit niet dan veele, voor voormelde zyne hoog Edelheid onaange- name oDttbig en veelligt confusie zoude kunnen voortspruiten, ao is ingevolge van dien goedgedagt den heer Commissaris en Gouverneur Generaal, Alling, mits deesen te verzoeken, ter vermyding van confusie en te groten omslag, geene per- missien naar voorschreeven plaats, Buiienzorg, te verleenen, dan op den voet, dat de lieden, die zulks aangaat, van daar zaUen moeten zyn geretourneerd voor de komst van gedagte xyn hoog Edelheid, van Overslraten.

27 October. Last tol hel maandelijks verstrekken aan Commissarissen- Generaal van ^korle slerklens van het j^guamizoen*' te Batavia.

De bedoeling hiervan was Commissarissen-Generaal van tijd tot 1^1 behoorlyk in te lichten nopens »den waaren staat der •miUtaire magt, alhier aanbanden".

Digitized by VjOOQIC

518 ^70e. W. A. ALTlNÖ.

28 October. Vernieuwing van hel bepaalde op 28 Augmtus 1770 nopens hel zenden naar de hospitalen van zieke schepelingen.

Zie ook 18/21 JunlJ 1799 en 27 JanuariJ 1801.

3 November. Aanmaning lot zuinigheid in het gebruik van schrijfpapier.

Als eene karakteriserende bijdrage lot de kennis van den toestand, waarin men toenmaals in Indiê verkeerde, is hel volgende opgenomen.

Op de te kennen gave, dat het gebrek aan papier op de buiten comptoiren allergrootst is en dus een absolute vol- doening vcreischl, waartoe nogthans niels by de Goin|i* aan handen is, zo is verstaan qualific^atie te geven tot den inkoop van het benodigde voor deeze hoordplaats en de buiten comptoiren tegen de minst te bedingene prysen; en, nadien de quantiteit, die men zodanig zal konnen bemagtigen, wegens den geringen voorraad, mede by particulieren, niet zal toereiken tot een complete voldoening der eischen van gedagte comp- toiren, de ministers en bedienden aldaar zulks voor Ie houden en ernstig te recommandeeren om in *t employ der schryfgereedschappen alle mogelyke menagemenl in agl te nemen.

S November. Ontslag van zee-officieren.

Commissarissen-Generaal magtigden de Indische Regering •om 'sGomp* zeeoflicieren, die daartoe verzoek doen, permissie te geeveii om over te gaan tot de vrye vaart, mitsgaders uit 's Comp* dienst te ontslaan, wanneer behoorlyk zal blyken, dat alhier kunnen werden gemist en er geene andere reedenen ter contrarie zyn, mits van het verrigte dien aangaande aan hunne boog Edelheeden kennis gegeeven worde en men steeds in het oog boude om de adsiüteuüe aan vreemde schepen niet

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALtlNQ. 51Ö

Terder uil Ie strekken, dan tot twee oflifieren voor een schip en een ofBcier voor een bark".

31 November. Embargo voor den duur eener maand op vreemde en particuliere schepen en vaartuigen^ ter- reede Batavia aanwezig.

Zulks geschiedde op verzoek van den commandant van een weinige dagen te voren ter reede Batavia aangekomen Praoflch eskader ter voorkoming van » relatie tol den vyaml".

Op 25 November 1796 is dit embargo uitgebreid lot Bantam, Gheribon en Java.

Op 23 December werd bet verlengd tot 3 JanuarLJ 1797, behalve voor vaartuigen, afkomstig van Java, Gheribon en Bantam, oi op 13 Januarij 1797 tot bet vertrek van de reede Batavia van den Pranschen schout-biJ-nacht, Sercey, of tot deo n^^^ Januarij daaraanvolgende.

3 December. Afschaffing van de wagen-pacht voor inge* zelenen van Batavia, niet behoarende tot Oostersche natiën. — Invoering van eene belasting op paarden.

Nademaal wy, — ingevolge den inhoud der publicatie van den 11" December 1795, door ons, lieneevens den Gouverneur Generaal en Raaden van Indiê geêmaneerd, in nadere over- weeging genomen hebbende het voorkomende by het reglement van pragt en praal de dato 30 December 1754 betrekkelyk het artikel der wagenpagt ter deezer hoofdplaatse en de ver- dere ordres en reglementen, zedert dien aangaande gesteld en gearresteerd, — bevonden hebben met de gesteldheid deezer colonie en de algemeene belangen het meest over een te komen, dat voorscfareeven ordres en reglementen blyven stand grypen ten opzigte van de Ghineesche en Mahometaansclie of inlandsche natiën, eeven als zulks voor dato van gemelde publicatie heeft plaals gehad ;

Digitized by VjOOQIC

520 1796. W. A. ALTlNÖ.

zo is het, dal wy goedgevonden hebben onze vocurscbreven publicatie voor zo verre in te trekken en bniten effed Ie stellen, gelyk dezelve ingetrokken en buiten effect gesteld word by deeze, gelastende alle en een iegelyk, tot de voorschreven natiën hehoorende, de voorschreven vvagenpagt over dit lo- pende jaar 1796 en vervolgens jaarlyks te blyven opbrengen en betalen in conformité van de voorschreven ordres en re- glementen respective, alleenlyk met dit onderscheid, dat de voorschreven lietaliug over het aanstaande jaar 1797 en ver- volgens zal moeten geschieden ten comptoire van den cd* lecteur, tot de heffing en invordering van dit middel 's Compagnies wegen expresselyk aangesteld, alwaar ten einde voorschreven jaarlyks zal worden gevaceerd geduarende de maanden Janaary en Febraary des Maandags, Dingsdag, Donderdags en Vrydags^ des morgens van agt tot el ff uuren, alles op de poenaliteiten, by de meermelde ordres en reglementen gestatueerd jegras de geene, die in gebreeke blyven binnen den gepraefigeerden tyd aan hunne verpligtingen dienaangaande te voldoen;

dog dat wy ten aanzien van alle overige, zo dienaaren, als burgers en ingezeetenen deezer hoofdplaatse, tot de voormelde Chineesche en Mahomelaansche ot inlaudschê natiën niet ge- hoorende, in aanschouw hebben genomen, dat de omatandig- heeden, welke by de introductie van voorschreven viragenpagt en inzonderheid by het voormelde r^ement van dato 30 De- cember 1754 hebben moeten voorden in het oog gehouden, zedert merkelyk van gedaante zyn veranderd, zo dat hetgeen destyds voor eene onnodige vermeerdering van staat konde worden gehouden ten opzigte der mindere dienaaren, namentlyk het houden van wagens en paarden, zedert uit hoofde der meer en meer toeneemende ongezondheid van de stadt en de gevolgen van dien voor veelen derzelver is geworden eene weezentlyke behoefte, waar door de voorschreven wageopagt bet drukkendst is geworden voor hun, welke, zig aan die be- lasting niet kunnende ontrekken, het minst in staat zyn deselve te dragen, terwyl die geene, welke daar toe het vermogen bezitten, er het minst door worden beswaard;

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 321

dal wy dierfaalven geoordeeld hebben de voonchreveo, zo groole ongelykbeid in hel dragen der gemelde belasting nood- wendig eene billyke voorziening en andere inrigting te vorderen, waar by hel houden van de nodige wagens en paarden, mits- gadens hel gebruik van huurwagens, tuinder bezwarend werde gemaakt, dog daar en tegen eetie billyke belasling gelegt op alle sodanige wagens en paarden, welke boven het volstrekt benodigde door veelen worden aangehouden, op dat die geenen, welke daar toe het vermogen hebben, in eevenreedigbeid van dien hel haare contribueeren tot bel dragen der publieke lasten en anderen daar dooi* eenigzinls mogen worden tegen- gegaan en beteugeld in de thans maar al te zeer plaats heb- bende drift lol het houden van een menigte wagens en paarden, welke niet minder strekt tot ruine van hun zelven en hunne huisgezinnen, als dezelve ten hoogsten schadelyk is voor hel algemeen welzyn;

dat hel heffen der voorschreven wagenpagt voorheen ook wel is toegevoegd aan bet eerwaarde collegie van Heemraden tot bet onderhoud van wegen en bruggen, dog dat, uit hoofde van het toeneemende verval der stads kasse, daar omtrend eerlang andere schikkingen zouden moeten worden getnaakt en het, zo uit dien hoofde, als wegens de onzeekerheid van het provenu van de na te melden nieuwe belasling, geschikter is, dal dezelve 's Compagnies weegen werde gehoeven en aan Beemraden uil 's Compagnies, kassa eene billyke schadeloos- stelling werde toegevoegd om daar uil te kunnen vinden de oitgaven, die anderzinls uit de voorschreven wagenpagt zouden moeleD worden goedgemaakt;

zo is het, dat wy goedgevonden hebben de voormalige wagenpagt ten opzigte der dienaaren, burgers en iugezeeleiien, tol de Chineesche en Mahometaausche of inlandsche natiën met behoorende, finaal af te schaffen, gelyk dezelve afgeschaft wc»-dt by deeze, en dat in dies sleede over het aanslaande jaar 1797 en vervolgens 's Compagnies weegen zal worden gebeeven een ooirgeld van de paarden, die aangehouden of gebruikt worden binnen den omtrek der builen-poslen, op

PLAKAAT-BOn DHL XD, ^i

Digitized by VjOOQIC

32S

W. A. ALTINQ.

lodantge voet en wyze, als zulks breeder is vermeld by hel navolgende reglement.

RE6LENENT op hel heffen van een ooirgeld van paarden van de dienaaren, burgers en ingezeeletien deezer haofdplaahe^ niet gehoorende lol de Chineesche en Mahometaansche of inlandsche natten.

Art. 1. Aan een iegelyk word Ipegeslaan een oï meer wagens of cliaiseii en zo veel trek- of ry-paarden (e houden, als hy goedvind, mils jaarlyks, onderde benaming van ooirgeld. aan pagt betalende:

voor een twee drie vier vyf ses zeven agt negen tien elff twaalf dertien veertien vyftien ses tien zeeventien agtien negentien twintig

trek- of ry-

paainl . . paarden .

rd»

en daar boven..

lOS

120

155

150

165

180

200

320

240

260

280

r>oo

Zullende deeze belasting voortaan worden geheven voor en van wegen de Compagnie en moeten worden opgebragt door alle en een iegelyk, zonder onderscheid, en niemand eenige vrydom daar van mogen genieten, hetzy geheel of gedeellelyk.

Digitized by VjOOQ IC

W. A. ALTiNd. 5J3

dan Toor zo verre zulks by dit reglement uitdrukkelyk » geslatueerd ; dog, voor zo ver deeze of geene dienaaren zig daar by, in eevenreedigbeid der inkomsten hunner bedieningen, te zeer zouden mogen vinden bezwaard, zal het den zodanigen vrystaan zig deswegens aan ons te addresseeren, ten eynde daaromtrend zodanig te disponeeren, als wy na bevinding van zaaken zullen oordeelen te behooren.

Art. 2. De navolgende perzoonen znllen egter vermogen te houden, zonder verpligt te zyn daar voor de pagl te be- ulen, te weeten :

de dragonder8H)fficieren het voor baar bepaalde getal ry* paarden;

de faoord-oflicieren van de infanterie, arthillerie, genie en Tan de borgery, hebbende de qualiteit van major en daar boven, mitsgaders de directeur der fortificatien en de opziender der timmeragien en reparatien, elk twee ry-paarden, zonder meer;

de deurwaarders van den Raad van justitie, de bodens van Scheepenen en Heemraden, de huurders, potias, mandadoors, milsgaders de geweldigers van de respective oflBcieren van jaslitie, de mandadoors van de afgeleege landen, item de op- passers van den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander en de caffers van den landdrost, ieder een ry- paard, zonder meer.

Art. 3. De wagen verhuurders worden almeede van de voorschreven algemeene bepaling geêximeerd en zullen kunnen volstaan met de betaling van vyf ryksdaalders voor elk der paarden, welke zy aanhouden; blyvende overigens de ordres en reglementen omtrend het stuk der wagen-verhuurderyen, iozonderbeid ook omtrend het getal der wagens, die elk der- selve mag aanhouden, in hun geheel.

Art. 4. De voorschreven belasting moet betaald worden van alle paarden, zonder onderscheid, welke aangehouden worden binnen den omtrek der buiten-posten ofte ook die akiaar gebruikt worden, al is het, dat zy er niet permanent worden aangehouden; dog alle paarden, welke buiten de voor-

Digitized by VjOOQIC

324 1796. W. A. ALTINQ.

schreven limiteii werden aangehouden en binnen dezelve niet gebruikt, worden daar van geèximeerd.

Art. K. Een iegelyk zal verpligl zyn voor ultimo January van elk jaar^ ten couiptoire van den na te melden collecleur, opgave te doen van het getal paarden, waar van hy de voor- schreven belasting moet betaalen, op poene eener boete van vyftig ryksdaalders, wanneer zulks word verzuimd, en van eene boete van drie honderd ryksdaalders, wanneer mogi blyken de voorschreven opgave niet ter goeder trouwe te zyn geschied.

Art. 6. De betaling zal vervolgens moeten geschieilen voor ultimo February ten comploire van voornoemden collecteuren tegens scbriftelyke quitantien van denzelven, om ten allen tydc te kunnen dienen lot bewys; en zal togens de nalatigeii by parate executie worden geprocedeerd.

Art, 7. Alle paarden, welke iemand ua het doen der voor* schreven opgave binnen de eerste ses maanden van het jaar aanschaft, zullen aan deeze belasting subject zyn ; en zal em iegelyk gehouden zyn daar van nadere opgave te doen voor ultimo July en de betaKng voor ultimo Augustus, alles in maniere en op dezelfde poenaliteiten, als by de twee voor- gaande artikelen zyn vermeld.

Art. 8. Daar en tegen zal door den collecteur restitutie gedaan worden van het betaalde ooirgebl van paarden, welkr geduurende de ses eerste maenden van hel jaar wederom ge- raakt zyn buylen het bezit van den eigenaar.

Art. 9. Dog van de paarden, welke iemand aanschaft ge- duurende de ses laatste maanden van het jaar, zal over dat jaar geene betaling behoeven te geschieden, gelyk ook van het l)etaaldc voor de paarden, welke geduurende dien lyil buiten het bezit der eigenaars geraaken, geene restitutie sal worden gedaan.

Art. 10. Een wagen verhuurdery van eigenaar verande- rende, zo zal de nieuwe eigenaar gehouden zyn deeze Itelasting te belalen, te reekenen van den dag af, dat dezelve aan hem word getransporteerd, en zal in dien gevalle aan den vorigeii

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALTINQ. 3J5

eigenaar ofte deszeirs erfgenamen restitutie geschieden van hel meerder betaalde dan pro rato, gereekend tot den dag van het voormelde transport.

Art. 11. Om des (e beeter alle fraudes legen te gaan, welke omlrend bet opbrengen deezer l)elastihg zouden kunnen werden gepleegd, zo zullen wykraeeslereu, zo in als buiten de stad, by de jaarlyksche beschryving behoorlyk moeten opneemen het getal der paarden, by een iegelyk aan handen, en daar van specifieke en door bun ondertekende lysten moeten over- geeven aan den heer ontfanger generaal, die dezelve wederom zal (er hand stellen aan den collecleur; en zal* hel bovendien den collecleur vryslaan om, zo dikwyis by zulks nodig oor- (leeU, Ie visiteeren de stallen van alle de geene, welke aan deese belasting subject zyn, en op te neemen het gelal der paarden, zig aldaar bevindende; werdende by deeze wel expres- selyk verboden het stallen van paarden, aan anderen dan den eigenaar der stal ofte by hem inwoonende persoonen toe- beboorende, op poene van drie honderd ryksdaalders voor de coDlraventeurs, zo wel den geene, die zodanige paarden gestall heeft, als die dezelve in eigendom loebehooren.

Arl. 12. By het doen van zodanige visitatien zal de col- lecleur moeten geadsisleerd zyn door een der bodens van het eerwaarde collegie van Heemraden; en zal by van dezelve bodeus verder gebruik mogen maken tol het doen van aan- zeggingen of tot zodanige andere eindens, als waar loe hy in zyn ambt zodanige publieke bediendens mogt benodigl zyn, egter niel anders dan met voorkennisse en toeslemming van den beer praesidenl van dal collegie.

Arl. 13. üe collecleur sal geduurende de maanden, dat opgaven en betalingen respectivelyk moeien geschieden, ver- pli^l zyn vier dagen in de week, namen llyk des Maandags, Dingsdags, Donderdags en Vrydags, des voormiddags van agt tol elf uuren, daar loe ten zynen comptoire te vaceeren.

Art 14. De collecleur zal perünenlelyk boek moeien houden ^an alles, wal de helfing deezer belasting aangaat, en gehouden zyn voor den vyftienden Maarl van elk jaar een schriflelyk

Digitized by VjOOQIC

386 1796. W. A. ALTINQ.

berigt in te dienen aan den beer ontvanger generaal van het geen wegens deeze belasting by hem is gepercipieerd endaar by over te leggen zyne boeken, benevens alle de schriftelyke opgaven, by hem ontvangen, zo wel als de lyslen van wyk- meesteren, by art. 11 vernield, al het welk vervolgens door voornoemde heer ontvanger generaal voor ultimo derzelve maand zal worden gebragt ter kennisse van de hoge Indiasche regeering, ten einde daarop zodanig te disponeeren, als dezelve zal oordeelen te behooren, en inzonderheid te zorgen, dat de geper- cipieerde penningen zonder uitstel in 's Compagnies kassa werden overgebragt, voor zo verre zulks alsdan nog niet is geschied.

Art. 15. Overmits deeze belasting, zo wel als de wagen- pagt, die, volgens den inhoud van deezen placate, inzelvervoegen als bevorens zal moeten blyven voldaan worden door de Chi- neesche en Mahometaansche of inlandsche natiën, thans direc^ telyk gebragt is tot de domeinen van de Edele Compagnie, zo werd de Raad van justitie des casteels Batavia by deezen geaulhoriseerd om ter eerster instantie kennisse te neemen van alle quaestien en verschillen, welke dien aangaande zouden mogen ontslaan, en daar inne op korte en peremptoire ler- myuen regt te doen en te wysen by arrest; en zal de advocaat fiscaal in alle zodanige zaaken, als waarneemende de belangen der hoge overigheid, zig voegen by den coUecteur en daar voor, mitsgaders voor zyne moeite in de waarneeming der procedures, genieten de helft der boetens; zullende de weder- helft werden verdeelt in twee gelyke portien, de eene voor den collecteur en de andere voor de bodens van het eer- waarde collegie van Heemraden.

Art. 16. Het provenu deezer belasting zal egter tot geen andere eindens mogen worden geëmploieerd dan tot subsidie voor de kas van lleemraden, suppletie der stads kassa, zo lang dezelve zig in de presente sobere gesteldheid bevind, en voorts tot publieke werken ten nutte van deeze hoofdplaats en colonie: en zal het zelve gevolgelyk, als een apart fonds, tot de ge- melde eindens speciaal gedestineerd, by 's Compagnies boeken moeten worden bekend gesteld.

Digitized by VjOOQIC

W. A. ALtfNQ. 3J7

ArL 17. De collecieur zal verpligt zyn, alvoorens in functie (e treeden, af te leggen den eed op bet forinulier, bier na volgende, mitsgaders te stellen eene borgtogt ten bedrage van ryksdaalders 10,000; en zal hy wyders gehouden zyn maan- delyks de by hem ontvangen penningen in 's Compagnies kas over te brengen.

FORMULIER van den eed voor den callecteur.

Dat l)eloove ende zweere ik, dat ik in myne bedieninge als collecieur van het middel van het ooirgeld van paarden my gelrouwelyk en naarstelyk zal gedragen; dat ik het reglement, op de heffing daar van geëmaneerd in dato 3 De* cember 1796, mitsgaders de verdere ordres en reglementen, welke daar omlrend door myne wettige overigheid zouden mogen worden gesteld en gearresteerd, na myn uiterste vermogen zal agter volgen en doen aglervolgen, zonder aan- zien van perzoonen ; dat ik de penningen, daar af provenieerende, getrouwlyk zal incasseeren en verandwoorden en generalyk dat ik al dat geene zal doen en verrigten, het welk een goed en getrouw collectenr verpligt en gehouden is te doen.

Zie ook 8 April 1797 en 12/26 FebruariJ 1802.

-^^^-' Voorschrift voor boedelmceslercn nopens kin* deren van sinvinnen en insolvent overleden onchrislenen.

Op verzoek van de Chinescbe officieren te Batavia werden l)oedel meesteren gemachtigd »uit insolvente boedels van onchris- lenen hunne by derzelver slavinnen geteelde kinderen, neevens de moeders daarvan, voor de getaxeerde waarde over te neemen, de daartoe benodigde penningen by provisie uit de gelden van onbekende erfgenamen te neemen en de kinderen te debiteeren vrior het montant van de lospeuningen en alimentatie, om in der tyd door hun, nevens de emancipatie-ongelden, te worden gerefundeerd ; dog, wanneer die kinderen sterven sonder genoeg tot de lossing van hunne moeders na te laten en deeze ook buyten staat zyn hnn zelven te lossen, dezulke ten faveure van hel fonds van boedel meesteren ie laten verkopen".

Digitized by VjOOQIC

528 1796. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

3 December. Schadeloosstelling voor hei coUegie van Beemraden voor het gemis van de inkomst&i uit de "^voormalige** wagen-pacht.

Gommissarisseo-Generaal bestemden daartoe »by provisie" eene som van 30,000 rijksdaalders 's jaars. in vier of meer termijDen uit 's Compagnies kassa af te geeven, »so als dat in de huysbouding van hetzelve collegie H best zal convenieeren*'.

Zie ook 13 Augustus 1796.

12 December. Gangbaar verklaring van ^eemge*' brieven van crediel van 10,000 rijksdaalders.

Alzo met speciaale voorkennis en na vooraf daar toe ver- kreegen qualificalie van de hoog Edele heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlands Indiö, boven hel roulleercnde capitaal aan brieven van credit, nog zullen worden aangemaakt eenige brieven van credit van tienduizend ryksdaalders, gedag- lekend den 18~ Novemher jongstleden en ondertekend door de heeren Raaden ordinair en extra-ordinair, Adriaan de Bock en Arnoldus Constantyn Mom, nevens den eersten opperkoopmaii des kasteels, Willem Jacob Cranssen, en den groot kassier, Johan Hendrik Holle, mitsgaders in margine, voor gezien, door den heer ad interim Directeur Generaal, Johannes Siberg, zo is het, dat dezelve by deezen worden gangbaar verklaard en hier van aan alle en een iegelyk wordt kennis gegeeven.

16 December. Verbod legen handel op de Duizefid- eilanden,

Heeren Commissarissen Generaal aan deeze regeering over gelaten hebbende om zodanige dispositien te neemen omtrend de pagt der Duizend eilanden, helzy om de admodiatie daarvan aan den Ghineeschen boedelmeester, Tan Koseeng, ingevolge zyn daartoe gedaan verzoek te conlinueeren, dan wel dezdve

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  529 
```

by de aanstaande verpagting voor 2 a 3 jaaren publiek Ie laten opyeilen, als zy meenen zoade te kunnen strekken tot het meeste profyt van de Compagnie, zo is, de ^oorschreeven zaak in deliberatie gebragt zynde, geconsidereerd, dat de Com- pagnie de voorschreeven eilanden van den Koning van Bantam heeft overgenomen voor een jaarlyks equivalent van Sp' 1000, (en einde daardoor voor te komen den morshandel in amfioen en andere articulen, die aldaar zeer frequent en tot merkelyke praejuditie der Bataviasche pagten gedreeven wierd, sonder dat zulks genoegzaam was voor te komen, zo lang die eilanden onder den koning stonden en by dezelve, aan wien hy wiUe, oa believen kon verhunren ; — dat dit oogmerk echter niet genoeg is bereikt, zodra men is overgegaan tot hetverbuuren van die eilanden aan Chineezen, alzo men maar al te zeer sedert beeft ontwaard, dal dezelven meede aldaar eenen clan- destinen handel hebben gedreeven, zo met Cerammers en Mandbareezen, die op Bancaboeloe vaaren, als met Palem- hanf!sche thin handelaars, mitsgaders Boegineezen, Baliers en andere volken, die er agar agar, tripangs, vogelnestjes, bind- rottittgs, thin, peeper, enz. voor den Chinaschen handel aan- brengen, welke goederen vervolgens door de jonken, die by hun retour van hier de gemelde eilanden onder praetext van er water en brandhout in te neemen aandoen, van daar sonder eenige pagt te betaalen worden vervoerd, bebalven dat er ook jaarlyks een groot getal slaven word aangebragt, die men van daar successivelyk hier op eene bedekte wyze weel in te voeren en die eilanden ook zeer gelegen leggen tot den smokkelhandel io amfioen, die men van daar naar de Banlamsche zuiker- roolens overbrengt; — dal het derhalven Ie wenschen ware, dat men ook voor H vervolg tot den verhuur van die eilanden niet behoefde over te gaan en dat men genoegzaame middelen aan handen had om, niet alleen de Chineezen, maar ook alle vreemde handelaars van daar te weeren, doch dal zulks, vooral in deeze tegenswoordige omstandij^beeden, niet wel doenlyk is ; — dat echter door eene jaarlyksche opveiling van de pagl der meergemelde Duizend elanden da verstandhouding (usschen

Digitized by VjOOQIC

330 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

de huurders en smokkelaars, zo niet ten eenemaal voorkomen, ten minste zeer verminderd zal worden, te meer, wanneer de gecommitteerde tot en over de zaakeu van den inlauder, onder wiens toezigt die eilanden gestelt zyn, daar tegen met alle rigeur waakt en de directe uitvoer van de aldaar vallende producten verl)oden wordt.

Om alle welke redenen dan ook vervolgens goedgevonden en verstaan is de voorschreeven Duizend eilanden onder het opzigt van den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander te laten en alle handel, hoe genaamd ook, by die eilanden nader te verbieden, op poene, dat, wanneer in der tyd mogl worden bevonden, dat aldaar goederen ten verkoop zyn ingevoerd, niet alleen de ingezetenen, die daarin zullen hebben gelram- peerd, naar bevinding zullen worden gestraft, maar ook die goederen en vaartuigen, die dezelve zullen hebben aangebmgl, geconfisqueerd ten behoeve van den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander of den officier van justitie, die de calauge zal doen ; mitsgaders hiervan de gemeente al* hier by publicatie te informeeren en die mede naar Java, Cheribon, Bantam, Maccasser, Banjermassing en Palembang ter publicalie en aflixie te verzenden; — doch bet visscben by de gemelde eilanden en daar omstreeks van agar agar, siepoet, tripangs en andere daar vallende producten te per- mitteeren, mits die producten niet van daar direct verkogt en uitgevoerd, maar naar Batavia gebragt worden; en het recht daartoe onder de pagl der inkomende en uitgaande rechten of de Boom te begrypen en daarmede by de aan* slaande verpagting te laten opveilen.

16 December. Toekenning hij admodicUie voor hel jaar 1797 aan de inlandsche commandanten te Batavia van de paclUen der vischmarkl^ van hel slachten van vee (varkens uitgezonderd) en van den handel aan de scheepen.

^ij moesten als pachtschat maandelijks betalen:

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  331 
```

▼oor de vischmarki 1500 rkd'

• het slachten vao vee 900 »

 den   handel  aan  de  scheepen 250     »

Wal die pachten meer uioglen afwerpen, zoude de gecom- miUeerde lot en over de zaken van den inlander len hunnen genoegen onder de commandanten verdeden.

Aan de Ghineesche luitenants te Batavia werden eveneens tot een middel van bestaan bij adtiiodialie voor bel jaar 1797 toegekend de pachten van de waag, de loptafels en wajang •op den gebruykelyken voet".

17 December. Bekendmaking, dal alle dienaren van de mtbonden O. L Compagnie, speciaal de Commissarissen Generaal over géhed Nederlandsch-Indiê en Kaap de Goede Hoop, in hunne belrekkingen werden gehandhaafd.

Nademaal, — bet bewind, dat lol hier toe in Nederland heeft plaats gehad over de Vereenigde Oost-Indische raaatschappy, by publicatie van de Staaten Generaal der Vereenigde Neder- liiiHen in dato ^4 December 1795 vernietigd en vervangen zynde door een commiUé lot den Oost-Indischen handel en bezittingen» — heeren Bewindhebberen. uitmakende het zelve commiUé, by eene missive, geschreeven te Amsterdam den 2«" Mei 1796, aan ons wel hebben willen te kennen geeven, dal hun wel Edele hoog agtbaare niet twyffelen, of wy zullen by aanboudenheid voortgaan in onze goede dispositie teii behoeve van eene Compagnie, tot bevordering van welker belangen de twee eerste onzer zig aan eene zo penibele en verre reize hebben willen blootstellen, insteerende wyders met den meesten ernst, dat wy, alverder alle onze vermogens aanwendende tot behoud en tot herstel van een zo belangryk lighaam, waar by het vaderland zo aanmerkelyk geinleresseerd is, niels on- beproefd willen lalen om alle loopende zaakcn, behoorende tot onze commissie, in behoorlyke orde af te doen en dezelve te brengen lot zodanige liquiditeit, dat de maalschappy nimmer kan worden geexponeerd aan den minsten staat van Iwyffel-

Digitized by VjOOQIC

332 1796. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

agtige onzekerheid, waartoe hun wel Edele hoog aglhaare, behalven de continuatie van alle zaaken, ambtenaaren en ge- empioyeerden in derzelver tegenwoordige staat en in hunne respeclive bedieningen, vervat in hoogst derzelver missive aan generaal en raden in dato 14 April bevorens, ons boven al op het nadrukkelykst aanbeveelen de verdediging en beveili- ging der Indische bezittingen van de niaalschappy tegens alle aanvallen der Engelschen en de herwinning, was hel roogelyk, van dat gedeelte, het welk reeds voor de mngt of voor het verraad van die roversbenden had moeten hukken, vertrouwende dit gewigtig stuk, waar mede de behoudenis of de val van de maatschappy zo nauw verbonden is, gerustelyk aan onze zorg en directie te kunnen overlaten, verlangende alleenlyk, dat tot dat einde de hulp van de Fransche Republiek, zo wel als die van den staat, werde ingeroepen overal, waar dezelve dienstig en nodig zal worden bevonden; gelyk hun wel Edele hoog agtbaare zig ook gaarne wilden verlaten op alle die maatregelen, welke wy zouden oonleelen nog te moeten aanwenden geduurende ons verblyf in Indiê tot handhaving van goede orde, van inwendige rust en van eerbied en ontzag voor de wetten, zo wel ter plaatze van onze residentie, als in alle de overige etablissementen, als waar toe de notabele invloed, aan onze commissie verbonden, zeer veel konde contribueeren.

Zo is 't, dat wy van de voorsz. continuatie van onze com- missie by deeze aan allen en een iegelyk kennisse geeven, ten einde zig daar na te konnen reguleeren. *

En op dat niemand bier van eenige ignorantie pretendeere, zal deeze alomme, zo hier, als op de respective buiten-comp- loiren, werden gepubliceerd en in de Nederduitscbe, mitsgaders de gebruikelyke inlandsche taaien geafBgeerd ter plaatsen, alwaar men gewoon is zodanige publicatie en aiBxie te doen.

20 December. Kennisgave van het ojHreden in Nederland van het Comité tot den Oost-lndischen handel eti bezittingen, cm.

Nademaal wy het nodig hebben geoordeeld by onze publi*

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  353 
```

calie Tan den 1 1™ December 1795 (') opent lyk Ie verklaren, dal wy deslydg uog geene de minsle bevelen, nog aaoschryyingen onlfangen hadden, tendeerende om eenige verandering, hoe genaamd, Ie maken in de zaaken, de regeeringe en hel besluur deezer landen rakende, en dal wy ons dierhalven allen Tolgcns eed en pligl verbonden reekenden de tegenwoordige orde van regeering en van besluur, als door den souverain of wel op hoogsldeszelfs expresse aulhorisalie vaslgesleld, Ie hand- haven en door alle middelen, welke in onze magl waren, Ie doen handhaven, lol dal daaromlrend nadere bevelen van onze wellige overheden zouden mogen werden onlvangen, waarby ons een andere ri^lsnoer in deezen wierde aangeschreeven.

Zo is bet, dal wy by deeze nader aan alle en een iegelyk kennisse geeveu, dal de heeren bewindhebberen, uitmakende bet commillé lol den Oosl-Indischen handel en bezillingen, volgens publicalie van do Staten Generaal der Vereenig«te Ne- derlanden in dalo 24 December 1795 vervangen hebbende de vernietigde, vorige directie over de Üosl-Indisclie Compagnie, by eeue missive, geschreeven te Amsterdam den 14*" April deezes jaars 1796, aan generaal en raaden hebben Ie kennen gegeeven, dal hel de serieuse intentie was van welmelde heeren bewindhebberen, dat alle zaaken in de respeclive In- dische bezittingen by provisie wierden gehouden in den legen- woordigcn staal van directie, zonder dal in dezelve eenige alleralien werden ingevoerd; dal gevolglyk alle vorige ordres en bevelen van het geweezen bewind over de Oost-Indische maatscbappy, bel welk onder dezelfde litulalure op hun wel Edele hoog aglbaare was overgegaan, in observantie moesten blyven lot hoogst derzelver nadere dispositie en dat alle amb- leuaaren en geêmployeerJens op hunne verandwoordelykheid in de waarneeming van derzelver respect ive bedieningen morsten blyven voortgaan, zonder ecnigzints de deliberatien van hcoron bewindhebberen meermeid vooruit te loopen, alles nogthans hehottdens zodanige veranderingen of redressen, welke bereids

(') Deze poblicatie, welke verzaimd is op hare plaats op te nemen, is ais atnhaiigset ato dit deet toegevoegd.

Digitized by VjOOQIC

554 1796. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

door Commissarissen Generaal mogteo zyn gemaakt of welke als gevolgen der alzo reeds geïntroduceerde veranderingen of redressen konden aangemerkt en dienvolgende als noodzakelyk beschouwd worden, zo wel als onverminderd de bevelen, welke aan generaal en raaden moglen zyn toegekomen door hel esquader onder den schout by nagt Lucas, ten aanzien van denwelken en de adsistentie aan denzelve te bewyzen heeren bewindhebheren meermeid zig gedroegen aan de missive van den 2P" December 1795, door het vorig bestuur aan generaal en raaden geaddresseerd, dog welke tot nog toe alhier niei is onlfangen.

En nadien welmelde heeren bewindhebheren al verder by de vooi-schreven missive met den meesten aandrang hebben aanbevolen om behoorlyke zorg te dragen voor de handhaving van rust, voor het ontzag der wetten en voor de goede orde onder bet bestuur van generaal en raaden, gelyk hoogstdezelve ook nog by eene missive van den i^^ Mei deezes jaars, ge* scbreeven aan Commissarissen Generaal, verklaaren zig gaarne te willen verlaten op alle de maatregelen, welke Commissarissen Generaal zouden oordeelen nog te moeten aanwenden geduurende derzelver verblyf in Indiö tot handhaving van goede orde, van inwendige rust en van eerbied en ontzag voor de wetten, zo wel ter plaatze van derzelver residentie, als in alle de overige etablissementen.

Zo is het, dat wy, ons door de gemelde aanschryvingen meer dan ooit verpligt agtende om de goede orde, de inwendige rust en den eerbied en het ontzag voor de wetten te hand- haven, allen en een iegelyk en dus zo wel die geene, aan welke eenig pohtiek, regterlyk of militair gesag is toebelrouwd. als alle anderen, zonder onderscheid, by deeze op het hartdykst willen aanniaanen, maar ook tevens op het nadrukkelykst ge- lasten om eenparig meede te werken ten einde, elk in zyne betrekking, de voorschreeven, heylzaame oogmerken van heeren Bewindhebheren te Itevnrderen en inzonderheid te respcrteeren en zig stiptelyk te gedragen naar den inhoud van hoogstderzelver hier voren gementioneerde bevelen betrekkelyk de conservatie

Digitized by VjOOQIC

ireexp. q. van overstraten. 555

van alle zaaken in de respective Indische bezittingen in den tegenwoordigen staal van directie en de observantie van alle vorige ordres en bevelen, enz., op poene, dat die geene, welke, hel zy overheden, regters, officieren van justitie, hoofden van militie en zeevaard, dan wel andere politieke, burgelyke, ker- keiyke of militaire dienaren en ingezetenen, bevonden zullen worden daar tegens aan te gaan ofte eenen geest van wan- orde en insubordinatie voort te planten, zonder onderscheid ofte aanzien van perzoonen, de facto uit hunne posten gezet en naar Nederland zullen worden opgezonden agtervolgens de magt, ons daar toe volgens de wetten en instellingen van de Compagnie en by onze instruclien gegeeven en coropeteerende^ onverminderd zodanige meer ernstigste dispositien en correctien, als wy naar mate der omstandigheden nodig zullen oordeelen.

i23 December. Verpachting van de f>gemeene middelen »mn ha Konitigryk Jaccatra*' voor het jaar 1797.

De wijzigingen in de vroegere voorwaarden waren de volgende :

Eerstelyk : dat onder de pagt van de inkomende en uit- gaande rechten of de boom zal begreepen tn mede verpagt worden het recht om by de Duizend eilanden en daar om- streeks agar agar, siepoet en tripangs en andere, daar vallende producten ' te laten vissen, mits die producten niet van daar direct verkogt en uitgevoerd, maar naar Batavia gebragt worden, alzo alle handel, hoe genaamd ook, op die eilanden by deezen nader wel expresselyk wordt geinterdiceerd, op poene, dat, wanneer in der tyd mogt worden bevonden, dat aldaar goe- deren ten verkoop zyn ingevoerd, niet alleen de ingezetenen, die daarin zullen hebben getrampeerd, naar bevinding zullen worden gestraft, maar ook die goederen en de vaartuigen, die dezclven zullen hebben aangebragt, geconfisqueerd ten be- hoeve van den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander of den officier van justitie, die de calange zal doen.

Ten tweeden : dat de leverancier der Chineesche zeevaarenden

Digitized by VjOOQ IC

356 1706. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

zal mogen volstaan mei hel neemen van vyf honderd hoofd- briefjes voor de Chineesche zeevaa renden in 's Compagnies diensl en hel belaalen van veerlig sluivers 'sjaars voor ieder briefje.

Ten derden : dat aan gedagte leverancier mede zal zyn ver- gund om dagelyks ten behoeve der iu 's Compagnies diensl zynde zeevaarenden drie varkens Ie laten slagten zonder be- taling van gerechtigheid en om hel daarvan overschietend vleesch paglvry Ie mogen laten verkopen ; en

Ten vierden: dat de slaglery van buffels en ander vee voor den loop van hel jaar 1797 afgescheiden zal blyven van de anders gewoone pagl van hel slagten van vee en dus voor dat jaar alleen zal worden verpagl de slaglery van- varkens.

Wordende wyders nog een ieder, die tol het aanslaan der voorhchreven pagten genegen zal zyn, gelast verdagl Ie weezen en zorg te dragen, dal de betaling der pagl-penuingen con- form de by de generale pagl-condilien, arlicul 3, gestelde ter- mynen promptelyk geschiede, mei deze alteratie ^ler, dat de belaaling uilerlyk zal moeten geschieden met den tienden dag van de maand, alzo by hel legendeel de bepaalde middelen van conlrainte zonder eenige conniventie te werk gesteld zullen worden, terwyl by deezen nader word geinlerdiceenl hel doen van verzoeken om surcheance of remissien.

27 December. Bepaling, dal van 1 Januarij 1797 af hei vendu'kanloor ie Batavia zoude beheerd worden voor rekening van de Compagnie.

Het aantal vendumeeslers werd op Iwee bepaald en hun vasl Iractemenl op 6000 rd' 'sjaars.

Op !24 December 1796 hadden Commissarissen Generaal overwogen «de herhaalde klaglen over de onhandelbaarheid en ongeschiktheid der nu nog ovei^ebleevene slads vendamees- leren, mitsgaders de slaat van insolventie, waarin het stads vendu-comploir zig dadelyk bevind, zonder dal vendumeesteren zig in slaat bevinden zulks te redden, sodat de Compagnie.

Digitized by VjOOQIC

iyèe-i^öt. P. ö. van ove^straten. 5S7

om eene merkelyke confusie eo groote nadedeo Toor de co- looie en goede ingezeelenen voor te komen, reeds verpUgt is het voornoemde comptoir te adsisteeren met eene torn van niet minder dau 200000 ryksdaalders; — dat uit deeze situatie volkomen blykl» dat de presente directie der publieke vendutien dil notabel inconvenient beeft, dat vendumeesleren en verdere ofBdanlen in der tyd, alles dirigeerende voor bunue eige ree- keoiiig en profyt, sowel als risico, in tyden van voorspoed alleen bedagt zyn om de groote voordeelen, daaraan verknogt, te genieten, sonder te zorgen, dat zy en nog veel minder honoe successeuren in der tyd de nodige ressources aan banden houden om in -tyden van tegenspoed de zaaken te kunnen gaande bonden, daar bet nogthans zeeker is, dat de revenuen ?an het vendu-comptoir by eene goede directie, sowel tot bet onderbond van veiidumeesteren en verdere bedienden, als tot het goed maken der verliesen, goede en slegte tyden door elkandereu gereekend, volkomen toereikende zyn en dat er tian zelb nog jaarlyks eene notabele som kan overscbieten*'.

4 Janoarij. Regding der inkomsten mn den opziener te Bandoeng en te Batoe^lajang.

Gebleeken zpde met betrekking tot den opziender van Bandoeng en Baloe-layang, dat dezelve in anno 1795 beeft genoten:

aan gagie / 30 's maands of in 't jaar rd' 150

het bepaalde douceur van den regent van Bandong • 600

fan denzelven als administreerende het regent- Khap Batoe-layang » 600

dagdyksche verstrekkingen uit bet regentscbap Bandong van ryst, boenders, enz » 90

doocenr en presenten van den gecommitteerden tot eo over de zaaken van den inlander. • 1945

winst op amfioen, enz » 1500

Transporteere rd' 4885

Digitized by VjOOQIC

SS8 1797. P. Ö. VAN OVERèTRATEN.

Per iransporl rd« 488S

geschenken van den regent van Bandong » 1500

dilo van eenige mindere hoofden > 160

in alles rd' 6645

voorts bezwaart te zyn geweest met de navol- gende uitgaven, als: present paarden aan den gecommitteerde rd' 480 huishouding, ryst en andere onkosten.. » 1000

te zamen » 1480

sodat hy zuiver had overbehouden rd" 5065

so is goedgevonden en verslaan aan voorschreeven opziender van Bandong en Batoe-layang voor hel vervolg toe te leggen, gelyk aan hem toegelegd word by deezen, te weeten : van den regent van Bandong tol een jaarlyks tractc-

ment rd« 600

als volden van den regent van Batoe-layang • 600

Vie rd' per picol van de koffy, die jaarlyks uit deeze beide regentschappen geleverd word, hetwelk alhier op eene jaarlyksche leverantie van maar 16000

picols gereekend word te zullen bedragen » 1000

in alles rd" MOü

mitsgaders nog 'smaandelyks van den regent van Ban- dong de volgende verstrekkingen m natura^ als: 6 kannen oly of 12 bottels, 30 gantings ryst, 30 pees hoenders,

30 picolans hout en het gebruik van 12 stuks boeyangers^ zonder meer, als 8 van den regent van Bandong en 4 van den regent van Baloe-layang;

werdende daarentegen ingetrokken, gelyk by deeze geschil ^ alle zyne verdere inkomsten, als zyne gagie, alle ver' douceurs of geschenken, so van de regenten en iiiiuiifn* hoofden, als van den gecommitteerde tot en o^r^ do zaüko* van den inlander, — waarmeede dan ook voor vervallen uv( ' gehouden het gebruik om aan denzelven eenige hommage-paanlrr* te offereeren, — en alle andere iiikmislen, so er nog eev\

Digitized by VjOOQIC

17Ö7. f^. Q. VAN OVERéTRAtÊN. 5$9

moffen zyn; wordende hem wel expresselyk gelast zig met de vcM>rschreeven, hem toegelegde iDkonisten, als volkomen loereikende, te conlenteeren en zig niet op te houden met eenige ^vreegen of middelen om dezelve te vergroolen, speciaal met hei dryven van eenige negotie in amtioen of andere artikelen, welke die ook zouden mogen weezen, directelyk of indireclelyk» op poene van dadelyk te zullen worden gedeporteert tot gemeen soldaat omme als zodanig by het guamisoeD alhier dienst te doen. Zie ook ^i^ 1808.

4 Januarij. Regeling der inkomsten van den opziener ie Prakamoentjang en Soemedang.

Gebleeken zynde, dat in anno 1793 de inkomsten van den opziender van Praccamoentjang en Sumadang hebben be- slaan in de volgende:

aan gagie f 30 per maand of in H jaar rd* 150

▼€M>rls het bepaalde douceur van den regent van

Praceamoentjang • 600

Tan den regent van Sumadang > 600

extra douceur van denzelve » 900

• •» » den gecommitteerde tot en

over de zaken van den inlander » 1000

-winst op negotie wharen, als amfioen, enz » 18K0

kleine ge<ichenken van de mindere hoofden in

beide regentschappen . . » 200

verstrekkingen van ryst, pady, enz » 190

in alles rd«^ö49Ö

en dat hy daartegen bezwaard is geweest met de volgeode uitgaven, als:

hommage paarden aan den gecommitteerde rd' 600 engelden by het doen van de ronde der

kollyplan tagien van zadels, tuig, klederen, enz._ » 430

Transporteere Td* lüoiTnFbigO

Digitized by VjOOQIC

S40 1^07. f*. Ó. VAN OVERStRATÉN.

Per transport rd' 1030 rd" 5490

onkosten der reyse naar Batavia en verteetiug aldaar • 460

eenige geringe geschenken voor de regen- ten en mindere hootden * 180

te zamen _» 1670

sodat hy zuiver had overbehouden rd' 58 2Ó

so is, daarop gedelibereerd zynde, goedgevonden de inkom- sten van voormelden opziender van Praccamoenijang en Sumadang voor het vervolg te bepaalen, gelyk dezelve be- paald worden by deezen, te weeten:

van den regent van Praccamoenijang tot een jaarlyks tractement rd" 600

als voren van den regent van Sumadang. ...... • 600

7ic rd' per picolvan de kofly, die uit beide regent- schappen geleverd werd, hetwelk over een jaarlyk- schen inzaam voor 12 a 14000 piculs alhier slegts

gecalculeerd word op • 800

in alles 7d" 2000

voorts nog van ieder regent in «a/uni:

3 kannen olie of 6 bottek, SB gantings ryst, 20 pees hoenders,

13 picolans hout en het gebruik van 6 boeyangers van den regent van Praccamoenijang en 6 van den n^genl van Sumadang of te zamen 12, sonder meer.

En daar almede is komen te blyken, dal elk deeser regent- schappen thans met een afzonderlyken opziender is voorzien:

so is al verder verstaan te bepaalen, gelyk geschied by deezen, dat elk hunner zal genieten de hiervoren bepaalde inkomsten voor het regentschap, waarvan hy opziender is — dog dat dezelve by aller eerste gelegenheid wederom onder een opziender zullen moeten worden gebragd;

dat voorts de opziender van Sumadang voor de waamee- ming der regentschappen Panianoekan en Pagadeen, so lang dezelve ouder de administratie van den regent van Sumadang

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  541 
```

en geipolgdyk meede onder zyn opzigt zyn, van gemelden regent sal genieten ryluidaalders 200 in 't jaar, dog dat dit profyt, wanneer daaromtrend in der tyd ?erandering mogt worden gemaakt, venraUen zal aan den opiiender, onder wien de ge- mdde regentschappen ab dan zullen worden gesteld;

werdende daarentegen ingetrokken by deezen alle zyne verdere inkomsten, als gagie, alle verdere douceurs of g^ schenken, so van de regenten en mindere hoofden, als van den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander — waanneede dan ook voor vervallen werd gehouden het gebruik om aan denzelven eenige hommage-paarden teoffereeren — en alle andere inkomsten so 'er nog eenige mogten zyn; wor- dende hem wel expresselyk gdast, zowel als de beide jegens- woordige opzienders, om^zig respeclivelyk met de voorschreeven, hun toegelegde inkomsten te contenteeren en zig niet op te honden met eenige weegen of middelen om dezelve te ver- grooten, speciaal met het dryven van eenige negotie in amfioen of andere artikelen, welke die ook zoude mogen weezen, di- rectdyk of indirectelyk, op poene van dadelyk te zullen worden gedeporteenl tot gemeen soldaat omme als zodanig by het guamisoen alhier dienst te doen.

Zie ook ^^ 1805.

4 Januarij. 'Regeling der inkomsten van den opziener ie Krawang, enz.

Gezien weesende, dat de opziender van Grauwang, Wanniassa, Adiarsa, Tjassem, Pamanoekan en Pagadeen beeft opgegeeven in anno 1793 te hebben genoten, als :

van de regenten van Grauwang en Tjassem het jaarlyks doncenr van rd' 800;

voorts nit alle de voorschreeven regentschappen te samen de navolgende verstrekkingen in naiura: 108 gantings ryst, 251 '/« bonen pady,

76S pees boenders.

Digitized by VjOOQIC

5M 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

6Vi lakkers oly,

8 koppen battoors,

tS stuks paarden,

waarentegen hy opgeeft, dat hy zpe jaarlyksche uitgaven (die zyner huyshouding daar onder gereekend) konde caicu- leeren op 8 & 900 rd* inr H jaar ;

so is, aangezien de regentschappen Pamanoekan en Pagadeen thans geadministreerd worden door den regent van Sumadang en uit dien lioofde ook zyn gesteld onder den opziender van dat regentschap, goedgevonden zig ten deezen te refereeren aan hetgeen dien aangaande voorkomt by de inkomsten van den opziender van Praccamoentjang en Sumndaug;

dat wyders de voorschreeve opziender, als waarneemende de vier overige regentschappen, hiervoren beschreeven, sal genieten, zo als aan hem toegelegd word mits deesen, (e weeten :

van den regent van Crauwang tot een jaarlyks tractement rd« 600

als voren van den regent van Tjassem « 100

Vs rd' van elk picol koffy, die uit de gemelde re- genischappen word geleeverd, tot dat den inzaam sal bedragen 4000 picols, wordende zulks over een inzaam van 2400 picols, so als die thans bedraagd,

gecalculeerd op • 500

in alles 1 "nPToOÖ

wyders van den regent van Crauwang maandelyks in naiura :

6 kannen oly of 12 bottels, 30 gantings ryst, 30 pees hoenders en

30 picolans hout, mitsgaders 8 boeyangers van den regent van Crauwang en 4 van den regent van Tjassem, dus in alles 12, sonder meer;

wordende daarentegen het meerdere tractement en de meerdere verstrekkingen, door bem tot dus verre uit de*voor- schreeven regmlschappen genoten, mitsgaders alle verdere of andere inkomsten, so die er moglen zyn, by deesen ingetrokken eo afgeschaft en hem gelast zig met hetgeen voorschreeven is,

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  345 
```

te coQtenteeren en zig niel op te houden met eenige weegen or middelen om zyn inkomen boven de bepaling te vergroeien, speciaal met het dryven van eenige negotie in amfioen of andere artikelen, welke die ook zooden mogen weezen, direo telyk of indirectelyk, op poene van deportement. Zie ook '-^^^ 180Ö.

-4 Januarij. Regding der inkomsten van den 1'"" opziener ie Tjiandjoer.

Gebleeken zpde, dat de eersle opziender van Tjianjoer in aoBO 1793 heeft genoten de navolgende inkomsten:

aan gagie a /" 50 ter maand of in 't jaar. . . rd' 133: 16 voorts het bepaald douceur van den regent

adipatty » 1000: —

van denzelven tot gocdmaking van onkosten. * 1000: —

geprofiteerd op de amfioen » 5öO : —

voor zyn aandeel uyt de overwigten, in het pakbois op Buitenzorg bevonden, spruytende

uit eene ruime in weeging » 500 : —

voor zyn aandeel in Vm ^^^ P^r pi<^ol ^^^Y over de leverantie van dit jaar, dat tusschen

de beide opzienders word verdeeld. . • 1950 : —

van den gecommitteerde tot en over de zaken

van den inlander tol een douceur » 1^00 : —

te zamen.. rd' 6133: 16

vraartegen hy opgeeft te zyn verpligt geweest lot de volgende uitgaven:

voor de maandelyksche verteering van 29 perzoonen in zyn huys, ryksdaalders 100, maakt

in 'l jaar rd- 1200

aankoop vnn paarden voor zig en onderhorigen, onderhoud derzelve, enz. » 375 klederagie in die fa tiguanle dienst con- » 250

tante uylgavcn, als briefporlen, enz. » 250

Transporleere rd» 875 rd* 6133 : 16

Digitized by VjOOQIC

344 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Per transport rd« 87tS rd* 6133 : 16

3 pees hommage paarden aan den gecommitteerde • ItSO

ongelden op de reyze naar Batavia

en verteering aldaar » 800

te zamen > 272B : —

sodat hy zuiver had overbehouden rd' 3408 : 16

80 is, daarop gedelibereerd, zynde als onnodig geoordeeld het plaatsen van twee opzienders in het regentschap Tjianjoer en dierhalven goedgevonden, dat er voortaan maar een opziender zal zyn, en aan dezelven toe te leggen de navolgende inkom- sten, als:

v/d regent adipatly tol een jaarlykstractement rd* 1000: —

nog van denzelven in natura 'smaands: 6 kannen of IS bottels olie, 1% kan klappus olie,

KO gantings ryst,

30 pees hoenders,

30 picolans boot, mitsgaders het gebruik van twaalf boeyangers, zonder meer;

voorts 2 sluyvers per picol van de koflfy, die jaarlyks uit de regentschappen van Tjianjoer en Boitenzorg geleverd word, hetwelk alhier eene jaarlykscbe leverantie van maar 4000 picols

gereekend word te zullen bedragen » 1666 : 52

of in alles rd* 2666 : 32

wordende daarentegen mits deesen ingetrokken alle zyne verdere inkomsten, als zp gagie, allcL verdere doucenrs of gratificaliên van den regent en den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, — waarmeede dan ook vervald het gebruik van hel ofTereeren van eenige hommage-paarden aan denzelven, — alle profylen op overwigten, enz. en alle andere, so er nog eenige mogten zyn;

dat voorts aan voorschreeven opziender nader en ten em* sligsten zal worden aanbevolen de rigtige en nauwkeurige weging van de kofiy by de leverantie in het pakhuis op

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  54K 
```

Büiteaiorg en de dispoeilie over de overwigten, die by het kdig maken van het pakhuis ab nog sullen worden bevonden, gdaten aan den heer 6ou?emeur Generaal om daarvan tot aanmoediging van de kofiy-cuUuure ofle andere nuttige eindena sodanig gebruik te maken, als welmelde lyn Edelheid dienstig zal owdeelen ; met verdere last aan gedagten opziender om zig met het voorscbreeven» hera toegelegde tractement en middel van bestaan, als by eene matige levenswyse volkomen toereikende, Ie contenteeren en zig niet op te houden met eenige weegen of middelen om hetzelve te vergrooten, speciaal met het dryven van eenige negotie in amfioen of andere ar- tikelen, welke die ook zouden mogen weezen, directelyk of indireclelyk, op poene van dadelyk te zullen worden gedepor- teerd tot gemeen soldaat omme als zodanig by bet guarnizoen alhier dienst te doen. Zie ook x^^ 1805.

4 Januarij. Opheffing der betrekking van 2^ opziener te Tjiandjoer.

Deze had in 1793 genoten:

aan gagie f S4 ter maand of in 't jaar rd' 120 :

voorts het bepaalde douceur van den regent. » 800 :

extra douceur van denzelven * 400 :

voordeel op de verkoop van amfioen > 250 :

deszelCs aandeel in Vie "*' V^^ P'^^ ^^^Y^ dat tusschen de beide opzienders verdeeld wordt, mitsgaders in de overwigten, die by het ledig raken van het pakhuis op Buitenzorg bevonden worden, veroorzaakt door eene ruime inwoning > 1852 : 56

in alles rd« 5402:36

waar tegen hy opgeeft, behalven de dagelyk- sche onkosten zyner huyshouding, bezwaard te

ip geweest niet de volgemle uitgaven, als :

Transporteere rd» 3402 : 36

Digitized by VjOOQIC

346 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

Per Iranspnrl rd* 5401 : 56

onkosten van de reise naar Balavia en ver- teering aldaar rd» 500

aankoop van paarden, zadels, der- zelver onderbond, enz » 500

kleederagie, provisien, enz » 500

ongelden, bestaande in briefporten en

andere kleine uitgaven » 60

te zamen » 1160: —

sodat hy zuiver had overbehouden . rd* 2242 : 56

4 Januarij Regeling der inkomsten van den opziener te Tangerang en Grinding.

Gebleeken zynde, dal de opziender van Tangerang en de Grinding geniet de navolgende jaarlyksche inkomsten, als:

aan gagie f 24 's maands of in bet jaar rd' 90 : —

vun den aria van Tangerang 'sweekelyks rd*

I : 50, maakt in 't jaar • 84 : 24

van denzelven aan verstrekkingen in natura . . • 56 : — douceur van den gecommitteerde tot en over

de zaken van den inlander » SOO: —

in alles rd« 750:24

en dat by, ongereekend de uitgaven zyner huis- houding, moet bekostigen bet onderhoud vaneen

paard, zadel en tuyg tot » 50 : —

zodat voor hem overschiet om van te bestaan rd' 700 : 24

so is goedgevonden en verslaan aan voorschreeven opziender

van Tangerang en de Grinding tot een vast jaarlyksch

tractement toe te leggen, gelyk aan hem toegelegd word

mits deezen, te weelen:

van den aria van Tangerang rd* 700

Va rd^ van elke picol kofly, die uit deeze districten geleverd word, zo lang de inzaam geen 2000 picols bedraagd, wordende zulks alhier over eene jaarlyksche leverantie van maar 900 pikols gecalculeerd op . . . • 500

in alles rd» lOÖO

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  347 
```

mitsgaders nog maandelyks van voormelden aria de navolgende verstrekkingen in naiura, als:

3 kannen of 6 bottels olie, 30 gantings ryst,

30 pees hoenders,

30 picolans hout;

wordende daarmeede alle zyne tegenswoordige inkomsten, liiervoren gespecificeerd, en die er bovendien nog zouden mogen zyn, ingetrokken en afgeschaft, gelyk dat een en ander ingetrokken en afgeschaft word mits deezen, en hem gelast zig met hetgeen voorschreeven is te contenteeren en zig niet op te houden met eenige wegen of middelen om zyn inkomen boven de bepaling te vergroten, speciaal met het dryven van eenige negotie in amfioen of andere artikelen, welke die ook zouden iiiogen weesen, directelyk of indirectelyk, op poene van dadelyk te zullen worden gedeporteerd tot gemeen soldaat om me als zodanig by het guar nisoen alhier dienst te doen.

Zie ook |i^^ 1808.

4 Januarij. Regeling der inkomsten van den posthouder en opziener te Buitenzorg.

Gebleeken zynde, dat de posthouder en opziender van Buitenzorg heeft genoten in anno 1973 de navolgende inkomsten, als: aan gagie f 20 ter maand of in 't jaar rd' 88 aan kostgeld rd' 4 Ier maand of in 't jaar » 48

te zamen. . . . TTTTT. rd« 136 : — voorts het hem toegelegde douceur van 3 stuivers per pikol kofi^, makende over 55724 picols, die in dit jaar gelevert zyn, rd' 3482 : 36

voor de zakken, die tot het transport der koffy gebruikt zyn,

a 6 stoy vers per picol » 6965 : 24

ad vans op de uitbetaling der kofly, die tot minder dan een

Transporteere rd'» 10447 : 60 rd« 135 : —

Digitized by VjOOQIC

348 1797. P. Q. VAN OVÊRSTRATEN.

Per transport rd« 10447 : 60 nl« 156 : —

quart piool word geleeverd en niel dan tegens drie duylen ieder pond word uylbetaald • 401 : 24

diverse verstrekkingen yan den regent aria van Buitenzorg aan ryst, hoenders, enz » 62 : 24

van de pagteresse van de

passer op Buitenzorg » 600 : —

te zamen » 11812 : 12

of in alles. ~rFll648: 12

en te hebben gehad de volgende uitgaven:

voor aankoop van 36250 pees goeni zak- ken met naailoon, enz. a lOVs stuivers per p" rd«2643: —

item van 6KB0 pees stroozak- ken è rd' 35 't 1000 • 297:24

ten faveure van de militaire krygskas • 200 : —

ambtgeld over tien maanden. . . » 833 : 32

diverse ongelden, ais betaling van een schryver, onderhoud van boe- yangers, aankoop en onderhoud van paarden, zadel en tuygwerk, na calculatie • 1 100 : —

onkosten der jaariyksche reyze naar Batavia en retour, met loge- ments en verdere ongelden > 350 : —

schryfbehoeften • 60: —

bedragende te zamen » 5484 : 8

sodat hy zuiver had overbehouden rd« 6164 : 4

80 is, daarop gedelibereerd zynde, verstaan aan voornoemde posihouder en opziender van Buitenzorg hy deezen nader te bevestigen bet genot van Vit ryksdaalder per picol van de kofiy, die jaarlyks uit de regentschappen van Tjianjoer en Buitenzorg geleverd word, hetwelk alhier op eene jnariyksche

Digitized by VjOOQIC

1^07. P. Q. VAN OVERÖTRATËN. 549

lereraDtie van maar 40000 picols gereekend word te zullen bedragen ryksdaalders 2K00;

wyders hem te eximeeren van de betaling van ambtgeld en het fournissemenl van rd' 200 *sjaars ten faveure van de militaire krygskas en, zyne Tooraehreeven inkomsten uit het koffy-produkl als toereikende zynde, daar onder ook niet te begrypen eenig douceur van de pagter of pagteresse van de passer op Builenzorg, als boven dien geheel afhangende van de partikuliere dLspositien van den regeerenden heer Gouver- neur Generaal omlrend de gemelde passer.

Voorts gereflecteerd zynde, dat de lietaling der koffy, die beneden een quart bovenlandsch pikol geleverd word, tot maar drie duiten het pond zeer kan strekken tot bezwaar van den gemeenen man;

so is al Yenier goedgevonden by deezen te bepalen, dat de betaling daarvan voor het vervolg sal moeten geschieden met Tier en twintig duyten of Ys ^^ ^^^ ^^^^ zeeven ponden eo dat alleen de overblyvende ponden, minder dan zeeven, zullen mogen betaald worden met drie duyten elk pond — wordende het proiyt, dat alsdan daarop nog zal overschieten, aan hem gelaten;

dat overigens zyne verdere inkomsten zullen worden inge- trokken, zo als geschied by deezen, als zyne gagie en kost- gdd, het zakkengeld der koify, zullende de Compagnie zig met het foumissement der zakken voortaan zelve belasten, de verstrekkingen in naiura van den regent aria van Buiten- sorg en alle andere, so er nog eenige mogten zyn, wordende by wel expresselyk gelast zig met het voorschreeven, hem toegelegde middel van beslaan, als volkomen toereikende, te contenteeren en zig niet op te houden met eenige andere weegen of middelen om hetzelve te vergrooten, speciaal niet met het dryven van eenige negotie in amfioen of andere ar« tikden, welke die ook zouden mogen weezen, directelyk of indirectelyk, op poene yan dadelyk te zullen worden gede- porteerd tot gemeen soldaat omme als zodanig by het guar- iiiaoen alhier dienst te doen.

Digitized by VjOOQIC

xyllen worden wcilerlidfl f<wr liy geliiHideii lal lenlacfien, ai inel

tnKuttirtia Ie %ifilj

tijt Ie Toeren, jit II

Zie ook 10

Il 180!.

■ 5 tictober. fd H fiiiien bet üfM

H de üMym

Coniiniiisarisset]Cl die lOfirlaaii van 4^ lie guldvQ vr>|tJaiiD Ie ftlrekkeii tul ee wcgüBjt het omim it tiy afgetu ' iiar hel tiilczriaiiM ^THpnleQ gamleD Ao ilfiir der mA^jtn mn]tn verdeeld t« Indiër vne^ ibl liaasen vio I Wttsriii de Unai^rD en güammen^bork

E Ie overdrafTt^r dat, wal • tUldeTit itull» , ,, ., ^. guUlen wonJ uiih

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  $81 
```

1' dat van tien tot elf aareo 'snagts de stads Nieawponrt

wel geslooten, doch slechts op het klinket gehouden en

op begeerte, van wien het ook zy, om dezelve in of uit te

passeeren weder geopend zal worden, mits dan werde betaald :

voor een wagen 30 stuivers,

• ■ paard 7 "/i » ,

• - voetganger a'/a ■ »

2" dal de hiervan inkomende penningen zullen worden ver- deeld en komen voor de eene helft ten behoeven der stads kas en de wederhelft ten behoeven der krygskas;

3® dat Scheepenen deezer stad die penningen zullen doen ontvangen in een gesloten bus door een expres daartoe aan te steHen poortier, wiens salaris uit de gemelde portie van de stads kas en het voorschreeven inkomen zal worden betaald;

4® dat de commandeerende officier van het guarnizoen by gedagte poort door den wachthebbenden sergant aan dezelve dagelyks aantekening zal moeten laten houden en voorts scbriftelyk raport doen van het getal der persoenen, wagens en paarden, die na tien uuren door gedagte poort zullen zyn gepasseerd ;

5® dat de sleutel of sleutels van die bus zullen zyn en bly ven by het voornoemd collegie van Scheepenen dezer stad en dezelve maandelyks door geconimitteerdens uit hun Eer- waardens zal worden geopend, in presentie van een der officiers van bet guarnizoen, die daartoe door den voor- melden commandant zal worden gecommandeerd, aan wien dan, ter verdere verantwoording aan zyn chef, de helft der daarin gevonden wordende penningen zullen worden ter hand gesteld;

6^ dat deeze penningen voor de krygskas inzonderheid zullen moeten dienen en gefimployeerd worden om den militairen aan hunne bakken des te betere mondspyzen te laten toedienen ; en

7^ dat dit een en ander zal ingaan met primo February naastkomende.

Digitized by VjOOQIC

SBJ ^7é7. P. Ö. VAN ÓVERSTRATEN.

Op 21 FebniariJ 1797 is >lot voorkoming van ▼erschilleD, die in der tyd zouden kunnen ontslaan over hei coHigeeren en verdeelen van hetgeen voor het passeeren door de stads Nieuwpoort na 10 uuren des avonds word betaaU, goedge- vonden en verstaan nader te bepalen, dat de commindeerende oflBcier van het guarnisoen weekelyks een opgave van hetgeen daarvan ingekomen is, aan den secretaris van het eoQegic van Schepenen deezer stad zal laten ter hand stellen en dat de evengemelde secretaris het aandeel van de krygskas in het voorschreeven revenu aan den houder van die kas vdgens die opgaven zal moeten afgeeven om de drie maanden, buiteo eenige verdere bemoeyenis van de militairen".

Op 2B Maart 1797 werd de vei^unning tot hei passeren van de Nieuwpoort met een half uur en derhalven tot Jialf twaalT uur verlengd.

Van 1 Februarij 1797 tot uit. Janoarij 1798 heeft hei poortgeld opgebracht rd' 3»347 : S7 Vs-

14 Januarij. Regeling der inkomsten van president en leden van den Raad van justitie te Ratavia.

Gebleeken weezende met betrekking tot de leeden van den Raad van justitie, dat de integreerende leeden thans genieten de volgende inkomsten:

aan gagie 'smaands f 200 of in 't jaar ^nï* 1000

• kostgeld rd* 10 • IJO

• emolumenten rd* 40 » 480

» huishuur rd« BO » 600

te zanien rd* 2S00

een niaandelyks douceur van f 200 of in Hjaar. • 1000

aan leges, plus minus • 200

in alles iti* 3400

mitsgaders vrydom van de betaling der wagen pagt;

voorts, dat de voorzitter, geen Raad van Indifi zynde, inge- volge besluit van Commissarissen Generaal van den 30* Augustus 1794, voor den tyd, dat hy als voorzitter fungeerd,

Digitized by VjOOQIC

F*. Ó. VAN ÖVER$TRAtEN. SkJ

geniet een douceur van ryksdaalders 100 ter maand, dog dat dezeke niet in de leges participeerd ;

voorts, dat de geassumeerde leeden als zodanig thans het volgende genieten:

aan emolumenten 's maands rd' 40 of in '1 jaar rd' 480 • huishuur » > 50 » > » » 600

» kostgeld » » 10 » » » » 120

te zamen rd' 1200

leges, plus minus > 200

dan wel in alles rd» 1400

moetende, sowel de integreerende, als de geassumeerde leeden, voor jaarlyks amhtgeld furneeren een vierde van het bedragen der leges;

so is goedgevonden en verstaan alle de leeden, zo inte- greerende, als geassumeerde, van den Raad van justitie te oDtheflTen van de betaling van amhtgeld, zo als zy daarvan ontbeeven worden by deezen;

dog daarentegen te hepaalen, gelyk by deezen geschied, dat zy allen, te beginnen met primo January 1797, zullen ouder- heevig zyn aan de onlangs door Commissarissen Generaal geïntroduceerde belasting van het oirgeld der paarden ;

voorts aan de integreerende leeden, met intrekking van de vooreostaande gagie, kostgeld, emolumenten, huishuur en het maandelyks douceur, toe te leggen, zo als aan hun toegelegd wonl mits deezen, een vast tractement van ryksdaalders 270 's maands of in het jaar ryksdaalders 3240;

wordende aan den president of voorzitter, geen Raad van Indiè zynde, voor den lyd, dal hy als voorzitter fungeerd, gelaten het douceur, hiervoren vermeld, van ryksdaalders 100 Ier maand, en blyvende de verdeeling der leges op den pre- senten voet;

wyders aan de geassumeerde leeden, geene andere bedieningen bekleedende, met intrekking van voorenslaande, door hun thans genoten wordende emolumenten en huishuur, (oe te leggen een tractement van ryksdaalders een honderd vyflig ter maand of in bet jaar ryksdaalders 1800 ;

VUIAAT-Ioa MO. Xll. 23

Digitized by VjOOQIC

SU4 1^97. P. 6. VAN ÓVERêtRATÉN.

wel verstaande, dat als dan ook stilstaat de gagie, welke zy tot dus verre pleegen te genieten naar mate hunner qua- liteiten in 's Compagnie*s dienst;

dog daarentegen het tractemenl van hun, die andere be- dieningen teevens bekleeden, met intrekking als voren, dog met behoud van de gagie, tot de gemelde bedieningen staande, te l»epaalen op ryksdaalders hondert ter maand of in H jaar ryksdaalders t200.

Op 4 Maarl 1797 is nader besloten, dal de geassumeerde leden, die levens andere belrekkingen bekleedden, van die andere »liedieniiigen en van de gagie, staande tot hunne radicale qualileit'', bleven «jouisseeren".

14 Januarij. Regeling der inkomsten van hei hoofd der chirurgie.

Gezien weezeude, dat hei hoofd der chirurgie thans geiiiet de navolgende inkomsten:

aan gagie 'sniaands f 80 of in Hjaar . . rd' 400

• kostgeld smaands / 10 of in *tjaar * 120

• emolumenten 'smaands rd* 12 en 36

of in 't jaar » 155

te zamen rd* 673

voorts nog 25 percent van de verkojzte goederen in de medicinale winkel, in anno 1796 bedragen

hebbende » 34

dus in alles rd* 707

mitsgaders vrydom van wagenpagt.

So is na deliberatie goedgevonden aan hem, met intrekking van alle de hier voren beschreeven inkomsten, toe te leggen, zo als by deezen geschied, een vast raaandelyks tractemenl van ryksdaalders drie en sestig, makende in het jaar ryks- daalders 756.

Dog zal hy, te reekenen met primo January 1797, onder- heevig zyn aan de l>elasting van het oirgeld der paarden.

Digitized by VjOOQ IC

179^. F*. Ó. VAN ÓVERÖTRATEN. S5>{

17 Januarij. Verbod legen liet toelaten aan boord van tneemde, ter reede Batavia aanwezige schepen van zee- varenden in dienst der Compagnie.

Geremarqueerd zynde, dat de menigvuldige deserties van 's Compagnies manschappen, voornaraentlyk zeevarende, veelal moeien worden tongescbreeven aan de Catciliteit om zig op de hier leggende, vreemde schepen te kunnen engageeren, zo is tot tegengang van dien, op den voorstel van den heer Gou- verneur Generaal, goedgevonden en verslaan den sabandhaar ea licentmeester, Jacobus Theodorus Reynsl, te gelasten om deo overheden der alhier aankomende, vreemde schepen telkens, wanneer hy dezelve, ter voldoening aan de daar omtrent ge- stelde permanente ordre, kennis geefl van de hier plaats heb- bende wetten op den handel in speceryen en amphioen, hun (evens van wegens deeze regeering, niet alleen te inlcrdiceeren het aan boord toelaaten en mede neemen van eenige, niet tot bun schip by aankomst behoord hebbende manschappen, zonder speciaal consent, maar hun ook schriftelyk, op hun woord Tan eer, te doen beloven, dat zy zig hieraan niet zullen schuldig maken, onder te kennen gave, dat zy, by weigering van zulks te doen, verstoken zullen weezen van alle gunsten, die vreemde natiën anders hier genieten.

-^ Januarij. Last tot het opgeven te Batavia van slaven^ geschikt om in den wapenhandel geoefend te worden.

Nademaal wy het steeds als een onzer eerste plichlen be- sehoowen geene middelen onbeproefd te moeten laaien, die snakken kunnen ter krachtdadige verdeediging deezer hoofd' plaats tegens de verderfelyke aanvallen, waar mede wy door onze vyanden, de Engelzen, gedreigd worden, en ons daar toe in het teegenswoordig tyd-stip zeer geschikl is voorge- komen het doen oefenen in den waapen-liandel van ^en gedeelte der getroawste mansslaaven van de dienaren, burgers en

Digitized by VjOOQIC

iM 1^07. f*. Ó. VAN OVERSTRATEN.

ingezeeteneo, alhier binnen de buiten-posten woonende, die ouder dan twaalv en jonger dan veertig jaaren zyn, ten einde daar van, ingeval van nood, een algemeen nullig gebruik te kunnen maaken, alzo de hier aan handen zynde Europeesche macht door sterfte dagelyks meer en meer afneemt, zonder vooruitzicht als noch, dat die spoedig versterkt zal kunnen worden, en de noodzaakelykheid dus volstrekt vordert, dat daarin op de best mogelyke wyze werde voorzien;

zo is het, dat wf goedgevonden heblien ons vooraf eene genoegzaame zeekerheid te verschaffen van het getal der mans- slaaven, die van den gemelden ouderdom hier gevondeu worden, ten einde daar naar de nodige maatregulen dien aangaande te kunnen neemen, en daar toe besiooten hebben een generaaie, exacte opneem te laaten doen van dezelven door de resper tive vi^kmeesters in en buiten deze stad, mitsgaders de lieutenants der Chineezen ailhier, voor zó ver hunne natie eit campong betreft, en door dezelven voor uliimoFebruary eerst- komende aan de coUegies van Schepenen dezer stad en Heemraaden der Bataviasche ommelanden, naar niaate een ieder hunner daar onder sorteert, te doen overbrengen spe- cifieke lysten daar van, waar by bekend gesteld zullen moeten worden het getal en de naamen der voormelde mansalaaven, die een ieder in huur of bezit heeft, hunne ouderdommen, de landen hunner geboorte en bet werk, waar toe zy door hunne lyv-heeren of vrouwen gebruikt worden ; weshalven wy elk en een iegelyk hier van by dezen kennis geeven en met den meesten nadruk aanbeveeleu, niet alleen eene zuivere en naar waarheid ingerichte opgave zyner dusdanige slaaven te doen aan de gemelde wykmeesters en lieutenants, maar ook die aan dezelven ie verloonen en hun in de uitvoering vandezt'n hun opgedraagen last behulpzaam te weezen, op poene, dal die geen, dewelke bevonden zal worden by die opgave een of menrder slaaven versweegen of achtergehouden te hebben, verbeuren zal eene boete van vyftig ryksdaalders voor ieder derzelven ten lieboeven van de kassen der gemelde coUegies

Zie ook 30 Mei en 28 JuliJ 1797.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  557 
```

«'nZS' ^V^iQi^ ^^^ het formulier voor den eed van trouw.

Id aanschouw genomen zynde, dat de nationale vergadering, representeerende bel volk van Nederland, by baare proclamatie van den ^ Maart 1796 heeft gewild, dat alle vonnissen van eeiiige committe's, collegien of krygsraden, te voren aan de j^cneraliteit gesnbjecteert, by vervolg geweesen zouden worden in den naam van het volk van Nederland;

so is na deliberatie verstaan de hoge regeering aan te schryven, dal Commissarissen Generaal het gevoeglyk agten, dat ook dien overeenkomstig ingerigi worde de verandering in de formulieren van eedeu, welke uithoofde van die, in hel opper-bestuur over de republiek en haare onderhorigheeden voorgevallen, noodzakelyk is geworden, en dierhalven begeeren, dat, daar zulks te passé komt, voorlaan trouwe zal gezwooren worden aan hel volk van Sederland in steede van aan de hoog ntogende heeren Staten Genet-aal der Vereenigde Nederlanden, gelyk tol dus verre heeft plaats gehad.

27 Jannarij. Wijziging in het verstrekken van kosigdd en rijst aan zieke en nieuw in het ambachts-ktoarlier te Batavia opgenomen slaven.

Vertoond zynde het zeer schandelyk misbruik, hetwelk in dat kwartier heeft plaats gevonden omtrent de verstrekkingen van hel kostgeld en de ryst voor de zieke en nieuw aange- komene slaven aan den opper-mandadoor, als waarmeede deeze ten koste van de nooddruft dier arme menscheu zyn beurs maakt, zo is, om deeze allezints vitieuse inrichting geheel af te schafien, goedgevonden en verstaan, dat voortaan, in- gaande met primo February naastkomende, het kostgeld en de rysl voor de zieke en nieuw aankomende slaaven in hel voorschreeven kwartier aan die lyfeigenen "zelve zal worden ter band gesteld, zonder dal de opper-mandadoor daarover eenige bestelling zal mogen hebben".

Digitized by VjOOQIC

358 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN

28 Januarij. Instructie voor het vendu-kantoor van de Ned. O. 1. Compagnie te Batavia.

Hel stads-vendu-comploir door verscheyde, te zanienloopende oiustaadig heden builen slaal geraakt zynde om aan de goede ingezeeteuen te fourneeren zodanige penningen, die, iietzy op de verval-dagen moeten uylgekeerd, dan wel lol meerder gerief der verkopers, direct na de gelioudenc verkopingen verlangd worden; zo hebbon heeren Commissarissen Generaal, tot voorkominge van alle nadeelige gevolgen, op den 24^ December 1796 beslooten gemeld slads-vendu-comploir dadelyk in Ie trekken en te bepalen, dat de vendulien, lol hetzelve gehoord hebbende, voorlaan, onder loevoeginge van hel benodigde fonds, voor reekening van de Compagnie zullen worden gedirigeerd en geadministreerd, ingaande met primo January deezes jaars.

Art. 1. Tot die directie zullen van weegens de hooge regeering deezer landen worden benoemd: twee vendumeesteren met de qualileit van koopman, een boekhouder en kassier met de qualileit van koopman, een afslager, neevens de benoodigde klerken.

Art. 2. Zo wel beide vendumeesteren, kassier, afslager, als de twee eerste klerken, zullen by het aanvaarden van hun ampt den eed moeten doen, hier agter vermeld en geinsereerd.

Art. 3. Voor hel aanvaarden van hunne respective be- dieningen zullen zy verpligl en gehouden zyn te stellen de navolgende borgloglen, als:

ieder vendumeester rd* 10000

de kassier en boekhouder • 20000

de afslager » BOOO

en dus, excepto den kassier, gezaamenllyk aanspreekelyk zyn voor de uitslaande vendu-penningen ; zullende deeze boT|;togten na hun overlyden of ontslag voortduuren, lot zo lange 'er geene uytslaande gelden (er hunne veranlwoordinge voortloopen, dan wel tol na het gedaane transport en overgaave aan

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  359 
```

derzelver rervanger of vervangers, van welke borglogten de nodige grossen aan den heer Directeur Generaal moeten gepresen- teerd worden ter verdere approbalie van de hooge regeering. Art. 4. Vendomeesteren zullen voortaan op Zaturdaggeen veodutie mogen houden, dan alleen van vaste goederen of by uiterste noodzakelykheid, dog zullen zy alle Zaturdagen by deo anderen moeten koomen in het vendu-comptoir om met den kassier en afslager na te gaan, te overweegen en te bepalen : i^ de maandelyksche te zamentrekking of de uytstaande schulden en dus, zo wel de uytgetrokkene reekeningen der Europeesen, Chineesen en Mooren, als de daarvan geduurende de verloopene week ingekomene penningen; V den staat en toestand der debiteuren en aan welken, het zy met of zonder borgen, verder of langer crediet kan worden verleend; 3^ welke debiteuren nalaatig zyn in de voldoening der koop- penningen en dierbalven door middelen van regten tot de voldoening moeten worden geconstringueerd, steeds in het oog houdende, dat de bepaalde tyd van parate executie niet verloopt.

Art. 6. De beurlverwisseling van vendumeesteren tot de te houdene vendutien zal geschieden om de veertien dagen, blyvende niet te min een ieder verpligt, by ziekte of andere onvermydelyke voorvallen, des anders beurt waar te neemen, ten einde alle vertraaginge voor te komen.

Art. 6. Tot meerdere faciliteit en tot voorkooming van verliesen en nadeelen zullen gemelde vendumeesters gehouden zyn te formeeren een compendieus band-boek, waarin zo na mogelyk en na hun beste weelen hel agterslal van iedere Chineesche koper op eene aparte reekening behoorlyk is bekend gesteld, met aanwyzing van het geene daarop in mindering successivelyk is voUaan, tot welkers effenlioudinge de venduineester van de iourbeurt alle dagen na de gehoudene veniintie met en beneevens den vendu-schryver zal vaceeren ter optelliiige en te samen trekkinge van de op nieuw gemaakte schulden; ten welken einde en om hel heilzaame oogmerk in

Digitized by VjOOQIC

560 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

deezen des te beeter te bereyken de kassier en boekhouder alle dagen aan den vaceerenden vendumeester zal moeten soppedi- teeren deszelfs loopende kassa-reekening waarby de ontvangene gelden zyn genoteert ; en, vermits dit middel onontbeerlyk is om den koopzieken Chinees paal en perk Ie stellen en schadens voor te komen, zo zullen by verzuim of inatlentie de daaruit proflueerende nadeelen werden gedragen door den vaceerenden vendumeester alleen.

Art. 7. De vaceerende vendumeester zal teevens ook verpligt zyn alle morgen praecies ten agt uuren of een uur voor de te hondene vendutie op het comptoir te compareeren en aan den afslager, Ier presentie van den kassier, ter hand stellen eene nota van de Ghineesche kopers, aan welken uit hoofde van meerder debet, dan hunne borgtogt bedraagd, geen crediet meer mag werden verleend, tot tyd en wyle dezelve met den kassier ten vollen zulleu hebben geliquideerd; zullende by verzuim of inattenlie^ ten dien opzigte de afslager alleen aanspreekelyk blyven voor de geleedene nadeelen ; en, of het somtyds kwame te gebeuren, dat Chineesen voor een meerdere som kopen, dan zy nog op hunne borgtogt te goed hebben en dat zulks de aandagt van vendumeesteren en den afslager geduurende de verkoping ware ontslipt, zo zullen vendumeesteren gequaliQceerd zyn de zodanige te verpligten om ook voor het meerdere gekogte te stellen suffisante borgtogt en om, by foute van dien, het zelve meerder gekogte per naaste vendutie wederom op te veilen voor reekening en risico van den eersten koper.

Art. 8. Na dal de eerste comparitie zal zyn afgeloopen, zo zal aan gemelden afslager werden bezorgd eene oompleete lyst van alle Chineesen, Mooren en Europeesen aan welken het koopen op crediet is ontzegd of ten vervolge ontzegd werd, ten einde van al zulke persoonen, by aldien dezelve mogten geneegen zyn goederen te kopen, directe betaalinge te kunnen eisschen ; zullende de^ verantwoording van zodanige, direct ontvangene penningen aan den kassier moeten geschieden den anderen morgen, ter presentie van den gevaceerd hebbenden vendameester.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  561 
```

Art. 9. Geene borgtoglen zullen voortaan geaccepteerd worden, dan waarby wel expres gestipuleerd en bepaald is de soniDoa, waarvoor zig de borgen voor den origineelen debiteur hebben verbonden ; dan om ook hierin voor te komen, dat in der lyd, by wanlietalinge, het mindere rendement op de borgen niet zal kunnen verhaald werden, zo zullen volstrekt geene borgen mogen werden geaccepteerd, ten zy de officieren der Cbineesen or hoofden der inlandera, waar onder de borgen sorteereo, voor derzelve gegoedheid op het daar toe in gereedheid gebragte request hebben geteekend.

Art. 10. Vendumeesteren zullen verpligt zyn, niet alleen met hel begin van ieder maand een schriftelyk en distinct rapport van het voorgevallene op het vendu-comptoir te doen aan den heer commissaris, welke hel opzigt over hetzelve zal bebben, maar ook van alle voorvallen, welke een spoedige voorziening vereischten, direct verslag te doen.

Art. 11. Om de vier maanden zal de kassier gehouden zyn te leeveren de drie maandelyksche papieren omme in eene byzon- Jere comparitie te werden onderzogt en den uilslag daarvan ^ebragl ter kenoisse en approbatie van de hooge regeering.

Art. 12. Om de twee maanden egler zullen vendumeesteren in haare weekelyksche te zamenkomst de lysten der provenuen van de gehoudene vendutien tegen de vendu-quaterns moeten confronteeren en voor de accoord bevindinge op de lysten teekenen.

Art. 13. Vendumeesteren zullen geene Cbineesen, die paglers or nieedestanders van dien zyn, tot het kopen op de vendutien mogen admitteeren, maar dezelve, zo die by het aanslaan van een pagt gewoon zyn geweest vast crediet te hebben, niet alleen geen crediet meer verleenen, maar hen ook tot de belaalinge der agterstallige vendupenningen, het zy in der minne, het zy door middelen van regten, ten spoedigslen moeten constrin- geeren.

Art. 14. Tot voorkooming van verliesen zullen vendu- meesteren niet vermogen te accepteeren borgtogt van den eenen kooper voor den anderen, ook niet van vrouwen of

Digitized by VjOOQIC

562 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

weduwen van Chiiieesen voor hunne matuien of kinderen, zonder dat dezelve tevens van andere solide borgtogten verzeld zyn.

Art.. 15. Vendumeesteren zullen den tyd van parate executie niet mogen laten voorhy gaan, maar zorge moeten dragen, dat de koopers binnen de vyf maanden het bedragen der door hen gekogte goederen voldoen, en voorts omtrent de zodanige, welke in gebreke blyven binnen dien tyd te betalen, by het begin der sesde maand na den gehouden verkoop de nodige middelen van contrainte te gebruiken, op poene, dat zy aanspreekelyk gehouden zullen worden en direct zullen moeten vergoeden de schadens, welke door het verzuim aan het vendu-comptoir zullen toegebragt worden.

Art. 16. Ten opzigle van de Mooren en Chineesen, welke van hier vertrekken zonder alvorens hunne schulden aan het vendu-comptoir te hebben betaald, waar omtrent de bepaalde tyd van parate executie nog niet verstreeken is, blyft dat regt zonder bepaling van tyd stand grypen, kunnende hetzelve, zo wel voor den competenten regter ter plaatse, werwaards zy zich begeeven hebben (wanneer die sorteerd onder het gebied van de Compagnie), als by hunne wederkomst ter deezer hoofdplaats uytgeoeflend worden.

Art. 17. Wanneer by de weekelyksche comparatie noodza- kelyk geoordeeld word een of meer debiteuren in persoon te doen aanspreeken, zullen vendunieesteren dezelve door den afslager laten appoincteeren om hem of hun de reedeoen van zyne of hunne wanl)etaling af te vragen.

Art. 18. De fungeerende vendumeester zal wel moeten toezien, dat er in de vendu-quatern geen verkeerde namen geschreeven en ook al tyd de voornamen daar by gesteld worden, mitsgaders niet mogen toelaten, dat de eene persoon voor den andere goederen ntynd, ten zy de persoon, voor wien gemynd word, zelfs tegenwoordig is en zulks toestemd dan wel eene schriftelyke qualiBcalie daar toe gegeeven heefi, die als dan vertoond en op het vendu-comptoir bewaard zal moeten worden.

Art. 19, Ook zal de fungeerende vendumeester moeten

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  565 
```

zorge (Iragen, dat geene Europeesclie vreemdelingen of vry- lieden van de buiten-comptoiren, hier geen fixum domicilium hebbende, eenige goederen op vendutie mynen, ten zy zy die goederen laten schryven op de naam van die geene, waar by zy woonen en die, present zynde, daar in toestemd of dies- wegens eene schriftelyke qualificalie heeft verleend, zullende in bet laatste geval zodanige qualificatie meede op bet vendu- comptoir bewaard moeten blyven.

Art. 20. Insgelyks zal hy zorge draden, dat de verkogt wordende restanten een der voorige koopjes niet overtreffen, ten minsten niet meer dan voor een gedeelte, en de verkopers daar van moeten praeadverteeren.

ArI. 21. Ook zal hy de lysten der verkogle en niet ter- stond afgegeven wordende goederen na het eindigen der Yendutien, de lyd zulks eenigzints toelatende, of ten uytersten dien zelfden dag laten uittrekken en geteekend aan den ver- kooper ter hand stellen; zullende de verkoopers gehouden en verpligt zyn die goederen, zo spoedig mogelyk, aftegeevcnen als dan die lysten, door hen voor de afgave geteekend, op het vendu-comptoir te doen bezorgen of by nalatigheid der koopers in de afbaling hunner gekogte goederen daar van op het vendu- comptoir kennis te geeven, op dat de koopers als dan konnen worden geordonneerd hunne gekogte goederen af te halen.

Art. 22. De fungeerende vendumeester zal zorg moeten dragen, dat er geene zuure of bedorven dranken op vendutie verkogt worden, maar, zo er een pyp of vat bier of andere dranken opgeveild en hetzelve zuur of bedorven bevonden word, dat bier of die dranken in zyne tegenwoordigheid laten aylstorten om alle bedriegeryen, die de Chineesen daarander- zints meede zouden kunnen pleegen, voor te koomen, en daarna de leedige fust doen verkopen ; voorts zal hy zig moeten ge- dragen aan de suecessivelyk genomene besluiten en geömaneerde placaten tegen den verkoop van speceryen, ammunitie van oorlog en diergelyken.

Art. 23. Voorts zal een aankomende vendumeester vryheid hebben de uytstaande schulden, die by desperaat oordeeld te

Digitized by VjOOQIC

364 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

weezen, van den overneem en transport te excuscereu en dus de afgaande vendumeesler daar voor responsabel blyvea, dog voor geene andere of by het doen van transport uitdnikkelyk overgenoniene posten.

Art. 24. Het huis, waar in het vendu-comptoir gehouden word, zal, zo als het thans is, niet de daar toe gehoorende meubelen, van de afgegaane stads vendumeesteren ter waarde van rd' 2000 by de Compagnie overgenomen en by de boeken werden afgeschreeven en binnenslyns gebragt.

Art. 25. Daar en tegen zal de kassier en boekhouder verpligt zyn, by de intreede van dit ampt, voor zyne reekening over ie neemen de lessenaars en verdere schryf-gereedschappen, tot het vendu comptoir behoorende, voor de somma van rd' 450. Art. 26. De actens, borgtogten, mitsgaders vendu-obligatien zullen voor een der vendumeesteren en eersten gezwooren klerk gepasseerd worden en van even zo veel kragt en waarde zyn als een scheepen-kennisse, nolarieele borgtogt, obligatie of andere legale bewyzen.

ArI. 27. Tot een bepaald middel van bestaan zal jaarlyks uyt de genootene percentos en intressen worden uytbetaald, als:

aan ieder vendumeesler rd» 6000 rd» lïOOO :

» den kassier.' » 5000 :

• afslager • 4000 :

• dezelven tot onderhoud van de tot de vendutien benodigde tafels, banken, het zeil,

de slaven, enz » 350 :

aan den eersten gezworen klerk » 600 :

» » vendu-schryver » 600 :

• ■ tweede klerk » 600 ;

n 11 klerken • 1600:

 4  geldophaalders •      1260 :

» den visitateur en boekhouder generaal

voor het visiteeren der boeken • 333 : 16

aan den roandadoor en oppasser voor het huis » 96 : — voor reparatie van het huis stelle » 310 : 32

teld rd* 26750

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERèTRATEN.  SÖK 
```

Des zal de kassier, zo raio als de vendumeesteren ofeenige der andere ofBcianlen, voortaan geen afzonderlyke gagie of kostgeM genieten, maar zullen zy zig allen moeten te vreede honden met de hier voren bepaalde tractementen, zonder meer.

Ingeval van noodzakelykbeid zullen eenige meerdere schryvers kunnen worden ingehuurd» dog niet zonder voorkennis en qualificatie van den heer commissaris opzigter.

Art. S8. Alleenlyk zuUen de penningen, dewelke proflueeren ujt het verleenen van vendu-extracten, jaarlyks worden ver- deeU onder de gezaamentlyke klerken, na aftrek van het benoodigde voor papier, penneschagten en verdere schryf- behoeftens.

Art. 29. Voor het voorschreeve salaris zullen vendumeesteren, Deveos haaren a&lager, gehouden zyn in (e staan voor alle verliesen en nadeden, ieder pro rato van zyn voorschreven aandeel, voor zo verre de hooge regeering, na gedaan onder- zoek, zal bevinden, dat door haare schuld, moedwil of onop- lettenheid zoortgelyke verliesen mogten zyn gecauseerd ; zullende daar toe de nodige voordragten door den heer commissaris opzigter aan welmelde regeering worden gedaan.

Art 30. Voorschreeven uytgaven zullen ook jaarlyks by de boeken op eene aparte reekening van vendu-ongelden ge- bragt en met het sluyten derzelven ten beswaar der reekening van verdiende salarissen en intrest-penningen geliquideerd worden.

Art. 31. Vermits het oogmerk deezer nieuwe inrigtinge zig voomamentlyk bepaald tot een prompte afbetalinge der vendu-peouingen op den verval-dag, waar om trend de trage iopalminge en geld gebrek tot dus verre diverse difficulteiten hebben veroorzaakt, zo zal dierhalven, tot voorkominge van zoortgelyke belenuneringeii, door de Compagnie aan voormeld vendu-comptoir voor eerst gefourneerd werden eene somma van 200000 rd' of zo veel meer, na rato de omstandigheeden zulks mogten komen te vereysschen ; zullende daar en legen door de verkopers worden goed gedaan, als:

Digitized by VjOOQIC

56é 1^07. I*. ö. vaNi OVERST-RATEN.

6 procento van losse goederen, het zy dezelve voor reeke- ning van particulieren of van de Compagnie zelvs verkogt werden, zonder dat voorlaan, nog aan de opperkooplieden van hei kasteel, nog aan de adnnnistrateurs iets zal werden uytgekeerd,

6 » van het bedragen der loteryen,

3 • > verkogt werdende vaste goederen en schepen,

omme by de boeken ten faveure der reekening van verdiende salarissen en intrest-penningen te worden geboekt.

Art. 32. Dog worden vendumeesteren geqnalificeerd aan alle goede ingezeelenen, die direct na de geboudene vendutien of voor het eindigen der termyn van zes maanden het mon- tant der voor hunne reekening verkogte goederen mogten verlangen vooruit te ontrangen, daar meede te gerieven teegeiis Vs percento 'smaands, in sleede der l^evoorens bepaalde '/| procento.

Art. 33. Om dan ook alle verwarringe voor te koomen, zo zal de boekhouder en kassier gehouden zyn voorschreeven fonds, met en benevens het geene nog mogte zyn benodigd en door de Compagnie verder gefourneerd werden, by de boeken te brengen op de reekening der vereenigde Oost-Indische Compagnie, om als zodanig onder guarantie van het vendu- comptoir te blyven voortloopen.

Art. 34. En, terwyl voortaan de hoofd-reekening der boeken van het vendu-comptoir, even als by de Bataviase administratie- boeken, het comptoir Batavia zyn zal om daar meede, zo wel de crediteuren, als debiteuren te liquideeren, zo zal dan ook by het sluiten derselve de boekhouder en kassier gehouden zyn met den negotie-boekhouder Ie confronteeren en daar na te sluiten, waar na het saldo der te vooren staande reekeningen van verdiende salarissen en intrest-penningen, na liquidatie der gelicentieerde verliesen, in *s Compagnie's kassa overgebragt en by meermelde negotie-boeken op de reekeningen van ver- antwoorde salarissen en intrest-penningen by vendumeesteren zal worden overgenoomen.

Art. 35. Zo dra de boeken, onder ultimo Augustus ge-

Digitized by VjOOQIC

17Ö7. P. G. VAN OVERètRAtEM. 36?

dooien, onder babns zyn gebragl, zal de sUat-reekening op de afgesloote boeken by de hooge regeeringe moeten werden ingediend, (en einde door daar toe aan Ie stellene gecommit- leerdeng bel saldo der kassa opgenoonien en de l>oeken ge?isiteerd kunnen werden voor een douceur van rd* 333 Vs» bebalven nog '/i g^eelte van alle erreuren, die ten nadeele van hel vendu-comptoir of parlicolieren zyn begaan, na exi- gentie van zaakeu.

Art. 36. By inlroduclie van een nieuwen vendumeester en arslager zal van alle uytslaande schulden speciflque aanwyzing moeien werden gedaan en afgevraagd worden, of by alles voor zyn aandeel overneeml; en, by aldien by zig daar in bezwaard mogte vinden, zullen zyne reedenen van bezwaar moeten voorgedragen werden aan de hooge regeering om daar over Ie disponeeren na bevinding van zaaken, met iuhaesie vao hel genoteerde onder art. 3.

Art. 37. Van primo September tol medio daar aan of na niaale de omstandigheeden zulks komen te vereisscben, zullen de vendutien stil staan om ongestoord in het te doene onder- zoek te kunnen voortgaan.

Art. 38. Voor bel opengaan van het vendu-eomploir zullen venduDieeslereu aan de hooge regeering moeten overgeeven een opgave van de gelden, welke twaalf en meer maanden boven den bepaalden verval-dag onafgehaald zyn blyven staan, iadiervoegen, dal in September 1797 zullen moeten worden opgegeeven alle de posten, van welke de verval-dag verscbeenen is gehoest ultimo Augustus 1796, ten einde vervolgens in Compagnie's kassa overgebragt en aldaar gedepositeerd te blyveu ten behoeve der daar toe geregtigden om, wanneer dezelve binnen een derde van een eeuw niet zyn gereclameerd, door bel regt van praescriptie te vervallen aan de Compagnie als beer van den lande.

Art. 39. De kassier en boekhouder zal moeten zorge dragen, dal alle reekeningen, zo van vaste, als losse goederen, uyterlyk binnen de drie maanden uytgelrokken, door hem geleekeod en onder de geld-opbaalders verdeeld worden, op

Digitized by VjOOQIC

$68 1797. f*. Ö. VAN ÓVERèTRAtEN.

poene van by verzuim te moeten vergoeden hel nadeel, aan vendumeesleren loegebragt.

Art. 40. Hy zal een memoriaal en kassa-boek houden, waarin hy dagelyks moet aanieekenen, hoe veel hy dien morgen heeft ontvangen, de persoonen van wien en wat maand en zulks ook voor de te zamentrekkingen voor ieder persoon in margine bekend stellen; insgelyks hoe veel hy heeft afgegeeven en aan wien, met bekendstelling van datum der gehoudene vendutie en de pagina of folio van het quitantie-boek.

Art. 41. Uit de dagelyksche aanteekening zal hy doen formeeren eene weekelyksche kassa-reekening, van Zaterdag tot Zaterdag, waarby blykt, wal hy in die week heeft ontvangen en uitgegeeven en dus het saldo der kas, helgeen hy van de afgeloopen week op de volgende moet overbrengen.

Arl. 42. Van deeze kassa-reekening zal hy doen vervaardigen twee eensluidende afschriften, namentlyk: een voor den heer commissaris over het vendu-comptoir en een voorde gezamentlyke vcndumeesiers, om wekelyks in hunne comparatie nagezien en vervolgens geseponeerd te worden, zullende het aan vendu- meesteren vry staan al, hetgeen boven het bedragen van de borgtogt van den kassier onder zyne berusling bevonden word, te laten overbrengen in de groote yzere kist, waarvan ieder vendumeester, neevens den kassier, een sleutel onder derzelver berusting zullen hebben.

Art. 43. En, dewyl dus de eene vendumeesier buiten den anderen de geldkist niet zal kunnen openen, zullen zy ook voor het bedragen van hetgeen daarin sueceasive wordt overgebragt, alleen responsabel en daarom ook ge- houden zyn van alle ontfangst en uitgaaf, in en uit de geldkist, aparte aanteekening te houden.

Art. 44. Indien een der vendumeesteren door ziekte of anderzints belet word by het openen der geldkist tegenwoordig te zyn, zal de eerste gezwooren klerk gequalificeerd weezen by de opening praesent te zyn, die daartoe als dan ook de sleutel van den absenten vendumeester zal moeien ontvangen.

Art. 45. De kassier en boekhouder zal, zo lange deeie

Digitized by VjOOQIC

li'Ó?. P. Q. VAN OVERSTRAtEN 56^

ongunstige tyden Toortduaren, niet vermogen agio op de in betaling aangeboden wordende contanten te accordeeren, dan met Yoorkennisse van de beide vendumeesteren.

Art. 46. Ten dien einde zal hy een byzonder kassa-boekje formeeren van agio op de in betaling ontvangen contantenen hoBTeel op de uitgegeevene is geprofiteerd, op dat hetzelve by de vier maandelyksche afreekening ten goede kan worden gebragt op de reekening van verdiende salaris* en intrest-penningen.

Art. 47. De kassier en boekhouder zal ook een exacte aanleekening houden van de door hem verstrekt wordende zeguls, zo voor de extracten, als slaven-transporten, en ten dien einde formeeren drie boekjes» als een voor extracten, een voor de ses weekelyksche en een voor de drie maandelyksche traosporlen, moetende die der slaven-transporten aan hem door den eersten klerk en die der extracten door den tweeden klerk verantwoord worden.

Art 48. De kassier en boekhouder zal by de weekelyksche comparitien van vendumeesteren en den ablager hetamptvan secretaris of scriba waameemen en van al, het geen besloten word, terstond een korte aanteekening houden om daaruit een resolutie te konnen formeeren, die door vendumeesteren in een volgende comparitie geresumeerd en, door hen, neevens den kassier en afslager geteekend, ten comptoire moet worden bewaard.

Art. 49. De kassier en boekhouder zal geene verandering in de gemaakte schikkingen der zaaken van het vendu-comptoir maaken na de wille en het goeddunken van een der vendu- meesteren alleen, maar wel van alle gezamentlyk en onder approbatie van den heer commissaris.

Art. 60. De kassier en boekhouder zal niet verpligt zp aan ieder veudumeester in het byzonder (aan welke egter den toegang tot en hel visie neemen van alle boeken en papieren dagelyks vry staat) reekening en verantwoording te doen, maar wel in de weekelyksche comparitien aan de gezamentlyke vendumeesteren.

Art. 51. De kassier en boekhouder zal alleen de directie

n.AKlAT-HMn DKIl Sik 24

Digitized by VjOOQIC

$70 ^797. P. Q. VAN ÓVÈRSTftATEfj.

over de klerkeo yan het venda-comptoir hebben en zodanige schikking omtrend de verdeeling van het werk onder dezelve maaken, als hy het beste en ten meeste nutte van het comptoir zal oordeelen; voomamentlyk moet zyne zorge zig daar heenen strekken, dat de extracten aan de belanghebbers, indien dezelve komen te vragen, binnen den tyd van vyf weekea worden bezorgd en a^egeeven; en, om een ieder spoedig te kunnen gerieven, mitsgaders alles op een effen voet te houden, zal hy gehouden zyn mei en beneevens de klerken ten agt uuren 's morgens praecies op bet comptoir praesent te zyn.

Art. B2. De afslager zal des morgens, voor het aangaan der vendutien, op het vendu-comptoir moeten komen om te verneemen, of de kassier ook eenige ordres omtrent het een of ander te geeven heeft.

Art S3. De afslager zal ook des Zaturdags, wanneer comparitie gehouden word, daarby teegenswoordig moeten zju om met de vendumeesleren het nodige te overleggen en vervolgens zodanige ordres te konnen ontvangen en uit- voeren, als hem door de gezamentlyke vendumeesteren, aan dewelke hy in zo verre ondergeschikt blyft, zullen gq^eeven worden.

Art. 54. Den afslager eenige advertentiên ter hand gesteld wordende, zal hy dezelve terstond laten rond brengen, zo buiten als binnen de stad, zouder dat hy daar voor, als ook voor den uitroep of het bekkenslag en bet geen verder daar van dependeert, iets meerder zal genieten dan het voorachreeven, voor hem bepaald salaris.

Alt. KB. By den verkoop van goederen, waar van hy de waarde niet weet, zal hy aan den verkoper, alvorens hy de- zelve instdd, vragen, van hoe veel hy die goederen moet aüdaan.

Art. S6. De afslager zal, by het afslaan der goederen, wel moeten acht geeven, wie het eerste mynd, en om geene reedenen hoegenaamd den een boven den anderen praeferentie geeven, op poene van deportement.

Art. 57. Iemand, dien hy niet wel kend, goederen mynende, zal hy hem, niet alleen zyn naam, maar ook de voornaam

Digitized by VjOOQIC

17é7. P. Q. VAN ÓVERSTRATEN. %1i

en, des noods, de qaaliteit afvragen en zulks aan den venda- scbryver opgeeven.

Art. 58. De afslager zal zig aan de hem van tyd tot tyd ter hand gesteld wordende memorien (van alle zodanige per- soenen, als geen verder credit kan worden verleend) stip- telyk moeten houden, zonder eenige conniventie, op poene van vergoeding, en zig voorts, zo tegens de verkopers, als kopers, met alle bescheidenheid gedragen.

Art 59. De klerken, zonder onderscheid, uitgezonderd de geld-ophaalders, zullen dagelyks des morgens voor agt uuren op het comptoir moeten zyn en daar zo lang blyven als de kassier of wel zo lang hunne tegenswoordigheid vereischt word.

Art. 60. Geen klerk zal vermogen eenige reekeningen, boeken of papieren, hoe genaamd, van het comptoir af te geeven zonder voorkennisse en toestemming van den kassier.

Art. 61. En de klerken zullen, zo wel aan vendumeesteren^ ab aan den kassier alle eerbied, trouw en onderdanigheid Iiewyzen.

Eed voor de vendumeesters.

Ik beloove en zweere, dat ik het volk van Nederland, de beeren bewindhebberen der Generaale Nederlandsche Oost- Indische Cktmpagnie, uitmakende het commité tot de Oost- Indische handel en bezittingen, de heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlandsch Indiê en Kabo de Goede Hoop, mitsgaders den heer Gouverneur Generaal en de Raaden van Indiê gebouw en getrouw zal weezen; dat ik myn uiterste naarstigheid en devoir aanwenden zal, dal de goederen, die by my worden afgeslagen, ten duurste worden verkogt ; dat ik op de vendutien niet koopen of mpen zal voor my zelve ofte voor anderen, directelyk nocbte indirectelyk, en dat ik my Toorts, in het geen myn ampt zal aangaan, onpartydig en gelrouw gedragen, mitsgaders de ordonnantie, my voor- gestdd, punctuelyk agtervolgen zal.

Zoo waarlyk helpe my God AbnagtigI

Digitized by VjOOQIC

iii 1779. P. G. VAN ÓVERSTRATÊN.

Eed voor den afslager van vendumeesieren.

Ik beloove en zweere, dat ik het volk van Nederland, de heeren bewindbebberen der Generaale Nederlandsche Oost- Indische Compagnie, uitmakende het committé tot de Oost-Io- diache handel en bezittingen, de heeren Ck)mmi8saris8en Gene- raal, over geheel Nederlandsch Indiê en Kabo de Goede Hoop, mitsgaders den heer Gouvernear Generaal en de Raaden van Indiê gebouw en getrouw zal weezen; dat ik myn dienst als afslager trouw en eerlyk zal waameemen ; dat ik dus de goederen, welke by publieke vendutien verkogt worden, nimmer te laag zal afslaan en, wanneer ik de prys der goederen niet weet, zal vragen aan venduraeesteren of den verkooper, hoe hoog by dezelve begeerd afgeslaagen te hebben ; dat ik zonder aanzien van personen, altoos na waarheid, zal opgeeven de naamen van den geenen, door welke de opgeveilde goederen gemynd zyn; ook in geenen deelen ten faveure van iemand en ten nadeelen van den verkooper de prysen der gemynde goederen meerder of minder zal opgeeven, als dezelve waariyk verkogt zp; als meede dat ik nooit op de vendutien, daar ik afslager ben, eenig goed zal mpen voor my zelfs of voor andere; en my voorts zal gedragen, gelyk een braaf afslager betaamt.

Zoo waariyk heipe my God AlmagtigI

Eed voor den eersten klerk van vendumeesieren.

Ik beloove en zweere, dat ik het volk van Nederland, de heeren bewindbebberen van de Generaale Nederlandsche Oost- Indische Compagnie, uitmakende het committé tot deOost-b- dische handel en bezitingen, de heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlandsch Indiê en Kabo de Goede Hoop, mits- gaders den heer Gouverneur Generaal en de Raaden van Indiê gebouw en getrouw zal weezen; dat ik als eerste klerk van vendumeesteren niemand anders, als den naam van den geenen, die op vendutie mynd en voor wien gemynd word, zal opschryven.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  S73 
```

Dat ik my nimiuer zal verstoïiten om» ten voordeelen van wien het zonde mogen weezen, de prygen der goederen meerder of minder in de vendu-rolleny die door roy staande de vendu- tien geschreeven worden, bekend te stellen, ab dezelve waarlyk verkogt zyn; ook dat ik niel de geringste verandering in die roUra, dan met voorkennis van vendumeesteren en die geene, die gevenduceerd hebben, zal maken, maar my in alles getrouw en oprecht geilragen, als een eerlyk schryver betaamt.

Zoo waarlyk heipe my God almagtigi

Zie ook 9/12 April 1796, 10/14 April en -^^^ 1801, 5/19 April 1803, 10/Sl Mei 180S.

28 Januarij. Bepalingen nopem de commiezen^ enz. bij hei ariillerie'fnagazijn te Batavia.

Aan Commissarissen Generaal is verkieslyk voorgekomen, dat de commiesen van het artillerie magazyn te Batavia, als welker werkzaamheeden zig enkcld bepaalen tot de admini- stratie van hetzelve, voortaan hebben geene militaire, maar alleen eene politieke qualiteit, en hebben ingevolge van dien bepaald, gelyk geschied by deezen, dat de eerste commies zal hebbeo de effective qualiteit van opper-koopman en de tweede commies die van koopman en dat deese qualiteiten dan ook voor het vervolg aan die beide bedieningen respectivelyk zullen 2yn gehegt.

Commissarissen Generaal hebben wyders aan den eersten commies toegelegd, gelyk hem toegelegd word by deesen, een vast tractement van rd' 450 's maands of rd" 5400 in 'l jaar en bepaald, dat aan hem bovendien op eene aparte ordonnantie, door den boekhouder maandelyks te fourneeren, nog uit 's Compag- nie's kassa sal moeten worden verstrekt een montant van rd' 40 om door hem te worden uitbetaald aan den bombardier, die van alle verstrekkingen van goederen, ter aanmaking en verwerking dienende, pertinente aanteekening houd, rd^ 10 ; aan den bombardier van het plein, die het ammunilie-hnis, de rampaarden en lont, alsmeede bet cabelgat onder zyne

Digitized by VjOOQIC

574 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

verantwoording heeft en daarvan aanteekening houd, rd* K en de overige rykadaalders 25 aan een benodigde inlandaebe schryver en andere bediendens.

Commissarissen Generaal hebben als nu de inkomsten van den tweeden commies nader bepaald, gelyk dezelve bepaald worden by deesen^ op ryksdaalders 12B ter maand of rdM 500 in 't jaar en dat hiervan gevolgelyk ook de tegenswoordige tweede commies sal moeten jouisseeren, ingaande mei primo February aanstaande, en dat, vermits deese beide dienaaren also, na mate van het aanzien, het gewigt en de veranlwoor- delykheid hunner respect ive bedieningen, genereuselyk zyu gesalariseerd en daarmeede alle beswaaren tegens den eed, tot deselve staande, zyn weggenomen, zy ook verpligt zullen zyn dien eed Ie praesleeren en zig met hun voorschreeven inkomen allesints te conlenteeren, als zynde het de expresse begeerte van Commissarissen Generaal, dat dan ook by de minste ontdekking van malversatie of verkeerde practyken geene consideratie, hoegenaamd, i^erde gebruikt, maar de schul- digen rigoureuselyk, ten exempele en afschrik van anderen, werden gestraft.

Op 4 Februarij 1797 werd nader bepaald, dat de eerste commies in rang volgde op den boekhouder of visitateur-generaal.

Tevens werd >tot geruststelling van gedagte eerste commies, als andersinls, billyk geoordeeld, dat de tweede commies voor een vierde zal deelen in de verantwoordelykbeid voor deese administratie en ook gehouden zyn ter concurrentie van V4 van het bedragen van den eersten commies borg te stellen'*.

4 Februarij. Vrijstelling van de belasting op paarden (porgeld).

Op diverse, by requeste aan Commissarissen Generaal gedaane verzoeken door militaire hoofd- en andere officieren om in de betaling der nieuw geiulroduceerde bdasting van het ooii|;eld

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  37S 
```

der paarden te werdeo gesoulageerd voor de paarden, welke zy tot praesteering van hunnen dienst noodig hebben, is goed- gevonden daar omtrend te maken de volgende bepalingen: de officieren, in de stadt bescbeyden, zullen vrydom genieten :

In tyd van vreede: la tji) van oorlog:

een colonnel en lieutenant-

colonnel voor 3 paarden voor 4 paarden

een majoor » 2 » » 3 »

• kapitein en onder-major » 1 paard » 2 » » kapitein-lieutenant, chi-

rargyn major en adjudant... » i » » 1 paard

een lieutenant en vaandrig. » — » » — »

zuDende de officieren, in de stadt bescheyden, de paarden,

waarvoor zy vrydom genieten, niet vermogen te gebruiken

voor rytuig; de officieren, op W Gomelis bescheyden:

In tyd van vreede: In tyd van oorlog:

een colonnel en lieutenant-

colonnel voor 4 paarden voor 6 paarden

een major » 3 • • 5 •

• kapitein, kapitein-lieute- nant, chirnrgyn major, onder- major en adjudant » 2 » • 2 »

een lieutenant en vaandrig. » 1 paard » 1 paard en zal de commandant van de Wurtemburgsche trouppes io deesen gelyk staan met 'een major.

De commandant van M^ Gornelis sal bovendien vrydom hebben voor 4 stuks paarden, dienende voor de boerewagen, waarmeede de zieken worden getransporteerd naar het buyten-

De op Tanna Abang commandeerende kapiteins ter zee. Jan Gomelis Baane en Wynand Lucas Baggers, by requeste almeede ter zaake voorschreeve aan Commissarissen Generaal zig hebbende geaddresseerd en wyders nog verzogt om geli- bereerd te blyven van gedagte ooirgeld voor twee trekpaarden voor de zieke kar en vier dito voor het afbrengen der ge-

Digitized by VjUUQIC

376 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

zwindstukken in cas van alarm, so is verstaan aan voornoemde kapiteins te permitteeren, gelyk hun gepermitteerd word mits deesen, vrydom der mecrmelde belasting voor twee rypaarden elk, mitsgaders twee trekpaarden voor de gemelde zieke kar, sonder meer, alzo het van zelfs spreekt, dat het afbrengen van geschut in cas van alarm moet geschieden voor reekening van de Compagnie.

-f- Februarij. Verlenging Uot nadere order'\ van hel bepaalde op 27 Odober 179S ropens de vrijstelling van invoer^regten voor Koromandelsche en andere lijn- waden.

4- Februarij. Kwijtschelding van boeten wegens «er- zuimde opgave van T^oorgeld'\

Commissarissen Generaal onderrigt geworden zynde, dat zommige lieden, misleyd door de niet duydelyk genoeg inge- rigte advertentie, daaromtrend by het vendunieuws gedaan, verzuymd hebben om binnen de bepaalde tyd ten comptoire van den collecteur opgave te doen van het getal paarden, van welke zy verpligt zyn het ooirgeld te belaalen, so is verstaan hun voor ditmaal van de boete, daarop staande, te libereeren, mits die opgave als nog' doende binnen veertien dagen na dato van de advertentie, waiarby dezelve daartoe nader van weegens de hoge regeering zullen worden aangemaand.

11 Februarij. Regeling der inkomsten van den boek- houder van de artillerie te Batavia,

Gebleeken weezende met betrekking tot de dienst van boekhouder van de artillerie, dat dezelve in anno 1793/4 heeft

genoten aan gagie, kostgeld en seeqgeld rd* 272

voorts: 5 percent provisie penningen op de con- tante verkoop, bedragende circa jaarlyks » 120

dan wel in alles rd^392

Transporteere. » . . . i-d' 392

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 377

Per transport rd' 392

dat hy ook pleeg te geoietOD tot een middel van begtaan van den chef der artillerie rd' 60 's maands, dog hetwelk vervallen ia door de nieuwe inriglingen omtrend de administratie derzelve» die thans aan twee eonuniesen is opgedragen ;

dat hy daarentegen bezwaard is gebleeven met eene uytgave van rd' 10 ter maand tot een douceur aan twee klerken, op het comptoir van de artillerie be- scheiden, bedragende dos in het jaar ^» 120

sodatzyngeheele inkomen thans maar zuyveropbrengd nl* 272

so is, daarop gedelibereerd zynde, goedgevonden de gagie, kostgeld en secqgeld, door den boekhouder der artillerie tot dus verre genoten, voor het vervolg finaal af te schaffen, zo als dat een en ander afgeschaft word mits deezen;

en daarentegen aan hem toe te leggen een vast tractement van ryksdaalders 90 ter maand, aanvang neemende met primo Maart aanstaande, of in het jaar rd* 1080

waarby gevoegd worden de voorschreeven provisie- penningen op de contanten verkoop, waarvan het geoot hy deezen aan hem word gelaten, gecalcu- leerd op maar » 120

sodat zyn inkomen zal bedragen rd' 1200

Uyvende hy daarentegen belast met het maandelyks douceur van ryksdaalders 10 aan de twee hiervoren vermelde klerken.

11 Februarij. Regeling der inkomsten van den opper- mandoer bij het ambachtS'kwartier te Batavia.

Gezien zynde, dat de inkomsten van den opper-mandadoor in het ambagts-quartier in het boekjaar 1793/4 aan gagie en

en kostgeld hebbeo bedragen rd* 163

voortii : bet geprofiteerde op den inkoop van rottings,

enz., in het ambagst-quartier benodigd rd' 375

item op de partikuliere verkoop van man-

kalk en houta-koolen » 83 » 488

of in alles rd' 621

Digitized by VjOOQ IC

578 1707. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

waar tegeos hy opgeeft 'sjaars, behalven eenige nieuwjaars- gelden, uog te hebben moeten bekostigen bet effenhouden zyner administratie-boeken en schryven van berigten;

is na deliberatie goedgevonden aan voornoemden opper- mandadoor, mei intrekking van zyn gagie en kostgeld, toe te leggen, zo als aan hem toegelegd word by deezen, een vast tractement van ryksdaaldcrs 60 ter maand, ingaande met primo deezer lopende maand, makende in het jaar rd' 720.

Voorts geconsidereerd zynde, dat deeze dienaar van het voormelde, aan hem toegelegd tractement behoorlyk kan bestaan en de onkosten goed maken, waartoe hy in zyne bediening noodzakelyk is verpligt, so word hem wel ernstig gHnterdi- ceerd zig met eenige particuliere negotie in mandens, kalk, houtskoolen en diergelyke op te houden, op poene van de- portement; zynde het profyl op de leverantie van rottings, enz. bereids vervallen, door dien dezelve voortaan publiek zullen worden aanbesteed.

Dok word hem niet minder ernstig en op poene van lyf> straffe verboden voortaan eenig profyt te zoeken of te genieten op de verstrekking van het kostgeld en de ryst ten behoeve van de zieke en baarse slaven, alzo men miderrigt is, dat daarin zeer verregaande misbruiken hebben plaats gehad.

11 Februarij. Bepalingen nopens de equipage-werf te Batavia,

Is goedgevonden en verstaan :

met relatie tot het voorstel van den heer oommissari»- opzigler over de equipagie-wcrf, Wiese, omopdewerfeeniglyk aan te houden een opzigter met de teegenswoordige meester- knegts, bestaande in vier persoenen, alzo hetzelve rust op de onderstelling, dat alle reparatien van los- en laadvaartuigen, schouwen, boots en schuiten aan Chineesche timmerbaaaen publiek zullen kunnen worden aanbesteed, aan de hoge re- geering te kennen te geeven, dat, gelyk Commissarissen Gene- raal vermeenen voor als nog niet zeeker te zyn, of die aanbesleeding wel volkomen zal reusseeren, daarvan dierhalven

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 379

alvorens wel eeue proeve diende te worden genomen, waarvan welmelde hunne hoog Edelheedens den uitslag, mitsgaders eeoe aanwyzing, welke omslag door de voorschreeven reductie voor de Cconpagnie zoude worden uylgewonnen, zullen afwagten om zig vervolgens daar over nader te expliceeren — dog dat hoogstdezelve intusschen wel mogen lyden, dat de 's Compagnies scheepen, pacqnetboots en andere vaartuygen, niet vallende in de termen van die hiervoren zyn opgenoemd, werden voorzien op het eiland Onrust van die gebreeken, welke tot dus verre op de rheede pleegen te worden verholpen, by aldien zulks strekt tot weezentlyk profyt van de Compagnie en mits zulks geene naamwaardige vermeerdering van omslag op het ge- melde eiland Onrust ten gevolge hebbe, dewyl men niet uyt bet oog diend te verliesen, dat men van daar om zeer gewig- lige eu gegronde reedenen is opgebrooken en die rebenen nog niets van derzelver kragt hebben verloren ;

dat, wat het calfaatwerk aangaat, Commissarissen Generaal onderrigt zyn, dat daartoe op Java geene vaste werklieden of jongens worden aangehouden, maar dat deselve aldaar telkens worden ingehuurd, wanneer en voor zo lang men dezelve nodig heeft, en daar het getal 's Compagnies scheepen bier ter rheede thans zo gering is en nog dagelyks verminderd, hetwelk eenen vasten omslag van 50 cairaat-jongens, die dagelyks 15 stayvers verdienen, zeer bezwaarende deed zyn, hoogst- dezelve gaarne zouden zien, dat dit stuk ook alhier op soort- gelyke voet konde worde ingerigt, terwyl het wyders voorkomt, dat, zo men al eën vast getal zodanige jongens zoude moeten blyven aanhouden, hetzelve om de voorschreeven reedenen merkelyk zonde kunnen worden verminderd, en dat het hoogst- dezelve dierhalven aangenaam zal zyn de cousideratien der

;e regeering op dat een en ander te verneemen.

Zie ook 7 Julij 1803.

14 Februarij. Maatregelen tegen desertie van opvarenden van vreemde schepen ter reede Batavia.

De beer Gouverneur Generaal gecommuniceerd hebbende,

Digitized by VjOOQ IC

580 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

dat zyn hoog Edelheid op de aan hoogfstderzelve gedaane fre- quente kbgten van de capitaios der alhier ter rhede leggende vreemde scheepen over desertie vau hun volk en de insubor- dinatie, die hoe langer hoe meer onder hetzelve word bespeurd, niet alleen aan dezelven heeft toegezegd de nodige adsistentie, maar ook den sahandhaar en licentmeester, Jacobus Theodonis Reynst, gelast om het volk op alle die scheepen aan te zeggen, dat degeenen, die zig van hunne bodems absenteeren, niet alleen overal opgezogt en terug gegeven, maar ook rigoureuselyk gestraft zullen worden, — zo is goedgevonden en verstaan hiervan deeze aantekening te houden en lig met deeze voor- ziening te conformeeren.

^ Februari). Publieke voorstelling van M' P. G. mn Over straten als Commissaris en Gouvemeur-Generaal.

Een uitvoerig >ontwerp'\ 18 bladzijden in folio groot, werd hiertoe gepubliceerd. Desniettemin gaf de Regering in eene circulaire, gerigt aan de >respective heeren gouverneurs, di- recteurs, commandeurs'", enz., te kennen: »dat wy hebben goedgevonden in de uitterlyke formalia en ceremonieelen om- shg, by publieke voortellingen vau een hoofdgebieder over Nederlandsch Indiê anderzints naar voorige voorbeelden ge- bruikelyk, voor ditmaal, zonder de minste gevolgtrekking voor den aanstaande, te maken eenige veranderingen en dus die plegtigheid hier ter hoofdplaatze, mits de praesente tyds- omstandigheeden, te laten gevolg neemen op zodanigen stillen voet, als het dezen verzeilend ontwerp aantoond; en, ons daar aan gedragende, gelasten wy UEdele de voorstelling van wei- melden zy Edelheid in beide voorschreven hoge waardigheeden op zodanigen dag, als UEdele daar toe het welvoegelykst zullen oordeelen, te laaten geschieden alleen ten hoofd<comptoire uwer respective gouvernementen, etc. en het ceremonieel te schikken naar hel voorschreeven Bataviasch ontwerp, voor zo verre zulks maar eenigzints met de gestddheid uwer reqiec- tive plaatzen overeen te brengen zal zyn of kunnen geschieden,

Digitized by VjOOQIC

1^91 P. Q. VAN ÓVËRSTRATEN. $81

zonder uitbreiding van poblieke solemniteiten of omdag, daar baiten of voor heen gebruikeiyk, van welkers volvoering eene aparte resolutie geformeerd en daar van een getekend arscbrifl herwaarts moet worden gezonden, ten blyke, dat in alles voldaan is aan de intentie''.

Tot den bewusten «stillen voet" behoorden o. a. het uitsteken van vlaggen, zoowel aan wal, als op de reede, waar mogelijk en gebruikelijk, het uitrukken van de schutterij en van het garnizoen, het verzamelen van alle »gequalificeerdens" in de ▼oorzaal van het generale gouvernement, het geeven van drie salvo's met het »handgeweer^' en van een salut met kanonnen door het kasteel, de bolwerken en het wachtschip, enz., enz.

17 Februarg. Bepaling, dat voorschotten op te leveren koffij voortaan uit Compagnies kas zouden geschieden.

De heer Gouverneur Generaal gecommuniceerd hebbende, dat heeren Ck)mmissarissen Generaal nodig hadden geoordeeld voortaan de gewoone vooruitverstrekkingen op de kofiy-leve- ranlien uit de Jacatrasche en Preanger Regentschappen en de afbetalingen daarvan directelyk uit Compagnies kas te laten doen, en dat het overeenkomstig de intentie hunner hoog Edelbeeden zoude zyn, dat, om de thans hier zynde regenten ttit de gemelde regentschappen niet nodeloos op te houden, de voomitverstrekking voor 1797 by provisie dusdanig wierd gedaan, zo is goedgevonden en verstaan den heer pro interim Directear Generaal te qualificeeren om, volgens een teevens door zyn boog Edelheid geproduceerde notitie, op de koffy- leverantie van 1797 en tot de betaling van den gemeenen man aan contanten ait 's Compagnies kas te laten vooruit verstrekken, als:

aan den regent van Crauwang rd* 1500

• » » Bandong > 6000

» » • Praccamoentjang » 6000

• » » • Batoe-layang » 3000

» • » » Sumadang » 4000

of te zamen rd« 20500

Digitized by VjOOQIC

Sds

1^97. P, è. VAN OVERèTRAtÉN.

Mitsgaders tot de ongelden, zo voor den gemelden iDzaam, als bet transport daarvan, door den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, Nicolaas Engelhard, uit de gelden, die hy aan papieren van crediet in 'sComp' kas moet restitneeren, onder quitantien te laaten afgeeven:

aan den regent van Tjanjoer en Builenzorg nl' 50000

Graawang » 4000

Bandong » 6000

Praccamoentjang » 6000

Batoe layang < » 4000

Samadang 4000

Adiarsa » 150

Pamanoekan » 300

Tjassem » 500

of te zamen rd» 74750

17 Februarij. Verkoop van rijst van Regeringswege.

Is goedgevonden en verstaan tot voorkoming, dat de prys van de ryst niet booger stygt, dan dezelve thans is, hetwdk men anders wegens de slegtheid der wegen en het stilstaan van den toevoer over zee geduurende de regen-moosson zonde moeten verwagten, met den verkoop uit 's Compagnies maga- zynen per publieke vendutie wederom een aanvang te laten neemen, zoals die volgens het besluit dezer regeering van den 16^° Augustus laatstleden beeft plaats gehad, en de quantiteit daartoe te bepaalen op 200 kojangs voor deese maand en vervolgens op 150 kojangs 'smaands.

25 Febrnarij. Wijziging van hel gewigt van den pikol koffij^ aan de Compagnie te leveren, enz.

b verstaan het gewigt, tot welke de regenten gehouden zyn de koffy naar 's Compagnie's pakhuizen af te scheepen, teo aanzien van den regent van Tjianjoer en de verdere regenten, die hunne agterstallen reeds hebben voldaan, te verhogen tot 160 ponden het pikol en om die zelfde verhoging ook tot de

Digitized by VjOOQIC

l79t. P. Q. VAN OVERSTRAtEN. 58j

overige r^eoten ait te strekken, naar male zy uit hunne schulden 'zullen gerakenl

Ahmeede om de administraleurs vervolgens te verpligten om de kofiy, die zy dan tot het gemelde gewigt zullen ont- fangen, wederom te verantwoorden tot 140 ponden hetpikol, insteede van 12K ponden, gelyk thans geschied; door welke schikkingen de Compagnie op eene leverantie van 100800 je- geoswoordige picols van 125 ponden, waarop de inzaam kan en, zo ras doenlyk, moet worden gebragt, sal profiteeren een important bedragen van rd' 64800, terwyl dit profyt, alleen gereekend over Tjianjoer en de regentschappen, welke hunne schalden reeds hebben afgelegd (waartoe deese schikking, als voorzegd, zig voor eerst diend te bepalen), ongeveer belopen sal ryksdaalders K6000; zpde voorts nog op dit respect be- sloten de opgaven, door de administrateurs van de Westzyde en Waterpoort gedaan van hunne inkomsten ter voldoening aan de publicatie van 6 September 1794, mitsgaders de nadere berigten, door hun dien aangaande thans gesuppe- diteerd, te stellen in handen van den heer Commissaris Generaal, Sibergh, ten einde dezelve te examineeren en de vergadering daarop te dienen van hoogstdesselfs consideratien.

Wordende de hoge regeering aangeschreeven om de voor- schreeven nadere bepalingen omtrend het gewigt der koffy op den geproponeerden voet by de aanstaande leverantie te doen introduceeren, egter daaromtreiid de nodige voorzigtigheid in agt neemende, niet alleen om, soveel mogelyk, voor te komen de onaangenaame sensatie, welke deeze zaak dog altyd min of meer by de regenten sal veroorzaaken, maar ook om tegen te gaan, dat de voorschreeven verhoging van gewigt gebragt werde tot beswaar van den inlander.

Dat wyders van deeze gelegenheid sal worden gebruik ge- maakt om de afbetaling aan den gemeenen man, en het gewigt, tot hetwelk deese de koflTy aan den regent leverd, in alle de Oosterscbe regentschappen te brengen op een eenparigen voet en daartoe mits deezen te bepalen ryksdaalders 4 voor het bergsche pikol van 260 ponden, met ernstige aanbeveling om

Digitized by VjOOQIC

S84

i:^9?. P. è. VAN OVERètRAf Efl.

de koffy te doen in- en uylweegen met de Hollandsche schaal en zulks, zowel in de hoofd-negoryen, als op de afleyerings- plaatsen, Tjicauw en de Gintong, ten einde alzo de fraudes en kneyelaryen des te beter te kunnen ontdekken en tegengaan.

25 Februarij. Verstrekking van goenuzakken.

Is goedgevonden de goeny-zakken, die de regenten voor de cofly benodigd hebben, voortaan 's Gompagnie's wegen aan dezdve te verstrekken tegen 6 stuivers per pikol op de gantsche leverantie, waarvan de uilvoering aan de hooge regeering zal worden opge- dragen, met kennisgeeving, dat daartoe voor het eerste jaar gecal- culeerd zyn nodig te weezen 40000 pees kleine goeny-zakken, wel minder, maar niet meerder, waarin zouden moeten parlicipeeren :

Tjianjoer en Buitenzorg voor p* SOOGO

Bandong • • 6000

Praccamoentjoeng » » 4S0O

Sumadang • » 3400

Batoe-byang » . ÏSOO

Crawang » ■ 1000

Tjassem, Pamanoekan en Pagadeen > > 2000

Adiarsa » ■ JOG

Tangerang • ■ 400

als lioven p' 40000

En dat men reekend in het tweede en volgende jaaren te zullen kunnen volstaan met een jaarlyks toezet tot suppletie van de versleetene en vermiste van uitterlyk 20000 p", calculative te verdeelen, als volgd:

voor Tjianjoer en Buitenzorg p* 8800

Bandong * 3400

Praccamoentjang • 32SO

Sumadang » 2400

Crawang • 900

Tjassem, Pamanoekan en Pagadeen » 1000

Adiarsa » 200

Taogerang » 550

als boven p^~20ÖOÖ

Digitized by VjOOQIC

1^97. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 585

wdke ealculatien ruim zyn genomen, zodai de voorschreeven hoeveelheeden juist niet ten yollen nodig zullen zyn.

25 Februarij. Voorschriften nopens voor sinten op koffij.

Commissarissen-Generaal bepaalden, dat » de gewoone vooruit ventrekkingen aan de regenten voortaan zullen geschieden direcielyk uit *s Gompagnie's kassa tot den interest van ^4 percent 'smaands, welke (ot dus verre door den gecommit- teerde is genoten.

Dog, dat betreffende de gelden, welke behalven de voor- schreeven vooruit verstrekkingen, jaarlyks nog moeten worden uitgegeeven aan ongelden voor het transport van de produkten, het vooruitschot daarvan aan den gecommitteerde sal worden ^Biea ten einde by de generale jaarlyksche arreekening daarover meede te werden geliquideerd, nademaal de ver- strekking deezer gelden, welke geduurende de ses laatste maanden van het jaar in kleine sommen moeten worden uitbetaald, uit de kas van de Compagnie veel omslag en al - ligt verwarring zoude baaren'*.

25 Februarij. VrijsteUing van de bdasiing op paarden, enz.

h verstaan aan de postmeesters toe te staan, gelyk aan hao toegestaan word mits deezen, vrydom van het ooirgeld voor twee rypaarden, die ter bestelling van brieven nodig zyn, eo de bootsman van de equipagie-werf nu en voor hel ver- volg te libereeren van de betaling van het ooirgeld voor vier gelyke rypaarden tot het dagelyks rondbrengen der rapporten, brieven, vhgge-briefjes, enz., mits die paarden tol geene andere eyndens en speciaal niel als trekpaarden worden gebruikt.

Om de sodanige, welke door het opbrengen van voorschreeven noirgeld der paarden te zeer zouden worden bezwaard, daar- omtrend naar billykheid te gemoed te komen is al verder goedgevonden :

1* dat de leeden van het collegie van Scheepenen, die geene andere bedieningen by de Compagnie dan wel burger ambten of oflSden bekleedeu, waaraan inkomsten gehegt zyn, voor-

rL4lAAT-»08l ftCU XII. 25

Digitized by VjOOQIC

386 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

iaan zullen zyn bevryd van hetrurnissement van 't jaarlyks ambtgeld ;

^® dat so ook de leeden van hel collegie van Heemraden, die geene andere sodanige bedieningen, ambten of officien ht- Meeden, mitsgaders de landmeeters en gezwore klerk van dat collegie, voor hel furnissement deeser Itelasting zullen genieten een redelyk dedomagement uit Heemraden kas, waarvan de bepaling aan president en leeden van het ge- melde collegie zal worden overgelaten ;

3® het douceur van ryksdaalders 40 ter maand, by resolulie van Commissarissen Generaal van den ü^ Jannary 1794 toegelegd aan de alhier beroepen predikanten der her- vormde gemeente, te vermeerderen met rd' 5 en dus te stellen op ryksdaalders 45 tor maand, ingaande met primo January deeses jaars;

4^ in sleede van de verstrekking van één halve lasl rysl 'smaands, welke de Luthersche predikanten van de Uom- pagnie genieten en die aan hun reeds sedert eenige tyd is uitgekeerd in contanten, aan dezelve toe te leggen, gdyk by deese geschied, een maandelyks douceur van ryksdaal- ders 23, met dien verstande egler, dat zig zulks alleenlyk sal bepalen tot de twee presente predikanten, Jeremias Schill en Josua Leistman, en dat by vervolg de Luthersche predikanten geene verstrekkingen of douceurs, hoe genaamd. Compagnies weegen meer zullen genieten, als zynde het billyk, dat die gemeente zelve zorge dragen voor het be- staan haarer leeraren, sonder dat de Compagnie daarrocede, in wal opzigt ook, voortaan meer werde bezwaard ;

5* enz.;

6^ den kerkenraad der hervormde gemeente te qualificeeren, gelyk dezelve gequalificeerd word by ileeze, om aaa den koster van dezelve kerk, by aldien zy oordedd denzelvefi door de belasting van het ooirgeld der paarden te zeer te zyn bezwaard, eeiiige matige toelage te geeven uit haare kas ten einde deesen bediende daarin naar billykheid te gemoed te komen; en

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  387 
```

7^ regeoten van het penoisten gestigt in zelyer voegen te qualificeeren om aan den binnen regent en schaltbaas aldaar eenige vermeerdering van inkomen (by aldien zy zulks nodig oordeelen) te geeven uit het fonds van bet voormelde gestigl oni hem te gemoed te komen in het opbrengen der meermelde belasting.

25 Februarij. R&ieling der inkomsten van denhveeden praclizijn en verbandmeester in het binnen-hospitaal te Batavia.

Gebleeken zpde, dat dezelve ingevolge en ter voldoening aan de publicatie van Commissarissen Generaal van den 6'** Sep- tember 1794 heeft opgegeeven in het jaar te hebben genoten aan gagie en kostgeld rd* 416

aan koely-geld rd" 2S:24 'smaands of in 't jaar » 270

teld 7d« 686

voorts: voor bet helpen waarneemen van de schou- wingen van gekwetsten en lyken by het collegie van Scheepenen een maandelyks douceur van rd" 3Ü,

maakt in 't jaar » 560

of in alles rd" 1046

so is goeilgevonden en verstaan aan deeze dienaar, met intrekking van gagie, emolumenten en koely-geld, toe te leggen, zo als aan hem toegelegd word mits deesen, een vast tractc- nient van ryksdaalders zeventig 's maands of in 't jaar . rd" 840

zullende hy gehouden zyn daarvoor de nodige coelies even als bevorens te onderhouden;

dat voorts aan hem sal worden gelaten het voor- melde douceur van het collegie van Scheepenen tot rd* 50 ter maand of in 't jaar , • 560

zodat zyne inkomsten in 't jaar in alles zullen bedragen rd" 1 200

25 Februarij. Regeling der inkomsten van den princi- paal joumaal'Schrijver en van den admient bij hel kantoor van den boekhouder-generaal.

Gebleeken zynde:

Digitized by VjOOQIC

588 1797. P. Ó. VAN OVERSTRATEN.

1 ^ met betrekking tot de dienst van principaal journaal-schryrer ten Toornoemde comptoire, dat dezelve heeft opg^eeven in het jaar (e hebben genoten aan gagie, kostgèld en secqgeld rd* 72S : 12 ; 2® met nslatie tol die van eersie borst of adsistend op het comptoir generaal voormeld» dal dezelve aan gagie en kostgeld 's jaariyks heeft gehad ryksdaalders 94 : 24 ; behalven nog een maandelyks douceur van den lM)ekhouder- generaal ;

is goedgevonden en verstaan de inkomsten van den onder- koopman en principaal journaal-schryver voorschreeven ter nodige aanmoediging, met intrekking van zyne tot dos verre genoten gagie, kostgeld en secqgeld, te verhogen tot op ryks- daalders 50 'smaands of in *t jaar rd' 600, waarop dezelve nu en voor het vervolg zullen blyven bepaald;

voorts aan gedagte eerste borst of adsistent op dal comp- toir ten Bne voorschreeven, met intrekking van zyn gagie en kostgeld, toe te leggen, zo als aan hem toegelegd word mits deezen, een vast maandelyks tractement van ryksdaal- ders 30 of in het jaar ryksdaalders 360.

25 Februarij. Maatregel tegen stijghuf van de agio op ziloer geld.

In ernstige overweeging genomen zynde de gestadige ryzing der agio van het credit-papier, welke weder tot 2S percent gesleegen is» en de noodzakelykheid, dat er middelen worden uytgedagt om meerder papier van credit dan thans in 's Com- pagnies kas te accepteeren;

so is het aan Commissarissen Generaal voorgekomen, dat om de allernadeeligste uytwerkselen dier toeneemende rysing van de agio kragtdadig tegen te gaan en de massa van pa- pier, thans in circulatie, te verminderen ten hoogste nuUig, ja zelfs nooilzakelyk is, dat de Compagnie van nu af^ by ver- koop van de produkten uit haare pakhuizen» de betaling daarvan bedinge voor de eene helft in contante specie en voor de

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  589 
```

wederhelft in papier van credit, waarteegens het totaal van sodanige verkogte koopmanschappen zoude konnen worden he- zwaard, zo na mogelyk, met 7Vi procento's boven de gewone prysen, in gevalle alles met contanten moest worden betaald, ten einde de Compagnie alzo op het papier, hetwelk zy voor- taan voor de helft in betaling zoude onlfangen, te doen genieten de 15 percent agio, welke zy by uitbetaling daarvan in steede van contantéta aan anderen valideerd.

En is dierhalven goedgevonden de hoge regeering van Indiö van voorschreeven bedenkingen te informeeren, onder hy voeging, dat Ck>mmissarissen Generaal met te zeggen te mecneii, dat deeze schikking van uu a/* zoude moeten werken, voornamentlyk op het oog hebben om de thans alhier zynde vreemdelmgen daarvan meede te doen jouisseeren, nadien welmelde hunne hoog Edelheedens zig verzeekerd houden, dat de verpligting, waarin die lieden zig bevinden om contante penningen te negotieeren en op te zamelen tot de volle betaling der pro- dukten, die zy reeds van de Compagnie gekogt hebben of verder zullen willen kopen, zeer veel tot de presente styging der agio toebragd en zonder eene sodanige en dadelyk werkende voorziening meer en meer toebrengen zal; en overigens, dal het boiten gemeen gewigt deezer zaak, alzo Commissarissen Generaal de in standhouding van het credit van het papieren geld als het plegl-anker beschouwen van 's Compagnies gelieele l»estaan in dit oogenblik, hoogstdezelve dierhalven hadden ge- noopt om haare voorschreeven bedenkingen sonder uytstel aan gedagte regeering mcedc te deelen, in hel vertrouwen, dat zy daarop die reflexie zal slaan, welke de belangen, so van de Com- pgnie, als die deezer colonic, zo ziglbaar komen te vorderen.

In de resolutién der gecombineerde vergadering van Com- missarissen Generaal en van de Indische Regering op It JanuariJ 1798 vindt men aangeteekeiid, dat »liel enorm rapitaal aan papiere munt, hetwelk op dit eiland (Java) rouleert*', slechts door plaatselijken verkoop van producten,

Digitized by VjOOQ IC

390 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

anders bestemd voor verzending naar Nederland, zijn crediet had kunnen behouden.

28 Februari]. Toekenning aan dk lid van het collegie van Boedelmeesteren eener toelage van 60 rijksdaalders *sjaars.

ZIJ kregen deze toelage »tot het goedmaken van extra- ordinaire of onvoorziene uitgaven, die zy doen moeten in commissien ter opneem van boedels op ver afgelegene plaatsen, die vervolgens niet in staat zyn de dngelden te dragen en insolvent worden bevonden'\

Het «roontant" moest afgeschreven worden op de rekening van overge wonnen renten en tevens worden gezorgd, dat >dit capitaal door de arschryvingen, die daar op worden gedaan, niet te zeer werde bezwaard".

10 Haart. Magliging op hel collegie van Schepenen, "n volgens jaarlyksche gewoonte'* cene belasting ad eene halve maand huishuur te heffen van de bewoners dei huizen in de stad, Zuider voorstad en Chinesche kamp te Batavia tot goedmaking der kosten van het uitmod- deren van de grachten binnen en buiten de stad en van het kasteel Batavia.

11 Maart. Intrekking van het ambt van opziener dei' huis'timmerlieden en dat van baas der metselaars en steenhouwers bij het ambacht s^kwar lier te Batavia,

11 Maart. Regeling der inkomsten van den baas der timmerlieden bij het ambachts-kwartier te Batavia.

Gebleeken weezende, dat de l)aas der timmerh'eden in hel ambagts-quarlicr in liet boekjaar 1793/4 heeft genoten aan gagie en kosigeld rd« 346

tot een middel van bestaan, aan hem door de

Trausporteere rd* 346

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  39I 
```

Per transporl rd' 346

hoge regering toegelegd by de redactie van den om- slag van hei amiiagts-quartier rd* 2000

aan profyl op geleeverde specery^kislen, waarvoor aan hem P/4 rd' per pees word goedgedaan » BOO

so ook op hel repareeren der stads braDdspuiten en het aanmaken van brand-

emmers, etc » 125 • 2625

of in alles. rd« 2971

waarentegens hy verpligt was geweest te doen de navolgende uitgaven, als:

tot onderhoud van een wagen, enz rd* 600

aan een schryver tot het houden zyner adiuinistratie-boeken » 300

oog voor het opmaken van diverse rap- porten, herigten, enz 120

nieuwejaars-giften aan Europeesche werk- lieden, slaven, enz • 200

teld » 1220

sodat voor hem overbleef rd* 1751

so is, daarop gedelibereerd zpde, goedgevonden de gagie, het kosigeld en bet middel van bestaan, hier voren vermeld, van voormelde baas der timmerlieden in te trekken, gelyk hetzelve ingetrokken word mits deeze, en aan hem tot een vast middel van bestaan toe te leggen ryksdaalders honderd zeventig 's roaands of in het jaar ryksdaalders 2040.

Zynde by deese bepaling in agting genomen, dat het vooren- slaande profyt op de leverantie van specery-kisten is komen ie vervallen, nadien dezelve seedert een geruimen tyd publiek wonlen aanl)esteed, en wyders gecalculeerd, dat eene som van ryksilaalders 60 a 70 thans toereikende zal zyn voor de door hem te doene nieuwejaars-giften aan Europeesche werklieden, slaven, enz.

En om wyders deeze dienaar en de opzienders der smits, koperslagers en lootgieters, mitsgaders der melzelaars en steen-

Digitized by VjOOQIC

392 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

houwers, te gemoed te .komen in derzelver nootzakeiyke uit- gaven, is na deliberatie verstaan aan den overdrager in het ambagts-quarlier op te dragen, gelyk aan hem opgedragen word by deezen, om derzelver schryfwerk voor bet vervc^ waar te neemen, waarvoor hy boven en bebalven desEelfs tegenswoordig traclement van ryksdaalders 60 ter maand nog uit 's Compagnie's kas zal genieten eene toelage van ryks- daalders 40 ter maand.

11 Haart. Regeling der inkomsten van den opziener der metsdaars en steenhowvers bij hel ambachts-hvariier te Batavia.

Is goedgevonden aan den opziender der metzelaars en steen- houwers en zyne successeuren in der tyd, met intrekking van de tot dus verre genoten gagie en het kostgeld, mitsgaders van het middel van bestaan, toe te leggen een vast tractement van ryksdaalders negentig ter maand of in 't jaar rd' 1080.

11 MaarL Regeling der inkomsten van den opziener der smeden, koperslagers eti loodgieters bij het ambachts- kimrtier te Batavia.

Oebleeken zynde, dat de opziender der smits, koperslagers en lootgieters in anno 1793/4 aan gagie en kostgeld heeft genoten rd» 258

voorts : het middel van bestaan, aan hem door de hoge regcering toegelegd by de reductien van den omslag van het ambagts-quartier rd* 1000

aan profy t op particulier werk, als ver- linnen en het nieuw aanmaken van com- buis-goederen, hengsels, sloten, glas- werk, enz » 266

te zamen » 1266

en dus in alles aan inkomsten rd' 1504

Transporteerc rd' 1K04

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  595 
```

Per traMpori rd' 1K04

waarentegen hy verpligl was te doen de volgende uitgaven, als:

aan nieuwejaars-giften aan den oppasser in de winkels, Europeescbe werklieden, slaven, enz. rd'' 244 aan sehryfloonen tol hel houden zyner

boeken, als anderzints » 434

teld.....T7TT » 678

blyvende dus voor hem over rd* 826

18 na deliberatie goedgevonden hel genot van gagie en kostgeld, mitsgaders het voorschreeven middel van bestaan in te trekken en af te schaffen, gelyk dat een en ander in- getrokken en afgeschaft word mits deeze, en aan voormelden opziender der smits, koperslagers en lootgieters toe te leggen een vast tractemenl van ryksdaalders honderd ter maand of in het jaar ryksdaalders 1200.

11 Naart Regeling der inkomstef^ van den baas der kruitmakers.

Gezien weezende, dat de baas der kruitmakers aan gagie en kostgeld in het boekjaar 1795/4 heefl ontfangen rd"" 546: —

voorts : tot een middel van bestaan rd* 1 200 : - -

aan profyt op het repareeren van 2300 pees kruitvaatjes, waarvoor hem 12 stuivers per pees worden

goedgedaan »^ 287 : 24

Feld. .77." » 1487:24

sodat deszelfs inkomsten in alles hebben bedragen rd' 1 853 : 24

waartegen hy opgeeft bezwaard te zyn met de volgende uitgaven, als:

tot het houden van een wagen, enz. rd* 540

toelage aan den zwafel-rafineerder na oude usantie 's maands rd* 5 : 12 » 65

item aan de drie der oudste kruit-

Transporteere rd» 405 rd» 1855:24

Digitized by VjOOQIC

394 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Per transport rd« 405 rd» 1833:24

makers, die den extra dienst van da- gelyksche commissien waarneemen en tot verschillende andere werkzaamheeden worden geêmployeerd, te samen rd' 5, per maand « 60

nieuwejaars-douceur aan de meester- knegl • 80

nieuwejaars-girien aan de gemeene kruitmakers, slaven, enz » 80

schryflonen tot het houden der boeken, schryven van beriglen, rapporten, enz.

rd* 15 's maands of in 't jaar » 180

te zamen »' 773: —

wanneer dus voor hem overbleef rd' 1060: 24

zonder dat hy volgens zyne opgave iets zoude profiteeren op de 12 percent (ai ra van iedere dubbeld sak salpeter, die hy den ontfangst ten zynen faveure werden afgeschreeven, mitsgaders op de 10 percent, welke hem goed gedaan worden op het hermaalen kruit;

so is, daarop gedelibereerd zynde, goedgevonden en verstaan, met intrekking van gagie, kostgeld en het tegenwoordig middel van bestaan, aan voormelde baas der kruitmakers tot een vast tractement toe te leggen, zoals aan hem toegelegd word by deezen, ryksdaalders hondert dertig 'smaands of in 't jaar ryksdaalders 1560;

wordende ook aan hem tot weder opzeggens toegelaten de reparatie der kruitvaatjes op voorsclireeve voet.

De toelage aan den zwarel-rufineenler en de nieuwejaars- giften reeds voor lange geccsseenl zynde, so is geoordeeld, dat hy van het voorschreeve tractement ordentelyk kan bestaan en zyne verdere nooitzukelyke uitgaven daaruit goedmaken

11 Maart. Regeling der inkomsten van den commandetir ter zee en opper-equipage-meester.

Gebleeken zynde, dat dezelve ingevolge en ter voldoening

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  595 
```

aan de publicatie van den 6^° September 1 794 heen opgegeven in anno 1793/4 te hebben genoten de volgende inkomsten:

aan gagie en kostgeld ryksdaalders 44 : 34 's maanHs or in het jaar rd" 624 : 24

voorts tol een middel van bestaan rd' 2200

tot schaddoosstelling wegens het intrekken van den partikulieren han- dd en gepermitteerde lasten » 10000

inkomsten van de boom » 1200

teld » 13400: —

of in alles rd' 13924 : —

waaren teegen hy opgeeft belast te zyn geweest met de volgende uitgaven, als:

bet jaarlyksch onderhoud van twee sloe- pen rd' 162: —

vernieuwingen van kussen en tent van rood laken » 260 : —

monteerings van de roeyers. . » 160: —

voor het in ordre brengen van diverse papieren en berigten... » 1200: —

een ordinaire schryver a rd' 12 's raaands » 144 : —

2 jongens of putters, aan kost

's maands rd' 10:18 « 124

een wagen extra onderhoud . . » 60

3 span paarden dito onderhoud » 45

de extra slaven » 200

toelage aan de quartiermeester,

rd' 15 's maands » 180

ambtgeld » 600

teld »> 3155:24

zodat zuiver voor hein overbleef » 10789 : —

ongerekend den inkoop van hel vaartuig, de Favoriet, en de daaraan gespendeerde ongelden te samen tot ryksdaalders 3500.

Voorts hadden zyne winsten op den gepermilteerden ban*

Digitized by VjOOQIC

596 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

del, uitgezette bodemeryen en inkomsten van de gepermitteerde lasten in anno 1792 nog bedragen ryksdaalders 23147:28;

item zyne inkomsten uit de particuliere vertimmcringen ten eylande Onrust sedert den IB^"" Maart 1792 tot ultimo Augustus 1794 of 29 7, maanden rd* 4450;

en had hy volgens zyne opgave in anno 1792 nog een voordeel genoten op den inkoop van cadjang-matten tot ryksdaalders 405.

Waarop gedelibereerd zynde, is goedgevonden en verstaan aan voornoemden commandeur en opper-equipagie-meester, met intrekking van gagie en kostgeld en alle andere inkomsten, hoegenaamd, uytgezonderd alleen ryksdaalders 100 ter maand, welke hy geniet van den pagter van de boom, toe te leggen, gelyk hem toegelegd word mits deezen, een vast tractement van ryksdaalders vier hondenl vyr en twintig ter maand of in het jaar ryksdaalders 5100.

Voorts de gemelde recognitie van den pagter van de boom te laten cesseeren met primo January 1798 en daarvan hy de aanstaande verpagting de nodige advertentie van wegens de hoge regeering te laten doen.

En aangezien wydera is gebleeken, dal de liepalingen, onder welke heeren Ck)mmissarissen Generaal by hoogstderzelver resolutie van den 25**" October 1794 aan den commandeur en opper-equipagieineester tot weder opzeggens toe hebben gepermitteerd met particuliere scheepen en vaartuigen handel te mogen dry ven, niet met de vereischte nauwkeurigheid worden geobserveerd^ zo is mits deezen verstaan de gemelde permissie weder in te trekken en te doen cesseeren met en tegens 1 January 1798, met last aan den presente» commandeur en opper-equipagie-meester, Zacharias van Hek, en deszelfs successeuren in der tyd om zig daarna exactdyk te reguleeren en zig ten dien einde voor het expireeren vanden gemelden termyn te ontdoen van alle zodanige rlieederyeo or andere onderneemingen ter zee, tot de particuliere vaart en handel maar eenigzints belrekking hebbende, ofte ook van de aandeelen of fiorlien, welke hy daarin zoude mogen hebben,

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  597 
```

hoe ook genaamd, mitsgaders om van no af aan de hoge regeering van Indie pertinentelyk op te geeven, welke zodanige rhederyen of onderneemingen hem in het tegenswoordig oogenblik, geheel of gedeeltelyk, op eenigerlei wyze aangaan» iiiel interdictie om zig nu of in het vervolg in eene nieuwe te begeeven, dan wel daarin, op wat wyze zulks ook ruogte zyn, deel te neemen, op poene, so voor hem, als zyne successeuren in der tyd, die zig daaraan zouden mogen schuldig maken, van zonder eenige conniventie te zullen worden gedeporteerd van ambt, qnaliteit en gagie en voorts arbitraire correctie naar exigentie van zaaken.

En vermits ingevolge van dien deeze dienaar na ultimo December 1797 geene voordeelen, hoe ook genaamd, meer uit den particulieren handel sal genieten en geene andere inkomsten hebben dan directelyk van de Compagnie (als zyode ook het voordeel op de leverantie van cadjang-matten, door dien dezelve thans publiek worden aanbesteed, geheel vervallen), zo is al verder gestatueerd, gelyk gestatueerd word by deezen, dat zyn Iractement met den 1" January 1798 zal worden verhoogd en voor het vervolg bepaald blyven op ryksdaalders duyzend ter maand of in het jaar rd 12000.

En vermits de abchaffing van eene zaak, die onder geene genoegzaame bepalingen gebragt of gehouden schynt te konnen worden en daarom als ten hoogsten nadeelig moet worden beschouwd voor 's Compagnies belangens, van even veel aan- gelegenheid en even noodzakelyk moet worden geagt omtrend den baas van het eyland Onrust, so is by deeze gelegenheid tevens verstaan de voorschreeve disposilien ook in allen deele op deesen dienaar van applicatie (e maken.

Zie ook 4 Maart 1800.

11 Maart. Afschaffing van Compagnie s los-vaarluigen.

Gedelibereerd zynde over de finale afschaffing der losvaar- tuigen, so is aan Commissarissen Generaal voorgekomen, dat 'sGomp* belang allesints vorderd zig te bepalen tot de repa- raüe van sodanige der gemelde vaartuigen, die voor eerst nog

Digitized by VjOOQIC

398 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

niet zullen kunnen worden gemist en als volstrekt noodzakelyk moeten worden beschouwd, en om zig van alle de overige, hoe eerder so beeler, door puhiieke verkoop te ontdoen.

En is wyders verslaan om voortaan gebruik te maken van praauwen, die tol 8 coyangs laden, mits daarby werdeinagt genomen, dat dezelve niet te kostbaar vallen en zodanig ge- construeerd zyn, dat door inlanders kunnen worden bestuurd, mitsgaders niet te diep treeden om agter de pakhuizen te kunnen schieten, waardoor de liglers en champangs van tyd tot tyd meer en meer onnut zyn geworden.

Voorts geconsidereerd zpde, dat, ofschoon het getal van voorschreeven praauwen niet grooter zal behoeven te worden genomen dan volstrekt nodig is tot goederen, die sUiyling ver- eyschen, als kunnende alle andere artikelen, gelyk reeds ir. gebruik is, met gewoone praauwen worden getransporteerd, het egter zomtyds zoude kunnen gebeuren, dat de kosten tot de aantimmeriug van die vaartuigen te boven gaan het ver- mogen der lieden, die geschikt kunnen worden geagt tot de aanneeming ;

so is na deliberatie verstaan de hoge regeering te quali- Gceeren om daaromtrend met die lieden billyke schikkingen te maken en hun, des noods, met eenig voorschot van penningen uit 's Compagnies kas daartoe te adsisteeren, alzo het ten hoogsten noodzakelyk beschouwd word te zyn, dat de Com- pagnie, so ras doenlyk, geheel werde ontlast van een artikel, hetwelk misbruiken van allerley aart voor haar zo kostbaar hebben doen zyn ; — dog zal ten doezen opzigte het gerief der gemeente in het oog moeten worden gehouden en zullen dierhalven de voorschreeven schikkingen zodanig dienen te worden ingerigt, dat ook particulieren altyd genoegzaam van praauwen konnen worden voorzien, sonder tiat de voortgang van het werk by de Compagnie daardoor liehoeve te lyden.

11 Maart. Regeling der inkofmleu van de officieren van de dragonder-lijfwacht.

Is goedgevonden aan de officieren van dit corpe, met in*

Digitized by VjOOQIC

l'797. P. G. VAN OVERSTRATEN. 599

trekking der thans door dezelve genoten wordende gagien, kostgelden, huyshuuren, emolumenten, doiiceurs en toelagen tot onderhood van rypaarden en toebehooren, toe te leggen, zo ais by deeze geschied, Ie weeten :

aan den major rd'* twee honderd vyf en seventig 's maands of in 't jaar rd» 3500

aan den kapitein rd' een honderd en vyftig 'smaands of in \ jaar » 1800

de lieutenants, elk rd* negentig, maakt voor 2 in H jaar » 2160

cornets, elk rd* zeevenlig, maakt voor 6 in 't jaar » 5040

zodat alle deese tractementen in 't jaar zullen monteeren rd* 1Ï300

zullende voornoemde officieren de betaling van de voor- sclireeven, aan hun toegelegde vaste inkomsten genieten eeven- reedig met de andere officieren van het Balaviasch guarnisoen. om in te gaan met primo deezer lopende maand.

11 Maart. Regeling van hel ambtgeld, ie belalen door den Resident van Cheribon.

Uit aanmerking dat de kofly-culturc de voornaamste bron der inkomsten uitmaakt, is goedgevonden en verstaan het ambtgeld, door gedagte resident te furneeren, provisioneel en na<ler Ie bepalen, zo als hetzelve bepaald word by deezen, op zoveel ryksdnalders, als er jaarlyks picols koiïy op Cheribon zullen worden ingezameld ; zynde deese schikking aan Com- missarissen Generaal toegescheenen de natuurlykste en billykste te zyn, alzo langs deezen weg allyd eene bekwanme eeven- redigheid tusscben de voordeden van den resident en de gemelde belasting plaats hebben zal.

Als eene merkwaardigheid wordt hier ook opgenomen, wal in de resolutien van Commissarissen-Generaal onmiddelijk op het vorenstaande volgt, Ie weten :

By deeze gelegenheid heeft de heer Commissaris Generaal, van Overstraten, gecommuniceerd, dat zyn hoog Edelheid on-

Digitized by VjOOQ IC

400 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

langs io eeoe conversalie met deo regent van Tjïanjoer over (Ie verpligting, die bevorens op deszelb regentschappen heeft gelegen tot liet leveren jaarlyks aan de Compagnie van een zoekere hoeveelheid indigo en de daaromtrend thans op nieuw gemaakte schikkingen door Commissarissen Generaal, bespeurd hebbende, dat die regent meenile door de afschaffing van die verpligte leverantie, niet tegenstaande de uithoofde van dezelve geheeve belasting op de huyshoudei*s was blyven voortduureo, minder Ie hebben geprofiteerd, dan men zulks anderzints op eene eenvoudige wyze zoude kunnen hereekenen, en dierbalven vermoedende, dat hy, regent, eenige spendatien by die gelegen- heid had moeten doen, waardoor dat voordeel meerendeels konde zyn geabsorbeerd, hem op het onverwagtst had afge- vraagd, wat hy voor het faveur van die afschaffing aan andereu wel had moeten betalen? dal de regent daarop eenige verlegen- heid had betoond om die vraag te lieantwoorden en zulks getragt te vermyden, dog op de nadere betoonde, ernstige begeerte van welmelde zyne hoog Edelheid om te willen weeten, wat in deezen van de waarheid was, erkend had, dat hy by die gelegenheid aan nu wylen den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, Rollf, had moeten betaalen ryksdaal- ders veertien duyzend en aan den posthouder van Buytenzorg van dien tyd, Stanikgard, ryksdaalders twee duizend; alle- gueerende welmelde zyne hoog Edelheid zulks by deeze gelegen- heid ten hewyse, uit welke bronnen gesproten zyn de so exorbitante, ja onbegrypelyke geldwinningen van deese en gelyksoorlige dienaaren, welker considerabel geldvermogen so dikwyls in Europa niet minder tot ergernis dan tot verwon- dering heeft gestrekt.

11 Maart. Vereeniging (iei* belrekking van dispender te Samarang mei die mn soldij-boekhouder aldaar.

14 Maart. Aanwijzif^g van Cheribon als slrafplaals voor aldaar crimineel i^gedelinqueerd** hebbende Chinezen, Boeginezen, enz., enz,

l)e resident van Cheribon nader geapprogeerd hebbende

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  401 
```

(ieszelfs te meermalen op de instantien der Cberibonscbe Sal- Ibaos gedaan voorstel, dat ChineezeD« BoegineeseD» Maccassaaren en andere overwalsche natiën, die te Gheribon zig aan crimi- neele delicten hebben schuldig gemaakt, aldaar ter plaatsen zouden mogen worden terecht gesteld ; zo is — geconsidereerd» dat zulx ongetwyfeld ten arschrik van anderen zoude strekken, doch dat de vonnissen legen 's Compagnie's ingezeetenen niet kunnen worden geslagen door den resident en nog veel minder door den SuUhan aldaar, — derhalven goedgevonden en verstaan den voormelde resident te gelasten om in den aan- slaande Chineezen, Boegineezen, Maccassaaren, enz., die in SuUhans landen woonen en aldaar gedelinqueerd hebben, op den ouden voet herwaarts te zenden om hier gevonnist en vervolgens weder naar Gheribon terug gezonden te worden, ter erianging van de straffen, waartoe zy verweezen zyn, ten overstaan van den resident, deii pakhuismeester en den scriba aldaar, die van de volbrachte executie behoorlyk aan den rechter rapport zullen moeten doen.

En zal van deeze dispositie worden kennis gegeven aan den Raad van justitie deezes kasteels, met last om voortaan der- gel]^e delinquanten, nadat zy gesententieerd zullen zyn, met de vonnissen ten hunnen lasten, in goede verzeekering naar Gheribon te zenden, ten einde in voegen voormeld aldaar te- recht gestdd te worden.

18 Maart. Regeling der inkomsten van den overdrager der artillerie.

Gebleeken zynde dat deeze dienaar in anno 1793/4 heeft gehad aan gagie, kostgdd en secqgeld rd^ 22!& : 24

voorts: van den chef der artillerie, toen deese nog tevens de administratie had, rdM 5 ter maand ofin'tjaar » 180: —

zodat desselfs iiikuiiiülen in alles hebben bedragen rd"" 402 : 24

is na deliberatie goedgevonden aan voormelden overdrager, mei intrekking van zyne lol dus verre genoten gagie, kost-

BL xn. ^^ T

Digitized by VjUUQIC

402 1797. P. G. y/Ati OVERÊTRATEN.

geld en secqgeld, lot een vast Iractement toe te leggen, zo ab aan hem toegelegd word nii(8 deesen, ryksdaalders vyf en dertig 's maands of in 't jaar ryksdaalders 420.

21 Maart. Regeling van zekere verstrekkingen aan hei hospitaal te Samarang.

Is goedgevonden en verslaan de verstrekking van de tot verschooning en kleeding der inpotenten lienodigde articulen voor het Samarangs hospitaal te bepaalen jaarlyks op:

50 kombaarsen,

50 kussens,

78 hemden,

50 bedlakens,

50 kussensloopen en

50 broeken ;

gereekend voor S5 koppen, om vervolgens evenredig het getal der lyders vermeerderd of verminderd te vi'orden, niet recommandatie aan den hospitalier om, wanneer 'die goederen zullen versieeten zyn, daarvan kennis te geeven aan den gouverneur, die dezelve door de buyten-regenten van het hospitaal zal moeten laaien examineeren, en de stukken, welke geheel onbruikbaar zullen bevonden worden, laten verbranden, doch daarentegen dezulke, die nog bruikbaar zyn, weeder voor het volgend jaar laaten dienen, om daardoor den hospitalier te verpligten van die goederen gebruik te roaaken en te Iie- letten van die verstrekking een articul van winst te maken.

Op 24 Maart 1797 werd nader goedgevonden en verslaan »het gemeld Samarangsch hospitaal ook in de verstrekkingen van provisien gelyk te stellen met de hospitaalen op andere buyten comptoiren en mitsdien aan den hospitalier te Samarang voorlaan roaandelyksch, met intrekking van de thans plaats hebbende verstrekkingen uit 'sComp" pakhuisen, builen de ryst, te lalen verstrekken voor vyf en twintig koppen :

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  ÖVÈRètRATEN.  405 
```

26 ponden lyst, 13 > thee, 60 • zout, 2 • peeper, 4 kaooen azyu, Hollandsch, 2 > olpen olie, 15 ponden boter, Hollandscb, 25 > zuiker,

V4 pond speceryen in zoort, 25 kannen Kaabsche wyu, 20 » arak,

20 » lain|H>Ue,

50 ponden zout vieesch en spek en 1 Tadem brandhout;

en Yoor de arliculen, die hiervan niet aanbanden zullen zyn, het bedragen, tegens inkoopsp'rys berekend, aan den gemdden bospitalier te doen afgeven; mitsgaders de bepaling der qnantiteir, zo van de provisien, als van hetgeen tot ver- schooning is toegestaan en weder op 2S koppen bereekendis, naar het af- of toeneemen van liet getal der zieken te doen verminderen of venneerderen, niet uilzondering in bet laatst goneld geval echter van de lamp-olie, het zout vleesch, het spek en het brandhout, waarvan de verstrekking niet zal mogen veroieerderd worden.

1 Ayril

Bekendmaking^ dal Diakenen openlijk in de Nederduiteche kerk rekening en verantwoording zouden doen van hunne gestie gedurende hel jaar 1796.

24 Maart. Instructie voor den chef der artiUerie.

Art. 1. De major van de artbillery zal slaan onder de ofdre Yan het guarnisoen.

Art 4. Gemelde major zal als chef gehouden weezen zyne onderbd>bende arthilleristen, zo wel oiBcieren als onder-oiBcieren an gemeeoen, zo dikwerf mogelyk te onderrigten en a»n te

Digitized by VjOOQ IC •

404 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

leeren in alles, wat de arihillerie-knnde aangaat, voorts zyn corps te exerceeren of laten exerceeren in de behanddiog roet het geschut en het vervaardigen van vuurwerken en gereed- schappen tot het liedienen van hel kanon, mortieren, enz.

Art. 3. Tot zyne verantwoording zullen lopen alle ammunitie- goederen, hoe ook genaamd, dewelke zig op de kasteels en stads-bolwerken en strand-batteryen, item de posten de Water- plaats, Ryswyk, Noordwyk, Jaccatra, Wilgenburg, het fortje Angiol roet het daarby gehoorende roaguazyn, de Keten en Anke bevinden, terwyl, roet uitzondering van al het voornoemde, alle maguazynen binnen de stad, waarin oorlogs-aromunitie geborgen wordt, directelyk zullen staan ter yerantwoording der commisen, loo meede alle kruythuisen, brandkamers, kogels, bommen, granaten en verders al het geschut, gemon* teert en ongemonleert, zoo binnen als buiten het arthillery perk en onder de even geciteerde niet begreepen.

Art. 4. Zoo meede blyven tot zyne verantwoording alle ammunitie-goederen, enz., gebruikt wordende op de exercitie- plaats, laboratorium en de huishouding op Meester Gomdis.

Art. 5. Voor alle deeze artikulen, mitsgaders voor bet geene hy successive op schriftelyke ordonnantie, door den Directeur Generaal ondertekend, uit de maguazynen staat te ontfangen, zal hy in alles verantwoordelyk zyn en daar voor door den boekhouder by de boeken van de arthillery op een aparte reekening worden lielast om gespeci6ceerd by een apart byboek te blyven voortloopen.

Art. 6. Maandelyks zal hy aan den Directeur Generaal moeten bezorgen een duidelyke specificque reekening bywyze van specificatie, aantoonemlo, welke goederen ontvangen zyn en wat van dezelve ten dienste van de Compagnie, zoo voor de exercitie op Meester Comelis, als lot supplering van de veld-arthillery, mitsgaders in het lalioratorium verbruikt, verwerkt of verstrekt, dan wel als onbekwaam aan hel roaguazyn terug gegeeven is; itero, wat en hoe ved na aftrek van dien restant blyft.

Art. 7. Hy zal ook zoi^en, zoo wel de kasteels, als stads*

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  405 
```

bolwerken, poelen en sirandbatleryen onder den capitain en andere officieren zodanig Ie verdeden, dat die alie 15 dagen geviaiieert kunnen worden, en zal van de berinding moeien worden geformeerd een duidelyk rapport in geschrirte.

Art. 8. De chef van de arthillery zal gehouden weezen aan den heer Gouverneur Generaal en commisaariaaen over hel defensie-weezen maandelyks over te geeven een schriflelyk rapport nopens de bevinding der posten, onder hem sorteerende, uiet annotatie der gebreeken, die noodzakelyk dienen te worden gerepareerd, in navolging van het reglement voor de arthil- lerislen van de maand Oclober 1774, articul 10, en na het daarby gevoegd model, N^ 2.

Art. 9. Wanneer hy by bovengemelde rapporten inogt ontdekken, dat er eenige noodzakelyke reparalien aan de arthilleristen woningen of bolwerken moglen benodigd zyn, die geen uitstel lyden kunnen, zal hy zulks direct schriftelyk moeten opgeeven aan den Gouverneur Generaal.

Art. 10. En, ingevalle zig eenige onbekwame ammunitie- goederen op de kasteels en stads-bolwerken, sirandbatleryen of builen-poslen bevinden, mitsgaders aan de veld- of grove arthillery en de daartoe gehooreude gereedschappen eenige reparatie zal moeten worden gedaan, zal de chef van de arthillery de noodzakeiykheid hiervan aantoonen aan com- missarissen over het defensie-weezen en zullen de defecten ten eersten door den commis van het maguazyn moeten worden verholpen.

Art. 11. Alle andere reparatien of verruilingen, die minder spoed vereischen, zal hy om de drie maanden, met voor- kennisse van commissarissen over het defensie-weezen, in geschrifte moeten opgeeven aan den Directeur Generaal.

ArI. 12. Hy zal al meede zorgen, dat 'er op de kasteels en stadsbolwerken 6 Europeescbe arthilleristen worden gelegd, als: op het kasteel 2 man, als: een op de Paarl, • » » Zaphier, zullende eerstgemelde het op- en toezigt moeten hebben over

Digitized by VjOOQIC

406 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

de pimtea de Diauianl eii de Paart, over de zee-battery en fausse braye. De man, op de Zaphir bescheideD, zal hel op- en toezigt moeten hebben over de Zaphir en Rohyn, alle met derzelver kanons, affuiten en verdere ammunitie-goederen ; en zullen gemelde manschappen de hun aanvertrouwde ammunitie twee maal des weeks, als des Woensdag en des Zondags, visileeren en van hunne bevinding daags daar aan op de parade aan den chef of oudste officier der arthiltery rapport moeten doen.

Op de stad 4 man, als: een op de Rotterdammerpoort,

• » » punt Gelderland,

• » > Utrechtsche poort,

»     »    punt  Groningen,

zullende eerstgemelde het op- en toezigt moeten houden over de kanons, affuiten, en verdere ammunitie-goederen van de punten Amsterdam, Middelburg, Delft, Rotterdam, Hoorn» Enkhuisen en Vianen en zig omtrend het visileeren en rap- port maken gedragen als die van het kasteel.

De arlhillerist, die op Gelderland legd, zal het op en toezigt moeten hebben op de goederen van de punten Gelderland, Catzenellenbogen, Orange, Nieuwpoort, Holiandia en Griiubergeo, visitatie en rapport doende ab boven.

De man, op de Utrechtsche poort bescheiden, zal visitatie en rapport als boven doen van de Middelredout, de Schildwagt, bet Hoornwerk, Nassauw, Zeelandia, Oostvriesland, Utrechtsehe poort en Leiden ; en de man, die op de punt Groningen legd, zal visitatie en rapport als boven doen van de punten West- vriesland, Overyssel, Campen, Groningen, Zeeburg en Guileoborg.

Art. 13. Hy zal ook order stellen, dat, zoodra er brand, enz. ontstaat, de gemelde 6 arthilleristen op hun post syn, ten einde, indien er onverhoopt iets mogte voorvallen, aan- wysing der laad-gereedscbappen, enz. te kunnen doen.

Art. 14. Hy zal ook zorgen, dat by het ontstaan van brand de officier, die de poort het naast by de brand onder zyn inspectie heeft, direct de by die poort slaande 3 veld-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  407 
```

Stukjes met hun toebehooren laat uithaleo en de nodige manschappen by de hand houd om by onverhoopte voorvallen van desdve gebruik te kunnen maken.

Art. IK. Hy zal ook moeten zorg dragen, dat op ieder der vier bolwerken van de stad, genaamd Amsterdam, Gelderland, Zeelandia en Groningen, altyd vier stukken geladen zyn om daar nieede, indien er generaal alarm mogte worden geschoten, de by het reglement op het alarm van den 15^" January 1796, art. S, bepaalde schoten Ie kunnen doen.

Art. 16. Alle jaren onder ultimo Augustus zal hy drie generale rapporten moeten formeeren wegens den toestand van de kasteels en stads bolwerken, item strand-batteryen en de by art. 5 bepaalde buiten-posten, allo met derzelver gebouwen, met wat kanon dezelve zyn gemonteerd ofbepbint, alle net derzelver ammunitie-goederen, en in wat staat zig dezelve bevinden ; een van deeze rapporten zal worden over- gegeeven aan zyn hoog-Edelheid den heer Gouverneur Generaal, een aan den heer Directeur Generaal en een aan de heeren Commissarissen ter zee en te velde.

Art. 17. Agt dagen na het arrivenient van 's Compagnies scheepen of schip uit Europa zal hy twee officieren aan boord zenden, ten einde te informeeren, met hoe veel kanons en van wat caliber en wat ammunitie van oorlog, daar onder begreepen geweer en wapenen, gemelde bodem uit Europa is vertrokken, en daar van een apart boek doen houden ; en by vertrek van gemelde schip of scheepen zal hy insgelyks weder twee officieren zenden, ten einde te zien, of gemelde schip of scheepen n<^ als by vertrek uit Europa is voorzien van ammunitie en wapengoederen, als meede, of dezelve be- kwaam zyn; zullende gemelde officieren van deeze hunne bevinding berigt moeten suppediteeren aan den heer Gouver- neur en Directeur Generaal, mei aanwysing, welke goederen mankeeren en onbekwaam of te veel zyn, zoo als zulks van ouds heeft plaats gehad.

Art. 18. Het laboratorium zal onder de chef van de arthil- lery direct sorteeren en strekken moeten tot een oeffeqscbool

Digitized by VjOOQIC

408 1707. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

vDor de arlhilierisleü ia bet laboreerea vaii allerhande erasl- en andere vaurwerkeo.

Art. 19. Het kruit^ dat van de moolens in die maguazjrnen geleeverd word, zal door den officier, die de directie op 't la- boratorium heeft, met en benevens den 3^* conunis geprobeerl worden, na dat de baas kruitmaaker twee dagen bevooreos van de in gereetheid zynde leverancie zal hebben kennis ge* geeven, alvoorens 't zelve kruit in de maguazynen zal mogen worden geborgen ; en wanneer gemelde officier 't geprobeert buskruit zwakker mogt bevonden hebben dan de bepaling, zoo zal liy daar van raport doen aan den major, die in zodanig een geval gehouden zal zyn het kruit zelfs te onderzoeken en, dat volgens de opgave lieviudende, geene attestatie mogen verlienen aan den leverancier; maar het kruit goed bevonden hebbende, zoo zal den major aan den baas der kruilmakers eene geteekende attestatie geeven indiervoegen :

de leverancie van buskruit van den 17. . .

groot S grof 6

fyn S te zamen makende S

kan geborgen worden.

Art. 20. De chef van de artbillery zal een bekwaam officier benoemen als permanent gecommitteerde tot het visiteereu van kruit en raffineeren van salpeter en zwavel op 's Compagnies moolens; en zal deeze gecommitteerde teffens met den militaire gecommitteerde, volgens articul 15 van het gemelde reglement, by alle onttangst van buskruit, dat van de scheepen als ander^ zints aan de molen gebragt en geopend word, teegenswoordig moeten zyn.

Art. 21. Gemelde officier zal met de andere gecommitteerde zorgen, dat al het kruit, dat by onfaogst droog en wel be- vonden werd, direct by 50 6 weder in vaatjes word gedaan en met dezelfde schouw, waar meede gemelde kruit is aan- gebragt, weder na de artbillery werden gezonden om door den commis te worden verantwoord; gemelde gecommitteerdens zullen jaarlyks den eed van trouwe behandeling hier omtrend voor den Haad van justitie des kasleels moeten doen.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  409 
```

Art. 32. Wanneer de chef van de arthiliery eenig geachnt, roopaardeo of affuilen uit de magiiazynen zal beuoodigd zyn, lal bj verpligt weezen Iwee kundige officieren tot dies on- derzoek te benoemen, die het ontvangen wordende nauwkeurig zulieo moeten visiteeren, voornamentlyk het geschut, van binnen 10 wel als van buiten, en hier van een schriflelyk rapport opstellen, waar by bekend zal moeten slaan de lengte der kanoDS, hunne dikte, het diameeter van de monding, bun ge- wigt, jaargetal en door wien gegoolen, als ook voor welke kamer, voorts alle teekenen, dewelke zoo op het stuk als de tappen te zien zyn, om daar door den major in staat te stellen te kunnen aantoonen, welk geschut hy outfangen heeft, wan- neer en waar het is geplaatst geweest.

ArI. 23. De verdere gereedschappen en ammunitie goederen zullen in gelykervoegen door twee officiers by ontfangst nauw- keurig gevisiteert en onderzogt moeten worden, die teffens voor den ontfangst en verantwoording zullen moeten teekenen.

Art. 24. Wanneer de chef der arthiliery de noodzakelyk- lieid van 't aanmaken van nieuwe affuilen, roopaarden, enz. aangetoond en de commis der maguazynen daar toe van den Directeur Generaal qualificalie verkreegen heeft, zoo zal by genoodzaakt zyn de proportie daar van op te geeven en eeo leekeoing daar van te maaken; en zullen alle affuiten, roopaarden, etc, zoo dra die zyn vervaardigd en daar van door den eersten commis aan den chef der arthiliery zal zyn kennis gegeeven, door den gemelden chef en zynen eersten officier oauwkeurig moeten worden gevisiteert, wel oplettende, of alles - volgens o|^[egeevene proportie gemaakt en de daar aan ver- strekte en verwerkte materiaalen overeenkomstig is met de bepaling, de commisen volgens de daar van zynde labellen voorgeschreeven ; ook of dezelve na vereysch goed, deugdzaam en in hun verband bearbeid zyn, zullende de chef voor de opgegeeven proportie en de bevinding der* werken en de eerste officier alleenlyk voor de bevinding der werken met den chef gezamenllyk verantwoordelyk zyn en wyders moeten zorgen, dat zodanige goederen, waar aan geene defecten worden

Digitized by VjOOQIC

410 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

ontwaard, op eene daar toe te verkiezene plaats met de letter 6 worden gebrand, en welk braiid-yzer, met gemelde letter Ier grootc van IV2 duiui aangemaakt zynde, onder den chef zal moeten blyven berusten om vervolgens, na het volbrengen deezer commissie, van dies bevinding schriHelyk rapport aan commissarissen over het defensie- weegen te doen.

Art. 25. De commis aan den chef kennis gevende, dat 'er bomben, granaten, ligt- of brandkogels, item zanders, gezwinde lond, spillelten, etc. moeten worden aangemaakt, zal hy aan den op het lalioratorium bescheiden otBcier daar toe de nodige orders eu manschappen geven.

Art. 26. De op het laboratorium bescheiden oflicier zal, na bekomen order van den chef, een eisch van benodigdheedeu voor de te maken goederen formeeren en de chef, dezelve voldoende bevindende, voor gezien tekenen, waar op de commis de verstrekking zal moeten doen.

Art. 27. Na gedaan werk zal gemelde officier een speci- ficatie van de verbruikte goederen maken en dezelve almeede door den chef voor gezien doen leekenen, die dezelve ver- volgens aan den commis zal ter hand stellen om daar van, ingevolge zyn instructie, gebruik te maken, terwyl nog boven- dien de voorschreevene officier aan den chef maandelyks zal moeten doen rapport en specificatie van het laboratorim zelfs, in diervoegen, als een model n"" 5 agler hel meermelde regle- ment dicteert.

Art. 28. Alle de tol de exercitie benodigde, gela'boreerde goederen zullen niet meer uit het maguazyn geêyscht, maar door de manschappen van de arihil'lery zelve onder directie van den chef worden aangemaakt.

Art. 29. By ruiling van onbekwaame goederen van Meester (lornelis zal hy meede bekend doen stellen, boe veel ledige kruitvaten 'er te rug gezonden worden.

Art. 30. Om* alle verwarring by de boeken en in de ver- antwoording voor te komen zullen alle de goederen voor de exercttie-pbats, etc. door den chef en niet door den comman- dant van bet fort, zoo als reeds heeft plaats gehad, worden

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  411 
```

geéyschU terwyl hy by het by-boekje, art. 5 vermeM, yoor dezelve verantwoordelyk zal zyn.

Art. 31. De chef van de arthillery geen genoegzaame manschappen hebbende om verplaalzingen van geachut en amraunitie-goederen Ie doen, zoo zal by zig by den eersten commis moeien informeeren, of deze daar toe de noodigeChineezen, ooeiieB of adaislentie van manschappen geeven kan; dog, zoo nkt, zo zullen hier toe expresse coelies aan commissarissen over het defensie-weezen moeten worden verzogt.

Art. 3!&. By ontfangst of ruiling van goederen zal de chef daar toe moeten benoemen een officier van zyn corps, die voor den onllangst zal moeten teekenen en verantwoorden.

Art. 33. Wanneer de chef der arthillery het een of ander uit de maguazynen eyscht en zodanig artikul niet aan handen is, zal de eersten commis zonder uitstel qualiflcatie tot den inkoop verzoeken en, het zelve te bekomen zynde, daar van onmiddelyk de verstrekking moeten doen.

Art. 34. Tot preservatie en conservatie der wielen van affuiten, rolpaarden, enz., die zig in de openlugt op de casteels en stads bolwerken, strand-batteryen, item de buiten-posten, art. 3 yermeld, bevinden, zullen telkens, om de 15 dagen, de Toorschrevene wielen voor een vierde gedeelte moeten werden omgewenteld; en zal de chef zorg moeten dragen, dat zttlka gefixecuteert en daar van by bet rapport, art. 5 rermeld, meede behoorlyk kennis gegeeven worde.

Art. 35. Eyndelyk zal de chef der arthillery zig moeten regnleereu na het voorwaards vermelde, in den jaare 1774 gedrukte reglement voor de arthilleristen te Batavia, voor zoo verre op hem van applicatie in zyne voorschreevene hoedanig- heid of niet strydig is met nadere regiementen en ordres of hel te^enswoordig voor denselven dienend reglement.

24 Maart. Instructie voor liet artillerie'ïïiagazijn.

Art. 1. Ter dienstpresteering zal in de arthillery admini« stratie zyn: een eerste commis, met rang van capitain,

Digitized by VjOOQIC

412 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

een tweede cominis, met rang van luitenant,

een bombardier van het niagazyu, met rang van boekhouder,

een bombardier van het plyn,

eeo kanonnier en

agt handlangers,

zoo meede tien gemeeoe, iniandsche artbillerislen, zynde de sergeant onnodig, terwyl doch altyd een Europees meede op de wagt trekt.

Tot ambagtslieden :

8 iniandsche timmerlieden, a 20 stuivers, 10 » smits, » 24 »

3 • koperslagers, • 20 »

3 • drayers, » 20 •

6 » kuipers, » 20 »

beneven nog:

8 iniandsche coelies, • 8 • en

25 Chineesche coelies, a 10 rd' 'smaands.

Art. 2. De commisen zullen by hunne aanstelling moeten borg stellen, de eerste commis voor een somma van rd4000 en de tweede commis voor rd 1000 en na evenreedigheid participeeren in alle vergoedingen of belastingen, die hun ter zaake van minderheeden ais anderzints zullen worden opge- legd; en, ongeagt de geheele bestiering of maneance van zaaken over de arthillery door den eersten commis zal moeten worden gedirigeerd, zullen zy egler daar omtrent beide verantwoor- delyk zyn.

Art. 3. Om reden, en dat zo wel by nagt als by dag, onverwagle verstrekkingen kunnen voorvallen, zo zal een der beide commisen verpligt zyn in de arthillery te woonen.

Art. 4. Buiten extra-ordinaire voorvallen zal des morgens van half zeven tot elf uuren en des namiddags van een tol vyf uuren de administratie aanvangen en eindigen, dog op dagen, als het vergadering by hunne hoog Edelheedens is, uil dezelve geopend blyven tot na het scheiden derzdve.

Art. B. Indien er een briefje komt ter ontfangst van hos» kruit, zal de tweede commis zorg dragen, dat daags bevorens

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 415

de kroilschoaw na de molens word gezonden; en zig des daags daar aan, des morgens vroeg, in perzoon na de molen begeeren om aldaar eerst Terscheide vaten uit de fyne en grove qoantiteiten te doen openen, wegen en examineeren, of bet na uiterlfk aanzien wel droog en goed ter acceptatie zy ; en, zulks bevindende, zal by van beide zoorten een proefdoos vnllen en zulks zenden aan den op het laboratorium bescbeiden oflBcier der arlliillery ten einde hetzelve na gewoonte te pro- beeren, en daar van twee schriflelyke rapporten zenden, als een aan den chef der arthillery en een aan den eerste coromis, ingevolge art. 19 der instructie en bygevoegd model n^ 1 agter bet arthillery reglement.

Art. 6. By aankomst van kruit van alle scheepen, van een reys terug komende, zal zulks direct met de kruitscbouw der arthillery worden afgehaald en na de molen gezonden, alwaar in presentie van den officier, die het zelve heeft aan de wal gebragt, en de ordinaire gecommitleerdens direct ge- ëxamineerd en gewogen en het droog en goed lievondene by 50 S in vaatjes gedaan en weder in het kruit magazyn ge- liorgen moeten worden.

Art. 7. En, dewyl het zeer oneigen is, dal, na het doen eener reyse na Java of elders van 4 a 6 weeken, van de aan de scheepen meede gegeevene ^000 S buskruit direct 200 % of 10 percent ter hermaling moeten worden afgeschreeven, zo zal de commies by de Ie rug ontvangst van dat kruit moeten zorgen, dat hetzelve weeder bet eerste verstrekt of verbruikt word, zo voor de excercitie, salut, als voor vertrek- kende scheepen.

Art. 8. By ontvangst der inventaris-goederen van scheepen of mindere vaartuigen zal de bevonden minder- en meerder- heden, als meede de onbekwaame goederen, direct op de qoilantie liekend gesteld en aan den officier, die de goederen heeft ann de wal gebragt, meede gegeeven moeten worden.

Art. 9. Alle deeze onbekwaame goederen zullen gedurende een maand zodanig apart geborgen en gemerkt moeten worden, dat het blyke, van wat schip of vaartuig dezelve ontfangen

Digitized by VjOOQIC

414 1^97. P. Q. VAN ÓVERSTRATeN.

zyn ; vervolgens zal met den eersten Ihandag van ieder maand dow den commandeur twee capilains of capitain-lnilenants in de arthillery worden gezonden om gemelde goederen te examineeren, of dezelve wezentlyk onbekwaam zyn, en van hunne bevinding dienen van scliriftelyk berigt aan den beer Directeur Generaal iu der tyd.

Art. 10. Alle onbekwaame goederen zullen door den commis verantwoord worden» als volgt:

alle kopere goederen, waarvoor 1 fi wordt opgebragt by aanmaking, by ontfangst voor onbdiwaam weder ^/g S oud koper inneemen, byvoorbeeld:

voor een beursvat met kopere banden en voor ieder opge- bragte B ft koper, hiervoor zal de commis als onbekwaam weeder innemen 4^/4 8 oud koper, etc.; en van het yzerwerk voor ieder S, dat by aanmaking word opgebragt, zal hy by het ontfangen voor onbekwaam weder '/i ^ oud yzer innemen» byvoorbeeld: voor een ordinaire rampaard a 8 8 word by aanmaking opgebragt 60 fi yzer, bier voor zal de commis by ontfangst voor onbekwaam weder moeten innemen 4SS, enz.; voor onbekwame druiven zal hy voor de 10 pees kogels, die worden opgebragt, weeder 8 pees moeten innemen van dat zelfde caliber ; yzere koevoeten kunnen nooit voor onbekwaam worden ingenomen, ten zy dezelve gebroken zyn.

Hout, leder en blikke goederen, spreekt van zeUs, als die onbekwaam zyn, dat dezelve len eenemaal als onbruik- baar worden aangemerkt.

Arl. 11. Een ordonnantie of factuur ter ontfangst van goederen bekomende, zal dezelve in een apart boek onder de naam van bevinding-boek door den tweeden commis direct worden geboekt, waar van een dupplieaat in het comptoir door den overdrager zal werden gehouden, het welk, by ont- fangst van goederen, weekelyks door gemelden tweeden commis zal werden effengesteld, zo als de tabel L' A aanwyst; en zulks zal alle Maandagen door den eersten conomis aan den heer Directeur Generaal in der tyd overgegeeven en den volgenden Haandag tegen bet eflengesteM duplicaat weder

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATËN.  41» 
```

werdeo argehaald, gclyk zulks iDzelvervoegen ook in de spe- ei6calie zal moeten werden bekend gesteld.

Van dit boekje zal de eerste suppoost vin den opper- equipagiemeester een contra-boekje (zo ver zulks de inventaris der scheepen betreft) doen honden en daar toe alle Maandag moffen een klerk van hem in het arthillery comptoir zenden om zulks effen te stellen.

Art. 12. Een maand of ten uiterste zes weeken na het ontrangen van een extract factuur of ordonnantie tot het oDlfangen van goederen, na gewoonte vide model L* B verleend wordende, zal aan den heer Directeur Generaal en eersten opperkoopman van het kasteel moeten werden gediend wegens de uitlevering van berigt, als na een voorbeeld onder L> C te zien.

Art. 13. Geene nieuwe goederen zullen mogen werden aangemaakt, ten zy op de speci6catie liet restant werde bekend gesteld en dat daar uit komt te blyken, of de aanmaking al of niet nodig was, vide model specificatie onder L' D.

Art. 14. Geene affuiten, raders, rampaarden met oorlogs beslag, mortierstoelen, enz. zullen werden aangemaakt» voor dat daar over een berigt aan den beer Directeur Generaal zal zyn gediend, waar by zal moeten werden aangetoond de DoodzaLelykheid der aaninaking.

Art. 15. Kruitvaten zullen almeede niet mogen werden aangemaakt, ten zy het restant ledige vaten van 100 S is Terminderd tot 100 pees en die van SO S tot 500 pees, welk getal vaten van lietde en niet meer in voorraad zullen mogen zyn, terwyl maandelyks onder de specificatie het restant ledige kmitvaten zal moeten worden bekend gesteld.

Art. 16. By ontfangst 'van onbekwaame raetaale kanons, mortieren, houtwitzers, enz., het zy van groot of klein caliber, zullen dezelve niet (zo als voor deeze) voor oud metaal S gewys Wfnien ingenomen, maar by stuks gewys na hun caliber.

Art. 17. By ontfangst van een ordonnantie ter verstrekking van 4000 of 2000 'S oud metaal zal. terwyl zulks niet altyd na de letter kan voldaan werden, op de ordonnantie (alvoorens voor de ontfangst geteekend word) werden bekend gestpM,

Digitized by VjOOQIC

416 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

wat caliber van kanon ia verstrekt en wat gewigt opdeielve bekent staat, zullende dat gewigt, na aftrek van 2Vi percent voor liet uitschieten of verlopen van het kanon, door den onlfanger moeten werden geaccepteerd ; dan, ingevalle zolks niet met de ordonnantie over een te brengen is, zal de comoiis te vooren almeede moeten bekend stellen, hoe veel aan gewigt er verstrekt is, by voorbeeld : 'er is een ordonnantie van 3000 fi oud metaal en hier op werd verstrekt 1 pees metaal kanon è 6 fi, 1 pees metaal kanon a 4 S en 1 pees metaal kanon a 3 S, wegende volgens opochrifl, als:

een metaal kanon a 6 S, wegende 1K80 8

. . 4 • . 960 .

• • 9 »5» » 770 •

of te zaamen 8 3300 —

hier af 2 Vi percent of » 88 '/j

dus moet ten hste gebragt worden aan oud metaal fi 3217 72 en zo ook, indien er minder, als de ordonnantie dicteerd, ver- strekt word.

Art. 18. Geene affuiten, roopaarden met oorlogs beslag, nog eenige andere goederen, hoegenaamd, zullen in het vervolg meerder uit Compagnie's kassa werden betaald, niaar alle in de arthillery door de aldaar dienst doende inlandscbe am- liacbtslieden moeten werden aangemaakt, en daar voor by de specificatie aan hout, yzer, etc. niet meerder mogen worden afgeschreeven, als ingevolge bepaaling by tabel L' E.

Art. 19. Nieuwe affuiten, roopaarden, voor- en kruitwagens, mortierstoelen, enz., op de daar toe bekomene qualificatie, mitsgaders opgegeevene proportie en gemaakte teekening van den chef der arthillery aangemaakt zynde, zal de eerste commis daar van ten eersten kennis aan den geroelden chef moeten geeven om door expres daar toe benoemde gecommit- teerden te worden geconfronteerd en geëxamineerd, in hoe verre de daar aan verstrekte en verwerkte materialen over- eenkomen met de l)epaling, volgens de tabellen gemaakt, en of dezelve na vereysch goed, deugdzaam en in hun verband bearbeid zyn ; en welke gecommitteerdens van hunne bevinding

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  417 
```

schriftelyk rapport aan heeren commissarissen over het defensie- weezen zullen moeten indienen. Inlusschen dat, wanneer daar aan geene defceten worden ontwaard, de cher der arllüllery zal moeten zorgen, dat zodanige goederen op eene daar toe te verkiesene plaats met de letter 6 worden gebrand, en welk brandyzer met gemelde letter ter groote van l'/i duim daar toe zal moeten worden aangemaakt.

Art. 20. Alle afscliryvingen van koper, hout, yzer, etc. ter aanmaaking van goederen, die hy de specificatie werden opgebragt, zullen in 't vervolg niet anders mogen geschieden ak ingevolge bepaling by tabel L" F.

Art. 21. In de tabelle niet wordende gesproken van patroon- stokjes, ledige granaat-buizen van 4 duim en minder en meer andere klynigheden om reden er by de verwerking der grove goederen hout in abondantie afvalt ter aanmaking van diergelyke goederen, zoo zal dierhalven daar voor geene houtwerken mogen worden afgeschreeven.

Art. 22. By de specificatie zal ook maandelyks moeten worden bekend gesteld, welke goederen uit de respective ad- ministratien zyn ontfangen.

Art. 25. In sleede van de bevorens plaats gehad hebbende maaoddykse aÜKhryving van:

SO e roelh,

40 ■ spykers,

1 vat iheer,

V« • pik.

Vs » barpuys, 24 bossen lond, 15 > bindrottings,

40 S zalpeter, 20 » zwavel,

2 bossen kurk, 20 ps. handspaken,

zal in 't vervolg niet meerder mogen worden opgebragt dan het thans daar voor bepaalde, als: 20 e roeth,

DD. xo. 27

Digitized by

Google

4l6 1^07. P. Q. VAN OVERStRATÊN.

10 S spykers, — vat theer,

V,o • pit. Vj6 • harpuys,

24 bossen lonil, 6 » bindroüings,

10 p'. handspaken.

Art. 24. Indien er gelaboreerde goederen moeten werden aangemaakt op het laboratorium, zal de commis zulks meUen aan den chef der arthillery, dewelke direct den aldaar be- scheiden officier de nodige orJres en manschappen daar toe zal geeven.

Art. 25. Gemelde officier zal dan een eysch van de beno- digde goederen tot de aan te makene vuurwerken, etc. formeeren, voor gesien onderteekend door den chef der arthillery, om daar op die goederen uit de arthillery te ontfangen, zullende meermeiden officier, na gedaan werk, een specificatie van de verbruikte goederen moeien opmaken, meede door den chef der arthillery onderteekend, ten blyke, dat gemelde goederen wesendlyk daar toe verbruikt zyn, en welke specificatie moet worden bezorgd aan den commis, die verpligt zal zyn dezelve by zyn maandelyksche speciltcatie te annexeeren.

Art. 26. Alle goederen, tot de exercitie op Mr. Goruelis verbruikt wordende, als gevulde kardoesen, geswinde lond, spiletten, zunders, meelkruit, etc, zal de chef der arthillery in het aldaar zyiide lalioratorium zelfs doen aanmaaken en niet meer uit de arthillery eyschen.

Art. 27. De commis der arthillery zal ook quilantie moeien verleenen, ingevalle van de exercitie-plaats tot Mr. Gomelis ledige kruitvaten terug ontfangt, en dezelve weder by de boeken moeten laten inneenien.

Art. 28. De commis der magazynen zal eens des niaands de kruit magazynen in perzoon visiteeren en daar van drie schriftelyke rapporten, als meede van bet restant buskruit en dies sorteering, maaken volgens model L" ti en daar van een overhandigen moeten aan zyn hoog Eilelheyd den heer Gouver-

Digitized by VjOOQ IC

1^9?. P. Q. VAN OVERStRATEN. 419

Deur Generaal, een aan den heer Directeur Generaal en een aan den beer commissaris opzigler der arlhillery.

Arl. 29. De commis zal alle ammunitie-goederen, slaande op de kasieeis en stads bolwerken, item buiten-poslen en strand- baileryen, zoo meede de gezwind stukken aan de poorten, overgeven aan den chef der arthillery, dewyl gemelde chef daar over beter het opzigt kan doen houden door zyne ofli- eieren.

Art. 30. Dog alle maguazynen, waar in ammunitie-goe- deren worden geborgen, zullen directelyk ter verantwoording van de commisen staan, als meede alle kruithuysen, brand- kamers, kogels, bommen en granaaten, insgelyks al hel geschut, gemonteert of ongemonteerd, zoo binnen als buiten het arthillery-perk, met uitzondering egter van het geschut, op de wallen of huiten-posten geplaatst, met de daar toe gehoorende ammunitie goederen, dat daar onder niet word begreepen.

Art. 31. Geen kruit zal, by wat geleegentheid het zy, uit de maguazyiien mogen worden gehaald of daar in geborgen worden, ais met voorkennis van den commandeerenden oflicier van het goarqizoen.

Art. 32. Men zal ook geen kruit uit de maguazyneu na eldav mogen vervoeren, dan met voorkennis van den com- mandeerenden officier van het guarnizoen; en ter voorkoming van alle ongdukken zal zulks altoos met geslootene vaartuigen moeten geschieden en nooit door de stad worden gedragen, dan in enkelde gevallen, dat het water te laag is tot den vervoer na de kruitmoolen, en de onlfangene quantiteit geen 2 vaten komt te surpasseeren.

Art. 33. In de arthillery zal hoegenaamd geen kruit ge- borgen of verwerkt mogen worden, maar de cardoesen zullen in de kmilhuigen gevuld en aldaar geborgen, gelyk meede de snaphaan-patroonen op hel laboratorium gemaakt zullen moeten worden.

Art. 34. Wanneer kruit uit de maguazynen zal moeten gehaakl of daar in geborgen worden, zal de commis daar

Digitized by VjOOQIC

440 1797. P. Q. VAN OVERStRATEf4.

van en van het kruithuys, dat ten dien eynde slaat geopend te worden, moeten kennis geeven aan den capitain van de hoofdwagt, welke zal moeten voorzien, dat de slealeis gete- corteerd en weeder terug gebragt worden door een corporaal en twee gemeenen, mitsgaders dat de gezegde corporaal by zyn relhour rapport doet van de quantiteit vaaten, die uit het kruithuys afgehaald zyn.

Art. 35. De sleutels der kruit-maguazynen zullen berusten by den commis in de arthillery-maguazyneu.

Art. 36. Geen kruit zal uit de maguazynen gehaaM of in dezelve geborgen mogen werden, dan in presentie van een der commisen.

Art. 37. Alle goederen, als geschut, mortieren, affuiten, roopaarden, gereedschappen, kruit, enz., dewelke door de chef der arthillery op ordonnantie zullen worden geöischt, zullen door de commisen volgens opgave zonder uitstel moeten worden verstrekt.

Art. 38. Wanneer eenige goederen, door den chd* der arthillery geéyscht, niet in voorraad zyn, zal de eerste commis zonder uitstel qualificatie moeten verzoeken tot den inkoop om ten eersten aan den eysch te kunnen vol- doen.

Art. 39. De commisen zullen gehouden weezen te obedi- eeren alle ordres, die hun door commissarissen over bet defensie-weezen tol reparatie van goederen en ook verstrek- kingen, die geen uitstel kunnen lyden, gegeeven worden, en verantwoordelyk zyn voor het niet prompt execuleeren van het een ën ander, met qualificatie om het gerepa- reerde en verstrekte af te schryven, mits de daar toe erlangde ordre door een schriftelyk onderteekend bewys van gemelde heeren commissarissen geverifieerd en daar van na dato kennis aan den heer Directeur Generaal gegeeven wordende.

Art. 40. Eyndelyk zullen de commisen jaarlyks den by besluit hunner hoog Edelheedens van den 9^<^° Febmary 1 795 beraamden eed prestoeren.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

1/ A.

M a> ^

111

'II lil

.9 B

Uil het sdup de BaiteoTerwagting.

Yzere canooB tu 8 ft

» » ■ 4*

MeUale basseD tan 1 ft

Roodseherp van 8* ft

. 4

. 1

Ungseherp • 8 •

Rampaarden in zoort

A8ft A4ft

TJT

Schrood kokers ,

Wissers en aanzetters è 8 ft.,

■ • a ■ 4 * . <

• • • ■ 1 > ..

Wiaserstokken

Koevoeten

Cardoes stokken

Kopere canmdepels è 8 ft en yarkenst. • ■ « 4 > * ■ .

Kopere cardoes kokers k 8 ft

. . 4

```
 .  1 
```

Hottte . . • 8

. . 4

. . 1 -

Kopere kruitmaten — s — — ^—

Kopere kogelmallen

Luntzen

Wden

1 1

è8ftè4ft elft

330

318

107

200

196

170

172

54 I 55 100

22 9 9

18 9 9 3 2

14 6

18 9

13 13

yzer 12

3 4 1 6

6 5 2

Digitized by VjOOQ IC

422

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN 
```

— -.- — -•

Moet volgens ordonnantie uitlecveren.

Assen

Handspaken

2 8

' 2 i «

Kniithoorens 30

Laadpriemen I 24

Londslokken 20

Canonbooren ] 16

Kopere kniïllantaams 2

Kopere kniittregters 2

BHcke slonsjes I 2

Kopere tasthaaken 2

Lcere kniilzakken 1

Druiven met yzer A8ïè 96

lood . 8 I 8

• yzer «4 • ' 12

. lood . 1 I 48

Kopere hamers 1

Kogel passer yzere , 1

Patroon stokjes 6

Wisserbollen 12

Wissertouwen è 8 1g 12

Beursvaten 3

Snaphaan, pistool- en draatkogels vatj.. . 1

Ton schrood . . . !^ 1

Houle cardoes klopper

Vetbreide ossenbulden 3

31 24 20 16

1 96

8 12 48

12 12

89 ie 168 ft

12 12

1 1

L« B.

E. Commis der magazynen N N

hy onllossing von hel schip N van N, . .

staai in uw administratie ont fangen te werden.

Den ir» Oclober 1796.

200 p" roDdscherp a ISibË 300 t • > 12 >

ODlf.den 18~d^ » > » • 2 p* ie mia

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN.

423

2S0 p* rondscbei-p k 8 6.. ontf. den 18«' d^ 16 i)*te klein iMH) > liandgranaten in S vaten •

30 bos kurk in 6 kassen • > W^ »

80 S cardoes garen • > » «is zeer slegl

1000 p* > naalden in 1 kas > ISO • canonbooren ' »

IS > kanon Iquadranten in|

IS > mortiers) 1 kasje j

y C.

Aan den Wei-Edele groot achtbare heer

eerste Raad en Directeur-Generaal van Nederlandsch-India.

Den ondergeieekende commis der magazynen heeft de eer UwelEdele groot agtbaare eerbiedig te berigten, dat bet scbip

, den 11«» Oclober deezes jaars voor

de kamer , albier gearriveerd, van

zyn lading het volgende volgens factuur beeft uitgeleverd, als : 200 p* rondacberp a 18 6,

250 * • » 8 », doch waarvan 16 p' te klein,

500 » handgranaten, 1000 » cardoes naalden, 80 > cardoes gaaren, het welk zeer slegt is, blykens

nevensgaande monster, 30 bos kurk, 12 p* kanon 12 mortier

En te min ontfangen: 2 p" rondscherp a 12 6. Hier mcede verhoopende aan de orders van UwelEdele groot agtbaare voldaan te hebben. Batavia, den 16«» Oclober 1796.

WclËdele groot agtbaare heer voor de bevinding: uwelEdele groot agtbaare

den capitain ooimoedige dienaar,

en den V^ commis

quadranten.

^de

ooomus.

Digitized by VjOOQIC

4S4

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

L- D.

SPECIFICATIE voor de maand 17..

Verbruikt aan de algemeene werken.

e roetb.

spykera.

Vit val pik,

Vi« • barpuis,

bos lond.

• bindrotliogs.

p" handapaken.

Aangemaakt voor Macasser ingevolge bednil H.

H. E. van den 6 p* aSoilen met

raders, stelhoulen, etc. a 12 S, daar toe verbruikt:

» zwalpen van 4 a 5 duim,

balken » 22 » 24 voeten,

» koppen van balken,

3000

« slaaf yzer,

1140

» bout yzer.

Aangemaakt 100 p' wiaserstokken, terwyl er

nog maar 22 p" per restant zyn:

p' windboom balkjes.

Aangemaakt 260 p* druiven, loode, a 4 tt, zynde

er nog 300 p' per restant, doch voor de Banjemias-

singsche eisch benoodigd 400 p", daar toe verbruikt:

260

» druiv stoelen.

18720

» snaphaan kogels.

» roode zeildoek, kust,

3V4

e cardoes garen.

p* cardoes naalden,

e zeilgaren,

87,

» spykers.

Uit het zuiker-pakhuis ontfangen op ordonnantie

van den

2K0

S plaat koper.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

4i5

Van het kleede-pakbuis op ordonnantie ?an.

5 corgies baflas zwarte breede heele SouraU.

Het restant krait vaten is met primo deezer f09 p* van 100 «, 560 • » 50 a.

L' B.

GOEDEREN voor deese uil cassa betaald^ waarvoor in het vervolg de hier geepecificeerde maierialeH MuUen worden afgeschreevem.

Houtwerken.

Yzer

p^ affuit-wang beslagen mei 3 stel- boutea k 36S

p* afloiuwang besl. stelh. beslagen..

wiel

r/a zwalp van 6 è 7 dm. 7, balk van 26 è 30 vt. r/s zwalp van 5 è 6 dm. V, balk van 26 è 30 vt. IVs zwalp van 5 ft 6 dm. V, balk van 25 è 26 vt r/, zwalp van 4 è 5 dm. V, balk van 22 é 24 vt. l'/i zwalp van 4 dm. V, balk van 22 è 24 vt. IVs zwalp van 4 dm. V. balk Jassemse IV, zwalp van 3 è 4 dm.

Va balk glondong ly. Tink. plank, groote V, vdüdboombalk I VU Tink. plank, groote l V. windboombalk r/a mole plank van 2 Va dm, Va windboombalk 1 zwalp van 6 è 7 dm. 1 kop van een balk zwalp van 5 è 6 dm. kop van een balk zwalp van 5 4 6 dm. kq> van een balk

570 510 450 390 350 320 270 250 200 140 240 210 180

Digitized by VjOOQIC

426

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

p^ afAiil-wiel benlagen

rampaard inel oorlog beslag en toebehooren rampaard met oorlog beslag en toebehooren rampaard met oorlog beslag en toebehooren rampaard met oorlog beslag en toebehooren rampaard met oorlog beslag en toebehooren rampaard met oorlog beflag en toebehooren beslagen mo^tie^stoel

voorwagen .

12 « 8 ' 6 • 4 • 3 • 2 • 1 *

18 •

12 .

8 .

12 d» 10 .

8 .

7 •

6 .

5 .

24 . I

18 . I

1 zwalp Tan 4 A 5 dm.

1 kop van een balk

1 zwalp van 4 dm.

1 kop van e n balk

1 zwalp van 4 dm.

1 kop van een balk

1 zwalp van 3 è 4 dm.

7, balk van 26 . 30 vi.

1 groote Tinkamse plank

V. balk van 22 è 24 vt.

1 groote Tinkamse plank

'', balk glondong

1 mole plank van 2Vi dm

'/. balk glondong

1 zwalp van 5 è 6 dm.

V. balk . 25 .26vt.

1 zwalp van 4 è 5 dm.

1 balk glondong

1 zwalp van 4 dm.

1 balk glondong

1 zwalp van 4 dm.

1 balk glondong

1 groote Tinkamse plank

7, wind boombalk

1 groote Tinkamse plank

. '/. windboombalk

'^ zwalp van 6 A 7 dm.

v^ zwalp van 5 4 6 dm.

V/^ zwalp van 4 4 5 dm.

1 zwalp van 4 dm.

1 zwalp van 3 è 4 dm.

l zwalp van 5 i 6 dm.

1 balk • 26-30vt.

1 zwalp van 5 dm.

1 balk . 26 è 30 vt.

1 zwalp van 4 4 5 dm.

1 balk > 22>25vt

150

120

110

170

160

140

120

560 400 280 250 200 150

280 250 225

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

4i7

Houtwerken.

Yier

1 p» beslagen voorwagen. . è 8 d"

6 .1

4 .j

3 • ;

i 2 .

1 -

1 ' • houlwiU af-

fnH-wang en 3 stelh.. • 6

1 * besl. wiel Toor afluilwtng. . ,

houtw. afluitwang è 4 d"

1 • • wiel voor affuitwang

1 • kanon bok met zyn wind

1 * rampaard op chassis en toe- behooren i 24 8

1 • rampaard op chaasiB en toebehooren • 18

1 • rampaard op chassis en toebehooren • 12

1 • rampaard op chassis en toebehooren • 8

zwalp van 4 dm.

balk glondong

zwalp van 4 dm.

balk gbndoDg

zwalp ran 3 4 4 dm.

balk glondong

zwalp van 3 dm.

windboombalk

groote Tinkamse plank

windboombalk

groote Tinkamse plank

windboombalk

zwalp van 4 i 5 dm. V. balk > 22 • 24 VI.

zwalp Tan 4 è 5 dm.

kop van een balk

zwalp van 4 dm. '/, balk glondong

zwalp van 4 dm.

kop van een balk 27. balk van 25 vt. V* kromhout

1 zwalp van 5è 6 dm. 7, balk . 26.30vt. 3 balken van 20 vt. dk. 16 ft 18

rade plank ft 17. dm.

zwalp van 5 dm. 7, balk van 25 vt. dk. 14 è 16

mole plank

zwalp van 4 è 5 dm.

balken • 20 > 24 vi.

mole plank è 1 dm.

zwalp van 4 dm. 3 balken • 18 è 20 vt. 1 mole plank è 1 dm.

|! 180

Il ^^

Il ^^^

Il ^^

V 125 [ 115 350 150 320 120 520

350

290

260 185

Digitized by VjOOQIC

4«8

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

Houtweiten.

Yur

1 p* nmpiard op chassis en toe- behooren è 6ft

8 • geUonke blokswielen int

1 • knülTal ^100%

• kruit of kogelvat • 25 •

• wal aflutl op bloka- wielen en toebehooren • 12 •

• wal afluit op bloks- wielen en loebehooren • 8 >

• malwagen met wielen beslagen

L- f.

1 zwalp van 4 dm. 3 balken • 18 van 20 vt 1 mole plank k 1 dm. 1 Tinkamse plank 12 jatly duigen 8 p* roltings 7 jatty duigen 12 rolüngs 5 jalty duigen 'lO roUings r/s zwalp van 4 ik 5 dm.

Vt balk giondong r/s swalp van 4 dm.

Vt balk ^ondong

Vt zwalp van 4 dm.

Vt iMilk Ung 24 i 26

150

I 170

VI. Il

220

SPBGIPIGQUE AANWIJZING, wai materialm im kei vmdg voor de imdentaamde goederen zullen warden afgeschreeven.

AaoMt

Houtwerken.

kkwteB.

Spyka».

Blik. ïiif.

Voor:

30 p* aanzetter klossen ; 1 p* wind boombalk

1 * * met .

zwengeb 1 • wisserstok

lp.

Vu«

5 - assen tot ramp- 1 • balk van 20 i

paarden [ 25 vt

6 • mole planken

1 • cardoes kisten

4 V. dm.

3Ï6

met vakken

2 • mole planken i

6 dm. 1

15 • cardoes stokken !

1 . windboom balk

Digitized by VjOOSlC

```
F*.  Q.  VAN  OVÉRÖTRATEN. 
```

42d

Aanset

Houtwerken.

kloMm

SpylK-ra.! Blik.

Yzer.

1 1 Voor:

Il p* Tinkalnse pbn-l

1 1

p> dniiv stoeloi... j ken

.4 • wissentokken

1 '

i 1

• bandspaken 1 glondong

1 1

' loodstokken ... '2 wissentokken ;

1 tÜ 1 blad

25 50

• mortier spiegels ' 1 gloadong

            *                      9                                                                           1

3 bl«-j

met biikke veren | 1 wind InxHubalk ,

2 «

deren

• iDorÜer spiegels ' 1 p« wind boom-

13 bla-

met perpet. kop- ' balk, item V, stuk

2 £

deren

pen 1 perpelua

100

' gnnaatpypenvn. j

7, 6 en 5 dm. 8 wissentokken ,

1 i

• regUpaken ; 1 p« Tink. planken

1 1

40 lÉ

• rampaard ordi- i|V, zwalp h 4 dm.i) nair.... è 8 « jlV. balk glondong. )

rampaard i Vs zwalp i 3 è4dm.i '

1 1

ordinair. * 6 > 7i balk glondong. I|

rampaard jj 7. zwalp è 3 dm. jj

ordinair. • 4 •

windboombalk fi

• rampaard

(7. Tink. plank ,

ordinair. .3 . 'Vs windboombalk f'

• rampaard jlVs Tink. plank J

125 >

ordinair. • 2 • ^7. windboombalk )!

• rampaard j7, Tink. pUnk )l

ordinair. • 1 *

• stelhouten in

fl zwalp è 4 dm. )

zoort

12 regte vellingen i

• wissere en aan-

zetters in zoort

50 wisserstokken 'sOp*

5«

• windproppen...

1 windboombalk

100

wisserstokken . .

6 p* windboombalk

• Uokswielen or-

1 zwalp è 4 dm. i|

dinair

1 Tink. plank j

100

• deksel, en bo-

deos

▼oor scbroodkokers

.■ 1

io iioort

10 p» jatty duigen

Digitized by VjOOQIC

450

```
P.  6.  VAN  ÓVERèTRATeN. 
```

Houtwerken. Koper.

Leder.

p« bombhaak.

beursvat mei 4 p«r/, ii8 dm. breede koper banden

kanon lepel.

è24|gi 18 . 12 .

. 8 .1

cardoes koker ko- pere hoog 18 dm. • 24 cardoes koker ko- pere hoog 17 dm. • 18 cardoes koker ko- pere hoog 13 dm. • 12 cardoes koker ko- pere hoog 12 dm. • 8 cardoes koker ko- pere hoog 12dm. ' 6 cardoeskoker ko- pere hoog 10 dm. > 4 cardoes koker ko- pere hoog 9 dm. • 3 cardoes koker ko- pere hoog 9 dm. • 2

. 3

.2.1

. 1 . Il'

p- jatly- duigen aanz. klos wisserslok ' aanz. klos wisserstok aanz. klos | wisserstok ' aanz. klos wisserstok i aanz. klos wisserstok aanz. klos wisserstok aanz. klos wisserstok aanz. klos wisserstok aanz. klos wisserstok

7, e koper- Vs v«> kalfs draal koper- I drut koper- '

5 6 4 3 2

IV. 1

IV.

draal koper- draat koper- draal koper- draat koper- draal koper* draat koper- , draal < koper- i draat ' koper- I draat < koper '

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Ö.  VAN  ÓVER6TRATEN. 
```

4S1

Houtwerken.

Koper.

Leder.

1 1 1 4 12 12

1 p« cardoes koker kopere hoog 6 dm... > 1 S

dissel (kopere)

hamer (kopere).

kopere kogel mallen inz. van 18 £ af. . ophaalders. . . .

tasthaken

laailpriemen . . .

1 stel kufiere kniitinaten van 1 e tot 1 lood

1 p* kopere kruit tregters in zoort ook voor 't mortier kruitmt. 7t calib.groote

1 1

6 6

« koper

7, • • '

schiellooden kopere. . . '

ziinderkokers m. riemen | ^^

ziioclerstokken 2 wisserstok- ; 2

ken I

vu IV.

1 1

2 3

oud ko- per

oud ko- per kogel- zwaarte oud ko- per i koper- I draat koper- ; draat | koper '

kogel- zwaar te kogel- zwaartej oud ko- per i koper 2 vel kalfn

] . kopere kriiitlanthaarn

item ' 8 lanthaarn hoorns

Digitized by VjOOQIC

iit

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEri. 
```

s I

•J 1(5 2

28 p« carabyD kogels ^

' voor 8 p» 1 • druiven met '/. ü garen j vzer i 24 S 1 1

ïi

1 • druiven met yzer i 18 S druiven met yzer i 12 S

druiven met yzer i 8 ft

druiven met yzer è 6 £

i druiven met yzer è 4 l£

druiven met lood è 12 tt

1 • druiven met lood è 8 ft

' druiven met lood é 6 ft

naald bos mar- lyn dito

dito

voor 20 p* 2 bos mar- lyn V. ft giren

naald

voor 20 p«

2 bos mar-:

lyn

V. ft garen

naald voor 20 p* 1 naald 7. ft garen V. . leü-

gtren

voor 10 p*

« ïeil-

garen

V. ft g«ren 1 naald voor 10 p* 7, ft garen I naald 7, « «eU- garen dito

voor 100 p> 1 è24l. 7.. wil p- <md- 30 p* zeyl

1 ;él8ld.7,. •! dito 30 p- I

1 è 12 ld. 7.. ' 30 p-

1 é 8 ld.. 7. 30 p*

dit) dito

M* 6W.|V.. • dito

30 p-

è 41d 30 p>

Ivoor 60 jpF

7.. *|lrüodieil-

doek cust '

; I

ivoor 100 p! S»^

7.. • jl p- oad-'lTO pi zeyl

dito 130 pNs^

dito 116 f

Digitized by VjOOQIC

170>. P. Ó. VAN ÓVERSTRAtEN.

4!(5

1 p« druiven roet

kMd è 4 e

1 > druiven met

lood è 3 lË

1 • druiven met lood i 2 lË

1 > druiven met lood i 1 «

1 • druiven met lood ik V,«

50Sgewigteloode in zoort

16 • mnsq. kogels.

44 • pistool kogels.

20 * snaph. kogels.

dito

voor 10 p» Vi.« garen 1 naald V. « zeil- garen voor 10 p* V..« garen 1 naald V.. « zeil- garen dito

dito

v..«

voor 50 p» 1 rood zeil- doek cust

dito

72 p- snaph.

00 p* snaph.

voorloop" 1 rood zeil doek kust

dito

voor 100 p» V, rood zeildoek

40 p- snaph.

40 p*

pistool.

30 p-

pistool.

57 «

1 1 1

1-4

Wp* ledige linne

eardoesen . . .

1 400 . Idicepapiere

cafdoeien. ..

SO. ledige trek-

1 sw.

bafta

7, oud zeil

Iriem card»

fUlAAl*!

Zll.

1 S garen

2 naalden 2 «garen 4 naalden

V, 8 zeilg. 2 naalden 38

Digitized by VjOOQ IC

434

17©7. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

«j

•S 1

•i

•^

25p"(luinielingen .

vel kalfs

1 «garen 1 naald

10 • kruilhoorens

'/.«

V. «garen

beslagen met

kalfs

V. • •

nemen

24 » kruitzakken. .

6 vel

1 * «

2 naalden

24 > kardoes zak-

6 vel

1 «garen

ken

2 naalden

20 •riemen tot

J pregte

1 vel

kniithoorens.

velling.

8 • spilettassen

1 vel

'/.«garen

met riemen .

2 naalden

Kruit.

Papier.

Loode kogels.

40 losse carabyn patronen

36 scherpe • •

24 > mnsquet •

40 > pistool •

50 losse . .

36 • snaphaan •

32 scherpe • •

1 «

6 vel

4 .

36 carabyn 24 musquet 40 pistool

32 snaphaan

Blik.

Staal.

Yzcr.

Dekzels en bodems.

Spykcrs.

4 dryfyzers of 4 staale nagels

1 koevoeten

1 lentzen

1 mikken en staarten

1 spylen

1 varkenstaarten

1 schi*oodkokers gevuUle na'

1 «

voor 3

hun calibcrs 1 blad

16 « 1 30 .

• 2 . « oud-

yzer

V.. «

N. B. Voor 20 p* afl'uiteu met raders, enz. of 50 p* rampaarden, dan wel voor 600 p» druiven, zal de commis een vat theer mogen opbrengen.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN.

435

L" C.

Aan zfn hoog Edelheid,

den hoog Edele groot agtbaare heer

Gouverneur Generaal van Nederlands India. Hoog Edele groot agtbaare heerl

Den ondergetekende oommis heeft de eer uw hoog Edelheid met alle eerbied te beriglen, dat hy, ingevolge het S8'^ art. van zyn instructie, op den 29*° en 3(K° der voorige maand alle de kruilhuisen in perzoon heeft gevisiteerd en dezelve, benevens het daar in zynde buskruit, droog en wel bevonden ; in geroeide kruithuisen bevind zig het volgende buskruit, als:

Nieuw.

HennaakL

Te zamen.

In Groningen 9

• Petras zorg •

• Grootoveryssel •

• de Paari •

120300

20600

40100

3850

60000

12160

20400

1830

180300

32760

60600

5680

Dan wel te zaamen 'S

184850

94390

279240

Hier meede aan de hooge order verhoope voldaan te hebben, noem ik my met alle hoog agting,

Hoog Edele groot agtbaare heer

Batavia, Uw hoog Ëdelheids

primo trouwschuldige dienaar,

17 den !•*• Gommis:

24 Maart. Instructie voor het kantoor van het artil- lerie^magazijn.

Art. 1. De dienst zal worden waargenomen door:

een onderkoopman als boekhouder,

een boekhouder als overdrager en

vier adristentra.

Art. 2. De boekhouder zal zorgen, dat alle morgen, buiten den Zondag, het compioir om half agt uuren worde geopend en om elf uuren worde gesloten, behalven op vergadering-

Digitized by VjOOQIC

436 i^9^. f*- Ö- VAN OVERSTRATEN.

dagen van haar hoog Edelheedens, wanneer hy zal moeten wagten tot na het eindigen derzelver.

Art. 3. De boekhouder zal de specificatie van den commis moe- ten teekenen voor accoord, navolgens de bepaaling by de tabelle.

Art. 4. By ontvangst van onbekwaame goederen zal de boekhouder het koper moeten inneeraen voor ^/g en het yzer voor ^4 ^^D i^ zwaarte, waarvoor het nieuwe is opgebragt.

Art. K. De boekhouder zal een duplicaat van het door den tweeden commis te houden bevinding-boek der uitge- leeverde goederen door den overdrager doen houden.

Art. 6. Alle Maandagen zal de suppoost van den commandeur en opper-equipagie-meester een klerk in het arthillery-comptoir zenden om, zoo ver zulks de inventaris der schepen betreft, een contra-boekje te houden van bovengemelde bevinding-boek.

Art. 7. Een maand ot ten uiterste ses weken na bekoming van een extract factuur of ordonnantie tot het ontfangen van goederen, zal de boekhouder uit bovengemelde bevinding-boek twee berigten opmaken wegens de uitlevering, als een voor den Directeur Generaal en een voor den eersten opperkoop- man van het kasteel, invoegen als by instructie voor het arthillery-magazyn, articul 12.

Art. 8. Onbekwaame metaale kanons, mortieren, houwitzers, enz., hetzy groot of klein, zullen in het vervolg stuks gewys na het caliber en niet by ponden worden ingenomen.

Art. 9. By verstrekking van oud metaal zal de boekhouder zig in de afschryvipg moeten reguleeren na en ingevolge articul 17 van de instructie voor den commis.

Art. 10. De ordinaire maandelyksche afschryving zal volgens de verminderde bepaaling by articul 23 van de instructie voor den commis voortaan maar mogen geschieden.

Art. 11. Tot voorkoming van abuizen en andere hinderpalen omtrend de confrontatie van den opneem tegen de boeken word de boekhouder gequalificeerd om de ses maanden de over en te min uitgeleverde goederen provisioneel in te neemen en af te schryven en dezelve zoo lange op een byzondere rekening te stellen, tot nader dispositie hunner hoog Ëdelheedens.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  437 
```

Ari. 12. Alle de kanons, mortieren, houwitzers, enz. en alle andere aiumunilie-goedereu, slaande of berustende op de kasleels of slads-bolwerken, slrand-batteryen, item de buiten- posten, de Waterplaats, Ryswyk, Noordwyk, Jaccatra, Wilgen- bui^, het fortje Angiol, de Keten ea Angké, item de kanons van de veld-arlbillery, aan den major en chef der arthillery afgegeeven, zoo meede die aan de poorten, alle met bun toe- liehoorende ammunitién, zullen ten lasten van gemelden chef der arthillery van de l)oeken der raaguazynen worden afge- schreven om vervolgens ten zynen laste by een apart by- boekje te blyven voortlopen ter zyner verantwoording.

Art 13. Zoo meede zal ter zyner verantwoording gehandeld moeien worden met de ammunitie-goederen etc. van de exer- citie-plaats en huishouding op Mr. Gornelis, item het laboratorium. Art. 14. Met de specificatie van den chef der arthillery, die maandelyks door den Directeur Generaal aan den boek- houder zal worden bezorgd, zal hy inzelvervoegen handelen, als met die van den commis.

Art. 15. Kruit van de aankomende schepen, dat op de molen door de ordinaire gecommitteerdens nog droog en goed word bevonden, zal de boekhouder op een door gemelde gecommitteerden geleekend briefje na de quantiteit ponden weeder moeten inneemen.

Art. 16. De op hel laboratorium bescheiden officier een eisch binnen brengende van benodigdheeden tot het aanmaken van gelaboreerde goederen, zal de boekhouder, indien gemelde eisch door den chef der arthillery voor gezien getekend is, daar op de afschryving kunnen doen ten laste van den chef der arthillery.

Art. 17. De officier bovengemeld zal telkens, als hy de door den commis gevraagde goederen klaar heeft, twee spe- cificatien van de verbruikte goederen, als een aan den chef en een aan den commis der maguazynen overhandigen, uit welke laatste de boekhouder de verbruikte goederen zal kunnen zien en de berekening op de gemaakte goederen maken, Art. 18. Eindelyk zal de boekhouder alle de goederen,

Digitized by VjOOQ IC

4S8 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

waar voor in het vervolg niets meerder uit kasea sal worden betaald, met 50 — en andere met 20 pet voor arbeidsloon, boven de waarde der daar voor opgebragte materiaalen, moeten cargeeren, by voorbeeld

van goederen, nit kassa betaald : 1 rampaard met oorlogs beslag è 18 S kost aan hout en

yzer ^25:10

hier op 50 pet. arbeidsloon • 12: 16

dus moet gemelde rampaard bj de boeken worden

ingenomen met / 38 : 6

goederen, niet uit cassa betaald: 1 beursvat met kopere banden kost aan bout, leder en

koper f6: 8: —

bier op 20 pet. arbeidsloon • t: 5 : 8

dus moet het beursvat worden ingenomen met /* 7 : 13 : 8 en zo alle andere goederen, waar toe eenige materialen worden verstrekt, terwyl de overige goederen, vermeld by het 21 art. der instructie voor het arthillery magazyn en waar voor geene houtwerken zullen mogen worden afgeschreeven, beree- kend en ingenomen zullen moeten worden eeniglyk met het arbeidsloon, invoegen daar voor is gesteld by annexe prys courant sub L". A: A, om met en beneevens de voorschreevene 50 en 20 pet. respective, voor arbeidsloon ten faveure te worden gebragt van een te formeerene reekening van ambagtslieden, die maan- delyks uit 's Compagnie's kassa worden betaald, en waar van het voor- of nadeelig saldo by bet sluiten der boeken op reeke- ning van fortiücatie-werken zal moeten worden geliquideert.

L° A. A.

PRYS COURANT of berekende arheêdsloan voor de ondentaande goederen, waarvoor (er aanmaking geen mate* rialen worden verstrekt, om daarvoor by de boeken ingenomen en verantwoord te werden.

1 p^ bom- of granaat-buis, ledig a 4 duim ... f — 3 : 8

1 • granaat-buis ledig • — 2: —

1 » patroon-stokje • — 1: 8

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  459 
```

24 Maart Order voor den commandeur en opper- equipagemeester ten aanzien van de artillerie.

Art. 1. üw Edele zal zorgen, dal mei den eersten Maandag van ieder maand twee capitains of capitain-luilenanls worden gecommandeerd om zig dien morgen in de arthillery Ie ver- voegen en aldaar van een der commisen ter examinaiie afvorderen alle onbekwaame goederen, gedunrende de voorige maand en van waar of mei wal schip aangebragt.

Art 2. Bovengemelde goederen zullen door gemelde ge- commilteerdens nauwkeurig worden nagezien, of dezelve we- zendlyk onbekwaam zp, en van hunne bevinding dienen van schriflelyk berigt aan den heer Directeur Generaal.

Art 3. By aankomst van Compagnies schepen of vaartuigen, die hun kruit aan de wal zenden, zal uw Edele de gezag- hebbende officier, die met hetzelve aan de wal komt, ernstig gelasten om by het openen op de molen present te zyn en mei de ordinaire gecommitteerdens aldaar wel toe te zien, welk kruit nog droog en hoe veel ponden ten gebruike be- kwaam is, ten einde zulks door den baas kruitmaker op de quitantie te doen bekend stellen, om zulks weder in de ma- gazynen te brengen.

Art. 4. Uw IJdele zal ook de capitains gelasten alle ledig- vallende inlandsche kruit-vaten te schoovea en dezelve by aankomst alhier aan het ambagts-quartier ter reparatie of herstelling af te geven.

Art. S. Uw Edele zal zorgen moeten, dat alle de goederen, hel zy van lading of inventaris, een maand of ten alleruiterste ses weken na bekoming van extract factuur of ordonnantie in de respective administratien worden bezorgd.

Art 6. Uw Edele zal den eersten suppoost van uw comptoir gelasten om een boekje te formeeren, onder dea naam van contra-bevinding boekje, van de uitgeleverde constapels inventaris goederen in de arthillery; en dezelve moet alle Maandag in hel arthillery comptoir een klerk zenden ter effen-stelling van hetzelve, ten einde altyd by overgave van schepen of

Digitized by VjOOQIC

440 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

vaartuigen te kunnen weten, wat er op de inventaris moei worden afgeschreven en per restant blyft.

Art. 7. Uw Edele zal gehouden zyn den chef der arthillery te laten kennis geven, wanneer een Compagnies schip of vaartuig uit Europa ter rheede is gearriveerd, en de aanko- mende capitains of gezagvoerders van gemelde schepen of vaartuigen informeeren, dat er twee officieren der arthillery by hun aan boord zullen komen om op te nemen, met hoe veel en van wat caliber kanon zy uit Europa zyn vertrokken, als meede welke ammunitie en wapens zy voor scheeps ge- bruik hebben meede gekregen, zullende gemelde capitains of gezagvoerders zulks aan gemelde officieren accuraat moeten opgeven.

Art. 8. Uw Edele zal insgelyks den chef der arthillery informeeren, wanneer aan boord van na Europa aangelegde schepen of vaartuigen gelegenheid is om de ammunitie en wapen-goederen te examineeren en te zien, of gemelde bodems nog even als by hun vertrek uit Europa zyn gearmeerd.

Art. 9. Eyndelyk zal uw Edele de capitains en alle andere gezagvoerders van Compagnies schepen en vaartuigen gdasten om geene ordonnantie te laten maken van onbekwaame am- munitie-goederen, als zulks met eenige kleine reparatien is te verhelpen, zoo als voor deeze wel heeft plaats gehad, by voorbeeld een kruitlantbaarn mankeerd een hoorn of een kopere kardoes-koker heeft een deuk, dan wel een beursvat het leder gescheurd of iets diergelyks, maar in zulke gevallen zal een* ordonnantie in reparatie worden opgemaakt, by voorbeeld.

Commis der magazynen laat repareeren voor het schip N. N.

een p' beursvat, het leder of de beurs onbekwaam,

een » kruitlantbaarn, mankeerd twee hoorns, en zoo met alle andere reparabele goederen.

24 Maart. Order voor den baas'kr uilmaker.

By ontfangst van buskruit van aankomende Compagnies schepen of vaartuigen zal u ten overstaan van de ordinaire gecommitteerdens en de officier, onder wiens gezag bet aan-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  441 
```

gebragt word, hetzelve doen openen en al hei geen, dal droog en wel bevonden word, by 50fi^^° afwegen en in vaatjes doen en zulks direct met een door u en de geconimitteer- dens getekend gelei-briefje aan den commis der magazynen zouden en de bevinding van het kruit meede op de quitantie, die door u aan den scheeps officier word algegeven, meede bekend stellen.

-^ Maart Verbod tegen den particnlieren uitvoer van poeder 'Suiker.

Uithoofde van de traagheid der zuiker-leveranciers in het verevenen van hunne agterslallen op de leverancien van 1 796 is goedgevonden en verstaan den uitvoer van particuliere poeder-zuiker, totdat die aglerstallen zullen zyn voldaan, te nterdiceeren, op poene van conflscatie ten behoeven van den officier, die de aanhaling zal doen.

Zie ook 30 Mei 1797.

^^ . Bekendmaking, dal de kerkeraad van de Lu- thersche gemeente te Batavia openlijk in zijne kerk

rekening en verantwoording zoude doen van zijne ad- ministratie der gelden en middelen dier kerk gedurende het jaar 1796,

25 Maart. Bepaling, dal het regentschap Tji-asem voor- taan zoude zijn een tjoetak van het regentschap Kra- wang en beheerd zoude worden door een oemboel of ki.

25 Haart. Regeling der inkomsten van den V meesier- knecht in den trein.

Is na deliberatie goedgevonden en verstaan aan den eersten

Digitized by VjOOQIC

4« 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN,

mecstcrknegt in den train, met intrekking van zyne tot dus verre genoten inkomsten, hoe ook genaamd, tot een vasttni& teraent toe te leggen, zo als aan hem toegelegd word mits deesen, ryksdaalders vyf en zeventig ter maand of in het jaar ryksdaalders 900; in het vertrouwen egter, dat, nu de ter rheede leggende scheepen voorlaan ten ey lande Onrust van derzelver g(^breeken zullen worden voorzien, by vervolg oen deezer meesterknegts (zo niet lieide) zeer wel te missen zullen zyn.

!tt^*- ycrnietnving van eenige bq[)alingen nopens hd aan boord gaan van vreemde schepen.

De Regering vond goed »len ernstigsten te interdiceerea, dat niemand, zo van land als van de scheepen en vaartuigeo ter rheede van Batavia, zal mogen gaan of vaaren aan boord van eenige vreemde Europeesche scheepen en vaartuigen, hier ter rheede of elders omtrend dezelve leggende, dan alleen de sabandhaar en licentmeester in zyn functie» op poene, dat die daarvan naar rechten zal worden overtuigd, verbeuren zal een boete van twee honderd ryksdaalders ten behoeven van den olTicier, die de calange zal doen, voor de eene en bet geslicht der pennislen voor de andere helft, hetzy dat hy op zodanig een schip of vaartuig eenige handel gedreeven heeft of niet".

4 April. Last op den sjahbandar te Batavia dagdijks aan den Advocaat-fiscaal Ie verstrekken een afschrift van de boom-rapporten wegens in- en t$itgegane vaartuigen.

De Regering beschouwde »die afgave als zeer nuttig en dienstig, ten einde hem, fiscaal, daardoor in slaat te stellen om te beter tegens allen smokkdhandel te kunnen waken".

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  443 
```

7 April. Wijziging der uniform van officieren.

Is goedgevonden en venlaan bet dragen van echarpes door de respecUve officieren van de militie, pennisten, burgers en alle andere gewapende corps af te schaffen, tot dat men ondorichl zal zyn, welk zoort van ecbarpes thans by de (roepes van den Nederlandschen staat zyn aangenomen, en zulks, wyl de thans in gebruik zynde echarpes, niet alleen van orange koleur, maar ook voor het grootst afgesleeten en niet meer te bekomen zyn; doch daarentegen tot menagement van on- nodige onkosten en wyl men meede nog niet onderricht is, welk veldteken thans in Nederland aan de militie is gegeeven, provisioneel te laten continiieeren met het dragen der tegens- woordig alhier in gebruik zynde dragons en troetels.

8 April. Nadere regelingen nopens hel oorgeld en de wogen-pacht.

Nademaal ons is voorgekomen, dat deeze en geene twyf- felingen zyn ontstaan omtrend de waare zin en meening van de 3^ 5^ en V artikulen van het reglement op het heffen van het ooirgeld van paarden, gearresteerd by ons placaat van den S*' December 1796, mitsgaders hoedanig officieren van de Chioeesche natie van buiten comptoiren, alhier te Batavia hun verblyf houdende, moeten worden geconsidereerd ten aanzien van het opbrengen der wagenpagt;

zoo is het, dat wy nodig geoordeeld hebben omtrend dat een en ander nader te statueeren en te ordonneeren, slatueeren en ordonneeren by deese:

Eerstelyk: dat, neevens de persoenen, welke by de ordres en reglementen op het stuk der wagen-verhuurderyen ge- qualiBceerd zyn en volgens den inhoud van het 3 artikul van hel voorschreeven reglement, waar by alle de voorscbreeven ordres en reglementen uytdrukkelyk zyn bevestigd, gequali- Geëerd blyven om alle ongepermitteerde wagens, die niet beboorlyk gebrand zyn, op 'sheeren wegen te arresteeren,

Digitized by VjOOQIC

444 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

ook van nu voortaan daar toe gequalificeerd zal zyn, gelyk daar toe gequalificeerd word by deezen, de collecteur van de wagen-pagl en kei ooirgeld der paarden, zullende in dit, even als in alle andere gevallen, waar in liy, collecleury de aanha- lingen doel, de verdeeling der boetens moeten geschieden na den inhoud van hel 15 arlikul van het gemeld reglement.

Ten tweeden: dal de boeleus, by art. 5 en art. 7 bepaald voor de frauduleuse opgeevers van het getal hunner paarden, verstaan moeten worden hun te zyn opgelegd onverminderd derzelver verpligting om als nog het ooirgeld der aglergehoude paarden te moeten betaalen volgens het reglement.

Ten derden: dat kapiteins der Ghineesen van buiten-comp- toiren, die zulks effeclivelyk geweest zyn en alhier terhoofd- plaalse hun verblyf houden, met opzigt tol hel opbrengen der wagenpagl zullen worden gelyk gesteld met de luitenants van die nalie, alhier in loco, dog dat alle mindere hoofden of officieren der Ghineesen van buiten-comptoiren gehouden zullen zyn de voorschreeven belasting op den zelfden voet op te brengen, als alle andere Ghineesen.

Zie ook 17 December 180S.

15 April. Regding der inkomsten van den Gouverneur- Generaal

De heer Gommissaris en Gouverneur Generaal, van Over- straten, reeds voor lang te kennen hebbende gegeeven hoogst- deszelfs verlangen, dat omlrend de inkomsten van het ambt van Gouverneur Generaal door Gommissarissen Generaal andere schikkingen mogten worden gemaakt, meer overeen komende met de waardigheid van dat eminent caracter, en de noodza- kelykheid hiervan algemeen erkend zynde, so is, nadat welmelde zyne hoog Edelheid aan de vergadering vryheid had gelaten van detiberatien, dit poinct thans in overweeging genomen en, vooi*af geëxamineerd zynde de opgave van inkomsten, tot dat ambt betrekkdyk, zodanig als die door den heer oud Gouverneur Generaal, Alling, is geschied en de daarvan door zyn hoog Edelhèidi Nederburgh, geformeerde en thans ter tafd gepro-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVEftSTRATEN. 44K

duceerde label, so is uit een en anderen komen te consteeren^ dal de inkomsten van den heer Gouverneur Generaal in de jaren 1792 en 1793 hebben bestaan in het navolgende, te weelen :

aan gagie / 1200 'smaands, gecalculeerd in 't jaar op rd» 7000

aan kostgeld > 1920

• emolumenten » 7500

tot schadeloosstelling wegens de af- schaffing van de paardestal, jaarlyks. . . » 3000

of Ie zaamen rd« 19420

voorts: van den kapitein Chinees tol tafelgeld 'smaands nV 400 of in 't jaar rd* 4800

van denzelven tot een nieuwejaars- geschenk • 1000

wegens deszelfs aandeel in de winsten van het vendu-comptoir » 13080

wegens hetgeen de gouverneur van Java 'sjaars uit de zoutpagt aan zyn Edele overmaakte » 6000

van de passer Boerong/smaands rd^ 40

voor de overvaart by Goenong Sa-harie, 'smaands » 5

voor de overvaart agter de Chineesche kamp. , » 40

leid rd« 85

of in 't jaar » 1020

aan eenige geringe geschenken van ryst (die meest onder arme en behoeftige perzoonen wederom word uitgedeeld), vogelnesjes tot consumtie, paarden, koe- en bartebecsten en andere, geringe land- prodttcten, schenkagien van den prins van Madura, regenten en Chineesen van

Java aan ryst, cadjang, oly, drooge visch,

Transporleere rd' 45320

Digitized by VjOOQIC

446 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

Per transporl rd* 45340

kleedjes en andere Ueynigheeden — sommige geringe artikelen van Ghineesen en inlanders lor hoofdplaatse, ais versche visch, vleesch, groen lens, vrugten, eyeren enz., ten hoogslen gecalculeerd, alles te

samen, op rd* 7000

teld » 52900

of in alles rd' 5Ï340

hebbende zyn Edelheid nog in den beginne ge- noten rd"* 10000 'sjaars van de Maccassaarsche pas, hetwelk vervolgens gereduceerd is tot op rd* 7000, dog welke recognitie door hoogstdenzelven in anno 1793 aan den Chinees, Tan Soenko, w^ns de ongunstige tyd en geleede verliesen was geremit- teerd;

dal daarentegen het uitgereikte door welmelde zyn Edelheid in hoogstdeszelfs publieke qualiteit aan liefde en andere giften in 't jaar hedraagd. . . » 14840

na aftrek van welke som van het generaal be- dragen der inkomsten er dus tot het onderhoud eener koslbaare staatsie en huyshouding, enz. overblyfl rd» 574BO

waarop gedelibereerd zynde, is eenparig begreepen, dat, zo de inkomsten, welke de dienaaren ter hoofdplaatse direetdyk van de Compagnie genieten tol hunne besotding en beslaan, door Commissarissen Generaal, over het algemeen genomen, daartoe zeer ontoereikend zyn bevonden, zulks inzonderheid ook waar is omtrend die van den eersten derzelven, den heer Gouverneur Generaal van Indie, die aan gagie, kostgeld, emo- lumenten en defroyement wegens de afgeschafte omslag van de stal in alles nog geen 40000 ryksdaalders in het jaar geniet, terwyl zyne verdere inkomsten voortvloeyen uit oon- Iributien en bysondere schikkingen, welke meerendeels weinig strookten mei het aanzienlyk caracter, hetwelk door hem word bekleed;

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  447 
```

dat het dierhalven allernoodzakelykst is daario eene gepaste verandering te maken, sodat een Gouverneur Generaal 's Gom- pagoies we^en worde in staat gesteld om overeenkomstig dat caracter te kunnen bestaan en de eer en bet fatsoen |

daarvan beboorlyk te maintineeren zonder te beboeven zyne {

toevlugt tot andere ressources te neemen; j

dat bet daarenboven billyk is, dat degeene, welke die moeyelyke en gewigtige post ten nutte van het algemeen bekleed, behalven 1

hetgeen by tot zyne buysboudelyke en andere noodzakelyke '

depenses nodig heeft, eene billyke belooning geniete voor zynen i

dienst en die eenigsints eevenreedig zy aan de moeiten en zorgen, zowel als aan de groote verandwoordelykbeid, welke daaraan zyn verknogt;

dal de depenses van een Gouverneur Generaal zyn van tweeêrley aard, namen tlyk: vooreerst die van eene zeer om- slaglige en kostbaare huyshouding en ten anderen die van liefde en andere giften, die hy jaarlyks besteed om weduwen en andere ongelukkige perzoonen te soulageeren, verdiensten aan te moedigen en te beloonen, enz.;

voorts, dat een iegelyk, die dit land van naby kend, zal moeten toestemmen, dat de buysbouding van een Gouverneur Generaal, zal hy de eer van zyn staal ophouden, omslagtig en kostbaar is; dat er, alleen om in die hoedanigheid alhier gezeeten te zyn, een aanzienlyk capitaal nodig is en de dagelyksehe onkosten eener zo uitgestrekte huyshouding meede zyn important, daar de ondervinding leerd, dat men alhier met een ryksdaalder vry minder doen kan dan in Nederland met een guUen, terwyl een Gouverneur Generaal bovendien nu en dan nog verpligt is tot het geeven van groote en kostbaare fes- thriteiten en gastmalen, zodat men reekend, dat deeze dienaar, jaar door jaar, tot deese dagelyksehe en buitengewoone depenses verpligt is te impendeeren een montant van ryksdaalders 36000;

en is dierhalven goedgevonden en verstaan het vast tracte- ment van den heere Gouverneur Generaal te bepaalen, gelyk hetzelve bepaald word by deezen, op voorschreeven soipma van ryksdaalders ses en dertig dui/end in 't jaar;

Digitized by VjOOQIC

448 1797. P. Ö. VAN ÓVERSTRAYêN.

dal, om den heer Gouverneur Generaal wyders in staat te stellen (ot de verdere uytgaven, hiervoren vermeld, die uyt- hoofde der plaatselyke omstandigheeden als niet minder nood- zakelyk moeten worden beschouwd, aan hem zal worden toegelegd, gelyk by deezen geschied, een jaarlyksche subsidie uyt 's Compagnies cassa van ryksdaalders veertien duizend, makende dierhalven (e zamen eene somma van ryksdaalders vyRig duizend in 't jaar, waarvan men niet kan reekenen, dat hy iets naamwaardigs over behoud;

dat egter, om deese schikking Ie effeclueeren buyten bezwaar van de Compagnie, de navolgende inkomsten, tot dus verre door den heer Gouverneur Generaal genoten, gedeellelyk zullen worden ingetrokken en gedeellelyk voor het vervolg ten haaren faveure gebragd, als: 1^ zal worden ingetrokken de gage a /'t 200 'smaanda of

thans in het jaar bedragende rd' 6000

het kostgeld in 't jaar > 1930

de emolumenten * 7500

het defroyemenl wegens de aCschaffing van

de stal » 5000

2® zal ten faveure van de Compagnie worden ge- bragt, hetgeen de capitain-Chinees verpligt is geweest voor het lafelgeld op te brengen, thans bedragende rd' 3K0 'smaands, en het nieuwe- jaars-geschenk tot i7ksdaalders 1000 of te zamen » 5200 3® so ook het aandeel van den Gouverneur Generaal

in de zout-pagt van Java tot • 6000

4^ voor de pas van de Maccassaarsche jonk zal al- meede aan de Compagnie jaarlyks moeten worden opgebragt, zoveel daarvoor zal konnen worden bedongen, hetwelk alhier slegts gecalculeerd

word op ■ 6280

5^ nog ten faveure van de Compagnie te laten opbrengen de recognitien van de passer Boerong, •voor de overvaart by Goenoeng Saharie en

Transporteere rd' 380OO

Digitized by VjOOQIC

P. Ö. VAN OVERSTRATEN. 449

Per transport rd« 38000

foor de OTervaart agter de Chineeflche kamp,

te zaoien, als voorzegd, monteerende • 1020

6* waarby gereekend het aandeel van den Gou- vemeur Generaal ait de winsten van het vendu- comptoir, hetwelk door de jongste schikkingen insgelyks aan de Compagnie vervallen is, tot.. • 15080

teld als voren rd' 60000

dat voorts aan den heer Rouvernenr Generaal zullen worden gelaten de geringe geschenken van ryst, vogelnesjes, paarden, koe- en hartebeesten en andere geringe lands-producten, mits- gaders de schenkagien van den prins van Madura, regenten en Ghineesen van Java aan ryst, cadjang, olie, droge visch, kleedjes en andere kleinigheeden en zo ook die van Ghineesen en inlanders ter hoofdplaatse van geringe articulen, als versche visch, vleesch, groentens, vrugten, enz., als geoordeeld zynde, dat deeze zaaken niet wel konnen worden afgeschaft, zonder dat zulks eene verkeerde impressie by die lieden zoude maken, als zynde op aloude gewoontens, met hunnen aart en denkens- wyze strookende, gegrond en des te minder noodzakelyk daarin eenige verandering te maken, om dat bet bedragen daarvan, na aftrek der contra geschenken aan vorsten en grooten, niet is van byzonder belang;

dat eindelyk ook aan den heer Gouverneur Generaal zal worden gelaten het aandeel in de zuivere winsten van den amGoen-handel, by articul 20 der instructie op die handel aan hoogstdenzelven toegelegd, en zulks om te kunnen blyven strekken tot een middel van verbeetering van deszelfs staat, billyke beloning van zyne uitgestrekte en gewigtige werk- laamheden ten nutte van de niaatschappy, zowel als tot een equivalent van de groote verantwoording, aan die eminente bediening gehegd, egter onder deese bepaling om een vierde gedeelte daarvan aan de Compagnie wederom uit te keeren vMv jaarlyksch ambtgeld.

Zullende alle de voorschreeven schikkingen moeten gereekend worden ingegaan te zyn met primo January deeses jaars.

KAKAAT-BOB DBL XIU 3^

Digitized by VjOOQIC

450 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

De heer Commissaris en Gouverneur Generaal, van Overstralen, vervolgens wederom in het besoigne zynde verscheeneii en zitplaats genomen hebbbende, so zyn de voorschreeven dis- posilien by monde van den heer Commissaris Generaal, Nederburgh, aan hoogstdenzelven gecommuniceerd, waarop gemelde zyn hoog Edelheid, na alvorens dankbaariyk erkend te hebben de billyke sorgen, door Commissarissen Generaal genomen voor hel ordenllyk bestaan van den eersten van 's Compagnies dienaaren in deese gewesten, verder heeil gelieven te verklaren, dat hoogstdezelve alleen uit een bezef van pligl de voormelde hoge waardigheid had aanvaard, zelfs met ter zyde stelling van alle oogmerken tot verbeetering van deszelfs fortuin, en dierhalven vryheid verzogl om te mogen liedanken voor hel genot van het aandeel, by hel 26'^® arlicul der in- structie van de amfioen directie aan den heer Gouverneur Generaal toegelegd uit de zuivere winsten van 's Compagnies handel in dal articul, als houdende zig volkomen te vreede met dfi overige inkomsten zyner bediening, als zynde even- redig aan de uitgaven, waartoe zyn hoog Edelheid zig in dezelve vond verpiigt, insteerende egter, dat zulks niet mogi strekken lot eenige consequentie of praejuditie van hoogBt- deszelfs successeuren in der tyd.

En is dierhalven geoordeeld aan de voorschreeven, aliesiois edelmoedige instantie van wehnelde zyn hoog Edelheid ie moeten defereeren, als strekkende ten voordeele van de Com- pagnie, egter sonder dal zulks zal konnen strekken tot eenige consequentie ofle praejudicie voor hoogstdeszelfs successeoreo in der tyd.

^ April. Regeling der inkomsten van den directeur- generaal.

Oebleeken zynde, dat de heer eerste Raad en Dtreeteur

Generaal van Nederlandsch Indiê heeft genoten :

aan gagie a/'500 'smaands of in het jaar., rd* 2500: —

» kostgeld rd' 83:9 's maands of in het jaar • 998 : 1 2

Transporleere id* 3498: IS

Digitized by VjOOQIC

P. a VAN OVERSTRATCN. tói

Per transport rd" 3498 : 12

aan emolomenteii rd* 312 7i 'smaands of in 't

jaar » 3730 : —

■ hniahuur rd«50 'smaands of in 't jaar. . » 600 :

of te zamen rd* 7848 : 12

voorts: het middel van bestaan, by articul 26 van de in- structie van de amphioen directie toegelegd uit de zuivere voordeelen van dien handel, dat gecalculeerd kon worden op ryksdaalders 4 a 5000 in het jaar, door eikanderen gereekend;

dat bovendien een Directeur Generaal volgens aloude usantie pleeg te genieten uit de leverantie van arak rd' 5 per legger, dienende voor de verzending of verstrekking, en rd' 10 per legger voor het retour naar Nederland;

dog dat, vermits er reeds zeedert lang geen arak meer tot oegotie is verzonden naar Bengalen of Cormandel en ook geene retouren naar Nederland zyn afgezonden, mitsdien ook deeze • iokotiisten hebben stil gestaan, als zynde de recognitie arak ruim toereikende geweest voor de verstrekking;

so is, uit aanmerking van het aanzien deezer bediening, de byzondere werkzaamheid en andere bekwaamheeden, welke fereüscht worden om dezelve naar behooren te bekleeden, de groote aangelegenheid, waarvan dezelve is voor de belangens der maatschappy, sodai zy als bet hoofdrad moet worden be- schouwd van het huisboudelyk bestuur haarer finantien en handel, en eindelyk de niet minder groote verantwoordelykheid, daaraan verbonden, goedgevonden en verslaan, met intrekking ^f^ gagie> kostgeld, emolumenten en huishuur, biervoren ge- specificeerd, mitsgaders met afschaffing van de douceurs op de leverantien van arak, bevorens door de hoeren birecteur Generaals genoten, aan den heer Directeur Generaal tot een vast tractemenl toe te l^[gen, gelyk by deese geschied, ryks- daalders 1000 'smaands, makende in het jaar ryksdaalders twaalf duizend ;

voorts aan den heer Directeur Generaal te laten het reeds genoten wordende middel van bestaan uit de zuivere voor- deelen van den amfioen handel.

Digitized by VjOOQIC

482 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

22 April. Regeling der inkomsten van de ordinaire en extra-ordinaire leden in den Raad van Indië,

Gezien zynde, dat de heeren Raaden ordinair en exira ordinair van Indiê hebben opgegeeven te hebben genoten het navol- gende, te weeten :

de heeren Raden ordinair aan gagie 'sniaands f 350 o( in 't jaar ; rd' 1750: —

aan kostgeld, 's maanda rd' 27 : 9

of in 't jaar • 326:12

» huishuur, 'smaands rd' 50

of in 't jaar » 600: —

» emolumenten, 's maands rd'

208 : 16 of in 't jaar • 2500: —

of te zamen rd' 5176: 12

de heeren Raden extra ordinair hetzelve als de heeren Raden ordinair, alleen met dit onderscheid, dat derzelver gagie maar bedraagd f 100 's maands, hetwelk dierhalven in het jaar een verschil maakt van rd* 750 : —

zodat hun Edelens inkomsten bedragen rd' 4426 : 1 2

voorts : beide nog eenige geringe geschenken van Chineeseo en inlanders naar 'slands gebruik en meest in consumptibele waaren bestaande, dus van geen groote waarde;

80 is na deliberatie goedgevonden en verstaan aan de heeren Raden ordinair van Nederlandsch-liidie, met intrekking van gagie, kostgeld, huishuur en emolumenten, tot een vast tractement toe te leggen, gelyk toegelegd word by deesen, ryksdaalders 450 's maands of in het jaar ryksdaalders vyf duizend vierhonderd;

en aan de heeren Kaden extra ordinair, met intrekking als vooren, eene somma van ryksdaalders 400 's maands of in het jaar ryksdaalders vier duizend agt honderd, en zulks beide om in te gaan met primo January deeses jaars; zynde de voorschreeven toelage respectivelyk wat ruimer genomen dan het bedragen der vorige inkomsten, omdat het gevoeglyk is voorgekomen als nu voor het vervolg meede te doen cesseeren

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  453 
```

de verstrekkingen van peeper, speceryen en schryfbehoeftens, waarop de leeden van de hoge tafel tol nu toe aanspraak hebben gehad, dog waarvan zy, immers wat de scliryfbehoeftens aangaat, gewoon zyn geweest weinig of geen gebruik te maken, als deselve meestal kopende of ontbiedende voor hunne parti- coliere reekening;

met te kennen gave aan de hoge regeering van Indié, dat Commissarissen Generaal by deese geleegenheid niet mogen Dalalen haar nader en speciaal aan te beveelen de stricte observantie haarer besluiten, waarby alle genot uit 's Com- pagnies pakhuisen is afgeschaft, ten tyde de verstrekkingen der randsoenen door een equivalent in gelde zyn vervangen, en dierhalven verwagtende zyn , dat de heer Directeur Generaal daarop een wakend oog zoude houden;

zynde de heer Commissaris en Gouverneur Generaal, van 0?erstraten, by deese gelegenheid nog verzogd in Rade van Indiê die directie te vollen houden, dat de alhier existeerende, beilsame wetten tegens de excessen der Chineesen en inlanders in hei doen van presenten werden gerenoveerd en in stricte olwervantie gehouden.

Door de voorschreeven bepalingen als nu vervallen zynde de staande ordre, volgens welke alle de leden der hoge tafel verpligt waren te laten staan drie jaren van hunne voormalige gagien, so is nogthans begreepen, dat de oogmerken, welke de heeren Meesters daarmeedc hebben gehad, zeer gemakkelyk konnen worden geconserveerd door het stellen van aan de voorschreeven drie-jarige gagien evenredige borgtogten, en dierhalven verstaan zulks almeede aan de hoge regeering te kennen te geeven, met qualificalie om aan de presente leeden, 80 ras zy de voorschreeven borgtogten zullen hebben gepraes- teerd, derzelver nog te goed hebbende gagien af te betalen.

Voorts gereflecteerd zynde, dat thans in de bezolding der praesidiums, die door de heeren Raden van Indié worden bekleed en, gelyk bekend is, altyd pleegen te strekken tot vermeerdering Tan derzelver andersints wat sobere inkomsten, eene groote oneevenreedigheid plaats heeft, welke billyke voorziening vorderd;

Digitized by VjOOQ IC

454 1797. P. Q. VAN OVER8TRATEN.

80 is grilet, dat wel het iDkomen van de beide beeren directeuren, so van de aniGoen directie, als van de bank van leening, by de respeclive instructien bepaald is, dog wal aangaat de verdere praesidiums, dat de voordeelen, weleer aan dat van Scheepenen verknogl geweest, reeds merketyk door eene in de maand December 1792 gemaakte schikking zyn verminderd, volgens welke dezelve zyn bepaald op eene recognitie van de lopbaanen, so binnen, als builen de stad, van ryksdaalders %60 in de maand, van den kapitein van de Papangers tot ryksdaalders 500 in 't jaar en van den pagter der herbergen tot ryksdaalders 50 in de maand, waarby gereekend het bedragen van geleeverd wordende visch, groenlens, euE. voor de tafel, dus het jaarlyksche inkomen van den praesident van Scheepenen (volgens de eevengemetde schikking) kan worden geschat op ruim rd' 4000 in het jaar, dog dat deese schikkingen egler, so min als alle genot van inkomsten der praesidenten van Scheepenen, nimmer door eenige expresse auctorisatie van de hoge regeering zyn bdcragtigd geweest, ten minsten, dat de tegenswoordige heer praesident op dal fundament zwarigheid heeft gemaakt de voorschreeven reoog- nitien te onlfangen;

dog wat aangaat die van den kapitein der Papangers, deselve ak vervallen kan worden beschouwd, zeedert deese compagnie is gesteld onder het bevel van commissarissen ter zee en te velde, en dat die van de pagter der herbergen nu waar- schynlyk niet meer in te vorderen zal zyn, dog dat die van de toptafels binnen en buiten de stad tot ryksdaalders SSO 'smaands aangemerkt kan worden, als zynde geweest een permanent en door langduurig gebruik onder het oog en met volkomen weetenschap der hoge regeering geweltigd bezwaar op deese pagt, welke dierhalven moet gecenseerd worden jaarlyks op deese voorwaarde tot de bepaalde som van ryks- daalders 3400 'smaands in admodiatie te zyn afgestaan, en wyders geconsidereerd zynde, dat het niet billyk zyn zoude, dat de admodiateurs hun profyt deeden met de voormelde scrupule van den lydelyken praesident, so is verstaan de

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  45K 
```

hoge regeering te qaaliBeeeren om door voomoemde admo- diateurs als nog in 's Compagnies kas te hten overbrengen het ten agteren staande der gemelde recognitie, met en benevens die van het lopende jaar 17979 dog overigens die recognitie voor het vervolg af te schaffen eo daarentegen het bedragen der admodiatie-penningen van de toptafek in even- redigfaeid te verbogen ;

voorts het vast tractement van den praesident van het cdkgie van Scheepenen te bepalen op ryksdaalders drie honderd vyftig 'smaands, sonder bezwaar van eenig ambtgeld, en hetzelve aan den presenten heer praesident te laten goed doen, ledert den dag dat zyn Edele die bediening heefl aanvaard.

Wyders gereflecteerd zynde, dat de inkomsten van den praesident van Heemraden in vorige tyden niet onaanzienlyk lyn gweest, als meerendeels gesproten hebbende uit een extra Goelierol, dog welk misbruyk de jegenswoordige beer praesident uil alIesintB loCfelyke beginselen heeft vernietigd, waardoor dao ook is veroorzaakt, dat aan zyn Edele geene andere in- komsten deeser bediening zyn overgebleeven dan alleen in 't jaar 3KO0 bossen pady, waarvan de waarde kan worden gecakttleerd op circa ryksdaalders 525 ;

eo is dierhalven na deliberatie verstaan aan den praesident van Heemraden toe te leggen, gelyk geschied by deesen, een inkooien van rd' drie honderd vyftig 'sniaands, te voldoen uit Heemraden kas, ongereekend de voorschreeven pady, en dat dit inkomen aan den tegen woordigen heer praesident sal worden gevalideerd, zeedert dat zyn Edele op deszelfs verzoek is ontjagen als praesident van de weeskamer en dus geene * andere inkomsten heeft gehad als die van Baad van Indifi, komende wyders ten opzigte van zyn Edele als nu ook geheel te cesseeren de verphgting tot het betaalen van jaarlyks ambtgeU, door welmelde regeering (waarschynlyk toen nog het eog hebbende gehad op de voormalige revenuen van dal praesidium) bepaald geweesl op ryksdaalders 650.

Vervolgens omtreod de inkomsten van biet praesidium v^ de weediamer aangemerkt zynde, dal de voornaamste derzel]re

Digitized by VjOOQIC

456 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

hebben bestaan nit een soort van recognitie, die door den secretaris der weeskamer volgens aloude gewoonte pleeg te worden opgebragd voor de vryheid om op eene secuurewyze kamer- of andere gelden op renten voor zyne particuliere reekening te mogen uitzetten, welke recognitie nog onlangs beeft bedragen ryksdaalders 4500 in het jaar, waarby ge- reekend het aandeel van den praesident in de leges en het bedragen van den 40^° penning, dat in anno 1793 ('t welk egter een buitengemeen voordeelig jaar is geweesl) wel heeft belopen ryksdaalders 2306, mitsdien deese inkomsten, te samen genomen, wel bedragen ryksdaalders 6806, waarvan egter wederom ryksdaalders 1500 voor ambtgeld hebben moeten worden uitgekeerd;

en begreepen weesende, dat de voornoemde inrigting, im- mers voor zover de gemelde recognitie betreft, is vitieus en vooral in de presente tyden de weeskamer aan groole verliesen kan blootstellen, is dierhalven verstaan als wel gedaan te beschouwen, dat deselve is gecesseerd en dat wyders, om den praesident der weeskamer desweegens op eene billyke wyze schadeloos te stellen, aan zyn Edele uit de fondsen derzelve kamer zal worden toegelegd een inkomen van ryksdaalders drie honderd en vyftig ter maand, met behoud van dessdfs aandeel in de leges en de veertigste penning en met stand- houding van de bepaling van desselüs jaarlyks ambtgeld op rd' 1500, terwyl deese schikking zal moeten worden gerekend te zyn ingegaan met den tyd, dat de jegenswoordigen heer praesident deszelfs bediening beeft aanvaard.

Nog geremarqueerd zynde, dat het eenige praesidium, Waaraan tot nog toe geene vaste inkomsten zyn gehegl geweest, wanneer hetzelve door een lit van de hoge tafel word bekleed, is dat van den Raad van justitie des kasteels Batavia:

so is billyk geoordeeld, dat daaromtrend meede eene vaste bepaling wierde gemaakt, en dierhalven na deliberatie verstaan het inkomen van den praesident voormeld te bepalen, gelyk hetzelve bepaald word by deese, op ryksdaalders drie honderd en vyhig 'smaands en hetzelve voor den tegenswoordigen

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  «7 
```

heer praesident te laten ingaan met primo January laatslleeden sonder eenige bezwaar van ambtgeld.

22 April. Regeling der inkomsten van den ontvanger' generaal der Jakatrasche domeinen.

b gebleeken, dat die inkomsten over het lopende jaar 1797 maandelyks bedragen, te weeten:

3/3 gedeeltens van het 7i procent opgeld, dat door de pagters moet worden voldaan, makende over een montant van ryksdaahlers 34685, zynde het bedragen der generale

pagt-penningen rd» 115 : 34

voorts: van de pagters van de boom » 150 : —

van de pagters van de groente kramen en winkels > 10 : — » » * » » ingevoerd wordende Wes-

tersche lywaten » 10 :

• m » > » toptafels > 10:

» » » » » het hoofdgeld der Ghineezen » 10:

bedragende alzo 's maandelyks rd' 305 : 34

of in het jaar ryksdaalders drie duizend ses honderd agt en sestig en vier en twintig stuivers.

Waarop, na deliberatie, is goedgevonden en verstaan de voormelde recognitien van pagters te laten cesseeren met primo January 1798, waarvan by de aanstaande verpagting de nodige advertentie door de hoge regeering zal moeten worden gedaan, mitsgaders de admodiatie der toptafels met 10 ryksdaalders in de maand worden verhoogd;

wydens de inkomsten deeser bediening, ingaande met voorsehreeven datum, te bepaalen op een vast Iractement nit 's Compagnies cassa van ryksdaalders 300 ter maand of in het jaar ryksdaalders vier en twintig honderd, met be- houd van het hier voren gespecificeerd aandeel in het V2 percent opgeld der pagt-penningen.

29 April. Toevoeging van een opper-chirurgijn aan den Sultan van Bantam.

Zulks geschiedde op verzoek van den Sultan en werd te

Digitized by VjOOQIC

4B8 17Ö7. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

eér toegeBtaan, omdat »die Yorst saccessivdyk heeft afstand gedaan van diverse Europeesche kdiendens, welke zyn hoog Edelheid in deszelfs dienst pleeg te hebben, en 's Compagnies belang ook thans meer dan ooit meede brengt om de inlandsche vorsten door soortgelyke inschikkelykheeden aan zig te verbinden''.

29 April. Wijziging van de instructie voor de amphioen- directie.

Na deliberatie is goedgevonden en verstaan, by wyze van alteratie en ampliatie van de instructie voor de amfioen directie, te ordonneeren en Ie statneeren, gelyk geordonneerd en gestatueerd word by deezen:

1^ dat voortaan geen directeur, administrateurs, cassier, scriba of andere bediendens deezer directie eenige amfioen zullen mogen kopen ofte daarin eenige handel dryven, voor zig of voor anderen, directelyk of indirectelyk, op wat manier zulks ook zoude mogen weesen, werdende zulks meede ten strengsten geinterdiceerd aan den administrateur van het kleede pakhuis, op poene van privatie van deszelfs officie en verdere correctie naar exigenlie van zaaken: V dat van nu af aan de administrateurs der amfioen directie niet zullen vermogen eenige kisten amfioen naar hunne particuliere wooningen over te brengen om deselve van daar aan de kopers af te leveren, zullende de gemelde afleveringen voortaan moeten geschieden direct * uit de pakhuizen van de Compagnie, telkens, wanneer znlks door de kopers, na voorafgaande betaling, word verzogt; en 3^ dat almeede voor hel vervolg alle de kisten amfioen, voor de verkoping geprojecteerd, zullen moeten worden genom* nierd, beginnende van N® 1 tot de laatste kist inclasive, eo dal by hel vendu-catern zodanige voldoende aanteeke* ningen zullen worden gehouden, dat aan den koper altyd op eene secuure wyze kan blyken, welke nommers hy hem zyn gemynd, ten einde te kunnen toezien, dat dezelfde noit^mers by de aflevering aao hem wwden afgegeeven.

Digitized by VjOOQIC

it Aytfl

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 459

Wijziging der uniform van zee^officieren.

Heereo Commissarissen Generaal vernomen hebbende, dat de wyze, waarop het tegenswoordig uniform van 's Compagnies zee-offiiciereD is ingerigt, dezelve voor hun zeer kostbaar doei zyn, vooral ook omdat de groene coleur ten eenemaal onbestand is legens de brandende zonnestralen in deze gewesten, waarom voornoemde zee-officieren .dan ook algemeen verlangen, dat daarin eene verandering werde gemaakt;

80 is verstaan de voorschreeven, tegenswoordige aniform af te sdiaffen, gelyk dezdve afgeschaft word by desEen, en ia steede van dien zodanige andere voor het corps de marine van de Compagnie te arresteeren, ab de daarvan gefor* meerde teekening komt aan te wyzen.

Op 19 Mei 1797 werd een nieuw model van » dragons en •troetels' ingevoerd ten behoeve van Gompagnie's militairen, zeevarenden, gewapende pennisten en burgers. Dit model was gewijzigd »na de presente omstandigheeden' (nam. ontdaan van de oranje klear) en kon des te gemakkelijker ingevoerd wonlen, omdat zulks weinig kostbaar was en «'s Compagnies •troepes nimmer verbonden zyn geweest aan het veldteeken •van die van den Staat''.

4- Mei. Waarschuwing voor valsche^ tinnen duiten.

Nademaal wy met de uiterste ontsligting hebben ontwaard, dal vuil gewinzoekende lieden, in weerwil van de by publicatie van den il^ September 1796 bedreigde strafoefening, niet • hebben geschroomd de by de evengemelde publicatie gangbaar verklaarde thinne-duiten na te maken en te vervalschen, in- voegen bereeds eenige goede ingezetenen daar mede bedrogen zyn, en deze valsche thinne-duiten, die inzonderheid daar aan kenbaar zyn, dat dezelve voor het grootste gedeelte van lood zyn, daar de echte van thin met spiauter zyn aangemaakt; zoo is het, dat wy goedgevonden hebben allen en een iegelyk van dit bedrog te adverteeren en te waarschouwen, ^o aU

Digitized by VjVJUQIC

460 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

geschied by dezen, opdat een ieder zig kan wagten voor schade, belovende aan de geenen, die de daders zullen ontdekken en aanwyzen, zodanig dat dezelve in handen van de jnslitie ge- raken en van het feit worden overtuigd, een praemie van vyf honderd ryksdaalders; zullende de naam van den aan- brenger, des begeerende, worden gesecreteerd.

En op dat de voorschreeve valsche thinne-duiten niet verder in circulatie worden gebragt, interdiceeren en verbieden wy op het scherpste dezelve op eenigerley wyze uit te geven of verder te doen circuleeren, maar gelasten en beveelen daaren- tegen wel expresselyk, dat de geene, door wien zodanige valsche thinne-duiten zyn ontvangen, dezelve moeten overgeven aan den officier van justitie, onder wiens jurisdictie zy sor- teeren, die dezelve zullen moeten aanbonden en vervolgens zo nauwkeurig mogelyk moeten onderzoeken, van wien zo- danige valsche thinne-duiten afkomstig zyn, ter verdere ont- dekking der schuldige aan deze misdaad.

Ordonneerende en recommandeerende de respective officieren van justitie wyders ten overvloede op liet allernadrukkelykst met de meest mogelyke activiteit te inquireeren en recherche te doen naar de daders, die zig aan de voorschreeven falsiteit hebben schuldig gemaakt, dan wel in het vervolg schuldig zouden mogen maken ; mitsgaders by ontdekking en agterhaling tegen dezelve naar de uiterste gestrengheid der wetten tot de poenaliteiten, daar by bepaald, te procedeeren.

Zie ook 23 Mei 1797.

11 Mei. Wijziging van het bepaalde op 8 Ociober 1793 nopens het verantwoorden van rantsoenen.

De Regering vond goed, »tot voorkoming van hel agter- houden door de scheeps overheden van de overbehoudene provisién tevens met de ordonnantiên tot derzelver verant- woording, met intrekking van de ten aanzien der overbehoudene provisién den 8^° October 1793 bepaalde ordre als nu te statueeren : a. dat de suppoost van deo commandeur en opper-eqaipa-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 461

giemeester voortaan alle de onionDanlien van overbehoudene randsoenen, die door hem na de opgave van hei comptoir der generaale visite ontvangen, opgemaakt en door den heer Directeur Generaal zullen moeten ondertekend worden, direct aan de administratiën zal bezorgen, in steede van dezelve aan de overheden af te geven, en geene ordon- nantién tot randsoenen aan scheepen en vaartuigen op de rheede of naar elders vertrekkende op nieuws te verleenen, zo lange niet gebleken zal weezen, dat het overbehoudene is verantwoord en waarvan de overheden het bewys uit de adoiinistratien zullen moeten vertonen, sub poene van, in cas hy anders zal handelen, boven eene correctie aan- spreekelyk te zullen blyven voor hetgeene niet zal zyn verantwoord, terwyl hy daarenboven om de zes maanden aan het comptoir der generaale visite zal moeten bezorgen eene specifieke notitie der ordonnantien, die by hem ter verantwoording van overbehoudene randsoenen door de scheeps overheden in de respective administratiën zullen zp opgemaakt;

dat de administrateurs van het provisie en het graan-magazyn, zodra zy de ordonnantie tot den ontvangst van overbevon- deue randsoenen zullen hebben ontvangen, de uillevering des wegens van de overheden zullen moeten requireeren en geeoe verstrekkingen op nieuws van provisien aan zodanige doen, ongeacht daartoe eene ordonnantie door den commandeur en opper-equipagemeester verleend en byden heer Directeur Generaal ondertekend ware, zo lang de uillevering of verantwoording niet zal zyn geschied; mits- gaders, wanneer zulks geheel of gedeeltelyk agterweegen blyft, daarvan berigt te geven aan den heer Directeur Generaal, opdat zodanige overheden daarvoor op rekening kimii^i worden belast; doch van het ontvangene te ver- leenen een recepisse of bewys om door de overheden te worden vertoond^ zo aan het comptoir der generale visite, als aan den voormelden suppoost van den commandeur en opper-equipagemeester;

Digitized by VjOOQIC

462 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

e. dal de visitatear generaal der Indische negotie-boeken, zowel de zes niaandelyksche specifieke notilien van ge- expeilieerde ordoonantien door den suppoost van den commandeur» als de quitantie, door de adminislratears verleend voor het daarop by hun uitgeleverde en ont- vangene, zal moeten cou fronteeren tegens de soccesBive, aan gemelde suppoost gedaane opgave der overbehoadene randsoenen ; mitsgaders daaruit onder ultimo Augustus te for meeren eene aanwyzing of memorie, vertonende, wat de overheden badden moeten verantwoorden, wat zy maar verantwoord hebben en wal door hun agterhouden dan wel niet verantwoord is, om daarvan vervolgens een distinct raport of berigt te doen aan den heer Directeur Generaal ten dienste van de confroutisten, die vervolgens daaruit by de adminislralie-iK)eken zullen moeten nagaan, or de uitgeleverde eu verantwoorde provisien tot randsoenen, als geligt by de boeken, behoorlyk ingenomen en of voor de minderheden de overheden naar de ordre op rekening belast zyn".

11 Mei. Bepalingen op j>liet sluk der reüisién*.

Uit een schrijven van Goitiroissarissen-Oeneraal bleek aan de Indische Regering, »dat hun hoog Edelheden veronderstellen, dat de alhier plaats hebbende nsantie, — volgens welke geene nieerJere adjuncten revisenren benoemd werden of over de sententie, waarvan gereviceerd word, helpen jngeren, dan er kden van den Raad gezeelen hebben en nog in leven cyn, zo ttlfs, dat de Raad de faculteit uitoeffend om, in gevalle .van absenlie van een of nieer haarer leden, die over de sen- tentie gezeeten hebben, als dan ook een of meerder adjoncteo te excuseeren — haeren oorsprong heeft in de woorden, op het slot van het aanschryvens der heeren Meeslers van den 21'° July 1707 voorkomende^ »zo zullen u Edele in bet toe- komende volgens de statuten zoveel adjuncten verkieaNi, als daar Raaden over de sententie, waarvan oamaals revisie ver- zegt zoude mogen worden, gezeeten bebben m nog in levm

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 46S

weeué sirffoi, omangezieii aU daD meerRaadeo over zodanige sentenlie zouden mogen zilten als adjunct reviseiirs*' ;

dal dil aanscbrijven aan bnn hoog Edelheden eenigzinls duister is Yoorgekomen en hoogatdezelven n^ens gebleeken is, op wat rundamenl de woorden: en nog m leven weezen zuUen daar zyn ingelasehl, wyl de stalulen van het jaar 1742, welke bon boog Edelbeden vermeenen, dal door de heeren Meesters (en dezen alleen hebben kunnen worden bedoeld, daarvan geen de minste nMldiog maken en alleen bepaalen het getal der adjuncten reviseurs tot dat der Rnaden, welke over de sentenie gezeeien hebben, gelyk ook by datzelfde aanicbryvens op andere plaatsen met zooveel woorden by herlialing gezegd word, en wyl by het 281"** arlical van de instructie van den beogen Raad van Holland en Zeeland, hetwelk de heeren Meesters zeggen op dit stuk met de Bataviasche stalulen overeen te komen, ook daarvan niets gevonden word, hetgeen daar naar zweemt ;

dat, welke de intentie van de heeren Meesters ten dien op- zichte ook moge geweest zyn, hun hoog Edelheden nogthans voor zeker sleHen, dat de voorschreve, alhier plaats hebbende osantie aan zeer veele en notabele defecten iaboreerd, strek- kende tot praejuditic van de justitie en tot merkelyk bezwaar Tan dtegeene^ die hun toevlucht neraoen tot het laatste hulp- middel van rechten, hetwelk de wet hun in dese gewesten toestaat, in navolging van de Nederlandsche rechtspleeging;

dal hun hoog Edelbeden na ryp onderzoek hebben bevonden, dat het gestatueerde in den IS*** arlicul van hel ordonnantie boek of de zogenaamde stalulen van Batavia van den jaare 1742 op dil respect met zoveel wysbeid is ingericht naar de plaatselyke omstandigheden alhier en zo zeer strokende met de grondbeginselen, waarop de Nederlandsche rechtspleeging in cas van revisie rust, niet alleen by den boegen Raad van H<dland en Zeeland, maar ook by de generalileits en andere booge collegien in de Republiek, dat hun hoog Edelheden vermccneu bet nodige redres in dezen op geen betere, noch esAvnodignre wyze te kuanen reOecteeren dan met het voor-

Digitized by VjOOQIC

464 1^07. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

schreve gestatueerde in deszelfs volle kracht Ie hereteDen en derhalven verlangen, dat voortaan aan dengeenen» die in revisie ontvangen is, nadat liy volgens gehoudenis van deze regeering adjuncten zal hebben verzegt om nevens de Raaden van JQstitie het proces ie houden, de verzogte adjuncten zullen worden verleend tot zodanigen getalle, als daar Raaden over de geslagen sententie gezeeten hebben, en dat hun hoog Edel- bedeu aboleeren en te niet doen alle ordres, reglementen en usantien, welke contrarie van dien zouden hebben mogen plaats grypen of als nog plaats grypen, speciaal ook opzichtelyk het voorschreven gebruik by den Raad van justitie om» in gevallen van absentie van een of meer van de Raaden, die over de sententie gezeeten hebben, als dan ook een of meerder van de adjuncten reviseurs te excuseeren; en

dat hun hoog lïdelheden omtrent het poinct van bezwaar, dat de advisen der reviseuren zig zomwyien verder extendeerden dan de poincten van erreur, by het request of raandament van revisie geproponeerd, berusten in de door deze regeering, len einde daar tegens te voorzien, op den 15^ July 1791 aan den Raad van justitie gedaane aanbeveeling, dat by het revi- seeren van sententien de adviesen der reviseuren niet verder geöxtendeerd werden, dan tot de invoegen voorschreven ge- proponeerde poincten van erreur, in vertrouwen, dat hun achtbare deze recommandatie steeds zorgvuldig zullen in acht neemen.

Waarop gedelibereerd zynde is goedgevonden en verstaan zig de voorschreeve, door hoogst gemelde heeren Commissarissen Generaal gemaakte nadere bepalingen op het stuk derrevisien te laaien strecken tot naricht en daarvan, onder afgave van extracten uit de voormelde missive van hun hoog Eddheden, ter observantie kennis te geven aan de respective collegien en officieren van justitie.

Op 3 November 1801 is aan den Raad van justitie te Batavia medegedeeld, dat, *of de absentien van een of meer

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERÖTRATEN. 465

leeden van bun Achlbaarbeedens, het zy door ziekte, sterfgeval of bekomen oDtsiag veroorzaakt word, dit geen verandering kan ie weeg brengen in de voorscbi-even order en verklaring ?an beeren Coniniissarisseii-Generaal". Zie ook 5 Mei 1705.

1^ Mei. Verbod tegen het aangaan van 'contracten met vreemdelingen over te velde staande^ d*« lands producten**.

Naardien men onderricbt is geworden, dat particuliere handelaars van vreemde natiën, bier ten bandel komende, de hun by publicatien van den ^^^^, 1795 en fj^ 1794 verleende vrybeid van bandel builen bemoeienis van den commandeur en opperequipagemeester of den sabandbaar en liccntmeester in zo verre zouden exlendeeren, dat zy Gonventien met de suiker-molenaars zouden aangaan wegens het leeveren van suiker, die nocb gecultiveerd en gemaalen moet worden, en zelvs gelden op aanstaande gewassen van 's lands producten zouden vooruit verstrekken — en dit direct strydig zoude wezen met de intentie van de boog Edele heeren Commissarissen Generaal en van deze regeering — zo is bet, dat wy op qualificatie van boogsi gemelde beeren Commissarissen Generaal beslooten bebben allen dienaaren, in- en opgezeetenen van de Compagnie alhier Ie inlerdiceeren, gelyk wy denzelven inlerdiceeren by dezen, mei vreemdelingen aan te gaan of te maaken eenige convenlien of traiisaclien o?er aanstaande gewassen van 's lands producten en bet vooruit verstrekken van gelden op dezelven, op poene, dat alle zulke conventien en transactien van nul en geener waarde zallen wezen en dat boven dien alle gelden, die, contrarie dezes, door vreemdelingen op aanstaande gewassen van pro- ducten dezes lands zullen zyn vooruit verslrekt, zullen worden geconflsqueerd ten behoeven van de Compagnie voor de eene en van den aanbrenger voor de andere helvt.

^ Mei. Intrekking van de tinnen duiten.

Digitized by VjOOQIC

Naardemaal sommige, vuilgewinzoekende lieden ingevolgen luuAT-ion nvn xn. 30

466 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

onze publicatie van deu 9 dezer lopende maand May zig niet hebben onlzien op eene boogsl straf haare wyze naa te maken en te vervalschen de thinne-inunt, by onze publicatie van den 21®° September 1796 beschreeven en gangbaar verklaard, en wy bespeurd hebben, dat dit schandelyk I)edroch veele incon- venienten by de gemeente heefl voortgebragt en eene ver- legenheid om de echte van tle valsche duiten te onderscheiden» — zo is het, dat wy, onze goede ingezetenen hierin willende te gemoed komen, goedgevonden hebben de voorschreeve thinne- munt, zo ter dezer hoofdplaats, als op Java, Gheribon en Bantam na de publicatie dezes billioen en ongangbaar te verklaaren, gelyk dezelve billioen en ongangbaar word verklaard by dezen, met last aan allen en een iegelyk om van de voorschreven thinne munt geene meer te ontvangen of uit te geven, maar dezelve van den 86 dezer tot den 26 der aanstaande maand Juny te brengen op het stadhuis en aldaar over te geeven aan gecommitteerde leden van den Raad van justitie dezes kasteels, die aldaar dagelyks, de zon-, feest- en Woensdagen alleen uitge- zonderd, 's voormiddags van agl (ot elv en na den middach van drie tot vyf uuren, expresselyk ter Raad kamer zullen vaceeren om dezelve in te wisselen tegens de by publicatie van den 26®° May 1796 gangbaar verklaarde kopere-munt.

In de resolutifin der Hooge Regering van 13 Junlj 1797 werd aangeteekend :

Door den Raad van justitie deeses kasteels verzegt zynde om ordre, hoedanig zal moeten gehandelt worden met de valsche duilen, die by de inwisseling van de billioen verklaarde thinne duiten ontdekt zyn en verder ontdekt zullen worden, zo is, hierop gedeliliereerd zynde, goedgevonden en verstaan te approbeeren, dat de reeds aangebragte valsèhe duiten in sequestralie zyn gegeeven aan den secretaris van bun Agt- baarheeden, onder uaauwkeurige aanteekening, hoeveel en door wien dezelve zyn aangebragt, met qualificatie om daarmede te continueeren, lol Jat de inwisseling zal afgelopen zyn, en

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  467 
```

om Yenrolgeiis daarna die vabche dailen aan den eigenaaren terug te laten geeven.

He termijn voor inwisseling is later op 31 JuliJ 1797 gesteld.

Op 16 Mei 1797 waren van deze duiten in de wandeling voor eene waarde van rd* 26,428 : 1 1 : — en lag in de pakhuizen bij de Waterpcorl Ie Batavia nog een voorraad ter waarde van rd* 15,630 : 37 : — , zoodat in het geheel voor 40,060 rijksdaalders aan linnen duiten is aangemaakt (').

20 Mei. Regeling der inkomsten van genie-officierm.

Met opzigt lot het bestaan van de oflicieren van de genie is verslaan derzelver inkomsten, met introkking van de thans genoten wordende gagie, kosigeld, huishuur, emolumenten en secqgeld, te hepaalen, als volgt:

voor een kapitein 's maandelyks rd' 150

  •         »      -lieutenant  *s  maandelyks »    1^0

» • lieutenant 's maandelyks » 90

• > extra-ordinair lieutenant 's maandelyks. . >» 60 egter met dien verstande, dal tleeze bepaling, in zciver voegen als die, omtrend de inkomsten der verdere militaire oflicieren en zeevaard seedert eenigen tyd gemaakt, slegls geschied provisioneel en zo lang den oorlog duurd en dat dezelve zal gereekend worden te zyn ingegaan met 1 deezer maand.

20 Mei. Vrijstelling voor zekere officieren van de belasting op paarden {oorgeld).

Uit hoofde der nader gehleeke noodzakelykheid is na deliberatie verstaan ook aan de olTicieren, guarnizoen houdende in de stadt, minder in qualiteit dan die van een kapitain- lientenant, toe te staan, gelyk aan hen toegestaan word mits deezen, vrydom van het oorgeld van paarden, elk voor een paard, mits dezelve paarden niet worden gebruikt voor rytuig.

(•) Vau dip colossale ma««sa is, voor zoo vfirrc bekend, nog één duit overig, te vtodeo in de moot-Terzaoieling van het Bal. Gen. v. K. en W.

Digitized by VjOOQIC

468 1797. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

27 Mei. Benoeming van den gouverneur van Jaiva^s N. O. kust lol Raad extra-ordinair van Ned. Indië.

HeereD Commissarissen Reneraal bevonden hebbende zeer goede fundamenten te militeeren Yoor het begrip» waarin doorgaans de hooge regeering geslaan heeft en hetwelk, voor zo ver welmelde hunne hoog Edelheedens bekend is, ook nimmer door de heeren Meesters is gedisavoueerd, om trend de nuttigheid, dat de gouverneur van Java*s Noord Oostkust bekleed zy met het caracter van lid der hooge tafel; dat de reedenen daanan, namentlyk de conservatie van den noodigen invloed by de vorsten van Java, meer en meer in gewigt toeneemd, naar mate dat gouvernement van grooter aangelegemiheid werd voor 'sGomp^ wezeudykste en dierbaarste belangen; en dat zulks inzonderheid thans de uiterste opmerking verdient, daar alle 's Compagnies bezittingen op dit eiland zig door de continuatie van den oorlog bevinden in ten zeer critieke situatie, welke het, zo immer, noodzakelyk maakt om het aanzien en den invloed van den hoofd-gebieder op Java by de vorsten aldaar, zo veel mogelyk, te main tineeren en nadruk by te zetten ;

zo is, daarop gedelibereerd zynde, om de voorschreeven redenen goedgevonden en vers' aan, op approbatie der hoge principalen, den presenten heer Java*s gouverneur, Johan Frederik baron van Rheede tot de Parkeier, aan te stellen, gelyk dezelve aangesteld word by deezen, tot Raad extra- ordinair van Nederlandsch-Indié.

De benoeming was slechts provisioneel ingevolge het liepaalde by art: 14 van de instructie voor Commissarissen-Generaal.

-^ Mei. Vilnoodiging lol hel opgeven van slaven^ ge- schikt tol de verdediging van Batavia.

Nademaal onze vyanden, de Engelzen, in den praezenten oorlog, die ons vaderland door hun zo onrechtvaardig is aan- gedaan, de maatscliappy bereeJs op eeue, hunne nütie zo zeer

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  469 
```

oaleerende wyze de gevoeligste slaagen hebben loegebragt en rooY- en plunderzucht ons ter dezer hoofdplaats dagelyks met hunne verwoestingen dreigen^ ten einde, was het mogelyk, niet alleen ons, maar ook alle Neérbnds Oost-Indische bezit- liogen aan honne gouddorst en heerschzuchtige oogmerken op te offeren, — zo moeten ongetwyfeld onze zorgen zich on- ophoudelyk bepaalen om daar in op het krachtdadigste te voorzien en ons in dien gedachten staat van tegenweer te stellen, dat wy met gerustheid kunnen afwachten de verder- felyke aanvallen, die zy tegens ons zouden willen onderneemen.

Het was daarom ook, dat het ons, ingevolge onze publicatie vao den -^ January laatstleden, buiten alle reeds aangewende eo Doch in het werk gesteld wordende middelen, ten hoogslen nuttig moest voorkomen het doen oeffenen in den wapenhandel van een gedeelte der getrouwste en dapperste mansslaaven van de dienaaren, burgers en andere ingezetenen alhier, — maar de veelvuldige swaarigheeden, die wy in het ten uitvoer brengen van dit zo heilzaam oogmerk ontmoeten, hebben ons verplicht te moeten afzien van het maaken van eene eenparige en vaste bepaaling van het getal der dusdanige slaaven, die elk daartoe zoude dienen te leeveren, alzo dezelve zich onder andere ook zoude hebben moeten uitstrekken, zo wel tot den minvermogenden, als den meer bemiddelden ingezeeten.

Wy mogen ons echter overtuigd houden, dat 'er niemand Ier dezer hoofdplaats gevonden word, die niet ten volle bezeft het gevaar, waarin wy ons bevinden, van een prooi onzer ^nden en door hun van alles, wat ons dierbaar wezen kan, op eene geweldadige wyze beroovd te zullen worden, indien wy niet eenparig onze vermogens vereenigen om alle die gevreesde onheilen kloekmoedig van ons af te weeren ; — en wy mogen ons tevens vlyen, dat waare vaderlands-Iievde den besten omer ingezetenen bezielt en zy doordrongen zyn van de duure verplichling, die op hun ligt, om als getrouwe, eerlievende en dankbaare dienaaren, burgers en ingezeetenen de Neérkindsch-Indische maatschappy, waaraan zy met ons alles zyn verschuldigd, de krachtdadigste hulp en bysland toe te

Digitized by VjOOQIC

470 , 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

brengen, ten einde van baar onder Godes zegen af te wenden den geducbten val dezer hoofdplaats, die zeer zeeker onzer aller ondergang ten gevolge zoude hebben; en wy hebben daarom ook nader goedgevonden aan allen en een iegelyk over te laaten om zo veelen van zyne getrouwste en wakkerste mans-slaaven, boven de twaalf en beneden de veertig jaareo oud, tot defensie dezer hoofdplaats en zyne eige bezittingen te leeveren, als zyne vermogens zullen ioelaaten, en om deze hunne slaaven by voorraad te doen oeiïenen, ten einde van dezelven, in cas van nood, een allezints nuttig gebruik te kunnen maaken.

Waarom wy dan ook elk en een iegelyk by dezen met deu meesten nadruk willen vermaand en aanbevoolen hebben om onze voorschreven, zo algemeen belangryke voornemens naar zyn uiterste vermogen te helpen bevorderen eu te ondersteunen en het getal der slaaven, die een ieder geneegen zal zyn daar toe te fourneeren, binnen den tyd van 14 dagen na de pu- blicatie dezes schriftelyk, met bekendstelling van derzelver namen en geboorte plaatzen, op te geeven aan onze commis- sarissen ter zee en te velde, de heeren Raaden extra-ordinair van Indie, Godfried Christoffel Fetmenger en Albertus Henricus Wiese, terwyl wy om alle verkeerde begrippen weg te nemen, die somwylen omtrent het emplooi der voorschreven slaven by den een of ander zouden kunnen plaats hebben, de zo- danigen, die dezen aangaande eenige nadere ophelderingen zouden begeeren, overwyzen aan de bovengemelde heeren commissarissen, die deswegens de nodige informatien geeven zullen ; en wy tevens verklaren, dat ons oogmerk in dezen is om alle de voornoemde te leeveren slaaven onder bet gezach en ten dienste van hunne lyv-heeren of vrouwen te doen verblyven tot op het tydstip, dat zy tegens den vyand zullen moeten worden aangevoerd, en om hun intusschen, op nader te bepaalene, geschikte plaatzen en tyden, voor eerst tweemaal in de week, telkens slechts voor weynige uuren, te laaten exerceeren in de behandeling van het geschut, tot dat zy eene toereikende vaardigheid in de behandeling daarvan

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  471 
```

zallen hebben verkreegen, wanneer, naarmate van dien, deze oeffeningen ook zullen worden verminderd; en dat een ieder zicb kan verzeekerd houden, dat voor de goede behandeling dier slaven zal worden zorg gedraagen.

30 Hei. Vergunning tot den uitvoer van poeder- en kandij 'guiker.

Gecommuniceerd zynde, dat de suikermolenaars hunnne achterstallen op de leverantie van 1796 hebben verevend tot op circa SOO knassers na, zo is, wyl dienvolgende als nu genoegzaam gecesseerd is de reden, die deze regeering op den -|r Haart jongstleden heeft doen besluiten om allen uitvoer van particnliere poedersuiker te interdiceeren, goedgevonden en verstaan dit interdict weder in te trekken en dienvolgende den uitvoer van particuliere poedersuiker voor elk en een iegelyk weder open Ie stellen, mitsgaders de gemeente hiervan by een billet te ioformeeren.

-^ Junij. Vernieuwing van de voorschriften nopens Chineesche graven.

In aanmerking genomen zynde, dat de by besluit van den S*** Augustus 1791 gemaakte bepalingen omtrent de groote der graCsleeden voor de Chineesche lyken niet zodanig worden naargekomen en geobserveerd, als men had moeten en mogen verwachten, zo is. om in deezen den zagsten weg in te slaan, goedgevonden en verstaan voor dit maal nog te passeeren de overtreedingeu, die van het voornoemde besluit, sedert hetzelve genomen is, tot nu toe mogten zyn begaan, doch de gemelde orders by eene publicatie te renoveeren en daarby tevens tot interpretatie te voegen, dat voorlaan, boven de vastgestelde boete van rd' 500, de graven, die bevonden zullen worden de voorgeschreevene bepaling te excedeeren, zullen moeten worden verkleind en gebracht op de gemelde gepermitteerde maat, ten kosten van dengeene, die dezelve zullen hebben laten maken dan wel derzelver boedels.

Digitized by VjOOQIC

472 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

Ed opdat aan deeze ordre zoveel te lieter zoude worden voldaan, is wyders besloten den capilain en de lieatenants der Ghineesen te gelasten zorg te dragen, dat, zo dikwilseen Chineesch graf gemaakt word, hetzelve van hunnentwegen op- genomen en de daarvoor gestelde bepaaling by de extructie niet te boven gegaan worde, op poene, dat zy ieder keer, dat er bevonden zal worden de bepaling te zyn overtreeden, ait hun privé beurs mede zullen betaalen een boete van rd* KOO ten behoeve van het Ghineesche hospitaal.

Voorts den drossaard der Bataviasche ommelanden, Andries Hartzink, nader en speciaal aan te beveelen oui alle graveti, die na dato van de voorschreeve publicatie zuUeo geêxtrueerd worden, te laten examineeren en om, ingevallen bevonden word, dat de bepaling daar omlrend overtreeden is, ten eersten tot de executie der gemelde poenaUteilen te procedeeren.

8 Junij. Wekelijksche verkoop van rijst van Regeringwege.

Op de door den heer Gouverneur Generaal gegeevene com- municatie, dat de prys van de ryst alhier, uit hoofde van dies schaarsheid, tot 15 stuivers de ganling is gereesen, is goedgevonden en verstaan, tot tegemoedkoming van de be- hoeftige ingezetenen alhier, weekelyks per publieke vendutie uit 's Compagnies voorraad te laten verkopen 50 kojangB van dat graan en zulks by quart kojaiigs en onder de voorwaarde, dat niemand op eene vendutie daarvan meer dan V4 kojang zal mogen mynen; mitsgaders hiervan de gemeente niet alleen by advertissenienten te informeeren, maar ook aan de opper- kooplieden des kasteels, Willem Jacob Cranssen en Fredrik Schouwman, op te dragen by die verkopingen present te zyn en toe te zien, dat aan de intentie dezer regeering in dezen behoorlyk voldaan werde.

Op 14 JuliJ 1797 is de verkoop gestaakt »wyl de prys van de ryst zedert merkelyk is gedaald, zodat sommige par- thyen van dat graan op de laatst gehoudene verkoping niet

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  475 
```

meer bebhen gerendeert dan 9V) rd' de quart kojang en dus de reden van hel voormeld, op den S^** Juny jongstleden geooincn heslwii thans is gecesseerd".

■^ Junij. Kennisgave^ dal de CammissariS'Getieraal^ S. H. Frykenius^ op den 6*" Junij 1797 was overleden.

De overledene had o. a. bepaald, dal >deszelfs lighaani

zonder eenige ceremonie, hoe ook genaamd, zoude worden ter aarde liesteld*'.

In navolging van 't geen by bel overlyden van een

GoQvemeur-Generaal van Indien werd geobserveerd", schreef

echter de Regering een «rouw van zes weeken" aan hare dienaren voor.

20 Junij. Voorschrift nopens overgang van Compagnie* s dienaren in burger vrijdom.

Id aanmerking genomen zynde de moeyelykheid, die er is, om van dienaren, die in burger vrydom overgaan, l)etaling te ontvangen van hetgeen zy by de Compagnie voor zes maanden moeten te voren staan, zo is goedgevonden en verslaan, dal voortaan geen ontslag uit den dienst zal worden verleend, dan nadal die betaling zal zyn geschied, ea dieuTolgende bel opperhoofd over hel generale soldy- comptoir, Smit, Ie qualificeeren om die penningen direct te ontvangen en in 's Compagnies kas over te lirengen.

Commissarissen-Generaal hebben den 1*^" JuliJ 1797 dil btshii van de Regering geapprobeerd.

23 Jung. Kennisgave^ dat Heemraden ibnaar jaarlykse i^gewoonle*\ rekening en verantwoording zouden doen hunner gestie over het jaar 1796 in de wpenevcr^ "bgader'zaal van hun Eerwaardens'\

Digitized by VjOOQIC

4.74 1797. P. Q. VAN aVERSTRATEN.

m^. Nadere regeling van de bdasting ap den ver- koop van schepen en vaartuigen

Nademaal ons is voorgekomeD, dat van lyd lot tyd in on- bruik is geraakt de door ons op den 26^ September 1777 gemaakte nadere bepaaling ten opzichten van den by ons placcaat van den 9^° January 1674 toegestaanen vrydom van 'sheeren gerechtigheid by den eersten verkoop van schepen en vaartuigen, op Java aangebouwd, zo is hel, dat wy goed- gevonden hebben die bepaaling te renoveeren en dienvolgende nader te statueeren, gelyk wy statueeren by deezen, dat van den aan- en opbouw van particuliere schepen en vaartuigen wel geen andere lasten dan opzet-, steven- en afzel-geU, zo als van ouds, zullen worden geheven, maar dat als eene billyke belasting voor de Compagnie van kielen, grooter dan tien lasten, het zy dezelve nieuw of oud zyn en door den maker zelvs of door een ander worden verkogt, by eiken verkoop aan vreemd<!n den tienden en aan onderhoorigen van de Compagnie den twintigsten penning voor 'sheeren gerechtig- heid zal worden voldaan.

Gelastende en beveelende elk en een i^lyk, die zulks aangaat, te zorgen, dat deze onze order stiptelyk worde agler- volgd en naargekomen, op poene, dat de geene, die dezelve zal overtreeden, zal worden aangemerkt en gestraft als een fraudateur van 'sLands gerechtigheden.

Commissarissen-Generaal waren van oorded, dat >de Com- pagnie, ten lyde het placaat van den 9^"" January 1674 werd geömaneerd, nog geene dispositie had over de Javascbe boul- bosschen, terwyl in tegendeel thans haar belang aan de conservatie van die bosschen ten hoogsten legt gelegen en dierhalven geensints meede brengt om de particuliere aan- timmeringen daar ter kuste langer door zulke buytengewoone faveurs te animeeren".

Digitized by VjOOQIC

P. G. VAN OVERSTRATEN. 475

" j"| . Maatr^elen tegen hel deserteren van inlandsche ff^üairen.

Uit aanmerkjiig, dal van lyd tol lyd blyken zyn voorgekomen, dat de deserteurs veelal in de Balaviasche omme- en boven- landen worden schuil gehouden en zelfs voortgeliolpen lot merfcelyk nadeel van de door deese regeering in hel werk gesteld wordende- pogingen tol defentie van deese colonie, is goedgevonden en verstaan:

1* te statueeren, dat, wanneer bevonden zal worden, dal een inlander een deserleerend militair met kennis zal hebben ontmoet en denzelven niet zal hebben aangegeeven aan den Buindadoor van bel land, waarop by woouaglig is of zig bevindt, voor den tyd van drie maanden in de ketting zal worden geklonken om aan de gemeene werken te arbeiden, doch dal daarentegen voor ieder deserteur, die zal worden opgebragl op een der veld-poslen of wel by den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, dan wel een der respeclive oflicieren van justitie, betaald zal worden tien ryksdaalders zilver geld aan dengeen, die denzelven zal overleveren; 2® van dit geslatueerde de gemeente by eene publicatie kennis te geeven en daarby, niet alleen elk en een iegelyk te qualiflceeren om, ingevalle een zodanig deserteur zig zoude willen opposeeren, geweld met geweld te keer te gaan, maar ook de respeclive oiBcieren van justitie, den ge- committeerde lol en over de zaken van den inlander, den sabandbaar en licentmeester en die zulks verder zoude mogen aangaan, te gelasten om ten ernstigslen te vigileeren legen het deserteeren van inlandsche militairen en speciaal toe te zien en te waken, dal het voorschreeven geslatueerde stipt worde aglervolgl; 3^ den gecommitteerde lol en over de zaaken van den in- lander al verder speciaal aan te beveelen om door de commandanten der respeclive campoiigs en de regenten der Jaccalrascbe bovenlanden tegens de desertie derinlan-

Digitized by VjOOQIC

476 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

scho militairen, zoveel mogelyk, te laten waken en denzelven te qualificeeren, zo tot de afgave van rykadaaldera tien voor ieder man, die opgebragt word, ab tot het oplagen van een boete van rykadaaldera vyflig aan ieder regent, door wiens district een deserteur zal zyn gepasseerd zonder opgevat te worden, vermits voor beweezen zal worden gehouden daaromtrent conniventie te hebben plaats gehad, by aldien zulk een deserteur verder zal zyn ge- komen; mitsgaders tol het laten aankondigen aan een ieder, zo op de particuliere landen rondsom Batavia, als in de regentschappen, dat degeen, die een deserteur op den weg ontmoet, voortgeholpen of niet aangebragt zal hebben, in de ketting zal worden geklonken om aan de gemeene werken te arbeiden;

4® dezelfde order en qualificatie ook te geeven aan den resident van Cheribon, Johan Lubbert Umbgrove, en den heer Java*8 gouverneur, van Reede tol de Parkeier, aan te schryven om gelyke ordres te stellen langs de Javasche stranden en, niet alleen de vonten daarover te onderhouden en by hun hoog Edelheèden te bewerken, dal zodanige deserteurs in derzelver landen opgevat en uitgeleverd werden, maar ook den gezaghebber in den Oosthoek, Dirk van Hogendorp, speciaal te qualificeeren om den panumbaban van Madura, den pangerang van Sumanap en de verdere regenten onder zyn resort, die volk voor Batavia geleverd hebben, aan te kondigen, dat de regenten, die deserteurs, welke in hunne landen zullen terug gekomen zyn, niet zullen op- vatten en overleveren, voor de eerete keer zullen moeten belalen een boete van een honderd ducatons ten behoeTe van de landraads-kas en voor de tweede keer gevoeliger zullen worden gestraft;

5® de heeren Raaden extra ordonair, Godfried Christoffel Fetmenger en Albertus Henricus Wiese, als oommissarisseo ter zee en te velde op te dragen om van de lieutenant- collonels en commandeerende otBcieren in de goarnisoem alhier en op Meester Gornelis, George Hendrik Schaeffer

Digitized by VjOOQIC

P. O. VAN OVÈRSTRATÊN. 477

en Simon Gbevalier de Sandolroy, te requireeren, dat zy om de drie maanden door de commandanten van alle batailloDs Madureesen, Sumanappere en Javaanen aparte accuraate naamlysten laten formeeren van de nog sig in leeven en hier bevindende nianscbappen, door de by ieder bataillon beseheiden inlaudsche officieren beboorlyk getekend, om, verzeld van de brieven van gemelde commandanten, aan hunne i^pective regenten gezonden te worden ten blyke, hoe zy het hebben, en ter geruststelling, zo van gedagte regenten, als van bet gemeene volk;

6^ aan welgemelde beeren couimissarissen ter zee en te velde almede op te dragen, dat om de drie maanden door de commandanten der bataillons aan alle inlandscbe mililairen, zo gemeenen, als officiers, word afgevraagd^ of zy ook iets, hoe weynig het ook zy, aan hunne vrouwen, kinderen of nabestaanden willen overmaken, mitsgaders dit door hen te bten tellen of van hunne gage Ie laten aftrekken om op Java in ieder regentschap te worden uitgekeerd, ten byweesen van elks regent en ten overstaan van de resi- denten of commandanten door de pepatlys en expresse gecommitteerdeus; en

7® den voormelde lieutenant-collonels, Schaefferen Sandolroy, te demandeeren om insgelyks om de drie maanden accurate naamlysten van de onder hun bescheidene inlandscbe manschappen aan den heer Gouverneur Generaal over te geven.

Ter voorkoming van desertie van schepelingen werd den l^ Junt) 1 797 een embargo gelegd op de ter reede Batavia geankerde, vreemde schepen, tot dat zekere deserteurs opgevat zouden zijn, en de officieren van justitie en de sjahbandar aangeschreven >alle gemeene zeevarenden en militairen, die van 's avonds agt lot 's morgens zes uuren gevonden werden buiten hunne bescheiden plaatsen, te laten opvatten en in goede bewaring te nemen".

Digitized by VjOOQIC

478 17Ö7. P. ö- VAN OVERSTRATÉN.

Op 4 JuliJ 1797 is ter zake nader overwegen, »dat by de op den 27^" der jongst gepasseerde maand Juny genoniene disposilicn lol tegengang van de zo zeer loegenomen deterlie der inlandsche mililairen wel eene poenalileit is gesteld, zo voor de respeclive regenten en diegeenen, die, een deserteur op den weg ontmoet hebbende, niet aanbrengd, dan wel weg helpt, doch niet speciaal voor de eigenaars en mandadoors der particuliere landen, die verondersteld moeten werden daar- tegens des te sterker te zullen doen waaken en vigileeren, indien zy daarvoor mede responsabel worden gehouden : — zo is goedgevonden en verstaan lot ampliatie van de gemelde dispositie nader te statueerén, dat, wanneer bevonden zal worden, dat een deserteur op een particulier land zal zyn schuil ge- houden of wel aan denzelven gelegenheid zal zyn gngeeven tot eene vrye passage, niet alleen ^de mandadoor, een inlander zynde, in de ketting zal geklonken worden voor den tyd van zes maanden om aan de gemeene werken te arbeiden en, een Europees zynde, verbeuren zal een boete van rd' ISO, dan wel by onverm(^en om die te voldoen aan den lyve zal worden gestraft door diegeenen, onder wien hy zal sorteeren, met interdictie om immer weer in de bovenlanden te mogen komen, op poene van eene nadere, ernstiger correctie, maar ook de landeigenaar zal moeten betalen rd* 50 voor ieder deserteur, die in dier voegen op zyn land aangehouden of van daar ontkomen zal zyn, — zullende alle deze boetens komen ten profyte van de krygs-kas".

Op den ¥^ Jullj 1797 werd eveneens goedgevonden, »uit consideratie, dat het gelegd embai^o zeer strekt ten bezwaar der rheeders van diversche, hier leggende, vreemde schepen, waarom de capitains dier bodems met aandrang om de op heffing van hetzelve verzoeken ; en dat men thans ook moei veronderstellen, dat daarmede het bedoeld oogmerk niet zal worden bereikt^ den heer Gouverneur Generaal als na Ie verzoeken en te qualificeeren tot bet laten vertrekken van

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  G.  VAN  OVERÖTRATEN.  479 
```

dezulken der gemelde vreemde schepen, waarvan de over- heeden op hun woord van eer en de gemeene opvarenden onder eede zullen verklaaren, dat zy geen deserteurs, hoege- naamd ook, aan boord hebben of dat zy van hier of uit straat Sunda zullen mede neemen".

" j^. Wijziging der belasting op legaten en collaterale sticcessién.

Nadeiiiaal heeren Commissarissen Generaal, tot wegneeming van verscheidetoe dubileiten en inconvenienten, welke zig aan Scheepenen dezer stad hebben opgedaan, zo nopens het ver- stand van sommige artikelen der ordonnantie op de ingevoerde belasting op alle de legaaten en collateraale successifin, als omtrent de dadelyke invordering van dezelve belasting, hebben geformeerd en gearresteerd eene gealtereerde ordonnantie op bet voorscbrevene middel van den volgende inhoud:

GEAMPLIEËRDE ORDONNANTIE op de heffing der belasting op alle legaaten en collateraale successièn, onder het ressort van de Oost-Indische Compagnie tallende.

Art. 1. De 20"^ penning zal geheeven worden op een egalen voet van alle goederen, roerende en onroerende, geene hoegenaamd uitgezonderd, die iemand by testament, codicil, legaat of gifle ónder den levende, dan wel ah intestato in de opklimmende en zylinien zal komen te erven ofte verkrygen en nl* 200 of daar boven waardig zyn.

Dog, wanneer de goederen by institutie, fidei-commis, legaat of andere making, hoé ook genaamd, aankoomen aan vreemden, zal worden betaald dubbeld of lot den tienden penning van alle dezelve goederen, zonder onderscheid, uitgezonderd alleen, wanneer dezelve goetleren geen rd' 100 waardig zyn, mits- gaders het geen man en vrouw van élkanderen komen te acquireeren, welke in alle gevallen niet de betaling valn den 20^' penning züïïen volstaan.

Digitized by VjOOQIC

480 17Ö7. P. Ö. VAN ÓVERSTRATEN.

Zullende in het geval van onzeekerbeid, of de goederen aankomen aan vreemden, dan wel aan zodanige persoonen, die aan den donateur of testateur zyn vermaagscliapt, het dubbeld of den tienden penning moeten woiden belaald, lot de ver- kryger zyn vermaagschap aan den donateur of testateur zal hebben bcweezen, wanneer aan hem het meerder betaalde dan de 20^^ penning zal worden gerestitueerd.

Art. 2. Van de voorgaande bepaaling zullen egter uitge- zonderd zyn Gpdsbuyzen en diaconen» onder het ressort van de Compagnie in Indiêgeleegen, welke, ervende of verkrygende, insgelyks met den 20*** penning zullen volslaan.

Art. 3. Dit middel zal gehceven worden van alle Christeoen, zo Enropeesche als inlandsche, ook wanneer zy van onchristenen legaaten of erfenissen verkrygen; desgelyks zullen daar aan subject zyn onchristenen, wanneer zy legaaten of erfenissen verkrygen van Christenen, uitgezonderd den vrydom der slaven.

Art. 4. Dit middel zal ook moeten betaald worden by de geene, die goeileren, Gdei-commis subject, komen te erven, except alleen de fidei-commissen, die in de nederdaalende linie van den testateur worden verkreegen, gelyk ook die in de nederdaalende linie van den laalsten bezitter overgaan ; eu hetzelve zal direct moeten voldaan worden, telkens by den overgang der goederen op de verdere, gesubstitueerde fidei- commissaire erfgenaamen, getaxeerd naar de waarde by den overgang.

Art. 5. En, dewyl dit middel is een reéele last, waar meede de goederen zyn bezwaard, zo zal derhalven iemand, eenige goederen met last van fidei-commis verkrygende, voor- schreeve middel niet uit de beurse van den gegniveerdeii erfgenaam, maar uit de fidei-commissairc goederen zelve moeten worden betaald.

Art. 6. De lyftogt aan iemand vermaakt en de eigendom aan een ander, den overleedene bestaande in de opgaande graad of van bezyden, of aan een vreemden gelaten zynde, zal den lyflogtcr dit middel van die goederen moeten betaalen, zo van de goederen zelve, als van de somma, waar op de

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 481

iyftogt in capilaal gelaxeerd lal worden op den voel van lyrrenten, in agt neemende, zo ivel omtrent de goederen, als omtrent de lyftogt, of de daar meede gebeneBceerde persoonen aan den testateur al of niet zyn vermaagscbapt, ingevolge waar van de 20^* dan wel hel dubbeld of de tiende penning zal moeien worden betaald volgens het 1"^ artikel deezer ordonnantie; des zullen zyne erfgenaamen niet gehouden weezen de goederen te laten volgen aan de geene, waar aan de eigendom gemaakt is» voor dal het invoegen voorschreeven betaald van de goederen zdfs, bun vergoed of van die goederen gdiort en gevalideerd zal zyn.

Art 7. Degeene, waar aan de eigendom der goederen vermaakt is, Yoor den lyftogter stervende en den eigendom nalatende aan iemand, die hem in de opgaande graad ofte van bezyden bestaat, dan wel aan een vreemde, zal dezelve niet volslaan niet het remboursement van bet geen door den lyftogter reeds voor de goederen betaald zal zyn volgens bet voorgaande 6* artikel, maar boven dien gehouden zyn ter expiratie van den lyflogt nog te belalen een halve 20*^ of 40^ penning, indien by aan den nabter is vennaagschapt, en een halve tiende of 20^ penning, indien by aan denzelve vreemd is.

Art. 8. En om alle disputen te praevenieeren worden de respedive notarissen en andere beambtschryvers, die tol hel maken van actens gequalificeerd zyn, gelast om in beide voor- sehreeven gevallen den testateur of testalrice af te vragen, door wien bet eolhteraal zal moeten worden voldaan, op verbeurte van een som, gelykstandig aan bel bedragen daar van, ten pn^e van de Compagnie, welke boete egter bepaald word op r^ 300, wanneer het collateraal meer mogt bedragen.

Art. 9. Het regt van de collateraale successie zal meede betaald moeten worden van zodanige boedels, die onder beneficie van inv«taris worden aanvaard en het zelve recht schuldig xyn, niterlyk twee jaaren na bel sterfgeval, ten ware dezelve boedel voor dien tyd kwame geabandonneerd te worden.

Art. 10. Iemand by zyn leven van zyn boedel afstand

rLAiAAfBon DEU. UI. 31

Digitized by VjOOQIC

482 1797. P. Ö. VAN OVERÖTRATÊN.

doende, onder voorwaarde, dat de verkryger hem tot zyn dood zal moeien onderhouden, zal dit middel aanstonds moeten worden betaald.

Art. 11. Van alle boedels en nalatenschappen, welke naar elders moeten worden geremilteerd, sonder onderscheid, zal by provisie alhier in Indiê de 10' penning voor het colla- leraal worden geligt; en zal aan de geregtigdens worden gerestitueerd het geen zy l)ewyzen zullen meer ingehouden ie zyn, dan wegens dit middel had moeten betaald worden.

Art. 12. Het collateraal zal gehoeven worden ter plaatze. waar hel sterfliuis valt, en niet ter plaatze, waar de goedereu geleegen zyn.

Art. 13. Na gedaane afbetaling der schulden, waar roede de boedel deugdelyk is belast geweest, en dus alleen van het geen zuiver op de erfgenaamen devolvcerd, zal het colla- teraal geheven worden, waar van alleen zal worden gekort, het geen zal beweezen worden, dat wegens het regt van eollateraale successie in Nederland heeft moeten worden en effective is betaald, zullende lot zo lange bel bedragen van dit middel over de' geheele nalatenschap onder de Edele Com- pagnie blyven genampliseerd.

Art. 14. Binnen den tyd van 6 maanden, gereekend van hel overlyden van den geene, wiens goederen geftrft of ver- kreegen worden en het collateraal subjekt zyn, zullen de goederen door de executeurs of boedelredderaars by eene specifieke lyst of korte staal, onder praesenlatie van eede, met byvoeging van de actens van taxatie, mitsgaders die der publiek gevenduceerde goederen, aan den collectear moeten werden aangegeeven, op poene van arbitrale correctie, zeik aan den lyve, naar exigenlie van zaaken, en daar en boven de dubbelde betaling van bet collateraal, door de contravenlenrs uit hunne privé beursen te betalen.

Dog, wanneer eenig persoon komt te overlyden, niets na- latende ofte zo weinig, dat hel middel van collateraal daar van niet behoefd te worden betaald, gelyk meermalen omirend kinderen voort valt, zo zullen de ouders, voogden, executenren,

Digitized by VjOOQIC

P. G. VAN OVERSTRATEN. 483

lykaanvaarders ofte die zulks andere incombeerd, yerpligi zyn zulks iMimeD zes weeken na het overlyden aan te geeren als ▼oren en daar by schiïflelyk, onder praesentatie van eede, te . verklaren, dat de overleedene geene goederen hoegenaamd heeft oagelalen, waar van ingevdge deeze ordonnantie het middel Tan coliateraal zonde moeten worden betaald, op poene als vooren.

Art. IK. Binnen drie maanden na het doen d^r voorschreven aangiften zal dit middel moeten worden betaaU ten comptoïre Tan den collecteur, waar voor de executeurs gehouden zullen zyn zorge te dragen.

Art. 16. Voor zo verre de goederen, aan dit middel subjeet, mogten gelegen zyn in Nederland ofte eMers, buiten de plaats, daar het sterfhuis valt, zo zal de waarde daar van, zo na mogdyk, na b^te kennisse en wetenschap, by de voorschreve lysten van aangiften moeten worden bekend gesteld en bet middel van cdlateraal provisimeel daar na moeten worden betaaU, dog zullen de executeurs of boedelredderaars gehouden zyn, zo spoedig mogelyk of wel uiterlyk binnen den tyd van drie jaaren, gerekend van het overlyden van den laatsten be- zitter daar van, aan dra eolleeteur over te geeveneene nadere en ufeaSske staat, insgelyks onder praesentatie van eede, waar na vervidgens de betaling van dit middel binnen drie maanden daar na sal moeten worden gesuppleerd, dan wel het te veel betaaUe werden gerestitueerd, zo als bevonden zal worden te kekooren, alles op de poenaliteiteu, by art. 14 vermeld.

Art. 17. En zal nienuind eenige goederen, deezen impost subject, aaoTaarden, nog eenige renten, huuren of vrugten daar van oMigen genieten, voor dat de aangifte en betaling Tan het collateraal, na den inhoud deezer ordonnantie, bce koorlyk is geschied, op de boete van 200 ryksdaalders, boven de verbeurte van het dubbeld collateraal.

Art. 18. En zullen op gdyke wyze dezelve goederen niet mogen worden veralieneerd, nog getransporteerd, voor dat dit middel alvorens daar van zal zyn betaald, ten ware eenige reedenen daar toe waren, in welk geval bet zelve met kennis en consent van den Raad van justitie zal kunnen geschieden.

Digitized by VjOOQIC

484 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Des ndlen de geene, welke begeeren te proBleeren van de volle tyd van negen maanden, voor de betaling van dit middel gesteld, verstaan worden daar door niet te incurreeren de poenalileiten, op wdke de overschryvingen of transporten der vaste goederen anderzints bevolen zyn te moeten geschieden binnen zes maanden.

Art. 19. Wanneer de eerst stervende der ouders de langst- leevende maakt boedelhouder of boedelboudster met last van de goederen te blyven bezitten, de kinderen op te trekken en te onderhouden tot hunne mondige dagen en de goederen als dan uit te koeren, zal dit middel niet betaald worden van de portien, die door het versterf van eenige der kinderen in hunne onmondige jaaren aan anderen zullen aecresseeren.

Art. 20. Gelyk meede niet, wanneer man en vrouw, uit het zelve huwelyk geprocrederde, gemeene kinderen nalatende, malkander benefieeeren met lyflogt of anderzints.

Art. 21. Dog alle de kinderen zonder descendenten voor de langstleevende komende te overlyden, zal als dan de langstleevende gehouden zyn bet regt van de oolhteraale successie van alle goederen en effecten, hier vooren gespeci- ficeenl, die de langstleevende van den eerst overieedene, het zy uit hoofde van huwelykscbe voorwaarde, testament of gifte onder den leevende of ter zaake des doods heeft be- komen, te voldoen.

Art. 2S. Tot den ontvangst van dit middel word aangesteld de ontbnger generaal en tot de particuliere coilecte van dien ter deezer hoofdplaatze een eerste en tweede oollecteur, zullende de secretaris van Scheepenen altyd. zyn eerste coUecteur en, zo wel als de tweede coUecteur, by de aanvaarding deezer collecte, voor 'den raad van justitie moeten praesteeren den eed van gelrouwe behandeling, na het formulier, daar van agter deeze ordonnantie gevoegd.

Ook zullen beide ooilecteurs gehouden zyn cautie te stdlen ten behoeve van de E. Compagnie, de eerste ter somma van rd' 4000 en de tweede tot rd* 1000, en voor hunnen ontvangst en verantwoording genieten den SO^ penning van het gecol-

Digitized by VjOOQIC

1797, P. Q. VAN OVERSTRATEN. 48S

beteerde, die hun in uitgaaf lal geleeden worden en in egaak portien tusseben hen zal moeten worden verdeeld.

Art. 23. Beide de collecteurs zullen aanaprakelyk zyn voor de schadens en nadeden, welke door hun verzuyni of nalatig- beid zouden mogen worden veroorzaakt, dog zullen van alk Tcrdere verantvroordelykbeid zyn gedechargeerd, zo ras de jaarlykaehe visitatie van de boeken der colleetc zal zyn af- gelopen en door de hooge regeering daar op zal zyn gedispo- neerd, in zo verre deeze dispositien niet strekken ter contrarie.

Art. 24. Het comptoir der coUeete zal gdiouden worden binnen de stad na verkiesing van den eersten coUecteur; en zal de tweede coUecteur gehouden zyn aldaar dagelyks present te zyn om met of zonder den eersten cdlecteur (wanneer deeze daar in door zyne bezigheeden als secretaris van Schee- penen mogt worden verhinderd) den gaande en komende man te gerieven en de nodige onderrigtingen te geeven en voorts generaalyk om te observeeren en te agtervolgen de ordres, welke hem door den eersten coUecteur betrekkelyk zyn dienst zullen worden gegeeven; inzonderheid zal het zyn werk zyn om onder het oog en toeverzigt van den eersten coUecteur te houden pertinente registers van overleedene perzoonen, zonder onderscheid, brengende ieder derzelve onder een apart hoofd- deel, met bekendsteUing van het geen aan de E. Compagnie wegens dit middel uit de aangegeeve boedels al of niet mogte competeeren en van het geen vervolgens daar op is betaald geworden.

Art 2K. De coUecteurs zullen verpUgt zyn, ten aUen tyde en zo dikwyis zulks zal worden begeerd, aan den ontfanger Generaal (wien voornamentlyk blyf^ aanbevolen om op de rigtige behandeling van het werk der collecte en de invorde* ring der penningen te letten), mitsgaders aan den visitateur generaal en, des verzegt zynde, aan de officieren van justitie ▼i»e te geeven van de boeken en papieren, tot de collecte van dit middel specteerende, en voorts om hy het uiteinde van elk boekjaar of met primo September de registers, boeken en papieren van het afgelopen boekjaar, benevens een nette staat-

Digitized by VjOOQIC

486 1707. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

reekening te formeeren ten comptoire van de generale tisiie, omme aldaar te worden geëxamineerd en geconfronteerd, waar na de visitaleur generaal binnen een maand aan de hoge regeering schriftelyk zal moeten herigten van deselve zyne examinaiie en bevindinge, ten einde door welmelde regeering het nodige daar op te worden gedisponeerd.

Art. 26. De collecteurs zullen dit middel moeten innen binnen den tyd van neegen maanden, gereekend van den dag van het overlyden van den testateur of testatrice ofte wanneer de donatien inter vivos zullen weezen geschied; en zullen zy met den eersten van elke maand aan den ontfanger generaal moeten suppediteeren eene nette en specifieke opgave van de gelden, by hun geduurende de vorige maand ingepalmd» die dezelve vervolgens zonder uitstel zal doen overbrengen in 's Oompagnie's kassa.

Art. S7. Alle taxatien der vaste goederen^ op deeze hoofd- plaats geleegen binnen de posten, zullen gedaan worden door de gezworen taxateurs ten overstaan van den officier, twee leeden van Scheepenen en derzelver secretaris, dog, gelden zynde buiten de posten, zullen dezelve alleenlyk getaxeerd worden door de gezwooren taxateurs en de meubelaire of losse goederen en slaven door den afslager van vendumee^eren, de beide geregts bodens van Scheepenen en de twe€ kamer- bodens van weesmeesteren, naar verkiezing van de geenen, ten welkers behoeven de taxatien geschieden, mits by elf e taxatie Iwee taxateurs werden geömployeerd; zullende gemelde taxateurs der losse goederen gehouden zyn om, alvorens in functie te treeden, by het collegie van Scheepenen af te leggen den eed, agtervolgens het formulier, op bet einde deetes geinsereerd.

Art. 28. Voor het doen der voorschreven taxatien, regis- treeren en uitleeveren der authentieke extracten zal betaald worden een half percent van de waarde der getaxeerde goederen, te verdeelen tusschen den officier, de leeden, den secretaris en de taxateurs in gelyke portien, voor zo veel aangaat de taxatien van vaste goederen, gelegen op deeze hoofdplaats binnen de

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  487 
```

posta, en overigens tusscben de taxateurs, die de taxatieu der losse goederen en slaven, item der vaste goederen, buiten de posten geleegen, zullen doen, zonder verder iets hoegenaamd in reekeiiing te mogen brengen, het zy dag gelden, wagen- vragten ofte eenige andere kosten of ongelden, welke die ook zouden mogen weezen.

Art. 29. De lyfrenten zullen op gelyke wyze getaxeerd worden en zal reguard geslagen worden op den ouderdom der persoonen, waar op zy zyn geconstitueerd, en zulks ingevolge de hier agtervolgende taxatie lyst.

Art. 30. Een der colleeteurs oordeelende, dat de taxatie beneeden de waarde gedaan is, zal bet perceel of perceden en zo ook de losse goederen mogen overneemen, mits de taxatie verhogende tot een sesde en betaalende 'slands geregtigheid van de vaste goederen, ten ware de erfgenamen of andere verkrygers liever verkoosen zelve het regt van het coliateraal te suppleeren naar de verhoging van den collecteur, wanneer zy voor d^zelven zullen blyven gepraefereerd ; en zal de col- lecteur, die van de voorschreven feculteit begeerd gebruik te maaken, gehouden zyn zig daar op te verklaren binnen den tfd van 6 weken, na dat sodanige taxatie ter zper kennisse zal zyn gekomen, en by faute van dien, de gemelde termyn geêipireerd zynde, daar van zyn verstoken.

AK. 31. Geene notarissen, beambtschryvers of andere pu- hlicque persoenen, tot het passeeren van actens gequaltficeerd, zullen mogen slaan over scheidingen, deelingen, transporten or aliénatien van boedels of goederen, dit middel subject, ten zy hun alvorens by quitantie van den collecteur gebleeken zy, dat de betaling van dit middel geschied is, op poene van, contrarie doende, aanspreekelyk te zyn voor het bedragen van dien en daar boven te verbeuren voor de eerste maal een honderd ryksdaalders, voor de tweede maal twee honderd ryksdaalders en voor de derde maal drie honderd ryksdaalders en boven dien een arbitraire correctie.

Art. 3S. De. doodgravers zuilen weekelyks overlee veren aan den ont&nger generaal en ten comptoire van de collecte van

Digitized by VjOOQIC

488 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

dit middel eene pertinente lyst van alle de geene, die binnen die week gestorven zyn, met aanwyzing op den eed, in den aanvang hunner bediening voor den raad van justitie ledoen, waar van het formulier op het einde deeases staat geinsereerd, wie van dezelve hunnens weetens overleeden zyn zonder kin- deren na te laten, mitsgaders door welke persoenen en in welke qualileit de nalatenschap van den overleedene word aanvaard, met hst om zulks van de zodanige te requireeren by het gewoooe briefje tot het openen van het graf en buiten welke opgave geen graf zal mogen worden geopcwid, sub poene van, contrarie doende, te verbeuren eene boete van SS rd* voor de eerste maal en voor de tweede maal, boven de voor- schreve boete, ontzegging van zyn dienst.

Art. 33. Weesraeesteren zullen maandelyks gratis en rry van het zegulregt ten comptoire van de collecte teegens qui- tantie of recepis van een der coUecteurs moeien leeveren geauthentiseerde copyen der testamenten en codicillen, die by dat coUegie in de Yorige maand geregistreerd zyn, dan wel na verkiezing geauthentiseerde extracten derzelver testamenten en codicillen, voor zo verre de erfstellingen en de legaalen betreft, gelyk ook het coUcigie van boedelmeesteren van de by hun 's maandelyks geregistreerd wordende dispositien, raakende de erfenissen en legaalen van onchristenen ten be- hoeve van Christenen, op poene van SO rd', door de secretarissen der gemelde coll^ien te verbeuren, zo dikwyis zulks zal zyn versuymd.

Art. 34. De coUecteur zal, zo dra Ier zyne kennisse komt, dal een boedel binnen zyn district gevallen is, dil middel subject, een billet of sommatie cedul aan hel sterfhuis moeten zenden, zonder dat men egter de aangeeving in voegen voorschreeven zal mogen uitstellen, om reeden de collecteur zulks verzuimd heeft.

Art. 35. Om alle wydloopige procedures te vermyden, zo zal de Raad van justitie dezes kasleels Batavia speciaal geautho- riseerd zyn om alhier ter hoofdplaalse Ier eerster instantie en met voorbygang van den andersinis dagelykschen en compelenteu

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  489 
```

regier kemiiae Ie ueemeii van alle quealien, welke omtrend de heffiog Tan dit middel ea de by deeie ordonnaDlie bepaalde boelens en breuken zouden mogen onUlaan, en gebouden zyn daarin op korte en peremptoire termynen rq^l te doen» zonder dat van al zulke gewysdens revisie zal worden geadmilteerd ; des zullen de onwillige bctaalders by parate executie, buiten forme van proces, daartoe genoodzaakt worden, dog, zig bezwaard vindeode, zullen zy na gedaane consignatien in oppositie onlfangen worden.

Art. 36. En vermits verschelde fraudes omtrend dit mi<klcl zonden kunnen worden gepleegd met bet maken van Tf^uduleuse contracten of transporten, zo onder renversalen, als andersints, zullen alle goederen en eflTecten, die op eenige Trauduleuse manieren, om dit middel te ontgaan, zullen zyn verzweegen en gediverteerd, dan wel de waarde van dien ten behoeve van het gemcene land zyn verbeurd en zal de aanbrenger genieten de helft derzelver goederen, by hem aangebragt, of derzelver waarde, mitsgaders impuniteit, indien hy aan de geplooide fraudes mogt medepligtig zyn; en zal deszelb naam worden gesecreteerd. . Art. 37. De overige boetens, by deeze ordonnantie vermdd, zoilen genoten worden voor ^Z, by den geene, die de calange doel, en het resteerende Vs ^^^ ^^ armen ; en worden tot de cafamge van dit middel gequalificeerd de ontfanger generaal, de respective oflicieren van justitie, mitsgaders de collecteurs, alle by preventie, welke calanges binnen den tyd van ses jaaren na de aangiften der boedels of giften onder den levende zullen kunnen worden gedaan.

Eed voor de coUeelewê.

Ik beloove en zweere, dat ik my in de aan my toevertrouwde post ab collecteur van het middel op het collateraal conscien- tieosdyk, vroom en oprechtelyk naar myn beste kennis en vermogen zal gedragen, bet belang van de Compagnie in allen deelen getrouwelyk behartigen^ ook van de gemeente of de ge^ne, van wien ik dit voorschreeven middel heffen zal, niets

Digitized by VjOOQIC

490 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

meer vorderen, dan uiy by de aoipliatie ordonnantie op deeie belasting is yoorgeschreeven, en my wyders stiptelyk en zonder afwyking zal houden aan den inhoud van de voorschreeven ordonnantie. Zo waarlyk heipe my God almachtig.

Eed voor den taxateur der laue goederen.

Ik beloove en zweere, dat ik de losse goederen, die my ter taxatie zullen worden voorgelegd, volgens myne beste kennis en wetenschap en zonder aanzien van perzoonen, na haare regte waardy zal laxeeren ; dat ik een iegelyk, wie hy ook zyn mooge, die mynen dienst als taxateur zal verlangen, met aUen iever en vigilantie zal bedienen, zonder voor myne aan te wende moeite iets meer af te vorderen, dan my wettelyk is toegelegd; voorts my in alles te zullen gedragen als een eerlyk en vroom taxateur gehouden is te doen.

Zo waarlyk hdpe my God almachtig.

Eed voor de doodgravers.

Ik beloove en zweere van alle lyken, die op het kerkhof, waar van my het opzigt is toevertrouwd, begraven zuUen worden, zonder eeuige verzuimen of agterhoudendheid, weekelyks nauwkeurige opgave te zullen doen aan den ontfanger generaal en de collecteurs van den impost op het collateraal, naar het voorschrift dien aangaande, my by de ampliatie ordonnantie betreffende het voorschreeven coliaieraal gegeeven; en wyders my Ic zullen gedragen, als ecu eerlyk en opregte persoon toestaat en betaamt te doen.

Zo waarlyk helpe my God almachtig.

Formulier van sommatie cedullen.

De erfgenamen of het bewind hebbende van den boedel

nagelaten by , worden by deezen gesotumeert

binnen zes maanden na het overlyden van gemelde

aan het comptoir der collecte van den impost op hel

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

401

oollaleraal te leferea eene specifieke lyst of korte staal van alle de goederen, eflecten en bezittingen, by den oTerleedene nagelaten, het voorschreeven middel van het collateraal subject, verzeid van de taxatie lysten, benevens de extracten der publiek gevmdttceerde goederen voigena hel eerste en veertiende artikel van de ampliatie ordonnantie, daarop gemaakt.

Lyst vtm de Uktatie der ly [renten.

Van 1 lot 20 jaaren op 10 jaaren leevens

20 -

. 30 .

. 9 »

50 .

40 •

, 8 .

40 <

. 60 .

. 7 .

50 >

55 >

. 6 .

BS <

. 60 .

. 5 >

60 ■

• 65 >

. 4 •

65 -

. 70 .

, 3 .

70 ■

. 76 .

. 2 .

boven 75 op 1 jaar levens.

Zo is het, dat wy allen en een iegelyk hiervan by dezen zo wel kennis geven, als dat hun hoog Edelhedeu den geenen, die door verzuim vervallen zyn in de poenaliteiten, by de vorige ordonnantie gestatueerd, van die poenaliteiten voor dit maal uit byzondere consideratie libereeren en aan denzciven op nieuw een nader termyn van drie maanden, gerekend van den dag der promulgatic van de voorschreeven gealtereerde ordonnantie, hebben verleend, binnen hetwelk zy gehouden zullen zyn de opgaven der goederen, aan dat middel subject, en de betaling daarvan te doen, op den voet by de voorschreeven ordonnantie en op de straffen daarby bepaald, zonder dat dan ook verder eenige consideratie daar omtrent zal worden plaats gegeeven.

Gelastende en beveelende wel expressdyk den praesidenten raaden van justitie dezes kasteels, die van den gerechte dezer stad en alle andere officieren en justitieeren, zo ter dezer hooMplaats, ais ekiers in Nederlandsch Indie, mitsgaders allen en een iegelyk, wie zulks verder zoude mogen aangaan, den inhoud

Digitized by VjOOQIC

49S 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

van de voorachreeven gealtereerde ordonnanUe eo deze puUicatie te agtervolgen en te doen agtervolgen, procedeerende en doende procedeeren tegens de contraTenteurs van dien zonder eenige conniventie, gratie, dissimulatie of verdrag, alzo wy zulks ten meesten nutle van de maatschappy bevonden hebben alzo te bebooren.

En opdat niemand hiervan eenige ignorantie zoude kunnen praetendeeren, zal deze, zo ter dezer hoofdplaats, als op de respeclive buiten comploiren worden gepubliceerd en, behalven in de Nederduitsche, ook in de gewoone inlandsche taaien worden geaffigeerd ter plaatzen, waar men gewoon is publicatien en affixien te doen.

Zie ook 13 December 1791, 31 October 1797, 13 en 30 Januarlj 1798, ^ Mei 1804, ;V,iT 1811.

1 Julij. Wijziging van de instructie voor de amphioen^ directie.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat de administra- teurs der ampbioen directie in H vervolg zullen kunnen volstaan met het stellen eener borgtogt van ryksdaaUers 5000, hetwelk praefcrabd is voorgekomen om hun in de te kennen gegeeve zwarigheid tot het vinden der voormalige borgtogt tot ryksdaalders 20000 te gemoet te komen, boven hetlaateu staan van Vio gedeelte hunner inkomsten, vermits de verand- woordelykheid van de administrateurs merkelyk verminderd is door de jongste bepalingen, omtrend de aflevering der ver» kogte ampbioen gemaakt; wordende dierhalven het 17^ artikel der instructie voor de gemelde directie in zoverre gealtereerd.

1 Jnlq. Afschaffing van het ambtgdd voor den hospik iaal4H>ekhouder en voor den doodgraver van het HoUandsche kerkhof te Batavia.

Zulks geschiedde «uithoofde van de bekrompenheid der inkomsten".

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  495 
```

1 iolij. Bepaling van hel amhigeld voor den binnmi- regeni van het lnnnen*hospiiaal te Batavia op 300 rijksdaalders *sjaars.

1 JuHj. Aanmjzing van het land Wdtevredeti tot vast verblijf van het Bataviasche gamizoeti.

De reflexie van heereo Commissarissen Generaal reeds meermalen gOYalIen zynde, dal de ondervinding geensints be- vestigd de voordeelige denkbeelden, die men zig weleer gemaakt heeft van de geschiktheid van de vddscbans Meester Gornelis voor een permanent verblyr der militairen, het guamisoen van Batavia uitmakende, hebben seedert deeze zaak in serieuse overweeging genomen en daaromtrend geconsidereerd : 1® dat de gezondheid van die plaats gi'ensints zo voordeelig is, als sommige zig hebben verbeeld, blykens de vry meenigvoldige ziektens en sterfgevallen, welke men steeds onder de aldaar bescheiden officieren en gemeene militairen, dog vooral onder deze laatste bespeurd, hetwelk inzonder- hdid daaraan schynt te moeten worden toegesclireeven, dat de eigentlyke veldschans, binnen welke de casernes der nationale en Wurtembergsche trouppes gelegen zyn, gesitueerd is in eene laagte, welke eenigsints bedompt is en de nodige ruimte mist om zoveele manschappen te kunnen bergen, zonder dat de vrye circulatie der lugt daardoor te veel. word belemmerd ; 2^ dat de hoogte, welke het verdere terrein van die veld- schans uitmaakt en alwaar zig bevinden de casernes voor de inlandsche trouppes, ten uittersten bloot gesteld is voor en nergens eenige dekking heeft tegens alle zee- en landwinden, welke alzo, de bamboese casernen van boven en van ter zyde indringende, de poriën der ligliamen te samen trekken en de uitwaasseming beletten, vooral des nagts, waaruit veelal de gevaarlykste ziektens in deeze gewesten ontstaan; 3^ dat deeze nadeelige gestekiheid wel merkelyk zoude te

Digitized by VjOOQIC

494 1^97. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

verbeeleren zyn door den aanleg tan nieawe» aleene ca- sernes voor het gelieele guarnizoen op de voormelde hoogte, met pannen gedekt en voorts in alles inger^|;t na de gesteldheid van die plaats* dog dat, wanneer men verpligt is tot zulke groote kasten over te gaan, er plaalaen zyn, die, als in allen opzigten vry geschikter, de voorkeure zouden verdienen; want 4® dat de moeyelykheid van het transport van provisien en allerley noodwendigheeden naar Meesier Comelis, vooral in de reegen-mousson, een zeer groot en wezendlyk in- convenient is in eene plaats, gedestineerd tot een permanent verblyf van een guamisoen, en zo ook niet minder de verre afgelegenheid van de stad Batavia en de stranden, alwaar hetzelve guarnisoen in cas van vyandelyken aanval moei worden g'eroployeerd, welk laatste inconvenient zig reeds zeer zigthaar heeft doen ontwaaren, wanneer de trouppes door valsche alarmen zyn verpligt geweest, op een stel en sprong té moeten afkomen en voorts zo dikwyls zy afkomen tot het doen der zo noodzakelyke manoeuvres, waardoor zy worden geêxcerceerd om in cas van nood van de meeste dienst te kunnen zyn ; zynde voor een iegdyk gemakkelyk te begrypen, dat eene marsch van drie uuren den soldaat in een gewest als dit geweklig moet afmatten en minder in slaat doen zyn om, op de plaats zyner hestemming gekomen zynde, dan nog zyn militaire iunctien te verrrigten.

Om alle welke reedenen vervolgens noodzakelyk bevonden zynde om in een stuk van zulk een aller importantst belang de nodige reforme te maken en na de meest geschikte plaats uit te zien, welke zoude kunnen dienen tot een vast verblyf van het guamisoen van Batavia, en alwaar tot groot en duur- zaam nut van de Compagnie zouden kunnen worden aangewend de kosten, welke men dog andersints op Meester Comelis zoude moeten hesteeden om de voorzeide, hoogst schadelyke inconvenienten weg te neemen, mitsgaders welke tevens zoude kunnen dienen tot een bekwaam en gezond verblyf van den

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 495

Gouverneur Geueraal van luilië, wetke het in allen opzigte nuttig en noodzakelyk word geoordeeld, dat in de nabyheid van het goamisoen zyne reeidentie bood, zo is daartoe tn den eersten aanvang het best geleegen voorgekomen de heuvel van Tannabang, geleegen aan de vierde paal Zuidwaards van de stad en in eigendom toebehorende aan den heer Raad extra ordinair, Willem Vincent Helvetius van Riemsdyk ; dan, vermits bevonden wierd, dat gemelde heer van Riemsdyk dat stuk lands niet wilde afstaan dan tot eene exorbitante som, de waarde van hetzelve verre surpasseerende, en men dier- halven verpligt was dit ontwerp te laten vaaren, zo is vervolgens als niet minder daartoe geschikt voorgekomen een gedeelte van hét landgoed Weltevreede, zig strekkende langs de groote rivier, van de schutsluis by de post Noordwyk af tot aan de nieuwe doorgraving, welke gelegenheid bevonden Ls alle mogelyke voordeelen aan te bieden tot het voorschreeven ontwerp en daar onder ook de nabyheid van het builen hos- pitaal, tegenover de post Noordwyk gelegen.

Dan leevens in aanschouw genomen weezende, dat het de Compagnie niet zeer convenieeren zoude tot de koop van het voorschreeven landgoed Weltevreede een important capitaal, dat op niet minder dan rykadaalders 130000 a 140000 ge- calculeerd word, uil te schieten, zo heeft de heer Commissaris en Gouverneur Generaal, van Overslraten, aangeboden om zdve het voorschreeven landgbed te koopen en het daarvan begeerd wordende gedeelte tot een vaste verblyfplaats van bet Batavia's guamisoen aan de Compagnie af te slaan, mits in dien gevalle l»evryd wordende van de belasting van 's Heeren geregtigheid en met goedvinden en op auclorisatie van heeren Commissarissen Generaal billyke schikkingen werden gemaakt omtrend den overneem door hoogstdeszelfs successeuren in der tyd van zodanig ander gedeelte, als zoude kunnen dienen tot een convenabel verblyf van de Gouverneurs Generaal in der tyd; hetwelk door Commissarissen Generaal volkomen geagreèerd zynde, heeft welmelde zyn hoog Edelheid heden het besoigne geinforroeerd de voorschreeven koop dadelyk te

Digitized by VjOOQIC

496 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Iiebbe» aangegaan voor de somma van ryksdaalders 157803 : 47 of zoveel het voorschreeven landgoed, lodanig ak hettdve thans is geconstilueerdy aan den presenten eigenaar, Jan Hendrik Senn van Baset, heeft gekost; en is vervolgens goed- gevonden van al het tot dos ver daar omtrend verhandelde deze aanteekening Ie houden en de hoge regeering van Indiê provisioneel van de voorschreeven koop kennis te geeven, met aanschryving, dat daarvan in dit singulier geval geen 's Heeren geregligheid zal worden geheeven.

Op den 11^^° April 1798 is door Commissarissen-Generaal nader het volgende bepaald:

Door den heer Commissaris en Gouverneur Generaal, van Ovei*stralen, te kennen gegeeven zynde, dat, vermits de koop van het landgoed Weltevreede thans zyn beslag erlangd hadde. het Commissarissen Generaal als nu, ingevolge besluit van den 1«B July 1797, mogte behagen billyke schikkingen te nuiken omtrend den overneem door hoogstdeszdfs successeuren in der tyd omtrend dat gedeelte, hetwelk zoude kunnen dienen tot een convenabel verblyf van de Gouverneurs Generaal in der tyd, als meede omtrend dat, hetwelk bereids diende en verder dienen zoude tol eene vaste verblyrplaats van de troappes van het Bataviasche guarnisoen;

produceerende gemelde zyn hoog Edelheid wyders ter tafel eene nota, waaruit is gebleeken, dat het landgoed Weltevreede aan hoogstdenzelven zuiver heeft gekost, daaronder begreepen

96 pedakken op de passer, rd' 1S4750: I

en het daaraan gehegte land Quitang » 15075:46

of in alles rd- 157805:47

so.is daaromtrend na deliberatie goedgevonden en verstaan: 1^ de hoge regeering, onder kennisgave van voormelde, door den heer Commissaris en Gouverneur Generaal, van Over- slraten, gesloten koop van voorschreeven landgoed, te gelasten om exactelyk te doen opneemen en behooriyk taxeeren, dat gedeelte van het gemelde landgoed, betwdk

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  49:7 
```

beslooten ligt tusschen de groote Zuiderw^ ten Oosten, de nieuwe doorgraving van Weltevreede voornoemd ten Zuiden en de groote rivier ten Westen en ten Noorden, door Commissarissen Generaal geprojecteerd zynde tot het aanleggen van eene vaste verblyfplaats voor het voormelde guamisoen, ten einde dat geheele gedeelte van welmelde zyn hoog Edelheid volgens de getaxeerde waarde over te neemen voor reekening en in vollen en permanenten eigendom van de Compagnie; i^ ie bepaalen, gelyk bepaald word mits doezen, dat hetres- teerende gedeelte van hel gemelde landgoed met het daaraan gehegte land Quitang telkens door den aankomenden heer Gouverneur Generaal van den afgaanden^ dan wel deszelfs o-ven of gemagtigdens, sal moeten worden overgenomen voor de som, welke van het voorschreeven capitaal sal overblyven na aftrek van hetgeen door de Compagnie voor het voorschreeve overgenomen en tot een vast militair campement gedestineerd gedeelte sal zyn betaald, waarby nog telkens aan de Compagnie sal moeten worden voldaan 'sHeeren geregtigheid over de gemelde som.bereekendna de ordres by onderhandsche verkoop van vaste goederen, zonder dat in dit een of ander immer eenige verandering sal mogen worden gemaakt, die tot meerder bezwaar van een aankomend Gouverneur Generaal zoude konnen strekken. Voorts geconsidereerd zynde, dat, daar uit voormelde nota consteerd, dat de inkomsten van dat landgoed, jaar door jaar rendeerende ryksdaalders 10559:8 in contanten, waarvan de passer en aldaar staande pedakken alleen opbrengen ryksdaalders 9376:42, de hiervoren gemaakte schikkingen in 't geheel niet bezwaarend zyn, te minder als men hier byvoegd de huis- huur, welke een Gouverneur Generaal reedelyker wyze kan worden ondersteld overeenkomstig zyn slaat te moeten ver- woonen tot ryksdaalders 250 'smaands of in het jaar rd" 5000, en eenige andere geringe, dog egter vaste voordeelen. sodal deese inkomsten, zelfs na aftrek van die, welke door

rLASAAT*BOBI DBIL UI. 32

Digitized by VjOOQIC

4d8 1797. P. Ó. VAN OVERSTRATEN.

den arsland van hei voorachreeven stuk land aan de Compagnie zullen komen te vervallen, veilig kunnen begroot worden op ryksdaalders 12S00 in het jaar, hetwelk dierhalven ah eene zeer ruime interest op het voorschreeven capitaal, bezwaard met 'sHeeren geregtigheid, kan worden beschouwd; dog dat het egter mogelyk zoude konnen zyn, dat het in deeze or geene gevallen aan een aankomend Gouverneur Generaal be- zwaarlyk zoude vallen om het voorschreeven capitaal by eikanderen te krygen, so is, om deeze zwarigheid voor altyd af te snyden, daar omtrend al verder goedgevonden te bepalen, gelyk by deeze geschied, dat hetzelve capitaal nu en by ver- volg altyd daarop zal worden geschoten door de weeskamer der stadt Batavia lot den tnterrest van Va percent 's maands, waartoe dezelve weeskamer gequalificeerd word mits deeze, met ontheffing, voor soveel nodig, van den inhoud der bepalingen, op het stuk der beleening van vaste goederen subsisteerende, waarin Commissarissen Generaal geen zwarigheid maken, 90 omdat de gemelde kamer een zeer aanzienlyk capitaal renteloos heeft liggen, als om dat hoogstdezelven niet konnen zien, dal dezelve door schikkingen aan eenige schadens of nadeelen kan worden geexponeerd.

Zullende, ter vermyding van alle verkeerde interpretatien, de hoge regeering hierby nog worden geïnformeerd met opzigt tot de betaling van 's Heeren geregtigheid, dat Commissarissen Generaal geen reedenen hebben gevonden om voor de aan- komende Gouverneurs Generaal in der tyd daaromirend die- zelfde consideratie te gebruiken, welke de omstandigheeden omtrend den presenten heer Gouverneur Generaal hebben noodzakelyk gemaakt^ alzo niet kan worden verondersteld, dat zy immer in de noodzakelykheid zyn zullen om zulke enorme onkosten te maken tot het in eene behooriyke orde brengen van dit hun verblyf, als in bet presente geval hebben moeten worden besteed en welke Commissarissen Generaal op goede gronden wclmelde regeering kunnen verzeekeren, dat van nu af het bedragen van 's Heeren geregtigheid zeer verre surpasseeren.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  6.  VAN  OVÈRÖTRATEN. 
```

499

1 Jalij. Regding der inkomsten van de administrateurs der Westzijdsche negotie-pakhuizen ie Batavia.

Geeven op in anno 179S/3 tot het begin van 1794/6 te hebben genoten, ab volgt:

eofl^boonen, Jacatrasche, uit de bovenlanden ontfangen a 146 S per picol, wederom argeleverd è 1S6 S, dus overbehouden nog 20 ft, waarvan circa 4 9 ingedroogd en verspild, het resteerende succeasivelyk aan de Compagnie geleverd a rd" 6 per picul in dier voegen, als volgd:

ultimo February 1793 een quanliteit groot 1994^ ^/^^^ picul, bereekeod 9 ft per picul op het in de jongste ses maanden of zeedert ultimo Augustus 1792 ontfangen na aftrek van Vs percent voor den groot cassier rd" 1 1904 : 27 V^

van de administrateurs be- zydeu de Waterpoort de helft van het door hun ter zelver lyd meerder genotene » 1048:28 rd' 12953 : 7 Vi

ultimo Augustus 1795 als vooren een quantiteit groot

140K*ViM Picoj » 8590: 2

aan de administrateurs be- zydeo de Waterpoort de helft van het door hun ter dier lyd minder genotene » 4018:18 » 4271:30

onder ultimoFebruary 1794 voor een quantiteit groot ^937**/i»f Picols . 11B65: 2

van de administrateurs be- zyden de Waterpoort de helft van hel door hun in der- zelver tyd meerder genotene » 1766:44 » 13531:46

onder ultimo Augustus 1 794 voor een quantiteit groot

l607»"/,„ picols » 9B99:30

Transporteere rd> 401B5 : 13 '/,

Digitized by VjUU^JIC

BOO 1797. P. G. VAN ÓVERSTRATEN.

Per Iransport rd« 40158 : 15 */,

aan de administratears be- zyden de Waterpoort de helft van het door hun ter dier tyd minder genotene » 4181 : 34 » 5417 : 44

nog in twee jaaren by het leedig vallen der pakhuyzen overbehouden en aan de Comp^ geleeverd 3165 picols • 18898: a V,

coffyboonen, Javasche, waar op gevalideert word 2 percent by den afscheep, heeft in de jongste i jaaren bedragen 4 percent • 23:42

peeper, zwarte, wordt uit de Jacatrasche bovenlanden ontvangen & 140 ft het picul, die weder afgeleverd word a 125 £; de overige 15 fi zyn aan de Compagnie geleeverd a rd' 12 het picol, heeft in de jongste twee jaren afgeworpen omtrend . . rd" 48 : —

op die, van elders ont- vangen, word 2 percent by den afscheep gevalideert, dat in de jongste twee jaren afgegeven heeft » 1188: 87^ • 1256 : 8 «/^

salpeeter, Bengaals, 4 percent, als 2 percent by den ontvangst en 2 percent by den af- scheep, dat in de jongste twee jaren bedragen heeft » 2188 : 8

sapanhout, sagoe, witte, lange en staart- peeper, alluin, gum gotta, enz.; hierop word by de aflevering gevalideert 2 percent van de parthyen, die minder van een jaar, en 3 per- cent derzelver, die over het jaar gelegen hebben, dal bedragen heeft • 808 : 43 '/^

curcuma, Javasche, word tot 146 S de picol ontfangen en a 125 S afgeleeverd; het overbehoudene is door wylen den heer Di-

Transporteere rd» 58423 : 60^

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  501 
```

Per transport rd* B8423 : 60 7,

recteur Generaal, Hendrik van Slockum, niet geaccepteerd, stellen hetzelve waardig • ÏOO; —

overgehoudene salempoeris, tot emballage verstrekt » 3S0 : —

overgehoudene cattoene garens en winst op eenige op 's Comp' vendutie ingekogle baaien _» 580: —

soilat de winsten hadden bedragen rd* 59756 : 39 Va

De inkonisten van de administrateurs van de Westzydsche negotie pakhuyzen en die van de pakhuyzen aan en bezyden de Waterpoort eenig en voomamentlyk voortkomende uit het onder hun gelykelyk verdeeld wordende over- wigt op de coffyboonen, door de Jaccalrasche bovenlanden aan de Compagnie geleeverd wor- dende, zoo is dan ook geoordeeld, dat de hoe- veelheid van die leverantie tot een basis zal moeten dienen om dien aangaande voor het vervolg eenige bepaling te maken.

Volgens het geresolveerde van heeren Com- missarissen Generaal in dato van den 25®" Febraary 1. 1. moet de jaarlyksche leverantie gebragt worden tot een quantiteit van 100000 picols ; dan, om niet te veel te neemen, word dezelve gesteld op een hoeveelheid van maar 75000 pikols van 160 ponden, conform de bepaling, by voorschreven resolutie gemaakt, waarvan de 20 9 per picul voor overwigt uitmaken « 1500000

volgens opgave der administra- teurs inoet daarvan worden gede- traheerd 4 ft per picul voor indrooging en spillagie of op de 76000 picols. « 300000

overwigt b/d afscheep » 75000

Transporteere « 375000

Digitized by VjOOQIC

502 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Per transport S 37K0OO

1 S per picoi op het- geen door de administra- teurs geleverd word en ook tot overwigt by

den afscheep g 8770

of in het geheel g 585770

zodat zaiver nog resteercng 1116230 die niet tegens 125 ponden, gelyk de admi- nistrateurs tot hiertoe gewoon zyn geweest te verantwoorden, maar volgens het by de hiervooren vermelde resolutie door heeren Commissarissen Generaal vastgestelde en tot voorkoming van verwarring noodzakelyk geoor- deelde bepaling lot 140 ponden per picol zouden moeten worden gereekend, wanneer bedragen zouden picols 797374 of in gelden a 6 rd» per picol rd« 47838: —

als nu hiervan, met intrekking van het ambtgeld en het overneemen der hierna te noemene |)osten van bezwaar, door de ad- ministrateurs tot een equivalent aan de Compagnie betaald word V4 ^^^ ^^^ ï^^^ bovenlandsche picol, door de renten geleeverd, zoo zoude zulks op 75000 zodanige picols komen te bedragen 18750: —

en overzulks nog overschieten rd' 29088

of voor ieder administrateur rd' 14544

dan in aanschouw genomen zynde, dat dit middel van bestaan byna geheel verdwynd, wanneer de administrateurs bezwaard blyven met alle zodanige lasten, als by hunne des- wegens ingediende berigten te vooren komen, zo is billyk geoordeeld, dat dezelve dan ook daaromtrend weder dienen te worden te gemoed gekomen, als:

Digitized by VjOOQIC

boekhouder

aan twee gecom- luitteerdeDs

aan een caltoen sorteerder

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  805 
```

de Westzydsche negolie-pakhuizen, waar- voor by een memorie tot ultimo Maart 1794 opgegeeven word rd' 1^481 of na aflrek van rd" 2400 voor nieuwe lombongs, die maar ak temporeel zp aan te merken, en dus per resto rd* 10081 : —

opheffing van het ambtgeld tot. rd' B025

aan den negotie- om door de » 600 Compagnie te worden be- » 650 taald

» 195

en eene vermeerdering van coelie- loonen tol rd» 160 per maand. . . » 1800 » 8270: —

so zoude nog tot derzelver lasten resteeren rd' 1811: —

waar van egter moet worden afgetrokken bet volgende, als:

aan de opperkooplieden deeses casteels vol- gens besluit van haar hoog Edelheedens in dato 2 Augustus 1796 jaarlyks rd« 1000, komt in 24 maanden » 2000 : —

voor het negotie comptoir volgens haar hoog Edelheedens besluit in dato 18 Augustus 175B jaarlyks rd' 25 » 60: —

onder ultimo February 1795' een jaar ambt- geld ingevolge haar hoog Edelheedens besluit in dato 29 Oclober 1795 » 4000: —

aan den eersten suppoost van de generale directie volgens quitanlie in de 6 maanden rd« 53 • 152: —

gelyk meede aan den boekhouder bezyden de Waterpoort om de 6 maanden rd' 25. . » 100: —

aan twee gecommitteerdens volgens besluit van haar hoog Edelheedens in dato 28 Au-

Transporteere rd' 6282: —

Digitized by VjOOQIC

504 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Per transport rd« 6282 : —

gostus 1755 rd' 250 *sjaars, komt in 24 maanden rd" 500

nog jaarlyks aan toelaag vi* 270 » 540 » 1040 : —

aan een schryver a rd' 50 per maand » 1200

aan nieuwjaars gift en extra dou- ceur rd» 200 's jaars » 400 » 1600: —

aan twee schryvers » 390 : —

in de jongste twee jaaren aan Chineese coely loonen rd* 7315

aan dito Javaansche met derzelver raandadooren, be- neevens een cattoen sor- teerder » 4356 rd« 11671

waarvan gedetraheerd moet wor- den het in 24 maanden uit *s Comp' cas genotene ingevolge de bepaling van haar hoog Edelheeden in dato 22 November 1791, waar by de voor de westzydsche pakhuizen toegestaane coelie gelden Vs vermeerdert zyn rd" 6179 rd" 5492: —

in de jongste 2 jaren in de pakhuizen besteed voor meerder benodigde theer, witkalk, hang- sloten en verdere andere benodigde kleynig- heeden » 475 : —

door haar hoog Edelheedens ter vergoeding opgelegd wegens eenige onder het vervoer naar het particulier schip de drie Gebroeders absent geraakte noten muschaten » 299: 12

gelyk meede de winstderving van een parthy naar Japan gedestineerde, dog niet afgehaalde cattoene gaarens » 163: 3S

by afleevering van het restant lywaten te min bevonden * » 510: —

rd« 16249:44

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  808 
```

de lasten van de bovenstaande winsten af- getrokken ter somma van rd' 16249 : 44

bleeven de zuyvere winsten rd' 43506: 437)

na de bereekening hier vooren komt voor hei ovcrwigt van de coffy per resto rd' 14K44

ifiraar by word gevoegd de gagie en kostgelden als:

▼/d eerste administrateur rd' 396

en v/d ï*>« . » 260 » 686_

of te zamen rdM520(r

inraar van afgetrokken de on- kosten, waar meede zy zouden be- zinraard blyven tot » 1811

dan zoude voor de administrateurs van de westzydse nog resteeren rd' 13389 : —

1 Julij. Regeling der inkomsten van de adminislraletirs der negotie-pakhuizen aan en bezijden de Waterpoort te Batavia.

Dezelven hebben zeedert primo Maart 1793 tot ultimo Augustus 1794 aan inkomsten genoten het volgende, als:

aan overwigten op de koffy, aan de Edele Compagnie gekeverd, 3032 picols a rd' 6 per picol na aftrek van 7^ percento voor den groot cassier, hetwelk uitmaakt eene somma van rd* 18100: 17

door gemelde administrateurs zyn meede aan de Compagnie geleeverd 2803 Vi o picols coffy, zynde de 9 ponden per picol op de door hun uit de Jaccatrasche bovenlanden ontvan- gene coffyboonen meede a rd' 6 per picol, na aftrek van Vs percento voor den groot cassier, 't welk heeft

gerendeert eene somma van » 16732 : 44

Transporteere rd" 34832 : 61

Digitized by VjOOQIC

, 606 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Per transport rd* 34832 : 6 1

nog zp door huD geleeverd 75 ponden indigo, zynde het overwigt a 30 percento per pond, is rd'' 46: 32

door de administrateurs van de Westzydsche pakhuisen is aan de bovengemelde uitgekeerd voor het meerder hedragen van de door eerstgemelde geleeverde 9 pond per picul koflyboonen • 6442 : 8

zodat de inkomsten bedragen hebben rd'4132S : 5

Daarentegen hebben de uitgaven bedragen:

aan de opperkooplieden van het casteel tot een middel van bestaan rd' 1300 : —

aan het negotie-comptoir » 37 : 24

aan den suppoost van *tcomptoir van den welEdden gestrengen heer Directeur Generaal • 99: —

aan de gecommitteerdens van de Waterpoort » 378 : —

aan den boekhouder Munnik » 1650: —

aan de coelies meerder betaald dan daarvoor uit 'sComp" cassa ontfangen is » 546 : 21

wordende veroorzaakt, door dien uit 'sComp' cassa maar ses stuy vers aan credit papieren voor ieder coeli daags betaald word en dezelve niet te bekomen zyn dan voor 772 stuiver contant geld;

betaald tot t aanmaken van goeny- zakken by geleegenheid, dat 'er geene coSyboonen zakken per restant waren en er in steede van dien enkelde goeny8 verstrekt zyn » 212: 22

voor ambtgeld^ waarop ieder admi-

Transporteere rd»^ 4419:67 rd' 4 1322: ^

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  JJ07 
```

Per irangporl rd« 4419: 67 rd» 41324: 5

nifltratear bepaald is, zynde rd' 2000

io 't jaar of voor beide 18 maanden » 6000: —

deese lasten van de bovenstaande inkomsten afgetrokken ten bedragen * van » 10780:19

blyven de zuivere winsten rd' 30B41 : 34

ongereekend derzelver gagie en kostgeld voor den eersten administrateur tot rd* 396 en voor deo tweeden tot rd* 260 in 't jaar.

Aan lasten van deze administratie word door de administrateurs opgegeeven rd' 11001, dog waarvan, eeven als hier vooren, behoord Ie worden gedetraheerd rd* 2400 voor de nieuwe lombongs, wanneer per resto zoude overschieten » 8601 : —

intrekking van hel ambtgeld tot. . . rd' 5025

de .negotie-boekhouder om door de Compagnie te worden betaald » 600

en een vermeerdering van coelie loonen a rd* 100 per maand » 1200 » 6825: —

zo zooden ten hunnen lasten blyven rd' 1776: —

voor het overwigt o|) de koffy hier vooren cakulatief bereekend zpde rd' 14544

en voor gagie en kostgelden van den eersten en tweeden administrateur

Ie zamen » 656

teld > 15200: —

zo zoude na aftrek der lasten nog aan inkomsten resteeren rd» 13424 : —

Op 13 Januarij 1798 »by herziening van deze materie in de daad bevonden zynde, dat de voornoemde administrateurs in hunne inkomsten meer verminderd zyn, dan de intentie van heeren Commissarissen Generaal wel mede bragd, en dat zulks voomamenüyk daardoor is veroorzaakt, dat niet in agt genomen is de merkelyke invloed daarop van de jongst gemaakte

Digitized by VjOOQIC

BOS 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

verandering in het gewigt, tot hetwelk de kofly thans uit de regentschappen word argeleeverd, hetwelk nogthans by eene leverantie van 75000 picols op de gemelde inkomsten een verschil maakt van ryksdaalders 8550, zo is goedgevonden, ten einde het voorschreeven te redresseeren en alle verdere reedenen van regtmatig beswaar te doen cesseeren, te nee- men de volgende dispositien:

1^ voor 's Compagnies reekening te doen ovemeemen het restant kostende der opgerigte coffy lomhongs, bedragende nog onder ultimo Augustus 1797 / 25482 : 11 : 8, waar- door de beide administratien zullen worden bevryd van de jaarlyksche uytkeering van ryksdaalders 4800, die zy anders tot de compleete liquidatie toe zouden moeten foumeeren, en deze kosten als nu te laten afschryven op de thans ingehouden wordende 5 procento van de contante verkoop; 2® het overwigi op de kofly by de leverantie aan de Compagnie weder te accepteeren de picol, als van ouds, gereekend tot 125 ponden, in sleede van de jongst daarvoor gestelde 140 ponden.

Dog overigens te lalen standhouden de bepalingen, by resolutie van heeren Commissarissen Generaal de dato primo July 1797 gemaakt.

Wyders in agting genomen zynde, dat, daar voormelde administrateurs op de hiervoren omschreeven voet, wanneer de jaarlyksche leverantie van kofly door eikanderen bedraagd 75000 picols van 160 ponden (waaraan geen twyfd is, wanneer de culture behoorlyk word geanimeerd en gade geslagen), een toereikend bestaan zullen genieten, de billykheid vordert, dat, wanneer de leverantie nog hoger mogt klimmen, waardoor aan de administrateurs geen vermeerdering van lasten behoefd te worden veroorzaakt, eene vermeerdering van ambtgdd werde opgebragd, — so is al verder goedgevonden by deeze te bepaalen, dat van elke pikol cofly, die boven de gestelde 75000 picols aan de Compagnie geleeverd zullen worden, door de administrateurs voormeld, in steede van twaalf stuyvers, vier en twintig stuyvers voor ambtgeld zal worden opgebragd".

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERÖTRATEN.  809 
```

7 Jal^. Voarschri/len nopens de verantv)oording van gArtnkte tjunia's.

k goedgeTODden en verstaan tot tegengang van de malver- saiien, die omtrent het emplooi van tjnnia's zouden kunnen worden gepleegd, de respective administrateurs en mede den boolsman van de equipage-werf, zover de bezorging van drinkwater aan de schepen betren, te gelasten in den aanstaande, telkens op Maandag, 's morgens, aan den heer Direc- teur Generaal by een duidelyk berigt op te geeven, of en hoeveel tjnnia's by hun gedurende de voora^gaane week in emplooi zyn geweest, met een distincte bekendstelling : 1^ voor welke schepen of vaartuigen; i^ op welken dag; 3* waarmede beladen; 4* of allen in dienst zyn geweest naar dan wel van boord

of beide naar en van boord ; 5^ of zy ook hebben moeten overleggen en, zo ja, waarom

en aan wien zulks te attribueeren is; 6* welke nommers die vaartuigen hadden; en 7*^ hoe groot dezelven zyn geweest.

Voorts den eersten suppoost van het coroptoir der generaale directie aan te lieveelen om de evengemelde, weekelyksche berichten, die hem door den Directeur Generaal zullen worden ter hand gesteld, tegen het weekelyksch rapport van het hoofd der prauwvoerders, hetwelk hy tevens zal ontvangen, te confronteeren en op elk der voorschreeve berichten, niet alleen (e noleeren, of hetzelve met dit rapport al of niet accordeert, maar ook daarvoor te teekenen en wyders geene betaling voor bet emplooi van tjunia's te laten doen dan op zulke berichten der administrateurs, die met het rapport van het hooU der prauwvoerders accoord zyn bevonden.

14 Julij. Wijziging in het uitbetalen van iractemenlen aan kruitmakers.

Op de bezwaaren der kruitmakers over de al betaling van

Digitized by VjOOQIC

810 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

hunne maandgelden alleen met papieren van crediet, terwyl de matroozen en militairen contanten ontvangen, is goedgevonden en verstaan, dat voortaan de betaling aan de kniitmakers zal gedaan worden voor 7» ^^^ papieren van crediet en Vs aan contanten.

15 Julij. Regeling der inkomsten van den secretaris van het collegia van Weesmeesteren.

Deszelfs inkomsten hebben sedert primo September 179S tot ultimo Augustus 1796 bedragen: aan gagie rd« 300: —

96: —

J6:!2

63: —

22:24

16: —

2»: — 124:36

40: —

» secqgeld. . . .

brandhout..

» drinkwater . voor kaarsen. . . aan zegullak. . . . .

9 huyshuur

» mantelgeld. . ,

te samen in 't jaar rd" 713:24

voorts het 3 percent vendu-salaris over de verkogte en getaxeerde losse en vaste goederen > 3379 : 17

het V4 percent voor het inboeken der verkogte en getaxeerde ksse en vaste goederen, item de inge- komene vendu-penningen » 2189: 9

het opmaken der inventarissen en het protocolleeren der testa- menten, so van die, welker boedels by de weeskamer gekomen zyn,

als anderen » 152:24

of in alles rd« 6434:26

Sedert primo September 1796 tot ultimo Juny 1797:

Transporteeere. rd^ 6434: ï6

Digitized by VjOOQIC

1797, P. Q. VAN OVERSTRATEN. 511

Per Irangport rd« 6454:46

aan gagie ea verdere posteo, hier boven gespecificeerd rd' 594 : 28

hel 5 percent vendu-salaris... » 1287:40

» 7^ » voor hel inboeken » 987:11 • opmaken der inventarissen, enz. • 127:24

Ie zamen » 2997 : 7

Nog sedert 1 September 1795 tol ultimo Juny 1797 voor het pasaeeren van Weesmeesteren kennissen en borgtogten » 55 : —

hel genotene van de doodgravers in de gemelde tyd 21:56

sodat deszeUis iokomsten gedurende 22 maanden in alles hebben bedragen rd'' 9508 : 21

Het genot van gagie, koslgeld, secqgeld en verdere, hierneevens gespecificeerde posten tol een bedragen te zamen van r7k8daalders715:24 in hel jaar word by deezen ingetrokken ; de ove- rige inkomsten, so als die zyn opgegeeven, ree- kend men, dal aan den secretaris, jaar door jaar (^ereekend, ten minsten zullen opbrengen (na aftrek van alle ongeldeu, aan zpe bediening geaccro- cheerd, die voor zyne reekening blyven, en vao hel jaarlyks ambtgeld lol ryksdaalders 1800, mitsgaders van alle toevallige verliesen) eene som van ryksdaalders 1000 zuyver.

Daar nu hel uilzetten van gelden voor parti- culiere reekening, waaruit de secretaris voor heen zyn bestaan vond, voor altyd is afgeschaft CD deeze renten thans aan hel fonds van kamer- gdden worden (e goede gebragd, so word aan hem uil hel zelve fonds toegelegd een vasltrac- lement in hel jaar van rd* 8000 : —

zullende deeze schikkingen omtrend den pre- senten secretaris gereekend worden Ie zyninge-

. Transporteere rd' 9508:21

Digitized by VjOOQIC

Uli 1797. P. Q. VAN OVERÖtRAtEN.

Per transport rd* 9K08: 21

gaan en hy dus ook verpligt zyn hel jaarlyks ambtgeld te fumeeren van den dag zyner aan- stelling tol de gemelde bediening.

Waartegen hy opgeeft verpligt Ie zyn geweest lol het dragen der navolgende ongelden:

het betaalde by de aanstelling als secretaris rd* 100 : —

hel betaalde voor het bcwys » 380: —

bol betaalde voor de borgtogt » 6: 13

het betaalde aan de klerken tot een dou- ceur op 't nieuwe jaar • 160 : —

het betaalde aan de klerken Augustyn en » 280 : — van Velsen » 140: —

het betaalde aan twee geld ophaalders, elk a rd' 1 5 's maands » 660 : —

het betaalde aan P. Kamphuis voor 22 maanden pakhuyshuur a rd* 12 's maands. . • 264: —

bedragende dus te samen rd' 1960: 13

en daarenboven verloren te hebben by den ontfangst van valsch geld

en door banqueroeten • 800: —

teld » 2760:13

welke som van het montant zyoer inkomsten zynde argetrokken, zo blykt, dat hy zuiver heeft overbehouden rd« 6748 : 8

N. B. De voornaamste winsten van den secretaris bestonden voorheen in zyn aandeel in de renten, geproGteerd op gekleo der Weeskamer, die door hem met voorkennis van den

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERÖTRATEN. KlJ

president voor particuliere reekening wierden uitgezet, dog welke vilieuse usantie by bet overlyden van den secretaris M' Wybrand de Jongh is vernietigd. Ook is het ambtgeld deezer bediening bepaald op rd' 1800.

18 Jnlij. Vrijstelling van "bhet fumissement van het i^jaarlyks amblgeUT' voor den conmandant van Tan- djoeng-poera.

Aan de administrateurs van het graan-magazijn te Batavia werd daarentegen zoodanige vrijslelling geweigerd, ook omdat

zy zig door hunne schandelyke morsseryen alle consideratie jteo eenemalen onwaardig" hadden gemaakt.

Zie ook ^7 December 1793.

21 Julij. Wijziging van de voorschriften voor den boek-houder van de equipage-werf te Batavia, enz,^ vastgesteld op 30 September 1796.

Tot voorkoming van het misbruik, hetwelk gemaakt kan worden van de quaUflcatie, die ingevolge de resolutie van den 50" September 1796 is gegeven aan den equipage boek- houder om aliën verkoop voor de Compagnie van de equipagewerf door den koper by hem onder zyne quitantie (e laaten betalen, is, met alteratie van de ten dien dage dien- aangaande genomene resolutie, goedgevonden en verstaan: t de evengemelde verleende qualificatie aan den equipage boekhouder in het geheel weder in te trekken, gelyk mede het interdict, toen aan de baasen en opziglers op de equipage werf gegeven, om geene goederen, hoegenaamd ook, aan de kopers af te geven, dan op vertoning van eene quitantie van den gemelden boekhouder, dat de waarde van die goederen is ontvangen; V in steede van dien den baasen en opzichters op gedagte werf aan te bevoelen om aan niemand eenige goederen af te geven, dan op ordonnantie van den heer pro-interim

PUIAAT-BOBI DUL U. 33 j

Digitized by VjiJUQlC

514 l^ö^- P- Q- VAN OVERSTRATEN.

Directeur Generaal en van die afgave ten eersten kennis te geven aan den equipage boekhouder;

3^ de equipage boekhouder te gelasten om van die afgave en het bedragen daarvan aan den sabandhaar en Ucenlmeester kennis te geven ; en

4® den sabandhaar en licentmeester ten ernstigste aan te beveelen geene passen aan vertrekkende schepen of vaar- tuigen af te geven, dan na verlooning van een bewys door dezelven, dat betaald zyn de goederen, van de Com- pagnie genoten, en na bevinding, dat de betaalde som met het opgegevene door den equipage-boekhouder overeen koml.

24 Julij. Voorschrift nopens i^relieven van productie'*.

Hel collegie van Schepenen bepaalde ter zake het navolgende: Bevorens te meermalen en tans wederom opgemerkt zynde, dat de practizyns sommige, door hun bedient wordende rechts- zaaken na het verlopen der termynen, het zy van re- of duplicq, (lebath of contra debatb, solutie, super solutie, reprochen, salvalien en diei^lyken, dog wel voomamentlyk nadat het termyn van productie insgelyks verscheenen is en zy van verdere productie gerenuntieert hebben, eyndelyk, wan- neer die zaaken reeds byna of geheelyk voldongen zyn, vervolgens wederom ter rolle introduceeren ter obtenue van relief van deze of geene termynen en van productie, ten einde, onder betaaling quasi van de daartoe staande boeten ten voordeele van het leprozenhuys, op nieuws te kunnen dienen en te produceeren, zonder dat zy nochtans daarby doen blyken, waarby dit verzuim is toegekoomen of door wien veroorzaakt is, dat de schrifluuren of producten, die tot beweering en staving van hun 's meesters gesustineert recht dienen moeten, niet ter behoorlyke tyden op het daartoe gestelt termyn zyn over* gegeeven, zo is — om hierinne en tegelyk in alle, tot hetzdfde einde slegts gefingeerde suplicquen van relief ook voor andere termynen voor het vervolg te voorzien en de partyen litiganten aan geen noodeloose kosten, die door diergelyke retardementen

Digitized by VjOOQIC

1^97. P. Ö. VAN ÓVÈRSTRATÊN. UlJj

notoir Teroorzaaki worden» ook aan geen nuttelooee tydyer- spilling langer te expooeeren — goedgevonden en verslaan om. eens vooral vast te stellen en in de blaffert van dezen gerechte ak een permanente ordre te doen insereeren, dat voortaan geene relieven van productie, veel minder van eenige andere termynen, by dezen gerechte in de aldaar hangende zaaken meer zullen worden verleent» tenzy daartoe, bebalven de betaaling der daartoe staande boeten, by een schriftelyk, afzon- derlyk libel ter roUe verzoek gedaan word, omkleed met. zodanige reedenen van verschooning en, des noods, van bewyzen gesterkt, als genoegdoende zullen worden bevonden om in diergelyke instantien te condescendeeren, en welke incidenten, behoudens partys contraire suslenue, in alle gevallen noch staande de roU zullen moeten worden voldongen.

25 Julij. i^Reduclie in het werk der soldyen'* (Afschaf- /ing der verhooging van gage voor militairen en toekenning van een douceur bij wijze van handgdd).

b goedgevonden en verstaan:

1* hetgeen de dienaaren, zo aan tractementen, als anderzints van de Compagnie aan gage, kostgeld, enz. genieten, voor den aanstaande maandelyks te laten afbetaakn op deu- zelvden voet, gelyk dat jongst by besluit van den 8^"^ September 179K is bepaald, en als een gevolg daarvan als no het generaal soldy-comptoir te veranderen in een betaals-comptoir onder den naam van het generaal Iracte- ments-comptoir ; en dus ook af te schaffen voor het vervolg het houden van de tot nu gewoone soldy-boeken, mits- gaders de winkeliers der uitbetaalingen en kassier der kostpenningen, — en van de vermelde, nu maandelyks ter generaale tractements comptoire te doene uitbetalingen te laaten houden behoorlyke naam- of stamboeken;

2* deze nieuwe inrichting te laten ingaan met den 1^^ dezer en het opperhoofd over het generaal soldy-comptoir te qualificeeren om de soldy-boeken ouder ultimo Juny jl.

Digitized by VjOOQIC

816 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

af te sluiten en als nu direct een begin te maaken met het uitbetaalen der toegelegde tractenien ten of hetgeen nog door de dienaaren aan gage, kostgeld, enz. word genoten; 3^ den ministers en bediendens op de respective buiten comptoiren te demandeeren de soldy-boeken voortaan altyd ouder ultimo Juny Ie doen sluiten en het voornoemd opperhoofd te gelasten om de gemelde stamboeken ins- gelyks voortaan onder dien datum af te sluiten; • 4' enz.;

K^ de door het gemeld opperhoofd opgemaakte reglementen, instructien en modellen voorts te approbeeren en te doen drukken, nadat dezelve van de daarin zynde schryffouten door den eersten gezvvooren klerk ter generaale secretary zullen zyn gezuiverd, om vervolgens afgegeven te worden aan een ieder, die zulks aangaat tot narigt en stipte observantie (*); 6^ te noteeren, dat heeren Commissarissen Generaal voldoende is voorgekomen, dat het te benoemen hoofd van het generaal tractements-comtoir alhier nu en in het vervolg zal hebben de rang en qualiteit^ even als het opperhoofd van het generaale soldy-comptoir heeft gehad; 7^ daarentegen als nu de dienaaren op het voornoemde tractements-comptoir te bepaalen op:

een hoofd van het voornoemd comptoir, — een eerste sup- poost, zynde koopman, — zes effective onder-kooplieden, als :

een visitateur der stam- of tractements-boeken,

twee gecommitteerdens by de verstrekkingen der tractementen,

drie gezwoore monster-commissarissen,

vier gequalificeerde boekhouders, rang hebbende van onder-kooplieden,

drie ordinaire boekhouders of adsistenten en twee per- zoonen om op- en toezigt te houden over de soldy- en tractements-boeken ; 8® het hoofd van het generaal tractements-comptoir ook te

(■) Zie bUdz. 518.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  BI 7 
```

laten continueeren ab curator ad lites, zo ab tot hiertoe gebruikelyk geweest is omtrend het opperhoofd over het generaale soldy-eomptoir, en denzelven in die qnaliteit toe te voegen twee klerken; 9^ CDz.;

11** by dezen aanteteekenen, dat hun hoog Edelheden begrypen, dat hy (opperhoofd) steeds gehouden en verplicht zalzyn om in alle zaaken van eenig belang zich aan deze re- gering te addresseeren en zodanige voordrachten te doen, als hy zal nodig oordeelen, met last om dit stiptelyk naar Ie komen;

1^® voor den aanstaande te bepaalen, dat de zodanigen, die vrywillig by eene notarieele acte consenteereu in het arrest op de helft hunner tractementen, daarvoor ten tractements-comptoire zullen kunnen worden belast, mits by zodanige acte duidelyk worde bekend gesteld de oor- sprong van de schuld en dies bedragen en die acte zorg- vuldig ten traclements-comptoire worde bewaard om daarmede even en in dier voegen te handelen, ab nu geschied met de justitieele appoinctementen by de af- betaalingen, doch met die limitatie, dat, wanneer de schuld, waarvoor de belasting zal worden gedaan, minder dan vyf en twintig ryksdaalders bedraagt, eene onderhandsche acte daartoe, in steede van eene notarieele, voldoende weezen zal; en hiervan, zowel de gemeente by billjetten, als den Raad van justitie dezes kasteeb, het voormeld hoofd en de respective notarissen dezer stad kennb te geven ;

13^ enz.:

14^ dm boekhouder en visitateur generaal te gelasten om voortaan om de vier maanden het kassa-boek van het generaal tractements-comptoir tegens de daartoe betrek- kelyke ordonnantien, enz. te confronteeren, puncteerenen na te zien, mitsgaders te doen en te verrigten al, hetgeen tot eene accuraate confrontatie vereischt word, gelyk dit reeds zedert eenigen tyd omtrent het generaal soldy- comptoir heefl phats gehad;

Digitized by VjOOQIC

618 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

15* enz.;

18^ almede by dezen aan te teekenen, dal heeren Commis- sarissen Generaal hebben goedgevonden» dal alle dieüaaren, die met behoud van gage Ihuis vaaren, van hier naar elders verlrekken, dan wel van de builen comptoiren naar Batavia of wel andere plaalzen aankomen en die gegage^rd worden, geen andere belaaling zullen genieten dan de tot hunne diensten bepaalde gage of wel de gage» die daartoe bevoorens gestaan heeft, by aldien zy reeds op vaste tractementen zyn gesteld, en dat dierhalven de vorige orders voor zover in volle kracht en rigeur zullen blyven ;

19^ te noteeren, dat heeren Commissarissen Generaal goed- gevonden hebben, dat aan alle onder-officieren en gemeene militairen by 's Compagnie's landmagt in Indien, om de- zelven, zoveel mogelyk, op een gelyken voet van betaling te brengen, zodanig, dat respectivelyk op elk der etablis- sementen van de Compagnie alle, die van gelyke qualiteit zyn, ook gelyke tractementen komen te genieten, voortaan, wanneer hunne tyd geexpireerd is, aan degeenen, die een nieuw verband willen aangaan, een redelyk handgeld of doucear zal worden gegeven in ste^e van de tol hiertoe plaats gehad hebbende veriiooging in gage.

Eerst op 6 FebruariJ 1804 is het vorenstaande aan de buiten-kantoren medegedeeld. Zie ook 22 Augustus 1783, ^1 en 28 September 1786.

25 Julij. Reglement voor de traclements-kantoren^

dienende tot het formeeren en houden der stamboeken, waar by, ter voorkoming van verwarring en lot obtenu van genoegzaam en volledig eclaircissement nopens ieder dienaar van de Compagnie, zo ter beantwoording van de gedaan wordende requisiten, als (er toeligting voor de heeren majores of nabestaanden, ten allen tyde beoogd kan en ten dien op- zigte betragl moet worden, hel geen by hel honden der

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  519 
```

argescbafte soldy-boeken ten aanzien der dieuaaren nopens hun aan weezen en vervaaren by vertrek, desertie en overlyden, item ervstelling en nalatenschap te belragteu is geweest — mitsgaders tot het formeeren en houden van een distinct en accuraat kassa-boek; als meede tot een middel ter bereykiug van het heilzaam doelwit, dat de Compagnie door geen kwaade practyken of onkundige behandeling ter deezer hoofdplaats of op de büiten-comptoiren in de uit en afbetaling derirac- tementen, zoo als die aan ieder dienaar hier en elders na zyn byzondere post, qualiteit en winning aan gage, kost- zecq- en randsoen-geld, huyshuur, douceurs en andere gratiticatien of middel van bestaan zal zyn toegelegd, benadeeld word, maar gelrouwlyk en regelmatig aan de dienaareu maandelyks, met inhouding der door hun verteerde' hospitaals guastos en observantie van de nodige decortalie of bepaalde inhouding van andere gemaakte of te maakene schulden en agierstallen, item vermaking, arresten of debiteering, worden uit- en af- betaald.

Art. 1. Ter deezer hoofdplaats en op alie respective builen-comptoiren, die onder het gebied van de Compagnie geliooren, zal voortaan (in stede van de ingetrokkene soldy- coDiploiren) worden opgerigt of ingevoerd een generaal trac- tements comptoir, waar op alle Compagnies dienaaren, die daar by bekend, in weezen en dienstdoende zyn, voor hun verdiende gage, toegelegde kostgelden en emolumenten, als in hoofde dezes vermeld, te zaamen getrokken en bereekend, maandelyks, na decortatie van het geen door hun in de hos- pitalen verteerd of wegens andere schulden of agterstallen zal moeten worden ingehouden, zullen kunnen opgebragt en door den administrateur en kassier van de verstrekking der tractementen ter deezer hoofdplaats op nominative, schriftelyke ordonnantie, onderteekend door den heer Directeur Generaal, en op de respective huiten-coniptoiren op nominative, schriftelyke ordonnanties, onderteekend door den gebieder of gezaghebber ^^ 't comptoir, uit- en afbetaald worden.

Art. 2. Op welke Iractements comploireu voortaan door

Digitized by VjOOQIC

680 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

hel hoofd of admiDislrateur van de verstrekking der tracte- menten, in stede der afgeschafte soldy-boeken, zal worden gehouden een eenvoudig, dog distinct en accuraat kassa-boek van de ontvangen uit- en afbetaalde gelden» nevens een accuraat stamboek van alle dienaaren, welke bevorens by de soldy-boeken hebben geloopen, en, in stede van soldy-, onder de benaming van tractements-boeken der dienaaren zullen loopen of ge* noemd worden.

Art. 3. By het formeeren van het te hondene kassa-boek zal te observeeren zyn, dat hetzelve zodanig werd ingerigt, dat daar by separatelyk, duydelyk en klaar te beoogen zal zyn, wat ieder departement afzonderlyk en alle de dienaareu te zaamen, zoo aan papiere, als contante-munt gekost hebben ; wat daar ter plaatse, dan wel op andere comptoiren verdiend en ten lasten gebragt moet worden. — NB. nadien de papiere- munt maar temporeel beschouwd kan worden, is zulks ook maar te verstaan, tot zoo lange het zelve zal stand grypea of door de Compagnie nog niet zal zyn ingewisseld.

Art. 4. Ten dien einde zal het kassa-boek van den ad- ministrateur onder de volgende formen en hoofddoelen gebragt moeten worden, te weeten:

Art. 5. Kassa onder N. N. als administrateur van de verstrekking der traclemenlen, waar by aan de debet-zyde de ordonnanties van derzelver ontfangst en aan de credit-zyde de ordonnanties van derzelver gedaane uit- en afbetaling distinctelyk met dag en datum zullen in- en afgeschreeven moeten worden, als:

Debet pap. cont. te zam.

1797 primo Maart a Comp« kassa. rd« 5000 rd» 2000 rd« 6000 » » » het regiment van Wurtemberg, over hospitaals ongelden » — » 118 » 118

Credit

1797 primo Maart per tracte-

ment van Batavia infantery rd« 230 rd' 900rdM150

Transporteere rd» 250 rd» 900 rd* 1130

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN.

S21

pap.

conl.

900 rd

e zam. 1130

Per transport rd' 230 rd''

1797 primo Haart per tracle- iDeul van Batavia cavallerie »

1797 primo Maart per tracte- meot van Batavia arthillerie »

1797 primo Maart per tracle- ment van Batavia regiment van Wurtemberg

1797 primo Maart per (racte- ment van Batavia de politie

1797 primo Maart per tracle- ment van Batavia justitie

1797 5 Maart per tractement van Batavia kerk en school

1797 primo Maart per tracte- ment van Batavia diversche dienst- doenders

1797 primo Maart per tracle- ment van Batavia marine aan land . .

1797 primo Maart per tracte- ment van Batavia Samarang in- fantery

1797 primo Maart per tracte- ment van Batavia Sourabaya de

poHlie

Welke afbetaalde ordonnanties vervolgens by het kassa-boek op de debet-zyde van ieders eygen ol afzonderlyke reekening gebragt moeten worden, als:

Arl. 6.

Infanterisien.

Debet pap. cont. te zam. 1797 primo Maart ordonnantie

van diversche rd' 230 rd^ 900 rd 1130

Transporteere rd» 230 rd» 900rd»ïr30

Digitized by VjOOQIC

682 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

pap. coot. te zam.

Per trans|K)rt rd* 230 rd' g00rdM150

1797 primo Maarl a ordonnantie

van diversche » — • — » —

1797 4 Haart a ordonnantie van

diversche » — » — » —

1797 5 Haart a ordonnantie van diversche » — » — » —

'/ Corps caiHillene. ad idem.

U Corps arihülerislen. ad idem.

U Regiment van Wurtemberg,

1797 primo Haart a ordonnantie van diversche ten bedragen van . . . rd' — rd" — rd' —

1797 primo Haarl a hospitaal over verteerde guastos ■ — » — • —

NB. men debiteerd het regiment van Wurtemberg voor de verteerde guastos aan 't hospitaal en crediteerd dezelve voor de inhouding or decorlatie aan de kassa van den administrateur, als te zien is by art. 8, waar door de lasten van dat r^ment op hunne reekening zoo groot verblyven, als zy effectiev zyu, daar ze anders by decorlatie en mindei-e afschryving een verkeerde vertooning zouden raaaken en de hospitalen voor hunne lasten bezwaard blyven, by voorbeeld : de administrateur van de verstrekking der Iractementen moet aan tractementen volgens ordonnantie aan het regiment betaalen rd" 1000» dog word by contra ordonnantie gelast, wegens het geen een aantal hunner manschappen in het hospitaal verteerd hebben, in te houden of te decor teeren rd* 100; wanneer hy nu by zyn kassa maar afschryfl rd* 900, dan zoude de Compagnie wel niet benadeeld zp, maar de reekening van 't regiment zoude minder lasten vertoonen en het hospitaal meerder, als ze werkelyk zouden bedragen, waarom de 1000 rd' by de

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  823 
```

kassa refiel afgeschreeven eo de 100 ryksdaalders weder iogeoomen en teD faveure van hel hospitaal gebragi moeien

Politieke en commercieele dienaaren,

pap. conl. Ie zam.

1797 primo Maarl a ordonnanlie van diversche rd* — rd» — rd* —

1797 primo Maarl a ordonnantie van diversche » — » — » —

Raad van justitie of justüiede bediendens.

pap. cont. te zam. i

a ordonnantie van diversche rd» — rd» — rd" — i

Kerk' en school-dienaaren.

ad idem.

Diversche dienstdoende dienaaren,

ad idem.

NB. hier onder worden gebragi alle zodanige dieuaaren, reike onder voorsz. hoofddeelen niet wel begreepen of gebragi uonen worden, als by voorbeeld : de chirurgie, de ambachts- ezellen mei derzelver baasen en opziglers, enz.

De Marine aan land,

pap. conl. Ie zam.

1797 prioio April a ordonnanlie m diversche rd* — rd* — rd* —

NB. onder de marine aan land worden gebragi alle zee- larendeo, die aan de wal bescheiden of diensldoende zyn, iUgaders de scheepslimmerlieden, zeylmaakers, kuypers en oits, die op werven of lol de equipage werken der schepen, u. geêmployeerd worden, als moede de commandeur en aienders van de equipage werken en goederen, enz.

De Marine op schepen en vaartuigen,

ad idem.

Digitized by VjOOQIC

524 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Het eyHand Onrust ad idem.

Hei eyland Edam. ad idem.

Art. 7. Waar na men ieder reekening op zyn hoofd- reekening sluit en overbrengt, als de infanlery, enz. aan 't militair departement, wanneer ieder hoofdreekening zyn lasten toond en opgeevl, als by voorbeeld : Art. 8. Het militair departement.

pap. cont. te zam. 1797 ultimo Augustus a de in- fanterie rd* — rd* — rd» —

1797 ultimo Augustus a de ca-

Tallerie » — • — • —

1797 ultimo Augustus a de ar-

thillerie » — • — » —

1797 ultimo Augustus a het

regiment van Wurtemberg • — » _ , —

somma rd« — rd* — rd* —

De politieke departementen.

pap. cont. te zam.

De politieke bediendens vA* — rd' — rd» —

» justitieele » » — » — ■ —

» kerk- en school-bediendens . . » — » — • — • diversche dienstdoende die- naaren » — • — » —

somma rd« — rd» — rd» —

Het departement der Marine.

pap. cont. te zam.

a de marine aan land rd« — rd» — rd» —

» » » op schepen en vaar- tuigen » — » ~ • —

k 't eyland Onrust » — » — • —

» ■ » Eidam • ■ — ■ — » —

somma rd» — rd» — rd» —

Digitized by VjOOQIC

f». Ö. VAN ÓVERSTRATEN. UJU

Welke hoofdreekeningen men vervolgens liquideerd en oyerbrengt op de hoofdreekening van generaale uit- en afbe- (aalde tractementen, by voorbeeld:

Art. 9. Generaale uit- en afbetaalde tractementen, als:

Van Bataviay

a de politieke departe- menten rd* — rd» — rd* —

a Je militaire departe- menten » — » — » —

a 't departement der

marine ». — » — » —

rd» — rd« — rd» —

Van Java*s Noord-Oostkust, als:

van Samarang.. rA* — rd« — rd* — » Sourabaya. » — » — » — » Djokjocarta. » — • — » — • Maccasser , » — » — » —

i)e generaale afbetaalde tractementen bedraagen rd» — rd* — rd« —

ArL 10. Welke hoofdreekening men dan sluit en liquideert met het negotie-boek op hel comptoir generaal.

Art. 11. Terwyl nog jaarlyks, met het sluiten van het laatste kassa-boek, by een notitie of generaale samentrekking afzonderlyk zal moeten worden aangetoond, wat geduurende den loop van hel boekjaar, gereekend van primo September tot ultimo Augustus daar aan of, waar de boeken gehouden worden, van primo July tot ultimo Juny, ieder departement gekost en io het generaal aanHractementen is uit- en afbetaald, invoegen als:

Art. 12. Notitie der tractementen, welke geduurende het boekjaar 17. . alhier aan diversche dienaaren uit- en afbetaald zyn, ah:

Digitized by VjOOQIC

tJlé 1767. P. Ó. VAN OVERèTRAtEN.

Van Batavia.

Bei polüiek deparlemeni.

Aan politieke en commercieele dienaaren:

pap. conl. tezani.

in de V 4 maanden. . rd' — rd* — ri* —

»»2*4 • .. » — ■ — » —

• » 5* 4 » .. ■ — ■ — • —

rd» — rd« — rd*

Juiiitie bediendens.

ad idem rd» — rd» — rd» —

Kerk- en sekoolhedimdenê.

ad idem • — » — ■ —

Diversche diensldoenders.

ad idem » — » — ■ —

Hei militaire departement.

Infanterie.

in de V 4 maanden rd» — rd» — rd» — » •^•4 » » — ■ — » —

n »3»4 » ■ » »

Cavallerie. ad idem rd» — rd» — rd» —

Arihillerie.

ad idem » — • — » —

Bet regiment mn Wur- temberg.

ad idem • — » — » —

m m

9 • — ■

Transporteere rd» — rd» — rd» —

Digitized by VjOOQIC

17Ö7. P. Ó. VAN ÖVERÖTRATEN. J{27

pap. cont. tezam. Per transport. tA' — rd» — rd* —

Bei departement der marine.

De marine aan land.

in de 14 maanden rd — rd* — rd* — » ■ 2* 4 ■ ■ — » — ■ — » » 5* 4 » ■ — » — » —

De marine op schepen etc.

ad idem ■ — ■ — ■ —

H^ eyland Onrust.

ad idem » — » — • —

Bei eyland Edam.

ad idem ■ — » — » —

Van Java*s Noord-Oosthat.

Van Samarang. in de 1^ 4 maanden rd" — rd — rd« — » » 2* 4 » • — » — » — » »5*4 » » — » — » —

» m » —

Van Sourabaya.

ad idem » — » — » —

Van Maccaiter.

ad idem » — » — ■ —

somma rd* — rd» — rd* —

Sommariam van het verstrekte om de vier maanden volgens ingediende berigten of voorige kassa reekeningen.

pap. cont. te zam.

in de !• 4 maanden rd" — rd« — rd* —

»2*4 ■ » — » — » —

» »5*4 » » — • — » —

somma rd* — rd* — rd* —

Digitized by VjOOQIC

8«6 1797. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

Arl. 13. Het hospitaal word meede by het kassa-boek een hoofdreekening gegeeven, onder de eenvoudige benaming van

Het hospitaal,

waar op ten faveure gebragt word, het geen de impotenlen daar in komen Ie verleggen, te weeten :

Art. 14. De nationale dienaaren, welke als impotent in de hospitalen geraaken, zullen geduurende den tyd hunner in- dispositie of legging in het hospitaal voor geene verdiende tractementen opgebragt, nog dezelve aan hun in het hospitaal mogen worden verstrekt, nadien ze geen gage meer na bannen dood gewinnen, zoo als ten aanzien der Wurtembergsche troepen tot goedmaking hunner doods ongelden plaats heeft, om dus by overlyden, wanneer ze meer te goed dan verteerd hebben, daar uit de verdere doods ongelden van begravenis, etc. te vinden.

Art. 15. Maar by hun uilgaan of uitmonstering reguleerd zig de administrateur van de verstrekking der tractementen na de rapporten van den hospitalier, in voegen als:

Art. 16. De herstelde of uitgemonsterde manschappen worden dan per ordonnantie voor hun te goed hebbende trac- tementen opgebragt, op welke ordonnantie dan een contra ordonnantie ter decortatie en inhouding van het geen door hun in het hospitaal verteerd is, geraaakl word.

Art. 17. Waar na gehandeld word, als ten aanzien van het Wurtembergsche regiment art. 5 gezegd is, te welen:

de byzondere reekeningen na ieders departement aan de kassa van den administrateur gecrediteerd en aan het hospitaal gedebiteerd, wordende het hospitaal geliquideerd met bet negotie-boek om daar by op reekening van den administrateur van de verstrekking der tractementen gesteld te worden, waar meede het kassa-boek dan geslooten en het een en ander na dezelve by de negotie-boeken kan en moet worden verhandeld.

Art. 18. De gelden, welke uit 's Coropagnie's kassa aan den administrateur tot de verstrekking der tractementen |>er ordonnantie verstrekt worden, zullen by de negotie-bodLen

Digitized by VjVJUV IC

f>. Q. VAN OVÊRÖTRATEN. ^f^

onder een apart hoorddeel, onder den naam van N. N. admi- Distratenr der tractements-gelden, geboekt worden om ten lasten van denzelve te blyven voortlopen, lot tyd en wyle dezelve de penningen met de ordonnantien van verstrekking, onderteekend als by art. 1 vermeld, behoorlyk en distinctdyk' by een ampele reekening of kassa-boek in dier voegen, als vooren is beschreeven, zal hebben verantwoord.

Art. 19. Zullende deeze voorschreven, gerequireerde, dui- delyke reekening of kassa-boek, waar by de verstrekking in papier en contanten ieder afzonderlyk voorkomt, alle vier maanden moeten worden geslooten en by een schriftelyk be- rigt, aantonende de uit kassa ontvangen en ingehouden gelden, de gedaane uitgaven en wat per restant verbleeven is, ter deezer hoofdplaats aan den Directeur Generaal met byvoeging van de nodige bescheiden en origineele uitbetaalde ordonnanties en op de buiten-comptoiren aan den eersten gebieder moeten worden geintrageerd; welke dus ter deezer hoofdplaats op besluit der hooge regeering aan den visitateur generaal en op de buiten-comptoiren aan deskundigen, door den polilieken raad daar toe benoemd, zal moeten worden ter hand gesteld, door wien het voorschreven kassa-boek geëxamineerd en tegens de ontvangene en maandelyksche uitbetaalde kassa ordonnantien Dauwkeurig zal moeten worden geconfronteerd, die vervolgens van hunne verrigting en bevinding schriftelyk berigt zullen dienen en, na de daar op genoomen dispositie, by de negotie- boeken verhandeld en op reekening van den administrateur van de verstrekking der tractements-gelden worden afgesch reeven.

Art. ^0. By het formeeren der stam-oftractements-boeken zal, even als by de soldy-boeken heeft plaats gehad, gelet en zorge worden gedraagen, dat de naamen en geboorteplaatsen üer dienaaren letterlyk, zoo als ze zig by de Compagnie ge- ëngageerd, dan wel by hun uitreys na de patriasche monster- roll bekend staan, derhalven zo als ze by de soldy-boeken oi by hun afreekening van andere tractements comptoiren zullen voorkoomen, aan de debet-zyde worden ingenoomen, neevens hunne presente qualiteit, item waar voor, in wat jaar, met

n.AlAAT-IOU DUL UU 34

Digitized by VjOOQIC

K30 ^797. P. 6. VAN ÖVERSTRATEN.

welken bodem, aan de Gaab of in Indie, of ze vermaaking hebben dan niet, wat ze aan gage gewinnen en wat ze aan emolumenten of in het geheel per maand genieten, by voorbeeld :

Art. il. Nadien de emolumenten of tractementen niet op alle comptoiren en in alle posten het zelve is^ maar zig re- guleeren naar de plaats en bediening, zoo moet nien by hunne aangebragte winnende gage voegen hun verdere bepaalde of toegevoegd wordende tractementen, wanneer men agter ieder naam noteerd of steld: winnende f . . genietende per maand rd' . .

Art. 22. Ten dien einde zullen voorsz. stam-boeken by de introductie overal, waar soldy-boeken gehouden worden, uit- en na dezelve worden geformeerd, om door observantie van voorsz. poinclen alle gelykzoorüge en overeenkoomende naamen te blyven onderscheiden; dat men in de dienaaren niet ver- ward en by uit- en afbetaling of by requisitie geen verkeerde persoon neemt en opgeevt, maar de erven en heeren meesters (en allen tyde de nodige loeligting en voldoend bescheid kan geeven.

Art. 23. Terwyl voorschreven slam- of tractementsboeken aan de creditzyde zullen worden geformeerd by wyze van een ruitekaart, in twaalf maanden of colommen, verdeelt in linies van ryksdaalders, stuivers en penningen (de ryksdaalder bereekent op 48 stuivers Indiasch gdd), waarin maandelyks genot^ert moet worden, wat een ieder genooten en in de hospitaalen verteerd heeft, en aan de debetzyde twee colommen van te goed en te kwaad, om daarin kort te noteeren, hetgeen zy te kwaad of te goed hebben aangebragt, dan wel wat hun wegens debiteering op reekening gf^teld of by crediteering ten goede moet gebragt worden, om daarop by uit- of afbetaaling te letten, wanneer met een opslag van het w^ altoos te zien zal zyn, wat een ieder heeft genoten, tot hoe verre uit- en afbetaald is en wat hy te goed of te kwaad staat.

Art. 24. Voorts zal by het formeeren der voorschreeven stam- of tractementsboeken by inschryving der naamen of reekeningen, zoo wel als by de soldyboeken heeft plaats gehad, gelet moeten worden, dat ieder naam of reekening in zyn regte quohier of kamer, waar voor de persoon origineel uitgevaaren of in

Digitized by VjOOQIC

1^97. P. Q. VAN ÓVERÓTRATEN. J{$1

dienst genomen is, word ingeschreven, om dos jaarlyks ieder kamer de nodige toeligting van de aanweezende en overleedene dienaaren te geeven tot het effen stellen der in het patria gehouden wordende boeken of monsterrollen tan de uitgezondene manschappen, welke stam- of traclemeuts-boeken voorzien en op de qnohieren geformeerd zal moeten worden een accu- raat alphabetisch register van alle de naamen der daarby voorkomende dienaaren.

Art. 25. Ten dien einde zal de administrateur van de verstrekking der tractementen, by ontvangst der afreekeningen van perzonen, welke zonder zodanige bescheiden zyn gearri- veerd, nagaan, of dezelve by het tractements- of stamboek in hanne regte kamer, conform hunne regte naamen,* geboorte- plaats, enz. zyn ingenoomen; zoo niet, dezelve in hunne regte kamer doen transporteeren.

Art. 26. De uitreis-boeken of boeken der uitkoomende schepen zullen na gewoonte gehouden en opgemaakt worden, dog met het arrivement in deeze gewesten sluiten en derzelver reekeningen by de tractements- of stamboeken na de ordre voorschreeven moeten worden ingenomen.

Art. 27. De dienaaren van de Compagnie van de militaire en zeevaarende stand zullen overal maandelyks, na goede en daadelyke monstering, moeten worden uit- en afbetaald.

Art. 28. Des zullen de administrateurs van de verstrekking der tractements-gelden waaken en zorgen, dat geene dan Compagnies dienaaren, by de tractements-boeken bekend als aanweezende, daadelyk dienstdoende, voor tractementen opge- brigt en uitbetaald worden.

Art. 29. Ten dien einde zullen alle aanweezende dienaaren by voorschreeven. stam- of tractements-boeken na artikel 18 distinctdyk bekend en alle aankomende na vereisch daadelyk ingenomen moeten worden.

Art. 30. Dienaren, die zig van hunne bescheiden plaats verwyderen of zig in commando op togten en schepen bevinden, zullen, geduurende hunne afwezigheid niet op hun beseheiden post of plaats geweest zynde, voor hunne tracte-

Digitized by VjOOQIC

K5S 1^9^. P. Ö. VAN OVÈRÖTRATEN.

menten mogen worden opgebragt, nog uit- en afbetaald, maar zuUen by hun vertrek van zodanige voldoende bescheiden moeten worden voorzien, dat zy overal ter plaatse, waar zy arriveeren, des benodigd, by die tractements-boeken weder ingenomen en uitbetaald kunnen worden, op welke bescheiden dan genoteerd zal worden; ingenomen en uitbetaald by de tractements-boeken van anno 17 . . , van waar zy dan weder met genoegzaame klaare bescheiden zullen moeten afgaan, wat en tot hoe verre zy aldaar zyn uit- en afbetaald geworden.

Art. 31. Dog by finaal vertrek der dienaaren zal de administrateur van de verstrekking der tractemenls-gelden zorgen, dat met genoegzame klaarheid na de plaatse hunner destinatie.verzeld gaat een door den administrateur ondertee- kende naamlyst of finaale afreekening van de te vertrekkene manschappen, met aantooning der by articul 18 vermelde poincten van hunne winning, qualiteit, geboorteplaats, in wat jaar, voor welke kamer, met welke bodem in *i land, al of niet vermaakt, met of zonder arrest bezwaard, tot hoe verre uitbetaald, wat ze te goed behouden of te kwaad gebleeven zyn, als per exempel:

van Samarang naar Batavia vertrekkende, dan steld men op de afreekening eeven als op de soldy-reekeningen :

Samarang d*anno 1796/7 voor Delft

w^ /* 9 per maand Arend de Haak, van Delft, soldaat 1790, met de Eenparigheid F^ 142 3/m. vermaakt aan

NB. zpe vermaking ingehouden tot

na inhouding van de vermaking

de gagie en tractementen bereekend en uitbetaakl

tot

met of buiten vermaking te goed behouden rd'

vertrekt dusdanig na Batavia om by de stam- of tracte- ments-boeken weder cours te neemen.

Ady medio Maart 1797.

hier onder geteekend.

Art. 32. De naamlysten moeten zoodanig ingerigt zyn, dat alle vereischte klaarheid daarby te beoogen is, by voorbeeld:

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

533

I t 1

5 .2»

^ 'S

or

2 .tj

« .'S

i s

s s

t: 2 ê

il s

a sa

I i

g «

•s

SS"

Ë - i

a's o«.2'S!§»

i; 's ;^ 'a d 'S o 'b

C/3

Il I I' I

Digitized by VjOOQIC

534 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

NB. de gagie en tractementen van bovenstaande persoonen,

liereekend en uitbetaald tot , vertrekken dusdanig

na om aldaar by de boeken weder

cours te neemen.

De omme staande personen verondersteld zynde tot een datum uit- en afbetaald te zyn, zoo spreekt het van zelve, zoo 'er differente tyd tusschen dé uit- en afbetaaling plaats vind of dat de eene later dan de ander uit- of afbetaald is geworden, dat onder ieder naam den juisten tyd, tot boe verre bun gage, enz. bereekend en uitbetaald is, genoteerd moet worden en dat de bereekening der geene, die te kwaad verblyven, genomen moet worden tot de tyd hunner vertrek, by voorbeeld :

w^ /* 9 per maand, N. N. was byzynarrivementofsloyting der boeken nog te kwaad f 36, vier maanden na dato word by zyn vertrek aan dezelve een nuuind gagie uitbetaald, indien hy niets genoot, zoude hy by vertrek liquide zyn;

dus zegd men zyn gage en tractementen bereekend en uitbetaald tot

te kwaad verbleeven f 9.

Art. 33. Eeven zoodanig, ab by voorschreven naamlyst vermeld, moeten by vertrek der Compagnies schepen en vaartuigen de monster-roU van de daar meede vertrdckende manschappen klaar en distinct in order gebragt worden, op dat ze op alle plaatzen hunner arrivement daar uit by de stam- of tractements-boeken ingenomen en zonder prejuditie van de Compagnie uit- en afbetaald konnen worden.

Art. 34. Ten dien einde zal by vertrek van Compagnies schepen en vaartuigen ter dezer hoofdplaats door den comman- deur en opper-equipagie-meester moeten worden gezorgd, dal, na de gestatueerde ordre, vyf dagen voor de monstering van de te Mrtrekkene bodem een geëffende naamroll van de man- schappen, die op dien kiel bepaald zyn, ten tractemenbB comptoire bezorgd word, en op de buiten-comptoiren de monsterrolleo der schepen en vaartuigen by vertrek door den equipagie- meester, capitain of gezaghebber van dien kiel na deaanwee-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  535 
```

zeode of lueede gaande manschappen effengesteld en len tractements comptoire in behoorlyke ordre na articul 32 gebragl worden, terwyl na de moiislering of afgave van de monsterrol geene verandering of andere persoonen meer op zulke schepen of vaartuigen geplaatst mogen worden, ten zy dezelve nog met genoegdoende bescheiden van het tractements- comptoir zyn voorzien en by de monster-rol van dien kiel kunnen worden ingenomen.

Art. 35. Oe hoofden der tractements comploiren zullen zorgen, dat by depêche van een schip of vaartuig een duplicaat van de afgegeeven en in ordre gehragte monsterrol ten tractements comptoire bewaard word, ten einde na het besluit hunner hoog Ëdelhedens in dato 23 May 1670, by bekomen tyding van het verongelukken der schepen, daar uit te coHcheeren eene specificque memorie van de manschappen, welke daarby omgekomen en daaraan ontkomen zyn, mitsgaders waar de laatsten geplaatst zyn om ten hunne opzigte de ordre nopens de aanvang en weder cours neeming hunner gage en (ractementen van de regeering in te wagten en de reekeningen der eerstgemelde distinct met dag en datum van de omkoming by de tractements-boekeii te sluiten en de laatste behoorlyk met aantooning, wat zy te goed of te kwaad gebleeven zyn op de plaatse, waar zy bescheiden geraakt zyn, kunnen worden ingenomen, van welke bovengemelde memorie tevens een afschrift tot narigt der heeren Meesters na het patria moet worden gezonden.

Art. 36. Op de monsterrollen der te huis vaarende schepen zal speciGcq moeten worden genoteerd of voor de slaven, die daar mede overvaaren, het transport en kostgeld voor de heen- en terug-reise betaald is of niet en, zoo neen, om welke reeden zulks is nagelaten.

Art. 57. De manschappen op de vertrekkende schepen zullen door den daar toe ten tractements comptoire be- noemden monster-commissaris tegens de verleende en in ordre gebragte monslerrol van dien kiel exact moeten worden gemonsterd.

Digitized by VjOOQIC

536 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

Art. 38. Personen, welke niet wettig aan boord gekomen zyn, mogen door den monster-commissaris worden geligt.

Art. 39. De commandeur en opper-equipagie-meester moet den monster-commissaris telkens een schuit bezorgen, wan* neer hy eenig schip te monsteren heeft.

Art. 40. By de monstering der vertrekkende schepen zal de water-fiscaal altoos moeten present zyn of by kiekte als andersints een lid van den Raad van justitie.

Art. 41. Voorts zullen uit alle departementen, by vertrek der dienaren, de namen der te vertrokkene persoenen tydig, vier a vyf dagen voor hun vertrek, ten tractements comptoire moeten worden opgegeeven ter observantie van art. 31.

Art. 42. De administrateurs en verdere bediendens op de tractements comptoiren zullen aan hunnen eed getrouw en zonder oogluiking getrouwlyk waaken en zorgen, dat de militie en zeevaart navolgens art. 27 en 28 maandelyks na goede monstering en ten aanzien der politieke, commercieele en diversche dienst doende dienaaren, van welke qualiteit zy ook zyn, voorls alle leeglopende, welke geen bescheiden post of comptoir hebben of zoeken dan wel zig daar van absen- teeren of daar op geen dienst presteeren, na besluit der hoog Edele heeren Commissarissen Generaal in dato 16 September 1794 voor geene tractementen opgebragt, nog aan dezelve uil- en afbetaald worden.

Art. 43. Des zal op alle plaatzen, uit alle standen en departementen, zoo wel van de aanweezende en aankoomende, als van de overleedene, vermiste, ontslaagene, geabsenteerde, leeglopende en vertrokkene persoenen, ten tractements comp- toire de vereischte narigten maandelyks en daagelyks moeten worden gesuppediteerd.

Art. 44. En op dat ze ten voorschreven comptoire uit alle departementen en ten alle tyde de vereischte narigten zullen kunnen obtineeren, zal in alle departementen en standen, op alle posten en plaatsen, schepen en vaartuigen, door de hoofden en gezaghebbers gezorgd moeten worden, dat van alle aankoomende en daadelyk onder hun op- en toezigt ge-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  B37 
```

hoorende dienaaren goede naam- en monster-rollen gehouden worden, aantoonende ieders voor- en toenaam, geboorteplaats, qualiteit en winning, waar voor, in wa t jaar, met welke bodem en voor welke kamer in het land of in dienst genoomen zyn; waar by daagelyks accuraate aanteekening gehouden moet worden van alle voorkoomende veranderingen by vertrek, verplaatsing, zending na het hospitaal dan wel by overlyden, desertie en absenteering, met distincte notitie van den juisten dag en datum van derzelver overlyden, vertrek of desertie, te weeten:

Art. 45. In het politiek departement, nopens politieke coramercieele en diversche dienstdoende dienaaren, zullen de hoofden der schryf comptoiren, van de administraties, de baasen en opzigters der ambagtsgezellen en diversche dienstdoenders gehouden zyn, ieder in hun departement, van hun onderhorige dienaaren een goede en distincte naam-roll te houden, daar by van alle voorvallende verandering goede aanteekening doen en nopens die geene, die by hun aankoomen aangenoomen, ontslagen, geabsenteerd of geen dienstdoende zyn, daadelyk in scriptis ten traetements comptoire nominative kennis geeven len einde by de boeken de nodige aanteekening te doen om hunne tractementen cours te doen neemen dan wel te laaten cesseeren.

Art. 46. In 't militair departement zullen de hoofden van de infantery, arthillery en cavallery, de capitains en comman- danten van de buiten-posten en forten gehouden en verpligt zyn, ieder in zyn departement, te zorgen, dat van hun onderhoorige manschappen góéde distincte naam- en monster-rollen na ari. 44 gehouden en van de vermeerdering en vermindering door aankomst of vertrek, dan wel by verwisseling, verplaatsing, desertie, overlyden en zending na de hospitalen goede aan- teekening en maandelyks nopens hunne onderhoorige man- schappen daadelyke en accuraate nionstering gedaan word.

Art. 47. Van alle, door voorschreven oorzaaken voorge- vallene of gemaakte verandering zal uit ieders departement door voorschreven hoofden daadelyk, zoo niet van alle posten daa-

Digitized by VjOOQ IC

838 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

gelyks, ten minsten maanddyks schriftelyk verslag of narigi ten tractements comptoire moeten worden gesoppediteerd, met distincte opgave ?an den juisten dag en datum der voorgevallene veranderingen- Art. 48. Van de hoorden der mUitie zal maanddyks een generaale korte sterkte van de militaire stand tot narigt ten tractements comptoire moeten worden bezorgd.

Art. 49. Ten aanzien van het departement der marine zal ter dezer hoofdplaats door den commandeur en opper- equipagemeester nopens de aan land of op de equipage werf bescheiden zeevaarenden, item tot de marine gehoorende of op de equipage werf dienst doende ambagtsgezdleo, enz.» mitsgaders op de kleine vaartuigen dienst doende zeeyaarenden moeten worden gezorgd, dat van dezelve na art. 44 distincte naam- en monster-rollen gehouden en van de daar onder voorkomende en voorvallende verandering goede aanteekening gedaan worde, mitsgaders zorgen, dat voorschreeven naam- en monster-rollen door maandelyksche monstering juist en accuraat gehouden worden.

Art. 50. Insgelyks zullen de capitatns ter zee en gezag- hebbers op de schepen zorgen, dat van de manschappen op hunne in commando hebbende kielen volgens art. 44 aceuraate en distincte monster-rollen gehouden worden, na 't model agter deezeii annex, die door maandelyksche of geduurige monsteringen in juiste ordre gehouden en waar by ieders vervaaren en belanden distinct genoteerd moet worden.

Art. 51. Zoo meede zal door den baa& van 't eyland Onrust en den commandant van het eyland Edam moeten worden gezorgd, dat van de manschappen op voorschrevai eylanden, die onder hun op- en toezigt gehooren, navolgens art. 44 goede naam- of monster-rollen gehouden en alle voor- vallende verandering daar by distinct genoteerd worden, mitsgaders dat dezelve door maandelyksche monsteringm zig ten allen tyde accuraat bevinden.

Art. 52. Inzelvervoegen kan op de buiten-comptoiren door den equipagemeester of opzigter dan wel gezaghebber van de

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  K59 
```

marine aan land worden gezorgd, dat van de marine aan laod en van de zeevaarenden op de kleine vaartuigen, vide art. 44, distinct naam- en monster-rollen en van de daar onder voorvallende veranderingen goede aanteekening, mitsgaders dat dezelve door maandelyksche monsteringen juist en accuraat gehouden worden.

Art. 53. Voorschreven hoofden zullen van alle ontstaane verandering onder hunne manschappen door daadelyk schriftelyk verslag, dan wel door maandelyksche toezending van hunne accuraate en efiengestelde monster-rollen ten tractements comptoire distincte narigten moeten suppediteeren.

Art. B4 Ter deezer hoofdplaats zal maandelyks, roet primo ^-an ieder maand, van het admiraals-schip door den commandant ter rheede tot narigt van den administrateur van de ver- strekking der tractements-gelden moeten worden gezonden een korte sterkte van alle de manschappen, die op 's Compag- nies schepen en vaartuigen, dewelke hier en op de voorschreven eylanden ter rheede leggende zyn, kunnende zulks van de marine op de buiten-comptoiren, by aanweezen van schepen en vaartuigen, door den equipagemeester of gezaghebber van de marine worden gelast en uitgevoerd.

Art. 55. De hospitaliers zullen van hunne opper- en onder- cbirurgyns, item bediendens der hospitaalen, vide art. 44, een behoorlyke naam-roll houden en van alle de daar onder voorko- meade veranderingen by vermeerdering en vermindering daadelyke en scbriftelyke nominative narigten ten tractements comptoire suppediteeren.

Art. 56. Ten aanzien der impotenten zullen voorschreven hospitaliers zorgen, dat daadelyk by hun inkoomen den juisten dag hunner inkoming, naam en toenaam, geboorteplaats, qualiteit en vrinning, wat jaar, met welken bodem, waar voor, voor wat kamer in 't land, van waarze ingekoomen of be- scheiden zyn geweest, en geduurende de maand den juisten dag hunner overlyden en uitgaan of uitmonstering stiptelyk op- en aangeteekend word. NB. moetende na de ordre en besluit hunner hoog-Eddhedens

Digitized by VjOOQIC

840 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

in dato 27 Maart 1668 de zieken meede afgevraagd worden, of zy ook getesteerd hebben, zoo ja, waar ter plaatse en waar men hunne testamenten na hunnen dood kan vinden, sub poene van 10 rd* boete.

Art. 57. En op dat in de maandelyksche uit- en afbetaling der dienaaren geen surcheance, nog verwarring veroorzaakt word, die notoir by eene te laate inkooming en bereekening der hospitaals schulden op de tractements comptoiren van de plaatsen, waar zig geduurig een aantal der impotenlen ten hospitaale bevinden, moeten wordeü gebooren, aangezien de betaaling der dienaaren zonder inhouding der verteerde hospitaals ongelden niet dan ten prejuditie van de Compagnie effect sorteeren kan, zoo zoude door te laat ontvangen rap- porten uit de hospitaalen dezelve moeten surcheeren en tot den ontvangst der gelden een vergeefs op- en afkomen van de posten kunnen worden veroorzaakt.

Art. 88. Des zullen de hospitaliers stiptelyk zorge dragen, dat hunne rapporten, die zy maandelyks van de impotenten ten tractements comptoire zullen schikken, ter deezer hoofd- plaats na de instructie met den 28*" der maand opgemaakt en den 26^" of 27"^" daar aan ten tractements comptoire bezorgd worden en op de buiten-comptoiren, zoo als op ieder tracte- ments comptoir verGischt zal worden.

Art. 89. Welke rapporten distinctelyk, met aantooning van ieders voor en toenaam, geboorte plaats, qualiteit eo winning, in wat jaar, met wat schip in 't land, enz. , neevens den juisten dag en datum hunner inkoomen en uitgaan of overlyden opgemaakt en, zoo veel mogelyk, na ieder departe- ment ingerigt moeten worden, dat daar by van de militaire stand, de infanterie, cavallery, arlhillery en hunne bescheiden posten, van waar en waar na toe dezelve uitgemonsterd zyn, onderscheiden blyfl, de nationaale ten eenemaal afgezonderd van de Wurtembergsche troupen, op dat een ieder ligtetyk by zyn compagnie en de zeevaarenden op hunne schepen of bescheiden plaats gezogt en gebragt kunnen worden.

Art. 60. Terwyl na de instructie ter deezer hoofdplaats

Digitized by VjOOQ IC

P. Ö. VAN OVÊRSTRATEN. »41

van aUe impotenlen, die by gemelde rapporten op den 25 der maand nog continueerende zyn, dog met ultimo der maand Diogten worden oitgemonsterd, door de hospitaliers imme- diaatlyk na de uitmonstering, met primo der maand nadere distincte rapporten ten tractements comploire zullen moeien worden bezorgd.

Art. 61. Voorschreven rapporten zullen gelrouwelyk met het getal der impotenten en de dagen hunner legging distinc- telyk moeten overeenkoomen en alle ontdekt wordende ver- zuimen voor reekening der hospitaliers zyn.

Art 62. Ten dien einde zal de reekening der hospitaliers van het geen hun Compagnies weege voor ieder kop per dag is toegelegd^ maandelyks ten tractements comptoire teegens de ontvangene rapporten nagegaan en gecourronteerd moeten worden, voor dat dezelve per ordonnantie aan hun uit Com- pagnies kassa zal vvorden voldaan.

Art. 63. En op dat alle by uitmonstering versuimde of vermiste en absent geraakte persoenen in de hospitalen daadelyk ontdekt en daar van behoorlyke narigt ten tracte- ments comptoire gesuppedileerd worde, zullen voorschreven hospitaliers verpligt zyn maandelyksche monstering of accuraate naziening te doen, of de aanweezende met de uitgemonsterde en overleedene overeenkoomen met de gecontinueerde en ingekoomen manschappen; zoo niet, te onderzoeken en ten tractements comptoire nominatiev op te geeven, wie van dezdve vermist word.

Art. 64. De hoofden en bediendens van de tractements comptoiren zullen getrouwelyk zorgen, dat alle inkoomende narigten of ontvangen rapporten van absentie, desertie, ontslag, ov^lyden en vertrek distinctelyk met den juisten dag en datum immediaatelyk by de tractements- of stam-boeken geobserveert en genoteert worden, mitsgaders dat zy uit aUe departementen goede en trouwe narigten ontvangen en op de executie en observantie van de maandelyksche mon- stering een waakzaam oog houden.

Art. 65. Ten dien einde worden alle de hoofden der

Digitized by VjOOQIC

K4i 1767. P. Ö. VAN ÓVERSTRATEN.

traclements comploiren gelast en aan hun gedefereerd gelaten om, zoo dikwerf als zy dienstig of noodig oordeelen tot verzee- kering der aanweezende manschappen, niet alleen in alle standen en departementen de maandelyksche monstering persoonlyk of door gecommitteerdens te mogen bywoonen, maar ook ten allen tyde en in alle standen, op alle forten, posten en plaatsen, mitsgaders hospitalen persoonlyk, dan wel door gecom- mitteerden expresse en daadelyke monstering mogen laten doen.

Art. 66. En op dat zulks getrouwelyk zonder eenige dissimulatie of conventie verrigt worde, zullen de daartoe ter deezer hoofdplaatse ten tractements comptoire aangesteld wordende monster-comroissarissen of expresse gecommitteerden onder eede gebragt of zulks zal door hun, zoo wel hier, als op de buiten-comptoiren, onder presentatie van den eed getrouwlyk moeten worden verrigt.

Art. 67. Ten dien einde zullen, zoo dikwerf Toorschreven hoofden of gecommitteerden van de tractements comptoiren zig in eenig departement na eenige binnen of buiten-posten, forten of pfaiatsen tot het doen van onderzoek of monstering begeeven, in alle departementen, op alle plaatsen door de hoofden of die het commando hebben, behoorlyk moeten worden gerespecteerd, als meede hunne onderhoorige manschappen tot het doen van moustering daadelyk en opstond te laaten optreeden, mitsgaders hun nopens ieder afweezende alle toeligting en onderrigting te doen erlangen.

Art. 68. De maandelyksche opbreng, uit- en afbetaling van de tractementen der dienaaren zal ter deezer hoofdplaats na de instructie moeten worden gereguleerd en geobserveerd, en op de buiten-comptoiren na derzelver situatie, by zoortgelyke inrigting, na ieder departement kunnen worden gereguleerd, te weeten:

Art. 69. De ordonnanties ter afbetaling van de tractementen der dienaaren moeten en worden alhier nominatiev, na de onderscheiden departementen, ingerigt en opgemaakt, by voorbeeld, ten aanzien van: Bel polüiek departement, na derzelver by zondere reekmingen, als :

Digitized by VjOOQIC

P. Ö. VAN OVER8TRATEN. K43

1^ politieke en commercieele dienaaren;

2^ JQstitieele bediendens;

5^ kerk- en schooKdienaaren ;

4* divenche dienstdoenders, zoo meede:

hei müüair departement: de infanteristen onder en op de reekening van de inranlerie, de cavalleristen op de cavallery, de ingenieurs en arthilleristen onder de arthiUery, de Wur- tembergsehe troapen onder het regiment van Wurtemberg.

Van hei marine departenwnt.

Wat aan land is dienst doende, tol de marine aan land en op zee tot marine op schepen en vaartuigen.

Art. 70. De opbreng der dienaaren geschied ter deezer hoofdplaats» invoegen als volgt:

Art. 71. Alle dienaaren, die op zig zelven een bescheiden post hebben of dienst doende zyn, kunnen en moeten zig in persoon of by gescbrifle tot den opbreng hunner traclementen len traclemenls comptoire melden en hunne gage na den opbreng, als de ordonnantie daarloe is opgemaakt, op de gezette betaalsdagen persoonlyk komen ontvangen, mitsgaders Je marine aan land en alle persoonen en diversche dienst- doenders^ die ligtelyk hun zelven melden en van hun be- scheiden posten op de gezette belaalsdagen kunnen afkoomen om ])ersoonlyk uitbetaald te worden.

Art. 72. Dog alle dienaaren, die onder hoofden staan en bescheiden posl of comploir hebl)en, kunnen door hunne hoofden by distincte schriftelyke naamlysten, met aantooning hunner winning en qualileit, lot den opbreng hunner traclementen ten traclemenls comptoire maandelyks opgegeeven en, na dal de ordonnantie tot den ontvangst der gelden in gereedheid gebragt zal zyn, ter bestemder tyd door de hoofden of vertrouwde persoonen ontvangen worden, by voorbeeld.

Art. 73. Van de militaire stand zoude niet wel voegelyk de geheele infantery, nog de cavallery ofarlhillery, ieder hoofd voor hoofd, zig zelven maandelyks len traclemenls comptoire tot den (^breng hunner traclementen kunnen melden, nog ook

Digitized by VjOOQIC

K44 l^Ö^. ^' Ö. VAN OVÈRSTRATêN.

hunne posten verlaaten, om hoofd voor hoofd in persoon ten tractemenis comptoire uit- en afbetaald te worden.

Art. 74. Des worden ter deezer hoofdplaats de opper- en onder-officieren» zoo wel als de gemeenen hy hunne compagnien of op hun bescheiden posten, maanddyks met de gemeeDen te gelyk voor hunne tractementen opgebragi en uitbetaald.

Art. 75. Ten dien einde bezorgd ieder capitain maandelyks van zyn compagnie en de commandanten van hunne posten een schriflelyke, na goede monsteriug geformeerde naamlyst van hunne onderhoorige manschappen, met aantooning buoDer winning en qualiteit, ten tractements comptoire» waarop dan eene nominative ordonnantie, met bereekening van ieders tractemenl gemaakt en ten gezetten tyd aan een der officieren of die tot den ontvangst der gelden gequaliflceerd is, ter weder uitkeering aan de verdieuders uitbetaald word.

Art. 76. Ten aanzien der zeevaarenden kunnen de capitains ter zee en gezaghebbers van 's Compagnies scheepen en vaar- tuigen tot den opbreng van hunner en des volks tractementen maandelyks de effengestelde monslerrol van hun kid ten traclements comptoire bezorgen; en, na dat daar voor de nominative ordonnantie tot den ontvangst der gelden zal zp opgemaakt, ten tractements comptoire ten bestemden tyd de gelden, zoo voor hun, als voor hun volk, persoonlyk, dan wd door een der officieren laaten ontvangen, dog na den ontvangst aan de verdienders prompt en immediaat uitkeering moeten dooi; en, zoo inlusschen eenige 'manschappen van hun bodem verplaatst of in het hospitaal geraakt zyn, zullen de daarvoor ontvangene gelden door hun weder ten tractements comptoire moeten worden gerestitueerd, maar met hun volk aan de wal dienst- doende of bescheiden zynde, kan ieder zig zdven ten tracte- ments comptoire melden en het in persoon koomen ontvangen. Art. 77. In zdvervoegen zoude in het politiek departement de hoofden der schryfcomptoiren, enz, de onder hun dienstdoende maandelyks nomiuatiev, met aantooning hunner winning en qualiteit, in scriptis ten tractements comptoire kunnen mdden* de gelden der tractementen ter bestemder tyd laaten ontvangen

Digitized by VjOOQIC

1t97. P. Q. VAN OVERSTRATEN. B4K

eo na den ontvaogst, even ak met de kostgelden heeft plaaU gebady onder de verdienders weder uitkeeren.

Art. 78. Politieke en Gommercieele persoonen of diversche dieostdoenders, die hier in de bovenlanden en op de buiten- eomptoiFen op hun bescheiden poet te verre af zyn om tot den ooivangst hunner tractementen maandelyks af te koomen, zullen, des benodigt, daar toe een ander mogen qualificeeren ; dog tot voorkooming van kwade practyken door onwettige ontvangst zullen zy daartoe notarieel gequalificeerdèn zulks of per missive door hunne gemagtigdens ten tractements comptoire genoeg- doende moeten doen blyken, terwyl anders iedereen zyne verdiende tractementen zoo lange kan laten voortloopen, tot dal hy dezelve behaagt of in persoon komt te ontvangen.

Art. 79. By hel bereekenen der tractementen zal door den administrateur en verdere bediendens op de tractements comptoiren gelet en gezorgd moeten worden, dat daarby ge- observeerd en in het oog gehouden word de besluiten hunner iM)og Edelheedens, gestatueerd op de uitbetaaling der dienaaren, ia datis 8 en 14 September, item 11 December 179i$, na- mentlyk voor een groot gedeelte in papier van crediet, te weten :

Art. 80. Alle huishuuren, doueeurs en temporeele toelagen, mitsgaders die een ronde somma of vaste middelen van bestaan genieten, worden geheel met papier van crediet afbetaald, terwyl politieke, commercieele, mitsgaders diversche dienst- doenders, chirurgyns en ambagtslieden, item de ofiiciers, zoo van de marine, als zeevaart, het bedragen hunner winnende gage drie quart in papier van crediet en een quart in contante munt moet worden bereekend; daar en teegen genieten de onder-oflBcieren en gemeenen, zoo van de militie, als van de zeevaart, hunne gewoone tractementen geheel in contante munt, wordende de contante munt ter deezer hoofdplaats betaald in kopere en zilvere muntspecien, als vyf achtste in zUvor en drie achtste in kopere munt, waar na men zig op de bniten-comptoiren meede zal hebben te reguleeren, tot dat dienaangaande anders zal zyn gedisponeerd.

Art. »i. Voorts worden onder de onder-oiïicieren van.de

rLAUAT-tOH VUL xu. 35

Digitized by VjOOQIC

t(46 1*07. fi. Q. VAN OVERSTRATeN.

militie verstaan, van de infantery de seigeaotSt cadeti en corporaals, van de arthillerislen de liombardiers eo canonnierB, van de cavallery de wagtmeesters en van de zeevaart de lK)ot8lieden, schiélieden, constabels» quartienneeaters en cadets ; wat hooger in qualileit zig bevind, onder de officieren, wiens winnende gage, als vermeld, drie quart aan papier van crediet en een quart in contanten bereekend word.

Art. 82. De impotenten, die in de hospitalen genaken, zullen als bevoorens daarin geduurende hunne legging of indiqpositie hunne geheele Iractementen verguastreeren, dog waar onder geen douceurs or huishuur hegreepen zal vjn, tol welker inhouding overeenkomstig ten aanzien van het Wurtemhergsche regiment gezegd en by arlicul 14 en 15 vermeld is, gehandeld moet worden.

Art. 83. Ën op dat in de niaandelyksclie opmaking der ordonnantien ter uitbetaling der Iractementen geen snrchcanee word toegebragt, zullen voorschreven administrateurs op alle traclements comptoiren iinmediaatelyk zorgen, dat op alle ontvangene rapporten van de hospitaliers terstond eene bereekening, wat een ieder der impotenten na hunne onderscheiden legdagen en winning daarin verteerd hebben, gemaakt en dezelve hy de uitbetaaling der dienaaren prorop- telyk gedecorteerd en ingehouden word.

Art. 84. Voorts zorgen, dat ieders genot en verteerde hospitaals guastos terstond na de uitbetaling in de voorwaards vermelde colommen van bet tractements-boek genoteerd of ingevuld worden op de stam- of tractements-hoeken en ten allen tyden effen worden gehouden om daarby te zien, tot hoe verre een ieder uit- en afbetaald is geworden, ten einde alle afbetaalde ordonnanties tegens bet stam- of tracte- ments-boek maandelyks te laateu puncteeren.

Art. 85. Ten aanzien van arresten en vermaakingen zal by de uitbetaling nopens het eerste gelet worden, dat zniks navolgeos besluit hunner hoog Edelhedens in dato 5 Augustus 1695 maar tot de helvte en nopens de tweede tot het bedraagen van de bepaalde maanden der winnende gage betrekking heef I.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  «47 
```

Art. 86. Voorts zal moeten worden geobserveerd de ordre, dicteerende, dat de persoon, die vermaking op reekening hebben en in burger vrydoro of aan de vrye vaart dan wel gegageerd zyn, bet bedragen van dien, na rato bunner laast in 's Gom- pagnies dienst gewonnen hebbende gage, jaarlyks onder ultimo Febniary in 's Compagnies kassa tellen en voof dat bedraagen by de tractements-boeken voor hunne regte kamer worden gefavoriseerd.

Art. 87. Alle dienaaren, welke in burger vrydom of aan de vrye vaart overgaan, moeten volgens besluit hunner hoog- Edelhedens in dato 27 October 1705 ses maanden gage te vooren staan dan wel in 's Gompagnie's kassa tellen, alvorens hun verzoek toegestaan word, voor welke bedraagen zy dan by de tractements-boeken, eeven als by de soldy-boeken heeft plaats geiiad, moeten worden gecrediteerd ; dog die vermaking op reekening hebben, moeten een jaar gage te goed dan wel het bedraagen van dien in 's Gompagnie's kassa gefourneerd hebben; vide besluit van den 3 January 1775.

Art. 88. Ten dien einde zullen de requesten van persoenen, die om hun demissie verzoeken, voor af door den administrateur van bet tractements comptoir moeten geteekend zyn, dat hun zulks behoudens de exceptien kan toegestaan worden, onder notitie, dat de zodanige een jaar hunner gage hebben in kassa geteld.

Art. 89. Burgers, gegageerdens en bandieten, voormaals io den dienst der Gompagnie geweest en in Europa in dienst aangenomen, die na het aangeschreevene der heeren meesters by missive van den 30^ Maart 1716 en besluit deezer re- geering in dato 16 February 1717 met een loose reekening bf de soldy-boeken voor de kamer, waar voor zy uitgevaaren zyn, hebben moeten blyven voortloopen, moeten insgelyks by de tractements-boeken, agter de quohier of kamer, waar voor zf zyn uitgevaaren, blyven continueeren ; te sterven komende, daar onder bekend te stellen, het geen by art. 64 vermeld word, mitsgaders nopens de testamenten of andere actens van uiterste vriile te handelen, als ten opzigte van de dienaaren vereiseht word.

Digitized by VjOOQIC

548 1797. P. G. VAN OVERÖTRATEN.

Art. 90. De gegageerdens, welke anders hun gagement uit 's Compagnie's kassa hebben ontfangen, zullen voortaan, als andere dienaaren, ten tractements coinptoire worden uit- en afbetaald en hun ontfangen gagement in de colommen by de tractements-boeken worden belast.

Art, 91. Ten opzigte der dienaaren, die van de buiteo- comptoiren na deeze hoofdplaats worden gelicentieerd, is te observeeren de ordre der heeren meesters by brief van deo 5'^" October 1761, waar by niemand, van wat rang en conditie by zoude mogen zyn, binnen zyn verbonden tyd van eenig buiten-comploir na de hoofdplaats mag worden gelioentieerd of uil Indien na Nederland verlost, dan met afgeschreeveo gage en stilstand van emolumenten; over zulks moeten by vertrek alle tractementen cesseeren.

Art. 92. Maar ambagtslieden, militairen, arthilleristen, kroil- makers, /* 14 en daar boven winnende, binnen hun verbonden tyd als incurabel repatrieerende, mogen navolgens besluit der hoge Indiasche regeering in dato 15 October 1761 hun gage behouden, dog niet jouisseeren van de premie; ook mogen geene, die mindere gage winnen, als impotent te huis vaaren.

Art. 95. Militairen, die door de werf-officieren aangenomen of door de Compagnie uitgerust zyn geworden, winnen ge- duurende de uit- en te huis reise geen gage — en moeien dos. lot welke qualileit en winning zy ook bevorderd zyn geworden. hy te liuisvaaring hunne gage cesseeren — over zulks diend men te zorgen, dat by het formeeren der tractements- of slam-hoeken, eeven als by de soldy-boeken, agter hun naam per nota genoteerd blyvt — N. B. door de werf-ofiBciöi?n aangenoomcn, repatrieerende cesseert zyn gage.

Art. 94. Persoonen, die na expiratie van hunne verbonden tyd om verlossing na Nederland hebben verzogt en de ver- zogle scheeps geleegentheid hebben laaien voor by gaan, mitsgaders alle andere, die na hun verbonden tyd om andere reedenen en andere inzigten, als boven vermeld, van concept veranderen, zullen na voorwaards geciteerde patriasche order in dalo 5 October 1761 derzelver tractementen cesseeren, de

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  549 
```

eerste mei den dag van het vertrek der schepen en de laatste, wanneer ze hun verlossing of ontslag hebben bekomen^ tot dat zy weder in dienst zullen weezen geêmploieerd.

Art. 95. Peisoonen, in Indien in dienst aangenoomen, zullen, te huisvaarende, navolgens patriasche ordre van den 9" Oc- tober 1778 niet meer dan de halve premie genieten en geen andere» dan die zodanig in dienst genomen worden, by ge- le^entheid van te huisvaarende schepen, waar van in Needer- land zal moeten blyken, dat de Compagnie werkelyk nut van dezelve gehad heeft, zullen in Neederland gage en premie genieten.

Art. 96. Persoenen, welke ampten bekleedeu, die na de reductie geen tractemenlen of middel van bestaan zyn toege- legd, zullen zoo lange per loose reekening by de tractements- boeken voortloopen, tot dat zy in ander emplooi of posten gesteld worden, wanneer bun de traclementen, welke na hun actueele qualiteit of bediening, die hun word opgedragen, gestatueerd is, weder zal worden te goed gedaan.

Art. 97. Inzelvervoegen als voorwaards by art. 8S vermeld Ls nopens de inhouding der schulden en agterstallen, word verstaan, dat de dienaaren na de gestatueerde ordres maar het bedraagen der winnende gage moeten laaten staan, dog van alle andere tractementen vrylyk blyven jouisseeren.

Art. 98. Dienvolgens moet men aan dienaaren, die te kwaad zyn of op schuld loepen, na de voorige ordres om de vier maanden volle tractementen verstrekken en in den tusschentyd hunne verdiende gage inhouden, maar de andere emolumenten uitbetaalen ; of men kan, indien de agterstallen niet te groot zyn, om een zagter inwinning en daadelyk genot te geeven, maandelyks zoveel minder of maar de halve gage, met de emolumenten te zaamen gevoegd, laaten verstrekken, tot zoo lange zy lieden liquide en op een egaale of effen voet zullen geraaken, op dat ze maandelyks volle tractementen kunnen genieten.

Art. 99. Ten aanzien der uitbetaling van persoenen, die van eblers zonder genoegzaame klaarheid of voldoende bescheiden aankoomen, zal door den administrateur van de verstrekking

Digitized by VjOOQIC

550 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

der tractemenls gelden voorzigügheid moeten worden gebmykt door ten eersten daadlyke klaarheid of genoegdoendebescheyden van hunne vertrokkene plaatsen of coniptoiren te reqiiireeren en, tot zoo lange zy dezelve niet hebben bekoomen, eeven ak met de schuldlopers of die zonder formeele soUy-reekeningen aankoomen, heeft plaats gehad, geene te ruyme verstrekking van verdiende gage te doen genieten.

Art. 100. Betrekkelyk het hospitaal ten eylande Parmerend zal nopens de daar in koomende timmerlieden van heleyland Onrust gehandeld worden naar de geëerde ordre der heeren Commissarissen Generaal by brief van den ^6^ October 1795 en de oppermeester en binnen regent van dat gastbays, nevens de oppermeester van het hospitaal of zieke schip, zig moeten reguleeren na de instructie der hospitaliers.

Art. 101. De hoofden en administrateurs van de verstrek- king der tractements gelden sullen zorgen, dat ingevolge besluit deezer regeering in dato 1 July 1756 de dienaaren, welke twee diensten waarneemen, geene dubbelde tractemenlen genieten, maar dat zy zig zullen moeten cootenteeren met de hoogste bezoldiging of tractementen, die aan de eerste hunner diensten en rangen is toegelegd.

Art. 102. De aloude gestatueerde ordre om in het generaal alle comptoiren over geheel Indiön jaarlyks onder ultimo Juny exacte monstering te doen en daar van accuraate afschriften met aantooning van ieders bescheiden post, enz. teformeeren, zal, niet teegenstaande de maandelyks gedaan wordende mon- stering, permanent stand houden , mitsgaders geobserveerd worden de circulaire ordre, vervat by besluit der hooge In- diasche regeering van den 25^° July 1790, om geen meerder afschriften van de monster-rollen te expedieeren dan 'er weezentlyk in den dienst der Compagnie benodigt syn en vereischt worden.

Art. 103. By het doen van de generaale monstering zal ieder in persoon present moeten zyn, dan wel door hun hoofden moeten worden verantwoord en in contrarie geval, by noncomparitie of absentie, allen en een iegelyk, uitgezonderd

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  gSl 
```

de soMaaleD eo matrcwsen, verbeuren volgens het gestatneerde by besluit der booge Indiasche regeering in dato 16 Augustus 1774 bet bedraagen van twee maanden gage, ten behoeven van bet Pennisten gestigt.

Art. 104. Alle persoonen, welke by de monstering niet ferscbynen, zullen immediaatlyk hunne tractementen cesseeren ; dog, hunne dienst onverhinderd gepresteerd hebbende en van bun noncomparatie voldoende reedenen geevende, mogen na de besluiten hunner hoog Edelbedens van den SO^^* July en IS*** Augustus 1766, met voorkennis van den beer DirecCieur Generaal of gebieder van de plaats, hunne tractementen zonder interruptie genieten.

Art. lOiï. Die onder de zeevaart of militie langer dan een maand van zyn bescheiden post absent blyvt, zal navolgens besluit hunner hoog Edelbedens van den H^^ April 1778 van gige en (ractement als een deserteur worden afgeschreeven, zonder dat dezelve, wanneer zoo iemand weeder opdaagd, op nieuw zal mogen cours neemen dan op speciaale ordre hunner hoog Edelhedens.

Art. 106. De hoofden en bediendens van de tractements Gomptoiren zullen de maandelyksche, neevens de generaale, jaariyksche, ouder ultimo Juny inkoomende monster-rollen nauwkeurig teegens hunne stam- of traclements-boeken con- fronteeren en ieders bescheiden plaats in margine van hunne naam noteeren.

Art. 107. Mitsdien na gedaane confrontatie daadelyk alle openstaande naamen of voorllopende persoonen, welke by de monster-rollen niet voorkoomen, van hunne tractementen te doen cesseeren en te onderzoeken, waar dezelve beland zyn, by vermist wording of overlyden dezelve finaal te doen sluiten met den dag, dat zy afweezig dan wel overleeëen zyn, dog, na elders vertrokken zynde, moeten hunne distincte naamen en de nodige loeligting, tot hoe verre uitbetaald en wat zy te goed of te kwaad zyn verUeeven, immediaatlyk na der- waarts verzonden worden. Art 108. Ten aanzien der overleedene persoonen zyn de

Digitized by VjOOQIC

B82 1797. P. G. VAN OVERSTREN.AT.

aloude orders te observeeren, dat nopens die geene, die ge- testeerd hebben en wettige erven nalaten, niet alleen onder hunne reekening by het stamboek genoteerd werd de dag hunner overlyding, maar ook waar, wanneer en voor wien getesteerd, wie tot ervgenaamen en wie als executeuren des boedels geïnstitueerd zyn, of zy den boedel al of niet hebben aanvaard, voorts woordelyk alle testamentaire dispositieu of codicillen van ervstellingen by het stamboek agter de kamer, waar voor de overleedene is uitgevaaren, authentiek te iih sereeren, zoo als by de soldy-boeken heeft plaats gehad.

Art. 109. Alle agterstallen en saldos te kwaad der over- leedene persoenen moeten door dies executeurs of ervgenaamen op ordonnantie in Compagnies kassa geteld en de doodreekening met de noodige extensie by het tractemenls-boek daar voor wederom worden gecrediteerd.

Art. 1 10. Ten aanzien der ab-intestato overleeden dienaaren, of zy met of zonder nalatenschap zyn overleeden, in het eerste, door wien de boedel aanvaard is en beheerd word, mitsgaders by het stam of tractements boek agter de kamer, waar voor de overleeden is uitgevaaren, authentidi te insereeren, om in regten te kunnen volstaan met de inventarissen, venda- roUen en boedel-reekeningen van de nalatenschap der over- leedene.

Art. 111. Blyvende de instructie voor den curator adiites en sequester inzelvervoegeii, zo als ze geweest zyn, excepto dat die documenten, welke zy anders ten soldy-, nu teu tractements comptoire hebben te bezorgen.

Art. 112. Van alle buyten-comptoiren, waar stam- of tractements-boeken gehouden worden, zullen de hoofden van de tractements comptoiren zorgen, dat jaarlyks op hun tyd, na het sluiten der boeken, na deeze hoofdplaats gezonden word een copy van het kassa-, mitsgaders van het stam- of tractements-boek der dienaaren, ten einde dezelve te kunnen visiteeren of te confronteeren en na te gaan, of de vertrok- kene en aangekoome persoenen behoorlyk ingenoomen en op hun tyd zyn uit- en afbetaald geworden^ dan wel dubbeld,

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVER8TRATEN.  885 
```

hier eo dders genoten of by de boeken oningenoomen koomen te sloyten*

Art. 115. En op dat de lieeren meesters door het intro- duceeren van stam- of tractements-boeken en 'tabchaffen van soldj-boeken niet verstooken, maar behoorlyk gedlucideert en gdnformeerd worden van het geen zy nopens ieders aanweezen en de plaats, alwaar bescheyden zyn, de dag van ieders desertie en overlyden, mitsgaders of zy al of niet getesteerd hebben, met of zonder nalatenschap overleedeny wie tot erven benoemd of tot executeuren geinstitueerd zyn en den boedel aanvaard hebben, tot voldoening geeving en eclaircissement der gein- tresseerden of belang hebbende familien en erven en ter be- antvroording van de by hun inkoomende navragen dienen te weeten.

Art. 114. Zoo zal ter verdere verzending en toeligting der heeren meesters van alle tractements comptoiren in triplo jaarlyks na deeze hoofdplaats gezonden moeten worden de volgende documenten en afschriften, als:

Art. 115. Een distincte naamlyst van alle zodanige per- soenen, als by de boeken met vermaaking op reekeuing bezwaard voorkoomen, met specificque aantooning, wat daar voor ingehouden en in 'i patria kan worden uit- en afbetaald, na de onderscheidene kamers ingerigt.

Art. 116. In zei ver voegen een naamlyst met aantooning van den dag en datum der vermiste en absent bevonden persoenen.

Art. 117. Distincte en specifieke naam- of dood-rollen van alle overleedene persoonen, verzeld met de nodige eclaircis- sementen en genoegdoende bescheiden van testamenten, codicillen, inventarissen, vendu-rollen en boedel-reekeningen, met aan- tooning, wat zy te kwaad zyn verbleeven of te goed hebben behouden, om aan de erven te kunnen werden uilgereykt: en

Art. 118. Ten opzigte der aanweezende, exacte afschriften van de generaale monster-roll onder ultimo Juny; dezelve moeten in triplo dislinclelyk ingerigt worden met de vereischte klaarheid, om te kunnen dienen in stede der anders gewoone, na het patria verzonden wordende soldy-boeken, dus separa-

Digitized by VjOOQIC

5K4 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

tdyk, zo ab de gewoone soUy-boeken, in te riglen en te verdeelen in ses quohieren ot kamers, om ter deeier hoofd- phats gesepareerd en na ieders kamer te kunnen worden versonden, voorts met aantooning niet alleen lionner beseheiden posten, qualiteit en winning, maar ook op welk folio en wat zy onder ultimo Juny by t stam of tractements-boek te goed of te kwaad staan, om daar na in het patria de gemaakte transporten en maandceduUen te kunnen uit- en afbetaaien; vide de daar voor geformeerde moddlen.

Voorts na den gebruike de rdlen der gequalificeerde per- soenen faerwaards over te zenden.

Art. 119. Eindelyk zal van dit reglement tot narigt en observantie van alle hoofden op de tractements comploiren gedrukte afschriften geformeerd, verzonden en afgif;eeven worden, daar het behoord.

Aan dit reglement zijn toegevoegd een aantal zeer uitvoerige modellen »tot het formeeren van een cassa-boek", van >8tam- of tractements-boeken in steede van de gewoone soldy-boeken', van een «monsterroU betrekkelyk tot het departement van de politie, militie, marine, voor de scheeps-overheeden der na elders vertrekkende schepen en vaartuigen om daar by geduurende de reis agter hunne naamen te noteeren de dag en datum, welke perzoonen op hun bodem komen te over- lyden, te absenteeren, vermist worden of na andere plaatzen overgaan", van een monsterrol, welke »by wyie van of in steede der soldy-boeken aan vertrekkende schepen en vaar- tuigen zullen en moeten worden meede gegeevmi om daar na ter plaat ze hunner destinatie by de stamboeken weder ingenomen en uitbetaald te worden'; van een monsterrol, «ter verzending na het patria aan yder comptoir in hetbyzonder, ter aanwyzing, welke perzoonen van ieder departement nog in weezen zyn en wat dezelve onder ultimo Juny anno 17.. by de generaale monstering over geheel Indien nog te goed dan wel te quaad staan, om te kennen dienen ter af betaaling

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  55B 
```

der gemaakte traoaporleD, iiiaand*(ediilleD, etc. in Nederiand" eo van eene «korte aehels ter inhouding der hospitaabHingelden**.

28 Jalij. Vemieiiwifèg van de voorschriften, vastgesteld op -^-^ 1762, nopens invordering van pretensién,

Nademaal ons gebleeken ia, dat de by placcaat van den SO July 1762 geatatueerde ordre om de praetensiön ten lasten, xo van levende, als overledene persoenen, binnen den tyd van een jaar en van drie maanden respective behoorlyk op te geeven, op poene van anderzints verstoken te zullen zyn van zyne actie en praetensie, thans niet meer zodanig word geobserveerd en naargekomen, als wel behoord, en zulks ten gevolge heeft, niet alleen eene merkelyke vertraaging in het redden der boedels van overleedenen, maar ook eene menigte van langwylige en kostbaare procedures, die veroorzaakt worden door het niet vroegtydig opgeeven van bet geen iemand schuldig is, zo is het, dal wy, bier in willende voorzien, goedgevonden hebben de voorschreeve ordre te renoveeren en dienvolgende nader te statueeren, gelyk wy statueeren by deezen, dat, in- gevalle iemand, wie hy ook zy, eenige praetensie, hoe ook genaamd, het zy uit hoofde van geleverde goederen, geprae- sleerde diensten, dan wel uit boek- of andere gemaakte en niet gerechtelyk of notarieel beschreevene schulden op iemand, die ooch in leven is, zoude mogen hebben of bekomen, dezelve gehouden en verpligt zal weezen die praetensie als dan binnen deo tyd van een jaar, na dat de leverantie van het goed geschied, de dienst gepraesteerd en de schuld gemaakt is, op Ie geeven en daar van de voldoening te vorderen van zodanige» noch in leven zynde persoonen ; en, zo hy die praetensie niogt hebben op de zulken, die reeds overleden zyn, om het zelve te doen binnen den tyd van drie maanden na derzelver overlyden, het zy by weesmeesteren en boedelmeesleren of andere coll^en, dan wel de testamentaire executeuren, cura- toren, enz., onder welker administratie en beheering derzelver boedels en nalatenschappen zyn komen te vervallen, zonder

Digitized by VjOOQIC

556 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

langer daar mede te tardeeren en te wagten of de rekeningen, waaruit depraetensie of schuld is spruitende, onder wat praetext het ook zoude mogen weezen, te laten voortlopen, op poene in beide gevallen, dat wie in dezen in gebreke zal blyven, van zyn recht, actie en praelensie zal zyn en blyven verstoken, zo wanneer van zodanige opgave en aanmaning tot betaling geen voldoeuend bewys kan worden bygebragt.

En op dat deze onze nadere bevelen pancluelyk werden achtervolgd, zo interdiceeren en verbieden wy de respecUve Gollegien van justitie op zulke praetensiên en rekeningen, die na verloop van bovengemeldeu tyd op levende of op boedels en nalatenschappen van overledene persoenen te voorschyn werden gebragl, geen recht te doen, by aldien niet te gelyk, den rechter ten genoegen, aangetoond word, dat de voorsclireeve persoenen of de coUegien dan wel de executeuren en admi- nistrateurs, enz. van derzelver boedels en nalatenschappen binnen den bepaalden tyd aangesprooken zyn en de betaling echter niet is gevolgd.

Zullende deze, op dat niemand hier van eenige ignorantie zoude kunnen praetendeeren, worden gepubliceerd en, behalven in de Nederduilsche, ook in de gewoone inlandsche taaien geafTigeerd ter plaalzen, waar men gewoon is publicaUen en affixien te doen.

Zie ook Staatsblad 1829, n^ 86.

28 Julij. Indienstneming van slaven als artillerislen.

Nademaal onze commissarissen ter zee en te velde, de heeren RaaJen exira-ordonair van Indië, Godfried Christoffel Fetmenger en Albertus Henricus VViese, ons hebben gerap- porteerd den uitslag van onze, by publicatie van 30"** Mey 1797 aan allen en een i^elyk gedaane aunmaaning tot een vrywillig fouroissement van een gedeelle hunner mansslaaven, hovende twaalf en benecden de veertig jaaren oud, om in den wapen- handel geoeifend en tot defensie van deze colonie geSmployeerd te worden; en wy nodig hebben geoordeeld de gemeente als

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 887

nu kennis te geven van de door ons omtrent de gemelde mansslaaven gemaakte schikkingen, zo is het» dat wy allen en een iegelyk by dezen informeereii, dat de gemelde mans- slaaven zttUen worden vei*deeM in compagnien, onder dewelke by ieder 2B man zal worden geplaatst een mandadoor of sergeant en twee ondermandadoors of corporaals, gekozen uit de bekwaamste onder dezelven, mitsgaders allen Compagnies wegen gemonteerd met een basLat en een lange broek van blauw linnen en een gebatikt Javasche neusdoek, mitsgaders door een officier van de arthillery, een Europeesch bombardier en twee inlandsche corporaals drie maal 's weeks op conyenable tyden, telkens voor maar weinige uuren, op een der punten van het kasteel geoeffend in de behandeling van het geschut, vooreerst en tot zy eene toereikende vaardigheid in de be- handeling zullen hebben verkreegen, wanneer naar mate van dien deze oeffeningen ook zullen worden verminderd; dat geduarende deze exercitien aan dezelven van wegens de Goia- |)agnie 'smaands zal worden toegevoegd, als:

aan een mandadoor rd"" 1:12

» » onder- » » 1 : —

» » gemeene » — : 30

en aan dezelven, in cas van alarm, bovendien zal worden verstrekt zodanig onderhoud, als de arthillerie corps van de aan de Compagnie geschonkene en uil het ambachls kwartier gekozene lyfeigenen zullen genieten ; dat de lyf heeren of vrouwen zullen moeten zorg draagen, dat hunne tot dat corps be- liooiende slaaven op de bepaalde tyden op de exercitie plaats zyn en,' ingeval van ziekte, daar van by een briefje aan den commandant der compagnie moeten kennis geeven, terwyl in contrarie geval de slaav of slaaven wegens hun wegblyven by de compagnie zullen worden afgestraft; dat in cas van alarm de voormelde slaaven met den meesten spoed en uiterlyk binnen het halv uur, behooriyk in hunne uniformen gekleed, zich op hun alarm plaats binnen het kasteel voor de arthillerie zullen moeten bevinden om gebruikt te worden, waar zulks nodig zal worden geoordeeld; en dat, wanneer als dan een^.

Digitized by VjOOQIC

SB8 1797. P. Ö. VAN OVERÖTRATEN.

meer der voormelde slaaven daar niet verschynen» buiten allezints wettige reedenen, die schriftelyk zullen moeten worden opgegeeven, de lyfheeren of vrouwen daar voor aanspreekeljk zullen worden gebonden;' dat die. van deze slaaven zicb by een vyandelyken aanval zullen komen te distingueeren en moed en trouw betoonen, door de Compagnie ten haaren kosten in vrybeid zullen worden gestdd en boven dien zal worden afgegeeven een billyk douceur, gefivenreedigd naar de door bun gedaane daaden, en dat als dan aan hunne lyf- beeren of vrouwen voor ieder der dus in vrybeid gestelde slaaven. van wegens de Compagnie zullen worden betaald lacbtig ryksdaaUlers; en dat voor die geenen dezer slaaven, die mogten komen te sneuvelen, aan de lyfbeeren of vrouwen door de Compagnie een billyk dedomagcment zal worden ge- geeven, gelyk ook voor de zulken, die zodanig verminkt mogten geraaken, dat zy niet meer hun gewoon werk zouden kunnen verrichten, len zy men mogt verkiezen een dusdanig verminkte slaav tegens een billyken prys aan de Compagnie overtegeeven, terwyl in dat geval ook aan den verminkten een douceur zal worden toegevoegd;

wordende een iegelyk by dezen nader vermaand en op bet nadruklykst aanbevolen onze in dezen bedoelde beilzaame eindens, zo veel doenlyk, bevorderlyk te zyn en bet voor- schreeven reeds gedaan foumissement van mansslaaven zo veel te vergrooten, als zyn vermogen zal toelaten en by uit een rechtmatig bezef van het nauw verband, het welk zyne eigene welvaart met die van de colonie onafscheidelyk vereenigt, zich in gemoede verplicht zal oordeelen.

1 Augustus. Aanstelling van een inlandschen geneesheer bij het ambachts-kwartier te Batavia.

Wyl by een door den beer Raad extra-ordinair, Neun, als commissaris-opzichter over het ambachts^kwartier, genomen preuve bevonden is, dat de slaaven in dat kwartier vry minder sterven, wanneer de zieken ouder dezelveu worden bediend door

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 5^9

een iBbnéscben geneesmeester, dan wanneer een Earopeeache opper-ehimrgyn dezelven ?an geneesmiddelen voorziet, zo is goedgevonden en verstaan welgemeMen heer Neon tot bet verder emplooi van een inlandscben geneesmeester voor tvrintig rjksdaalders ter maand Ie qnalifiGeeren en den heer pro-interim Direetear Generaal, Siberg, tot de afgave van die penningen mede qualiflcatie te geeven.

5 Augastus. Maatregelen in hel belang van Batavia*^ gezondheid.

By onderzoek der verschillende, ingekomen verhandelingen over de oorzaakeo van ongezondheid deeser hoofdplaatse (') bevonden zynde, dat men algemeen van begrip is, dat onder anderen de tegenswoordige standplaats der looyeryen, buffels- en varkens-slagteryen leii hoogslen schadelyk is voor de dampkring der stad, welk gevoelen door andere informatie van deskundigen meer en meer gesterkt zynde, zoo hebben beeren Commissarissen Generaal goedgevonden selve inspectie te gaan neemen van die onzindelyke traficquen en daarby daadelyk bevonden, dat de onreine en stinkende uitwasemingen, die deselve onophoudelyk van zig'uitgeeven, in de nabyheid der glad onverdragelyk en dierhalven noodwendig schadelyk moeten zyn voor de gezondheid van deszelfs bewoonders.

En is vervolgens in agting genomen, dat wel de hoge regeering nog laatstelyk by publicatie van den 13*" September 1793 verscheyde heylsanie ordonnantien op die en meer andere zaaken, de zuy vering der dampkring tot oogmerk hebbende, heeft gemaakt, dog dat zulks alles tot dus verre geheel buyten emige executie is gebleeven, waarin dierhalven noodzakelyk diend te worden voorzien; dat aangaande de looyeryen, run- bakken met al hetgeen daar verder behoord, mitsgaders de drogeryen der buffels- en andere vellen, item wasseryen, de by voorschreeven publicatie geordonneerde verplaatsing van dat alles agter de winkels, alwaar bet bereidde leer word verkogt.

(*) 0f«r 4it oodenrerp wat eeae pr^sTraag uilgesdirevea.

Digitized by VjOOQIC

860 1^0^. P. 6. VAN OVERSTRATEN.

langs een aldaar gemaakle doorgraving, die sig in de Biiffdrivier ontlast, niet voldoende scbynl te zullen zyn om de stad van die zoo zeer infecteerende onreynigheeden telievryden; weshalven beeren Commissarissen Generaal, na eene voor die trafBoqnen eeven geschikte, dog verder van de stadt afgeleege plaats hebbende uitgesien, bevonden hebben daartoe akins dienstig te zyn bet terrein langs en bewesten de zoogenaamde Wester riiigsloot, waarmede ook volkomen genoegen is genomen door de gezamentlyke, daarin geïnteresseerden, die, sowel als de capilain en verdere officieren der Chineesclie natie, daar over op de plaats zelve zyn onderhouden, hebbende alleenlyk de eigenaars der looyeryen verzogt, dat zy wegens zodanige verplaat- sing op eene billyke wyze moglen worden schadeloos gesteld.

Zynde deeze zelfde plaats ook seer geschikt voorgekomen voor de varkenskotlen en derzelver slagteryen, welke als nog agter de voorschreeven looyeryen gevonden worden en die, in weerwil der heylsaame ordres, op de reynhouding derzelve als anderzints gestatueerd, niet nalaten eene onverdragelyke morsigheid en slank te verwekken.

En is eyndelyk ook door de lieden, welke zig erneeren met de buffels- en varkens slagteryen aan Commissarissen Generaal verzogt, dat, wanneer de voorschi*eeven looyeryen mogten ver- plaatst worden naar de voorschreeven Wester ringsloot, alsdan hetzelve mogte plaats vinden orotrend hunne gemelde affaires Ier meerdere, algemeene veyligheid, waarin bevonden is geene inconvenienlen gelegen te zyn, zo maar gezorgd word, dat de gemelde slagteryen beneeden of benoorden de looyeryen worden aangelegd, ofschoon anderzints daartoe ook eveo geschikt zoude zyn de plaats, by de voorschreeven publicatie voor de buffelsslagleryen aangeweezen.

Op al het welke thans gedelibereerd zynde, is goedgevonden van dat alles aan de hooge regeering by missive kennisse te geeven, met last om de voorschreven verplaatsingen der looyeryen en derzelver omslag (uitgenomen de winkels, alwaar het bereidde leer word verkogt, die, onschadelyk zynde, kunnen blyven, daar deselve thans zyn), mitsgaders de buffels- en

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN ÓVERSTRAtEN. Hfil

farkensriagteryen ten spoedigsten te doen geTolg neemen ea met qnaiificatie om aan de eygenaars der looyeryen eene billyke scbadeloosstelling des weegens te geeyen; dan hetwelk omtrend de gemelde slagleryen onnodig is bevonden, aangezien dezehe jaarlyka 's Compagnies wegen wonten verpagt en de opstallen iiereids genoegzaam aan haar vervallen zyn, sodat daar omtrend niets anders zal behoeven te worden gedaan dan in tyds de nodige opstallen te doen vervaardigen op de daartoe op nieuw bestemde plaats^ leu eynde de omslag van die neeringen naar derwaarts werde overgebragt met de eerst volgende verpagting, waarby het nodige dienaangaande sal moeten wordi» gestipuleerd.

7 Augustus. Vernieuwing van hei bepaalde op 10 Sep^ tember 1751 ien aanzien van het zich willekeurig verwijderen van procureurs uit de raadzaal.

Naardien het aan deesen gerechte (^] al sedert eenige tydt her: waarts een en andermaal is gebleeken, dat, onaangezien en niet tegenstaande de daartegen gestatueerde ordre, zowel conform deeser stads statutaire wetten onder den titul procureurs» art. 5, als die van deesen gerechte de datis 20 Augustus 1683,11 April 1698 en 10 September 1751, by den blaffert geinsereert, het grootste gedeelte der voor gemelde gerechte posluleerende practisyns zich wederom de vryheid hebben aangenialigt om op de gewoone rechtdaegen, straks naar het af loopeo der rolle, hun te absenteeren en van het stadhuys te gaan, zonder alvoorens daartoe eenig verlof verzegt of ontvangen te hebben, alhoewel derzelver presentie aldaar veellyds nog langer word vereischt en het dikwerf gebeurd, dat men voor het finaal scheyden der vergadering hun diensl by de -een of ander voorkomende gelegenheid benodigt is, zo is, ten einde hierinne nader te voorzien, mitsgaders lot raaintien der goede ordre in 't generaal, goedgevonden en verstaan om de voorsz. ordres en speciaal het besluyt van deesen gerechte van den 10^

(*) Collegte ▼■n Sehepenen.

rt>*ftUT-ion PUL xu. 86

Digitized by VjOOQIC

K61 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

September 1751 by deesen te renoveereti en te statueeren, dat geene der voornoemde pracüsyns, zo nu, als voor het vervolg, zich zullen vervrymoedigen om zonder speciaal consent van deese vergadering, hetgeen alleen om gegronde redenen zal worden verleent, voor bet scheyden derzelve buns ueegs te gaan, scboon ook al de roll mogte weesen afgeloopen, op poene van telkens Ie zullen inquireeren de daartoe staande boete van tien rd' ten profyte der stads kasse.

8 Augustus, Beslag op ' traclementen tikn Compagnie^ dienaren wegens particuliere schulden.

Door den Raad van justitie deeses kasicels verzegt zynde om informatie, of bet tractement van den administrateur by de amphioen directie, Isaac Corneiis Domis, hem in plaats van gage en andere emolumenten toegelegd, zoude mogen worden gearresteerd volgens het daartoe aan hun achlbaarens gedaan verzoek, dan wel alleen voor de helft en of dit ook zou mogen plaats hebben omtrend de l)ediendens van de bank, vendu- meesteren of andere ambtenaaren, waarvan de administraüen voor de Compagnie zyn ingetrokken, — zomede of, wanneer een debiteur mogt weigeren vrywillig arrest op zyn tractement te leggen, gelyk aan alle dienaaren is geconcedeerd, de Raad bet pouvoir heeft, ten verzoeke van den crediteur, daarop ge- rechtelyk arrest te leggen. — Zo is, hier op gedelibereerd zynde, goedgevonden en verstaan aan welgemelden Raade te kennen te geeven, dat de dispositie deser regeering van den 25"^ July laatstleeden, waarby aan de dienaaren van de Com|)agnie vryheid is gegeeven om zelfs arresten op de helvl van bun tractement te leggen, in geenen dealen bun achtbaarens heeft uitgesloten om dit in gevallen, waarin het recht zulks vordert, mede gerecbtelyk te doen.

Voorts hun achtbaarens, voor zover zulks nodig mogt zyn. te qualificeeren om voor bet vervolg op de helvt der tracte- meuten van 's Compagnie's dienaaren arresten te mogen leggen, evenzo als zulks tot noch toe op de belvt bunner gages heelt mogen geschieden.

Digitized by VjOOQIC

liTSt. P. Ó. VAN OVERStRATEN. KéS

11 Aoguslns. Toekenning aan den staéb-chirurgifn te Batavia van den rang en titel van ehirurgiJM/najoor der burgerij,

Zalks geschiedde »mit8 den praesenlen ooriog, dog londer •consequentie voor het vervolg". Zie ook 22 Mei 1804.

19 Aaguslus. Maatregelen in het bdang van de indigo- en peper-cultuur in West-Java.

Is goedgevonden en verstaan:

dat, — aangezien de mislukte pogingen in de jaaren 1778, 1779 CD 1780 om de indigo te verbeteren geensints bewysen, dal in de Jaccalrasche en Preanger landen geene goede indigo zonde kannen worden bereid, het veel eer waarsehynelyk is, dat or de middelen niet goed zyn geweest of dat er geen behoorlyk toezigt gehouden is, al hetwelk voornamentlyk aan gebrek van de nodige kennisse moet worden toegeschreeven, waar tegen de op Java ingevoerde en aan de beste verwagting beantwoordende instructie van den 31"^" Augustus 1795 ge- ooegzaame behoedmiddelen aan de hand geeft, — eene proeve al worden genomen om indigo-fabrieken aan te leggen volgens de voorschreeven instructie in de districten aan het Zuyder- slrand, Kandang Bessy, sorleerende onder den regent van Praccamoeutjang, de Üjampang, bekend onder den naam van Djampang Nilla (welke naam genoegzaam aanloond, hoezeer die plaats lot de indigo culture geschikt moet zyn), sorleerende onder den regent van Tjianjoer, en een stuk land van den regent van Batoelajang, stoelende aan het land Tjidammer op de Cheribonscbe scheiding, alwaar de gronden zwart en mollig zyn, daar de campongs, ofschoon niet ryk bevolkt, nogthans na liy den anderen leggen en doorsneeden worden van eene menigte rivieren van zuiver water, aan welkers boorden de Tereischt woitlende putten zeer gemakkelyk te graaven zyn;

dat de gecommitteerde tot en over de zaaken van den

Digitized by VjOOQIC

K64 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

inlander schikkingen zal hebben te maaken om het nodige volk lot de Yoorschreeven fabrieken by een te doen versameien en dat hy, des doenlyk, sal moeten zorgen, dat nog dit jaar de nodige opstallen daartoe in gereedheid worden gebragt en dal in het volgend jaar 1798 aldaar indigo gekookt en bereid word;

dat aan den commandeur van Bantam en den resident van Gheribon stricte ordres zullen worden gegeeven om hel over- lopen van den inlander uit voorscbreeven districten legen te gaan, welk overloop men echler vertrouwd, dat veel zal kunnen worden voorgekomen, indien men goede schikkingen uiaakl omtrend de inlanders, die in de fabrieken zullen werken;

dat in voegen voorscbreeven mede een proef zal worden genomen om in het ganlsche land Tjassem, Pamanoekan en Pagadeen, alwaar de coffy-culture in 'l geheel niet opneemd, de indigo culture in te voeren, terwyl aldaar op plaatsen, waar de buisgesinnen te verre van een verspreid zyn, de omslag en de uitgebreidheid van de fabrieken na behoorlyke eeven- reedigheid zal moeten worden ingerigt;

dat, ten kosten der respective regenten, van Java zullen geeiscbt worden, voor ieder der voornoemde r^entscbappen, twee kundige en geschikte Javaanen om de ingezeelenen van deese bovenlanden onderwys en handleiding te geeven, zullende ingevolge van deese dispositie aan den heer Java's gouverneur ordre gezonden worden om die lieden met February aan- staande tot dat einde naar de genoemde landen te doen vertrekken onder te kennen gave, dal zy door de regenten na billykheid zullen worden beloond;

dal de inlanders, die in de indigo fabrieken geêmployeerd worden, geëxuseerd zullen zyn van het planten van coÖy of andere producten, ook van de lands diensten en servituten en van het opbrengen der tiende van de pady, mits dan ook die werklieden geene andere belooning zullen kunnen vorderen dan het genot van eenige rystvelden ; zullende het in acht neemen en nakomen van deeze dispositie aan de regenten, zowel als aan de opzienders in de bovenlanden, ten emstigslen worden aanbevoolen;

Digitized by VjOOQIC

T797. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 565

dat in het land Djaropang aan de Oostkust, als voor de leverancie van coffy in 't geheel niet geschikt zynde, zo wegens de grond, als weegens het zwaar en moeyelyk trans- port, de coffy-cuUure niet verder geêxlendeerd zal worden, maar, soveel mogelyk, gehouden in dien staat, waarin deselve Da is;

dat raen zig voor eerst zal vergenoegen met de opgave, ?ao den gecommitteerde, volgens welke hy als mogelyk steld, dat de landen van Praccamoentjang voor eerst 3 a 4 picols zullen kunnen leeveren, dog dat die quantiteit door den tyd tot 9 a 10 picols zal accresseeren ; — dat na eevenreedigheid van die leverantie, Tjanjoer 5 a 6 picols, Batoelajang 3 picols, Tjassein 17) picols en Pamanoekan en Pagadeen 2 picols zullen kunnen opbrengen, welke hoeveelheid meede, in pro- portie van die van het regentschap Praccamoentjang, jaarlyks zal kunnen toeneemen, onder ernstige recommandatie aan Dieermeiden gecommitteerde van te zorgen, niet alleen dat de voormelde vermeerdering plaats hebbe, maar ook byzonderlyk, dat de indigo zo deugdzaam werde bereid als de Javasche en dal de Javasche instructie in die bereiding naauwkeurig worde opgevolgd en nagekomen;

dat, om wyders zeeker te kunnen zyn van de goede reussite der indigo-culture in de voorschreeven districten, aan den heer Javas's gouverneur zal worden aangeschreeven om tot dat einde naar de Preanger en Jaccratrasche landen, zodra mogelyk, af te zenden den gegageerden boschganger te Pacca- longang. Piek, om, niet alleen zodanige plaatsen in de voornoemde districten uit te zoeken en op te geeven, die tot de culture der thom en de bereiding der indigo de meeste geschiktheid hebben, maar om ook aanwysing te doen van de wyze, waarop de benodigde opstallen dienen te worden gemaakt, en levens informatie Ie geeven van de schikkingen, die gemaakt zouden kunnen worden omtrend die inlanders, die tot de indigo worden geêmployeerd, voor welke moeite de regenten aan gemelden Piek eene redelyke belooning zullen moeten geven;

dal de gecommitteerde ten eersten uit ieder der voornoemde

Digitized by VjOOQIC

566 1797. P. G. VAN OVER8TRATEN.

districten naar Tagal en Paccaloiigang zal zenden twee knappe inlanders om dit jaar nog aldaar onderweezen te worden in het ciiltiveeren der thoni en het kooken en bereiden der in- digo, waarvan aan den heer Java's gouverneur kennis zal worden gegeeven, met recommandatie om te zorgen, dat die lieden in alles, wal tot de gemelde culture betrekking heeft, geïnstrueerd en, nadat de bereiding sal zyn afgelopen; naar hunne huisen terug worden gezonden;

dat de gecommitteerde, vooral in den l)eginne, jaarlyks in de Javasche bovenlanden voor reekening van voormelde regenten zal laaten opkoopen goixl zaad van de Ihom randoe oï dalm, na mate van de benodigdheid, welk zaad uitterlyk tegens de maand April of Mey aan de regenten sal moeten bezorgd worden t

dat de gecommitleerde volleedige afschriften van de voor- schreeven Javasche instructie zal bezorgen en ter hand stellen aan de regenten in het Javaansch en aan de onderscheide opzienders in het Hollandsch, onder stipte aanbeveeling van zig daarna te gedragen in de voornoemde cuUure;

dat de regentschappen Bandong en Suniadang, als in 't ge- heel niet geschikt tot de indigo-culture, van die culture zullen weesen geêxcuseerd, mits daarentegen ronde pceper aanplantende en de culture daarvan zoverre extendeerende, als buyten prae- judicie van die der coiTy zal kunnen geschieden;

dat in het regentschap Crawang insgelyks ronde peeper zal worden aangekweekt, gclyk meede in de hooge landen van Tjassem, Pamanoekan en Pagadeen, welke drie laatstgemelde regentschapjes, tot de cofly-culture ongeschikt zynde (zo als te voren reeds gezegd is), van de leverantie van colTy worden geëxcuseerd, voor zoverre de inwoondere daarin niet vrywillig zullen willen participeeren, wordende den gecommitteerde gelast en aanbevoolen exaclelyk na te laaten gaan en op te geeven, hoeveele peeperranken na rato der ingezeetenen in voorschreeven districten zoude kunnen worden aangeplant en onderhouden ;

dat de aanplanters van peeper, evenals die van de indigo, bevryd zullen weezen van alle landsdiensten en servituten tol

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 867

zolang de ieveraDtie vao de pee|)er zal begiimen, hetgeene men op vyf jaaren steld;

dal de geineeue man of eerste leverancier de peeper zal moeten leeveren aan den regent het picgl ad 140 S voor rd* 5 zilver geld en mindere gedeellens lot Vie pïcol inclusive oa diezelve proportie en dat de regenten dezelve in deonder- sclieide pakhuisen te Batavia aan de Compagnie zullen moeten leeveren bet picol ad 135 ft voor ryksdaalders 7 zilver geld;

dat de regenten gehouden en verpligt zullen zyn de peep^ ook by kleyne partyen volgens daartoe aan hun lieden af te geeven geêikte maaten van den gemeenen man, wanneer die minder dan '/ie P>^^' presenteerd te leeveren, te accepteeren, alwaare het ook maar by katjes, en zulks tegen contante be- laaiing, gereekend na proportie van bovengemelden prys a 8 duiten het katje.

19 Augustus. Oprigling van pasar* s in de Jakatrasche en Preanger landen.

h goedgevonden en verstaan:

dat in de regentschappen van Tjanjoer, Bandong, Sumadang, Praccamoentjang, Grawang en Batoelayang eene dagelyksche bassaar in de nabyheid van iedere lioofd-nogory ter proeve zal worden opgerigt, onder voorwaarde, dat de regenten zorgvuldig zullen waken tegens alle inconvenienteii, welke soortgelyke permissien meestal verzeilen, waaronder voornamentlyk moet gereekend worden alles, wat de gemeene veyligheid, inzonder- heid op de wegen, betreft;

dat een ieder vryheid zal hebben op voorschreeven bassaars dagelyks zyne producten te markt te brengen, zonder daarvoor iets, hoe gering ook, te betaalen, dog dat de vaste kraam- houders als eene recognitie voor hunne winkels aan de regenten zullen moeten opbrengen 6 sluyvers 'smaands om daaruit de kosten en bei onderhoud van de liassaars eenigsints goed te kunnen maaken;

dat op voorschreeven bassaars geene speelen van vermaak

Digitized by VjOOQIC

568 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

zullen worden loegelaten en dat aldaar geene Ghineesen toegang zullen mogen hebben; ook dat geene buffels uit de regent- schappen zullen mogen worden gevoerd zonder speciale permissie van de r^^peclive regenten, dewelke die permissie zullen kunnen en mogen weigeren, wanneer zy zulks nodig oordeelen; wordende den gecommitteerde gelast te zorgen, dat deeze ordre stiptelyk werde nagekomen en in het generaal te waaken, dat van deeze concessie tegens de intuïtie geen misbruik werde gemaakt, ten welken einde hy, gecommitteerde, gelast zal worden eene speciale instructie voor de op te rigten bassaars te ontwerpen en aan heeren Commissarissen Generaal ter approbatie te presenteeren;

dat in het regentschap Tjanjoer, zowel als in de andere voorschreeven regentschappen, voor eerst maar eene bassaar ter proeve zal worden aangelegd, kunnende men in het vervolg, wanneer bevonden word, dat de uitkomst aan de verwagting beantwoord, in de meermelde districten 2 a 3 of zelfs nog meerder bassaaren invoeren, na mate de uitgestrektheid, volkrykheid of andere omstandigheeden zulks zullen vereisschen, ten welke einde den gecommitteerde word aanlievolen om, nadat de voorschreeven bassaaren een jaar zullen geslaan hebben, aan heeren Commissarissen Generaal of aan de hnge regeering te berigten den uitslag daarvan en, indien die aan de verwagting voldood, als dan de nodige voordragten te doen tot het toestaan en het plaatsen van meerdere dag- of week- markten.

19 Augustus. Inlijving van Tjüasem, Pamanaekan, Pa- gaden en Adiarsa bij Krawang en Soemedang.

Is goedgevonden, dat de regentschappen Tjassem, Pamanoekan, Pagadeen en Adiarsa, welke niet zeer groot, onvrugtbaar en slegt bevolkt zp, in het vervolg hy vacatures zullen getrokken worden onder den regent van Grawang en die van Sumadaug (zo als dit reeds plaats heeft gehad met opzigt tot Tjassem) te weetcn: Adiarsa en Tjassem als een tjoetak onder Crawaog

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 569

en PamanoekaD en P^gadeen insgelyks als een ijoetak onder Sumadang, als daartoe het gelegensle zynde, en zulks om de opgezeetenen in die landschappen te ontheffen van de al ie grooie en drukkende last van in elk klein district, niet alleen een regent, maar daarenlioven deszelfs dikwyis zeer talryke familie te moeten onderhouden, zullende nogthans over de voorschreeven tjoetaks uit de familien der tegenwoordige regenten van voornoemde kleine landschappen altyd hoofden moeten verkoosen worden met den titul van Oemboel, dog niet hoger.

22 Augustus. Opheffing van den graoten ioinkel en van het kostgdd^hanloor te Batavia.

Zulks geschiedde, »wyl de afbetaling der soldyen en koet- gelden volgens de jongst daar omtrent g'iniroduceerde schik- kingen gedaan worden op het generaal tractements-comptoir".

25 Augustus. Javasche verpachtingen.

Wyl het termyn der vorige verpachting met ultimo December aaaslkomende staat te expireeren, zoo is goedgevonden en verslaan de Javasclie domeinen, uithoofde van de noch sub- nsleerende noodlottige en ongunstige omslandigheeden, even als in anno passato heeft plaats gehad, wederom op de vorige condilien te doen opveilen en af te staan voor den lyd van een jaar.

9 September. Verhooging der gage van inlandsche christen militairen.

Gedelibereerd zynde op het verzoek van de inlandsche ciirislen militairen om verhoging van hun maandgeld, vermits hetzelve niet toei-eikend was tot den inkoop van hunne monieering stukken, alzoo zy eeven zodanig gekleed zyn als de Buropeesche militairen.

Zo is goedgevonden de gage van voornoemde inlandsche

Digitized by VjOOQ IC

870 17Ö7. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

christen mililaireii ie verhoogen en gedurende den presenten

oorlog Ie bepalen:

voor de sergeanten op rd* 8

• • corporaals • • 7

» » gemeene » » 6 ter maand.

15 September. Regeling der verdeeling van de suiker, jaarlijks aan de Regering te leverm.

In overweging genomen zynde, dat door de verdeeling van de suiker, die de suikermolenaars jaarlyks aan de Compagnie moeien leveren, wanneer die buiten hunne voorkennis en mede- weeten word gemaakt, aanleiding word gegeeven tot ongenoegen en klagten by dezen en geenen onder dezelven> — zo is, lol voorkoming hiervan in het vervolg, goedgevonden en verstaan jaarlyks in de maand February de repartitie Ie laten maaken van de te doene leverantie aan de Compagnie ten by weezen van de lieuteuants der Chineezen en de gezamenilyke suiker- molenaars, aan het hoofd hebbende den burger Heemraad, Andries Teisseire, en den capilain der Chineezen, Oey Biangkong, aan wien de directie daarvan is opgedraagen, zonder dat deze regccring zich daarmede verder zal inlaten, dan voor zover betreft de door dezelve gemaakte verdeeling over de IBOOO kanassers, die voortaan steeds aan de Compagnie zullen moeten geleverd worden.

Op 12 December 1797 is ter zake nader bepaald: ' dat de gemelde coniparitie zal worden gehouden voor de betaling van het eerste termyn der vooruitverstrekking in January; ' dat in die byeenkomst nauwkeurig zal worden nagegaan en overwoogen de staat en de gesteldheid der respeclive zuikermolens, zo in het generaal, als ieder in het byzooder, mitsgaders het vooruitzicht en verwachting van een meer of minder dan wel voor- of nadeelige, eigenjaarige inzaam van ieder der subsisleereude moolens;

Digitized by VjOOQ IC

1797 P. Q. VAN OVERSTRATEN. 571

S^ dat, na een zodanige beschouwing en overeenkomstig de bevinding, met alle onparlydigheid onderling zal moeien worden opgemaakt een vergelyk of tarief voor het aandeel, dat ieder moolenaar verplicht zal weezen te leveren van de 15000 kanassers, die het contingent voor de Compagnie in het geheel zullen uilmaaken, waarvan dan eene notitie geformeerd en door de gezamentlyke comparanten onder- teekend zal moeten worden;

4^ dat, om niet alleen verzekerd Ie zyn van eene prompte en tydige leverantie, die met de maand Mey zal beginnen en met ultimo December zal moeten afgeloopen zyn, maar ook om voor te komen, dat de eene moolenaar niet den anderen in zyn particulieren verkoop hinderlyk zy, opgemaakt zal worden eene notitie, aanwyzende en bepaalende praecisselyk de quanliteyt, die ieder verplicht zal zyn maandelyks in mindering van zyn aandeel te leveren, terwyl by bevinding, dat daarin nalatigheid plaats heeft, de zodanige direct zal worden gesteld in handen van den advocaat fiscaal om tot de voldoening gedwongen te worden;

5^ dat, ingeval er eenig verschil ontstaan mogt over de voor- noemde verdeeling, dit verschil dan zal moeten worden gedecideerd door de meerderheid der voormelde comparitie en men verplicht zal weesen zich daar aan ie onderwerpen.

25 September. Vrijstelling van ambtgeld voor den doodgraver van het buüen^Porlugesclie kerkhof en voor den schrijver bij den Boom te Batavia.

Zulks geschiedde wegens «de solierheid der inkomsten".

23 September. Regeling der inkomsten van de scherp^ rcglers te Batavia.

Genieten elk 's maandelyks:

aan gagie vA* 7:24 of in *t jaar rd' 90: —

. kostgeld » 5: 9V5 » » » • » 58:19'/^

te zamen rd* 128:197*

Digitized by VjOOQIC

872 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

voorts aan salaris voor het doen van executien by den Raad van justitie: voor liet (oriureeren realen 6 a 387» stuivers

» leedebraken » 20 » — •

• • ophangen » 8 » — »

» onder de galg tentoon- stellen, item geesselen en brandmerken » 6Vs > — •

voor het » » » ■ 47i » — »

» » enkeld geesselen » 5 » — »

» sleepen na het buiten gerigt van lieden, die ztg zelfs ver- daan hebben » 5 ■ — »

Wegens decse salarissen hebben zy in anno 1795 genoten realen 96 a 38 7» stuivers of rd» 76:3875 van 48 zwaare sluyvers ieder;

in anno 1796 is by den Raad geen executie voorgevallen;

» » 1797 hebben zy aan salaris genoten 129 realen van 387^ stuivers of rd« 103:97b.

Hunne eyschen van benodigheeden by deese executien zyn onbepaald; daarop word niets afgedongen en in hetgeen zy daarvan overbehouden, vinden zy eene suppletie van hun sober bestaan.

By het collegie van Scheepenen zyn hunne salarissen voor het doen van executien en de verstrekkingen der benodigd- heeden daartoe bepaald, als volgt:

voor het leedebraken van een delinquaut, realen 40 4 58^/^ stuivers ieder, mitsgaders:

een loodlyn,

• tromlp,

kafferip ;

voor hangen, worgen en onthoofden, voor elk delinquani realen 16 è 3875 stuivers en twee tromlynen;

voor het tentoonstellen onder de galg, geesselen en brand- merken van veel of weynig delinquanten :

twee tromlynen,

een loodlyn,

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 573

twee honderd geesselroeden,

tien malen zout;

▼oor ieder delinquant, die naast den dood gestraft word, realen 1 5

gecsselen en brandmerken > 12

geesselen > 8

» elk delinquant, die gebrandmerkt word, een mand houts-

koolen ;

voor de lorluur, na de graden, 8, 10 en 12 realen, » het sleepen naar hel buiten geregt 10 realen.

Doorgaans geeven zy 4, 5 of meer op, die naar builen ge- bragt zyn, schoon de justitie onbekend, en dit sorteerd onder hunne stille winsten.

Indien er geen doodstraf plaats vind, genieten zy nog voor eiken justitie dag tot een douceur:

de eerste scherpregter realen 50

» tweede » • 50

en by parate execulien de helft, alles boven haar salaris.

Weegens het doen van execulien hebben zy by Scheepenen

in anno 1795 rd» 106

» '» 1796 . 154

ipde in anno 1797 by het gemelde collegie nog geen exe- cutie voorgevallen.

Aan elk der beide scherpregters word, met intrekking van gage en kostgeld, toegelegd een maandelyks tractement van ryksdaalders 15 (daar onder rd' 5 in contanten) of in het jaar rd» 180.

Om verder hun bestaan op een boeteren en geregelden voet te brengen word by deesen bepaald, dat zy voortaan voor het doen van execulien, enz. by den Raad van justitie zullen genieten dezelfde salarissen, douceurs en verstrekkingen, als volgens het hier nevens genoteerde by het collegie van Scheepenen is geïntroduceerd, zonder meer, wordende hun wel expresselyk geinterdiceerd om, daar hun bestaan als nu op eene billyke wyse is gereguleerd, zig voortaan soigneuselyk Ie wagten van iets by hunne reekeningen op te brengen, het

Digitized by VjOOQIC

674 1797. P. Q. VAN OVER6TRATEN.

welk hun niet volgens de voorsehreeven bepaling weesenliyk toekomt en mitsdien ook van het bekend stellen tan neer lyken als naar hel buiten geregt gebragt, dan wesendyk heefl plaats gehad.

23 September. Verzending van brieven naar Nederlani

Om des te beter* te zorgen, dat somtyds geen gelegenheden voorhygaan, welke zouden kunnen geschikt geoordeelt worden om de papieren voor Nederland, welke in gereedheid zyn of by vervolg zullen gebragt worden, te verzenden, is goedge- vonden den sabandhaar en licentnieester te gelasten om telken Vrydage aan den heer Commissaris Generaal. Nederburgh, ter hand te stellen een schriflelyk berigt, houdende, welke vreemde scheepen waarschynlyk binnen de eerstvolgende agt a tien dagen van hier (Batavia) zullen vertrekken en naar welke plaatsen, ten welker einde hy zig steeds zo naauwkeurig doenlyk daarna zal moeten infor meeren.

Den 16'^*" December 1797 is ter zake nog het volgende bepaald : Op de ter kennisse van Commissarissen Generaal gekomen representatien van verschelde schippers van neutrale scheepen nopens de fatale gevolgen, waaraan zy zig zelven en hunne rheeders zouden kunnen exponeeren, wanneer bekend werd, dat zy zig chargeeren mei het overbrengen van ofBcieele pa- pieren aan heeren Bewindhebberen, ook zelfs nadat zulke papieren hunne bestemming reeds heblien bereikt, is dienstig en billyk geoordeeld heeren Bewindhebberen by bekwaanie gelegenheid te verzoeken om de scheepsgelegenheeden, waar- mede hun weIËdele hoog agtbaare officieele brieven van hier ontvangen, wel te willen secreleeren.

30 September. Overname door de Regering wiii de sckuldefi van regenten in Wesl-Java aan den gecom- miileerde tol en over den itilander.

In overweeging genomen zynde, dat er geene reedeoeo

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 878

van eenig belang zyn, welke zouden behoeven te verhin- deren om den gecommitteerde van deese last. welke hem zo zeer schynd te drakken, te ontheffen, want dat de bedugting, dat de Compagnie daardoor aan risico zal worden geêxponeerd, uithoofde van welke aan voornoemden gecommitteerde provi- sioneel alleenlyk was toegestaan om voortaan op dat montant te mogen genieten den interest van Vs percent *smaands, haare kragt verliest door het berigt van den gecommitteerde, dat de voorschreeven schulden uithoofde van de seederd eenige jaaren zo zeer verbeeterde staat van de regentschappen thans zeer solide zyn en er geen twyfel aan is, of deselve zullen binnen weynige jaaren kunnen wesen geliquideerd, wanneer de directie over en in de regentschappen blyft op den pre- senten voet en deese oorden blyven hevryd van vyandelyk ge- weld, terwyl, by aldien hel laatste onverhooptelyk mogt gebeuren, eene uyUtaande pretensie ten lasten van de regenten ten minslen van deselve waarde zal kunnen worden gehouden als de papiere munt, welke tol het doen van deesen overneem zal moeten worden uytgescholen ;

dat zelfs uit zodanigen overneem dit wesendlyk voordeel kan worden tegemoed gezien, dat daardoor alle financieele onderhandelingen tusschen den gecommitteerde en de re- genten, waaruit in vorige lyden zulke merkelyke misbruiken zyn ontstaan, vo3r allyd ten eenemalen zullen weesen afge- sneeden en dat ook als dan de regenten niet zullen behoeven bezwaard te worden met eene verhoging van interest, hetwelk hun dos te beeter zal aanmoedigen ' en in staal stellen om de hoofdschuld spoedig te kunnen liquideeren.

En is vervolgens goedgevonden, dat de hoge regeering sat werden gelast om de agterstallen ten bedragen van ryksdaalders 94639 voor reekening van de Compagnie over te neemen en de respectivc regenten daarvoor te debiteeren tegens den interest vaq 7t percent 's maands, mei ernstige recommandatie aan den gecommitteerde om zorgvuldig te blyven waaken, dat de aflossingen deeser schulden en de betalingen der inte- ressen behoorlyk gevolg neemen.

Digitized by VjOOQIC

876 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

3 October. IrUrekking van het verbod tegen uüvoer van siroop, uitgevaardigd op ^r ^P^ 1768.

Zulks geschiedde, »wyl de reden van dil interdict, namentlyk de iiedugting voor het verval der araksbranderyen ter dezer hoofdplaats door den uitvoer, inzonderheid naar Java, uiet meer existeert, zedert aldaar geen arak gestookt en de siroop buitendien aldaar zelvs kan gemaakt worden".

Zie ook 23 October 1797:

5 October. Verkoop van j>onbekwaame*\ Compagnies schepen.

Is goedgevonden en verstaan voortaan tot een vaste cynosure te bepaaleiiy dat, wanneer afgelegde schepen, ofschoon tot 's Compagnies dienst verder geheel onbekwaam, verkogt worden, zulks zal geschieden in het lieeren logement met den inven- taris, nadat hetgeen voor de Compagnie noch dienen kan, daarvan zal zyn geligt en het publiek daarvan eenige dagen bevorens behoorlyk zal zyn geadverteerd.

13 October. ^Y er strekkingen in gelde".

Tot vermindering van den omslag en tot bevordering van de eenvoudigheid en klaarheyd by de boeken is goedgevonden en verstaan de verstrekking in natura van alle zodanige artikelen aan de respective administratien, schryfcomptoiren en andere departementen, zo mede aan de eilanden Onrust en Edam, als by particulieren te bekomen zyn, voor hel vervolg te excuzeeren en daarvoor in gelde te laten afgeeven het montant der pryzen, waarvoor dezelve by particalieren te bekomen zyn, volgens een daarvan geformeerde prys-couninL

~- October. Uitloving eener premie op het aangeven van den schrijver van zeker ibschrifluur\

Nademaal wy met geen minder ontstichting dan veront- waardiging hebben vernomen, dat ter dezer hoofdplaats rouleert zeker schriftuur, ten titul voerende: aan het volk van Neder-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G;  VAN  OVERSTRATEN.  877 
```

land en deszelfs vertegenwoordigers, waar van deszelfe laslerlyk, schoon absurde inhoud alleen kan strekken om in deze gewesten het zo noodzakelyk publiek vertrouwen op 'slands wettige regeering te ondermpen, noitsgaders de rust, goede ordre en eene billyke subordinatie te verbreeken, waar tegen heeren bewindhebbers, uitmakende het committé totdezaaken van den Oosl-Indischen handel en bezittingen, noch onlangs by hoogstdcrzelver missive van den 14 April 1796 ten na- drukkelyksten gelast hebben te waaken. — Zo is het, dat wy, ons verplicht oordeelende ons daar aan ten ernstigsten te moeten laten gelegen leggen, goedgevonden en verstaan hebben eene praemie van één duizend ryksdaalders zilvergeld uit te loven, gelyk wy doen by dezen, voor den geen, die den schryver en disseminateur van het voorschreeven lasterschrift zal ont- dekken en aangeven, zodanig, dat hy in handen van de justitie geraake en daar over, anderen ten exempel, gestraft zal kunnen worden — terwyl de naam van den aanbrenger, des begee- rende, zal worden gesecreteerd.

En op dat een iegelyk van deeze onze serieuse intentie kennis zoude mogen erlangen, zal deze, zo ter dezer hoofd- plaats, als op Java, Cheribon en Bantam worden gepubliceerd en geaffigeerd ter plaatzen, waar men gewoon is publicatie en affixien te doen.

In hunne resolutifin van 7 October 1797 lieten Ck)mmi8saris8en Generaal ter zake het navolgende aanteekenen :

Na examinatie van het voorschreeven schriftuur isinagting genomen, dat het schryven en divulgeeren van zodanige libellen allesints strekkende is om in deeze gewesten het zo nood- zakelyk publiek vertrouwen op *slands regeering te ondermynen, mitsgaders de rust, goede ordre en eene billyke subordinatie te verbreeken, en dat dierhalven de hoge regeering in deezen allezinls overeenkomstig haare duure verplig tingen heeft ge- handeld met zig daaraan ten ernstigsten te laaten geleegen 'eggen;

rUlAAT-M>U DBIL 111. 37

Digitized by VjOOQIC

Ö78 1^07. P. Q. VAN ÖVEflStRAtEN.

dat ook de niet min absurde, dan lasterlyke inhoud van dat geschrift byna zoude moeten doen denken» dat 'er niemand kan gevonden worden, dwaas en onbeschaamd genoeg, om met hetzelve het volk van Nederiand en deszelfs verteegen- woordigers te durven naderen en dienvolgens hel vermoeden doen geboren worden, dat de specieuse titel, daaraan gegeeven, alleen ten oogmerk heeft om 'er by minkundigen eenig credit aan by te zetten; dan dat, vermits de ondervinding reeds meermalen heeft doen zien, dat in de presente lyden niets van dien aart voor onmogelyk moet worden gehouden, alleziuts dienstig is in tyds te bepalen, hoedanig sal dienen te worden gehandeld, ingevalle de autheur ontdekt en tevens bevonden mogt worden, dat hy in de daad zodanig schriftuur aan de verteegenwoordigers van het volk van Nederland had gead- dresseerd en doen toekomen.

En is vervolgens begreepen, dat daar omtrend voor alles moet worden in het oog gehouden, dal aan een iegelyk, die- naar van de Compagnie or ingezeeten in Indie, ten allen tyde de weg behoore open te staan om by hel bewind in Nederland en nog veel meer by de verteegenwoordigers van het volk van Nederland klagten en beschuldigingen in te brengen, ook tegens 'stands regeering alhier ofte de perzoonen, dezelve uitraakei\de, en dat gedagte regeering zulks even min vermag te verhinderen of te beletten, als op eenigerhande wyze te anticipeeren op hetgeen het bewind of volks verteegenwoordigers voornoemd zouden kunnen goed vinden op diergelyke khiglen of beschuldigingen te besluiten;

dat het er egter verre van daan is, dat uit dien hoofde iemand zoude kunnen gewettigd zyn om by een geschrift a!s dat, waarvan hier de questie is, onder den voorgeciteerden titel ongestraft allerley lastertaal tegens zyne wettige over- heeden uit te braaken en diergelyke adressen ook alhier ie divulgeeren, dog dal in soorlgelyke gevallen het oordeel daar over in de eerste plaats com|)eteerd aan degeene, aan wdke zodanig adres is gerigl en overgegeeven, zonder dat men zulks alhier, ja, zelfs door geen justitieel onderzoek, kan, nog mag

Digitized by VjOOQIC

1*67. P. Ö. VAN ÓVERÖTRAtEN. KW

vooruHIoopen, moeleDde van derzelver regtvaardigheid en wys- beid worden verwagt, dat zy diegeene, welke van haarentv^eegen in Indie bet hoogste gezag voeren, tegena al zolke ongehoorde aanrandingen zullen handhaaven, hun wegens de geleede proelitu- lien eene behoorlyke genoegdoening doen wedervaaren en den eerrover en lasteraar aan de gestrengheid der wetten overlaalen.

Waarop na rype deliberatie verstaan is aan de hoge re- geering te kennen te geeven, dat Commissarissen Generaal van begrip zyn, dat, wanneer de autheur van het meermelde geschrift mogt wonien ontdekt en daarby tevens kwam te blyken, dat hy hetzelve aan de verteegenwoordigers van het volk van Nederland had doen toekomen, alle verdere justitieele |)rocedures deswegens tegens denzelven zouden behooren te worden opgeschort, tot dat het goedvinden van welmeUe ver- teegenwoordigers daar omtrend zal zyn vernomen ; dog dat ook de autheur, indien hy mogt zyn een dienaar van de Compagnie, inmiddels zoude moeten worden gesuspendeerd in zyneo dienst, nadien bet legenswoordig opperbestuur van dit land geen de minste staat kan maaken op de trouwe en de gehoorzaamheid van iemand, welke hetzelve uit zodanig oog- punt beschouwd, als de schryver van het voorgemeld adres, en zulks van de nadeeligste en, naar mate van de aangdegend- heid der bediening, welke hy mogte beklecden, allezinst gevaarlyke gevolgen zoude kunnen zyn voor het algemeen belang, welke het misdadig zoude zyn te voorzien en niet door toereikende maatregelen voor te komen.

Eindelyk, dat het noodzakdyk is, dat van deese zaak en hetgeen daar omtrend reeds is en by vervolg verder zal worden verrigt, zo spoedig doenlyk kennisse worde gegeeven aan heereo Bewindhebberen, ten einde hun wel Edele hoog achtbaare daarvan voUeedig mogen zyn geinformeenl.

17 October. Voorschrift voor Weesmeesteren nopens de afyifte van gelden aan getrouunle, vrouivelijke pupillen.

Weesmeesteren deser stad verzegt hebbende om de* nodige voorziening, dat zy op eene legaale wyze naricht erlangen

Digitized by

v^oogle

JJ80 1797. P. Q. VAN OVERSTRAtEN.

mogen van alle huwelyksche voorwaarden, die hier worden aangegaan, tot voorkoming van de nadeelen, die zouden kunnen resulteeren uit afbetaalingen aan perzoonen, die somwyien uiU hoofde derzelve tot den ontvangst niet gequali6ceerd zonden zyn, — zo is, hierop gedelibereerd zynde, goedgevonden en verstaan aan het gemeld collegie qualiHcatie te verleenen oui geene afgave te doen van gelden, toebehoorende aan hnnne pupillen, meisjes zynde, wanneer zy getrouwd zyn, dan op bewyzen, getekend, zo door haar, als door de perznonen, waaraan zy zich door het huwelyk verbonden hebben.

23 October. Vergunning tol uitvoer van siroop. — tte- geling der pacht van vogelnestjes^ enz., enz.

Van wegens de hooge regeering word aan allen en een iegelyk by dezen bekend gemaakt, dat in Raade van Indien is besloten :

Art. 1. Het interdict van den uitvoer alhier van syro(»p. geemaneerd den 22 April 1768, als nu weder in te trekken en tot den uitvoer daar van een ieder vryheid te geeven.

Art. 2. Van de vogelnestjes, vallende in de Jacatrasche boven- landen, waarvan thans geheeven worden, behalven zes percent voor den pachter, noch vyf-en-twintig ryksdaalders per pikol voor de Compagnie, in het vervolg, ingaande met primo Jnauary 1798, te laten heffen tien percent voor den pachter.

Art, 5. Den handel in Javasche en Cheribonsche zuiker eerste zoort voortaan, ingaande met primo Janury 1798, aan een iegelyk te perraitteeren en dienvolgende in te trekken de daartegens den ^^ 1778 gestelde ordre.

Art. 4. Dat van de Javasche lywaaten, die na 1 January 1798 hier zullen worden ingevoerd, niet meer dan 6 percenl aan 'sHeeren gerechtigheid zullen worden geheeven, doch van alle andere lywaaten, die van plaatzen, om de Oost geleegen. hier worden aangebragt, de l)epaalde 15 percent zullen moeten worden voldaan.

Art. 5. Dat, ingeval ontdekt niogt worden, dat hier slaa\ en clandestien zyn ingevoerd, van dewelken geen redemtie-geld voldaan is, het zy onder den naam van anaks-prauw of ma-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  ggl 
```

Iroozen of wel anderzints, ora daar door 's Heeren gerechtigheid te Traudeeren, de invoerder, niet alleen als een fraudateur zal worden behandeld, maar ook voor ieder derzelven hei voormeld redeiuliegeld zal moeten betaalen ; en dat boven dien dusdanig clandestien ingevoerde slaav of slaaveu verbeurd zullen zyn en geconfisqueerd zullen worden ten faveure van den paclilcr of wel den officier van justilie, die de aanhaaling zal doen.

Art. 6. Nader te interdiceeren hel vaaren van eenige vaartuigen, hoegenaamd ook, van Java, Cheribon, Indramajoe, Bantam of elders komende, naar Tjilinljing, Tannara of eenige andere plaalzen, hier omstreeks geleegen, of het vertrekken van daar derwaards, op poene van confiscatie van vaartuig en lading ten faveure van den pachter voor de eene en van den officier, die de calange .zal doen, voor de andere helft; zullende de potiaas der basaars op de twee eerstgemelde en de hoofden op de andere plaatzen daar voor aanspreekelyk worden gehouden en niet alleen verplicht zyn aan de be- diendens, die de pachter van den boom zal nodig oordeelen aldaar te plaatzen, alle adsisteutie te verleeuen, wanneer die van hun gerequireerd zal worden, maar ook by ontdekking, dat eenige goederen aldaar clandestien zyn aangebragt of uilgevoerd, voor den tyd van tien jaaren in de ketting ge- klonken worden om aan de gemeene werken te arbeiden.

Art. 7. En dat geene Compagnies dienaaren, op het Jaagpad, Ploezers-kasie of buiten den boom alhier bescheiden, eenige nego- tie-goederen in hunne wooningen of elders zullen mogen brengen of opslaan, hel zy voor zich zelven of wel voor anderen, op poene van confiscatie van dezelven ten faveure van den officier van de justitie, die de aanbaaling daar van zal doen, voor de eene en van den pachter van den boom voor de andere helft.

En op dat niemand hier van eenige ignorantie zoude kunnen praelendeeren, zal deze, zo alhier, als op Java, Cheribon en Bantam, worden gepubliceerd en, behalven in de Nederdnitsche, ook in de gewoone inlandsche taaien geaffigeerd ter plaatzen, Waar men gewoon is publicatien en affixien te doen.

Zie ook 3 Oetober en 19 December 1797.

Digitized by VjOOQIC

582 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

^ Oclober. Verbod tegen handel in hatUwerken te BaUÊvia door Compagnie's dienaren.

VaD wegens de hooge regeeriiig dezer landen word aan allen en een iegelyk by dezen bekend gemaakt, dat in Raade ?an Indiê, tot voorkoming, dat *8 Compagnie's dienaaren zich op geene indirecte en ongeoorloovde wyze van 's Gompagnie's houtwerken meester maken en die naderhand onder den naam van particulier ingekogte verkoopen, besloten is allen handel ia houtwerken aan 's Compagnie's dienaaren ter dezer hoofdplaats te verbieden en te interdiceeren, gelyk dezelve ten ernstigsten verboden en geinterdiceerd word by dezen, sub poene van confiscatie dier houtwerken en zodanige verdere arbitraire straf, zo voor den verkoper, als koper, als naar exigentie van zaaken bevonden zal worden te behooren.

Zie ook J^S^^ 1797.

31 October. ToeUchling tot de mjziging, vastgesteld op 4^ 1797, in de belasting op legaten en coUaterak successiën.

Nademaal ons is voorgek(Mn«D, dat by sommigen deze en geene dubiteiten zyn ontstaan wegens den waaren zin en meening van het iO^ arlikul der geamplieerde ordonnantie op de heffing der belasting op alle de legaaten en coUateraale successiën, onder hel ressort van de Oost-Indische Compagnie vallende, vermeld by ons placcaat van den ir"July dezes jaars:

zo is het, dat wy nodig geoordeeld hebben, tot wegneeming van de voorschreeven, met de waare intentie van het gemeld artikul niet overeenkomende twyffelingen, by wege van inter- praetatie te verkharen en te ordonneeren, gelyk wy verklaaren en ordonneeren by dezen, dat, naardien in hel gemeld 20'' artikul duidelyk is gezegd, dat de voorschreeve gerechtigheid niet zal betaald worden, wanneer man en vrouw, uit hetzelvr huwelyk geprocreêerde gemeene kinderen nalatende, elkander beniflceeren met lyftocht of anderzints, en hetzelve ook dus- danig bepaald is by de ordonnantie op de voorsehreeve gerech- tigheid van den 4«» October 1791, arlikul 19, daaruit ook

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  583 
```

niet andere kan afgeleid worden, als dal man en vrouw dit middel niet moeten betalen, wanneer zy elkander by overlyden, or tot erfgenaam benoemen, of iet komen na te laten, zo dra er gemeene kinderen, uil hun huwelyk geprocrederd, inleven zyn ; — dat dienvolgende ook ai, hetgeen uit dien hoofde van het begin af, dat deze gerechtigheid hier ia geheven geworden, tot nu toe abusive mogt zyn voldaan, aan de betaalders of betaalsters gerestitueerd zal worden ; — en dat voorts, wanneer mans, by overlyden, swaiigere vrouwen komen na te laaien, dié vruchten voor gebooren gehouden zullen worden, zo dra er over hun voordeel word gehandeld.

Terwyi wy wyders tol amplialie van de voorschreven ordonnantie op de heiBng der meergemelde gerechtigheid goedgevonden hebben te statueeren en te bepaalen, gelyk wy slatueeren en bepaden by dezen, dat boedels van vreemdelingen of andere persoonen, niet behoorende tot 's Ciompagaie's dienaaren of onderhoorigen, de gemelde impost niet subject zyn ; — en dat, naardien de hier gezeeten Jooden even als andere burgers worden geconsidereerd, dezelve ook aan de voorschreeven im- post sabject znllen zyn.

4- November. Kennisgave^ dat de i^ordinaire Dins- dachs' en Vrydachs-vergaderingen*' van de Indische Regering beginnen zouden des morgens te 8 uure.

Tot bovengenoemden datum begonnen die vergaderingen eerst Ie 9 uure.

10 November. Yoorschnfl nopens het indienen van herigten, verantwoordingen^ enz.

Op den voorstel van den heer Gotrverneur Generaal is, tot voorkoming van de vertraging, die in de afdoening' van zaaken word toegebragl door het niet lydig inkomen en zelvg geheel agterblyven van de door deze regeering gevraagd wordende beriehten, verantwoordingen en andere schriftelyke opgaven, goedgevonden en verstaan, niet alleen den eersten gezworen klerk ter generaale secretary. Barend Kaaseboom» op te dragen om maandelyks na te gaan en schriflelyk op te geeven, welke

Digitized by VjOOQIC

884 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

van de berichten, verantwoordingen en opgaven, jie na dato dezes zullen gerequireerd worden of reeds bevorens gerequi- reerd zyn, binnen den tyd van een maand niet ingediend zullen worden, maar ook te bepalen, dat elk en een iegelyk gehouden en verplicht zal zyn om alle berichten, verantwoor- dingen en schriflelyke opgave, die van hun door deze regeering gevorderd zullen worden, binnen den tyd van een maand, nadat het besluit daartoe zal zyn genomen, by deze regeering in te dienen ; en dat degeeue, die bevonden zullen worden zich aan negligenties of aan onverschillige omissie in dezen schuldig te hebben gemaakt, telkens zullen verbeuren een honderd ge- cartelde ducatons ten behoeven van het pennislen gesticht.

Onder aanvoering van allerlei redenen verzocht in Augustus 1805 de advocaat-fiscaal, dat dit voorschrift op hem niet toepasselijk mogt worden verklaard, naar aanleiding van welk verzoek de Regering den 9^^ Augustus 1805 hem te kennen gaf, dat »de voorschreeven bepaling en poenaliteit alleen werkt ten aanzien van zulke requesten, waaraan blykbaar binnen den tyd van een maand zal kunnen worden voldaan, gevolglyk niet oratrend de zodanigen, die uithoofde van hunne uitge- breidheid of noodzakelyke nagporingen een geruimen tyd ter beantwoording .vorderen, waarom dese regeering, daarop re- gardeerende, by bet gedagte besluit uitdrukkelyk beeft gesta- tueerd, dat de voornoeuide boete zal worden verbeurd door ben, welke bevonden zullen worden zich aan negligentie of aan onverschillige omissie in deezen schuldig te hebben gemaakt; onder voorhouding verder aan den voornoemden advocaat- fiscaal van de verwachting dezer regeering, dat hy van zyne zyde daaromtrend geen reedenen tot beklag zal geeven".

11 November. JaarlijkschiMndeel van verschillende Cam- pagnie^s dienaren in de opbrengst der pachten.

Als een merkwaardig staaltje van de wijze, waarop Gom- pagnie's dienaren in de vorige eeuw bezoldigd werden, wordt de navolgende staat opgenomen, ontleend aan een advis van den Üirecteur-generaal, Siberg:

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

58S

I I II I I i I ! I3S I I I I I 1" \1Si9 I I II 11$ I II'

|||||§||i|§§gi§Sli*»|P§|§§SS:|S

i^jraisiA 0(]

I I I I I I i I II I I I il I I I I U I M 1 I II I i I ^

ï ï ï ï ï ïf ï ï ïs ï Ts ï ï ï ï Ï2S ï *i' ï ï ï i' ï ïi ï g

-StSM 90

Il 1 I I I I I I iSl I I i II I I I I I I i§S? I ISg

w odoqi 00

i I I I I 1 i I I i;s I I I I M;f) t ISS I il I I I i 1 i 1^ ïgi ïs ï|ï ï ï« ï ï ï ï| ï| ï ï|ï ïgp ïg Ï3S ï I s

-^A 90*811 aq

I I I I s I I $ I 1 3 I I I I I I s ) *" i ? I I I I M I :: I 1 1

PW 9p 091

■Inq 114 a900iq 3iSi9qji»q 9Q

1 1 1 11 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 IS isss 1 1 1 1 II 111 ^

'\ ï ï ï 'i* ï|ï ï Ï5 ï ï ï ï ï ÏS ï«ss r ï "l ï 'l ï ÏÜ ï I

'MA DCA 091^8 U^

§1 1 I I I l|| 1$ Igl I i I I lil 1 1 1 I I I 1 ISl

i "

PPSfifooq 19H

t I 1 I 1 l§§l IS I I I I il I iSgg I I I I I 1 iSl

-BUl|9|B90l890

lil |g ISSI IS 1 I I 1 I ISiSrSS I I 1 I I iSl

^ M «00 «• H»^

onSu .»|ra9t8 -Un 09 •01 9(1

i i I I I I I 1 I I 1 I I I I 1 i I I I I 1 I ! I I 1 I $ I 1 ^ ï§ ÏS ï§ ï ï ÏSSÏ ï ÏS ïf ÏS8 ï ï ï ï ï ï ï ïèi

■i

i-ii

illliïllllllllU lil i ^,^4^1 I

Digitized by VjOOQIC

586 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

C!ommi88arissen-Gpnoraal scliarteii dit alles ar door Ie bepalen, •dat de pagters met geen uitkeeringen aan b Gompagnies dienaaren boegeDaamd zullen worden belast, maar dat de officieren van justitie en anderen, die dezelve pleegen Ie genieten, voor zoveel nodig, zullen worden schadeloos gesleld uit 's Gom- pagnie's cas, ter preuve en op poene, dat degeene, die voortaan eenige recognitie van de ]>agter8 zullen accepteeren, ipso facto zullen worden gedeporteerd van ambt, qualiteii eo gagie en dat diegeene, welke zullen in gebreeke blyven om aan de pagters de nodige adsisteiitie te bewyzen, voor de eerste maal zullen verbeuren een boete van ryksdaalders 1000, voor de tweede maal ryksdaalders 2000, voor de derde maal ryksdaalders 3000 en deportement;

dat ook de pagters, die bevonden zullen worden liiema eenige uitkeeringen te hebben gedaan, zullen verbeuren de vier dubbelde waarde van dien".

In hunne resolutien van 6 JanuariJ 1798 vindt men wijders ter zake aangeteekend :

Nagegaan zynde, welke perzoonen direct of iodirect eenige voordeelen van de differente pagters hebben genoten gehad en die als nu zyn komen te cesseeren, en welke in derselver gemis naar billykheid behooren te worden te gemoet gekomen, zo is, daar over gedelibereerd weezende, goedgevonden en verstaan :

1^ als onnodig zynde, niet te suppleeren de ryksdaalders twee hondert in het jaar of zoveel meer of minder, als de postbouder in de Chineesche kamp pleeg te genieten van den pagter van de topbanen, pho en wajangs, nadien die wagt als geene permanente bediening meer kan worden aangemerkt en zuiver militair is geworden (gelyk zy be- hoord te zyn), zedert dat onlangs is ingevoerd om dezelve, even als andere militaire wagten, ter liehoorlyker tyd te doen aflossen; t2^ aan den imgter van de Ijoom over te laten om den booni-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN* 587

wagler — aao den sabandhaar om den liaveknegt en jaga laut, mitsgaders deszdfs schryvers, en aan de fiskaals om derzelver oppassers schadeloos te stellen wegens het gemis, dat deeze bediendens respectivelyk uilhoofde der meermelde afgeschafte recognitien, enz. mogten hebben ondergaan, zodanig, als zy dat omtrend dezelve, als hunne eige dienaareu zynde, zullen meenen te behooren;

5^ voor reekening van den pagter van het slagten van het vee te laten het salaris, dat aan den keurmeester van het bestiaal in deeze zyne functie compeleerd, — aangesien hetzelve in geenen deele in de termen valt van eenige recognitie;

4^ dog aan de beide bodens van Scheepenen, in sleede van het doucear, hetwelk zy pleegen te genieten van de pagters voor hel jaarlyks afslaan der pagten, in eens uyt 'sGom- pagnie's kas loe te leggen, zo als aan hun toegelegd word by deezen, ryksdaalders een honderd.

-^ November. Verbod tegen particulieren uitvoer van poeder-suiker.

De leveranciers van suiker bleven, in weerwil van herhaalde aanmaningen, steeds achterstallig, — volgens de Regering toe te schrijven >aan de afleveringen, die by preferentie aan parti- calieren werden gedaan*'.

De straf was, evenals vroeger, confiscatie.

Op 12 December 1797 is het verbod weder ingetrokken.

iTiT^r^t^' y^f>od legen hel bewaren van houtwerken op plaaisen, waar de Regering de hare bewaarde.

Tot beteren legengang van den handel in houtwerken, die by billet van den iV^ Oclober 1797 aan alle 's Compagnies dienaaren ter' dezer hoofdphats is verboden, is goedgevonden en verstaan als nu ook aan allen en een iegelyk by billet ten te interdiceeren het opleggen en bewaaren van particuliere houtwerken ten eilaude Uiirust, op de equipagevverf, langs de

Digitized by VjOOQIC

588 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

groole rivier, op hel Jaagpad en de houtkap, iii helauibachls kwartier en de arlhillery, dan wel op eenige andere plaalzen, waar Compagnie*s houtwerken worden opgelegd en bewaard ; — en degeenen, die Ihans noch op de eene of andere van die plaalzen particuliere houtwerken oiogten hebben, te gelasten dezelve voor ultimo December naastkomende weg te neemea en naar elders te verplaalzen, onder waarschouwing, dal na hel verloopeu van dit lermyn alle houtwerken, die op de voornoemde plaalzen l)oven 's Compagnies restanten zullen worden bevonden, voor zover tol derzelven langer aanhouding aldaar geen speciaal consent mogl zyn geobtineerd, gecon- lisqueerd zullen worden ten behoeven van de Compagnie en de eigenaar daar en boven zal verbeuren de dubl»elde waarde van die houtwerken en, een Compagnies dienaar zynde, boven- dien zal worden gecorrigeerd naar exigentie van zaaken.

17 November. Verbod tegen hel verhoopen van medu camenlen^ welke ook, door chinirgijn'majoors, hospUalierh^ opper- en onder-chirurgijns.

De poenaliteit was deportement.

25 November. Maatregelen in het belang vandemiker' cfdtuur op Java.

Reeds in den jaare 1794 met de meest mogelyke nauw- keurigheid onderzogt zynde alles, wal lol den presenten staat der suiker culture op Java belrekking heeft, ten einde door de veruieerdering der leverantie van dal product ten dien gou- vernemente het jaarlyks retour van suiker voor Nederland, zoveel mogelyk, te vei^roolen en de handel winsten van de Compagnie te vermeerderen ; en als toen geoordeeld zynde, dal de suiker- teelt aldaar zonder nadeel van de ryst-culture zodanig zoude kunnen worden uytgebreid, dat de leverantie aan de Compagnie, in plaats van de gewoone agt duizend picols of één miilioen ponden 'sjaars, zoude kunnen bedragen twee en dertig piook of vier millioenen ponden suiker, zo zyn daarop bereils in den jaare 1795 de nodige besluiten genomen, dewelke echl^ uil-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Ö.  VAN  OVERSTRATEN.  589 
```

hoofde van den seederd opgekomen oorlog met Engeland en de geheel onzeekere situatie, waarin men zig daardoor gebragt vond, onuitgevoerd zyn moeten blyven.

Dan geconsidereerd zynde, dat men tot nog toe geen ant- woord hoegenaamd heert ontvangen op het berigt van heeren Commissarissen Generaal aan heeren Bewindhebberen van den 4*° July 1795, waarby derzelver denkbeelden over die materie in het breede zyn veriiandeld, en het ongeraden is de tyd langer te laten verlopen lot de executie van een ontwerp, hetwelk men op goede gronden mag verwagten, dat door de heeren en meesters, als aliezinls voordeelig voor's€ompagnie's l)elangen, zal worden goedgekeurd, zo is deeze zaak op nieuw in ernstige overweeging genomen en na rype deliberatie besloten, dat om de voorgenomene uitbreiding op Java te eiïectueeren de suiker-culture aldaar znl moeten worden on theeven van alle die drukkende omstandigheeden, welke dezelve tegenswoordig belemmeren, en door deeze en andere gepaste voorzieningen op eene kragtdadige wyze aangemoedigd, schoon aan de andere kant daarin met de vereisch te omzichtigheid behoord te worden te werk gegaan, ten einde de extensie der suikerteelt geen nadeel toebrenge aan die van de ryst en ook niet strekke tot prejuditie van de Balaviasche colonie.

Voorts geconsidereerd zynde, dat de intrekking van vorige ordres, welke het getal der suikermolens op Java hebben bepaald, daartoe in de eerste plaats zekerlyk in aanmerking komt, doch dat het ten eenemalen ongeraden zoude zyn aan een iegeiyk de onbepaalde vryheid te verleenen tot het aan- leggen van nieuwe suikermolens, daar men in het algemeen zeer geneegen schynd te zyn om diergelyke onderneemingen hy de hand Ie neemen, en daar het suikerriet in het gouver- nement van Java door den Javaan zelfs en geenzints door den molenaar, gelyk hier ter hoofdplaatse, word gekweekt en die landaart een afkeer heeft van het schoon- en toemaaken van onbebouwde gronden, dierhalven eene onbepaalde vergunning ia deezen buiten allen twyffel nadeelig zoude zyn aan de zo nodige rystculturr.

Digitized by VjOOQIC

B90 1^07. F^. 6. VAN OVERëtRATÊN.

So is, 01)1 zullis voor te komen en wyders het liedoelde oogmerk in deezen te bereiken, goedgevonden te ordonneereo en vast te stellen, gelyk geordonneerd en vastgesteld wordby deezen:

voor eerst: dat geen grooter getal nieuwe molens op Java zal mogen worden aangelegd dan met het thans aanweezig zynde getal voldoende zullen zyn om aan de Compagnie eene jaarlyksche leverantie van twee en dertig picols suiker te verzeekeren en eene boeveelheid van zes tot agt duizend picols zonder meer te doen verblyven voor den particulieren handel :

ten tweeden: dat deeze nieuw aan te leggen suikermolens, zoveel mogelyk, zullen worden gedistribueerd over alle de comptoiren, die daartoe geschikt zyn, zodat elk derzelver comptoiren, naarmate de gelegenheid der plaatsen, daardoor een evenreedig deel erlange aan de voordeelen deezer culture en eene te groote hoeveelheid van molens op eene en dezeiïde plaats tot geen nadeel strekke aan de ryst-culture;

ten derden : dat de nieuwe molens niet grooter zullen mogen zyn dan om elk 1200 pikols jaarlyks te kunnen aanmaken om alzo de voorschreeven distribulie des te gemakkelyker te maaken en de inconvenienten, die ook uit den aanleg van te groote molens zouden kunnen voortspruiten, des te beter Ie praevenieeren ;

ten vierden: dal aan de eigenaars der thans subsisleerende, zowel als der nieuw aan te leggen suikermolens onbebouwde stukken lands, tot convenabele groottens, in gebruik zullen worden afgestaan om daarop zelve suikerriet aan te kweeken, over welke stukken lands hun lot dat en geen ander einde de vrye dispositie zal worden verzeekerd en onder geen voorwendsel hoegenaamd mogen werden ontnomen, zo lang de molens, waartoe deze landen respectivelyk zullen hebooren, aanweezig en in behoorlyken staat van werking zullen zyn:

ten vyfden : dat aan de molenaars de verzeekering zal wmlen gegeeven, dat de legenswoordige nieuwe instellingen omtrend de suiker-culture, mitsgaders de leverantie en betaling van dal artikel op Java aan de Compagnie, zullen standhouden en daarin

Digitized by VjOOQIC

179?. F*. 6. VAN ÖVEF^STrtATEN. M\

geen veraDderingen worden gemaakl; behoudende echter de Compagnie aan zig bel regt om aan die culture eene nog verdere extensie te geeven, wanneer zy zulks in der tyd nuttig en dienstig mogt oordeelen;

ten sesden: dat om de molenaars in staat te stellen tot eene betere bearbeiding der suyker en om dezelve even zo deugd- saam te leeveren als de Bataviasche, aan hun zal worden loegel^d ryksdaalders 4Vi per pikol voor de opregte eerste en ryksdaalders 5^8 voor de opregte tweede soort;

ten seevenden: dal de vooruit verstrekkingen van penningen voortaan op Java, evenals op Batavia, zullen geschieden direc- telyk van wegens de Compagnie tol circa de helft op de naar bevinding telkens te bepaalen leverantie en daarvan de eene helft in de maand January en de wederhelft in Juny; en

ten agsten: dat de molenaars de vrybeid zullen hebben om hetgeen zy meer cultiveeren dan het bedragen hunner verpligte leverantie aan de Compagnie, volgens billyke bepaling vry te mogen uitvoeren naar .alle zodanige plaatsen» werwaards de uitvoer van suiker tot heeden is of by vervolg zal zyn ge- permitteerd, met inlerdictie aan degeene, welke op de respective comptoiren in naam van de Compagnie het gezag uitoeffenen, om zig daarmede verder of anders te bemoeyen dan om de geleverd wordende suiker naauwkeurig te examineeren, waarvoor en voor de verdere moeite by de acceptatie aan hun word toegelegd een aglste rd* per picol, door de leveran- ciers te betaalen, wanneer zy ook voor de deugdzaamheid der suiker aanspreekelyk zullen zyn.

En dat het meermelde ministerie op deesen voet en onder de voormelde bepalingen sal worden gequaliflceerd om de voorschreeven extensie der suiker-culture ten hunnen gou- vernemenle te doen gev(^ neemen, met te kennen gave, dat Commissarissen Generaal van hunnen yver en trouw voor 's Compagnies belangen verwagten, dat zy, niet alleen de goede reuffiite van deze voor de Compagnie zo aangeleege zaak met alle mogfilyke activiteit zullen bevorderen, maar ook inzonder- heid 0)» het krugtigsle meedewerken, ten einde aan de goede

Digitized by VjOOQIC

891 1797. P. Q VAN OVERèTRATEN.

intentie van heeren Commissarissen Generaal voldaan werde om de suiker-culture ten cenemalen te onlbeffen van het willekeurig bestuur der residenten en de directie, die daar omtrend tot dus verre heeft plaats gehad, geheel te doen cesseeren.

Dan, vermits in dien gevalle ook voor den gouverneur en deszelfs successeuren in der tyd geheel zullen vervallen de voordeelen, welke de gouverneurs van Java's Noord-Oostkusl volgens de presente inrigting daaruit plegen te genieten, als welke nu voortaan van allen particulieren handel in dal articul zullen moeten afsien, — so is, daai*op eene hillyke re- flexie geslagen zynde, goedgevonden het jaarlyks ambtgeld van ryksdaalders 22000, voor die bediening bepaald en waarby die voordeelen waren in aanschouw genomen, te verminderen tot op ryksdaalders 10000.

Zynde laastelyk verstaan, dat het voorschreeven ministerie voortaan jaarlyks een pertinent verslag van de suiker-culture zal hebben te doen aan de hoge regeering en daarby telkens op te geeven het getal der molens en waar die gelegen zyn, alsmede de quantiteit suiker, die elk derzelver by een goeii gewas kan opbrengen, ten einde telkens door welmelde re- geering daarop het nodige, na bevinding van zaaken, te kunnen werden gedisponeerd.

25 November. VaslstelUng van zekere verhouding ius^ schen de aan particulieren Ie verkoopen hoeveelheden suiker^ koffij en peper.

Commissarissen-Generaal beschouwden zoodanige verhoading •als niet ongeschikt ten einde voor te komen, dat somtyds niet al te veel suiker te gelyk en afzonrierlyk werde afgebaaU en de Compagnie daardoor buiten de gelegenheid gestekt om nieuwe koopers daarmede tot de nodige onderzwaarte huiioer ladingen te gerieven: dog egter teevens daaromtrend Ie re- marqueeren, dat, wanneer zodanige bepalingen noodsakeiyk worden geoordeeld, zy zo ruim mogelyk dienen genomen te

Digitized by VjOOQIC

P. G. VAN ÓVER6TRATEN. «93

worden, ten einde voor te komen, dat men niet somtyds naderband, gedrongen door de vobtrekte ▼erpligting, waarin men xig Iievind om zig door den verkoop van producten de nodige fondsen te blyven aanschaffen, genoodzaakt werde daarvan weeder af te gaan.

Wesiialven na rype overw^ng voldoende is geoordeeld de Yerhouding, welke zal ingaan met primo deeses, te bepalen op twee ponden suiker tegens vyf ponden koffy of peeper, na verkiesiog der koopers; want al steld men, dat de Compagnie, van primo deeses te reekenen, in een rond jaar op deesen Yoet zal kunnen van de band zetten de enorme hoeveelheid van agt en twintig millioenen ponden van de voorschreeven gezamentlyke producten, dan nog mei den eersten November 1798 zig wederom in hare pakhuizen per restant zoude be- vinden eene aanzienelyke hoeveelheid suiker, bestaande uit hetgeen als nog op de leverantie van dit jaar en de van Java en Gheribon gedane eisschen ten agteren staat, benevens de gdieele leverantie van het aanstaande jaar en hetgeen als dan op nieuw door de voomomde buiten comptoiren sal kunnen worden geleeverd, volgens de nieuwe schikkingen, welke daaromtrend als nu zyn gemaakt*'.

30 November. Voorschrift nopens de verantwoording van maandelijks aan Compagnie*8 dienaren verstrekte tractementen.

Ingevolge den voorstel van den heer waameemend Directeur Generaal is goedgevonden en verstaan zyn Edele te qualifi- ceeren om de berichten, die door het opperhoofd over het generaal tractements-comptoir maandelyks aan zyn Edele zullen worden gepraesenteerd wegens de verstrekkingen, door hem in elke maand gedaan, van tractementsgelden aan 's Com- pagnies dienaaren in het generaal, met overlegging van de daartoe gehoorende kasreekeningen en getekende ordonnancien van ontvangst, telkens direct te laten stellen in handen van ilen visitaleur der Indische negotie-boeken ter examinatie en

lUiAAT-wKi om Kil. 38

Digitized by VjOOQIC

594 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

confroDtalie — en door denzelven om de zes maanden of on der ullimo February en ullimo Augustus aan deze regeering te laten dienen van zyne bevinding daarvan. Zie ook 3 Februarlj 1807.

"^^^. Verbod tegen het aannemen van geschetiken van Chinezen en andere onchrislen inlanders,

Wyl het geven van geschenken, zo by het nieuwe jaar« als by andere gelegenheden, voomamenllyk door Ghineesche inge- zetenen alhier, aan degeenen, die met eenig gezach bekleed zyn, en andere amblenaaren van v^egens de Compagnie, on- geacht hel daartegens in den jaare 1745 gesteld interdict, wederom zodanig in zwang is geraakt, dat hetzelve byveeleo beschouwd word als eene verplichting, en het doen van deze geschenken, niet alleen voor veelen strekt tot een zeer onereus en drukkend bezwaar, maar ook den geene, die ze aanneemt, onaangenaame gehoudenis brengt, terwyl het niet aanneemen als een blyk van ongenoegen ofverachling word aangemerkt, — zo is, om deze kwade en schadelyke gewoonte ten eenemaal ar te schaiTen en te niet te doen, op den voorstel van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan by een publicatie op het allerernstigste te interdiceeren bet geeven van eenige geschenken, eetwhaaren echter uitgezonderd, door Ghineesche en andere onchristen ingezetenen alhier aan allen, zonder onderscheid, die met eenig gezach bekleed of in pa- blieke ambten van wegens de Gompagnie gesteld zyn, mitsgaders de zodanigen te gelasten om, wanneer hun, ongeacht dil interdict, geschenken, buiten eetbaare goederen, worden aan- geboden, dezelve niet te accepteeren, maar van de hand te wyzeo.

Op ^9 December 1797 is goedgevonden en verstaan te verklaaren, dat, schoon by het jongst geêmaneerd interdict tegens het geeven en neemen van geschenken door en van Ghineezen. zo by de generaale pacht-conditien, als by hel advertissement van den 12*° dezer, onder anderen den heer praesidenl van

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  591$ 
```

Scheepenen en den heer onlvanger generaal genoemd zyn geworden, dit echter in geenen deele is geschied met eenig oogmerk om hun Edele onder de daarby gestelde poenaliteit te begrypen en noch veel minder uit eene verdenking van hun Edele, die tot fletrissure van dezelven zoude kunnen strekken. Zie ook 9 FebruarlJ 1808.

8 December. Bepaling, dat voor saltU'^chalen nieimeer kruit mogt worden gebezigd dan 1/3 van de i>kogel- i^swaarte*\

8 December. Regeling der verstrekking van wijn aan de gereformeerde kerken te Baiavia.

Ingekomen zynde een extract uit de handelingen van den kerkenraad der hervormde gemeente van den 3(H° November jongstleden, waarby hun Eerwaardens, in antwoord op de by de resolutien dezer regeering van den 24"' der evengemelde maand November gedaane vraag, hoeveel wyn in de gerefor- meerde kerken tot het celebreeren van het heilig avondmaal nodig zy, zeggen voor tegenswoordig te berusten by de opgave, door den predikant, Adriaan Zomerdyk, prealabel aan den heer pro-interim Directeur Generaal, Jobannes Siberg, gedaan van 310, in steede van de door den koster der Nederduitsche kerk opgegeven 485 bottels, — zo is door welgemelde heer Siberg gecommuniceerd, dat de verstrekking van de voor- schreeven wyn naar de evengemelde opgave van den predikant, Zomerdyk, reeds gevolg heeft gehad en vervolgens goedgevonden en verstaan van dit een en ander aantekening te doen houden.

8 December. Verpachling van zekere overvaart»

Is goedgevonden en verstaan de overvaart aan het Zuid* einde van de zogenaamde Ribalts gang, waarvan de bailluw dezer stad thans de revenuen geniet, voor de Compagnie in te trekken en door Heemraaden der Bataviasche ommelanden

Digitized by VjOOQIC

K96 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

voor 's Compagnies rekenipg, gerekend van primo January 1798, te laaten verpachten.

12 December. Toelichting tot en wijziging van hei reglement op het alarm, vastgestdd den \l^^^ 1795.

Tot wegneeming van de bedenking, die by zommigen is ontslaan, hoedanig begreepen moet vrorden bet sein van alarm, vermeld by het vyfde articul van het reglement van alarm in dato den 15*" January 1796, is goedgevonden en verstaan, tot interpretatie van het gemeld articul, by een advertissement aan de gemeente bekend te maken, dat bet sein, hetwelk tot het generaal alarm zal worden gegeeven, bestaan zal in vier schooien van de vier hoeken van de stad, te weeten: het eerste schot van het bolwerk Gelderland, » tweede » » • » Groningen,

derde » > » » Zeelandia en • vierde » » » ■ Amsterdam, en in tviraalf schooien buiten de stad, namentlyk : de vier eerste van de post Jaccatra, » » volgende » » » Ryswyk en » » laatste » » • Anke; mitsgaders, dat wyders mede van de post Meester-Comelis vier schooien zullen worden gedaan, zodra biertoe door den heer Gouverneur Generaal expresse ordre zal worden gezonden.

Op 18 December 1797 is nader bepaald:

Om de noodzakelykheid, dat de kruitmolens, in cas van alarm, onder een toereikend opzicht hlyven, het bepaalde by het reglement van alarm de dato 15 January 1796, articul 8 te amplieeren met deeze byvoeging, dat van de kruitmakers de baas met zoveel man, als nodig zal worden geoordeeld, by de kruitmolens zullen moeten blyven om aldaar de wacht te houden, en alle ongeregeldheden te weeren.

Zie ook 17 JuliJ 1798.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  597 
```

12 December. Aanhouding van ten handel aangebrachte slaven ten behoeve van de Regering.

VaD wegens de hooge regeering dezer landen word aan de gezamentlyke slaaven-handelaars, zo hier, als op de respective buiten-comptoiren, bekend gemaakl, dal voortaan, ingaande met primo Jauuary 1798, van alle mansslaaven, dewelke bier ten handel zullen worden aangebragt, een tiende gedeelte voor de Compagnie zal kunnen worden uitgezogt, voor zo ver die tot haaren dienst zouden mogen nodig zyn, eo zulks onder voldoening van zestig ryksdaalders contant, terwyl, niet alleen deze, dus aan de Compagnie geleverde slaaven hier vry van 'sHeeren gerechligheid zullen zyn, maar ook aan de eigenaars zal worden gerestitueerd, het geen blyken zal, dat zy elders by den uitvoer van dezelven daar voor zullen hebben betaald.

Op 21 Mei 1802 is de prijs verhoogd tot 80 rijksdaalders contant per stuk, vrij van alle ongelden, omdat te Makasser bet verbod was uitgevaardigd >dat die menschen niet, gelyk bevorens altoos bad plaats gehad, mogten worden gesloten, en daardoor veroorzaakt was, dat dezelven niet dan ten duursten moesten worden ingekogl". Op IS Junij 1802 is de prijs van 80 rijksdaalders zilver geld veranderd in 90 rijksdaalders aan papieren van credit.

Zie ook 11 Julij 1806.

12 December. Verpachting van de r^gemeene middelen y^van het koningryk Jaccatra" voor het jaar 1798.

Commissarissen-Generaal vonden noodig op nieuw een com- pendium van alle pacht-voorwaarden in druk uit te geven, hetgeen wegens de talrijke, daarin voorkomende afwijkingen van vroegere dergelijke stukken in extenso hieronder volgt.

Generaale conditiên voor alle pachten.

Art 1. De verpachtingen zullen geschieden by de maand

Digitized by VjOOQIC

598 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

eo voor den tyd van twaalv maaodeo, iogaande met primo January en eindigende met ultimo December 1798, beide die dagen inelusive.

Art. 2. Wanneer twee of meer te gelyk een pacbt komen te mynen, zal dezelve wederom opgehangen, dan wd gegeeven worden aan den gene, aan wien de hooge regeering zal gelieven goed te vinden.

Art. 3. Alle de pachters zullen, even zo als omtrent den pachter der inkomende en uitgaande rechten van ouds in ge- bruik is geweest, maar alleen een, insleede van twee maanden, voor uit behoeven te betalen en voorts de pachtpenningen van ieder maand precies voor den zesden dach derzelve, als die van January, als van ouds, voor den aanvang der pacht, die van February voor den zesden dier maand, die van Maart voor den zesden Maart en zo verders, telkens een maand vooruil, zonder daar omtrend een enkelde maand in gebreken te blyven, sub poene van uit de pacht gesteld en gepunieerd Ie worden, zodanig als de hooge regeering zal vermeenen te bebooren, speciaal naar den teneur van het gestalueerde by artikel 7 en 8.

Art. 4. De betaling der pachtpenningen van alle de pachten zal moeten geschieden halv in contante munt en halv in papieren van credit, except die van den Boom, waar van de voldoening zal mogen gedaan worden alleen met papieren van credit, zonder dat de pachters in den aanstaande verplicht of gehouden zullen wezen, behalven het '/i percento, het welk ten behoeven van den heer ontvanger generaal en den kassier van den generalen ontvangst word betaald, eenige afgaven, hoegenaamd ook, te doen van recognitien, nieuwjaars- en andere geschenken, douceurs of onder welke benaming dit ook bevorens heeft plaats gehad, aan den keer praesideni van Scheepenen, den heer ontvanger generaal, den advocaat-flskaal, den water-fiskaal, den bailluw, den landdrost, den commandeur en opper-equi- pagemeester, den gecommitteerden tol en over de zaaken van den inlander, den sabandhaar, den kassier van den genenden ontvangst, de substituten der officieren van justitie of wie bet ook zoude mogen zyn, waar van het geeven en neemen by

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  599 
```

dezen ten aller ernstigste word geinterdiceerd^ terwyl de vooraf-

gemelde officieren van justitie, gecooimitteerden en sabandhaar,

hoe zeer ook de gewoone recognitien zyn afgeschaft, niettemin

verplicht en gehouden zuilen zyn aan de pachters de nodige

adsistentie, zo dikwyls die. door hun zal worden verzogt, te

verleenen en ten dien einde aan hunne dienaren en substituten

toereikende ordres te geeven, op poene, dat de geenen, die

voortaan eenige recognitie van de pachters zullen accepteeren,

ipso facto zullen wezen gedeporteerd van ampt, qualiteit en

gage en dat de geene, welke in gebreke blyven om aan de

pachters de nodige adsistentie te bewyzen, voor de eerste maal

zullen verbeuren een boete van rd* 1000, voor de tweede

maal rd' 2000 en voor de derde maal rd" 3000 en deportement.

Art. 5. De pachters zullen gehouden wezen aanstonds en

alvorens zy buyten het kasteel zullen mogen gaan, tot volkomen

genoegen van de hooge regeering te stellen twee suffi^nte

borgen, welke zich, nevens de pachters van ieder pacht, af-

zonderlyk by een notarieele acte, die zy voor de aanvaarding

der pachten respecllve aan zyn Edelheid, den heer Gouverneur

Generaaal, moeten overgeven, elk insolidum en onder renunciatie

der beneficien ordinis, divisionis et excussionis^ verbinden moeten,

zo wel tot de prompte voldoening der pachtpenningen op de

gezette tyden, als om nimmer eenige surcheance daar van,

veelmin noch om eenige remissien verzoek te doen, op wat

fundament het ook zoude mogen wezen, nademaal de hooge

regeering dezelve aan niemand der pachters zal accordeeren;

niaar in gevalle sommige pachters zich echter mogten eman-

cipeeren afslag te verzoeken en daar toe te suppediteeren

misleidende opgaven, getrokken uit vervalste boeken, zullen

dezelve worden gesteld in handen van het officie-fiscaal om

als falsarissen opentlyk gestraft te worden.

Art. 6. Wanneer de pacht gemynd word, zal het aan de hooge regeering staan om die aan den hoogsten mynder te laaien of niet, dan wel weder op nieuw te laten afslaan^ indieo hy, die het hoogste gemynd heeft, of zyne borgen daar toe niet sufficiënt of geschikt geoordeeld worden.

Digitized by VjOOQIC

600 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Art. 7. By aldien een pachter in gebreke blyft invoegeo ▼oormeld beboorlyke borgen te stellen of de pachtpenningeo op de geconditioneerde termyuen op te brengen, het zy yoar den aanvang of in het begin van de pacht, dan virel daarna» zal die pacht vireder opgehangen en andermaal aan den meest- biedenden verpacht worden, ten lasten van den voorschreven eersten pachter, voor zo verre dezelve minder zal komen te gelden^ zonder dat hy echter, indien de gemelde pacht hooger koomt te loopen, daar van iets zal vermogen te eisschen of te praetendeeren.

Art. 8. En zal tegens zodanige pachters, mitsgaders ook tegens derzdver borgen, Yoortgeprocedeerd worden met parate executie, zo op hunne goederen als perzonen, zonder eenige verdere sommatie of rechtspleging dienaangaande te houden, niet tegenstaande eenige appellatie of provocatie en onver- minderd dezelve, terwyl de Compagnie ten allen tyden, incas van insolventie van den pachter en zyne borgen, praeferent zal wezen boven alle andere crediteuren omtrent haare pr»> tensien ten hunnen lasten.

Art. 9. By aldien 'er eenig verschil mogt ontstaan tusschen pachter en eigenaar of aanbrenger der goederen, die verthoid moeten worden, zal dit different direct gedecideerd worden door den heer ontvanger generaal en den sabandhaar; doch, als partyen by die decisie niet acquiesceereu, zullen zy nadere interpretatie, cKplicatie of decisie mogen verzoeken by de hooge regeeringy by wiens uilspraak en ordre het dan ook zal moeten blyven, zonder dat 'er na dato eene provocatie tot den dagdyk- schen rechter zal mogen plaats hebben.

Art. 10. Indien een pachter gedurende de pacht komt te overlyden of anderzints absent te geraken, zal de gene, die zynen boedel aanvaart ofadminislreert, gehouden wezen dezelve pacht navolgens de conditien te praesteeren en daar in te continueeren, tot dat het pacbttermyn ge£xpireerd of anders daar omtrent gedisponeerd zal wezen.

Art. 11. Geen pachter zal, by wege van accoord, minder mogen neemen, dan de gerechtigheden, die daar toe by de

Digitized by VjUUV IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  601 
```

respeetive oondilien gesteld zyn en hy uit dien hoofde geper- mitteerd is te nemen, op verbeurte van een duizend ryksdaalders voor den pachter van den Boom en vyf honderd voor de andere, ten behoeven van tien officier van de justitie, die de calange zal doen, voor de eene en ten faveure van de stads-kas voor de andere helvt; doch zal de pachter van de wayangs echter van deze boete zyn bevryd, alzo hem word toegestaan, wanneer hy het nodig mogt oordeelen, minder te neemen dan de be- paling dicteert.

Art. 12. Veel minder zuilen de pachters ten opzichte van de contraventien en breuken, aangaande de pacht, met iemand vermogen te composeeren, te convenieeren of eenige overeen- komsten te maken, maar zullen zy gehouden weezen, wanneer dezelve ter hunner kennisse komen, die aanstonds hekend te maken aan den officier, tot wien zodanige contraventeur of contraven teurs zullen bevonden worden te behoren, op verbeurte van een duizend ryksdaalders door den pachter van den Boom eo vyf honderd door de anderen, boven het geen zy van zodanige compositie zullen genoten hebben, ten faveure als boven.

Art. 13 De boeten, wegens de contraventien en de raesusen omtrent de pachten vallende, zullen genoten worden, de eene belvt by den voorzegden officier en de andere helvt by de pachters, excepto omtrent zodanige pointen, als vooraf en by de aparte conditien der pachten andera staat uitgedrukt.

Art. 14. Dewyl by resolutie van den 14*° Juny 1763 is verstaan 's Heeren thoUen en gerechtigheden te hegrypen onder de zogenaamde dood- en andere schulden, zal een iegelyk van de pachters, eenige pachtpenningen te vorderen hebbende van een dienaar van de Compagnie, die insolvent is overleden, zyne praetensie, behoorlyk geverifieerd, moeten opgeven hy den sequester, ten langsten binnen drie maanden na hetoverlyden van zodanigen dienaar, op poene, dat hy, later komende, ver- stoken zal blyven van de betaling.

Art. IS. Geene pachters of medestanders van dezelven zullen by vendameesteren tot het koopen op vendutien mogen worden geadmilteerd ; maar, zo zy voor het aanslaan van de

Digitized by VjUU^JIC

602 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

pacht gewoon zyii g€wef>st credit te hebben, zal hun niel alleen geen credit meer worden verleend, maar zullen dezdve ook tot de betaling der achterstallen van die penningen aan- gesproken en, des noods, door middelen van rechten gecon- slringeerd worden.

Art. 16. En worden voorts alle vorige ordonnancien, pla- caten, resolutien, conditien, etc, voor zo verre die met deze generaale of de volgende speciaale pacht-conditien discreperen, dan wel dezelve contrariecren, by dezen gederogeerd en ge- annulleerd.

Conditie van de pacht der inkomende en uitgaande rechten, anders genaamd de pacht van den Boom.

Art. 1. Alle uitgaande goederen, die in het vervolg niet speciaal zullen worden uitgezonderd en niet tot eenige andere, byzondere pacht behooren, zullen voortaan vry wezen van uitgaande rechten, doch daar en teegen zullen van alle inko- mende goederen, almeede niet speciaal geöxcuzeerd, by het passeeren van den Boom zes ten honderd betaald moeten worden volgens de wezendlyke en reêele waarde der goederen ter dezer plaatze, zonder dat daar van iet zal mogen worden versweegen of afgekort.

Art 2. De westersche lywaaten, die bevoorens onder de pacht van den Boom waren begreepen, thans onder een by- zondere pacht sorteerende, gelyk ook de uit de West van Indié aangebragt wordende zyde stoffen, kattoen en alcatyven, zo zullen alle deze articulen geene betrekking meer tot de pacht van den Boom hebben.

Art. 3. Daar en teegen zal de pachter van den Boom de gerechtigheid heffen van al het Oostersch geweef en zullen van de lywaaten, enz., die van Java komen, 6 en van alle overige, die van Macasser en van elders om de Oost worden aangebragt, 15 percent by invoer betaald 'moeten worden, zonder dat de pachter minder zal mogen neemen, op poene, zo als die in de generale conditien staat uitgedrukt; en zal

Digitized by VjUU*^IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  603 
```

de uitvoer daar van wel vry wezen, doch geen rembounement van de betaalde thol geschieden, schoon die goederen ook ougeopend weder mogten worden uitgevoerd.

Art. 4. AUe baaien, kisten, kasten, vaten en andere stuk- goederen, die door Compagnie's dienaaren en ingezeetenen, burgers en vreemdelingen, het zy Buropeezen of inlanders, in- of uitgevoerd worden, zal de eigenaar, in- of uitvoerder, den pachter naoeten aangeeven en tevens specificeeren het getal, de soorten en, wanneer 'er thol voor moet worden betaald, ook de waarde der goederen, die dezelve inhouden, naar niarkts- prys alhier gereekend ; en zal de pachter niet alleen het recht behouden van de o))ening daar van in persoon te mogen bywoonen of daar toe iemand zynentwegeu te stellen om verzeekerd te weezen, datdevoorsz. baaien, kisten, kasten, enz. waarlyk inhouden het geen, waar voor zy aangegeeven zyn, en niets meer, maar ook verplichl zyn zulks te doen om daar door te beter tegens sluikeryen van ongepermitteerde goederen te helpen waaken; ten welken einde hy by het nazien der particuliere goederen, die den Boom passeeren, ook zal moeten doen openslaan de sponsen van het vaatwerk, zonder onder- scheid, of er droge of natte wharen in mogten wezen.

Art. 5. Ingevallen echter, dat de oopening en visitatie der ingevoerd wordende goederen niet direct aan den Boom zouden kunnen geschieden, zal de pachter het recht hebben daar op zyn zegel te zetten om nader, in teegenswoordigheid van hem of van iemand zynentwegen, geopend eii gevisiteerd te worden — en zal ak dan de eigenaar of invoerder gehouden zyn aan den pachter kennis te geeven, waar en wanneer de opening zal geschieden; doch, indien de eigenaar of invoerder dan, den rechter genoeg doende, kan verifieeren de voorsz, speciGeke opgave gedaan te hebben en dat de pachter op de tweede behoorlyke waarschuwing om by de opening der goederen te adsisteeren niet gekoomen is of iemand van zynentwegen gezonden heefl en hy eerst toen, in absentie van den pachter en zyne bedieudens, tot de opening is overgegaan, zal dezelve daar over niet strafbaar wezen, maar als dan kunnen volstaan

Digitized by VjOOQ IC

604 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

met de betaaling van den thol pro rato der opgegeeven waarde.

Art. 6. Tot voorkoming van disputen zal het den aan- brenger en uitvoerder dan w*el eigenaar der inkomende en uitgaande goederen, dewelke thol subject zyn, vrystaan om, ingevalle hy over de taxatie met den pachter verschil mogt krygen, de gerechtigheid te voldoen uit de goederen zelvs in natura, dat is van ieder honderd stukken, ponden of maaten zes, tien, twaalf of meerder naar de geslelde bepaaling, van wat soort die goederen ook zouden mogen wezen, waar meede de pachter zich als dan ook tevrede zal moeten houden.

Art. 7. Tot faciliteering van de thol-heffing is tevens toegestaan, dat de invoerders of eigenaars, indien zy verkiezen mogten de voorsz. gerechtigheid in gelde te voldoen; zonder daar toe echter ten eersten in staat te zyn, by provisie cautie ten genoegen van den pachler zullen mogen stellen of wd de vastgestelde percentos in natura by den pachter seponeeren, tot dat zy de voldoening in gelde zullen kunnen praesteeren, mits dan echter die gelden ten eersten worden betaald en daar meede niet langer gelardeerd werde dan uiterlyk één maand na den invoer.

Art. 8. Dit alles alleen te verstaan zynde van de goederen, die den Boom passeeren, zo zal ook van zodanige goederen, als ter rheede worden verkogt en overgescheept om weder naar andere plaatzeu te worden vervoerd, de volle thol moeten worden betaald, even als of zy wierden ingevoerd; maar van de ladingen der scheepen en vaartuigen, welke hier alleen aankomen otn gevisiteerd te worden of om over deze hoofd- plaats naar elders te vertrekken, zal, wanneer de eigenaars of voerders geene goederen daar uit overscheepen of last broeken, in het geheel geen inkomend recht moeten betaald of gevorderd mogen worden, zo dat voor zodanige goederen alleen, ak hier uit de ladingen der scheepen en vaartuigen worden verkogt en in andere overgescheept, de thol zal moeten worden voldaan, zonder dat die mede gevorderd zal kunnen worden van de daar in onverkogt blyvende, uitgenoomen

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  608 
```

nochtans het zout Java's, dat hier word aangebragt, waar van allyd, het zy het hier verkogt of weder naar elders vervoerd word, twee ryksdaalders voor in* en uitgaande gerechtigheid betaald zullen moeten worden.

Art. 9. Om het frauderen van den thol des te beter tegen te gaan en tevens met meer nauwkeurigheid te kunnen waaken teegen den clandestinen in- of uitvoer van contrabande wharen zal het den pachter vryslaan op de binnen de rivier komende vaartuigen met goederen voor de Comp^ één zyner bediendens te plaatzen om de ontlading by te woonen, mits- gaders inzelvervoegen by het afscheepen naar boord uit de respective negotie- en provisie-pakhuisen iemand zynentwegen geduurende het laaden dier vaartuigen teegenwoordig te doen wezen, zonder onderscheid, van welke schepen of mindere kiekje» iets aangebragt of naar welke iets verzonden word, ten einde in het een en ander geval toe te zien, of onder (Compagnies ook particuliere goederen tot fraude van den thol of contrabande wharen tot viiipendie van de orders worden io- of uitgevoerd ; en waarom hy ook zal kunnen en mogen opschryven al het geen, wat uit of in die vaartuigen gelost of geladen word, om het te confronteeren by de kasteels opperkooplieden tecgens de los- en geleide-briefjes.

Art 10. De pachter zal ten aanzien van de inkoomende goederen geen thol mogen heffen van een kleedje om het lyf of een neusdoek om het hoofd van naviganten, die dus by hunne komst den Boom passeeren, schoon die beide nieuw mogten weezen, mits hier van door meermaalen of telkens met een nieuw kleedje of neusdoek aan land te komen geen misbruik worde gemaakt tot praejudicie van 'sHeeren gerechtigheid en mits die kleedjes en neusdoeken behoorlyk met gaaren genaaid zyn.

Art. 11. Ook zal de pachter niemand der kooplieden of andere persoonen, die in het gepriviligeerde stads-logement hun intrek neemen, mogen molesteeren, hunne inkoomende goederen (als het geene contrabande of ongepermitteerde wharen zyn) arresteeren of den doortocht beletten, mits dat echter de

■ Digitized by VjOOQIC

606 1797. P G. VAN OVERSTRATEN.

eigenaar der goederen, dan wel iemand zynentwegen, aan den pachter overhandige een briefje, door den sabandhaar of kastelein van hel heeren logement onderteekend, waar in zal moeien gespecIGceerd slaan de dach van den invoer, nevens het getal, de soort en waarde dier goederen naar de laatsle marklsprys alhier, met dezen verstande nochtans, dat de pachter het recht zal behouden en 'er zich onvermydelyk van zal moeten bedienen om de opening in persoon by te woonen of daar toe iemand zynentwegen te zenden, even en in dier voegen, als dil by art. 4 staat aangeteekend ; — dan iMntrend de uitgaande goederen zal de pachter bet recht hebben de- zelven aan den Boom te visiteeren, ten zy hy gewaaracbowd word om iemand by de afpakking te doen adsisteeren, die dan op de kisten, kasten, pakken, enz. zyn zegul zal kunnen zetten en waar na dezelven den Boom zullen kunnen passeeren zonder verdere visitatie, als alleen van het zegul, ten zy het blyken mogt, dat buiten des noch fraudes gepleegd waren.

Art. 12. Alle juweelen, bezoar, pedro porco en alle ge- steentens of klynodien zullen vry van inkonoende en uitgaande rechten zyn, maar van het goud en zilver, dat naar China zal worden vervoerd, het zy het gemaakt of ongemaakt, ge- munt of ongemunt is, zal de uilvoerder aan den pachter van den Boom moeten betaalen twee ten honderd; zullende de pachter wyders verplicht zyn zich in het generaal ten aanzien van den uitvoer van het ongemunt of gemunt, gemaakt of ongeraaakt goud en zilver stiptelyk te reguleeren naar de orders der hoge Regeering, nu plaats hebbende of noeh te stellen.

Art. 13. Dewyl aan den anacbodas der van China hier ten handel komende jonken den io^ December 1749 en ^9^ Juni 1751 is vergund, insteede van de gerechtigheid, die zy voor het invoeren van de door bun aangebragte cargazoenen en ook voor het uitvoeren van de hier ingekogte retooren zouden moeten betaalen een zeker redemtie-geld aan den Booms- pachter te voldoen en dit redemtie-geld den 6'' Joli i79S is bepaald op:

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  607 
```

rd« 2100 voor elke groote en, • 1100 • • klyne jonk, zonder onderscheid, van welke plaats in China zy komen, zoo word deze bepaling by dezen gecontinueerd tot nadere ordre, terwyl van die redemtie echter geéximeerd zullen wezen de art. 11 gemelde arliculen, zo mede de amphioen, arak en andere wharen, waar voor per fust of pikol by den uitvoer eene bepaalde gerechtigheid word geheeven, welke den thol by uitvoer naar de jonken subject zyn en blyven.

Art. 14. Van de Chinasche koopmanschappen, die niet direct uit China, maar van andere plaatzen hier worden aan- gebragt, zal geheeven worden de dubbelde thol, zonder dat de pachter zal vermogen by wegen van accoord minder te oeemen, op poene van duizend zilvere gekarlelde ducatons ten behoeven, voor de eenehelvl van den officier, die de calange doen zal, en voor de andere helvt van de Compagnie.

Art. 15. Van de triepangs, vogelnestjes, de wax en andere, in China gewilde goederen, die naar Palembang, Banjermassing en Passir worden uitgevoerd, zal de pachter dubbelde thol genieten en van de vogelnestjes, die in de Jaccatrasche boven- landen vallen, zullen by den uilvoer worden geheeven tien percent voor den pachter, insteede van de bevoorens daarvan betaalde zes percent voor den pachter en rd^ 25 voor de Compagnie.

Art. 16. Van alle goederen, die met 's Compagnies eigen or gehuurde scheepen op vracht, óf door de daarop varenden, óf wel door passagiers uit Nederland hier worden aangebragt, zal niet meer aan gerechtigheid liehoeven betaald te worden dan 5 percent van het inkoops kostende volgens de origineele faetaaren daar van.

Art 17. Van alle gepermitteerde goederen, die door parti- culieren van Japan ten verkoop hier zullen worden aangebragt, zal worden betaald de gewoone thol van zes percent by den invoer; maar van de betaling dier gerechtigheid zullen echter geiximeerd zyn de ordinaire, gepermitteerde bagage, meubelen en provisien der dienaren ; — en zal deze uitzondering mede

Digitized by VjOOQIC

608 1797. P. Q. VAN OVERSTRATeN.

plaats hebben ten opzigten van alle Gompagnies dienaren, die van builen-comptoiren komen, behoudens evenwel, dat de pachter de vrylieid zal hebben van te mogen openen en visiteeren alle kasten, pakken, enz., die opgegeven zullen worden provizien, huisraad, kleding of eenige andere goedei*eo van dien aart te bevatten.

Art. 18. De invoer van alle amphioen blyfl op de daar teegen gestelde straffen verbooden, ten waare die amphioen by de aniphioen-directie ingekogt, vervolgens uitgevoerd en ten tweedenmaale weder ingevoerd wierd, dat eehter noch niet zal vermoogen te geschieden als met speciale voorkennis en consent van de hooge regeering, ten welken einde ook alvoorens de kist of kisten, waar in zodanige amphioen is. door de administrateurs der amphioen-directie, nevens den sabandhaar en den pachter van den Boom, geëxamineerd en by een schriftelyk berigt aangetoond zal moeten wezoi, dal zy waarlyk by de directie is ingekogt;-^ en zal by den eersten uitvoer van amphioen één door de gemelde administrateurs der amphioen-directie onderteekend bewys, dat dezelve van de directie is gekogt, door den eigenaar of uitvoerder aan den pachter moeten ter hand gesteld en door dezen, tol voorkoming van disputen in der tyd, bewaard moeten worden, onder bet houden van eene pertinente aanteekening daar van byzyne boeken.

Art. 19. De pachter zal van ieder dus uitgevoerd wordende kist amphioen mogen heffen twintig ryksdaalders, zonder onderscheid van soort, en by den tweedoi invoer in voorsz. 1 gevalle daar en boven noch de halve thol of tien ryksdaalden, uilgenomen nochtans van zodanige amphioen, als van Java'ï: Noord-Oostkust, Gheribon en Bantam mogt wezen uitgevoerd en uit noodzakelykheid hier weeder (e rug gebragt, alzo daar voor, na ondergaane examinatie, niets meer zal moeten worden betaald ; — en zal de pachter verplicht zyn tegen de sluikeryefl in de amphioen zo zorgvuMig als tegens alle andere te waken en wanneer hem iets daar van mogt voorkomen, bet zdfe niet vermogen te verswygen zonder aan lyf en leven strafbaar te zyn naar exigentie en Iievinding van zaaken.

Digitized by VjOOQIC

t797. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 609

Art. 20. Ook zal de pachter in bet generaal met alle accuratesse moeten toezien en vigileereny dat geene andere goederen door particulieren hier worden ingevoerd, dan waar in by de wetten gepermitteerd ia particulieren handel te dryven.

Art. 21. Het redemtie-geld der aangebragt wordende slaven tot vyftien ryksdaaldera voor ieder derzelver zal rader de pacht van de inkomende rechten begreepen xyn en door den pachter van dien gehoeven worden volgens het geresolveerde op den 22^ December 1795, zo dat voortaan voor alle lyf- eigenen, boven de vyf jaaren oud, die voor de eerste maal worden ingevoerd en waar voor gevolgelyk noch nooit redemtie- geU is betaald, het zy door den teegenswoordigen of voorigen lyrheer of lyfvrouw, het voorsz. redemtie-geld zal moeten worden betaald; en zal ook het getal en de namen der aangebragt wordende sbven, naar het besluit van den 18'' December 1746, by de passen moeten bekend gesteld worden door de ministers op de comptoiren, van waar dezelven herwaards worden over- gebragt; maar van slaven, die van Java, Cheribon en Bantam hier worden ingevoerd en waar van 'aldaar de gerechtigheid van vyftien ryksdaalders mede is betaald, zal geen redemtie- geld meer hier geheeven mogen worden ; — en zal voorts de invoer van slaven, even als van andere goederen, geschieden buiten eenige bemoeyenis van den sabandhaar, behalven wanneer er verschillen over mogten ontstaan, die by verplicht zal weezen te verevenen; — terwyl ook, ingevallen dal ontdekt mogt worden, dat slaven, van dewelken geen redemtie-geld voldaan is, het zy onder den naam van anaks-prauw of ma- trozen of wel anderzints, clandestien hier mogten zyn ingevoerd, daar voor niet alleen de bovengemelde gerechtigheid van vyftien ryksdaalders per kop zal moeten worden betaald, maar de dos clandestien ingevoerde slaven ook verbeurd zullen zyn en geconfisqueerd zullen worden ten faveure van den pachter of wel den officier, die de aanhaaling doen zal.

Art. 22. Het voormeld redemtie-geld zal echter niet betaald worden voor of van lyf-dgenen, die voor reekening van de

ItAIAAT-MNB MIL Xn. 39

Digitized by VjOOQIC

610 1^07. P. Ö. VAN ÓVERSTRATEN.

Compagnie van Macasser, Baly, Timor of andere plaatsen aangebragt of uit de ten verkoop aangebragte alhier voor haar overgeuoomen worden, dan v^el van de zulken, v^elke de Temaatsche en Macassersche ingezeetenen, wanneer zy op hunne reizen naar deze hoofdplaats Java's Oost-kust aanloopen, aldaar verkopen, als zynde aan de burgers en andere inge- zeetenen, in die beide gouvernementen thuishoorende» geper- mitteerd, zo v^el op hunne reizen herwaards als by retour, Java te mogen aandoen en ook daar hunne slaven en lading, het zy geheel of ten deele, van de hand te zetten zonder aan den pachter alhier eenige thol daar voor te betaalen, die hy eenelyk zal blyven heffen van de goederen en slaven, die zy bier aanvoeren.

Art. K. En zullen gequaliiiceerde dienaaren, die van de buiten-coniptoiren herwaards overkomen, zo mede decapitains ter zee, thol-vry mogen invoeren het ondervolgend getal van lyf-eigenen, mits die niet dienen ten verkoop en alleen tot hunne diensten, als:

een gouverneur, met familie overkomende 50

zonder familie ... 40

een directeur met familie 40

zonder familie 30

een commandeur met familie 50

zonder familie 20

een commandeur van de Indische zee 5

» opperkoopman en die daar meede gelykatandig zyn, een major of hooger officier van de militie met familie. . 16

zonder familie 10

een koopman met familie 10

zonder familie 6

een capitain ter zee 3

• capitain of capitain-lieatenant militair en onder-

koopnoAü met familie 6

zonder familie 4

een lieutenant militair, vaandrig, boekhouder of andere pennisten en een particulier koopman, die gelyke of hogere

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN ÓVERSTRATEN. 611

rang ab een vaandrig van de militie beeft of gehad heeft, en geene andere, met familie overkomende 4

zonder familie !2

mits de voorschreeven invoerders schriftelyk op hun v^oord van e^ verkiaaren, dat zich daar onder geene slaven bevinden, ten verkoop overgebragt, en dat hunne lyfeigenen, waarvoor, het zy door hun of de voorige eigenaars, reeds eens het redemtie-geM is betaald, onder dit gepermitteerd getal en niet daar boven of buiten zyn begreepen.

Art. !24. Maar zal de tholvrye invoer, by het voorgaand artical toegestaan omCrend personen, die zelfs geen hoofdge- bieders zyn geweest van de comptoiren, waar zy van daan komen, eenlyk plaats vinden, in zo verre door de gouverneurs, directeurs, commandeurs of opperhoofden speciale schriftelyke permissie zal zyn verleend om hunne slaven over te voeren en welke permissie aan den pachter in originali zal moeten worden vertoond.

Art. 25. Voor de legger arak zal voor uitgaande rechten moeten betaald worden vyf ryksdaalders en de mindere fust naar proportie, ten behoeven van den pachter van den Boom; eo, op dat de uitgaande rechten niet zouden kunnen worden gefraudeerd onder pretext, dat het Compagnies arak is, zal, befaalven de hier vooren gelaatene vryheid aan den pachter om iensand zyner bedienden by den afscheep praesent te doen weezen, aan den gezachhebber van ieder vaartuig, waar in arak voor de (lompagiiie is gelaaden, door de administrateurs moeten worden meedege^^eeven een briefje, aantoonende de qaantiteit van dien, met welk vaartuig, naar wal schip en voor wat comptoir afgescheept, om aan den pachter of zyne bediendens by het passeeren van den Boom ovei^egeeven en by hem verzameld en bewaard te worden ten einde dezelve met de ordonnantien van den afscheep te confronteeren.

Art. 26. Tot voorkoming van de geduurige disputen tusschen den pachter van den Boom en die van de vischmarkl zal door den laatsgemelde alleen gehoeven worden de thol van alle aangebragt wordende visch, zonder onderscheid, het zy

Digitized by VjOOQIC

612 1797. P. Q. VAN ÓVERSTRATEN.

versche, gesneeden of gekurven, gedroogde, gezouten, gepekelde, trassie, bladjang of garnaalen van onderscheidene soorlen of wat benaming men daar aan ook zoude kunnen geeven, van wraar dezelve zouden mogen worden ingevoerd, hei zy van de omliggende eilanden, van Tjilintjing, Java, Gheribon, Bantam, Gambodia, Siam, Macao, Manilha, dan wel van zodanige andere plaatzen, als van waar eenige visch, van wat soort die ook zy, bier aangebragt en ingevoerd word, uitgezonderd echter alle zodanige gezoule en gedroogde visch, garnaalen en zee gewassen, als uit Europa of America of wel met jonken uit China hier worden aangebragt, alzo die onder de pacht van den Boom blyven sorteeren.

Art. ^7. De tholheffing van de alhier aangebragt wordende Javasche en Cheribonsche tabak zal in den vervolge weederom in haar geheel geschieden door den pachter van den Boom, zonder eenige bemoeycnis van den pachter vaii de gerechtig- heid op den invoer van de gekurven Chinasche tabak, en zal dus de by advertissement van den 20*^ December 1790 geïn- troduceerde schikking, volgens dewelke die gerechtigheid tusscben de voornoemde pachters is verdeeld geworden, voor vervallen moeten worden gehouden, terwyl van de gemelde taliak, by invoer, niet meer zal mogen worden geheeven dan zes percent aan gerechtigheid.

Art. 28. Al het leevendig vee, dal ingevoerd word, lal vry wezen van thol ; ook alles, wat van boomvruglen en andere klynigheeden tot consumtie word ingebragt, dog niet triepangs, agar agar, troeboe of viskuit, vislym, haayen-vinnen en wal verders tot negotie dient, waar voor by den invoer betaald zullen moeten worden zes ten honderd; gelyk ook voor het meel, hetwelk hier zal worden ingevoerd, waar van de thol- heffing, zo lang de gerechtigheid van de koommoolens niet verpacht, maar, gelyk thans geschied, gecolligeerd zal worden, mede tot de pacht van den Boom zal behooren.

Art. 29. De vaart en handel op de groote Oost blyft vry en opengesteld, zo meede de vaart en handel naar en van Timor en Sumatra's West-kust, en zulks op zodanige condi-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  615 
```

lien, als voorgeschreeven zyn by billet van den "üvl^y en publicatie van den ' tTt^w ^"^92; — en zal dus ook de liepaalde gerechtigheid geheeven worden van de goederen, die van daar hier zullen worden ingevoerd,

Art. 30. Geene vaartuigen, hoe genaamd ook, van Java, CberiboD, Indramajoe, Bantam or elders komende, zullen haar Tjilintjing, Tannara of eenige andere plaatzen, hier omstreeks geleegen, mogen vaaren of ook van daar naar derwaards ver- trekken, op poene van confiscatie van vaartuig en laading ten faveure van den pachter van den boom voor de eene en van den oflicier, die de calange doen zal, voor de andere helvt; en zullen de potias der bazaars op de twee eerstgemelde en de hoofden op de andere plaatzen daar voor aanspreekelyk ge- houden worden en, by ontdekking, dat aldaar eenige goederen clandestien zyn aangebragt of uitgevoerd, voor den tyd van tien jaaren in de ketting geklonken worden om aan de gemeene werken te arbeiden ; — en ten einde dien ongepermit- teerden vaart en handel des te krachtiger te kunnen teegengaan zal de pachter op alle de voornoemde plaatzen vry zyne be* diendens mogen stellen om daar teegen te waaken, aan wien de voornoemde potias en hoofden' alle adsistentie zullen moeten verleenen, wanneer die van hun gerequireerd zal worden.

Art. 51. De pachter zal voortaan geen thol of gerechtig- heid mogen vorderen van alle zulke goederen, van wat aart dezelven ook zouden mogen wezen, die door particulieren aan de Compagnie verkogt of gecedeerd, dan wel voor haar hier aangebragt worden, gelyk ook niet van de zodanige, dewelke door de Comp^ verkogt en vervolgens uitgevoerd worden; — zo als ook de pachter geene gerechtigheid zal mogen praeten- deeren van de syroop, die door de Bataviasche ingezeetenen van hunne in bet Bantamsch district leggende suikermolens word ingevoerd.

Art. 3Ï. Ook zullen vry van gerechtigheid wezen alle goederen, die van elders tot geschenken van de Compagnie morden aangebragt, beneevens die, waarmeede ambassadeurs en zendelingen, in gezantschap van vorsten en princen zynde,

Digitized by VjOOQIC

614 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

hier zullen aankomen; doch dit laatste zal zich echter alleen bepaalen tot de goederen, die in het vaartuig of de vaar- tuigen zullen zyo afgelaaden, waar op de gezant of de gezanten zich bevinden, zonder verder, zo dat de overige vaartuigen^ waar op geene gezanten zullen zyn, gereekend zullen worden als iKirticuliere handelaars toebehoorende; — doch het zal echter den heer Gouvenieur Generaal vrystaan om, zulks nodig oordeelende, een of meer dier vaartuigen vryheid van pacht te verleenen.

Art. 33. Geene goederen, hoe genaamd en van wat na- tuur die ook zouden mogen wezen, zullen door vreemde Europeezen of Americanen hier mogen worden ingevoerd, dan nadat daar toe speciaale permissie van de hooge regeeriug verzegt en verkreegen zal zyn ; en zullen van dezelven betaald moeten worden 6 percent geduurende den praesenten oorlog met de kroon van Engeland, — doch na den ontvangst van de tyding van den vreede zal het aan de hooge regeering vrystaan die gerechtigheid zodanig te verhoogen, als zy zal vermeenen te behooren.

Art. 34. Waneer eenige goederen, die men ter sluik zal hebben trachten in of uit ie voeren, aangehaald worden, sullen dezelven verbeurd wezen ten voordeele van den officier vao justitie, die de aanhaaliog zal hebben gedaan, voor de eene helvt, en van den pachter voor de andere helvt, mits dan de aanbrengers door hun worden gecontenteerd ; — in geval echter de aanhaaling zal zyn geschied door eenige wacht of post, zal dezelve een derde van de door haar aangehaalde goederen genieten en zullen dan de twee overige derdens daar van komen ten profyte van den pachter en van den water- fiscaal, die als dan zal moeten officieeren, gelyk ook in alle andere gevaUen, waarin door geen ander officier van justitie de aanhaaling zal zyn geschied; — en boven de conGscatie dezer goederen zal hy, die dezelve zal hebben zoeken (e stuiken, ook nog verbeuren de waarde dier goederen, indien die meer dan duizend ryksdaalders bedraagt, doch, minder zynde, zal deze boete bedragen de dubbelde waarde daarvan;

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 61K

en zal deze boete komen voor de eene helvt ten voordeele van de Compagnie en voor de andere lielvl voor den oflScier, die de calange doen zal; — maar, wairaeer de goederen, die luen zal hebben trachten te sluiken, contrabande whaaren zyn, zo zullen daar omtrent geobserveerd en geëxecuteerd moeten worden alle zodanige wetten en poenaliteiten, als ten dien reguarde successive zyn gestatueerd en bepaald or noch gestatueerd en bepaald zullen worden.

ArL 35. De pachter zal ook het recht hebben om alle schuilen^ by aankomst en vertrek, aan den Boom te doen aan- leggen en te hiaten visiteeren, uilgenoomen nochtans zodanige schuiten, als tot oorlog- en gewapende scheepen behooren, of vbggen, wimpels dan wel andere teekenen vertoonen tot distinclie van de daar in zich bevindende perzoouen ; — doch bet zal hem by aankomst van gelyke schuiten echter vrystaan door iemand van ^ynentweegeii op de plaatzen, waar zy zuUen aanleggen, te doen toezien, welke goederen daar mede worden aangebragt; en, ingeval hy vermeenl daar op eenige aanspraak te hebben, zal hy hier van ten eersten moeten kennis geeveu aan den sabandhaar, die hem als dan naar billykheid daar omtrent de nodige adsistentte zal moeten verleenen.

Art. 36. Geene der Compagnies dienaaren, op het jaagpad, by de ploezers kasie of buiten den boom bescheiden, zullen eenige negotie-goederen in hunne wooningen of elders mogen bergen of opslaan, het zy voor zich zelven of wel anderen, op poene van conBscalie van dezelven ten faveure van den officier van de justitie, die de aanhaaling daar van zal doen, voor de eene en van den pachter voor de andere helvt; — en zal hy, pachter, daar op attent moeten wezen en een waakend oog moeten houden.

ArL 37. De pachter van den boom zal ook niet alleen de vryheid hebben om, even als die van den handel aan de scheepen, toe te zien, dat geene vaartuigen, die van Compagnies, particuliere en inzonderheid vreemde scheepen komen, ergens elders binnen- of aankoomen als in de groolo rivier, maar ook gehouden zyn de contraventeurs te achterhaalen en over

Digitized by VjOOQIC

616 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

te geeven aan den officier, onder wiens jurisdictie zodanige overtreeders zullen sorteeren, om naar de gestelde beveden gestraft te worden, de inlanders zelvs met kettiugslag voor eenige jaaren; en zal hy, zoo wel als alle anderen, die de zodanigen mogten aanhaalen, genieten de helvt van de waarde van het agterbaald vaartuig, tervvyl de wederhelft zal komen ten behoeven van de Compagnie; doch de lading zal in dat geval blyven voor den eigenaar, indien de zelve uit gepermit- teerde goederen bestaat, maar in contrarie geval en wanneer die goederen verhoeden wharen zyn, zal daar omtrent gehandeld worden naar de wetten van den lande.

Art. 38. By het uitvoeren van goederen naar vreemde scheepen zullen de vaartuigen, die dezelve overbrengen, aan den Boom zich moeten voorzien van schriftelyke bewyzen,dat zy den Boom zyn aangeweest, en waar by genoteerd zuilen moeten wezen de goederen, die daar in afgelaaden zyn, om vertoond te worden aan de kruissers van den water-fiscaal of van den sabandhaar; — en inzelvervoegen zullen geene vaartuigen goederen van vreemde scheepen mogen invoeren, ten zy die mede zyn voorzien van schriftelyke bewyzen, door den sabandhaar verleend, waar by vermeld zullen moeten staan de goederen, daar in afgescheept, met de naamen der scheepen, van dewelken die ingevoerd werden ; en zullen deze bewyzen insgelyks aan de voornoemde kruissers vertoond en vervolgens aan den pachter van den Boom afgegeeven moeten worden.

Art. 39. De pachter zal niet vermoogen te compozeeren over eenige fraudes van de inkomende of uitgaande rechten of clandestien af te maaken eenige disputen, tusschen hem en de eigenaars of vervoerders der goederen ontslaande; maar, wanneer 'er eenig geschil mogt komen over de opgave of de waarde der goederen, dun wel over iets anders, zal hy dadelyk daar van kennis moeten geeven aan den heer ontvanger generaal der domaiuen en den sabandhaar en derzelver decisie zich moeten onderwerpen, gelyk hy oek, by ontdekking van eenige sluikeryen, terstond gehouden zal zyn zulks aan te geeven aan den water-fiscaal, onder wiens speciaal opzigl

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  617 
```

en maintenu de voorn: pacht is gesteld en wiens bediendens ook in bet byzonder zyn gehouden den pachter de behulpzame hand te bieden in alle voorvallende zaken naar recht en billykbeid; behoudens echter de verplichting der verdere oflScieren en jusiicieren om voor het recht van de hooge overheid te waaken en alle infractien teegens het zelve te weeren — zonder echter voor de voornoemde decisien en mainc- tenuen in den aanstaande iets op te brengen of te betaalen, zo als tot nu toe is gebniikelyk geweest. — En ten einde de voornoemde disputen, die 'er magten ontstaan, ten eersten uit den weg te ruimen en te decideeren zal de heer ont- vanger generaal zich des morgens in zyn Edele's comptoir laateo vinden om den klagenden recht te doen geworden en ook by zich hebben een generaale lyst van de thoUen en al wat daar toe behoort, om een ieder, die het vraagt, daar van elucidatie te kunnen geeven.

Art. 40. De pachter zal verplicht wezen te letten, dat de Room in zyne teegenwoordigheid des avonds ten zes uuren behoorlyk geslooten en 's morgens ten vyf of zes uuren weder geopend werde door de bediendens vandensabandhaar; en, indien men contrarie dezes zoude willen handelen, zal hy zulks ook mogen tegengaan en beletten en, by de minste oppositie, zal hy daar van kennis moeten geeven aan den heer Gouverneur Generaal, sub poene van by verswyging te zuilen vervallen in een boete van een duizend ryksdaalders ten behoeven der Compagnie; zullende, in cas dat de Boom vroeger zoude moeten worden geopend, de pachter daar van door een bediende van welgeinelde zyn Edelheid worden ver- wittigd.

Art. 41. Onder deze pacht van den Boom zal ook verpacht en dus begreepen zyn het recht om by de Duizend eilanden en daar omstreeks te laaten visschen agar agar, sepoet, trie- pangs en alle andere, daar vallende producten, — doch zullen deze articulen aldaar niet direct verkogt of van daar naar een andere plaats als naar Batavia vervoerd mogen worden, alzo alle handel, hoe genaamd ook, op die eilanden is verbooden ;

Digitized by VjOOQIC

618 1707, P. Q. VAN OVERSTRATEN.

en wanneer in der lyd bevonden mogt worden, dal op die eilanden goederen ten verkoop zyn aangebragt en ingevoerd, zullen niet alleen de ingezeelenen op dezelveo, die daar in zullen bebbeD getranipeerd, naar bevinding worden gestraft als Traudateurs van 'sheeren gerecbligheid, maar ook de goederen met de vaartuigen, die dezelve zullen bebbeo aan- gebragt of vervoerd, geconfisqueerd weezen ten beboeven van den gecommitteerden tot en over de zaaken van den inlander of van den officier van justitie, die de calange zal hebben gedaan,

Art. 42. De pachter zal wyders gehouden en verplicht weezen stiptelyk te voldoen aan de generaale conditien der verpachting, gelyk ook aan alle zodanige orders en beveeleo, ab daar omtrent zyn gesteld en gegeeven, ofschoon die ook niet speciaal by dezen mogten zyn verhandeld.

Art. 43. Eindelyk zal by pachter ook in goeden, behoor- lyken staat ten zynen kosten moeten onderhouden en, by bel eindigen van zyn pacht-tyd, aan zynen vervanger moeien overgeeven alle zodanige opstallen en gebouwen, als tol deze pacht gehooren.

Canditièn voor de pacht der ingevoerd wordende Wesler^chê lywaaien.

Art. 1. De handel, in- en uitvoer van alle soorten van lywaaien, die de West van Indiê oplevert (uitgezonderd alleen de Tutucorynsche, voor zo verre de Compagnie dezelve aan zich gereserveerd heeft), gelyk ook de invoer van alle aldaar vallende zyde stoffen, kousen, alcatyven en katoen word aan allen en een ieder vry gelaten en open gesteld, met intrekking en vernietiging van het placcaat vanden 13*" May 1774, onder betaling van zes procent van de uilkoopswaarde of marktsprys, naar eene billyke taxatie van den pachter by den invoer.

Art. 2. Voor den uitvoer van lywaaien, zyde stoffen, etc« van bier zal daar en legen geen ihol geheven mogen worden en zal die vervoer naar de Oostersche gouvernementen en

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 619

andere beziüiDgeo van de Compagnie alleen vry blyren aan Compagnie's dienaaren en onderhoorigen en niel aan vreemde Europeezen of Americaanen gepermitteerd zyn.

Art 3. Alle kialen, kasten en pakken met lywaaten, zyde stofleo, kousaen, enz., die bier naar de wal worden gezonden, zallen door den eigenaar of invoerder den pachter moeten worden aangegeeven met specificatie van het getal, de soorten^ nevens de waarde der goederen, die dezelve inhouden, terwyl de pachter niet alleen bet recht zal hebben om de kisten en kasten by den invoer te verzegulen en om de baaien of pakken een kruisband te slaan met zyn zegul en vervolgens de opening daar van in perzoon by te woonen of daar toe iemand synent- wegen te zenden, om verzekerd te weezen, dat de voorscbreeven kisten, kasten, baaien en pakken waarlyk inhouden het geen, waar voor zy aangegeeven zyn en niets meer, maar ook ver- plicht zyn zulks te doen, tol voorkoming van alle sluikeryen en ongeregeltbeden.

Art. 4. Uithoofde voorscbreeven zal de eigenaar of invoerder dan ook gehouden blyven aan den pachter in tyds kennis te geeven, waar en wanneer de opening zal geschieden, ingevalle die niet immediaat aan den Boom plaats heeft ; doch, wanneer de eigenaar of invoerder, den rechter genoegdoende, kan veri- 6eeren de voorschreeve specifieke opgave gedaan te hebben en dat de pachter op de tweede behooriyke waarschuwing om by de opening der goederen te assisteeren niet gekomen is of iemand zynentwegen gezonden heeft en dat by eerst toen in absentie van den pachter en deszelvs bediendens tot de opening is overgegaan, zal daar over niet straf baar weezen, maar kunnen volstaan met de betaling van den thol, pro rato der opgegeeven waarde, marktsprys.

Art. 5. Ter voorkoming van disputen zal het den aanbrenger en invoerder, dan wel den eigenaar der lywaaten, enz. vrystaan om» ingevalle by over de taxatie met den pachter verschil mogt krygen, de betaling dezer gerechtigheid te mogen doen met de goederen zelvs^ dat is met van honderd stukken ses aan denzelven af te geeven, van wat soort die ook mogen

Digitized by VjOOQIC

650 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

zyn, en waarmede de pachter zich ald dan ook te vrede zal moeten houden.

Art. 6. Dit alles te verstaan zynde van de lyvraaten, enz., die den Boom passeeren, zo zal ook van dezelve zyde sloffen, enz., die ter rheede worden verkogt or overgescheept zonder binnen den Boom te koomen om weder naar andere plaatzen te worden vervoerd, de volle Ihol moeten betaald worden, eeven als of zy wierden ingevoerd ; — ook zal deze thol betaald moeten worden van alle zodanige ly waaten, zyde stoffen, enz., als hier ter rheede komen en naar Java, de Oostereche comp- toiren of andere bezittingen van de Compagnie staan vervoerd te worden, schoon die ook hiw niet worden ingevoerd, ver- kogt of overgescheept.

Doch daar en tegen zal deze gerechtigheid niet voldaan worden van die lywaaten, zyde-sloffen«. enz., dewelke in de scheepen en vaartuigen blyven, die niet naar eenig Gompagnie*s comptoir staan te vertrekken, en zullen dus de eigenaars of voerders van deze schepen en vaartuigen niet verder dezen thol subject zyn, als voor die goederen, dewelke zy iet rheede verknopen of overscheepen.

Art. 7. Voorts zal de pachter dezer gerechtigheid, behalven hetgeen hem by deze speciale conditien is vnorgeschreeven, zich tot naricht en observantie moeten laten strekken het aanbevolene by de generaale pacht-conditien.

Conditien voor de pacht der groente-kraamen en winkels^ anders genaamd de pacht sawang.

Art. 1. Alle, die open winkels houden of eenige goederen in of voor hunne huizen, dan wel op 'sHeeren wegen of by en langs de wachten en posten te koop zetten, zullen gehouden wezen twee ryksdaalders ter maand aan den pachter dezer gerechtigheid te bclaalen, uitgezonderd alleen de ambachts- winkels, als bakkers, timmerlieden, stoel- en kistenmaakers, chirurgyns, klederuiaakers, schoenmaakers, smits, koperslagers, slotenmaakers, goudsmits, zilversmits en diergelyken, dewelke onder de voorsz. pacht niet zullen begreepen weezen.

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  621 
```

Art. % Dan liet plaatzen ^ao winkels of vaststaande kraamtjes aan de waterkant, zo in de stad, als in dies voorsteden, blyvl als nog ten sterksten geinterdiceerd.

Art. 3. De winkeliers en kramers, die winkels op de zo- genaamde nieuwe markt by de binnen Portugeesche kerk hoaren en aUaar hunne whaaren te koop zetten, zuUen ook twee ryksdaalders aan dezen pachter betalen, doch niets aan eenig officier van justitie, onder wat benaming dit ook zoude mogen zyn.

Art. 4. Maar diegeenen, die eetbaare whaaren, tot hoenders indnis, te koop zetten, zullen kunnen volstaan met aan den pachter maandelyks te betaalen een en een quarl ryksdaalder.

Art. 5. En zullen dezelve winkeliers maandelyks een billet of briefje van den pachter moeten ontvangen, uiterlyk voor den zesden der maand, en hetzelve altyd in hunne winkeb goreed houden om aan den pachter of aan zynen dienaar, wanneer hy zulks begeert, vertoond te worden, op verbeurte van twaalv ryksdaalders ten behoeve van den pachter.

Art. 6. Binnen de stad zullen geene winkels op de graflen of straaten moogen weezen, als alleen op de voornoemde groote nieuwe markt of bazaar, bewesten de groote rivier, doch zullen ook deze op geenerlei wyze, hetzy met bamboezen, atap of anderzints, afgeschut of gesloten mogen worden, gelyk ook alle andere met pannen moeten weezen gedekt, zonder dat 'er atap toe zal moogen worden gebruikt.

Art. 7. Die deze en geene snuisteryen en kleinigheden te koop stellen, zullen geene kleeden, nog wit of ruw linnen daar onder vermogen te mengen, ten zy dezelven zich binnen den voorsz. bepaalden tyd voorzien hebben van een maan- delyksch thol-hrieQe van den pachter, ten kosten van twee ryksdaalders.

Art 8. Van gelyken zal elk en een iegelyk, die langs de wegen lywaaten, kleine spiegels, schaartjes, haudrottingen, poroeleinen, enz. verkoopt, zich van den pachter maandelyks moeten voorzien van een billet of brielje van twee ryksdaalders.

Art. 9. Zullende dezelve boven dien gehouden weezen om

Digitized by VjOOQIC

eaa 1797. P. 6. VAN overstratén.

het voorsz. billet of briefje by zich te voeren, ten einde door hem aanstonds aan den pachter op desselfs begeerte te kunnen worden vertoond.

Art. 10. Die langs de wegen hoenders, zeep en wasch- kaarssen gaan uitventen, zyn gehouden daar voor dagelyks van den pachter een briefje van vier stuivers af te halen en, zo 'er iets anders by komt, een van agt stuivers.

Art. 11. Die langs de graflen en rivieren met canoos potten en pannen verkoopen, zullen verplicht zyn aan den pachter voor een maandelyks billet te betalen twee ryksdaalders.

Art. 12. Die des morgens vroeg zynegroentens of vruchten op de markt brengt, moet, alvorens hy dezelve aan zynen langenang of klant vermag over te doen of te leveren, zich van een brieQe ter waarde van twee stuivers van den pachter voorzien.

Art. 13. En, in gevallen hy alle de groentens of vruchten niet te gelyk aan zynen langenang of klant dan wel aan andere koopers kan kwytraaken, maar een gedeelte daar van kooml over te houden, vermag hy om dat restant te verkoopen daar meede met geen canoo of prauw door de graften en ri- vieren te vaaren dan wel zulks langs de wegen of straaten met manden te dragen, ten zy hy alvorens een tweede bOlet van twee stuivers, anders genaamd soerat codiling, van den pachter voor ieder canoo of prauw dan wel voor ieder rond- loper gekogt heeft.

Art. 14. Maar zal de pachter niet vermogen eenig regard te nemen, of *er meer dan twee a drie perzoonen lot hel be- stuuren van zodanige praauw of canoo in dezelve gevonden worden, of daar naar vermogen te reekenen.

Art. 15. Hy, die bevonden mogt worden uit zodanige prauw of canoo, dan wel uit een mande of anderzints, eenige groente, ook andere kleinigheeden, uit te venten, zonder dus- danig een licentie-briefje van den pachter te hebben, zal ver- beuren drie ryksdaalders voor den pachter en een quarl ryksdaalder voor deszelfs dienaar, die hem koomt te achterinileo.

Art. 16. Die ook op de markt of elders zitten om hunne

Digitized by VjOOQIC

P. d. VAN 0VER6TRATEN. 645

groentens of vrucbfen te verknopen, moeten daar voor dagelyks van den pachter meede een briefje van twee stuivers haaien en zulks voor en al eer zy plaats neenien of eenige whaaren Ie koop moogen zetten, op poene van een ryksdaalder voor den pachter en een quart ryksdaalder voor zp dienaar te verbeuren.

Art. 17. Allen, die geneegen zyn om diversche soorten van groentens en vruchten, als mangas, doerioens, mangestanges, etc. langs de siraaten of weegen te dragen, mitsgaders daar ineede door de graften en rivieren te vaaren, dan wel op de markt of elders te zitten ten einde dezelve uit te venten, zullen daar toe alvorens van den pachter permissie moeten erlangen, die aan hiyi, zulks veraoekende, ook niet zalmogen worden geweigerd, mits voor hel billet of briefje, daar toe dienende, twee stuivers aan den pachter betaalende.

Art. 18. Die van den pachter een briefje heeft afgehaald om mangas te verkoopen, wier aftekening ook op het billet gevonden word, en vervolgens op dien zelvden dach doerioens of eenige andere vruchten, buiten kadjang-goreeng, bloemen, etc, die daar onder niet l)egreepen worden, begeert uit te venten, zal zulks vermogen te doen zonder ten dien einde v^plicht Ie zyn een tweede briefje, waar op een doerioen of zodanige andere vrucht, als hy van meening is te verkoopen, staat af- gebeeld, van den pachter te haaien of te betaalen, maar zal by met een eerste brieQe, d^t hy om mangas te verkoopen gekreegen heeft, kunnen volstaan; en word mits dien den pachter scherpelyk verboden om den geenen, die van hem een briefje om mangas dan wel andere vruchten te verkoopen heeft afgehaald, mitsgaders wyders op dien zelvden dach doe- rioens of andere vruchten uitvent, daar voor een tweede brielje op te dringen of te doen betalen, op poene van telkens twintig ryksdaalders te zullen verbeuren ten behoeve van den officier, onder wiens jurisdictie zodanig een perzoon is behorende.

Art. 19. De koelie's of slaven, die goederen of whaaren (er ttitventing langs de straten of wegen dragen, zullen geen van het verkogte uit handen van den kooper vermogen

Digitized by VjOOQIC

624 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

te ontvangen, of ieder van hun zal alvorens insgelykg met een briefje, het geen tot het verkoopen dier goederen ot whaaren geordonneerd is, moeten voorzien zyn, op poene, dat de kramers of eigenaars der voorschreven goederen of de slavra ten op- zigte van eetbaare whaaren een en een qaart ryksdaalder, mitsgaders ten reguarde van kleeden en het geen verder in geene eetbaare whaaren bestaat, zes ryksdaalders zullen ver- beuren.

Art. SO. De kleine kraamers en die met eetwhaaren, als kadjang-goreeng, thauwe en diergelyke, item met bloemen omloopen tot 's avonds ten negen uuren en laater, zullen mei een ordinair briefje voor een geheelen dach kunnen volstaan, zonder gehouden te zyn 's avonds weder een nieuw of tweede brieQe van den pachter te moeten haaien.

Art. 21. Die geenen, die met canoos buiten den Boom vaaren en aldaar aan scheepen, praauwen en andere vaartuigen eetwhaaren, als groentens, pisang, etc. uitventen, item die thee by kleine en groole quantiteiten verkoopen, als meede die op de gepermitteerde of ordinaire visciimarkl zitten ten einde hun visch van de hand te zetten, zullen van deze pacht exempt zyn, behorende de eerste tot den impost van den handel aan de scheepen, de tweede tot die van de waag on de derde tot de pacht van de vischmarkt.

Art. 22. Gelyk ook zy, die eenig leevendig beesttaai tot provisie naar de scheepen dan wel naar de respective hallen om geslacht te worden koomen te brengen, onder deze pacht niet zullen wezen begreepen.

Art. 23. Doch zal niemand vermogen eenig gesbicbt vee aan de wal terug te brengen, op verbeurte van bet zelve vee en drie ryksdaalders boete ten behoeven van den pachter dezer gerechtigheid, dan wel van den pachter van het slachten van vee, by praeventie.

Art. 24. Zy, die in de graflen en rivieren vaaren ofhings de straaten en wegen hunne visch, het zy versche of andere, komen uit te venten, zo mede die varkenvleesch hings de straaten ten verkoop dragen, zullen onder deze pacht meede

Digitized by VjOOQIC

179^. P. Q. VAN ÓVERèTRAtEN. ^iü

gerekend worden en zich losgelyks iederen dach van een billet of briefje van twee stuivers moeten voorzien, op poene van een ryksdaalder voor den pachter te verbeuren.

Art. 25. Niemand zal op eenige hoeken van de straaten, met of zonder permissie van den pachter, vermogen eenige eelbaare whaaren te verkoopen, alzo hel zelve in het geheel Terboden is, op poene, dat, bevonden wordende, dat de pachter daar voor eenige pacht of doucear heeft genooten, dezelve daar voor telkens zal verbeuren twee honderd ryksdaalders teo behoeve van den officier, die de calange doen zal.

Art. 26. De pachter zal met alle diligentie en zo veel hem mogelyk zy moeten beletten, dat zyne dienaars by het doen Tan onderzoek, of de kraamen en marktzitters met een be- hoorlyk briefje voorzien zyn, dezelve niet komen te verongelyken en te bedriegen met het brieQe, dat hun door zodanigen kraamer of marktzitter ter vertooning word overgegeeven, af te neemen dan wel op een fieltagtige wyze behendig te ver- bergen en vervolgens een ander briefje van vroegeren datum te voorschyn te brengen om aldus occasie te hebben denzelven onschuldig de boete te kunnen afperssen, ten welken einde hy zyne gemelde dienaren zal moeten beletten hunne nagels lang te laten groeien, als vraaronder zy andersints eenige bil- letlen van den vorigen dach weeten te steeken en ten fine voormeld te voorschyn te haaien, op poene, dat, wanneer dit bedrog, op wat wjze zulks ook worde te werk gesteld, met voorkennis van den pachter komt gepleegd te worden, dezelve telkens zal verbeuren eene som me van een honderd ryksdaal- ders ten behoeve van den officier, onder wiens jurisdictie zodanige kraamer of marktzitter is behoorende, en dat de die- naars, het zy dat dezelven zulks met voorkennis van den pachter dan wel buiten zyn weeten zyn komen te doen, als falsarissen zullen worden gestraft.

Arl. 27. Op de meermelde nieuwe bazaar aan de westzyde der groote rivier mogen niet meer dan zes en vyftig vaste kraamtjes wezen, te weeten veertien aan wederzyden van de breede middelgang der bazaar of te samen agt en tvrintig en

VUlUT-BOn BBL BI. 40

Digitized by VjOOQIC

636 ^797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

veertien langs het einde van de West, — niitsgaden veertien langs het einde van de Oostzyde en zulks onder de pannoi daken van de daar staande open lootzen, die van het midden lang en breed 84 voet en die van de zyden mede lang S4 en diep 12 voet zyn, opgehaald van planken of bamboeze beschotten, zonder dat eenige kajangmatten of atap op de gansche bazaar zullen mogen gebruikt worden tot afdaken of eenige beschut- tingen ; — doch, als er een grooter dan het voor af gemeld getal vaste kraamtjes door den pachter zal nodig bevonden worden, zal hy zich tot het verkrygen van permissie om de- zelven te mogen laten maaken moeten adresseeren aan den heer praesident van Scheepenen ; — ook zullen de pannen daken mogen aan de Noord- en Zuidkant van gedachte vaste kraamtjes groote uitstekken hebben, op houte stylen rustende en ook met pannen gedekt, conform de afteekening, steeds by den capitain der Ghineezen in functie berustende; terwyl de overige ruimte onder de voormelde lootzen eenlyk by dach mag worden ge- occupeerd door die genen, dewelke hunne whaaren aldaar zullen willen verkopen, zonder dat by iedere hoop van whaaren des nachts meer dan een man ter bewaaking en ter be- waaring van dezelven zal mogen verblyven of het getal daar van zal mogen gaan boven de 40 of 50 stuks, waar op de pachter zo wel behoorlyk zal hebben te letten, als debailluw gelast is daar op goede toezicht te houden.

Art. S8. De huurders van die zes en vyftig kraamtjes, het zy het Christenen, Hahometaanen, Ghineezen of Heidenen syn, zullen, na nopens de huurpenningen met den pachter te zyn overeengekomen, moeten zorgen voor de reparatie dezer hunner woonplaatzen ; doch, wanneer zy daar uit gaan of wel komen te sterven, zal die geen, die daar in met toestemming van den pachter zal willen komen woonen, verplicht zyn te vol- doen aan hem, die er uitgaat, of den erfgeuaamen van den overleeden zo veel, als die daar voor betaald heefl aan den voorigen huurder of zyne erfgenamen, zonder dat die kraamtjes of woonplaatzen ooit publiek of onder de hand verkogt zullen mogen worden en zonder dat die zelvs aan anderen loUen

Digitized by VjOOQIC

1?97. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 6Sl

kunnen worden gecedeerd buiten de speciaale goedkeuring van den pachter. — De pachter zal hier op het oog moeten houden en niet minder verplicht zyn om voor het overige de gantscbe bazaar, naar het ten dien opzichte den sg^'^January 1788 beraamd voorschrift gade te slaan en in een behoorlyken staat te houden en teegens dies verval te zorgen, gelyk hy ook in de kwaade of regen mousson de bazaar steeds met koraal en zand zal moeten doen bestrooien en gehouden zal weezen om op het einde van het jaar of het afgaan der pacht aan den geenen, die daar toe zullen worden gecommitteerd, de bazaar over te geeven in zodanigen goeden staat, als hy die op het ingaan van de pacht heeft gevonden gehad, zonder echter iemand tot het gebruik van voormelde kraamtjes tegen deszelfs zin te mogen verplichten.

ArL S9. In ieder van deze vaste winkels of woningen zal niet meer dan een huishouden mogen huisvesten en daar ook des nachts in blyven, doch geen vreemde of tot het huis- houden niet behorende, onder wat pretext het ook zoude mogen weezen, daar in worden geherbergd of gehuisvest, waar op de pachter exact zal moeten letten, die, zulks tolereerende, by aebterhaling, zo wel in de ketting geklonken en van hier verzonden zal worden als de ongepermitteerde inwoonder en die hem gehm'svest heevt.

Art. 30. Qm verzekerd te zp, dat de geenen, die tot deze zes en vyftig huisgezinnen bebooren, dezelvde en geene andere zyn, zullen zy zich moeten voorzien van een brieQe, door den Imilluw ondertekend, dat voor niet zal worden afgegeeven, waar op het getal der perzoonen in ieder huisgezin zal bekend staan en het welk maanddyks vertoond zal moeten worden, als de baülow en opziender der timmeragien en reparatien ten by- wezen van den pachter de visitatie doen zullen, het zy op wat uur van den dach of op welken dach van de maand ook dit zal geschieden.

Art. 31. De huurders, die laxa of andere eetwhaaren verkopen, vraar toe gestadig vuur nodig is, zullen moeten stand plaats houden en kigeeren aan de Noordoostkant en in

Digitized by VjOOQIC

6S8 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

de boitenste ry Van de kraamen om, by ooYerhoopte brand, het water zo veel te nader aan de hand te hebben, zullende zy Yoor het overige in alle de vaste kraamtjes mogen ver- koopen allerhande lywaten, zyde en wolle stoffen, zyde gaarens, ilem al het geen tot kleding behoort, benevens allerbande snuisteryen.

Art. 31. De pachter zal zyne impost invoegen voormdd mogen heffen, niet alleen binnen deze stad en de voorsteden, maar ook langs den weg van Ansjol tot aan de fortresse Zoutelande, zo mede langs den weg van den Sontar tot de nieaw gelegde sluis aan de oude Sontarsche rivier, ook langs den grooten Zuider-of Jaccatraschen-weg tot aan de brug aan deze zyde der bazaar van Weltevreeden, mitsgaders langs den weg van Molenvliet tot aan de brug van Tana-abang en voorls bewesten de Grocot tot aan de gegraven ringsloot en de fortresse Anke, zonder verder van de kraamtjes, buiten deze bepaling landwaarts in opgericht wordende, uamentlyk be- oosten de fortresse Ansjol of Zoutelande en de oude rivier de Sontar, item bezuiden de gegraven ringsloot en bewesten de rivier Anke, eenige pacht te mogen praetendeeren.

Art. 33. De pachter zal gehouden weezen om *s morgens ten vyf uuren een begin te maken met het afgeeven der briefjes, zonder iemand daar na te mogen laaten wachten, maar in tegendeel van dien tyd af een iegelyk aanstonds te helpen, zonder eenig uitstel, en zulks op verbeurte van vyf honderd ryksdaalders, te appliceeren de eene helvt ten profyte van den officier, die de calange zal doen, en de andere helvl ten b^ hoeven van het Ghineesch hospitaal.

Art. 34. En zal de pachter, om een iegelyk des te spoediger te kunnen en laaten helpen, ten dien einde gehouden en ver- plicht zyn om vier byzondere pachthuisjes ten zynen kosten te maken en ook, als zulks vereischt word, ten zynen lasten moeten laaten repareeren, sds drie huisjes op de groote rivier binnen en een buiten de Diestpoort dezer stad.

Art. 3K. Het volk van den pachter zal alleen geprivüigeerd weezen om groot geld voor goed gangbaar payement te kteo

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  629 
```

inruylen, maar hy of zyne bediendens zullen niet vennogen tegens grof geld te verwisselen schellingen, dubbelde en enkele stuivers. die oud of ten deele afgesleeten zyn, maar eenlyk klein geld, dat nieuw is of waar van de stempels ten vollen kenbaar zyn, sttb poene van confiscatie van hel kwaad of ongangbaar geld en verbeurte van dies vier dubbelde waarde, beide ten be- hoeven van den otTicier, die de calange zal doen ; en zal de pachter daar omtrent ook voor zyn volk moeten caveeren.

Art. 56. De recognitie, die betaald word voor het schoon- houden van de nieuwe markt of bazaar-borong, die in dit jaar 1797 is verpacht geworden door het coUegie van Heem- raaden, zal in het vervolg gehooreu tot deze pacht en dus met primo January 1798 genoten worden door den pachter der groente-kraamen en winkels, zonder dat iemand buiten denzelveu zich daar meede zal mogen te bemoeyen; en zal dus deze pachter het recht hebben daar voor te mogen vor- deren, als maandelyks van elk huis of vaste kraam op de gemeldde :

bazaar borong 7Vi stuyvers

van elke groente of vrucht kraam Vi stuiver

en van een prauw of kanoo, gelaaden met

vruchten, etc : ten verkoop 1 »

doch niet meerder, op poene van vyf en twintig ryksdaalders ten behoeven van den officier, die de calange doen zal.

Art. 37. Voor deze recognitie zal hy, pachter, gehouden en verplicht weezen, op poene als vooren, de voornoemde bazaar steeds in een zuiveren en zindelyken staat te onderhouden.

Art. 38. En zal deze pachter zich ook eindelyk mede moeten reguleeren naar de generaale pacht-cooditien.

Condilién van de pacht van hel hoofdgeld der Chineezen.

Art. 1. Omtrent het hoofdgeld der Chineesche mansper- sonen zullen hlyven standhouden de schikkingen, die daar omtrent met primo January 1794 en primo January 179K zyn geïntroduceerd ; — en dienvolgens zal de pachter van het zelve niet bevoegd zyn dat te heffen van Uhiueezen, die woon-

Digitized by VjOOQ IC

630 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

achtig zyn boYen de veldpogten, RyKwyk, Noordwyk, Wilgenborg, Anke en de Ketting, alzo het zelve van deze lieden word gecoUigeerd door den gecommitteerde tot en over de aaken van den inlander; — maar daar en tegen zal hy, pachter, het hoofdgeld mogen heflen van alle Ghineezen, die binnen den omtrek van de voornoemde veldposten en voorts in de stad en ter rheede hun verblyf honden.

Art. 2. Van de evengemelde Chineezen, die gehouden zyn het hoofdgeld aan den pachter te betalen, zullen echter de pottebakkers, steenbakkers, kalkbranders, tuiniers en araks- branders mogen volstaan met het opbrengen van veertig stuivers 'sjaars of twintig stuivers om de zes maanden, docb van alle overige zal hy, pachter, voor ieder hoofd mogeo heffen 15 stuivers ter maand, die voldaan zullen moeten worden in het begin van de maand, voor den 15^ dach derzeive uiterlyk ; — het een en ander tegen afgave van een gewoon hoofd- briefje en op verbeurte van twaalf ryksdaalders ten behoeve van den pachter door den geenen, die in gebreke zal Uyveo hier aan te voldoen.

Art. 3. Doch van dit hoofdgeld zullen vry ea exempt zyn alle die geene, welken heeren Scheepenen, het zy door klaar bewys of wel uiterlyken schyn, zullen bevinden of oordeelen den ouderdom van zeslig jaaren bereikt te hebben of anders door ziekte of ander gebrek, in hunnen wat minderen ouderdom, niet in staat te zyn om hunne kost te kannen winnen, waar van als dan door den secretaris van dat coUegie aantekening gehouden en aan zodanige geöxcuzeerde Chineezen een briefje gegeeven zal moeten worden.

Art. 4. Gelyk ook van het voorschreeven hoofdgeld bevrjd zullen weezen allen, die den ouderdom van veertien jaareo noch niet bereikt hebben en mitsdien door hunne jonkheid noch niet bekwaam geoordeeld worden om hunne kost ie kunnen winnen, en desgelyks dezulken, welke inde Ghineesche kampong, als hoofden van tienen» de wacht waameemeo, aan dewelken dierhalven de hoofdbrieQes voor niet moeten vrardeo afgegeeven.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 631

Art. 5. Een iegelyk, dewelke een billel of hoofdbriefje van den pachter heeft ontvangen, zal verplicht zyn het zelve ge- durig aan zyn lichaam te draagen, ten einde door hem ten allen tyden aanstonds te kunnen worden vertoond aan den geenen, die de pachter tot het doen der recherche gebruiken zal.

Art. 6. Maar de pachter zal geen recherche naar hoofd- briefjes vermogen te doen, dan met voorweeten en consent van den bailluw of landdrost respective, die hem dan ook zullen gehouden weezen de hand te bieden en te adsisteeren, telkens ten minsten met twee dienaaren.

Art. 7. Ook zal de pachter moeten zorg dragen, dat de Chineezen door zyn volk, dat hy tot de recherche gebruikt, geen overlast of geweld word aangedaan, veel minder, dat zy eenig onderzoek in de huizen komen te doen, op poene van daar zelfs voor responsabel te zullen weezen, onverminderd de correctie, die zyn volk ter zaake van dien insgelyks naar bevinding zal onderworpen zyn.

Art. 8. Zo als de dienaars van den pachter zich inzelv- dervoegen zeer zorgvuldig zullen moeten wachten om, by het doen der recherche, de hoofdbriefjes van onkundigen en oner- vaaren Chineezen op eene bedriegelyke wyze te verwisselen en een verkeerd briefje te voorschyn te brengen, ten fine hun op dat fundament onrechtvaardig de gestelde boete af te dwingen, op poene, dat de voorschreeven dienaars en de kaffers van den officier, die hun adsisteeren, indien hun zulks bekend is en zy dezelve daarin koomen te helpen, daar voor arbi- trairlyk aan den lyve zullen worden gestraft, mitsgaders de pachter, zo dikwils als dit bedroch met zyne voorkennis geschiedt, dieotwegeu telkens zal verbeuren een somma van tweehonderd rd* ten behoeve van den officier, onder wiens jurisdictie zodanig een geweld zal komen voor te vallen ofdiedecalange doen nl.

Art* 9. De Chineezen, dewelken zich van geen hoofdbrielje van den pachter voorzien, maar uitgaande het briefje van een anderen, t' huisbly venden Chinees leenen en zich als dan

Digitized by VjOOQIC

est 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

▼oor dien perzooo, van wien zy het zelve briefje hebben over- genomen, komen ait te geeven, zullen, daar op gealürappeerd wordende, verbeuren vyf en twintig rykadaalders ten Iwhoeve van den pachter; en de geenen, die deze boete niet zulleo kunnen betalen, zullen voor zes maanden in de ketting geklonken en aan de gemeene werken ten arbeid gesteld worden.

Art 10. De parnakan Ghineezen zullen voorzien moeten weezen, zo wel van een sjap van liun hoofd, waar onder zy sorteeren, als van den capitain der Ghineezen alhier, en hel zelve altoos by zich moeten dragen om onderscheiden te worden van het ondeugend en vagabondeerend volk, hetwelk onder dien naam zich dikwils verbergt, op poene, dat alle de geenen, die zich voor zodanige opgeeven zonder van gemelde sjappen voorzien te zyn, daar voor niet zullen worden ge- houden en erkend, maar verplicht zullen weezen, even als alle andere Ghineezen, het maanddyks hoofdgeld aan den pachter van het zelve te betaalen.

Art 11. Deze pachter zal zich wyders ook, even als alle andere pachters, moeten r^uleeren naar de generaale pacht- conditien, in gevallen, waar van by dezen geene speciaale mentie gemaakt is.

dmdiiién van de pacht tan hei slachten van vee.

Art. 1. De pachter zal van al het vee, dat aan of in de vleesch-hal word geslacht, zodanig eene gerechtigheid geniete, als hier beneden staat uitgedrukt, namentlyk:

voor ieder runder-beest, hetzy koe, os of buffel.. . it stuiven^,

» varken 44 >

• hartebeest 42 »

schaap * * 42 •

» geit 14 •

• bok 14

Art. 2. Edoch van het vee, dat op andere plaatzen, bet zy binnen deze stad of de voorsteden, het zy rondom dezelve of in de bovenlanden, zal worden geskicht, zal een iegelyk

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  653 
```

gehouden wezen een billet van den pachter te haaien en daar voor aan denzelven te betaalen, als volgt: voor ieder runder-beest, hetzy koe, os of buffel. . rd* 1 en — st.

kaïr.

varken

harlebeest

schaap

geit

bok

en by den uitvoer van varkens zullen van ieder stuk ten faveure van deze pacht betaald moeten worden 24 stuivers.

Art. 3. 9e pachter zal op alle de bazaars, zo in de om- als hoven-landen gelegen, waar van echter uitgezonderd zullen wezen die, dewelke in do Jaccatrasche- en Preanger-regent- schappen reeds toegestaan zyn of noch toegestaan zullen worden, in het vervolg alleen deze gerechtigheid mogen heffen, maar gehouden en verplicht zyn aan de polias of bazaar- houders uit te keeren en te betalen twee derde gedeeltens van het zuiver bedragen daar van, dan wel zich daar omtrent met de polias of bazaarhouders, by wyze van uitkoop, mogen verdragen, terwyl zy anderzints zullen moeten toebten, dat hy, pachter, aldaar zyne dienaren stelt om deze gerechtigheid te Golligeeren; — en wanneer zal kunnen worden aangetoond, dat een bazaarhouder of potia den pachter of zyne dienaren hier in op de eene of andere wyze hinderlyk is geweest, zal dezelve verbeuren eene boete van duizend zilver gekartelde dukatons, de eene hdvl voor den officier, die de calange zal doen, en die andere helvt ten faveure van den pachter, en by onvermogen om die te voldoen zal hy voor den tyd van drie jaaren in de ketting geklonken worden om aan de gemeene werken te arbeiden.

Art. 4. En zal niemand eenige der bovengemelde beesten voor zyn particulier vermogen te slachten, dan met voorkennis van den pachter, op verbeurte van het geslachte vee, mitsgaders een amende van twintig rd* daar en boven voor ieder beest, dat zonder praead verten lie van denzelven mogt geslacht wezen.

Digitized by VjOOQIC

634 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Art. tt. Alvorens de pachler briefjes geevt tot het slaehten van buffek, zal hem moeten blyken, dat dezelve door den keurmeester zyn gevisiteerd^ die echter den afbrengers moet aanzeggen geen wyf jes, die noch bekwaam ter voorteling zyn, te mogen sbchten.

Art. 6. De slachters zullen verplicht zyn om hun beestiaal, inzonderheid de Bataviasche beesten, 's avonds te vooren, eer dezelve zullen worden geslacht, mitsgaders de Javaansche of buitenlandsche 's morgens niet later dan te zeven uuren aan de hal te moeten brengen om als dan ten acht uuren te kunnen geslacht worden, en zulks op verbeurte van een rd* voor ieder runder-beest, mitsgaders een halve rd' voor ieder kalf en ander klein vee, dat te laat aan de hal gebragt zal worden.

Art. 7. De slachters, die met varkens- of bokken-vleesch rond loopen, zullen een briefje van den pachter van de groente- kraamen moeten koopen ; doch hun vleesch van de hand gezet hebbende en dien zelvden dach andere goederen willende uitventen, zullen met het voorschreven briefje niet kunnen volstaan, maar gehouden zyn ten dien einde een ander biUel te halen.

Art. 8. De vleeschhouwers zullen met hun vleesch niet onder den blooten hemd mogen staan, maar zullen daar mede onder het dak moeten blyven, op verbeurte van het vleesch en arbitraire correctie.

Art. 9. Ook zullen de vleeschhouwers hun vleesch niet hoger mogen verkopen- dan ten pryze, daar op gesteld, zynde van vyf stuivers het katje, ten ware het extra gemeste beesten mogten zyn, waar op de opziender de prys stellen zal uiterlyk tot agt stuivers het katje, blyvende de verkoop of koop by het stuk in plaats van by het gewigl verboden op gelyke poene.

Art. 10. En zal ook niemand elders eenig vee om te ver- kopen mogen slachtnn, als ter plaatze, daartoe geordonneerd, en by den keurmeester van de vleeschhal behoorlyk geschouwd en goedgekeurd, gelyk ook de wildschutters het beestiaal, dat by hun biimen gebragt word, niet zullen mogen te koop

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 658

brengen, ten zy het beYorens mede naar behooren by den- zeWen is geyisiteerd geworden, op poene als voren.

Art. 11. De vleeschhouwers zullen ieder gehouden wezen hunne banken en stallen, die hun vergund zyn, voor en al eer zy van daar scheiden, te zuiveren en schoon te maken op cQie boete van twee rd*.

Art. IS. Een ieder, die een bank vergund is, zal gehouden wezen zich zelfs te voorzien van een blok, geykte schaal en gewicht, mitsgaders andere gereedschappen, die tot het vleesch- slachlen en verkopen vereischt worden, en dat op eene boete van drie rd*, zo meenigmaal als hy daar over bekeurd zal worden.

Art. 13. Zo als meede niemand zal vermogen eenige ge- slachte beesten, dan wel gedeeltens van dien, met vet te omplakken of bekleeden, maar zullen dezelve moeten worden gelaten, zo als zy gegroeid zyn.

Art. 14. De pachter zal zich zoi^vnldig moeten wachten aan de varkensslachters, dan wel anderen, geld op woeker ter leen te verstrekken, op poene van daar over arbitralyk te zullen worden gecorrigeerd, naar bevinding van zaaken.

Art. IK. Niemand zal vermogen eenig geslacht vee, dat naar de rheede is gezonden, aan de wal terug te brengen, op verbeurte van hel zdve en drie rd' boete ten behoeven van den pachter dezer gerechtigheid of wel die van de groente kramen by praeventie.

Art. 16. Door de bakmeesters in de stad, op Meester Comelis, Weltevreden, Ryswyk en Tanna-abang zullen zo veele beesten pachtvry mogen worden geslacht, als zy nodig vA\m hebben voor de aldaar zynde militairen en zeevarenden, doch zal de eerste daar van in het geheel geen vleesch, de overigen alleen maar aan de aldaar liggenden officiers zo veel OH^en verkopen, als zy voor derzelver huishoudingen zullen nodig hebben ; — en zal buiten dezelven niemand van de be- taaling dezer gerechtigheid zyn gelibereerd, schoon zy ook daar van bevorens bevryd mogten geweest zyn.

Art. 17. Tot het doen van calanges in dezen zullen niet alleen gequalificeerd zyn de respective officieren van justitie

Digitized by VjOOQIC

636 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

by pracventie, maar ook de gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, voor zo ver namentlyk dit de boven landen concemeert.

Art. 18. Geene buffels of varkens zullen in den aanstaande geslachl of geene varkens gehouden mogen worden als in de daartoe ter ordre van de hooge Regeering in gereedheid ge- bragle opstallen en varkens-hokken buiten de Utrechtscbe poort aan de zogenaamde Wester-ringsloot, tusschen den weg naar de Fluit en de Amanus-grafl.

Art. 19. En zal de pachter gehouden en verplicht wezen* niet alleen deze opslalien en hokken in een goede staat te onderhouden en dusdanig aan zyn vervanger in der tyd over Ie geeven, maar ook van hel kostende daar van aan de Compagnie te restitueeren 10 percent in het jaar.

Art. 20. Eindelyk zal deze pachter zich verder stiptelyk moeten gedragen naar de generaale pacht-conditién.

dmdiiièn van de pacht op de ryst^ die over zee aangebragt en uitgevoerd word.

Art» 1, Van alle ryst, die over zee aangebragt word en den Boom passeert, excepl alleen die de Compagnie toebehoort, zal Ihol betaald moeten worden aan den pachter, doch niet meer dan vier ryksdaalders per kojang, het zy dat dezelve direct met kleine vaartuigen inkooiut of dat dezelve met los- vaartuigen van de rheede word ingebragt of dat de quantiteiten groot of klein, in of buiten zakken zyn. **

Art. 2. Voor alle uitgaande ryst daar en tegen, die, wan- neer de uitvoer daar van niet is verboden, den Boom passeert, zullen twee ryksdaalders per kojang voor thol of uitgaand recht voldaan moeten worden, schoon daar van ook de voor- schreeven inkomende thol van vier ryksdaalders |)er kojang vooraf betaald mogt zyn, alleen uitgezondcrt die, welke de Bataviasche ingezetenen naar hunne in het Bantamsch district liggende suikermolens uitvoeren, die zo min thol subject zal zyn als die, dewelke voor rekening van de Compagnie word afgescheept en van welke laatste door de administrateurs aan

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 63*?

den gezaghebber Yan bet vaartuig, waarmede dezelve naar boord gebragt word, zal gegeeven worden een briefje, aan- toonende de quantiteit daar van en met welk vaarlaig, naar wdk achip en voor wat comptoir dezelve afgeacbeept word, om aan den pachter of zyne bediendens overgegeeven te worden, ten einde die brieQes met de ordonnantien van den aÜBcheep te kannen confronteeren.

Art. 3. Van de ryst, die op de rheede word verkogt en overgescheept, dat niet zal mogen geschieden baiten speciale permissie van de booge regeering, zal voor den inkomenden en uitgaanden tliol te gelyk betaald moeten worden zes ryks- daalders per kojang.

Art. 4. Van de ryst, die van Java en Gheribon word aan- gebragt om van hier direct wederom naar de overwal te worden vervoerd, zal hier geen thol mogen gehoeven worden, wanneer by de passen der vaartuigen, die dezelve aanbrengen, uitdrukkelyk is bekend gesteld, dat de lading is gedeslineerd naar de overwal; doch wanneer dit by de passen niet bekend staat, zal van de ryst, die aangebragt en niet ingevoerd of overgescheept, maar met helzelvde vaartuig wederom vei*voerd word, moeten betaald worden de bepaalde thol van ryksdaalders zes per kojang van den in- en uitvoer.

Art. 5. Maar van alle ryst, die hier ter rheede koomt en met tóestemming van de booge regeering vervoerd word naar eenige plaats, aan vreemde Europeezen toebehorende, zonder^dat die hier ingevoerd word, zullen vier ryksdaalders per kojang voor in- en uitgaande rechten saamen betaald moeten worden.

Art. 6. Van alle de ryst, die ter bestelling alhier word aangebragt, zal zo wel de thol of vier ryksdaalders by den invoer per kojang betaald worden, als van alle andere; en van dezen thol zal niemand anders geêximeerd zyn als de Com- pagnie alleen, wanneer voor haar ryst hier aangebragt of door haar ingekogt, dan wel verkogt, uitgevoerd of overgescheept word.

Art. 7. De pachter van de inkomende en uitgaande ryst

Digitized by VjOOQIC

638 1797. P. Q. VAN OVERSTRATE^I.

zal behoorlyk gemainctineerd moeten worden door de res- pective oflBcieren van justitie en de bediendens van de saban- dbary, doch speciaal door den water-fiscaal, die ook verplicht zal zyn denzelven behoorlyke adsistentie te geeven op de rheede en daar hy het verder nodig hebben zal; en wanneer de be- diendens van den gemelden pachter in dier voegen geadsisteerd zyn, zal niemand mogen weigeren of beletten de toezicht, die zy mochten vermeenen te moeten neemen tot voorkoming van alle sloikeryen in praejudicie van deze pacht, op poene van arbitraire correctie.

Art. 8. Maar die bevonden word eenige ryst door onge- permitteerde wegen in- of uitgevoerd en dusdanig of wel by overscheeping of eenigerhande andere wyze den thol gefrau- deerd te hebben, zal niet alleen viermaal de waarde van die ryst, gerekend naar de marktsprys, verbearen, maar bovendien zal dusdanige rysl ook zyn geconfisqueerd ten voordeele van den officier, die de calange zal doen, voor de eene en van den pachter voor de andere helvt; ten zy de aanhaling mogt zyn geschied door eenige militaire wacht of post, wanneer die boete en geconfisqueerde ryst verdeeld zullen worden in drie gelyke deelen, waar van die wacht of post dan mede een derde zal genieten.

Art 9. En op dat de pachter, voornamelyk in het over- scheepen ter rheede, des te minder bedrogen werde, sal hy zodanige expediejiten en middelen tot zyne securiteit en lot voorkooming van alle fraudes mogen in het werk stdlen, als geoordeeld zullen worden in dezen van effect en met de bil- lykheid overeenkomende te zullen zyo, doch alles met voor- kennis van den heer ontvanger generaal en den sabandhaar, na voorafgaande permissie van den heer Gouverneur Generaal, tot voorkoming van alle vexatoire en importune behandelingen omtrent de gaande en komende handelaars.

Art. 10. De pachter zal mogen nameeten of naweegen de ryst, die overgescheept of in de scheepen gelaten word, wanneer hy eene gefundeerde suspicie heeft, dat men hem in de opgave beeft verkort; en zal zodanige nameeting of naweq[ing dan

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  039 
```

geschieden op kosten van ongelyk, ter praesentie van ten minsten twee der bediendens van de sabandhary en, zo het eenigzints wezen kan, ook ten byweezen van den sabandhaar zdvs of iemand zynentwegen; — doch wanneer bevonden word, dat des pachters suspieie ongefundeerd is geweest, zal byaan den eigenaar moeten refandeeren, boven en behalven de kosten van het nameeten of uaweegen, ook het geen dezelve door de daar door veroorzaakte ophouding mogt verloren hebben, ter aestimatie en taxatie van den heer ontvanger generaal enden sabandhaar en, by hoger beroep, ter decisie van de hooge regering dezer landen.

Art 11. Maar, ingeval de pachter gelyk heeft gehad en de Ihol door verswyging of mindere opgave gefraudeerd is, zal de eigenaar, schipper of overscheper, boven de vergoeding der onkosten van het nameeten of naweegen, de geheele quantiteit dubbeld moeten verthollen, boven het geen hy reeds aange- geeven of betaald zal hebben, dat is twaalf ryksdaalders per kojang, ten profyte van den pachter, die daar van een derde zal moeten geeven aan de bediendens van de sabandhary; en zal de voorschreeven poenaliteit voor het minder aangeven of verswygen ook standgrypen by den invoer en uitvoer aan den Boom en voorts, waar het zelve te pas mogt komen, met gelyke verdeeling.

Art. 12. De pachter zal by het meeten of weegen van de ryst niet anders mog^ gebruiken dan geykte maaten, daatsen of gewichten en zal, wanneer bevonden word, dat het tegen- deel door zyn toedoen of met zyn voorweeten is geschied, als een blsaris gestraft worden.

Art. 13. Die eenige ryst naar buiten gevoerd^ ter rheede veiiogt of overgescheept en reeds verthold heeft, zal by den invoer, als hy daar na te rade worden mogt de naar buiten gevoorde of overgescheepte ryst weder te ontscheepen en al- hier te verkopen, het ordinair inkomend recht van vier rd' per last moeten betalen en van het betaalde voor het over- Bcbeepen of voor het naar buiten voeren niets terug mogen eischeD; maar, by aldien de eenmaal overgescheepte en reeds

Digitized by VjOOQIC

640 179^. P. Q. VAfl ÓVERStRATEN.

vertholde ryst door het een of ander toeval hier ter rfaeede weder overgescbeept moest worden, zal daar van ten tweede maale geen Ihol betaald worden, mits dat het dan duidelyk blykt, dat het diezelvde ryst is, die reeds is verthoid geworden.

Art. 14. Wanneer iemand eenige ryst dandestien in zyn schip of vaartuig mogt gehouden hebben en daar by noch andere ryst, die aangegeeven en verthoid is, inneemt en dit by nameeting of naweeging dusdanig word bevonden, zo zal dezelve vervallen in dezelvde poenaliteiten, als by articul 11 bepaald zyn; — en de pachter zal daar voor mc^n aanspreken of den eigenaar of wel den schipper van het schip of vaartuig, waar op die fraude zal zyn gepleegd, zo als by dit zal goed- vinden.

Art. 15. Eindelyk zal de pachter van de inkomende en uitgaande ryst verbonden zyn aan de ordinaire generaale pacht- conditien, even als alle andere, voor 90 verre daar van in dezen geene speciaale mentie gemaakt mogt weezen.

Condilün voor de pacht van de tn- en uitgevoerd wordende êuiker.

Art. 1. By den invoer van suiker, het zy van de molens in het Jaccatrasche of van de zeeven molens op Cramat, Kattapang, Carang-Geram, en Tanjong-Kait, in het Bantamsche gelegen, dan wel van Java en Cheribon, zal de pachter geen thol van dezelve mogen heffen; maar die geen, die suiker uit het Bantamsche overbrengt, zal zich, naar gewoonte, van een pachters briefje moeten voorzien, gelyk dit ook omtrent de alhier over zee aangebragt wordende partyen van de molens in de Bataviasche bovenlanden in gebruik is; — en de suiker, die van Java en Cheribon hier word aangebragt, zal specifiek by de passen moeten zyn bekend gesteld.

Art. 2. Van de uitgaande suiker zal daar en tegen, het zy die eerst van elders hier ingevoerd is of niet, ten beiioeve van den pachter betaald moeten worden 24 stuivers voor het pikul kandy en 18 stuivers voor het piknl poeder-sniker, zonder onderscheid van soorten, by aldien die nitvoer na-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 641

mendyk a»! geschieden door Compagnies ingezetenen or Toor rekening van de zelven ; maar, wanneer 'er suiker zal worden uilgevoerd door vreemde Europezen of anderen, geen inge- zeetenen van de Compagnie zynde, dan wel voor derzelver rekening, zulten boven dien noch voldaan moeten worden twaalf sluivers per pikul en dus in het geheel zes en dertig stuiven voor het pikul kandy en dertig stuivers voor het pikul poeder- suiker, de zogenaamde brood- of hoed-suiker onder de laatste gerekend.

Art. 3. Van de Javasche en Gheribonscbe suiker, het zy kandy of poeder, die hier aangebragt, doch niet ingevoerd word, zullen twaalf stuivers per pikul moeten worden betaald, wanneer die hier wordt overgescheept, en zes stuivers per pikul, ingeval dezelve met het zelvde schip of vaartuig, waar mede zy hier is aangekomen, weder word vervoerd.

Art. 4. Van deze pacht zal alleen geêximeerd zyn de suiker, (iie voor rekening van de Compagnie word afgescheept en waar van de pakhuismeesters op ieder vaartuig by een brieQe de quantiteit zullen opgeeven om by het passeeren van den Boom aan den pachter overgegeven en by hem verzameld en bewaard te worden, ten einde dezelve met de ordonnan- ciên van den afscheep te kunnen confronteeren ; en zullen de voorschreeven brieQes door de pakhuismeesters en den ge- zachhebber van het vaartuig, dat de suiker vervoerd, geteekend moeten wezen, met bekendstelling van den naam van het vaartuig.

Art. 5. Die eene mindere quantiteit aan den pachter aan- geeft, dan hy uitvoerd, overscheept of in zyn bodem heeft, of wd eenige suiker onder die van de Companie zoekt uit te voeren of te verzenden, zal instede van den voornoemden bepaalden ihol zo veele ryksdaalders moeten betaalen, als anders de gemelde ihol schdlingen zoude hebben bedragen, en zulks ten behoeve van den pachter van de suiker en de bediendens van den Boom, de eerste voor twee derde en de laatste voor een derde gedeelte; echter zal hy, die zich daar aan zal hebben schuldig gemaakt, met die betaling vry en geene andere poenaliteiten subject weezen.

rUlAAT-BOtt OUL UU 41

Digitized by VjOOQIC

643 I^Ö?^. P- Ö. VAN OVERSTRATEN.

Art. 6. De paditer zal in alle gevalle de vryheid hebben om naar de voornoemde bedriegeryen een behoorlyk onderzoek te doen en hy daar in gemaintineerd moeten worden door den vrater-fiacaal en de verdere officieren der justitie, wier hulp hy zal imploreereo, doch speciaal door den eerstgemelde, alzo de maiotenu van deze pacht aao denzelven uitdrokkelyk is. aanbevolen ; — maar dit onderzoek zal allyd moeten geschieden ten kosten en pericul van den pachter, zo dat hy aan de handelaars zal moeten vergoeden de schade en nadeelen, daar door aan dezelven to^bragt, wanneer bevonden mogt worden, dat hy geen grond genoeg gehad heeft tot het doen van dat on- derzoek, waar van de decisie zal slaan aan den heer ontvanger generaal en den sabandhaar en, by hoger beroep, aan de hoge regeering dezer landen, zonder eenige provocatie tot den dagelykschen rechter, alles even ai in dier voegen en op zodanige poenaliteiten, ais bepaald is omtrent de pacht van de in- en uitgevoerd wordende ryst art. 11, 12, en 15 van de daar van gearresteerde condilién.

Art. 7. Maar die van ongeperinilteerde plaatsen suiker uit- voert, dan wel door indirecte wegen of middelen den thol van dezelve in het geheel zoekt te fraudeeren, het zy met dit product, te zenden naar eilanden of schepen, dan wel ander- sints, al was het ook, dat zulks dan onder praetext van afscheep voor de Compagnie geschiede, zal niet alleen het geskkene geheel en al, maar ook noch daar en boven viermaal de waaide daar van verbeuren ten behoeve van den pachter voor de eene helvt en van den officier, die de aanhaling heeft gedaan, voor de andere helvt, dan wel, wanneer de aanhaling door de buiten-posten van de Compagnie ofdestrandwachtenmocht zyn geschied, een derde -voor de post of wacht, die het ge- slokene achterhaald zal hebben, een derde voor den water- fiscaal, die in zulke gevallen de calange zal moeten doen, en het overige derde voor den pachter.

Art. 8. De pachter zal gehouden wezen aan de vertholders eene geteekende quitantie te verleenen en aan de sabandbary te bezorgen eene daar mede accordeerende notitiOj van bet geen

Digitized by VjOOQIC

17Ö7. t». Ö. VAN OVERSTRATEN. 04$

len uitvoer aangegeven is» om zulks op de passen behooriyk te kunnen noleeren.

Art. 9. Eindelyk zal deze pachter ook onderworpen wezen aan de generale eondilién in alle zulke andere gevallen» als alhier niet speciaal zyn aangeroerd of bekend gesteld.

Omdiiiên voor de pacht van de gekurven Chinasche tabak.

Art. 1. Alle die geenen, die uit China Chinasche gekurven tabak alhier aanbrengen, zullen gehouden wezen hunne aan- gebragte quantiteiten* zonder bet minste daar van achter te houden of te verswygen, behooriyk en naar waarheid den pachter op te geeven» op verbeurte van vyf en twintig rd% de eene helvt voor den pachter en de andere helvt voor den officier, die de aanhaling zal doen.

Art. 2. De pachter zal hebben en ontvangen eoi gerechte tiende van de gemeide gekurven Chinasche tabak, die binoen deze si ad ofte dies jurisdictie en ten platten lande tot de rivier Marende, Meester Cornelis en Tangerang inclnsive ge- bruikt word, als mede van alle gdturven Chinasche tabak, die binnen deze stad zal worden gebragt en verkogt.

Art. 3. Deze gerechtigheid zal hy ook genieten van alle gekurven Chinasche tabak, die pp Hacasser met de voor als noch gepermitteerde jonk mag worden aangebragt en verkogt, onverminderd de thol, welke den pachter aldaar is compe- teerende; en zal hy dierhalven aldaar gemachtigdens mogen stellen om zyn recht waar te neemen.

En vermits de heffing van vyf percent in natura of de helvt van de voornoemde thol van de ingevoerd wordende Javasche en Gheribonsche tabak aan de Boomspacht geaccrocheerd is, met deze verandering» dat daar van in het geheel maar 6 percent zullen mogen worden gebeeven, zo blyft dus het in- vorderen van die gerechtigbeid op de evengemelde tabak Toortaan buiten eenige bemoeyenis van den pachter der ge- rechügheid op de gekurven Chinasche tabak.

Art. 4. De pachter zal, na aftrek van de voorschreeven thol, op iedere kanasser dezer tabak een groot merk «Boeten

Digitized by VjOOQIC

644 1707. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Stellen, mitsgaders daar van by zyne notitie befaoorlyke aan- tekening houden, als mede van de quanliteit der kanassers, die elke nachoda of handelaar alhier heeft aangebragt.

Art. 5. Die geenen, dewelke hunne tabak by kanassers willen verkopen, zullen het zelve aan den pachter moeten bekend maken, als wanneer dezelve daar van aan hun, niet alleen een briefje zal moeten verleenen, maar ook by zyn notitieboek aantekenen de namen der geenen, die de gezegde kanassers tabak komen in te koopen.

Art. 6. Gelyk mede die geenen, dewelke hunne taliak by bundels willen uitventen, zulks aan den pachter behoorlyk zullen moeten notificeeren, die als dan zyn merk, het geen hy op de kanassers gesteld heeft, erkennende en hel zelve uitdoende, vervolgens aan de kant van iedere bundel een kleinder merk zal moeten stellen, zonder echter daar voor eenige betaling té mogen eisschen, als bereeds voor het merken der kanassers den gestelden Ihol genoten hebbende.

Art. 7. Die ongemerkte kanassers of bundels met labak verkopen en daar op worden geattrappeerd, zulten telkens verbeuren de boete van vyf en twintig rd' voor en ten pro- fyte als voren.

Art. 8. Doch de pachter zal zich zorgvuldig moeien wachlen om geene bundels voorbedaglelyk ongemerkt te laten en dezelve aan de eigenaai*s aldus weder terug te geeven, dan wel direct of indirect toe te laten, dat zulks door zyne dienaars gedaan word, ten einde door dat onrechtvaardig middel nader- hand occasie te hebben om den eigenaars van zodanige on- gemerkte bundels onschuldig in de boete te bekeuren, en zulks op verbeurte van één honderd en vyftig rd" voor de eeirstemaal en drie honderd rd' voor de tweede reis, ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, dan wel arbitraire correctie naar bevinding van zaken.

Art. 9. Ën om alle fraudes, welke in deze pacht zouden kunnen worden gepleegd, zo veel mogelyk, voor te komene» te beletten, zullen alle zodanige tabaks-verkopers gehouden zyn om telkens in het begin vaü de maand, uiterlyk tot den

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  64S 
```

zesden derzelve, een licentie briefje van den pachter te baaien, op verbeurte van vyf en twintig rd^ ten )>eboeven van den pachter en den officier, onder wiens jurisdictie zodanige contraventeurs zullen worden achlerhaald.

Art. 10. Eindelyk zal hy, pachter, zich in alle andere ge- vallen, waar van by dezen geene nientie gemaakt is, moeten reguleeren naar de generaale pacht-conditien.

Candiiién der pachi van de voaselhkaarssen.

Art. 1. De kaarssen-maakers, zo l)innen deeze stad en de voorsteeden, als ten platten lande en in de bovenlanden, tot de Jaccatrasche en Preanger regentschappen en het Bantamsche remoreerende, zullen aan den pachter moeten betalen voor ieder katje wasch, dat zy komen op te doen, twee stuivers^

Art. 2. En zullen zy gehouden zyn, alvorens eenige kaarssen te mogen maaken, hunne uaamen aan den pachter op te geven.

Art. 3. De kaarssenmaakers zullen, zo wel als degeenen, die kaarssen binnen de voorschreeven limieten in hunne winkels te koop zetten, boven dien verplicht zyn om alle hunne kaarssen door den pachter te lalen merken, voor en aleer zy dezelve zullen venuogen te verkopen of in hunne winkels te koop te zetten, op verbeurte van vyf en twintig rd% de quantiteit niet groter dan een quart pikol zynde, en op verbeurte van viermaal de waarde, als zy daar boven loopt, boven de confiscatie van het aangehaalde, te appliceeren de eene helvt voor den pachter en de andere helvt voor den officier, onder wiens jurisdictie zodanige contraventeur zal worden geattrappeerd of die de calange doen zal; terwyl de geene, die uit hoofde van de be- krompenheid hunner woningen genoodzaakt zyn de noch ongemerkte kaarsen in hunne winkels Ie plaatzen, zulks niet zttUen mogen doen zonder dezelven af te sluiten or wel te bedekken.

Art. 4. De pachter zal gehouden wezen om zdv, dan wel door zyne dienaren, alle kaarssen aan hel onderste eind en niet in het midden of boven aan te merken of doen merken, op poene, zulks contrarie bevonden wordende, voor ieder

Digitized by VjOOQIC

646 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

kwaalyk gemerkte kaars te zullen verbeuren veertig jrd* ten behoeven van den officier, die de aanhaling doen zal, zonder dat hem eenige verschoning zal worden toegelaten met voor te geeven, dat het zelve door zpe dienaars buiten zyn kennis gedaan is.

Art. 5. Gelyk ook de dienaars van den pachter by het doen van onderzoek niet zullen vermogen de kaarssen hard te drukken, ten einde dezelve daar door van hun merk te te ontbloten, op poene van arbitraire correctie.

Art. 6. En op dat de pachter des te minder zoude kunnen worden verkort, zal niemand binnen de voorschreeven limieten voor zyne particuliere huishouding eenfge kaarssen verm<^n te maken, op verbeurte van dezelve kaarssen en vyf en twintig rd* boete boven dien, te appliceeren de eene hdvt voor deo officier, die de calange zal doen, en de andere hdvt voor den pachter.

Art. 7. De kaarssen-maakérs zullen geen wasch vermogen op te doen of te ontvangen dan ter publieke waag alhier, mede op boete voormeld.

Art. 8. Indien zy voor het ingaan van de pacht eenige wasch of kaarssen binnen hunne huizen hebben, zullen zy gehouden wezen binnen agt daagen het gewicht daar van den pachter op te geeven om er den voorschreven iropoet van te betalen, zonder dat het in aanmerking zal kunnen komen, dat zy die aan den voorigen pachter betaald hebben of niet, om de groole fraudes, die daar door anders zouden kunnen geschieden; en zulks mede op poene voorschreeven.

Art. 9. En op dat de kaarssen-maakers gefavorizeerd loudeo worden boven vreemde, zullen voortaan geene kaarssen, hel zy Mallebaarsche, Bengaalsche, Siamsche, Timorsche of andere, die van buiten aankomen, mogen verkogt worden uit de hand of op vendutie, in kleine of in groote quantiteiten, ten waare zy alvorens gemerkt zyn, op poene voorschreven, maar znllen de gequalificeerde Europeeschen, zo Compagnies dienaren als burgers, tot onderkooplieden en die met hun gelykstandig zyn inclusive, doch geene anderen, witte Bengaalsche of MaOe-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 647

baarsdie, doch geene Siamsche, Timorsche of andere kaarasen lol eigen .gebruik mogen aanbrengen en ontbieden, zonder eenige andere beswaarnis als den Boonitliul onderhevig of gehouden te weezen dezelve te laaten merken.

Ari. 10. Buiten dé officieren van justitie zal ook tot het doen van calanges in dezen gequalificeerd weezen de gecom- luilteerde tot en over de zaaken van den inlander, voor zo verre nanientlyk de bovenlanden aangaat, en op de naarkoo- luing dezer conditien nauwkeurig moeten vigileeren.

ArI. U. En eindelyk zal de pachter zich verder moeten reguleereu naar de generale pacht-conditiai, in alle andere gevallen, waar van by dezen geene speciale mentie gemaakt is.

Omdüièn v^ar de pacht van de ryst-markt.

Art. 1. De pachter zal van ieder perzoon, die op de markt met ryst te verkopen voorzit, maandelyks genieten een halve ryksdaalder; en zal de bazaar-wachter den pachter in het vor- deren van zyue gerechtigheid behulpzaam moeten weezen en alle dOigentie adhibeeren om de verkopers, bet zy wie zy zyn, derwaards te lokken.

Art. 2. En zal de ryst op de markt tegen de gestelde pryzen niet anders mogen worden verkogt, dan by de kleine maat of gantang.

Art. 3. De pachter zal zich zorgvuldig moeten wachten van eenige ongeykte maaten tot het meeten van ryst te ge- bruiken, op poene van, zulks doende, telkens vyflig ryksdaalders Ie verbeuren ten behoeven van den officier, die de calange zal doen.

Art. 4. (Ml zal de pachter in tegendeel gehouden wezen om een iegelyk, die hy weet, dat van het gemelde graan meer in voorraad heeft als het nodige tot eigen gebruik, aan te manen om daar mede de gemeene markt of de bazaar te voorzien.

Art. 5. Die ryst by de kleine maat of gantang verkopen ml hunne huizen of langs de wegen en vaarten, niet alleen bionen deze stad en voorsteden, maar ook langs den weg van Aaqd tot aan het fort Zootelande, zo mede langs den weg

Digitized by VjOOQIC

648 1707. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

van Sontar tot de nieuw gelegde slnis aan de oude Sonlancbe riTier, item langs den groten Zuider- of Jaccatraschen-weg tot aan de brug aan deze zyde van de markt of bazaar van Wel- tevreeden, mitsgaders langs den weg van het Holen vliet tol aan de brug by Tana-abang en voorts bewesten de Krokot tot aan de gegraven riogsloot en het fort Anke» doch verder niet, zullen zich naar de bazaarsprys reguleeren, sub poene van verbeurte van de kwalyk verkogte ryst ofte de waarde van dien, hoe groot of klein de quantiteit ook wezen mogt.

Art. 6. En zullen zy maandelyks aan den pachter een ryksdaaUer, mitsgaders aan den markt-opachter of bazaar- meester een quart ryksdaalder moeten betalen en daar voor bekomen een billet of permissie briefje om een maand lang ryst by de kleine maat te mogen verkopen, zullende den geenen, die onderstaan mogt zulks zonder zodanige schriltelykelicenf ie te doen, verbeuren een boete van vyf ryksdaalders voor iedere maand, dat hy zonder zodanig briefje ryst zal verkogt hebben, te appliceeren, de eene helvt voor den officier, die de calange zal doen, en de wederhelvt voor vier vyfde ten behoeven van den pachter en voor een vyfJe ten behoeven van den bazaar- meester en zulks boven de een ryksdaalder den pachter en een quart ryksdaalder den gemelden opzichter competeerende.

Art. 7. Voorts zal de bazaarmeester gehouden en verplicht zyn alle Maandagen precies een monster van zodanige ryst, als in de week op de markt staal verkogt te worden, aan den heer praesident van Scheepenen te vertoonen en over te geeven, ten einde als dan vervolgens, wanneer zyn Edele zulks komt goed te vinden, door den bailiuw dezer stede de visite zal kunnen worden gedaan, ter ervaring of de ryst, dewelke verkogt word, met het overgegeven monster overeenkomende is, dan niet.

CandiUên van de pacht der herbergen en tapperyen^ binnen en buiten de stad.

Art. 1. Voortaan zal binnen deze stad het getal der lier- bergen op twaalv stuks bepaald zyn, waar in gelapt of eenige

Digitized by VjOOQIC

P. Q, VAN OVERSTRATEN. 649

• sleite dan wel andere dranken by de kleine maai verkogt zullen mogen worden; en znllen, builen de voorschreven twaalv stuks, geeoe andere berbergen of kroegen, onder wat naam dit ook zoude mogen wezen, binnen de stad verder worden lo^elaten, zonder dat in eenige andere huizen of plaalzen binnen de stad eenige tapneering of verkoop van sterke dranken by de kleine maat, direct of indirect, tal mogen gedaan worden op arbitraire correctie van den pachter en den overtreder, de eerste, indien liy daar van geweeten heelt, en de laatste, boven en behalven eene boete van een honderd ryksdaalders, te ap- pKceeren, zo als hier na is gereguleerd.

Art. S. Geene Europeesche, bedurven dranken zullen in eenige herbergen of plaatzen mogen worden verkogt, getapt of geschonken, op poene van het gestatueerde by advertentie van den 9/19 September 1766.

Art. 3. Ook zullen in dezelve, zo min als in eenige winkels, warongs of eenige andere huizen, dan wel langs de straaten of wegen, verkogt mogen worden bet zogenaamd klein-, zct- of gekookt bier en surie of toeak, dan wel brom, op poene van vyf en twintig ryksdaalders voor den geene, die dezelve op straaten of wegen verkoopt, en van een honderd ryksdaalders voor den geene, die zulks in herbergen, winkels, warongs of huizen onderneemt, waar van de aanbrenger, de pachter en de officier van justitie, die de calange zal doen, ieder een derde zullen genieten ; en wanneer ontdekt word, dat dit met voor- kennis of conniventie van den pachter van de herbergen is geschied, zal dezelve, boven en behalven eene arbitraire correctie, verbeuren eene boete van twee honderd ryksdaalders, waar van de eene helvt komen zal ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, en de andere helvt ten faveure van de stadskas; het zal echter den bakkers, arraksbranders en andere ingezetenen vrystaan voor hun huisgebruik de nodige toeak te koopen en aan hunne huizen te laten brengen, doch dit zal niet mogen geschieden dan met permissie van den baillaw, door wien daar toe briefjes verleend zullen moeten

vrorden; — en zal de inhoud van dit articul niet alleen be-

Digitized by VjOOQIC

6»0 1707. P. Q. VAN OVEftSTRATEN.

Irekkelyk zyn tot de stad, maar ook tot dies voorsleden en de omleggende wegen binnen de posten.

Art. 4. Die zich met herberg houden of lapneering te doen eraeeren, zo binnen deze stad ten getalle, gelyk gezegd is, van twaalv stuks, als buiten de stad, zullen gehouden weezen daar voor maandelyks aan den pachter te belaalen, namenllyk de herbergiers binnen de stad twintig ryksdaalders en die tap- neering doen buiten de stad drie ryksdaalders ter maand en daar van een billet of briefje van denzdven te ontvangen om ten allen tyde door hun te kunnen worden vertoond, op ver- beurte van twintig ryksdaalders voor den gene, die daarin in gebreke zal blpen, te applieeeren de eene hélvt voor den pachter en de andere helvt voor den officier, onder wiens jurisdictie hy zyn tapneering is doende.

Art. 5. En zullen de herbergiers het voorsz. briefje met het begin en uiterlyk voor den zesden der maand van den pachter moeten haaien, op poene als voren.

Art. 6. Die met zyne tapneering wil uitscheiden, zal znlks, des noods met getuigen geadsisteerd, zes a zeven dagen voor het eindigen van de maand den pachter moeten bekend maaken en met het uiteinde of den laalsten dach derzdvde maand zyn briefje aan den pachter overgeeven, mitsgaders als dan roede zyne arrakspotten het onderste boven keeren, of zal, hy gebreke van dien, verplicht wezen weder een nieuw briefje voor de volgende maand van den pachter te koopen, op ver- beurte als boven.

Art. 7. De pachter ol zyne dienaars zullen niet vermogen het briefje der genen, die met de tapneering willen uitsehoden, te ontvangen, veel minder hetzelve van hun eerder af te vor- deren, als op den laatsten dach der maand, op verbeurte van vyflig ryksdaalders, ten behoeven van den officier, onder vriens jurisdictie zoodanig een herbergier woonagtig is.

Art. 8. Die langs de wegen tsieuw verkopen, zullen alle maanden voor een billet of briefje aan den pachter moeten betaalen een en een halve ryksdaalder en zulks op verbeurte van vier ryksdaalders.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  651 
```

Art. 9. Die zich buiten de stad met het opdisschen aan

den gaanden en komenden man geneeren, ook die eetwhaaren

en drank 'er by verkoopcn en de kopers in hunne huizen

laaien eeten, bet zy zulks geschiedt aan een of meer, zullen

even zo veel als de herbergiers, buiten de stad tappende, moeten

betalen, niet tegenstaande zy mogten voorwenden geen sterke

drank te verkopen, en zulks niemand uitgezonderd dan alleen:

1^ de zodanigen, die vaste tafelgasten of continueerende com-

mensaalen houden; en, hetzy zy binnen of buiten de stad

woonen, 's raaands ieder drie ryksdaalders aan den pachter

zullen moeten betalen voor de drank, die zy aan hunne

commensaalen schenken, terwyl hun het tappen aan anderen

verboden blyft, alzo het getal van de herbergen op 12

bepaald blyft;

V zullen aan de pacht der herbergen niet subject zyn, die

binnen de stad eetvrhaaren verkoopen, zonder daar by te

tappen of sterken drank by de kleine maat te verkopen,

op welk laatste de pachter zal moeten vigileeren, en by

overtreding incurreeren de correctie, by art. 1 bepaald.

Art. 10. De herbergiers zullen geenzints eenige tabak,

het zy gekurven of ongekurven, item geen pamailatan of ta-

hakspypen, dan wel eenigerhahde snuisteryen, die in winkels

verkogt worden, vermogen te verkopen, als alleen voor zo veel

den geenen, die in hunne huizen zitten te drinken, voor dien

tyd zullen komen te nuttigen en gebruiken, op poene van

twaalv ryksdaalders ten behoeven van den officier, die de ca-

lange zal doen.

Art. 11. En op dat de pachter te beeter zoude kunnen weeten, op wat plaatzen getapt of herberg gehouden word, zo zullen de herbergiers en tappers gehouden wezen altyd voor hun deur ofte ingang een uithangbord te plaatzen, op poene van vyftig ryksdaalders, te verbeuren by den tapper of her- bergier of waronghouder, zo menigmaal hy zal bevonden worden contrarie te hebben gedaan, te appliceeren de eene helvt ten profyte van den aanbrenger en de wederhelvt ten behoeven van den officier, die de calange zal doen.

Digitized by VjOOQIC

682 1707. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Art. 1% De tappers of herbergiers zullen geeoe lyfeigenen, van wat conditie die zyn en wie zy ook zonden mogen toe- behooren, admitteeren tot drinkgelagen, noch aan dezelvcD arak of eenige anderen sterken drank om te drinken* het zy binnen of voor hunne huizen mogen verkoopen, op een boete van tien ryksdaalders ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, telken reize en voor ieder slaaf te verbeuren, die eenige sterken drank genuttigd zal hebben.

Art. 13. En zal niemand herberg houden of tappen mogen, die eenige gage of soldy van de Edele Compagnie geniet, zy, noch hunne vrouwen of kinderen, nog iemand by hun wonende, directelyk, noch indirectelyk, uitgezonderd nochtans de bak- meesters der militairen, die zo binnen dis buiten de stad bescheiden zyn en die daar van speciale permissie van den heer Gouverneur Generaal zullen moeten vertoneu, mitsgaders ook de commensaalhouders, waar van gesproken is by art. 9, en zulks op verbeurte van twintig ryksdaalders, waar van de eene helvt komen zal ten faveure van den pachter en de andere helvt van den officier, die de calange doen zal, zo menigmaalen als zy daar over bekeurd zullen worden, waar op de respeelive officieren van justitie wel zullen hebben te letten ; en worden de bailluw en landdrost by dezen wel expreslyk gequalificeerd om by praeventie de calange te mogen doen voor den raad van justitie dezes kasteels.

Art. 14. Niemand zal binnen of buiten de stadspoorten of ten platten lande, tot de Maronde, Meester Gomelis en Tange- rang inclusive, mogen tappen of herbergen houden, dan die daar toe speciale licentie van den gerechte dezer stad zal hebben geobtineerd ; en in het verleenen van welke licentie gdet xal moeten worden, dat het eerlyke en bekende lieden zp en die goed huis houden.

Art. 15. Geene herbergen of tapneeringen zullen echter gehouden of eenige sterke dranken, hoe genaamd ook, verkogt mogen worden in de Zuider-voorstad of op eenige plaatzen, tusschen de post Meester Cornelis, de passer Tanna-abang eo deze stad geleegen, gdyk ook geen sterke dranken zullen mogeo

Digitized by VjOOQIC

P. G. VAN OVERSTRATEN. 683

worden getapt op de bazaars zelve van Meester Gomelis, Weltevreede en Tanna-abang, op verbeurte van vyftig ryks- daalders, ten behoeve van den officier van de justitie, die de calange zal doen, en van den pachter dezer gerechtigheid, ieder voor de belvt.

Art. 16. Op alle andere bazaars, geleegen in de om- en bovenlanden, uitgenomen alleen die, dewelke in de Jaccatrasche en Preanger-Regentschappen toegestaan zyn of noch toegestaan zullen worden, zal deze gerechtigheid wel gehoeven moeten worden door den pachter van die geenen, ^ie tapneeringen hebben en sterke dranken verknopen, doch zal hy gehouden en verplicht zyn ann de potias of bazaarbouders uil te keeren twee derde gedeeltens van het zuiver bedragen daar van, dan wel zich daaromtrent met de voormelde potias of houders der Itazaars by wyze van afkoop of anderzints kunnen verdragen, lerwyl zy anderzints zullen moeten toelaten, dat hy, pachter, aldaar zyue dienaaren stelt om deze gerechtigheid te colligeeren ; ea wanneer een potia of bazaarhouder den pachter of zyne dienaren hier in op de eene of andere wyze hinderlyk is ge- weest, zal dezelve verbeuren eene boete van duizend zilvere gekartelde dukatons, de eene helvt ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, en de andere helvt ten faveure van den pachter, en by onvermogen om die te voldoen zal hy in de ketting geklonken worden om voor den tyd van drie jaaren aan de gemeene werken te arbeiden.

Art. 17. De tappers en herbergiers zullen des avonds na regen nuren geene gelagen mogen zetten, op zes lyksdaalilers boete voor de eerste reis, tien ryksdaalders voor de tweede en vyftien ryksdaalders voor de derde reis, dat zy na den voornoemden tyd zullen bevonden werden getapt te hebben.

Art. 18. Gelyk dezelven ook niet zullen vermogen te tappen op Zon- of feestdagen onder de predikatie, op verbeurte van zes ryksdaalders.

Art. 19. Voorts zullen de tappers en herbergiers respective verplicht zyn allen en een iegelyk (slaven uitgezonderd) in honne herbergen te admitteeren, die geneegen moglen zyn

Digitized by VjOOQIC

6JJ4 1707. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

zich daar in te begeeven, doch aan de herbergiers op Anke eu in de herbergen achter Heemraden-thain en de Ze?enpro- viilcien zal hel vrystaan die gecne af te wyzen, welker admissie zy vermeenen niogten, dat tot praejudicie van hunne nering zoude strekken.

Art. W. En zullen de tappers en herbergiers ach voor bet overige in het doen hunner nering punctueel moeten re- guleeren naar het geen dien aangaande verder is gestatueerd.

Art. 21. Terwyl de pachter wyders ook zal verplicht lyn zich, voor zo verre in dezen hem geene speciale beveelen zyn gegeeven, te re^uleeren naar de generaale conditiên.

Art. 22. En zal eindelyk de gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander gequalificeerd zyn om, even als de respective officieren van justitie, de calange in Aeaen te doen, voor zover namentlyk zulks de bovenlanden betreft.

Candüièn der pacht van de haanen-veckteryen.

Art. 1. De baanen- vechteryen zullen, zo binnen, alsbniten de slad, tot de binnen-posten Anke, de Ketting, Ryswyk, Noordwyk, Wilgenburg en Ansjol in het geheel niet worden getolereerd en voorts ook boven de eveogemelde binnen-posteD tot de regentschappen in het Banlaroscbe toe op geene andere plaalzen, dan de gepriviligeerde bazaars, op poene, dat, by ontdekking van het tegendeel, de houder van een baanen-vechlery zal verbeuren ryksdaalders KOO tot een boete voor den officier, die de calange zal doen — en dat de geenen, die aldaar zullen bevonden worden haanen te hebben laaten vechten of in hel vechten van dezelve geintresseerd te zyn geweest, de vrye lieden voor veertien dagen in de boeyen op water en rysi gezet, doch de slaven aan een paal gegeesseld zullen wordeo.

Art. 2. De pachter zal op alle bazaars in de om en boven- landen, uitgezonderd alleen die, welke in de Jaceatrasche* en Pre- anger-regentschappen zyn toegestaan of noch toegestaan zullen worden, alleen deze gerechtigdeid mogen heffen, doch gehouden en verplicht zyn aan de houders of potias derzelven twee derde gedeeltens uit te keeren van het zuiver bedragen daar van,

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 6|SB

ten ware de poUaa of boaders der bazaar zicb daar omtrent met den pacbter by wyze vau afkoop of andersins mogten verdraageB, terwyl zy anders zullen moeten toelaaten, dat de liacbler aldaar ¥olk stelt om die gerechtigheid Ie ooUigeeren ; — en wanneer zal kannen worden aangetoond, dat een bazaar- houder of potia den pachter of zyne dienaren hier in op de eene of andere wyze hinderiyk is geweest, zal dezelve ver- beuren eene boete van duizend zilvere gekartelde dukatons, de eene hdvt ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, en de andere helvt ten faveure van den pachter, enby onvermogen om die te voldoen zal hy in de ketting geklonken worden om voor den tyd van drie jaaren aan de gemeene werken te arbeiden.

Art. 3. De pachter zal gehouden wezen om voor de plaatzen der voorschreeven haanen- vechteryen een houten of geschilderde haan te stellen tot een teken.

Art. 4. Niemand, wie hy ook zy, zal eenige haanen-vech- taryen mogen toelaateo op zyn erv, in zyn huis, thuin, campong of hod, op verbeurte van honderd ryksdaalders ten behoeve als boven.

Art B. De pachter zal van ieder haaoenvechter, wiens haan triumpheert, twee stuivers genieten van elke ryksdaalder, die hy gewed en gewonnen heeft.

Art. 6. Gelyk mede van ieder particuliere wedder, die in zdvervoegen komt te winnen, twee stuivers van elke dukaten.

Art. 7. En zal deze gerechtigheid aanstonds aan den pachter moeten worden betaald, op poene, dat zy anderzinls als frau- dateurs der pacht al, het geen zy gewonnen hebben, aan hunne partyen zonder tegenspraak wederom zullen moeten restitueeren en terug geeven.

Art. 8. Doch de pachter of houder der haanen-vechtery zal geenzints vermogen te admitleeren eenige slaven of lyf- eigenen, aan wien dezelven ook zouden mogen toebehooren, op poene van vyflig ryksdaalders, te verbeuren ten behoeve van den landdroet of den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlandcfr, die de calange doen zal, voor ieder slaaf, die door

Digitized by VjOOQIC

686 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

hem in de haanen vechteryen zal toegelaten worden, terwyl behalven dien de slaav, die op een baanen-vechtery zal worden gevonden, direct aan een boom gebonden en afgestraft zal worden.

Art. 9. Zo als de pachter ook geen part of deel in de gemelde haanen-vechteryen en de particoliere weddenschappen, die daar uil verder komen voort te vloeyen, zal vermogen te neemen, direct of indirect, op poene van, daar op bevonden wordende, telkens dertig ryksdaalders te zullen verbeuren ten profyte als voormeld.

Art. 10. Maar zal de pachter zich volkomen neutraal en on- zydig moeten houden en veel minder mogen gedogen, dat zyn volk de vlym aan dezen of genen haan verkeerd en kwalyk koomt vast te binden, ten einde daar door te veroorzaken, dat, zo wel de eigenaar van dien, als de particuliere wedders, die de zyde van voorschreeven haan gekozen hebben, hunne wed* denschap komen te verliezen; en zulks mede op eene gelyke boete, ten behoeve voorschreeven.

Art. 11. be pachter zal niet vermogen te tappen ofte ver- koopen eenige dranken ter plaatze, waar de baanen-veehteryen gehouden worden, liet zy onder den naam van klein- of zet- bier, dan wel water met syroop gemengd, op poene van de boete, gesteld by de conditien der pacht van de herbergen art. 5.

Art. 12. Tot het doen van calanges zullen in deezen niet alleen gequalificeerd zyn de officieren van justitie, maar ook. voor zo ver de bovenlanden betreft, de gecommitteerde toten over de zaken van den inlander, aan wien wel inzonderheid word gedemandeerd toe te zien en te waaken, dat de gestelde orders omtrent deze pacht in de bovenlanden met de meeste nauwkeurigheid werden nagekomen en achtervolgd.

Art. 13. Voorts zal de pachter mede verplicht zyn zich te reguleeren naar het geen by de generaale conditien aan alle pachters is voorgeschreeven.

Candilién der pacht van de Chineesche ioptafeU en de po en iopko.

Art. 1. De Ghineeschen zullen op geene andere plaatzen.

Digitized by VjOOQ IC

Itet. P. é. VAN OVERètRAtEfl. 65t

het zy binnen of buiten de stad of ten platten lande rondsom dezelve, tot de rivier Maronde en de posten Meester Gornelis en Tangerang inclosive, mogen toppen, als alleen in de pu- blieke topbaanen, die de pachter dezer gerechtigheid zal vermogen te houden.

Art. 2. Deze publieke topbaanen zullen moeten gehouden worden in eigen of gebuurde huizen, — en in de stad niet meer mogen zyn dan zes en buiten dezelve tien, en zulks op de volgende plaatzen, als; binnen de stad,

1 op de Moorsche bazaar,

1 » » ryst »

1 » » pissang »

1 in > Uitrechtsche straat,

1 » > Zand zee of bet Vierkant en

1 by » Porlugeesche kerk,

6 in bet geheel, en buiten de stad, 3 buiten de Uitrechtsche poort, S > > Boom, 3 op Patuakan, 2 » den weg van Anke,

10 in het geheel, en. dus zullen 'er in den aanstaande ook geene topbaanen meer mogen zyn op de groote bazaar binnen de stad, in de voorsteeden, de Cbineesche cauipong ofop de wegen van Molen- vliet en Jaccatra, op poene, dat, wanneer bevonden zal worden, dal buiten de voormelde plaatzen of boven het voorschreeve getal tophuizen zullen zyn opgericht, de pachter voor ieder derzelven zal verbeuren een boete van vyf honderd zilvere gekartelde dukatons, de eene helvt voor den officier der justitie, die de caiange zal doen, en de andere helvt ten faveure van de stads kas ; en dat het hoofd van zulk een ongepermitteerd tophnis voor den tyd van een jaar in de ketting zal worden geklonken om aan de gemeene werken te arbeiden.

Art. 3. De huizen, die daar toe gebruikt zullen worden,

rtAKAAT-fOn 0UL ZIl. 43

Digitized by LjOOQ IC

6K6 1707. P. Ó. VAN OVERÖtFeAtEfl.

zqllen aan den beer praesident van het ooilegie van Scheepenen moeien worden opgegeeven ter approbatie, zonder dat yer- volgene de topbaanen in andere buizen zollen mogen worden overgebragt, als met speciaal consent van den geroeide heer praesident; en zullen alle dezelve met een kenbaar nommer moeten worden onderscheiden, als die van binnen de stad van n^. 1 tot 6 en die van buiten van n^ 1 tot 10, op verbeurte van drie honderd zilvere gekartelde dukatons, ten behoeven als boven, zo door den pachter te voldoen, als door het hoofd van een dusdanige, zonder consent verplaatste of niet genom- merde topbaan.

Art. 4. Deze topbaanen zullen moeten worden gehouden openüyk, zonder dat voor derzelver deuren of vengsterseenige gordynen, klapper-, stroo- of kajang-matten, dan wel iets anders gehangen, gezet of geslagen zal mogen worden, v^aar door belet zal kunnen worden het toppen van buiten te zien, op verbeurte van een honderd ryksdaalders door de hoofden der topbaanen, die contrarie dezes zullen hebben gedaan, mede ten behoeven als voren.

Art. 5. In deze tophuisen zullen alleen Ghineesche mans- perzonen om te speelen mogen worden toegelaaten, zonder dat buiten dezelven iemand, van wat natie die ook zy, in het vervolg daar in zal mogen worden geadmitteerd, en inzonder- heid niet vrye, onchristen inlanders, zo als dit aan deielven tot nu toe is gepermitteerd geweest, doch welke permissie by dezen in zyn geheel koomt te vervallen, en noch veel minder mans- of vrouwen slaven, die even zo min tot bet spel zullen mogen worden toegelaaten, als dat zy eenige goederen, van wat natuur die ook zouden mogen zyn, zollen mogen verpanden of verkoopen, op poene, dat, wanneer eenige vrye, onchristen-inlanders of slaven daar in zullen worden gevonden, het zy dezelven gespeeld of maar toegezien hebben of eenige goederen door dezelven zullen zyn verpand of ve^ kogt, de slaven ten eersten door de dienaren van de jostitie aan een boom gebonden en strengelyk gegeessdd zullen worden en de vrye inlanders voor den tyd Tan agt dagen in de

Digitized by VjOOQIC

1^97. P. Q. VAN OVÈRStRAtEN. 659

boeyen op water en ryst zullen worden geplaatst, terwyl de paehler, of hy daar van kennis gedraagen zal hebben of niet, voor ieder ¥rye, onchristen inlander of slaav, die in een top- baan zal worden geattrappeerd, verbeuren zal een boete van eeo duizend gekartelde dukatons, ten behoeven ab vooren, en het hoofd der topbaan, die dezelven in zyn huis om te spoelen^ goederen te verpanden of te verkoo|)en, dan wel onder welk praetext dit ook zoude mogen zyn, zal hebben toegelaaten, voor den tyd van vyf jaren in de ketting zal geklonken worden om aan de geraeene werken te arbeiden.

Art. 6. En om het zo algemeen geworden speelen van de slaven met des te meer ernst te kunnen tegengaan zullen niet alj^een de oIBciers van justitie vermogen de vrye, on- christen inlanders en slaaven, die in de tophuizen zullen gevonden worden, te doen apprehendeeren, maar ook de lyfheeren en vrouwen het recht hebben hunne slaven, daar in zynde, uit dezelve te haaien of door anderen dan wel door de dienaren van de justitie te doen halen, die daar io ten allen tyden gehouden zullen zyn den gevraagden bystand te verleenen, zonder dat het nodig wezen zal daar toe alvorens autborisatie van den rechter of eenige permissie van de officieren van justitie te verzoeken ; — en hy, die zich daar tegen zal komen te verzetten, zal in de ketting worden geklonken om voor den tyd van gelyke vyf jaaren aan de gemeene werken te arbeiden.

Art. 7. In de voorschreven tophuizen zal alleen door de Chineezen gespeeld mogen worden van 's morgens ten zes tot 's avonds ten negen uuren, zullende de pachter en het hoofd der topbaan, waar in vóór of na dien tyd gespeeld zal zyn, telkens een honderd ryksdaalders ten faveure als boven verbeuren, wanneer bevonden zal worden, dat contrarie dezes zal zyn gehandeld.

Art. 8. Buiten deze bepaalde topbaanen zal de pachter in de Chineesche campong noch mogen laten speelen in agt zo- genaamde top-warongs of toptafels, en zulks zo wel by dach, als by nacbt, mits dat daar toe ook niemand buiten de

Digitized by VjOOQIC

660 17Ö7. P. G. VAN OVERÖTRATEN.

Ghineezen word toegelaateo, op poene als boven, en dal, wan- neer bevonden word, dat 'er in of op andere top-warongs of tafels is gespeeld, de pachter en hy, die de top zal hebben gehouden, op gelyke wyze zullen gemulcteerd en geslraft worden, als hier boven art. 2 is bepaald.

Art. 9. Die binnen de stad en de voorschreve limiten zal hebben toegelaaten, dat 'er in zyn buis, stal, thuin of zp stoep of erv gespeeld word, zal, wanneer 'er Ghineezen of christenen hebben gespeeld, verbeuren, voor de eerste reis een honderd en voor de tweede keer twee honderd ryksdaal- ders ; — doch, indien daar by vrye, onchristen inlanders of slaven zullen zyn geweest, eene somma van vyf honderd ryksdaalders, ten behoeven van den ofScier, die de calange doen zal, boven arbitraire correctie voor de tweede reis; en deze boetens zal de pachter telkens dubbeld verbeuren, ingeval by bevonden zal worden daar toe zyn consent te hebben gegeeven.

Art. 10. Op alle bazaars, geleegen in de om- en boven- landen, zal daar en tegen ook getopt mogen worden, zo wel door Ghineezen, als vrye, onchristen inlanders, doch door geene slaven, op iK)ene, dat voor ieder slaav, die daar op zal hebben gespeeld, het zy dezelve als slaav bekend is geweest of niet, de potia van de bazaar zal verbeuren vyf honderd ryksdaalders en hy, die op de top heeft voorgezeten, voor den tyd van een jaar in de ketting geklonken zal worden om aan de gemeene werken te arbeiden.

Art. 11. De pachter zal in het vervolg, met seclusie van een iegelylg op alle de voornoemde bazaars, in de bovenlanden geleegen, uitgenomen alleen die, dewelke toegestaan zyn of noch toegestaan zullen worden in de Jaccatrasche- en Preanger- regentschappen, alleen mogen laten toppen, mits echter aan de potia's of houders der bazaars uitkeerende twee derde gedeeltens van het zuiver bedragen van hel geen gecoUigeerd zal worden ; doch het zal echter tevens aan den zelven vrystaan om zyn recht aan de potias of huurders der voormelde ba- zaars by wyze van verkoop of anderzints te cedeeren, maar

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  661 
```

in contrarie geval zullen de eigenaars, potias or huurders der Yoorroelde bazaars gehouden en Yerplicht zyn den pachter or zyne dienaren tot het heffen dezer gerechtigheid op de bazaars toe te laten, op poene, dat die bevonden zal worden zalks te hebben geweigerd of wel den pachter hinderlyk te zyn geweest in het invorderen van zyn pacht, verbeun^n zal een boete van een duizend gekartelde dukaions» ten behoeven, voor de eene helvt van den officier, die de calange zal doen, en voor de andere helvt ten faveure van den pachter: en in- geval hy, potia of bazaarhouder, onvermogend mogt zyn die boete ^te voldoen, zal hy in de ketting geklonken worden om voor den tyd van drie jaaren aan de genjeene werken te arbeiden.

ArI. 12. Op gcene andere plaatzen, hoe genaamd ook, zal io de om- en bovenlanden mogen worden getopt of gespeeld als alleen op de voornoemde gepriviligeerde bazaars, en zulks op zodanige poene, als in art. 9 is bepaald geworden.

Art. 13. En zal niet mogen worden getopt op Zondagen dan wel feest- of bede-dagen, op poene van vyftig ryksdaalders door den pachter en die op den top heeft voorgezeten, ieder, en tien ryksdaalders door eiken speelder te verbeuren, ten behoeven van den officier, die de calange doen zal, hetzy dat zulks in de publieke topbaanen of wel elders, binnen of buitenhuis, koomt te geschieden.

Art. 14. Voor iedere toptafel, hoe veel 'er ook in iedere publieke topbaan zouden mogen wezen, zullen door den geenen, die op den top willen voorzitten, aan den pachter voor een balv etmaal moeten betaald worden twee en een halve ryks- daalder of zo veel minder, als hy met den pachter zal kunnen overeen komen, dan wel door den winner van elk spel twee stuivers van iedere dukaten.

Art 15. Geeue Chineesche wyven, dochtera of andere vrouwen zullen mogen toppen of dobbelen, bet zy in geper- mitteerde topbaanen of in bun eigen of andere huizen of op welke plaats dit ook zoude mogen zyn, op poene, dat die van haar daar op zullen worden geattrappeerd, niet alleen ver- beuren zullen ieder een boete van vyf honderd zilvere gekar-

Digitized by VjOOQIC

662 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN,

telde dukatons ten faveure van (den officier van de justilie, die de calange doen zal, welke boete, wanneer zy van zich zelvs geen geld mogten hebben, betaald zal moeten worden door haare mans, vaders, voogden of de geene, in wier huizen of op wier erven zy zullen hebben getopt, maar ook telkens achter af in de boeyen van Scheepenen zullen worden gebragt om, voor den tyd van zes weeken in een donker gat aldaar gesloten, op water en ryst gesteld te worden; — en om dit niet dan te veel doorgedrongen kwaad des te ernstiger tegen te gaan, zo zullen zo wel de officieren van justitie, ab de capitain en lieutenants der Chineezen vryelyk en zonder dat het nodig zal wezen daar toe alvorens qualificatie van den rechter te verzoeken, zulke huizen en plaatzen vermoogen op te neemen en te visiteeren, als waarin zy vermoeden hebben, dat door de voormelde vrouwsperzonen word gespeeld, mits dat de capitain en lieutenants alle zodanige wyven, dochters en andere vrouwen, als door hun op het toppen worden ge- attrappeerd, aan den officier van justitie ten eersten over geeven en bekend maken.

Art. 16. Zo als mede aan den geenen, die langs de straten in of met mandens koekjes of andere eetbare whaaren te koop veilen, het toppen of laten toppen op hunne gemelde mandens geinterdiceerd word, op poene van twee honderd ryksdaalders, ten behoeven als voren; en zullen de lyfbeeren of vrouwen hier over aanspreekelyk zyn, indien hunne slaven zich daar aan zullen hebben schuldig gemaakt, terwyl zy, die onvermogend zullen zyn die boete te voldoen, voor eenjaar in de ketting zullen worden geklonken om aan de gemeene werken te arbeiden.

Art. 17. Niet alleen de genen, die met Chineezen tegens dit verbod gelopt hebben, het zy Europeanen of andere christenen, maar ook de Chineezen, die met de voorschreve, ongeoorloovde natiën hebben getopt, zullen, lH>ven de verbeurte van bet geld. dat 'er aan de eene of andere kant gewonnen mogt zyn, eo noch tien ryksdaalders daar en boven, voor den tyd van agt dagen op water en ryst in eene donkere gevangenisse gezet worden.

Digitized by VjOOQIC

P. Q, VAN OVERSTRATEN. 605

Art. 18. Maar zy, die bevonden zullen worden mei slaven ie hebben getopt, zullen, wanneer hel Cbineezen of vrye, on- christenen zyn, voor den lyd van een jaar in de ketting geklonken en aan de genieene werken ten arbeid gesteld worden ; en, indien bel christenen, het zyEuropeezen of andere zp, zullen dezelven, boven een boete van vyf en twintig ryksdaalders, voor den tyd van zes weeken op water en ryst in de gevangenis gezet worden.

Art. 19. Die omtrent de toptafels eenige moejelykheeden maken of den Cbineezen eenige overlast doen, het zy met stoten of slaan, dan wel met hel opgezette geld weg te nenaen, zullen als publieke straatschenders gestraft worden, naar exi- genlie Yan zaken.

Art. SO. Tot de calange ran alle de voorschreven contra- venlien worden gequaliSceerd, niet alleen de bailluw en landdorst, zonder onderscheid van jurisdictie, hel zy binnen of buiten de stad, maar ook beide de fiscaals en, voor zo ver de boven- landen aangaat, de gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander.

Art. 21. Doch geene lieden, een vast verblyf hebbende, zullen, wanneer zy eenige boetens moeten voldoen, ten eersten geincarcereerd mogen worden, maar, by gebrek van betaling der boetens, zullen zy voor den rechter moeten geconvenieerd worden, ten einde de zaak aldaar de plano werde afgedaan.

Art. 22. Zo als verder den respective coUegien van jus- titie geinterdiceerd word op het geen met het toppen der Cbineezen gewonnen is, nog op de verstrekking van gelden, dewelke door den pachter of medestanders, dan wel zelvs door de genen, die niet mede gespeeld mogten hebben, aan iemand tol bet toppen mogt gedaan zyn, eenig recht te spreeken, veel minder executie te decerneren, al ware daar van ook obligatiên of scbrifielyke schuld-kennissen verleend.

Art. 23. De pachter, collecteurs of medestanders der top- banen zullen zelf niet mede mogen toppen, dan wel eenige part of deel daar in neemen, op poene van vyf en twintig ryksdaalders, te verbeuren ten behoeven van den officier, die

Digitized by VjOOQIC

664 1797. P. G. VAN OVERSTRATEN.

de ealange zal doen, zo dikwyis het zelve door han zal worden gedaan.

Art. 24. Voorts zullen dezelven ook behoorlyk zorg moeten dragen, dat in de publieke topbaanen met geen valsche steenen, dan wel op eene andere wyze, hoedanig zulks ook zonde mogen worden gedaan, valschelyk gespeeld werde, op poene, dat, het zelve met hunne voorkennis gedaan of oog- luikende toegelaten wordende, zy telkens zullen verbeuren eene somma van vyf honderd ryksdaalders, buiten arbitraire correctie, insgelyks ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, boven en behalven zodanige arbitraire correctie, als men naar gelegendheid van zaaken vermeenen zal te behoren.

Art SS. Niemand zal eenige nachtbriefjes mogen verleraen, buiten die ter ordre van den heer Gouverneur Generaal ter secretary der hooge regeering worden geêxpedieerd.

Art. !6. Geene andere soorten van spelen zullen, het zy onder den naam van toppen of anderzints, gespeeld mogen worden, dan die geene, welke van ouds gebmikelyk zyn geweest, zonder eenige nieuwe te mogen invoeren, op verbeurte van vyf honderd ryksdaalders boete voor de genen, die de ont- dekking mogten komen te doen.

Art. 27. Onder de gebruikelyke en dus gepermitteerde spoelen zullen alleen begreepen zyn de volgende, als:

met kleine dobbelsteenen, op zes kanten bespikkdd van 1 tot 6;

met 6steenen het spel Moo Sipat en Tjong Guantjoe;

5  en  4  steenen  Tjoen  Wab ;

» 3 steenen Top, Tjouw Kouw, Taum Kauw, Lam Tsingkiog ; » 2 steenen ook het spel Top;

» een tolletje, mede op zes kanten bespikkeld van 1 tot 6, dat op een pieringje, op een tafel staande, niet toegedekt mag worden;

met de kaarten, met 75 en 60 stuks, het spel Pong Houw; B 60 Kayhouw, Soliong en Liong Houw; » 30 Hoe a Houw, Tithouw, Tj-o p hi, Lioé Koenkiam, Thaltong, Qua Houw, Kong Siep, Tjoe Houw, Tingkauw;

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 665

roet 84 Py a Ping; • 27 Koea Pay;

kopere  pitjes  het  spel  Pak  Tsjoé,  geschiedende  met  een

pitje, Tjo Poea met 3 pitjes en Metoea met ISO pitjes; gevolgeiyk zal onder andere verboden speelen met gene steenen mogen gespeeld worden, eenlyk op vier kanten gespikkeld; terwyl het kaartspel Py a Po verboden blyvt.

Art. 28. Voorts zal de pachter verplicht wezen zich stip- telyk te gedragen naar de generaale pacht-conditién in alle andere gevallen, waar van by deze speciale conditién geene mentie mogt zyn gemaakt.

Qmdüièn voor de pacht van de vtsch-markt.

Art. 1. Tot meerder gemak en gerief der ingezetenen en op dat de pachter des te minder gefraudeerd werJe, zal door niemand eenige visch mogen worden verkogt dan ter plaatze, daartoe bepaald, op verbeurte van zyn visch en zes ryksdaalders boete, ten behoeven van den pachter.

Art. !. Om de geschillen tusschen den pachter van den Boom en dien der visch markt weg te nenrfen is dienstig ge- oordeeld, dat door den laatst gemelde zal worden ontvangen de gerechtigheid van alle visch, zonder onderscheid, hetzy versche, gesneden of gekurven, gedroogde, gezouten, gepekelde, trassie of bladjang of wat benaming men daaraan ook zoude kunnen geeven, en dus ook van alle zoorten van garnaalen, mitsgaders van waar dezelve ingevoerd worden, hetzy van de omliggende eilanden, Tjilintjing, Java, Gheribon, Bantam, Gam- bodia, Siam, Maeao, Manilha, dan wel van zodanige andere plaatzen, van waar eenige visch, van wal zoort die ook zy, alhier aangebragt en ingevoerd word, uitgezonderd echter alle zodanige gezouten en gedroogde visscben, garnaalen en zee- gewasschen, als uit Europa of America, dan wel met jonken uit China hier aangebragt worden, alzo die onder den Boom en de bepaalde redemtie-gelden verblyven, mits dat de pachter van de vischmarkt van aUe andere dan versche visch (waar omtrent de bepaalde thol stand houdt) of van de gedroogde

Digitized by VjOOQ IC

666 1797. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

of gezouten visch ook niet meer of anders zai mogen beffen dan zes ten honderd, zonder dat die op de vischmarkt zal behoeven vefkogt, maar eenlyk verthold moeten worden, terwyl de pachter van den Boom zal genieten den thol van de in- en uitgevoerd wordende tripangs, agar agar, troeboe of vischkuit, vischlym en 'baayenvinnen, waarvan dierbalven de pachter van de vischmarkt niels zai mogen praetendeeren.

Art. 3. De pachter zal voor de visch, die door de alhier remoreerende visschers aangebragt en verkogt word, twee stuivers van ieder ryksdaalder genieten, zonder meer» hetij voor zich zelven of voor den bazaar-wachter.

Art. 4. Maar de visschers, die van Bantam, mitsgaders Java's Oostkust en speciaal van Tagal en andere plaatsen op die kust alhier met hunne versche visch ter markt komen» zullen van ieder ryksdaalder vier stuivers aan den pachter moeten betalen, zonder dat de pachter van hun iets meerder zal mogen vorderen, op poene van de tiendubbelde restitutie en verbeurte van vyflig ryksdaalders voor den o£Bcier, die de calange zal doen, zo dikwils hy zulks zal komen te doen.

Art. 5. Voorts zullen de viseh-verkopers, die op de markt zitten, maanddyks aan den pachter moeten betalen drie ryks- daalders van ieder bank en verplicht zyn deze gerechtigheid te voldoen in bet begin of uiterlyk voor den zesden dach vao de maand, zonder zulks te mogen uitstellen tot het eiode van dien.

Art. 6. Alle visschers, die hunne visch op de markt te koop brengen, zullen hunne praauwen aan de overzyde van die markt moeten laten leggen en derzelver visch met de daartoe gestelde kleine canoos hy kleine partyen op de gemelde markt moeten overbrengen.

Art. 7. De pachter zal geenzins mogen toelaten, dat de visschers door iemand, veel minder door zekere jongens, met den naam van anjing-ayer of waterhonden bekend, van bonne visschen beroovd worden, by occagie, dat zy de canoos helpen naar binnen brengen, ter plaatze, waar de opveiling geschiedt, ten welken einde hy dezelven ook zal moeten beletten hunne

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  667 
```

gerocf?de visscben alSaar uit te venten, op verbeorte ven tiëa ryksdaalders ten behoeven van den officier, die de calange doen zal.

Art. 8. Gelyk ook de pachter de wetangsche en andere visschers, wanneer die middelmatige en kleine viaschen met canoos op de markt brengen, niet zal vermogen te verkorten met zyn dienaar heimelyk te ordonneeren de rotting of stok in het midden van de cano te zetten tot een teken, dat eenlyk de visschen, tot dus verre leggende, opgeveild worden om door dat middel zich van de overige visschen, bniten kennis der visschers, als dewelke niet beter weeten, of alle de visschen zyn tegelyk opgeveild, meester te maken en voorts tot zyn eigen voordeel aan den man te helpen, op poene van een- honderd ryksdaalders by den pachter en twee honderd rijks- daalders bij den bazaarmeester voor de eerste reis, mitsgaders voor de tweede maal dubbeld te zullen verbeuren, te appli- ceeren, de eene helvt ten behoeven van den officier, die de calange doen zal, en de andere helvt voor de Hollandsche kerk, en voor de derde maal arbitrair te zullen worden gecorrigeerd, naar exigentie van zaken.

Art. 9. De pachter zal gedurende zyn pacht veq^icht wezen om de markt behoorlyk te onderhouden en ten zynen kosten het omver vallende en nederstortende naar vereisch op te richten.

Art 10. In gevalle de pachter met het uitgaan der pacht het naast volgende jaar niet blyvt continueeren, maar een ander in zyn plaats de pacht komt te aanvaarden, zal hy wegens de reparatien, door hem aan de markt gedaan, zonder daar van iets te demolieeren, niets ter waereld vermogen te eischen of praetendeeren.

Art. 11. De pachter zal geobligeerd zyn de markt schoon te houden en dagelyks te doen spoelen, veegen, mitsgaders Tan alle onreinigheid en het geen verder eenige stank ver- oorzakende is, te doen zuiveren.

Art. 12. De visch, dewelke door de visschers ter markt gebragt word, zal zo wel aan 's Gompagnie's dienaren en

Digitized by VjOOQIC

668 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

burgers, voor zo veel ieder tot zyne huishouding van nooden heeft, als aan de verkoopers by afslag moeten worden verkogt.

Art. 13. De afslager zal gehouden weezen na den aislag de visschers aanstonds te hetalen, mits voor het verschieleo van zyn geld van ieder ryksdaalder twee stuivers aftrdLkende.

Art. 14. Gelyk ook de afslager geen visch weder zal mogen afslaan, voor en aleer de party, die (e voren is afgeslagen, ter bank of van den afslag zal weggebragt weezen.

Art. 15. En zullen alle visschers gehouden zyn, uil zee komende, aanstonds direct naar de markt te vaaren, zonder aan eenige plaatzen te mogen aanleggen of hunne visch onder wegen te verkopen, op poene, dat die geene, die contrarie zal bevonden worden gedaan te hebben, voor ieder keer ver- beuren zal drie realen van achten.

Art. 16. Wanneer twee of meer perzonen te gelyk een hoop komen te myneu, zal de afslager dien koop wederom op nieuw moeten ophangen ; en, zulks op hel eerste of tweede woord geschiedende, zal die visch ten minsten een derde hoger als de eerste reis moeten worden ingesteld.

Art. 17. De pachter of de afslager, dan wel iemand van de hunnen, zal geen visch vermogen te mynen, veel minder aan den eenen of anderen thuis te zenden of verkopen, direct of indirect, op verbeurte van twee honderd ryksdaalders ten behoeven van den officier, die de calange doen zal, en depor- temenl van zyn ambt boven dien, voor zo verre dit laatste den afslager is concerneerende.

Art. 18. Gelyk ook de pachter of de afslager, onder bet afslaan van de visch, dan wel voor dat dezelve afgeslagen word, geenzints zal vermogen te gebruiken het woord van ongtsin of diergelyke, andere woorden, tekenen of exclamatien, ten einde daar door de kopers te intimideeren de visch voor een behoorlyken prys te kopen en hun te obligeeren dezelve, naar het genoegen van den pachter of bazaar-wachter, zo laag te laten loopen, als zy begeeren, op poene en boete als vooren.

Art. 19. Zoo als mede de pachter of bazaar-wachter nie- mand van hun volk, hetzy slaven of andere, zullen vermogen

Digitized by VjOOQIC

179t, P. Q. VAN ÓVÈFeSTRATËN. 669

te employeeren tot het opbrengen van de visch, maar zal het zeWe aDeen mogen geschieden door de zodanigen, als de yerkopers zallen komen goed te vinden.

Art. 20. De recognitie voor het schoon houden van de markt, die in 1797 door het collegie van Heemraaden is ver- pacht geworden, zal met primo January aanstaande gehooren tot deze pacht en dus alleen, buiten bemoeienis van iemand anders, genooten worden door den pachter dezer gerechtigheid, die daar voor zal mogen vorderen van ieder visch-verkooper op gedagte markt 7* ^Q ▼ao ^^ toekan-talie oi touw-verkooper 30 stuivers 'smaands, zonder meer, op poene, dat, wanneer bevonden zal worden, dat daar voor meerder is ingevorderd, hy, pachter, verbeuren zal een boete van vyf en twintig ryks- daalders ten behoeven van den officier, die de calange doen zal.

Art. 21. En zal hy pachter gehouden en verplicht weezen, op poene als voren, voor deze recognitie de gemelde vischmarkt in een allenzints zuiveren en zindelyken staat te onderhouden.

Art. 22. En zal hy, pachler, zich eindelyk ook mede stip telyk moeten gedragen naar de generaale pacht-conditiên.

Condiém voor de pacht van de waag.

Art. 1. In de waag zal een Hollandsche schaal en gewicht, maar geen andere, mogen gebruikt worden, dewelke de waag- meester onder zyné verantwoording en bewaaring hebben zal.

Art. 2. Niemand zal gehouden zyn de goederen, die hier ter plaatze by verkoop van den eenen op den anderen over- gaan, aan de waag te brengen, maar de vryheid hebben van daar omtrent naar zyne keuze te werk te gaan.

Art. 3. De pachter zal zich met de goederen, die aan de waag gebragt worden om gewoogen en geleeverd te worden, niet mogen bemoeyen, ten zy daar toe alvoorens expreslyk ▼erzogt wordende.

Art. 4. Een iegelyk zal het gepermitteerd zyn in huis te mogen houden geykte balanzen en gewichten, zonder dat de pachter zulks zal mogen tegenspreeken.

Art. 5. Voor de koopmanschappen en goederen, die van

Digitized by VjOOQIC

éïO I^Ö^. P. Ö. VAN ÓVERSTRATeN.

buiten ingevoerd worden, scboon zy niet ter waag koomeo, en alle andere, die ter waag gebragt worden, zal by den verkooper een ten honderd betaald moeten worden.

Art. 6. Desgelyks zal aan de waagmeesters van alle pond- goederen, die van buiten worden ingevoerd, schoon zy niet ter waag komen, en van alle andere, die ter waag worden gebragt, door den verkooper of kooper, volgens bun onder- ling acGoord, moeten worden voldaan een halve stuj'ver per pikol van 125 ponden; lerwyl de pachter van de waag tevens is gerechtigd om ten behoeven der voornoemde waagmeeslos van de suiker, die van particulieren word ingekogt, den voc»-- noemden Vs stuiver per pikol waaggeld te vorderen.

Art. 7. Deze gerechtigheid zal nochihans niet voldaan worden van eenige koopmanschappen of goederen, die voor de Compagnie aangebragt of uitgevoerd, dan wel voor haar gekogt of verkogt worden, gelyk ook niet van eenige producten, die aan haar geleeverd worden.

Art. 8. Voor het weegen van thee zal het pachtgdd maar eens behoeven te worden betaald, te weeten, door den ver- kooper een halve ryksdaalder van het honderd en by den kooper ook een halve ryksdaalder van ieder honderd ryks- daalders, zonder weder by verkoop eenige gerechtigheid meer subject te zyn. — Doch van de jonken, direct uit China arri- voerende, zal voortaan den pachter van de waag moeten worden betaald het volgende, als:

van een groote jonk van Limpho, zes honderd ryksdaaUers, » » kleine » • » vyf » » groote • » Canton, vyf » » kleine » » » vier 9 » groote » » Eimui vier » » kleine » » » drie voor waag gerechtigheid, zonder dat de jonklieden eenige andere of meerdere lasten voor het weegen der aangebragte pondgoederen onderworpen zullen wezen.

Art. 9. Van alle pondgoederen, by den uitvoer, het zy dat die bevoorens gewoogen en de waag gepasseerd syn of niet,

Digitized by VjOOQIC

1t6*. P. a VAN ÓVERSTRAtEN. 6?!

zal yoortaan niets betaald worden voor den pachter» om alzo te weeren alle hindernissen omtrent den uilvoer, zo dat daar van door niemand visitatie mag geschieden, als ten zyneq pericul.

Art. 10. Doch van ieder kist amphioen, by de Compagnie ingekogt, zullen in bet vervolg by den uitvoer moeien betaald worden vyr ryksdaalders, zonder onderscheid van wat soort die 18.

Art. 11. Het reekenen van de tarra zal aan den waag- meester worden gedefereerd en, by non-accoord van partyen contrabenten or ook van den waagmeester, aan den heer ont- vanger generaal en den sabandhaar en licentmeester.

Art 12. En, dewyl de kooplieden het zomtyds oneens zyn in den uitslag en balans aan de schaal, zullen de na- volgende goederen, boven de honderd ponden zwaar zynde, ten voordeele van den kooper op en af mogen gewoogen worden, namentlyk:

met een quart pond: amphioen, zyde, thee en andere goederen van gelyke zoort en prys;

met een half pond : scbildpadshoorn, vermillioen, kwikzilver, nagelen, aguilhout, raa^amalla, koper, tbin, spiaulter, etc;

met een pond: wax, dephantstanden, anys, bensuin, katjoe, poetjoek en alle andere grove koopmanschappen, die met de groote schaal ge- woogen worden, boven de drie honderd ponden zwaar zynde;

en met drie ponden: yzer, lood, suiker, sappanhout, sandelhout, aluin, komyn, cassia- Ügnom en ebbenhout.

Art. 15. Tot meerder gemak van den pachter zal de waagmeester denzelven moeten behulpzaam zyn in het vor- deren van zyne gerechtigheid.

Art. 14. De pachter en zyne medestanders zullen zorg moeien dragen, dat door den waagmeester de schaal telkens wei gereinigd en schoon gemaakt word van het geen daar op bevoorens i? gewoogen geworden.

Digitized by VjOOQIC

6Ï2 1767. P. Ó. VAN OVÉRéTFtATËN.

Art. 15. En zo mede, dat geene gewichten, schaaien en balaazen in de waag worden gebruikt, ten zy dezelve om de zes maanden door deu ykmeester teegens de slapers behoorlyk zyn goconfronleerd en geégalizeerd ten kosten van den pachter en zync medestanders, blyvende de waagmeester van de be- taling daar voor bevryd.

ArL 16. De pachter, dan wel een van zyne medestanders, zal I7 het weegen van goederen in de waag altoos praesenl moetea styn, zonder zulks op hunne schryvers te mogen laaten aankomen, op poene van, daar in nalaatig bevonden wordende, telkens te zullen verbeuren een honderd ryksdaalders ten be- hoeven van den officier, die de calange zal doen.

Art. 17. Inzelvervoegen zullen de pachter en zyne mede- standers zorgvuldig beletten moeten, dat hunne schryvers den kooplieden, buiten en behalven het pachtgeld, iets, hoegenaamd ook, komen af te voi*dereu eu veel minder, by het weegen nn sappanhout, ebbenhout, lakka, zee-gewaschen, arreek, etc., deo eigenaars of verkoopers een en een quart ryksdaalder voor ieder honderd ryksdaalders, dan wel meerder of minder, komen af te perssen, onder praetexl, dat zy voor hunne moeite en pennendienst apart moeten worden betaald, op poene, dat zy, zulks geschiedende, in zo een geval voor hunne schryvers zullen moeten verantwoorden en, zo dikwils het zelve gebeorL aan den officier, die de calange zal doen, zullen moeten be- taaien eene somma van vyf honderd ryksdaalders.

Art. 18. Zo als ook verder geene andere practyken t^ens den mhoud en intentie van deze pacht conditien door faan zullen moogen werkstellig gemaakt of gepiep worden, op poene als boven.

Art. 19. Ook zullen de pachter en zyne medestanders niet vermoogen eenige pakken of kisten met amphioen, ook geen Japansch plaat-staafkoper, Satsumasche campher, peper en thin, dan wel eenige andere goederen, waar van de particu- liere handel verhoeden is, indien hun niet duidelyk blykt, dat dezelve op eenc wettige wyze van de Edele Cionpagnie is ingekogt, in de waag te laten weegen, veel minder daar van eenige

Digitized by VjOOQIC

```
F*.  Q.  VAN  ÖVErtStRAtEN.  67$ 
```

pachtpenningen of gerechtigheid te genieten ; maar, wanneer zalke goederen ter waag gebragt worden, zullen zy daar van aanstonds kennis moeten geeven aan een der officieren van justitie.

Art. 20. De pachter van deze gerechtigheid zal wyders in een goede, behoorlyke staat ten zynen kosten moeten onder- boaden en by het eindigen van zyn pachttyd aan zyn ver- vanger moeten overgeeven alle zodanige opstallen en gebouwen, als tot deze pacht behooren.

Art. 21. Voorts zal de pachter gehouden zyn zich mede tot naricht en naarkoming te laten strekken het voorgescbreevene aan alle pachters by de generale conditiön.

Canditiên der pacht van de wajang$.

Art. 1. Geene wajangs ot Chineesche toneelspelen zullen binnen deze stad of de Zuider voorstad mogen vertoond of gespeeld worden en zo ook niet binnen de eerste blokken van de Wesler en de tweede van de Oester voorstad.

Art. 2. Maar daar buiten zal het zelve aan alle vrye lieden gepermiiteerd wezen, onder de volgende voorwaarden.

Art. 3. Voor ieder etmaal of elke reis, dat er binnen of baiten's huis of erv met acteurs gespeeld word, zullen aan den pachter moeten betaald worden veertig ryksdaalders.

Art. 4. Doch met actrices binnen of buiten H huis of erv eene somma van vyflig ryksdaalders.

Art. 5. Die buiten permissie van den pachter wajang met jongens laaten spoelen, schoon met gesloten deur of hek, zullen Terbenren eene somma van een honderd ryksdaalders, tusschen den officier, die de calange zal doen, en den pachter in ge- lyke portieu te verdeelen.

Art. 6. Doch buiten permissie met meiden wajang houdende, schoon met gesloten deur of hek, twee honderd ryksdaalders, te appliceeren als even.

Apt. 7. De pachter zal niet by wege van accoord minder mogen neemen, dan art. 3 en 4 bepaald is, op verbeurte van een honderd ryksdaalders ten behoeven van den officier, die

MAlAAT-ftOEI DEEL XII. 43

Digitized by VjOOQIC

e74 ï^éi^. P. é. VAN ÓVERétRAtÉif.

de cafange zal doen, Toor de eerste en arbitraire correctie dakir ed boven voor de tv^eede reize.

Art. 8. By de v^aJUng speden, die binnen 't bds of err geschieden, zullen alle vrye lieden, zonder onderscbeid, als spectatenrs mogen gieadmitleerd worden, maar gene lyfeigenen van perzonen, aldaar zelvs niet tegenwoordig; zullende de geen, dië dezelven adinilteert, het zy ze aan hunne kleding kenbaar zyn of niet, voor ieder en telken reize verbeuren eene somma van een honderd ryksdaalders ten behoeven van den officier, dié dé calange zat doen, alzo de bewoonder van het huis of erv daar voor zorgen kan niet geene andere als bekende lieden te admitteeren.

Art. 9. De wajangspeelen zullen niet vertoond of gebonden mogen worden op zondagen, dan wel feest- of bede-dagen, op poene van een amende van vyftig ryksdaalders, door den pachter en even zo veel door die het doet, te verbeuren, ten behoeven van den officier, als boven.

Art. 10. De pachters, colleclenrs of medestanders zullen ntet vermogen aelfe wajang te houden, op poene van vyf en twfiitig ryksdaaMen, te verbeuren ten behoeven van den olK- eier, die de ealange doen zal, zoo dikwyis als het zelve gesdiied.

Art. 11. De voorschreven oontributien en boetens voor eo op het wajang speelen zuilen pfatfts hebben en ingevoerd worden, niet alleen ten phtten hnde, maar ook op alle bazaars, in de bovenlanden gelegen, uilgenomen alieen die, welke ge- vonden of noch staan geêrigeerd te worden in d!e Jaoeatrasche en Preanger regentschappen, doch op de voormelde baaars zal de pachber van desêe gereditigheid aan de houders of potias derzelven moeten ullkeeren twee derde gedeeltens van dies zuiver bedraagen of wel met dezelven zodanige sehikkingea by wyze van uitkoop of anderzinis maaken, als zy sullen kunnen overeenkomen.

Art. IS. Tot de calange van alle die voorschreven eonlra- ventien zuHen, niet alleen Ae landdrost en bailluw, maar ook, zonder onderscheid van jurisdictie, gequalAnerd zyn de bttde fiscaals en de gecommitteerde tot en over de zake» van deo

Digitized by VjOOQIC

1^07. P. d. VAN ÓVÊR6TRATCN. «75

inlander, deze laatste nameotlyk, voor zo ver de boverianden aangaat.

Cmdüiën van de pacht mn dm handel aan de êcheepen en vaarimgen ter rheede.

Art. 1. Die geenen, dewelken zieh geneeren met op de rheede aan scheepen of vaartuigen te vaaren of te banddeB, dan wel met goederen van Tangerang, Becany of andere plaatzen, hier omtrent leggende, over en weder te transporieereD, zullen aan den pachter voor ieder perzoon, op het vaartuig vaarende, maandelyks een ryksdaalder moeten betalen endaar voor op zyn eigen naam van denzelven een briefje of billet ont- vangen, doch niet de geene, die door de hooge regeering van deze pacht zullen weezen geöximeerd.

Art. 2. Op dat de pachter in zyne gerechtigheid niet inogt worden gefraudeerd, zal door den hoofd-opziener over de prauwvoerdera aan hem maandelyks overgegeeven moeten worden een lyst, aanwyzende, hoe veel prauwen 'er gebruikt en boe veel 'er vertimmerd worden.

Art. 3. Niemand zal vermogen zyn briefje of billet aan een anderen over te doen of te overhandigen, op poene, dat de geenen, die hetzelve briefje overdoet of die het ontvangt, zo wel Nederlanders, als anderen, niemand uitgezonderd, ook zonder onderscheid te maaken, of èe vaartuigen, waar zy mede varen, groot of klein zyn, zal verbeuren twaalf ryksdaalders, de belvt voor den pachter en de wederhelvt voor den officier, onder vriens jurisdictie zodanige contfaventeurs zullen worden geattrappeerd.

Art. 4. Een iegdyk handelaar zal gehouden wezen het voorschreve blHet of briefje van den pachter te moeten neemen in bet begin van de maand, niterlyk voor den zesden derzehre, op verbeurte van het vaartuig en een boete van zes ryksdaal- ders ten behoeven van den pachter.

Art. 5. Onder deze pacht zullen mede gerekend en begrepen wezen bet eiland Onrust en de verdere eilanden, doch geen^ts de champangs, tjunias en alle zodanige vaartuigen, die gebruikt

Digitized by VjOOQIC

0*^6 1797. F^. G. VAN ÖVÊRSTRATEN.

worden ten dienste van de suikermolens^ zo wel tol den op- breng van de benodigde provisicn en andere ingrediënten, als tol bet afbrengen van suiker, syroop en wesmeer, geijrk de pachter zich ook niet zal mogen bemoeien met, veel min eenige pacht praetendeeren van alle zulke champangs en mindere vaartuigen, die gebruikt worden tot den op- en afvoer van levensmiddelen en andere wbaaren naar en van de respcctive bazaars of marktplaatzen buiten deze stad en derzelver ouiiiie- landen, als mede niet onder de pacht des scbeepenhandels sorteerende.

Art. 6. Die zonder briefje van den pachter aan de scheepen handel dryveii, zullen insgelyks hun vaartuig verbeuren en hoven dien een l)oete van zes ryksdaalders moeten betalen, ten voordeele van den pachter.

Art. 7. Wanneer een handelaar met het handelen begeert uit te scheiden, zal hy gehouden zyn twee ofdriedaagen voor het einde van de maand zulks aan den pachter bekend te maaken en tevens zyn briefje aan hem overgeeven, doch, zulks verzuimende, zal by voor de volgende maand op nieuw een briefje van een ryksdaalder als voren moeten koopen.

Art. 8. En vermits aan het stads logement, tot gerief van die 'er in trekken, is toegestaan het houden van zes last- prauwen, te weeten:

drie ieder van vier kojangs,

twee » » drie »

een > twee »

om goederen van boord te haaien of af te scheepen, zo zal de pachter zich daar mede niet mogen bemoeien.

Art. 9. Niemand zal aan eenig aankomend, inlandsch handel»- raartuig vermogen te vaaren, voor en al eer hetzelve bier ter rheede zyn anker zal hebben laten vallen of anderzints binnen de rivier wel vast zal leggen, op poene van twintig ryksdaalders en verbeurte van hel vaartuig, waarmede hy naar boord zal zyn gevaren, te appliceeren een derde voor den officier, die de calange doen zal, en het verdere voor de suppoosten van den Boom.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 677

Art. 10. Desgelyks mogen geene vaartuipen aan eenig schip of faarluig, komende Tan de groote Oost, vaaren, voor datao een kiel door gecomroilteerde leeden uit den achtbaaren raad van justitie gevisiteerd zal zyn: zullende de pachter van den handel aan de scheepen en vaartuigen zo wel goed toezigt moeten houden als de pachter van den Boom, dat geenevaar- luigen, die van Compagnie's, particuliere of ook inzonderheid van vreemde scheepen komen, ergens elders binnen of aankomen als io de groote rivier, mitsgaders de contraventeurs agter- halen en overgeeven aan den o£Scier, onder wiens jurisdictie dezelve sorleeren, tot zodanig einde en onder zodanig prolyt, als by het 36^ art. van de Boomspacht is vastgesteld.

Art. 11. En zal hel handelen aan scheepen of andere vaar- tuigen niet alleen mogen bestaan in ververssingen, behoeftens, kleine krameryen en snuisteryen, maar ook in allerlei ander soort van goederen, die niet verboden of aan de Compagnie alleen gereserveerd zyn ; des de pachter wel zal moeten toezien, dat onder praetext van dezen handel niet worden gefraudeerd Gompagnie's inkomende rechten door hel gebruiken vansluik- wegen en ongepermitteerde passages en voor al, dat niet clandestien worden in- of uitgevoerd speceryen, peper, thin, Japansch plaal-staafkoper, campher Satsumasche, amphioen en andere verboden whaaren, op de poeoaliteiten, by de placaaten daar teegen gesteld.

Art 12. Aan niemand van de ingezetenen dezer colonie zal het vrystaan andere vaartuigen over zee naar hunne lan- deryen, suikermolens, enz. te zenden om de prodncten van daar af te haaien, dan die door heeren Scheepenen dezer stad met een letter uit het alphabeth getekend en dus buiten de pacht des schepenbandels zyn, alzo alle prauwen en diergélyke Ier zee varende vaartuigen, die bevonden zullen worden ongeletterd of ongenommerd te zyn, zullen geconfis- queerd worden; ze als mede de geletterde vaartuigen, by aldien dezelve betrapt worden op liet vaaren of dryven van handel aan de scheepen of vaartuigen ter rheede, de facto en zooder forma van proces geconfisqueerd zullen weezen, alles

Digitized by VjOOQIC

678 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

len voordeele des pachters van den handel aan de aeheepeo, waar onder echter de ladingen van dezelve niet bq^repen znllen weezen. — De coleks zullen door heeren Scheepenen mede moeten worden genommerd, op poene als voren : en dos moeten alle vaartuigen zonder onderscheid, hoe ook genaamd (die der visschera, als genoeg bekend zynde, alleen uitgeson- derd), weezen geletterd of genommerd.

Art. 13. En zal de pachter van deze gerechtigiieid xich voorts slipielyk moeten gedragen naar de generale pnchl- conditiên in alle zodanige gevallen, vraar van by deze gpene melding gemaakt ia.

CondUién voor de pacht van de madalrkiUen.

Art. 1. Geene amphioen zal in den aanstaanden gekookt of geschoven mogen worden binnen deze stad of in de Chineesclie camp en buiten de stad, gereekend binnen de posten van Ryswyk, Noordveyk, Dwars in dén weg, Zoutelande of Ansjol, Anke en de Ketting, alleen op drie plaatzen, te weeten op de Mangadoea, Jambatang Liema en Goedong panjang.

Art. 2. Op ieder van deze drie plaatzen zullen drie ol uiterlyk vier amphioen-kitten of warongs mogen worden ge- houden in zodanige hnizen, als den heer praesident van het collegie van Scheepenen znllen worden opg^eeven ter appro- batie; en zullen deze huizen, even als de topbaanen, moeten zyn genommerd, op poene, dat voor ieder amphioen-kit of warong, die ongenommerd buiten deze plaatzen of boven het voormeld getal gevonden zal worden, de houder daar van verbeuren zal eene boete van twee honderd ryksdaalders ten behoeven van den (^cier, die de calange doen zal, en de pachter, indien dit met zyn consent geschied is, het dnbbeld bedraagen daar van of vier honderd ryksdaalders; of, indien zy onver- mogend mogten zyn dit bedragen te voldoen, in de ketting zullen worden geklonken om voor den tyd van één jaar aan de gemeene werken te arbeiden.

Art. 5. In de voornoemde kitten of wnroogs zullen mogen worden toegelaaten, zo wel Chineezen, als vrye, enchristen

Digitized by VjOOQIC

P. G. VAN OVER8TRATEN. 678

iahiiders, 4och gaene 8l«#?en, van wie die ook louden inogeii zp, waar loe hel den offieiera van juiUtie ¥ry aal staan, niet alleen die op te neemen en te doen Yiaiteeren, 20 dikwyb zy dit nodig zullen oordeelen, maar ook, buiten eeoige auctbori- satie, het recht aulien hebben de daar in gevonden wordende stowD oR dezelven te doen baaien en vervolgens, aan een boom gebonden, strengelyk te doen kastyden, — gelyk de lyf- heeren en vrouwen ook zollen vermoi^ hunne slaven uit de gemelde kitten te halen of door de dienaren der jnstitie (lan wei anderen te doen baaien, — en wanni^r die in de- zelve auUen worden gevonden, schoon ook al geen amphioen schuivende, zal de houder van die kit of warong in de ketting wcHTilen geklonken om voor den tyd van twee jaaren aan de geiiieene werken te arbeiden en de pachter buiten dien, of hy 'er van heeft geweeten of niet, verbeuren een boete van vyf honderd rykadaalders, ten behoeven van den officier van de justitie, die de eahnge doen al.

Art. 4. De pachter dezer gerechtigheid zal van ieder dezer gepermitteerde amphioen-kitten of warongs maandelyks so ved mogen vorderen, als hy met de houders van dezelve builen eeiiige dwang in MUykbeid zal kunnen bedingen en zullen de beoders verplicht zyn om maandelyks een brieQe van den pachter te ontvangen om door hun ten allen tyde te kunnen worden vertoond, op poene v^n twintig r|^s- daalders voor die genen, die daar omtrent in gebroeke zullen blyven, ten taveure van den pachter. -

Art. 5. Boven de voormelde posten en verder in de om- en boven-landen tot aan de Jaccatmsche en Preangerre- geotscbappen en het Baptamsche gebied zullen volstrdtt gfne ampbiiien-kitlen of warongs gehouden of, onder w^t benaming ook, amphioen verkogt mogen worden, als alleen op de gepri- viligeerde bazaars, — en indien de pachter daar toe permissie Diogt hebben verleend, zal hy verbeuren eene boete van duizend ryksdaalders, ten behoeven van den officier, die de calange doen zal, of wel by onvennogen om die te voldoen in de ketting geklonken tvorden om voor den tyd van drie jaaren

Digitized by VjOOQIC

680 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

aan de gemeene werken te arbeiden, — terwyl hy, die be- vonden zal worden zulk een kit of warong te honden, zo wd als het hoofd der carapong of plaats, waar zolk een amphioen- kit of warong zal worden gevonden, het zy hy daar van keunis heeft gedraagen of niet, voor een jaar in de ketting geklonken zal worden om aan de gemeene werken ten arbeid gesteld te worden.

Art. 6. Op de voormelde bazaars zal de pachter afleen en met seclusie van alle anderen arophioen mogen laten kooken en permissie kunnen verleenen om daar kitten en warongste houden, mits hy aan de potias of huurders der bazaars van bet zuiver bedraagen van deze gerechtigheid uitkeert twee derde gededtens, ten zy hy met de gemelde potias of honderd daaromtrent hy wyze van nitkoop of anderzints mogt over- eenkomen, doch in contrarie geval zal geen potia of huurder van een bazaar den pachter of zyne dienaaren mogen beletten of eenigzints hinderlyk zyn in het befTen dezer gerechtigheid, op poene van duizend zilvere gekartelde dukatons, de eene bdvt ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, en de andere helvt ten faveure van den pachter; en by on- vermogen om die te voldoen zal by in de ketting geklonken worden om voor den tyd van drie jaaren aan de gemeene werken te arbeiden.

Art. 7. En zullen op deze bazaars in de voornoemde am- phioen-kitten of warongs even zo min eenige slaven mogen worden toegehaten, als op de eerstgeroelde plaatzen binnen de posten en blyft dit dus mede ten sterksten op de by art 3 bepaalde poene verboden.

Art. 8. Tot het doen van calanges in dezen zullen niet alleen de respective officieren van justitie geqnalificeerd weezen, maar ook, voor zo ver de om- en bovenlanden aangaat, de gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, aan welken laatsten wel ingezonderheid word gedemandeerd om met alle nauwkeurigheid te waken, dat de bovengemelde orders in de voornoemde om- en bovenlanden zonder eenige afwyking stiptelyk werden nagekoomen.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  681 
```

Art. 9. En zal wyders de pachter zich ook moeten ge- dragen naar de generaala pachl-conditien en speciaal art. 4 van dezeWen, waar by is aanbevoolen geene uitkeeringen aan 's Compagnies dienaaren te doen, waar onder de gecommit- teerde tot en over de zaaken van den inlander in dezen mede word begreepen.

Conditièn van verkoop van een pas voor een groote

Chinoêche jonk om van Aimui naar Maccasser

te mogen vaaren.

Art. 1. Aan den meest biedenden of hoogst mynenden zal de hooge regeering een pas verleenen voor een groote Chinasche jonk om van Aimui naar Maccasser ten handel te mogen vaaren.

Art. 2. Deze pas zal worden verleend voor het tweede volgend jaar, dat is in 1797 voor 1799, ten einde naar China verzonden en daar gebruikt te kunnen worden.

Art. 3. Geen andere jonk als die, dewelke deze pas zal hebben, zal op Maccasser van wegens de (Compagnie worden toegelaten en alle andere jonken, die daar mogten aankomen, zullen by eerste gelegenheid, 'ten kosten van de anachodas, herwaards gezonden worden, zonder iets, hoegenaamd ook, van hunne whaaren daar te mogen verkoopen.

Art. 4. Hy, die deze pas mynt, zal dinn^t voor de prompte voldoening van dies prys, even als de pachters van Compagnies domainen, twee sufficiënte borgen moeten stellen, ten genoegen van de hooge regeering, en vervolgens den koopscbal binnen den lyd van veertien dagen moeten voldoen, op poene, dat in contrarie geval deze pas op nieuw zal worden opgevyld en bet geen dezelve dan minder haalt, door hem en zyne horgen vergoed zal moeten worden, terwyl zy van het meerder be- draagen niets zullen kunnen praetendeeren.

Art. 5. En na de voorscbreeven betaaling en niet eerder zal hem direct de voornoemde pas op eene behoorlyke qui- tantie worden afgegeeven.

Digitized by VjOOQIC

682 1^7. P. Q. VAN OVER8TRATEN.

15 December Voorschriften voor de imchierx van de her- bergen en tapperijenj van het slachten van vee en van het merken der waskaarsen.

Vu wegens de hooge regeering dezer landen word den respective eigenaars van markten of bazaars in de Jaccatrasohe om- en bovenlanden, nevens bunne potias of huurders van dezelve, by dezen geadverteerd en bekend gemaakt, dat, even als omtrent de topbaanen, haanen-vechteryen m madat- kitten by de op heden in Raade van Indiö dien aangaande gearresteerde placcaaten is vastgesteld, ook door de pachters van de herbergt en tapperyen, van het slagten van vee en van het merken der waxkaarsen de gerechtigheden, tot hunne pachten staande, voor den aanstaande, ingaande met primo January 1798, op de voormelde markten of bazaars zuUen worden geheeveu, mits daar van uitkeerende twee derde gedeeltens aan den potia of bazaarhouder, ten zy zig daar- omtrent met den voormehlen polia of bazaarhoudér by wyze van afkoop of anderzints verdragende.

Zullende de gemelde potias of bazaarhouders anders moeten toelaten, dat hy, pachter, aldaar syne dienaren stelt om deze gerechtigheid te coUigeeren, op poene, dat, wanneer een potia of bazaarhouder den pachter of zyne dienaaren hierin op de eene of andere wyze hinderiyk zal zyn geweest, dezdve zal verbeuren een boete van een duizend gekartdde ducatons, de eene helvl ten behoeven van den officier of den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, die de calange zal doen, en de andere helvt ten faveure van den pachter; en dat de polia of huurder van zodanige bazaar, by onvermogen om de voor- schreeve boete te voldoen, in de ketting geklonken zal worden om voor den tyd van drie jaaren aan de gemeene werken te arbeiden.

En op dat niemand hier van eenige ignorantie zoude kunnen praetendeeren, zal deze worden gepubliceerd en, behalven in de Nederduitsche, ook in de gewoone iulandsche taaien geafiigeerd ter plaatzen, waar men ter dezer hoofdplaats gewoon is pu-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 685

bliealien eo aflixien van biUetlen Ie doen, mitsgaders op alle de markten in de bovenlandeo worden aangeplakt.

15 December. Voorschrifïm nopens hanm-vechierijen.

NademaaK onder meer andere oorzaaken, ook aan de me- nigroMige haanen-vechteryen, voor al m den omtrek van Balavia, moeten worden toegeachreeven het meer en meer loeneeroend bederf der slaaven en de veelvakHge delicten, die niet alleen hier, maar ook in de bovenlanden gepleegd worden, — zo is het, dat wy, daaromtrent krachtdadige voorzieningen wOlende in het werk stellen, goedgevonden hebben te statu- eeren, gelyk wy stataeeren by dezen, datgeenehaanen-vechteryen, zo binnen als buiten de stad, tot de binnen-posten Anke, de Ketting, Ryswyk, Ifoordwyk, Wilgenburg en Ansjol, voortaan, ingaande met primo January 1798, meer zullen worden ge- tolereerd en mede niet boven de evengemelde binnen-posten tot de respective regentschappen en het Bantamsche toe, dan op de gepriviligeerde bazaars, op poene, dat, by ontdekking van het tegendeel, de houder van een haanen-vechtery ver- beuren zal een boete van vyf honderd ryksdaalders voor den officier, die de calange zal doen, en dat de geenen, die aldaar zullen bevonden worden haanen te hebben laten vechten or in bet vechten van dezelve geinteresseerd geweest te zyn, de vrye lieden voor veertien dagen op water en ryst gezet, doch de slaaven aan een paal gegeeseld zullen worden;

dat de pachter op alle bazaars in de om- en bovenlanden, uitgezonderd alleen die, dewelke in de Jaccatrasche- en Pre- anger-regentschappen zyn toegestaan of noch toegeslaan zullen worden, alleen zal mogen heCTen de gerechtigheid van de haanen-vediteryen, doch gehouden en verplicht zal zyn aan de houders of potias derzelven twee derde gedeeltens uit te keeren van bet zuyver bedragen daar van, ten waare de potias of houders der bazaars zich daaromtrent met den pachter by wyze van afkoop of anderzints mogten verdragen, terwyl zy anders zullen moeten toelaten, dat de pachter aldaar volk stelt

Digitized by VjOOQIC

684 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

om die gerechtigheid te colligeeren, op poene, dal, waDneer zal kunnen worden aangetoond, dat een bazaarhouder of polia den pachter of zyne dienaaren hier in op de eene of andere wyze hinderlyk is geweest, dezelve verbeuren zal een boete van een duizend zilvere gekartelde ducatons, de eene helvt ten behoeven van den officier, die de caiange zal doen, en de andere helvt ten faveure van den pachter en dat hy by on- vermogen om deze somma te voldoen in de ketting zal worden geklonken om voor den tyd van drie jaaren aan de gemeene werken te arbeiden;

dat niemand, wie hy ook zy, eenige haanen-vechteryen zat mogen toelaten op zyn erv, in zyn huis, thuin, campong of land, op verbeurte van honderd ryksdaalders ten behoeven als boven;

dat de pachter of houder der haanen-vechtery geenzintssal vermogen te admitteeren eenige slaaven of lyfeigenen, aan wien dezelven ook zouden mogen toebehooren, op poene van vyftig ryksdaalders, te verbeuren ten behoeven van den dros- saard der Balaviasche ommelanden of van den gecommitteerden tol en over de zaaken van den inlander, die de caiange doen zal, voor ieder slaav, die door hem in de baanen-vechlery^i zal toegelaten worden;

en dat tot het doen van calanges in dezen, niet alleen de respeclive officieren van justitie gequalificeerd zullen zyn, maar ook, voor zo ver de bovenlanden aangaat, de gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander.

Gelastende en beveelende wyders de gemelde officieren van justitie, den gecommitteerden tot en over de zaaken van den inlander en die zulks verder zoude mogen aangaan, niet alle nauwkeurigheid toe te zien en te waken, dat de inbond dezes stiptelyk en zonder eenige afwyking werde agtervolgd en naargekomen, alzo wyzulks ten meesten nutte onzer goede inge» zetenen alhier bevonden hebben aho te behooren.

En op dat niemand hier van eenige ignorantie zoude kunnen praetendeeren, zal deze worden gepubliceerd en, liehalven in de Nederduitsche, ook in de gewoone italandsche taaien ge-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN ÓVERStRAtEN. Ö86

affigeerd, daar men gewoon is ter dezer hoofdplaats pablicatien en afBiieu te doen, mitsgaders op de respective bazaars en alomme in de bovenlanden worden aangeplakt.

15 December. Voorschriften nopens topbanen.

Nademaal ous is voorgekomen, dat in de door ons gegevene concessie tot het houden van topbaanen successive de grootste misbruiken zyn ingesloopen, indiervoegen, dat daaraan voor een groot gedeelte moeten worden toegeschreeven de menig- Yuldige delicten, die 'er thans gepleegd worden, en dat 'er zo veel slecht volk by en omtrent Batavia gevonden word — en dat bet ook uiet ontkend kan worden, dat de importante revenuen, die de slaaven aan de gemelde topbaanen toebrengen, komen moeten, zo wel van de gegoede ingezetenen, als van de schamele gemeente alhier, wier slaaven niet dan te dikwyls hunne lyfheeren en vrouwen van geld en goederen berooven om eenlyk aan hunne speelzugt te kunnen voldoen, en dat dus de topbaanen, zo als die thans zyn, voor het algemeen als allenziuts drukkende eu verderfelyk moeten worden aan- gemerkt ; — zo is het, dat wy, geoordeeld hebbende hierteegens voor den aanstaande, te beginnen met primo January 1798, efficatieuse maatregulen te moeten beraamen, goedgevonden hebben te s^tatueeren, gelyk wy statueeren by dezen.

Eerstelyk: dat de Ghineezen alhier op geene andere plaatzen, het zy binnen of buiten de stad of ten platten lande rondsom dezelve, tot de rivier Haronde en de posten Meester Gornelis en Tangerang inclussive, zullen mogen toppen, hehalven alleen in de publieke topbaanen, die de pachter dezer gerechtigheid zal vermogen te houden.

Ten tweeden : dat deze pnblieke topbaanen gehouden zullen

moeten worden in eigen of gehuurde huizen en in de stad

niet meer vermogen te zyn dan zes en buiten dezelve tien,

mitsgaders op geene andere plaatzen dan op de volgende, als:

binnen de stad:

1 op de Moorsche bazaar,

l » • ryst »

Digitized by VjOOQIC

686 1767. P. 6. VAN OVERSTRATEN.

1 op de pisang bazaar,

t in d6 Uitrechtgcbe straat,

1 » > Zandzee of het Vierkant en

1 by de Portugeesche kerk, of

6 in het geheel,

en boiten de stad: 3 batten de Uitreebtscbe poort,

2 » » Boom,

3 op de Patoeakan, en ^ • den weg van Aoké, of

10 in bet geheel, en dat 'er dus in den aanstaande ook geene topbatoen luUeD mogen zyn op de groote bazaar binnen de stad, ia de voorsleeden, de Cbineescbe campong of op de wegen ran MolenTliet en Jaccatra, op poene, dat, wanneer bevonden mal worden, dat buiten de voormelde phataen of boven het voor» sohreeven getal tophuizen zvllen zyn opgericht, de pachter voor ieder derzelven zal verbenren een boete van vyf honderd zilvere gekartelde ducatons, de eene heivt voor den officwr van joslitie, die de calange zal doen, en de andere hdvt ten fiveare van de stadskas, en dat het hooM van zulk een o»» gepermitteerd topbnis voor den tyd van een jaar in de hatling zal worden gekkmken om aan de gemeene werken te arbeiden.

Ten derden: dat de huizen, die daar toe gebruikt aoUen worden, aan den beer praesident van het coU^gie van Schee- penen dezer stad moeten worden opgegeven, ter apprebetie, zender dat vervolgens de topbaanen in andere buiaeo zullen megen worden overgebragt, dan met speciaal consent van den gemelden heer praesident, en dat alle dezelve met een kenbaar nommer zullen moeten worden onderscheiden, ais die van bimee de stad van n® 1 tot 6 en van boiten van a* 1 tol 10, op verbeurte van drie honderd zilvere gekartelde ducatoas, ten behoeven als boven, zo door den pachter te voldoen, ak door het hoofd van een dusdanig, zonder consent verplaatste of niet genommerde topbaan.

Ten vierden: dat deze topbaanen gehouden zullen moeten

Digitized by VjOOQIC

ttöl P, Ó. VAN OVERSTRATEN. t»l

worden openilyk, zonder dat voor derzelver deuren of vengsters eenige gordynen, klappen, stroo- of cadjangmatten, dan wel iets anders gehangen, gezet of geshgen zal mogen worden^ waar door belet zoude kunnen worden het toppen van builen te zien, op verbeurte van een honderd ryksdaalders door de hoofden der lopbaanen, die contrarie dezes zullen hebben ge- daan, mede ten behoeven als voeren.

Ten vyfden : dat in deze tophuizen alleen Chineesche raans-

persoonen om te speelen zullen mogen worden toegelaten,

zonder dat buiten dezelve iemand, van wal natie die ook zy,

in het vervolg daar in zal mogen worden geadmitleerd en

inzonderheid geene vrye, onchristen inlanders, zo als dit aan

dezelven tot nu toe is gepermitteerd geweest, doch welke

permissie by dezen in zyn geheel word ingetrokken, en noch

veel minder mans- of vrouwen-slaaven, die even zo min tol

het spel zullen mogen worden toegelaaten, als dat zy eenige

goederen, van wat natuur die ook zouden mogen zyn, zullen

magen verpanden of verkoopen, op poene, dal, wanneer eenige

nye, onchristen inlanders ot slaaven daar in zullen worden

gevonden, het zy dezelven gespeeld ot ook maar toegezien

hdMieo of eenige goederen door dezelven zullen zyn verpand

of verkogt, de shaven ten eersten door de dienaaren van de

jostitie aan een boom gebonden en strengelyk gegeezeld zullen

worden en de vrye inlanders voor den lyd van agt dagen

in de boeyen te water en ryst zulten worden geplaatst, terwyl

de pachter, of hy daar van kennis gedragen zal hebben ef

iriet, voor ieder vrye, onchristen inlander of slaav, die in een

(opbaan zal worden geattrappeerd, verbeuren zal een boete

van een duizend gekartelde ducatons, ten behoeven als veeren,

en het hoofd der topbaan, die dezelve in zyn huis om te

speelen, goedieren te verpanden of te verkoopen, dan wel

onder welk proetext dit ook zoude mogen zyn, zal hebben

toegelaten, voor den tyd van vyf jaaren in de ketting zal

worden geklonken om aan de gemeene werken te arbeiden.

Ten zesden: dat om het zo algemeen geworden speelen van

de ilaaven met des te meer ernst te kuimen tegengaan, niet

Digitized by VjOOQIC

688 179^. P. é, VAN OVERSTRAtEN.

alleen de respeclive officieren van juslilie de vrye, ODchristen inlanders en slaaven, die in^ de lophuizen ziülen gevonden worden, zullen doen appreheudeeren, maar ook de lyfheeren en vrouwen het recht zullen hebben hunne slaaven, daar in zynde, uit dezelve te haaien of door anderen, dan wel door de dienaaren van de justitie te doen haaien, welke laatste daar in len allen tyden gehouden zullen zyn den gevraagden bystand te verleenen, zonder dat het nodig weezen zal daar toe alvoorens aulhorisatie van den rechter of eenige permissie van de officieren van justitie te verzoeken; en dat hy, die zich daar tegen zal komen te verzetten, in de ketting zal worden geklonken om voor den tyd van gdyke vyf jaaren aan de gemeene werken te arbeiden.

Ten zevenden: dat in de voorschreeve tophuizen alleen door de Ghineezen gespeeld zal mogen worden van 's morgens ten zes tot 's avonds ten negen uuren; en zo wel de pachter, als het hoofd der topbaanen, waar in voor of na dien tyd ge- speeld zal zyn, ieder telkens een honderd ryksdaalders ten faveure als boven zal verbeuren, wanneer bevonden zal worden, dat contrarie dezes zal zyn gehandeld.

Ten agtsten: dat buiten deze bepaalde topbaanen de pachter in de Chineesche campong noch zal mogen laten speelen in agt zo genaamde topwarongs en toptafels, en zulks zo wel by dach als by nacht, mits dat daar toe ook niemand boiten de Ghineezen word toegelaten, op poene als l)oven; en dat, wanneer bevonden word, dat 'er in of op andere topwarongs of toptafels is gespeeld, de pachter en by die de top zal hebben gehouden, op gelyke wyze zullen geraulcteerd en ge- straft worden, als hier boven by het tweede articul is bepaald.

Ten negenden: dat die binnen de stad en de voorschraeve limiten zal hebben toegelaten, dat 'er in zyn huis, stal, thuin, op zyn stoep of erv gespeeld word, wanneer 'er Ghineezen of christenen hebben gespeeld, verbeuren zal, voor de eerste reis een honderd en voor de tweede keer twee honderd ryks- daalders; doch indien daar by vrye^ onchristen inlanders of slaaven zullen zyn geweest, eene somma van vyf honderd

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 689

ryksdaaMers, ten behoeven van den officier, die de calange lal doen, boven arbitraire correctie voor de tweede reis ; en dat de pachter deze boelens telkens dubbeld zal verbeuren, ingeval hy bevonden zal worden daartoe zyn consent te hebben gegeven.

Ten tienden: dat daarentegen op alle bazaars, gelegen in de om- en bovenlanden, getopt zal mogen worden, zo wel door Chineezen, als vrye, onchristen inlanders, doch door geene slaaven, op poene, dat voor ieder slaav, die daarop zal hebben gespeeld, het zy dezelve als slaav bekend is geweest of niet, de potia van de bazaar verbeuren zal vyf honderd ryksdaalders en hy, die op de top heeft voorgezeeten, voor den tyd van een jaar in de ketting geklonken zal worden om aan de ge- meene werken te arbeiden.

Ten elvden: dat de pachter in het vervolg, met seclusie van een iegelyk, op alle de voornoemde bazaars, in de boven- landen geleegen, uitgenomen alleen op die, dewelke toegestaan zyn of noch toegestaan zullen worden in de Jaccatrasche- en Preanger^regentschappen, alleen zal mogen laten toppen, luits echter aan de potias of houders der bazaars uitkeerende twee derde gedeeltens van liet zuiver bedragen van hel geen gecolligeerd zal worden, doch dat het aan denzelven echter tevens zal vry staan om zyn recht aan de potias of huurders der voormdde bazaars by v^ze van verkoop of anderzints te cedeeren, terwyi in contrarie geval de eigenaars, potias of haurders van de voornoemde bazaars gehouden en verplicht zullen zyn den pachter of zyne dienaaren tol bet heffen dezer gerechtigheid op de bazaars toe te laten, op poene, dat die be- vonden zal worden zulks te hebben geweigerd of wel den pachter hinderlyk te zyn geweest in het invorderen van zyn pacht, verbeuren zal een boete van een duizend gekartelde ducalons, ten behoeven voor de eene helvt van den officier, die de calange zal doen, en voor de ander helvt ten faveure van den pachter; en dat hy, potia of bazaarhouder, in geval hy onvermogend mogt zyn die boete te voldoen, in de ketting zal worden geklonken om voor den tyd van drie jaaren aan de gemeene werken te arbeiden»

on. Uk 44

Digitized by VjOOQIC

690 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN,

Ten twaalvden: dal op geen ander plaatzen in de om- en bovenlanden, hoegenaamd ook» getopt of gespeeld lal mogen worden, behalven alleen op de voormelde gepriviligeerde ba- zaars, en zalks op zodanige straf, als in het negende articul 18 bepaald geworden.

Ten dertienden: dat geene Ghineesche wyven, dochters or andere vrouwen zullen mogen toppen of dobbelen, het zy in gepermitteerde topbaanen of in hun eigen of andere huizen of óp welke plaats dit ook zoude mogen zyn, op poene, dat die van haar daar op zullen worden geattrnppeerd, niel alleen verbeuren zullen ieder een boete van vyf honderd zilvere ge- kartelde ducatons, ten faveure van den otBeier van de justitie, die de calange zal doen, en dat deze boete, wanneer zy van zich zelvs geen geld mogten hehhen, betaald zal moeten word«n door haar mans, vaders, voogden of de geene, in wier buizen of op wier erven zy zullen hebben getopt, maar ook telkens in de boeyen van Scheepenen zullen worden gebragt om voor den tyd van zes weeken in een donker gat aldaar gesloolen en op water en ryst gesteld te worden; — en dat, om dit doorgedrongen kwaad des te ernstiger tegen te gaan, zo wel de olFicieren van justitie, als de capitain en lieutenants der Chiiicezen, vryelyk en zonder dal het nodig zal weezen daarto<* alvorens quallGcatie van den rechter te verzoeken, zulke huizen en plaatzen zullen vermogen op te neemen en te visiteeren. als waar in zy vermoeden hebl>en, dat door de voormelde vrouws perzoouen word gespeeld, mits dat de capitain en lieutenants alle zodanige wyven, dochters en andere vrouwen, als door hun op het toppen worden geatlrappeerd, aan dm oOicier van justitie ten eersten worden overgegeven en liekend gemaakt.

Ten veertienden: dat mede aan den geenen, die langs de straaten in of met raandens koekjes of andere eetliaare ^ liaaren te koop veilen, het lop|)en of laten toppen op hunne gemeldr mandeus geinterdiceerd word, op poene van twee hondenl ryksdaalders ten behoeven als vooren; en dat de lyfbeeren of vrouwen hier over aanspreekelyk zullen zyn, indien hunne

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  601 
```

slaaveD zich daar aan zullen hebben schuldig gemaakt ; en dat die onvermogend zullen zyn die boete Ie voldoen, voor een jaar in de ketting zullen worden geklonken om aan de ge- rueene werken te arbeiden.

Ten vyflienden: dat niet alleen de geenen, die mei Chineezen tekens dit verbod getopt hebben, het zy Europeaanenorandere christenen, maar ook de Chineezen, die met de voorschreeve oogeoorloovde natiën zullen hebbeo getopt, boven de verbeurte van liet geld, dal 'er aan de eene of andere kant gewonnen mogt zyn, en noch tien ryksdaalders daar en boven, voorden tyd van agt dagen op water en ryst in een donkere ge- vangenis gezet zullen worden.

Ten zestienden: dat zy, die bevonden zullen worden met slaaven te hebben getopt, wanneer het Chineezen of vrye oQchristenen zyn, voor den tyd van een jaar in de ketting zullen worden geklonken om aan de genieene werken te arbeiden; en dat, indien christenen, het zy Europeezen of andere, zich hier aan zullen hebben schuldig gemaakt, de- zelve boven een boele van vyf en twintig ryksdaalders voor den tyd van zes weeken op water en ryst in de boeyen gezet zullen worden.

Ten zeventienden: dat die omtrent de toptafels eenige moeylykheden maken oï den Chineezen eenige overlast doen, bel zy met stolen of slaan, dan wel niet het opgezette geld weg te neeinen, daar over als publieke straatschenders geslraft zullen worden naar exigenlie van zaaken.

Ten agttienden: dat de pachters, collecleurs of medestanders der topbaanen niet zelvs zullen mogen mede toppen, dan wel eenig part of deel daarin neemen, op poene, dat, zo dikwyis dit door hun zal worden gedaan, dezelve verbeuren zullen een boete van vyf en twintig ryksdaalders, ten behoeven van den officier, die de calange zal doen.

Ten negentienden: dat de pachters wyclers ook belioorlyk zullen moeten zorg dragen, dat in de publieke topbaanen met geene valsche sleenen, dan wel op eene andere wyzejioedanig zulks ook zoude mogen worden gedaan, valschlyk gespeeld

Digitized by VjOOQIC

692 1707. P. 6. VaN ÓVE^STRATEN.

worde; op poene, dat, hetzelve met bunne voorkennis gedaan of oogluikend toegelaten wordende, zy telkens buiten arbitraire correctie zullen verbeuren eene somma van vyf honderd ryk»- daalders, insgelyks ten behoeven van den officier, die de ealange zal doen, boven en behalven zodanige arbitraire correctie, als naar gelegenheid van zaaken geoordeeld zal worden te be- hooren ; — en

Eindelyk: dat geene andere soorten van speelen, het zy onder den naam van toppen of anderzints, gespeeld xollea mogen worden, dan die geene, welke by de door deze regeering gearresteerde conditifin voor deze pacht zyn bekend gesteld en van ouds gebruikelyk zyn geweest, zonder eenige nieuwe te mogen invoeren, op verbeurte van vyf honderd ryksdaalders boete voor de geeneii, die de ontdekking mogten komen te doen.

En op dat al het vorenstaande met rigeur zoude worden uitgevoerd en naargekomen, bevelen en gelasten wy, zo wel de respective officieren van justitie en den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, als de officieren der Chineezen alhier en die zulks verder zoude mogen aangaan, nauwkeurig te letten en te doen letten, dat de inhoud van dit ons placcaat stiptelyk en zonder eenige afwyking worde geobserveerd, procedecrende en doende procedeeren tegens de Iransgresseurs naar den letter van het zelve, alzo wy zolks ten meesten nutte van deze colonie en de goede ingezeetenen bevonden hebben alzo te behoren ; — terwyl wy tot het doen der ealange van alle de voorschreeven contraventien, niet alleen den bailluw dezer stad en den drossaard der Batatiascbe ommelanden, zonder onderscheid van jurisdictie, qualificeeren, maar ook beide de fiscaals en, voor zo ver de bovenlanden aangaat, den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander; verlangende echter, dat geene lieden, een vast verblyf hebbende, wanneer zy eenige Iraetens moeten voldoen, ten eersten zullen mogen worden geincarcereerd, maar dat, by gebrek van de betaling der boetens, dezelve voor den rechter zullen worden geconvenieerd, ten einde de zaak aldaar de plano worde afgedaan ; — gelyk wy verder de respective col-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERST RATEN.  693 
```

iegien Tan joslitie interdiceeren en verineden oro, noch op hei geen met het toppen der Chineezen gewonnen is, noch op de verstrekking van gelden, dev^elke door de pachters of mede- staoders dan wel zelvs door de geenen, die niet mede gespeeld mogten hebben, aan iemand tot het toppen mogi gedaan zyu, ^eaig recht te spreeken, veel minder executie te decerneeren, al ware daar van ook obligatien of schriftelyke schuld-kennissen verleend.

En om voor te komen, dat iemand hier van eenige onweeten- heid SBOude kunnen voorwenden, gelasten en bevelen wy wyders, dat dit ons placcaat niet alleen zal worden gepubliceerd Ier plaatze, daar hel behoort, maar ook in de Nederduitsche en in de gewoone inlandsche taaien geafiQgeerd, zo ter dezer hoofdplaats, waar men gewoon is aSixien te doen, als op de respei;tive bazaars en alomme in de bovenhinden.

Zie ook If-^ 1799.

15 December. Vernieuwd verbod tegen den verkoop van bedorven dranken^ toeak, enz.

Naderoaal ons is voorgekomen, dat, niettegenstaande het den -^ September 1766 en 3 February 1784 gesteld verbod tegens den verkoop van bedorven, Europeesche dranken, surie, toeak, Ueinbier, brom en karnemelk, het uitventen van die scbadelyke dranken weederom zeer in swang is geraakt tot merkelyk nadeel van de gezondheid der Europeesche mili- tairen, zeevaarenden en anderen ; — zo is het, dat wy, hierin willende voorzien, goedgevonden hebben nader te interdiceeren co te verbieden, gelyk wy op het ernstigste interdiceeren en verbieden by dezen, dat geene Europeesche, bedorven dranken in eenige herbergen of plaatzen, zo binnen de stad als buiten liezelve, tot de respect ive posten van Meester-Cornelis, de Ketting, Anke, Ansjol of Zoutelande, Dwars in de weg en liinnen het landgoed Tana-abang toe, verkogt, getapt of ge- schonken zullen mogen worden, op poene van vyf honderd rykfldaalders, ten behoeven van den officier, die de calange

Digitized by VjOOQIC

694 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

zal doen, zo dikwyls iemand hierop zal worden geattrappeerd, behalven eene arbitraire correctie daar en boven; en dal in dezelve ook, zo min als in eenige winkels, warongs ofeenige andere huizen, dan wel langs de straateu or w^en binnen de voornoemde posten en plaatsen, verkogt zullen mogen worden het zogenaamd klein-zet of gekookt bier en surie of toeak. dan wel brom, op poene van vyf en twintig ryksdaalders voor den geenen, die dezelve langs de straaten of weegen verkoopt en van een honderd ryksdaalders voor die geenen, die zulks in herbergen, winkels, warongs of huizen onderneemt, waar van de aanbrenger, de pachter en de oflicier van justitie, die de calange zal doen^ ieder een derde zullen genieten; en dat, wanneer ontdekt word, dal dit met voorkennis of conniventie van den pachter van de herbergen is geschied, dezelve, boven en behalven eene arbitraire correctie, verbeuren zal een boete van twee honderd ryksdaalders, waar van de eene hel vt komen zal ten behoeven van den officier, die de calange zal doenden de andere helvt ten faveure van de slads-kas ; zullende het echter den bakkers, arakbranders en andere ingezetenen vr^'staan voor bun gebruik de nodige toeak te koopen en aan hunne huizen te laaten brengen, mits dit geschiede met permissie van den bailluw, door wien daar toe briefjes verleend zullen moeten worden.

En, nadien wy wyders ook onderricht zyn, dat in het getal der herbergen buiten de stad eene zeer nadeelige vermeer- dering plaats heeft en wel voornameutlyk op zodanige plaatzen. waar dezelve aan de respective militairen en zeevaarcnden tot debauches gelegenheid geven en uit dien hoofde meest schadelyk zyn; — zo hebben wy al verder goedgevonden, niet alleen te renoveeren de orde, dat niemand buiten de stadspoorten of ten platte lande, tot de Maronde, Meester-Cornelis en Tange- rang iiiclusive, zal mogen tappen of herberg houden, dan die daar toe speciaale licentie van den gerechte dezer stad zal hebl)en geobtin(;erd ; by het verleenen van welke licentien wy verlangen, dat in het byzonder gelet zal moeten worden, dat hel eerlyke en bekende lieden zyn en die goed huishouden; —

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  695 
```

maar ook te verbiedeD, dat geene herbergen of tapneeringen gehouden of eenige sterke dranken, hoegenaamd ook, verkogt mogen worden in de Zinder voorstad of op eenige plaatsen, tusschen de post Meester-CiOmelis, de bazaar Tana-^abang en (leze stad gelegen, gelyk ook geen sterke dranken zullen mogen worden getapt op de bazaars zelve van Meester-Gornelis, Weltevreeden en Tana-abang, op verbeurte van vytig ryksdaalders ten behoeven van den officier van justitie, die de calange zal doen, en van den pachter dezer gerechtigheid, ieder voor de helvt.

Wordende alle de geenen, die herbei^ houden of tappen, gelast voor hunne deur of ingang een uithangbord te plaatzen, op poene van vyftig ryksdaalders, te verbeuren by den tapper, herbergier of warong houder, zo menigmaal hy zal bevonden worden hel contrarie te hebben gedaan, te appliceeren de eene helvt teu profyte van den aanbrenger en de wederhelvt ten behoeven van den officier, die de calange zal doen.

Gelastende en beveelende de respective officieren van justitie eo die zulks verder zoude mogen aangaan, met alle nauw- keurigheid toe te zien en te waaken, dat de inhoud dezes stiptelyk en zonder eenige afwyking werde agtervolgd en naar- gekomen, alzo wy zulks bevonden hebben alzo te behooren.

En op dat niemand hier van onlweelenheid zoude kunnen voorwenden, zal deze worden gepubliceerd en, behalven in de Nederduitsche, ook in de gewoone inlandsche taaien geaffigeerd ter plaatzen, waar men gewoon is publicalien en affixien te doen.

15 December. Verbod tegen hel houden van amphioen- küten zonder licentie.

Natlemaal wy nodig geoordeeld hebben de zogenaamde amphioen- of madat-kitten, als dienende tot verzamelplaatsen van het slegtste volk en tot bederf der slaaven, niet alleen uit de stad en dies nabyheid, maar ook uil de bovenlanden, zoveel mogelyk, te weeren ; — zo is het, dat wy goedgevonden

Digitized by VjOOQIC

696 1^07. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

hebben in het geheel te interdiceeren en te verbieden, gelyk wy interdiceeren en verbieden by dezen, dat in den aanstaande of van primo January 1798 af, niet alleen binnen deze stad, in de Chineesche kamp of in den omtrek van Batavia binnen de posten Ryswyk, Noordwryk, Dwars in den weg, Zoatelande of Ansjol, Anke en de Ketting, op geene andere plaatsen als in de Mangadoewa, by de Jambatang Liema en de Goedoog panjang amphioen gekookt of geschooven zal mogen worden, maar dat ook boven de voormelde posten en verder in de om- en bovenlanden, tot aan de Jacatrasche en Preanger Regent- schappen en het Bantamsche gebied, geene amphioen kilten of warongs gehouden of, onder wat benaming ook, amphioen verkogt of geschooven zal mogen worden, dan alleen op de gepriviligeerde bazaars; — en zulks onder de navolgende be- palingen :

dat op ieder der voormelde drie plaatsen binnen den omtrek der voorschreeven posten, te weeten in de Mangadoewa, by de Jambatang Liema en de Goedong panjang, niet meer dan drie of uiterlyk vier amphioen kitten of warongs gehouden zallen mogen worden, in zodanige huizen, als aan den beer praesideDt van het collegie van Scheepenen zullen worden opgegeven ter approbatie; en dat deze huizen genommerd zullen moeten zyn, op poene, dat voor ieder amphioen kit of warong, die onge- nommerd buiten deze plaatzen of boven het voormeld getal gevonden zal worden, de houder daarvan verbeuren zal een boete van twee honderd ryksdaalders, ten behoeven van den ofTicier, die de calange zal doen, en de pachter, indien dit met zyn consent geschied is, bet dubbeld bedragen daarvan of vier honderd i7ksdaalders ; of, indien zy onvermogend mogten zyn dit bedraagen te voldoen, in de ketting zullen worden geklonken om voor den tyd van een jaar aan de gemeeoe werken te arbeiden;

dat, by aldien in de voormelde om- en bovenlanden tot aan de Jaccatrasche- en Preanger Regentschappen en het Bantamsche gebied eenige amphioen- kitten of warongs anders dan op de gepriviligeerde bazaars gevonden worden, de pachter, by aldien

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  697 
```

hy daartoe permissie niogt hebben verleend, verbeuren zal een boete van een duizend ryksdaalders, ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, of wel, by onvermogen om die te voldoen, in de ketting geklonken zal worden om voor den tyd van drie jaaren aan de gemeene werken te arbeiden; terwyl hy, die bevonden zal worden zulk een kit of warong te houden, zowel als hel hoofd der campong of plaats, waar zulk een ampfaioen-kit of warong zal worden gevonden, hetzy hy daarvan kennis heelt gedragen of niet, voor een jaar in de ketting geklonken zal worden om aan de gemeene werken ten arbeid gesteld te worden;

dat op de voormelde bazaars de pachter alleen en met seclusie van alle anderen amphioen zal mogen laten kooken en permissie kunnen verleenen om daar kitten en warongs te houden, mits hy aan de potias of huurders der bazaars van het zuiver bedragen van deze gerechtigheid uitkeert twee derde gedeeltens, tenzy hy met de gemelde potias of houders daaromtrent, by wyze van accoord of anderzints, mogt over- eenkomen, doch dat in contrarie geval geen potia of huurder van een bazaar den pachter of zyne dienaaren zal mogen beletten of eenigzints hinderlyk zyn in het heffen van deze gerechtigheid, op poene van duizend zilvere gecartelde ducatons, de eene helvt ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, en de andere helvt ten faveure van den pachter; en dat hy, by onvermogen om die te voldoen, mede in de ketting geklonken zal worden om voor den tyd van drie iaaren aan de gemeene werken te arbeiden.

dat in de voornoemde kitten of warongs, zo binnen de voorschreeve buitenposten, als in de gemelde om- en boven- landen, alleen zullen mogen worden toegelaten Ghineezen en vrye, onchristen inlanders, doch geene slaaven, van wie die ook zouden mogen zyn, op poene, dat, wanneer die in dezelve zullen gevonden worden, schoon ook al geen amphioen schui- vende, de houder van die kit of warong in de ketting zal worden geklonken om voor den tyd van twee jaaren aan de gemeene werken te arbeiden en de pachter buitendien, of

Digitized by VjOOQIC

698 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

hy 'er vao heeft geweeten of niet, verbeuren zal een ixiete van vyf honderd ryksdaalders ten behoeven van den officier van justitie, die de ca^ange zal doen, viraartoe het denzelven vry zal staan, niet alleen die amphioen-kitten of warongs zo dikwyis op te neemen en te doen visiteeren, als hy zulks zal nodig oordeelen, maar ook, buiten eenige aucthorisatie, hel recht zal hebben de daarin gevonden wordende slaaven uit dezelve te doen haaien en vervolgens, aan een boom gebonden, strengelyk te doen kastyden ; — gelyk de iyfheeren en vrouwen ook zuilen vermogen hunne slaaven uit de gemelde kitten te haaien of door de dienaaren der justitie dan wel anderen te doen haaien;

en dat tot het doen van calanges in dezen, niet alleen de respectieve officieren van justitie gequaliflceerd zullen zyn, maar ook, voor zover de bovenlanden aangaat, de gecommit- teerde lot en over de zaaken van den inlander.

Gelastende en beveelende wy de respective officieren van justitie, den gecommitteerde tot en over de zaaken van deti inlander en die zulks verder zoude mo>:;en aangaan, met alle nauwkeurigheid toe te zien en te waken, dat de inhoud dezes stiptelyk en zonder eenige afwyking werde agtervolgd en naargekomen, alzo wy zulks ten meesten nutte onzer goede ingezetenen alhier bevonden hebben alzo te behooreu.

En op dat niemand hiervan eenige ignorantie zoude kunnen praetendeeren, zal deze worden gepubliceerd en, behalven in de Nederduitsche, ook in de gewoone inlandsche taaien ge- affigeerd, daar men gewoon is ter dezer hoofdplaats publicatien en affixien te doen, mitsgaders op de respective bazaars en alomme in de bovenlanden worden aangeplakt.

Op 29 December 1797 is ter zake nader besloten: >aan den pachter der madat-kitten te permitteeren om de aan hem in de nahyheyd van deze stad toegestaane twaalf madat-kitten, niet alleen, ingevolge de pachtconditiên, tot zyn meeste voor- deel te verdeelen over de by die conditiên aangeweesene drie

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  699 
```

plaatsen (e Mangadoea, Godong Panjang en Jambatang Lima, maar om ook daarvan eenige Ie plaatsen buiten de Boom en op campong Baroe, buiten de IJtrechtsche poort, mits omtrent degeene, die op de laatstgenoemde twee plaatsen zullen worden opgezet, de by de conditiên gemaakte bepalingen even zodanig als omtrent de overige geobserveerd worden; en wyders op de door hem gedaane vraag, hoedanig hy zoude moeten han- delen, wanneer slaaven voorgeeven door hunne lyfheeren tot hel koopen van madath gezonden te zyn of zich voor vryge- geeven opgeeven, te kennen te geeven, dat in hel geheel geene slaaven, hoegenaamd ook en om wat reeden dit ook zoude mogen zyn, in eenige madat-kit mogen worden toegelaten en de vrye lieden, die amphioen willen laten koopen, zulks door vrye persoonen zullen moeten laten doen, indien zy zelvs onwillig zyn daartoe in een amphioen-kit te koomen, mits- gaders dat in het tweede geval vry gegeeven slaven niet moeten worden toegelaten zonder hunne vry-brieven te hebben vertoond en die deugdzaam bevonden zyn". Zie ook 9/16 JanuariJ en 18 Mei 1798.

16 December. Maalregelcn in hel belang van de suiker- cultuur op Java.

Naar aanleiding van eene aanschrijving van Commissarissen Oeneraal «noteerde' de Indische Begering in hare resoluliën van den 19^^° December 1797 het navolgende:

dal hun hoog Edelheeden verlangen, dat de leverantie van ziiikcr ten gouvernemente Java gebragt zal worden lol op eene hoeveelheid van twee en dertig duizend pikols of vier millioen ponden in het jaar en ten comploire Cheribon op twintig duizend agt honderd pikols of twee millioen en zes maal honderd duizend ponden;

dat hun hoog Edelheeden, reeds in den jaare 1794 met de meest mogelyke nauwkeurigheid onderzogt hebbende alles, wal lot den praesenten slaat der zuiker-culture op Java betrekking heeft, bevonden hebben, dat zich des tyds aldaar bevonden zeeven en twintig stuks zuikermoolens, als:

Digitized by VjOOQ IC

700 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

in het Japarasche en Kadoesche dislrict 17 staks,

» Joanasche en Paltysche > 7 »

» > Paccalongansche en Batangsclie district.. 3 •

eo op Passarouang 1 •

of te zamen 27 stuks,

alle welke moolens te zamen, uitgenomen vier, die noch van de leverantie geêxcuseerd waren, in dat jaar getaxeerd zyn op 9801 picols en 36 ponden, waarvan argelrokken de Gom- pagnie's leverantie tot 8000 pikols, voor den particulieren handel over blyven slechts 8801 pikols en B6 ponden, die met hetgeen de bovengemelde vier molens louden kunnen leveren en de overigen minder getaxeerd mugten weesen, dan in goede jaaren effectivelyk kunnen aanmaken, eene quaniiteit van B a 6000 pikols zullen uitmaken, zodat men stellen kan, dat in die situatie Java in het geheel kan opleveren veertien a vyftien duizend picols by een goed gewas, gelyk dat van 1794 geweest is;

dat bun hoog Ëdelbeeden om de voorschreeven voorgenomen uitbreiding te effecteeren de ministers van Java hebben aan* geschreeven om de zuiker-culture aldaar te ontheffen van alle de drukkende omstandigheeden, welke dezelve tegenswoordig belemmeren en door gepaste voorzieningen op eene kragtdadige wyze aan te moedigen, doch daarin tevens met de vereischte omzigtigheid te werk te gaan,, ten einde de extensie der zuikerteelt geen nadeel toebrenge aan die van derysl en ook niet strekke tot praejuditie van de Bataviasche colonie;

dat, schoon de intrekking van vorige ordres, welke het getal der zuikermoolens op Java hebben bepaald, daartoe in de eerste plaats in aanmerking komt, hun hoog Ëdelbeeden nochthans vermeenen het ten eenemaalen ongeiaden te zyn aan een iegelyk de onbepaalde vryheid te verleenen tot het aanleggen van zuikermolens, niet alleen wyl een ieder om het zeerst geneigd schynt te zyn om diergelyke onderneemingen by de hand te neemen, maar ook wyl het zuikerriet ten gouveme- mente Java door den Javaan zelfs en geenzints door den mole- naar, gelyk hier ter hoofdplaats, word gekweekt en die

Digitized by VjOOQIC

1t97. P. Q. VAN ÓVERStRAtEN. ioi

landaari eeo afkeer heelt van het schoon en loemaken van onbebouwde gronden, zodat eene onbepaalde vergunning in dezen buiten allen twyfel uadeelig zoude zyn aan de zo nodige ryst-cullunr en bun hoog Edeiheeden, om dit voor te komen en wyders het bedoeld effect te bereiken, de ministers van Java hebben gequalificeerd om de voorsebreeven extensie der zuiker-culture te doen gevolg neemen onder de navolgende bepaalingen :

voor eerst: dat geen groter getal nieuwe molens op Java .zal mogen worden aangelegd, dan met het Ihans aanweezig zynde getal voldoende zullen zyn om aan de Compagnie eene jaarlyksche leverantie van twee en dertig duizend pikols zuiker te verzeekeren en eene hoeveelheid van zes tot agt duizend pikols, zonder meer, te doen overblyven voor den particu- lieren handel;

ten tweeden: dat deze nieuwe aan te leggen zuikermolens, zoveel mogelyk, zullen worden gedistribueerd over alle de couiptoiren, die daartoe geschikt zyn, zodat elk derzelver eomptoiren, naar mate de gelegenheid der plaatsen, daardoor een evenreedig deel erlangen aan de voordeelen dezer culture en eeue groote hoeveelheid van molens op eene en dezelfde plaats tot geen nadeel strekke aan de ryst-culture, omtrend welk poinct hun hoog Eilelheeden speciaal verlangd hebben gediend te zyn van de consideraliën der ministers, alvorens hoogstdezelve finaal te bepaalen;

ten derden: dat de nieuwe molens niet grooter zullen mogen zyn dan om elk 1200 pikols jaarlyks te kunnen aanmaken, om alzo de voorsclireeve distributie des te geniakkelyker te maken en de inconvenienten, die ook uit den aanleg van te groote molens zouden kunnen voortspruiten, des te beter te prevenieeren ;

ten vierden: dat aan de eigenaars der thans subsistecrende, zowel als der nieuwe aan te leggen zuikermolens onbebouwde stukken lands, ter convenabele grootens, 'in gebruik zullen worden afgestaan om daarop zelve zuikerriet aan te kweeken, over welke stukken lands hun tot dat en geen ander einde

Digitized by VjOOQIC

702 1797. F*. Q. VAN OVERSTRATEN.

de vrye dispositie zal worden verzeekerd en ond^ geen voor- wendsel hoegenaamd mogen werden ontnomen^ zolang de molens, waartoe deze landen expectivelyk zullen behooren» aanweezig en in behoorlyken slaat van werking zullen zyn ;

ten yyfden : dat aan de molenaars de verzeekering zal worden gegeeveo, dat de tegenwoordige nieuwe instelliugen ointrend de zuiker-culture, mitsgaders de leverantie en betaling van dat artikel op Java aan de Compagnie zullen stand houden en daarin geene verandering zal worden gemaakt, behoudens echter van het recht aan de Compagnie om aan die culture eeue nog verdere extensie te gecven, wanneer zy zulks in der tyd nuttig en dienstig mogl oordeelen;

ten zesden: dat om de molenaars in staat te stellen int eene betere bearbeiding der zuiker en om dezelve evenzo deugdzaam te leveren als de Bataviasche, aan hun zal worden toegelegd rd" 47} per pikol voor de oprechte eerste zoort;

ten zeevenden : dat de vooruit verstrekkingen van penningen voortaan op Java, even als op Batavia, zullen geschieden direc- telyk van wegens de Compagnie tot circa de helft op denaar bevinding telkens te bepalen leverantie en daarvan de eeue helft in de maand January en de wederhelft in Juny; en

ten aglstcn: dat de molenaars de vryheid zullen hebben om hetgeen zy meer culliveeren dan het bedragen hunner verpligie leverantie aan de Compagnie, volgens eene billyke bepaling vry te mogen uitvoeren naar alle zodanige plaatsen, werwaards de uitvoer van zuiker tot heden is of by vervolg zal zyn ge- permitteerd, mei interdictie aan diegeene, welke op de respec- tive comptoiren in naam van de Compagnie het gezach uiloeiTenen om zich daarmede niet verder of anders te l)eraoeyen« dan om de geleverd wordende zuiker nauwkeurig te examineeren« waarvoor en voor de verdere moeite by de acceptatie een agtste ryksdaalder fer pikol, door de leveranliers te betalen, wanneer zy ook voor de deugdzaamheid der zuiker aanspree- kelyk zullen zyn;

Voorts dal hun hoog Kdelheeden om den heer Java\s gou- verneur en desselfs successvuren in Her lyd te gemoed Ie

Digitized by VjOOQIC

1797, P. G. VAN OVERSTRATEN. 70S

komen iü het gemis der voordeelen, die de gouverneurs van Java volgens de presente inrichling uit de zuiker-cullure pleegen ie genieten, doch die geheel zullen vervallen, ten einde die culture invoegen voorschreeven ten eenemaal te ontheffen van alle de drukkende omstandigheeden, welke dezelve tegen- woordig belemmeren, besloten hebben het voor gouverneurs van J»va bepaald jaarlyks ambtgeld van rd* 20000 te ver- oiinderen rd' 10000.

Mitsgaders dat hun hoog Ëdelheeden de ministers van Java wyders hebben aangeschreeven om voortaan jaarlyks een per- tinent verslag van de zuiker-culluur te doen aan deeze regee- ring en daarby telkens op te geeven het getal der molens en w^aar die gelegen zyii, alsmede de quantileiten zuiker, die elk derzelver by een goed gewas kan opbrengen, ten einde telkens door doeze regeering daarop het nodige na bevinding van zaaken te kunnen worden gedisponeerd.

En dat hun hoog Edellieeden laatstelyk, wat Clieribon betreft, Tan den resident aldaar, Pieter Walbeeck, hebben gevordert desselfs consideratien en bericht, hoedanig op de beste en spoedigste wyze zal kunnen worden voldaan aan hoogst der- zelver loorschreeven intenlie om de zuiker leverantie aan de Compagnie op Cberibon te brengen tot op twee millioenen en zes maal honderd duizend ponden in het jaar.

19 December. Verbod tegen hel Ie koop stellen van onge- mcrIUe waskaarsen.

Van wegens de hooge regeering dezer landen word den ge- zamentlyken kaarssenmaakers, tot voorkoming van alle Iraudes, die ten naileele van den pachter van hel merken der waxkaarssen zouden kunnen worden gepleegd, by dezen op het ernstigst geinterdiceerd en verboden om hunne waxkaarssen, zo lang die niet gemerkt zyn, in derzelver warongs of winkels ten loon te hangen of te stellen, maar daarentegen gelast en aan- bevolen om, wanneer de bekrompenheid van derzelver wooningen niel toelaat de door hun aangemaakte en nog niet gemerkte

Digitized by VjOOQIC

t04 1797. P. Ö. VAN OVERSTRAT EN.

waxkaarssen op een byzondere plaats te hergen, dezdre ten minsten ar te sluiten of te bedekken, op poene, dat zy anders zullen worden aangemerkt als fraudateurs van de pacht en dus verbeuren de op bet te koop zetten van ongemerkte wax- kaarssen by de pacht-conditiên bepaalde boete van vyf en twintig ryksdaalders, wanneer de quantiteit niet grooter is dan een quart pikol, en van vier maal de waarde, als die daarboven loopt, behalven de confiscatie van bet aangehaalde, de hdvt voor den pachter en de andere helvt voor den officier, die de calange zal doen.

19 December. Regeling van in- en uitgaande regten, enz.

Van wegens de booge regeering dezer landen word aan allen en een iegelyk by dezen bekend gemaakt, dat in Raade van Indie, om met primo van January 1798 in te gaan, be- slooten is:

Eerstelyk: het interdict van den uitvoer alhier van syroop, geêmancerd den ~ April 1768, als nu weder in te trekken en dienvolgende tot den uilvoer daarvan aan een ieder vryheid te geven.

Ten tweeden : den handel in Javasche en Gheribonsche suiker, eerste soort, met intrekking van de daartegens gestelde ordre, aan een iegelyk te permilteeren.

Ten derden: van de vogelnestjes, vallende in de Jaccalrascbe bovenlanden, waar van thans gebeeven worden, behalven les percent voor den pachter, noch vyf en twintig ryksdaalders voor de Compagnie, Ie laten heffen tien percent voor den pachter, zonder meer.

Ten vierden: den thol op den uitvoer van amphioen, die by de Compagnie is ingekogt, te bepalen op twintig ryksdaal- ders, iedere kist, zonder onderscheid van zoorten, en die op den tweeden invoer van zodanige amphioen daarenboven noch op tien ryksdaalders voor iedere kist, mede zonder onderscheid van soorten, uitgezonderd nochtans amphioen, die van Java's Noord-Oo.stkust, Cherilion en Bantam mogf zyn nitirevoerd en

Digitized by VjOOQIC

1791^. P. Ö. VAN OVËrtStRAtEN. ^Q^

uit noodzaakelykheid hier weder terug gebragt word, alzo daar van, even als thans plaats vindt, niets worden betaald ; — voorts de waag-gerechligheid, die van ieder by de Compagnie inge- kogte kist amphioen moet worden betaald, te stellen op vyf ryksdaalders, almede zonder onderscheid van wat soort die is.

Ten vyfden : van de Javasche lywaaten, die hier zullen worden ingevoerd, niet meer dan zes percent aan 's Heeren gerechtig- heid te doen befTen, doch van alle andere lywaaten, die van plaalzen, om de Ck)6t gelegen, hier worden aangebragt, de be- paalde IS percent te laten voldoen.

Ten zesden : den uitvoer van lywaaten, zyde-stoffen, koussen, alcatyven en het kattoen naar de Oostersche gouvernementen en andere bezittingen van de Compagnie alleen aan Compag- nie's dienaaren en onderhoorigen, doch niet aan vreemde Europeezen of Americaanen te permitleeren ; — en den thol, die hier op gesteld is, ook te laten betalen van alle zodanige lywaaten, zyde-stoffen, enz., als hier ter rheede komen om naar Java, de Oostersche comptoiren of andere bezittingen van de Compagnie vervoerd te worden, schoon die hier niet ingevoerd, verkogt of overgescheept worden, doch deze gerechtigheid niet te laten voldoen van lywaaten, zyde-stoffen, enz., welke in de schepen of vaartuigen blyven, die niet naar eenig Gom- pagnie's comptoir staan te vertrekken, en dus de eigenaars of voerders van deze schepen of vaartuigen niet verder aan dezen ' ihol subject te laaten zyn, als voor goederen, die zy uit hunne bodems ter rheede verkopen of overscheepen.

Ten zevenden: van de uitgevoerd wordende poeder-, brood- en hoed-suiker aan 's Heeren gerechtigheid te laaten betaalen 18 stuivers het pikol, wanneer die uitvoer geschied door ingeze- tenen van de Compagnie, en 30 stuivers per pikol, wanneer de uitvoer zal geschieden door vreemdelingen of anderen, geene ingezetenen van de Compagnie zynde, dan wel voor derzelver rekening; — voorts van de Javasche en Cheribonscbe suiker, betzy kandy of poeder, die hier aangebragt, doch niet ingevoerd word, twaalv stuivers per pikol te laten betalen, wanneer die hier word overgescheept, en zes stuivers per

ULUL 45

Digitized by VjOOQIC

706 1797. P. Ö. VAN OVERSTRATÊN.

pikol, ingeval dat die met hetzelvde schip of vaartuig, waa^ mede zy hier is aangekomen, weder word uitgevoerd.

Ten agtsten: met intrekking van de praesente ordre, dat van alle de ryst, die in de schepen of vaartuigen, met dewelke die aangebragt is, verblyft en daarmede naar de overwal of elders word vervoerd, vier ryksdaalders per kojang zal worden betaald, te statueeren, dat van alle ryst, die van Java en Gheribon word aangebragt om van hier direct wederom naar de overwal te worden vervoerd, hier geen thol zal mogen gehoeven worden, wanneer by de passen der vaartuigen, die dezelve aanbrengen, uitdrukkélyk is bekend gesteld, dat de la- ding is gedestineerd naar de overwal ; doch dat, wanneer dit by de passen niet bekend staat, van de ryst, die aangebragt en niet ingevoerd of overgescheept, maar met hetzelfde vaar- tuig wederom vervoerd word, betaald zal moeten worden de bepaalde thol van zes ryksdaalders voor den in-enaitvoer; — gelyk mede van alle ryst, die hier ter rheede komt en met toestemming van de hooge regeering vervoerd word naar eenige plaats, aan vreemde Europeezen toebehoorende, zonder dat die hier ingevoerd word, betaald zullen moeten worden vier ryksdaalders per kojang voor in- en uitgaande rechten zamen.

Ten negenden: van het meeU hetwelk hier zonde mogen ingevoerd worden, te laten heffen zes percent, ten behoeven van den pachter van de Boom.

Ten tienden ; van de ingevoerd wordende, gekorven, Javasche en Gheribonsche tabak, waar van thans gehoeven worden vyf percent in natura en 1 V2 ryksdaalder in gelde, te laten heffen zes percent in het geheel, ten behoeven van den paciiter van de Boom, buiten bemoeynis van den pachter der gerechtigheid op de gekorven Chinasche tabak.

Ten elvden: in te trekken de tot dus ver aan de gezag- voerders en eerste officieren op 's Compagnie's schepen of vaartuigen, welke van Macasser hier terug komen, verleende permissie om de eerste agt en de tweede vier slaaven tholvry alhier te mogen aanbrengen.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 707

Ten twaalvden : almede in te trekken de tot dus ver plaats gebad hebbende schikking, volgens welke de handelaars, die uit de straat Malacca en niet van Malacca zelvs terug konaen» dubbelde thol moeten betalen van de door hun aangebragt wordende taripangs, agar agar, troeboe of viskuit, vischlym, haayvinnen en wat verder tot negotie dient, en de gemelde handelaars te laten volstaan met de betaling van zes percent.

Ten dertieuden: te statueeren, dat in geval ontdekt mogt worden, dat hier slaaven clandestien zyn ingevoerd, van de- welke geen redemlie-geld voldaan is, hetzy onder den naam van anaksprauw of matroozen of wel anderzints, om daardoor 'sHeeren gerechtigheid te fraudeeren, de invoerder niet alleen als een fraudateur zal worden behandeld, maar ook voor ieder derzelven het voormeld redemtie-geld zal moeten betalen; en dat bovendien dusdanige clandestien ingevoerde slaav of slaaven verbeurd zullen zyn en geconfisqueerd zullen worden ten fa- veure van den pachter of wel den officier, die de aanhaling zal doen.

Ten veertienden: nader te interdiceeren het vaaren van eenige vaartuigen, hoegenaamd ook, van Java, Gheribon, Indra- majoe. Bantam of elders komende, naar Tjilinljing, Tannara of eenige andere plaatzen, hier omstreeks gelegen, of het ver- trekken van daar derwaards, op poene van confiscatie van vaartuig en lading ten faveure van den pachter voor de eene en van den officier van justitie, die de calange zal doen, voor de andere helvt, zullende de potias der bazaars op de twee eersigemelde en de hoofden op de andere plaatzen daar voor aanspreekelyk worden gehouden en niet alleen verplicht zyn aan de bediendens, die de pachter van de Boom zal nodig oordeelen aldaar te plaatzen, alle adsistentie te verleenen, wan- neer die van hun gerequireerd zal worden, maar ook by ontdekking, dat eenige goederen aldaar clandestien zyn aan- gebragt of uitgevoerd, voor den tyd van tien jaaren in de ketting geklonken worden om aan de gemeene werken te arbeiden; — en

Ten vyftienden : te bepalen, dat geene Gompagnie's dienaaren,

Digitized by VjOOQIC

lOd 1^9^. P. Ó. VAN OVËRSTftATEN.

op het Jaagpad, Ploezers kasie of buiten de Boom alhier be- scheiden, eenige negotie goederen in hunne wooningen of elders zullen mogen brengen of opslaan, hetzy ifoor zig zelven of wel Yoor anderen, op poene van confiscatie van dezelven ten foveure van den oiBcier van justitie, die de aanhaling daarvan zal doen, voor de eene en van den pachter van deBoomyoor de andere helvt.

En opdat niemand hiervan eenige ignorantie zoude kunnen praetendeeren, zal deze, zo alhier, als op Java, Gheribon en Bantam worden gepubliceerd en, behalven in de Nederduilsche, ook in de gewoone inlandsche taaien geaffigeerd ter plaatzen, waar men gewoon is publicatien en affixien te doen.

22 December. Regeling van het "^douceur* voor sulh alteme officieren bij expeditiên ter zee.

Is goedgevonden en verataan voor het vervolg te bepaalen. dat de subalterne oiBcieren, die hier aan land zyn bescheiden, wanneer geêmployeerd worden tot het doen van tochten over zee, voor den tyd, dat dezelve duuren, zullen blyven genieten de helft van het douceur, waarvan zy anders aan land zouden hebben gejouisseerd, uit aanmerking, dat dezelve gedurende die tochten verstoken zyn van alle voordeelen, behalven alleen hunne gage, die zelfs niet toereikende is om zich slechts van het nodige te voorzien.

22 December. Voorschrift nopens onafgehaaldeofover- schietende rantsoenen.

Op de propositie van den heer Gouverneur Generaal is goedgevonden en verstaan de randsoenen, die by de dadelyke verstrekking en uitdeeling daarvan aan de militairen, enz. niet afgehaald worden of overschieten, tot voorkoming van alle misbruiken, die hier omtrent zouden kunnen plaats hebben, voortaan wederom maandelyks voor de Compagnie te laten inneemen, ten einde by de volgende verstrekkingen in min- dering van de quantiteyt, die uit 'sComp* magazynen zoude

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 709

oDiTangen worden, te dienen; en daarvoor te valideeren een ecfoivalent uit 's Compagnies kas, te weeten: voor de ryst rd" 30 per last en voor de arak rd" 3B per legger, om te komen ten voordeele van de bakken der gemelde militairen.

'tj^^JT* Maatregelen in het bdang van de publieke rust en veiligheid binnen en buiten de stad Batavia,

Op een request van den capitain en lieutenants der Chineesen is goedgevonden en verstaan de door deze regeering gemaakte schikkingen tol handhaving van de publieke rust en veiligheid, zo binnen als builen de stad, ook meer byzonder betrekkelyk te maken tot de Chineesche campong en dien volgende, met renovatie en ampliatie van de ten dien opzichte door deeze regeering geêmaneerde placcaten van den " j^^^ 1667,

^^ 1697. -if^^^ 1713. 29 Juny 1739 en ^^^ 1769 te statueeren en te ordonneeren, dat, zowel binnen de stad, als in de Chineesche campong en andere plaatzen, buiten de stad gelegen, geene inlanders en lyfeigenen na negen uren 's avonds zonder brandend licht en vooral niet van eenig geweer voorzien, 'sHeeren wegen zuUen mogen passeeren, maar door de commandanten der respective wachten zullen moeten worden aangehouden en vervolgens aan de officieren van justitie, onder wien dezelve sorteeren, dan wel anders aan den ge- committeerde tot en over de zaaken van den inlander zullen moeten worden overgegeven om als drossers te worden aan- gemerkt;

dat, wanneer na zons ondergang of by het vallen van den avond ondekt word een complot van drie, vier of meer sus- pecte persoenen in de nabyheid van eenige campong te zyn geformeerd, de geene, die daarin het commando heeft, hetzelve moet laten te keer gaan, opvatten en apprehendeereu, met authorisatie van denzelven om, in cas van resistentie, daarop Ie mogen laten losbranden of die zich ter weer stellen, oader de voet stoeten, mits daarvan den volgenden morgen keanis worde gegeeven, daar het behoort ;

Digitized by VjOOQIC

710 1797. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

en dat wyders een iegelyk, buiten deeze stad, in de thuinen en op de landeryen woonachtig, even als by de voorschreeye placcaaten van den 7^° July 1667, 17 Augustus 1713 en S October 1769 gepermitteerd is, nader geauthoriseerd zal worden om alle onbekende en suspecte persoonen, hetzy vrye of lyfeigenen, van binnen de hekken of paggers van hunne thuinen, landeryen of wooningen, van 'savonds ten half zeeven tot 's morgens ten half zes uuren, niet alleen met geweld te weeren, maar zelfs daarop los te branden, dan wel die ander- zints af te maken, zonder deswegens voor eenige na- of aanspraak te dugten, mits daarvan den volgenden morgen kennis geevende aan den drossaard der Bataviasche omme- hinden of, zoveel de ter neder gevelde bekend is, aan den officier, onder wiens jurisdictie hy sorteert; bly vende eindelyk de commandanten en posthouders van de buiten-forten en de patrouilles, die uit dezelve gedaan worden, buitendien noch gehouden en verplicht om op alle suspecte zwervers langs 'sHeeren wegen by nagt en ontyden vuur te geeven, wanneer zy zich niet alleen laten apprehendeeren of zich trachten te weer te stellen, dan wel hun lieder geweer bevorens niet van hun afleggen.

Voorts tot betere tegengang van alle ongeregeldheden, die, zo door de inlandsche bediendens van de justitie, als door de militairen in de Chineescbe campong zouden kunnen worden gepleegt, by wyze van ampliatie van de voorsehreeve placcaten te bepalen, dat geene inlandsche bediendens van de justitie, na zons ondergang, zich gewapend in de meergemdde Chi- neescbe campong zullen mogen begeeven, tenzy behoorlyk in hunne monteeringen gekleed, op poene van, in het contrair geval, opgevat en strengelyk afgestraft te zullen worden, zo- mede dat geene militairen, zo Europeesche, als inlandsche, na den gemelden tyd de voormelde campong zullen mogen pas- seeren, tenzy door hunne officieren tot het doen van eenige patrouilles of anderzints gecommandeerd, op poene van arbi- traire correctie.

Zullende de respective officieren van justitie, zowel als de

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  711 
```

geeommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, noTens de onderscheidene commandanten der respective wachten binnen en buiten de stad, gelyk mede de commandanten der inlandsche en Ghineesehe natiën worden gelast nauwkeurig te letten en te doen letten, dat het voorschreevene stiptdyk werde geëxecuteerd en geobserveerd. Zie ook 23 Mei 1809.

30 December. Vereeniging der betrekkingen van BaiUuw en Drossaard te Batavia.

In aanschouw genomen zynde, dat de officieren van justitie (met meer andere ambtenaaren en bediendens) hunne middelen van bestaan geheel of gedeeltelyk komen te missen door de jongst afgeschafte recognitien uit de pagten, mitsgaders door het gerenoveerd verbod door de hoge regeering by publicatie van den 12^° deezer lopende maand tegens het aanneemen van geschenken en dat 'er dierhalven volstrekt in behoord te worden voorzien om de meesten derzelven daaromtrend te gemoet te komen.

En begreepen weezende, dat daaromtrend alle mogelyke menage van 's Compagnies finantien diend te worden in het oog gehouden, zo is by heeren Commissarissen Generaal daartoe in aanmerking gekomen, of het niet niogelyk zoude zyn om, zonder praejudicie van de justitie, de posten van bailluw der stadt mi drossaard van de ommelanden van Batavia te ver« eenigen en voortaan te doen waarneemen door een en dezelfde perzoon.

Waar over gedelibereerd en uit een desweegens gedaan nauwkeurig onderzoek bevonden zynde, dat weezentlyk, inde tegenswoordige gesteldheid der stad Batavia, de beezigheeden van den bailluw geenzints van dien omslag of werkelykheid zyn« of dezelve kunnen zeer gevoeglyk en sonder eenig het minste letzel voor de justitie ook tevens worden waargenomen door den landdrost, mits hy in deszeICs verrigtingen als bailluw geadsisteerd werde door een bekwaam minder officier onder

Digitized by VjOOQIC

718 1797—1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

den titul van schout, die verpligt zal zyn om binnen de sladi Batavia te moeten woonen» en wyders door dieidfiie, mindere bediendens, welke de bailluw steeds ten dienste der justitie is benodigd geweest en waarvan het getal althans niet behoord te worden verminderd.

Is goedgevonden de bediening van bailluw op te dragen aan den presenten drossaard der Bataviasche omAiclanden, AndriesHartsinck, met bepaaling, dat deeze twee posten voortaan altyd door een en dezelfde perzoon zullen worden bekleed onder den titui van drossaard van de stadt en onmielanden van Batavia.

Zie ook S3 Maart 1804.

30 December. Bepaling^ dat de betrekking van kerk- meester voortaan zoude worden bekleed door den vice-president van Scheepenen.

5 Januarij. Y oorschrift voor inlanders om, bij hel bezoeken van opiunhkitlen, hun tjap te vertoonen.

Op een request van den pachter der madat-kitten, Tan Tjantjing, is om denzelve, zoveel doenlyk, te gemoed te komen in de moeylykheid om slaaven, die zich voor vrye inlanders uytgeeven, van zodanige perzoonen, als werkelyk vry zyn, te kunnen onderscheiden, goedgevonden en verstaan de vrye inlanders by een biUet tejgelasten om, wanneer zy de geper- mitteerde madat-kitten willen bezoeken, aan de houders derzelven te vertoonen het tjap, hetwelk zy volgens de reeds gestatueerde ordre van den l^^X^, ^'^^^ verplicht z]^ by zich te dragen.

De straf voor den pachter bij toelating van een slaaf was kettingslag en eene boete van BOO rijksdaalders. Zie ook 23 Mei 1809.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 715

-^ Januarij. Regeling van het costuum der oppassers van den Drossaard der Bataviasche ommelanden^ enz.

Wyl de jongst door deze regeering gemaakte bepaling, dat geene inlandache bediendens van de justitie zich na zons ondergang gewapend in de Chineesche campong mogen begeeven, lenzy behoorlyk in hunne monteering gekleed, geene geringe liindeniis zal toebrengen in exploiten tegens de listige, van aanhang voorziene en schadelykgte boosdoenders, — zo is, hierop gedelibereerd zynde, goedgevonden en verstaan aan den drossaard te permitteeren om zyne justitie bediendens voortaan te mogen geeven blauwe kleedingen met groene opslagen en witte linten ot koorden, in steede van de groene kleedingen met geele linten, die deze bediendens tot hiertoe gedragen hebben; en wyders, met alteratie voor zover van de voor- schreeven bepaling, mede toe te staan, dat in gevallen, waarin de aart ter te doene exploicten volstrekt vereischt, dat de justitie bediendens, die daartoe geömployeerd worden, niet als dieoaaren van de justitie kenbaar zyn en dus de mouteering voor dien tyd niet kunnen dragen, gewapend en zonder hunne monteering in de Ghineese campong verschynen, mits voorzien zynde van permissie-briefjes daartoe van de officiers der justitie, waaronder zy gehooren, om aan de respective wachten ver- tooml te kunnen worden.

Zie ook 7 Augustus 1798.

6 Januarij. Regeling der inkomsten, enz. van den Dros- saard der stad en ommelanden van Batavia.

Gebleken zynde, dat de baillnw der stadt Batavia volgens deszelfs opgave in de jaaren 1789, 1790, 1791 en 1792 aan recognitien van diverse pagten, enz. had genoten, als volgt: van de topbaanen binnen de stadt. ... rd' 720 » » » buiten » ■ .. . . » 2400

• > groente kraampjes » 2040

» » vismarkt » 300

Traosporteere rd* 6460

Digitized by VjOOQ IC

714

P. Q. VAN OVERSTRATEN.

rd« 6693

Per transport rd« 5460

van het hoofdgeld > 600

de herbergen > 240

een overhaals praauw aan de Ket- ting-brug > 25S

van de hoendermarkt > 60

nog van de groente passer voor groentens » 81

teld

dat in anno 1793 de recognitie der topbaanen binnen en builen de slad was verhoogt tot rd' 270 : 30, 'smaands; — dat eene recognitie van ryksdaalders 20 'smaands was geheeven van de arakspagt, rd' 198 van de hoender passer; — nog eene aparte post van ryksdaalders 1200 van de groente kraampjes en rd' 240 van de Ribalts gang;

dat de boetens en breuken in de zes laatste maanden van 1789 hadden opgebragt rd' 945: 16

in anno 1790 » 734

. . 1791 • 866

. . 1792 . 1216

• » 1793 • 1754

en van primo Januari tot ultimo

September 1794 » 490: —

te zamen... rd' 5995:16

of door elkander gereekend in het jaar • 1000

dat de nieuwe jaars geschenken in anno 1790 hadden bedragen: van den kapitein der Chineesche natie rd' 1000

» lieutenant,diedetopbaanhoud > 300 » de groente kraampjes • 300

het hoofdgeld • 50

» de visch passer » 25

» » groente kraampjes » 1700

nog van diverse te samen » 257

Idd . 361Ï

Transporteere rd» 11305

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  715 
```

Per transport rd" 11305

dog dat iD anno 1793 de nieuwe jaars gelden Tan den capitein en lieutenant der Ghineesen waaren ingetrokken en die van de groente kraampjes vervallen, doordien dezelve by publieke opveiling zyn verpagt geworden;

sodat deeze bediening, zodanig als dezelve be- vorens was geconstitueerd, had opgebragd jaarlyks rd* 11305

dat daarentegen de noodzakelyke uitgaven worden opgegeeven te hebben bedragen: tot kleeding, be- solding en onderhoud van de nodige oppassers, schryfloonen, nieuwe jaars giften, douceur aan den cipier der burger boeyen voor de leverantie van koffy, thee, enz., enz.:

in de laatste 6 maanden van het jaar 1789 rd» 1Ï65 : 45

in anno 1790 » 1838 : 36

sonder ^er te reekenen het betaalde aan een advocaat voor het beschryven van zeeker proces;

in anno 1791 • 1229 :3S

. » 1793 » 1329:32

• » 1793 » 1705:30

ongereekend vd* 600 voor ambtgeld, in anno 1794 tot ultimo September. • 1400: —

idd in 5 jaaren en 3 maanden. . rd' 8757 : 31

makende door eikanderen in het jaar. * 1668

hetwelk van de voorschreeven revenuen afge- trokken zynde, mitsdien het zuyver overschot bedroeg rd> 9637

Voorts, dat de inkomsten vanden drossaard der Ba taviasche ommelanden in anno 1796 hebben bestaan in het volgende:

van den pagter der (opbaanen rd' 2600 : — » » » • groente kramen > 840 :

van den pagter der hoofdbrieijes * 600;

Transporteere rd' 1440

Digitized by VjOOQIC

716 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Per Iransport. . . . rd'

1440:

—

van den pagter van het slagten

van het vee . ; »

360:

van den pagter van het slagten

van buffels >

120:

—

van den pagter van de hane-

vegtery — ^ »

324:

—

van den pagter van de herbergen »

500:

—

» de amfioen- of madat-kit op

Meester Comelis » '

1020:

van de topbaanen op Meester

Gomelis >

1200:

—

van de avond passer aan de

rivierkant Patoeakan •

120:

—

van de jaarlyksche warongs . >

2479:

» > maandelyksche » . >

799:

»  wayang  en  de  dito  titie  >

1021:

• » topping speelders. . . . >

223:

voor het trouwen en 't branden

van papier »

263:

of in alles. . rd> 12271

dat de voorschreeven recogni- tien in anno 1 797 hadden bedragen • 12886:22

dus deeze twee jaaren door eikanderen rd- 28137 : 26

en gereekend jaarlyks rd' 12578 : 37

Dat daarentegen de lasten in anno 1796 hadden bedragen:

aan ambtgeld rd" 1000 : —

voor schryfwerk aan een regts- geleerde » 2400 : —

aan den substitut » 300 : —

kleediog, onderhoud en verdere onkosten ten behoeven van oppas- sers en kaffers » 888 : 28

Transportaere rd* 4588 : 28 rd' 12678 : 37

Digitized by VjOOQIC

1790 P. Ó. VAN OVEftSTRATEN 71 ^

Per transport rd" 4S88 : 28 rd' 12B78 : 37

aan den cipier, 's jaars » 120 : —

voor de justitie, twee maal ge- schiedende » 120 :

by het branden van de praauwen • 30 : wagepagt » 500:

te zamen.... rd" 5158:28

En dezelve badden in anno 1797 als eeven liedragen • 5158:28

sodat na aftrek der lasten in het jaar zuiver was overgebleeven rd» 74^0 : 9

Nog genoot de drossaard als vice-president van Heemraden jaarlyks 1750 bossen pady tn maiura, die gereekend konden worden waardig te zyn circa rd' 300.

En is dierhalven goedgevonden cd verslaan deeze beide ver- eenigde diensten van bailluw der stadt Batavia en drossaard der Bataviasche ommelanden, die voortaan door een perzoon zullen moeten worden bekleed met den titul van drossaard der sladl en ommelanden van Batavia, te brengen onder de volgende bepalingen :

Ëerstelyk: dat hy in deszelfs quahleit als bailluw in zyne arobts verrigtingen zal worden geadsisteert door een schout, die de rang zal hebben van onder-koopman met een tractement van rd' 250 'smaands en die verpligt zal zyn om binnen de stadt te woonen.

Ten tweeden: hem te inlerdiceeren het genot van eenige der voormalige inkomsten van den bailluw, hoegenaamd, dan alleen de boetens en breuken, waarvan de voordeelen aan hem in die qualiteit, mitsgaders in die van drossaard worden gelaten volgens de wetten en ordonnantien van den lande.

Ten derden: van de verdere inkomsten en profyten, diehy als landdrost pleeg te genieten, aan hem alleen te laten die van de topping speelders en voor het trouwen en 't branden van papier, gelyk hy ook in 't besit zal blyven van'tjaariyks genot van 1750 bossen pady in natura^ aan hem als viee praeses van het ooUegie van Heemraden competeerende.

Digitized by VjOOQIC

718 1798. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

Ten Tierden: dat hy bezwaard zal blyven met alle de lasten, aan beide bedieningen geaccrocheerd, als meede om zpen schryver, voor zoveel noodig zal zyn« schadeloos te sldlen wegens het gemis van ryksdaalders 130 in 't jaar, welke de- zelve pleeg te ontvangen van den pagter van de topbaanen, poo en wayangs, dog welke, neevens alle andere recognitien der pagters, zyn en voor altyd blyven afgeschaft.

Ten vyfden: dat aan hem om de voorschreeve lasten te kunnen goed maken en op eene behoorlyke wyze te kunnen beslaan, overeenkomstig deszelfs caracter, sal worden toegelegd, gelyk aan hem toegelegd word mits deezen, een vast tracte- menl van ryksdaalders 1200 'smaands of in het jaar ryks- daalders 14400.

Ten sesden : dat aan hem wel expresselyk sal worden gelast om zig met de voorschreeven opentlyke en hem wettiglyk toegekende inkomsten te contenleeren, sonder eenige andere, directe of indirecte middelen te employeeren om dezelve te vermeerderen ; en in H byzonder om zig op bet zorgvuldigst te wagten van alle zoortgelyke misbruyken, als daar omtrend zyn ingeslopen geweest, dog thans voor altyd zyn afgeschaft en vernietigd.

Ten sevenden: dat den tot schout aan te stdlen perzoon zal worden toegelegd, zo als by deeze geschied, een tractemoit van ryksdaalders 250 'smaands of in het jaar ryksdaalders 3000, insgelyks zonder meer en met interdictie om zigdirec- telyk of indireclelyk eeuige andere inkomsten hoegenaamd io deeze zyne bediening te verschaffen, alleen uylgesonderd, waa- neer de drossaard hem op eenigerhande wyze mogt willea doen participeeren in de boeteiis en breuken, waarop dezelve volgens de wetten en ordonnantien van den lande aan- spraak kan maaken, hetwelk egter geheel en al word over- gelaten aan het goedvinden van gemelden drossaard; eo eyndelyk

Ten agsten: dat de drossaard verpligt zal zyn het getal substituten, oppassers en kaffers voor beide de gemelde be- dieningen te blyven aanhouden, so als dat steeds heeft plaats

Digitized by VjOOQIC

F». 6. VAN OVERÖTRATEN. 719

gehad, sonder daarin boiteo speciale authorigatie van de hoge regeering eenige vermindering te mogen maken.

6 Januarij. Regeling der inkomsten van den Advacaal- fiscaal en van den Water-fiscaal.

Overgegaan zynde tot het regelen der inkomsten van de ambten van advocaat- en water-fiscaal van IndiÖ, is in agting genomen, dat dezelve volgens het in den jnare 1794 gedaan naauwkeurig onderzoek hadden bestaan in het volgende, te weeten: die van den advokaat-fiscaal : aan gagie 'smaands / 50 of in Hjaar. rd* 250 » emolumenten rd' 100 » » » • . » lïOO

te zamen rd» 1 450

voorts aan recognitien, als:

van de pagten van de toptafels, 'sjaars rd' 1200

» » » > » groente kramen, 's jaars > 390

» » » ■ > hanevegteryen » 51i

teld » 2802

of in alles rd« 4252

behalven de leges (waarvan het bedragen onzeeker, dog zelden

hooger is dan rd" ), mitsgaders de boetens en breuken ;

die van den water-fiscaal: aan gagie en emolumenten, eeven als de advocaat-fiscaal, rd' 1 450 voorts aan recognitien, als:

van den pagter van de boom, in het jaar » 2400

of in alles 1^5850

behalven de leges, mitsgaders de boetens en breuken.

En dat aan deeze dienaaren uylhoofde van deeze sobere inkomsten, mitsgaders de vry importante lasten, waarmeede dezelve waaren beswaard en die seederd nog vermeerderd zyn door het cesseeren van de vrydom van wagenpagt, heeft moeten worden toegelegt een percent uit de zuivere winsten op den amfioen handel.

En is vervolgens na deliberatie goedgevonden en verstaan te laten cesseeren en voor altoos af te schaffen alle tot dua

Digitized by VjOOQIC

nO l7Óa. J*. Q. VAN OVÊRSTRAtEN.

verre door den advocaat- en water-fiscaal genotene recognitiêD uit de pagten, als anderziats» en aan hun tot een vast tracte- ment toe te leggen, zo als toegelegd word by deezen, te weelen : aan den advocaat-fiscaal ryksdaalders drie hondert en vyflig 's maands of in het jaar ryksdaalders 4200, en aan den water- fiscaal ryksdaalders drie honderd en twintig 's maands of in het jaar ryksdaalders 5840.

Wyders aan beiden te laten de voordeelen der leges, der boeteus en breuken volgens de ordres en wellen van den hinde en van het één percent uit de zuivere winsten op den amfiooi handel, met ernstige recommandatie om zig met de voorschreeven inkomsten te contenteeren en van alle misbruyken zorgvuldig te wagten, gelyk dit aan officieren, die gesteld zyn om het regt der hoge overigheid waar te neemen, betaamd.

Voorts te bepalen, gelyk bepaald word by deezen, dat, zo dikwyls egter de voorschreeven beide posten door een en dezelfde perzoon ad interim zullen worden waargenomen, dezelve geen aanspraak zal kunnen maken op de beide trac- tementen, maar zig moeten vergenoegen met het hoogste of ryksdaalders 550 's maands, sonder meer.

6 Januarij. Regeling der inkomsten van de substituten van den Advocaat-fiscaaL

Gebleken zynde, dat de substituten van den advocaal-fiscaal aan inkomslen in de jaaren 1795, 1796 en 1797 hadden ge- had, te weeten:

de eerste substitut:

aan gagie en kosigeld rd' 157 : S4

voorts in het jaar de volgende recognitien: van den pagter der topbaanen buiten de

stadt rd» 530 : 24

van den pagter der topbaanen

binnen de stadt » 462 : 29

van den pagter der hanevegteryen > 88 : —

» » » » arak » 59: —

Transporteere rd«589;29 rd» 157:24

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q,  VAN  OVERSTRATEN. 
```

lil

Per transport rd« 589 : 29 rd« 187 : 24

?an den pachter der groente kra- men en winkels » 60 : —

nieuwe jaars geschenken van pag- ters en de kassiers der topbaanen. . • 174: 28

dito ?an den advocaat-fiscaal » 28 : —

blokgeld, 's maands^ door eikanderen

ryksdaalders 18 of in *t jaar » 120 : —

17 heilige dagen k rd* 15:24,

ieder dag » 229 : 24

waronggeld in de Ankerstraat. . . » 222; —

leid » 1981: 9

of in alles rd" 2108 : 55

de tweede substitut : aan gagie en kostgeld, als de eerste, in het jaar rd' 187 : 24 aan recognitien van den pagter der topbaanen

buiten de stadt rd' 406

van den pagter der topbaanen

binnen de stadt » 528

van den pagter der haoevegteryen • 88

» » » • arak > 59

» ■ • » groente kra- men • 60

van de arak warongs • 90

nieuwe jaars giften van diverse paglers en kassiers der topbaanen. . • 188 : 28

dito van den advocaat-fiscaal > 20

blokgeld, 's maands, door elkander

ryksdaalders 8 of in 't jaar • 96

17 heilige dagen a rd' 10 ieder

dag 1» 170

teld ....;... » 1485:24

of in alles rd' 1611 : —

Waarop gedelibereerd zynde, is goedgevonden en verstaan van alle de hiervoren gemelde, gespecificeerde inkomsten aan voornoemde substituten van den advocaat-fiscaal aüeenlyk te.

KAtAAT-IOEI »IIL ZU, 46

Digitized by VjOOQIC

711 1768. P. Ö. VAN OVER8TRATËN.

laten het blokgeld en zodanige douceuren, ab de ad?oeaat- fiscaal zal mogen goedvinden aan hun by gelegenheid van het nieuwe jaar, als anderzints, toe te voegen, hetwelk geheel aan deszeirs vrye dispositie word oveï'gelaten.

Voorts in te trekken het genot van gagie en kostgeki ; en hun ten emstigsten Ie gelasten zig zorgvuldig te wagten van het aanneemen van eenige recognitien of geschenken ter con- templatie van hunne bediening en inzonderheid ook van bet zo schandelyk misbruyk der zogenaamde heilige dagen of om op dezelve conniventiên te gebruiken, strydig met hunne pUgt en de wetten van den hinde.

Dog daartegen aan den presenten eersten substitut toe te leggen, zo als aan denzelven toegelegd word mits doezen, een vast tractement van een honderd vyftig ryksdaalders *s maaods of in het jaar ryksdaalders 1800; — en aan den tweede substitut 'smaands ryksdaalders hondert of in 't jaar ryks- daalders ISOO.

Met dien verstande» dat by eerste vacature en vervolgens het tractement van den eersten substitut insgelyks zal moeten worden gereduceerd en blyven op ryksdaalders honderd 'smaands.

6 Januari). Regeling der inkomsten van de substituten van den Water-fiscaal.

Gebleken zynde, dat de substituten van den water-fiseaal elk 'smaands aan gagie hadden gehad rd' 10 of in het jaar rd« 120: —

aan kostgeld, 's maands, rd' 3 : 6 of in

't jaar » 57:24

teU rd« 157:54

wyders van den pagter van de boom 'smaands

rd» 40 of in 't jaar ■ 240: —

of te saamen rd* 397 : 24

En dat de verdere inkomsten dezer bedienden hadden be- staan in dooceurs en presenten van de overheeden van 's Com- pagnies scheepen.

Digitized by VjOOQIC

P. Ó. VAN OVERèTRAtE^. ^i%

So is daarop gedelibereerd en — geremarqoeerd zpde, dat, daar de inkomsten van voormelde substituten van den water- fiscaal gedeeltelyk badden bestaan in presenten van de over- heeden van 's Compagnies scheepen, hel ligt is na te gaan, met wat oogmerk dezelve aan hun wierden gegeeven, — goedgevonden en v^nstaan aan hun, op poene van deportement en verdere arbitraire correctie, naar exigentie van zaaken, te verbieden om voorlaan eenige de minste geschenken, betzy in gelde, dan wel in consumptible of andere waren, aan te oeemen van de overheeden van 's Compagnies sebeepen ofte van anderen, wanneer zulks geschied ter contemplatie van hunne bediening en om daarvoor eenige conniventie te ver- werven omtrend de observantie der wetten.

En daar de voorschreeven recognitie van den pagtervande Boom bereeds is afgeschaft, so is al verder verstaan in te trekken hun genot van gagie en kostgeld en aan elk van hun tot een vast tractement toe te leggen, zo als aan hun toegelegd word mits deezen, ryksdaalders honderd 'smaands, maakende voor beide in H jaar ryksdaalders 2400.

6 Januarij. Regeling der inkomsten van de substituten van den Drossaard te Batavia.

Gebleken zynde, dat de inkomsten van den substitut van den voormalige bailluw in anno 1797 badden bedragen, als volgt: aan gage rd' 10 'smaands of iu hel jaar. . . rd" 120: — » recognitien van den pagterdertopbaanen

in 't jaar rd»600 : —

van den pagter der groentekramen

in H jaar » 180 : —

van den pagter van het hoofd- geld der Ghineezen • 120 :

van den pagter van de vischmark . . » 78 : » » » • » herbergen . . > 78 van de twaalf kassiers der fop- banen » 393 : —

Transporteere. rd« 769 : —

Digitized by VjOOQIC

714 1796. P. Ó. VAN ÓVERSTRATÈN.

Per transport rd«769: —

van de tabak en yzer warongs ... • 192 : — » ■ araks warongs » 144 : —

nieuwe jaars giften van den pagter der groente kramen » 80 : —

van den kassier der topbaanen. . . » 175 : — ■ » pagter » » ...» 90 : —

aan blokgeld, door elkander *s inaands rd« 20 » 240 : —

aan diverse kleyne gescbenken. . . » 50 : —

zeeventien heylige dagen a ryks-

daalders 12 : 24 elk » 221 : 24

leid rd* 2641 : 24

of in alles rd' 2761 : 24

waarvan by moest doen de volgende uit-, gaven, als:

voor onderbond van het blokbuys, in 't jaar rd» 50

voor onderhoud van een rypaard en toebebooren • 80

aan diverse nieuwe jaars en andere

ongelden _» 75

tdd • 185 : —

sodat hy volgens zyne opgave zuyver hail overhehouden rd* 2676 : 24

Waarop gedelibereerd zynde, is goedgevonden den drossaard der stadt en ommelanden van Batavia te verpligten tot het houden van drie substituten, als eene in qualiteit als drossaard der stadt en twee als drossaard der ommelanden van Batavia.

Voorts te bepalen, dat deeze substituten in hunne bedieningen geene andere inkomsten, hoegenaamd, zullen mogen genieten dan die, welke hierna zullen worden gespecificeerd, met ernstige last om zig daarvoor zorgvuldig te ontliooden en inzonderheid ook van het zo schandelyk misbruik der heylige dagen of om op dezelve conniventien te gebruyken, strydig met hunne pligt en de wetten van den lande.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

En aan den substitut, die het laast by Am Yoorraaligen bailluw heeft gefungeerd, voor zo lange hy deeze dienst by den praesenten drossaard sal praesteeren, toe te leggen een vast tractenient van ryksdaalders een honderd vyfUg 's maands of in bet jaar ryksdaadders 1800.

Wordende daarby aan hem gelaten het genot van het blokgeld, mits het onderhoud van het blokbuys goedmakende.

Dog zal egter by eersle vacature dit tractement moeten worden gereduceerd op ryksdaalders honderd 'smaands of ryksdaalders 1200 in het jaar.

VVyders gezien zynde, dat in den jaare 1797 de drossaard der Bataviasche ommelanden maar een substitut heeft ge- eroployeerd, wiens inkomsten volgens gedaane jopgave hadden bedragen, als volgt:

aan gagie, 'smaands, ryksdaalders 10 of in 't jaar rd' 120 : —

recognitien, te weeten: van den pagter der 'topbaanen, 's jaars

van den pagter der hanevegteryen/s jaars. . . « • • van het hoofdgeld der Chi- neezen, 's jaars

van den pagter van het slagten der buffels, 's jaars

» > • der herbergen, 's jaars

• » • van de goente kramen, 's jaars

aan warong geld

van de amfioen- of madat-kitten, 's jaars

aan diverse geschenken van pagters enz., 's jaars

dito van den drossaard by het nieuwe jaar. .

van de tjioko of rampok spel, 's jaars

blokgeld, door eikanderen rd' 2B 'smaands, is 's jaars

voor 17 heylige dagen è rd" 29: 12 daags

is 'sjaars

of in alles rd«3229: 24

waartegen hy egter als lasten zyner bediening

opbragd de volgende posten:

Transporteere rd" 3229 : 24

uuu

: —

156

—

130

: "-^

' —

—

120

—

48-

: —

340

—

120

—

300:

—

51:

500: —

497 : 13

Digitized by VjOOQIC

7i6 I7ö8. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Per IraMport rd» 3829: 24

voor onderhoad van 2 rypaarden en toebe- hooren rd* 120

voor onderhoad en ongelden van het blokhuya » 168

voor diverse nieuwe jaars eo andere

kleine onkosten » 90

te zamen » 578 : —

sodat hy zuiver had overgehouden rd« 2851 : 24

Ls na deliberatie goedgevonden aan den thans fungeerenden snbstitut van den drossaard der Bataviasche ommelanden, by aldien en voor so lang hy als eerste sahstitnt zynen dienst zal blyven praesteeren, toe te leggen, zo ab aan hem toegdegd word mits deezen, een vast tractement van ryksdaalders een honderd vyftig 'smaands of in het jaar ryksdaalders 1800.

Voorts aan hem te laten het jaarlyks douceur van de tjioko of het rampok spel, mitsgaders de helft van het blokgdd en van het nieuwe jaars present van ryksdaalders 300, waarop by het reguleeren van de inkomsten van den drossaart reflexie is geslagen.

Dog zal het voorschreeve tractement egter by eerste vacatare moeten worden gereduceerd en bepaald blyven op ryksdaalders hondert 'smaands of in het jaar ryksdaalders 1200.

En voorts aan degeen, die by voornoemden officier in quaii- teit als drossaard van de ommelanden zal fungeeren, ak tweede substitut al meede toe te leggen een vast maandelyks trac- tement van ryksdaalders hondert of in 't jaar rd' 1200, beneev^s de wederhelft van het blokgeld en van het voorschreeven nieuwe jaars present van den drossaard, dog dat beide de sub- stituten zullen gehouden zyn om het onderhoud en de ongeideD van het blokhuys goed te maken.

Wordende overigens geheel aan het goedvinden en de dis- positien van den drossaard over gelaten, of en in hoe verre hy aan alle de voornoemde substituten eenige renumeratieo uit zyne privé beurs, dan wel douceurs uit de boeteos eo breuken, zal willen toestaan.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVER5TRATEN.  nf 
```

6 Januarij. Regding der inkomsten van den kassier van de generale ontvangst.

Gebleken weezende, dat de cassier van de generale ontvangst de volgende inkomsten heeft genoten, als: aan gagie a /* 30 's maands . rd IBO

• kostgeld a rd» 4 : 52 » 56

secqgeld » • 1:12 > 15

• huishuur» » 10: — » 120

leid .TTTTrd- 341

voorts een derde van het haiï percent van het bedragen der pagten, dat over het jaar 1798 zal belopen circa tA* 800

van de respective pagters voor de maan- delyksche aanteekeningen, door eikanderen gereekend, 's jaars » 860

van 20 araksbranderyen voor hel inboeken der pagt » 120

nog van de pagters voor sc^enaamd qui- tantie-geld » 180

van de aankomende vrymans vaarluygen » 170 » den verkoop der oude seheepen. ... » 55

or te zamen » 2175

waartegen hy belast was roet de bezolding van een geldteller tot rd" 50 's maands of in het jaar. . • 600

sodat hy zuiver had kunnen overhouden rd* 1575

dog waartegen hy geêxponeerd was aan de risico van den ontvangst van valsche credit brieven, die egler geoordeeld is by een attent toezigt niet so aanmerkelyk te kunnen zyn.

Is na deliberatie goedgevonden en verstaan, met aÜBchaffing voor altoos van alle andere, aan hem alleen te laten de volgende inkomsten :

het een derde van het half percent op het bedragen der paglen ;

de profyten van de aankomende vrymans vaartuigen; en

de verkoop van oude scheepen.

En wyders aan hem tot een vast tratement toe te leggen

Digitized by VjOOQIC

718 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

ryksdaalders zeventig ter maand of in het jaar ryksdaal- ders 840.

Voorts hem wel ernstig te interdiceeren zlg van alle andere middelen tot vermeerdering zyner inkomsten in deeze zyne bediening zorgvuldig te onthouden, op poene van deporteroent.

Als meede voor zyne reekening te laten de bezolding van den geldteller en de schadeloosstelling van den oppasser van de generale ontvangst, voor zo verre dit nodig zal zp, wegens de recognitiên, welke deeze bediende almeede pleeg te genieten van verscheide pagters, te samen tot rd* 120 in het jaar, als alle welke recognitien by de jongste reglementen en ordres, op bet stuk der pagten geömaneerd, zyn afgeschaft.

6 Junuarij. Regeling der inkomsten van de hdmbardiers.

Onderzogt zynde de inkomsten der helmbardiers, als welke zig reeds meermalen over de soberheid daarvan hebben be* swaard, die almeede konden reekenen op eene som van ryksdaalders een honderd aan douceurs van de pagters, wanneer zy die met de bekomen pagten gingen geluk wenschen, dog hetwelk nu almeede door de jongste inrigtingen op het stuk der pagten is. vervallen, is gebleken, dat die lieden genolra:

aan gagie elk in de maand rdMS : 9

voorts een ses maandelyks douceur van rd" 2B (voren bedragen hebbende

rd* BO), maakt in de maand > 4:8

te zamen teld rd' J7 : 17

of in het jaar rd' 208 : 12

behalven eenige verstrekkingen van ryst, olie, vaderlandscbe azyn, vaderlandscbe booter, speceryen, zout, brandhout, enz.

Dat de profyten deeser bediendens by het gaan geluk- wenschen van bevorderde dienaaren, by gelegenheid van het nieuwe jaar, enz. door de tydsomstandigheeden merkelyk waaren verminderd, waardoor een goed gedeelte van hun be- staan was komen te vervallen.

En dat zy daarentegen verpligt waren tot het betalen van

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  789 
```

huyshuur, dat op ryksdaalders B in de maand kon worden gerekend» het onderhoud van jongens tot de oppassing hunner paarden» enz.

En is dierhalven na deliberatie goedgevonden en verstaan alle de vorenstaande inkomsten en verstrekkingen voor altoos af te schaffen en in te trekken, gelyk dezelve afgeschaft en ingetrokkim worden mits deezen» uitgezonderd alleen die van de ryst lot zestig ponden 'smaands voor elk en de douceurs, welke aan hun door dienaaren van de Compagnie of burger officianten in cas van bevordering of ter gelegenheid van het nieuwe jaar vry willig worden geschonken» dog met interdictie van niets hoegenaamd te mogen aanneemen van Ghineesen of inlanders; en uit aanmerking hiervan» mitsgaders uit hoofde van de uytgaven, welke zy moeten doen» en dat zy verpligt zyn om altyd ordentelyk te voorschyn te komen, hun tractement te bepalen» zo als by deeze geschied» op ryksdaalders 2B 's maands of in het jaar ryksdaalders drie honderd, makende over 8 helm- bardiers (zynde het getal in ordinaire tyden) 'sjaarlyks rd* 3400.

Dog welk tractement egter sal worden gereduceerd op ryks- daalders 20 'smaands, so ras zy 's Compagnies wegen zullen worden gehuisvest.

Voorts hun hiervan altyd te doen genieten rd' B in zilvere specie.

6 Januarij. Regeling der inkomsten van de Chineesche officieren te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan aan voorschreeven officieren uit 'sCompagnies kassa 'sjaarlyks te laten uytkeeren agtien pro- cento's van het rendement van die pagten, welke te voi*en aan bun in admodiatie zyn afgestaan geweest en waaruyt zy ahso een middel van bestaan vonden, namentlyk : de waag,

Chineesche toptafels, pho en topho en » wayangs; waarby verder is verstaan te voegen het rendement der thans

Digitized by VjOOQ IC

750 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

voor het eent publiek verpagle madat-killea, waandt tj almeede hun roordeel trokken.

Dat voorts van de tolaale som, wdke deese prooenlo's zullen bedragen, eerst zal worden afgetrokken het salaris voor de beide Ghineesche secretarissen tot ryksdaaldons een duysend en dat der beide Ghineesche bodens tot ryksdaalders vier honderd en tagtig, dus te zaroen rd' 1480, waarna van het overschietende een derde zal zyn voor den kapitein Ghinen en de twee overige derde gededtens voor de gezamèntlyke ses lieutenants om onder hen in gelyke portien te worden verdeeld.

Wyders aan gemelde officieren over te laten om in den haare sodanige schikkingen te maken, als zy meest geschikt en nodig zullen oordeelen, om te vinden de contributien, die door den pagter van de waag nog pleegen te geschieden teo behoeven van hunne schooien, tempels, den doodgraver, enz., als zaaken zynde, die hunne natie in het byzonder aangaan eo geheel zyn buiten bemoeyenisse van de Compagnie.

8 Januarrj. Voorschriften nopms de boekhouding en de zeS'maanddijksche prijs-courant.

Is goedgevonden en verstaan:

1^ tot voorkoming van misleiding, bedrog en willekeurigt handelwyzen de respective boekhouders en administra- teurs ter dezer hoofdplaats Ie gelasten, dat zy voortaan geene redressen by hunne l)oeken zullen mogen maaken zonder daartoe van den heer prointerim Directeur Generaal, Johannes Siberg, qualificatie bekomen te hebben, op poene van een serieuse correctie, naar bevinding van zaaken;

a* enz.;

4* den equipage-boekhouder te gelasten om nauwkeurig te letten, dat de overlo|)ende goederai by het sluiten der boeken, ingevolge de beraamde ordre, ten faveure der Com- pagnie worden terug geschreeven, en den werkbaaaen, vermits blykt, dat zy by hunne speciflcatita meerder afechryveo

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 731

dan reed aanbanden of in 's Compagnies dienst verbruikt is, als nu ten ernsligsten te recommandeeren zieb voortaan voor zoortgelyke ongeoorloofde bandelwyzen te wagten, op poene van eene ernstige dispositie; mitsgaders mede den commandeur en opper-equipagemeester ten ernstigsten te demandeeren by bet revideeren der gemelde roaandelyksche spedfieatien met meerder oplettenbeid te werk te gaan, dan zyn praedecesseur beeit gedaan; — voorts, betgeen vooraf is gezegd nopens de overlopende goederen op de eqaipagewerf, ook betrekkelyk te maaken tot alle admini- stratien, met ordre om de beèedigde rapporten van den opneem tegen bet restant der boeken te confron toeren en betgeen over bevonden word, insgelyks ten voordede van de Compagnie in te neemen, mitsgaders van het bevonden te kort direct keunis te geeven aan den beer Directeur Generaal, opdat daar over by deze regeering kan worden gedis- poneerd ter vergoeding; terwyl al verder jaarlyks, na bet sluiten der boeken, aan den beer Directeur Generaal zal moeten worden gediend van bericbt omtrend de partbyen, die wegens oververstrekking by verwerking en overbe- vinding by den gedaanen opneem ten faveure van de hoctfdrekening ingenomen zyn, om te dienen tot elucidatie dezer regeering en voor de confrontisten der origineele rapporten van den opneem tegen het restant der boeken, die tegelyk zullen moeten onderzoekeu of dienaangaande aan de ordre voldaan en door de respective administra- teurs en boekhouders getrouwelyk gehandeld is; t»^ by bet laten opmaaken van een zes maandelykscbe prys- courant de dien aangaande den 19'" Mey 179K gestelde ordres te continueeren en, niet alleen den extract factuur- houder nader te gelasten om op den by die ordres bepaalden tyd de zogenaamde extract facluurboeken der respective administratien wegens bet aangebragte of de daarin ont- vangene goederen effen te stellen, wyl daaruit voomaroelyk en faciel ten allen tyden de prys-courant kan en behoort te worden geformeerd, alzo dit net zowel uit de boeken,

Digitized by VjOOQIC

738 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

o&choon effenstaande, kan geschieden zonder merkelyke differenten in de pryzen, wanneer de goederen by rerzending of verstrekking of te hoog of te laag afgeschreeven zyn, maar ook den negotie-boekhouder ten emstigsten te recom* mandeeren om twee maaien in het jaar, als onder ultimo February en onder ulliroo Augustus, met de respectiye administratien te confronteeren en by die geleg«iheid, hunne boeken voor zich hebliende, na te gaan de verschillen en of de boeken volkomen tot op dien datum effen zp om daardoor in staat gesteld te worden het verzuimde in de eerste zes maanden te redresseeren en dus ook, voor zover van zyn werk verzekerd, facielder en met meerder gerustheid te kunnen afsluiten, terwyl de respective ad- ministrateurs of boekhouders hierdoor tevens zullen worden genoodzaakt om tegen den tyd van die confrontatien hunne boeken effen te stellen, zullende de eerste confrontatie van ultimo Februari niet later mogen geschieden dan ultimo April en de tweede van ultimo Augustus niet later dan ultimo October, het een en ander uitterlyk en onder deze poenaliteit, dat degeene, die bevonden zal worden op den bepaalden tyd van de confrontatie niet praecies met zyne boeken effen te staan, zal verbeuren een honderd g^rtelde dukatons ten faveure van het pennisten gesticht

8 Januarij. Wijziging van art. 38 der voorwaarden van de Boom-pachL

Is goedgevonden, dat de briefjes van den sabandhaar voor vaartuigen, die goederen van vreemde scheepen moeten af haaien, niets verder zullen behoeven in te houden, dan dat die vaar- tuigen zyn gezonden tot het af haaien van goederen uit de lading van het daarin te noemen schip, v^arvan de invoer van goe- deren is gepermitteerd.

-^ Januarg. Wijziging van art. 12 en 17 der voor- waarden voor de pacht van de herbergen en tapperijen.

Geconsidereerd, dat hel oogmerk van de by het IS'^articul

Digitized by VjOOQIC

179S. P. Q. VAN ÓVERSTRATEN. 735

der pacht-eonditien voor de herbergen en tapperyen gemaakte bepaaling tegens den verkoop van sterke dranken aan lyf- eigenen geenzints is geveeest om daardoor mede aan de ingezeetenen alhier de vryheid te ontneemen om de voor hunne huishouding benodigde arak door derzelver lyreigenen te laten haaien, gelyk ook by de gemelde pacbt-conditiön geene bewoording word gevonden, die tot zodanig eene veronderstelling aan- leiding zoude kunnen hebben gegeven, alzo daarby eenlyk aan de tappers of herbergiers de toelating van lyfeygenen tot drinkgelagen en den verkoop van arak en andere sterke dranken aan dezelven om die, betzy binnen of voor hunne huisen, te drinken, is geinterdiceerd en dus blykt, dat omtrent het voor- schreeven gestatueerd verbod tegens den verkoop van sterke dranken aan lyfeigenen verkeerde begrippen plaats hebben, die by wege van interpraetatie uit den weg behooren te worden geruimd en men daarby, zo tot voorkoming van verdere ver- keerde begrippen, als om de debauches der lyfeigenen in sterke drank te beter tegen , te gaan tevens zoude kunnen maken deze bepaling, dat aan den lyfeigen, die opgeeit door zyn lyfheer of lyfvrouw gezonden te zyn, niet minder dan een bottel zal mogen worden afgegeven ;

dat mede consteert, dat het interdict, by het 17^' articul der meergemelde pacbt-conditiön gesteld tegens het zetten van drinkgelagen 's avonds na negen uuren, zeer verkeerdelyk word uytgelegd, alzo daar ouder geenzints zyn begreepen degeenen, die na dien tyd aan de toeschouwers van wayangs eetwhaaren eii dranken verkoopen en hetzelve ook niet kan worden geêxten- deerd tot de houders van dansparthyen, concerten, koffyhuisen, logementen en andere zoortgelyke gepermitteerde, publieke

b goedgevonden en verstaan, tot interpraetatie en ampliatie "^an het 12^^ en 17^^ articul der voormelde conditiên van de pacht der herbergen en tapperyen, te verklaaren en de ge- meeote by billetten te informeeren, dat het aan alle vrye ingezetenen alhier vry staat om, wanneer zy arak of andere iterke drenk in hunne huishouding nodig hebben, dezelve

Digitized by VjOOQIC

754 1''Ö6. P. Ó. VAN OVERSTRATEN.

door een of meer hanner slaaven te laten halen en dat doi ook die sterke dranken aan slaaven mogen wordra a%egeven» mits de quantiteit niet minder zy dan een bottel; — en dat de geenen, die aan toeaefaouwers van wayangs eetwhaareo en dranken gewoon zyn te verkoopen, uiet begreepen syn onder het verbod om 's avonds na negen uuren gelagen ie aetten, maar dat het aan dezulken gepermitteerd is hunne neeriog te continueeien ; — mitsgaders dat dit interdict zich ook niet exlendeert tol de houders van danspartyen, concerten, kofiy huisen, logementen en andere zoortgelyke publieke huizen, wanneer dezdven van den heer praesident van het coilegie van Scheepenen deezer stad daartoe de nodige permissie zolleo hebben geobtineerd, tot het verleenen van welke permissie de gedagte heer praesident van Scheepenen by dezen word ge- qualificeerd, voor zover zyn Edele zal oordeden, dat dit zonder stooring van de publieke rust of overlast van anderen zal kunnen geschieden.

-^ Januarij. Toelichting tot hel bepaalde op ib De- cember 1797 nopens opium-küten.

De pachter van de madat-kitten verzegt hebbende, dat aan de madat-kitbouders zoude mogen worden gepermitteerd het verkoopen van madat aan lyfeigenen, mits dezelve niet in de madat-kitten komen, maar buiten dezelve blyven staan en aldaar de madat, die zy begeeren, vraagen, — zo is geconsidereerd, dat de verkoop van madat aan lyfeigenen op zodanige wyze, als door den suppliant voorgedragen word, niet is verboden en hier omtrent dus mede verkeerde begrippen schynen plaatste hebben, schoon ook, zo min by de conditiên voor de gemelde pacht, ab by het phiccaat van den 1 5®" December 1797, eenige bewoording word gevonden, die daartoe aanleiding kan gegeven hebben; — en is derhalven, tot wegneeming van zodanige abusieve en met de intentie dezer regeering niet overeenkomende begrippen, goedgevonden en verstaan te verklaaren en de ge- meente by billetten te informeeren, dal met het interdicl legens

Digitized by VjOOQIC

17Ö8. P. Ó. VAN OVER6TRATEN. 7SJJ

de toelating van slaaven in de madat-kitten alleen is lieoogd de lyfeigenen van de goede ingezetenen alhier buiten de ge- legenheid te stellen om in die kilten ampliioen te schuiven en dos ook met het naar dezelven toevloeyend slegt volk te verkeeren, doch niet het verkoopen van madat aan slaaven, wanneer die buiten de kitten blyven te verbieden; — en dat deze regeering derhalven verlangt cti begeert, dat, met stand- houding van het voornoemd interdict om geenc slaaven in madat-kitten te admitteeren, op de poene daartegens gesteld, het den houders dier kitten vry zal staan amphioen aan de slaaven te verkoopen, mits die niet in de kitten worden toegelaaten en die verkoop geschied buiten dezelven.

13 Januarij. Regding der inkomsten van de inlandsche commandanten te Batavia.

Is goedgevonden aan voornoemde commandanten te doen uitkeeren, om onder eikanderen te worden verdeeld, tienper- cenlo's van het bedragen der hun in admodiatie afgestaane pagten, namentlyk die van den handel aan de scheepen en vaartuigen ter rheede, van de vischmarkt en van het slagten nu vee, sommeerende in dit jaar ryksdaalders 50160, en zulks, tot dat de omstandigheeden van zaaken heeren Commis- sarissen Generaal zullen toelaten om nadere voorzieningen daaromtrend te doen en hun bestaan te regelen op eene wyze, die meer overeenkomstig is met den aart hunner bedieningen en de instellingen, welke dienaangaande van ouds hebben plaats gehad,

Zie ook S8 Haart 1809.

13 Januarg. Taxatie van vaste goederen.

Van weegens het coUegie van Scheepenen deeser stad aan beereo Commissarissen Generaal nader vertoond zynde de in- convenienten, die er voor hetzelve geleegen zyn in de stipte uitvoering van het gestatueerde by het 27*** articul der jongst geamplieerde en gealtereerde ordonnantie of de heffing

Digitized by VjOOQ IC

736 1798. P. Q. VAN OVERSTRATÈN.

van hel middel vaD collateraaly aangaande de wyze van taxatie der vaste goederen, op deeze hoofdplaats en onder dies ressort geleegen, — is na deliberatie goedgevonden en verstaan zulks wederom te brengen op den voet, by resolutie der hooge re- geering van den 13^° December 1791 bepaald, volgens welke zodanige taxatien moeten gedaan worden door de ge- swoore taxateurs ten overstaan van den secretaris van Schee- penen of deszelfs adjunct.

16 Januarij. Bekendmaking nopens verloren notariède protocollen.

Van wegens de hooge regeering dezer landen word aan allen en een iegelyk by dezen bekend gemaakt, dat tot de absente prothocollen, waar van by de bekendmaking van deo 8 July 1794 opgave is gedaan, zedert zyn bevonden mede te behooren de prothocoUen van wylen den notaris Mr. Herman Scbeltus van de maanden February, Augustus, October, No- vember en December 1780, mitsgaders January, Juny, July en Augustus 1781, en dat dus aan een ieder, even zodanig, als zulks by de bekendmaking van den 8 July voormeld is geschied, vryheid word gelaten om de onder zich hebbende grossen van de voorschreeven, nader vermist bevondene minut- actens, ter meerdere securiteit voor het vervolg, over te geeveo aan de thans ter dezer hoofdplaats fungeerende notarissen, ten einde die grossen door dezelven, voor de helvt der ordi- naire kosten, op nieuw geprothocoUeerd, geregistreerd en geseponeerd kunnen worden, onder afgave aan de houders dier grossen van authentieke afschriften ; — welke afschriften niet zullen behoeven geschreeven te worden op gezeegeld papier en van even dezelvde kracht en waarde zullen zyn en blyven als de voorschreeven vermiste minut-actens, gelyk mede de nieuwe grossen, die in het vervolg aan de daar by belang hebbende persoonen zullen worden verleend, het zy door de notarissen, die thans fungeeren^ of den protho-notaris in der tyd; — wordende tot het laten prothocoUeeren van de voor-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVEf^STRATEN. 75?

scfareeren aetens bepaald de tyd van drie eerstkomende jaaren, gerekend van hedmi af, op poene, dat de geene, die de onder hem berostende grossen van de meergemelde, vermiste aetens binnen den voorschreeven tyd niet zal hebben geexbibeerd» van het voorschreeven voorrecht zal zyn en blyven verstoken.

16 Januari}. Bepaling, dat de vice-president van het collegie van Schepenen steeds de belrekking van kerh meester zoude vervullen.

16 Januarij. Bepaling, dat in alle, tot de pachten re* latie hebbende gevallen, waarin boelen en breuken op de overtredingen bepaald waren, uitspraak zoude worden gedaan de plano.

Zie ook 1 Maart 1809.

16 lanuarij. Voorschrift nopens het kaartspelen door Chineezen.

b goedgevonden en verstaan den drossaard der stad en ommdanden van Batavia te informeeren, dat, zo min by het 12^ articul van de conditien voor den pachter der topbaanen, inhoudende, dat op geene andere plaatsen in de om- en boven^ landen zal mogen worden getopt of gespeeld dan alleen op de gepriviligeerde bazaars, ais by het voorafgaand 9^^ articul van die conditien, waarby bet laaten spoelen in zyn huis, stal, thuin of op zyn stoop, erf, etc. g*interdiceerd is, de in- tentie dezer regeering is geweest het speden tot vermaak of tydkorting te verbieden en derhalven het spoelen door de Chineestti in hunne huisen, als hetzelve alleen tot vermaak of tydkorting word gedaan, geenzins als verboden kan worden aangemerkt, mits er geene faasard- of andere verboden spellen gespeeld, geene recognitie daarvan of zogenaamd tjioke ge- hoeven word, en de huisen, waar de voorschreeven spedders by eikanderen gezien worden, open blyven en niet gesloten wofden.

BL UI. 47

Digitized by VjOOQIC

Ï38 i^M. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

4r ianuarij. Vernieuwing van het bepaalde op ^

1789 nopens het oproepen van mandoers, enz. door den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander.

De gecommitteerde tot en over de zaaken ran den inlander heeft by een addres te kennen gegeeven, dat zommige eige- naars van particuliere landeryen zich meer en meer toeleggen hem in liet exerceeren van zyn ambt te turbeeren met niel te willen gedoogen, dat zyne bediendens op die landen ver- schynen zonder van hunne eigene, schriftelyke permissie voorzien te zyn, hunne mandadoors en lands opgezeetenen instigeerende zyn ontbod niet te obedieeren, wanneer hetzelve niet verzeld gaat met hun consent, en dus in dat geval niet naar de stad af Ie komen en voor hem te verschynen, tot stremming van de prompte uitoeflening der justitie, verbree- king van de goede ordre en verydeling van het ontzach, hetwelk hem als hoofd van den inlander toekomt, terwyl zulke teleurstellingen hem behalven dien by zyne bedienden en by den inlander in het genei aal verachtelyk en elusoir maaken ; dat hy derhalven, dit gedrag ongemerkt passeerende, zig ten hoogsten by deeze regeering strafbaar zoude makm, voornamentlyk uilhoofde van de daaruit resulteerende onmo- gelykheid om de hem gegevene ordres te executeeren en wel in het byzonder met opzicht van de jongst gemaakte ver- anderingen in de pacht-condiliên en de betrekking, die de bovenlanden en weekmarkten tot de pachten en pachters van 's lands domainen op Batavia gekreegen hebben ; — verzoekende derhalven, dat deeze regeering hier omtrent zodanige voorzie- ning gelieve Ie beramen, als zy zal oordeelen te behooren.

Waarop gedelibereerd zynde, is goedgevonden en verstaan, niet alleen te renoveeren bet gestatueerde by placcaai van den 24*° February 1789, dat alle eerste mandadoors op de respeclive landeryen, wanneer zy door den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander worden opgeroepen, ten eersten voor hem zullen moeien verschynen^ ntiaar oek

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  ÓVERSTRAtEN.  ?59 
```

hetzelve te extendeeren tot alle overige mandadoors, benevens de potias der onderscheidene landmarkten en alle inlanders en Chineeien, in de om- en bovenlanden woonende ; — en dien volgende de gemelde mandadoors, potias, inlanders en Ghineeien by billetten te gelasten en aan te bevoelen om, niet alleen de ordres van den gecommitteerde tot en over de zaaken vair^ den inlander te geboorzaamen en naar te komen, maar ook' de bediendens, die hy tot de uitoefening van zyn ambt em- ployeert en uitzendt, beboorlyk te respecteeren, op poene van anders als ongehoorzaam aan de ordres van de Compagnie aangemerkt en gestraft te zullen worden. Zie ook 8 December 1801.

r/^ > Verlengifig van hel octrooi der O. L Com- pagnie tot ultimo December 1799.

Afgedrukt in Lauts, geschiedenis der Nederlanders in Indie, deel V, biadz 421. Zie ook 26 November 1796.

26 Januarij. Heffing van zekere, "^kleine recognitiën*' door den Drossaard.

Door den heer Gouverneur Generaal gecommuniceerd zynde, dat de drossaard der stad en ommelanden van Batavia, Andries Hartzinck, aan zyn hoog Edelheid had opgegeven dWerscbe kleine recognitiön, bevoorens door hem van onder- scheidene warongs van de araks-branders, gelyk mede van particuliere warongs en van de verkoopers van Chinasche vrugten, enz. genoten, dewelke thans, nu by daarvan, mits de afgeschafte recogniliên, niet verder mogt profileeren, vervallen waren, zonder dat de inkomsten daarvan onder eenige pachten waren begreepen; — zoo is goedgevonden en verstaan die revenuen, zo ais die tot ultimo December jongstleden zyn voldaan, door den gemelden drossaarl tot ultimo December van dit jaar te laten coUigeeren en in *s Compagnie's kas overbrengen, mitsgaders hem te gelasten daarvan voor de

Digitized by VjOOQIC

740 1^08. P. 6. VAN ÖVERSTRATEN.

aanstaande verpachting eene specificque opgave te doen, opdat dezelve voor 1799, nevens de overige Gompagnie's dorodnea» kunnen worden verpacht. Zie ook 3 December 1801.

27 Januarij. Instructie voor den schotU te Batavia.

ArL 1 Het ambt van bailluw der stad Batavia gevoegd zynde by dat van drossaard der Bataviasche ommelanden, zo is den gemelden drossaard toegevoegd een schout om met des te meer nauwkeurigheid de goede order en rust binnen de stad Batavia en dies voorsteeden te kunnen conserveeren en gade slaan en tegens alle misdryven te kannen waakeo.

Art. 2. De plicht van hem, schout, zal dus weesen om permanent in de stad te moeten woonen, zonder zig daarnit des nachts te mogen begeven buiten daartoe verkreegen gpe- ciale permissie van den heer praesident van het coUegie van Schepenen deser stad; — en, even gelyk den drossaard opge- dragen is de uitoerening van al dat geen, hetwelk tot hiertoe aan den dienst van bailluw is geaccrocheert geweest, zo zal hy, schout, ook onder den voornoemden drossaard in de stad en dies voorsteeden alles moeten in acht neemen en observeeren, wat de bailluw lot nu toe gehouden en verpligt is geweest te moeten doen.

Art. 3. En ten einde hy in staat zoude weezen deezen zynen post met de vereischte nauwkeurigheid waar te neonen, zal hy onder zig hebben een substitut, zo als de baillnw steeds gehad heeft, en ook het voor denzelven bepaald geweest zynde getal kaffers of inhndsche dienaren der justitie, waarvan hy er altyd eenige de wacht zal moeten laten honden voor zyn huis, in een daartoe opgeslage bamboesche pondok, en ook een hem, uitgaande, zal moeten vergezdlen.

Art. 4. Dese substitut zal hem dagelyks, des morgens vroeg en zo dikwils als dit anders nodig zal weesen, een distinct, mondelyk raport moeten komen doen van al hetgeen er is voorgevallen, waarna hy dit met al hetgeen hem voorts in

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 74J

zyn dienst zal zyn voorgekomen, in persoon ter kennis zal moeien brengen van den drossaard om desselvs orders daarop te ontvangen en die te executeeren.

Art. 5. In alle zaken echter, die des nacht zouden mogen voorvallen en waaromtrent hy dus direct geen bevoelen van den drossaard zal kannen vragen, zal liy zelvs even en in dier voegen kunnen handelen ab de drossaard, indien die in de stad geweest was, verplicht zoude geweest zyn te doen — mits van het voorgevallene des morgens vroeg ten eersten aan hem, drossaard, kennis geevende.

ArL 6. Hy zal daarom, zo dan, als by indispositie, absentie of occupatie van den drossaard, by alle crimineele commissién van den rechter kunnen adsisteeren en in dezelve den persoon van den drossaard repraesenteeren, zonder dat hem echter in eenige vergaderingen sessie zal mogen gegeven worden.

Art. 7. Hy zal tot dat einde ook worden voorzien van een beboorlyke acte, die by, zo aan den Raad van justitie deses kastecls, als aan bet collegie van Schepenen deser stad zal moeten praesenteeren om geregistreert te worden, even en in dier voegen als zulks omtrent de actes der officieren van justitie tot hiertoe by die collegies in gebruik is geweest en nog geobserveert word — en buitendien zal by by de aan- vaarding van desen zynen post den hier agter volgenden eed, voor hem beraamd, praesteeren moeten.

Art. 8. Op aUe roldagen, die by het collegie van Schepenen deser stad worden gehouden, zal hy zig op het stadhuis moeten berindeB; en, wanneer de drossaard eenige processen terroUe heeft en in dezelve daarby niet kan adsisteeren, zal hy, zonder dal het nodig zal weezen, dat hy daartoe eene byzoiidere procuratie produceert, zyne zaken daarop mogen waarneemen, op gelyke wyze als hy, drossaard, daarby tegenswoordig, ge- daan loude hebben.

Art. 9. Wanneer er crimineele vonnissen worden gefixe- Guteeert, zal hy daarby ook steeds tegenwoordig moeten weezen, zonder dat het echter van hem gevergd zal kunnen worden, zo als de plicht der substituten van den officier van de justitie

Digitized by VjOOQIC

74Ï 1708. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

mede brengt, op de gerichtplBBis zelve of hel schavot zig Ie laten vinden.

Art. 10. En op dat hy volkomen heantwoorde aan het heilsaam oogmerk, met zyne aanstelling bedoeld, zal hy niet alleen moeten zoi^n eene goede, aecrete correspondentie, zo binnen, als builen de slad, te hebben om langs dien weg stee«ls kennis te dragen van al hetgeen er voorvalt om alle onge- regeldheden en miadryven te kunnen tegengaan en doen straffen, maar ook verpligt veeezen dagdyks in perzoon de onderscheiden publieke plaatsen, graflen en straalen te bezoeken en door- kniissen, ten einde de goede order te maintineeren en, zo voor de * rust, als ook de zindelykheid in de stad te waaken en op alles goede order te stellen en die te doen naarkomen.

Art. It. Op poene van deportement word hem verbooden eenige giften of gaven te neemen van de respective pachten, hunne medestanders of borgen en tevens gelast aan dezdven, zowel als aan alle andere ingesetenen, de verzogte adsistentie van de justitie te verleenen, zo dikwils die van hem gevraagd zal worden, zonder daarvoor iels te mogen praetendeeren.

Art. 12. Op gelyke poenaliteit en verdere arbitraire cor- rectie word hem ook wel uitdrukkelyk geinterdiceert om eenige zaken te composeeren, gelyk ook het neemen van eenige boetens, tenzy lot dit laatste geqaali6ceert zpde, overeenkomstig 'slands wetten, door den drossaard.

Art. 13. Van alles, hetgeen er verders in zyn dienst mogl voorvallen, zal hy een pertinent journaal moeten houden om hetzelve, zo dikwils het door den drossaard zal worden gere- quireert, te kunnen overgeven.

Art. 14. En zal hy voorts in het generaal onder den meergemelde drossaard zorgvuldig moeten toezien en vigileeren. dat aUe de wetten en bevoelen, door de hoge overheid gegeven en gestelt of nog te geven of Ie stellen, stiptelyk en zonder eenige afwyking werden naargekomen en achtervolgt en dus alle overtreeders van dezelve zonder eenig aanzien van per- zoon of eenige conniventie werden achterhaalt en hare condigne straf erlangen.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  743 
```

Eed voor den ickaui der $iad Batavia.

Ik beloov en zweer, dat ik het volk van Nederland, de heeren Bewindhebbers der geoctroyeerde Oost-Indische Com- pagnie, hun hoog Edelheden de heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlandsch lodié en Cabo de Goede Hoop, mits- gaders den heer Gouverneur Generaal en de Raaden van Indien gebouw en getrouw zal weezen; — dat ik de post van schout der stad Batavia oprechtelyk bedienen en naar myn uiterste vermogen waaken zal, dat 'slands wetten en bevelen in de gemekle stad en dies voorsteden stiptelyk en zonder aaniien van perzonen worden naargekomen en dat niemand by nacht ofte by dach eenig overlast of geweld geschied, alles overeenkomstig mpe instructie — en dat ik my wyders in alles zodanig zal gedragen, als een vroom en oprecht dienaar van de justitie en schout toestaat ende betaamt.

Zo waarlyk helpe my God almachtig.

ywte!^- Afschaffing van den particulieren in- en ver* koop uit Compagnie' 8 pakhuizen en administratiên^ enz.

Nadat de Raad extra-ordinair, Neun, en de Commissaris- Generaal, Siberg, een uitvoerig «vertoog'* ter zake hadden inge- diend, overwogen Commissarissen-Generaal het navolgende:

Ten eersten: dat het besluit van anno 1644 (^), volgens hetwelk de verkoop van 's Compagnie*s goederen en koopman- schappen alleen gederereerd zoude geweest zyn aan de beide opper-kooplieden des kasteels, egter met concurrentie vanden Directeur Generaal en Raade van Indiê, waarschynlyk alleen heeft bedoeld capitaale in- en verkoopen, dewyl niet kan worden verondersteld, dat telkens, by inkoop van kleinigheeden of wanneer die en de verkoop uit de dispens, het yzer- en graan-magazyn plaats vonden, daarvan aan den heer Gouver- neur Generaal en Raden van Indie kennis gegeeven zal zyn — en, wat aangaat de kennisgeeving aan de hooge regeering by

(') PItkMtboek, deel II, bladz. 80.

Digitized by VjOOQIC

744 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

hel doen van eenige naamwaardige in- of verkoop, dat dee«e even lowel nog in vigeur en gebruik is als de ordre, dat geene verkogte goederen afgeleeverd mogen worden» dan nadat de voldoening in kassa op geteekende ordonnanlien van den INrecteur Generaal gebleeken zal zyn.

Ten tweeden: dat het voorts hekend is, dat voor denjaare 1692 geene reguliere hoeken zyn gehouden» maar dat alle inkoopen tot gebruik in de huishouding direct wierden afge- schreeven, zonder eenige andere verandwoording, dan die men van de goede trouw verwagten» dat dezelve ten dienste van de Ciompagnie noodzakelyk v^ren en ten behoeven van dezelve waarlyk wierden geêmployeert» waardoor dus geene afzonderlyke lastreekeningen nodig waren, daar alles onder een» zelfs daar onder de goederen, die uit Europa tot de huishouding wierden ontvangen, op eene generale reekening van ongelden wierd afgeschreeven.

Ten -derden: dat deeze voormelde, zeer gebrekkige methode in den jaare 1692 door de hoeren Meesters zynde afgeschaft, dan ook daaruit zyn afgevloeid de reglementen en voorschriften, op den 17^ October van dat jaar beraamd met opzigt lot de hstreekeningen en het houden der administratie bonken, waar onder ook die tot het houden van maandelyksche eon- frontatien met den cassier van het verkogte uit de dispens en het overbrengen van het provenue maandelyks in 's Gom- pagnie's kassa» maar dat deeze ordre zelve ten bewyse strekt, dat de dispenciers wel degelyk van de eerste en vroegste tyden af aan gequalificeerd zp geweest tot den dagelykscben verkoop van provisien by de kleine maat aan de gemeente, die zeekerlyk in die tyden niet zo gemakkelyk by partikuliere kooplieden gerief vonden dan thans» nu men zig meerdw heeft gevestigd.

Ten vierden: dat eene soortgelyke ordre tot confrontatie, omtrend het graan-magazyn gegeeven» al meede doed vermoeden, dat aan de administrateurs aldaar het doen van in- en ver- knopen vry heeft gestaan.

Ten vyfden: dat men niet precieselyk heeft konnen nagaan»

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 745

op wat tyd voormelde, maanrlelyksche oonfrontatien zyn afge- sdiaft, dan wel in onbruik geraakt ; dal men wel heeft bevonden, dat zeedert onhengelyke tyden, nadat het werk van ncgolie- boekbooder tot meerdere volmaaktheid was gekomen, eene andere methode is ingevoert, dewelke voor even goed, ja zelfs tot voorkoming van verwarring, voor beeter moet worden gehouden, hierin bestaande, dat alle ordonnancien van in- en verkoop by het contra kassa-boek ten comptoire der generaale directie aangeteekend en maandelyks met den kassier werden geconfronteerd, mitsgadere de onvoldaane by een aparte me- morie opgegeeven om de debiteuren lol do voldoening te Gonstringeeren, waarna en om de zes maanden of met ultimo February en ultimo Augustus de administratien tegens de negotie-boeken worden geconfronteerd en by welke confrontatie altoos moet blyken, wat in- of uit kassa ten faveure of ten lasten van iedere administratie ontfangen of uitgegeeven is en welke posten onvoldaan zyn gebleeven.

Ten zesden : dat de besluiten van den 17° Augustus 174K, 28 Augustus 17X5 en 30 April 1765 behdsensoveeleaangeleegen bestdlingen omtrend het stuk der administratien boven en be- halven de enkeMe periode, rakende de toelage van K percentoaan deadroinistrateun voor de goederen, die uit hunne administratien voor contanten wierden verkogt, welke daaruit by het vertoog van den Raad extra ordinair, Neun, is overgenomen, dat heeren Commissarissen Generaal wel hadden gewenscht, dat dezelve by bet voorschreeven vertoog vrat breedvoeriger waren ver^ handeld geworden, ten eynde over een zaak van zoveel belang, als daar is erae geheele ommekeer in de respective admini- stratien, vraaroit by eene verkeerde behandeling de grootste verwarringen zonden kunnen voortkomen, die misschien zo gemakkelyk niet weder zouden te herstellen zyn, met grond te konnen oordeelen; — vrant, dat de geciteerde besluiten geene andere zyn dan die, waaruit is geformeerd bet regle- ment en ordonnantie voor de dienaaren van de Compagnie in de respective administratien te Batavia, gearresteert in Rade van Indien op den 17° October 1746, mitsgadere naderband

Digitized by VjOOQIC

746 17Ö8. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

een diergelyk reglement en ordonnantie voor de gemelde dienaaren, gearresteerd als voren op den 98^ Augustus 1755 met de alteralien en amplialien, zeedert daarop successive gemaakt, herdrukt den SO*» April 1765, schoon by vergdy- king blykt, dat de voorschreeven alleralien en ampliatien in de daad van so weynig aanbelang syn, dat het herdrukken zeer wel had kunnen worden gemenageerd.

Ten zeevenden: dal, wanneer men dan de voorschreeven reglementen nagaat, men lievind, dat by bet eerstgemelde aan de gesamentlyke admini^straleurs, zo van alle inkoop, als van alle contante verkoop, in hunne respecüve administratk» is lo^legd 5 procento en, hoewel dit profyl, voor zoveel den inkoop betreft, sedert is afgeschaft, dat op den verkoop nog- thans by bet reglement van den jaare 1755 uytdrukkelyk aan bun is gelaten; — dat men in beide reglementen ook vind, dat aan bun uytdrukkelyk is gepermitteerd om alle de goederen, die zy door baare gepermitteerde overmaten eo gewigten overbehouden, te mc^en verkopen, so goed ly kunnen, aan de gemeente, te verzenden, dan wel aan de Compagnie te leeveren, zo als zy te rade zouden worden, uytgeDomeo alleen de zodanige, waarvan de Compagnie de privative negotie aan haar had gereserveerd, welke by bet r^ement van 1745/6 gezegd worden te zyn : Japanscb staaf koper, peeper, tin, koffy, salpeeter, waarvan zy de geprofileerde overwigten aan de Compagnie moesten leveren, gdyk ook van de speeeryen, omtrend welk pretieus artikul bun wel speciaal alle partica- liere handel en indirecte behandeling op lyf en leven atrafle volgens de placaten was verboden ; — al hetwelk by het re- glement van anno 1755 op dienzeUden voel is geUeeven, met dat onderscheid alleen, dat men daarby onder de aan de Compagnie gereserveerde artikelen nog opgenoemd vind slaan en lange peeper, mitsgaders Japans plaal- en draadkopcr en al 't andere rood koper; — dat daarenboven uit hetettst- gemelde reglement blykt, dat in dien tyd gesisteerd waren de publieke verkopingen van goederen in de administratie vao hel Ueede pakhuys, welk gebruik ook word bevestigd by het

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  747 
```

reglemenl Yan 17SK, onder aanhaling alleenlyk, dat die ven- dnlien ingevolge besluit der hoge regeering van den 9^ Mey 1752 seedert waren gehouden ten huyze van den vendu- oMOster; — verder» dat volgens het reglement van 174S/6 de adminisiratenr in den kleinen winkel zig in het verkopen der goederen moest reguleeren naar de marktprys in de stadt, makende maandelyks eene prys-courant onder de approbatie van den heer Directeur Generaal en onder eenige verdere bepalingen, dog dat by resolutie van den 24^° Juny 1757 die inrigting is veranderd en daarby vaste procento's advansvoor elk der respective ariiculen zyn bepaald» en dat zelfs in beide reglonenten aan deezen administrateur uytdrukkelyk was toe- geslaan om ook speceryen onder den contanten verkoop af Ie zetten, dog onder zoekere precaalien; — en dat eindelyk by resolutie van den 23*° Augustus 1754 aan de administra- teurs van het yzer-magazyn vms toegestaan de contante verkoop van yzere gereedschappen en vervolgens by de resolutien van den y^ Augustus 1764 en 30'° April 1765 ook dievanyzer, staal en spykers.

Dat dierhalven uit al het dos verre verhandelde ontegen- seggelyk blykt:

voor eerst: dat er alle waarschynelykheid is, dat de contante verkoop uit sommige 's Compagnies administratien van de eerste tyden af heeft plaats gdiad en dat zulks omtrend so- danige artikelen, welke by de kleine maat of het gewigt dagdyks aan de gemeente wierden gedebiteerd, is overgdaten geweest aan de administrateurs, welke zulks aanging, onder bet opzigt en de orders van den heer Directeur Generaal en de opper*kooplieden des kasteels, — althans dat zulks in het jaar 1745 ia volle osantie was;

ten tweeden: dat de contante verkoop uit sommige admi- nistralien by de geciteerde reglementen in weezen is gelaten en, 80 daarby, ais by verschillende, seedert genome resolutien, onder deese en geene bepaalingen gebragd; en

ten d^en: dat ook aan de administrateurs uytdrukkelyk is toegestaan om de by hun geprofiteerde spillagien op so*

Digitized by VjOOQIC

748 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN,

danige goederen, waarvan de Goni|iagnie de negotie niet pri- valivclyk aan zig gereserveerd had, particulier te mogen verkopen of verzenden naar goedvinden ; — en dat men dfer- halven niet behoefd te onderstellen, dat de verkoop uit de administratien aan de administrateurs is gepermitteerd geworden door de respective heeren Directeurs Generaal, veel min zulks te beschouwen als eene afweyking van vorige, heylsaame ordres — dewyl van sodanige ordres geen spoor te vinden en integendeel blykbaar is, dat, immers zeedert den jaare 174S, vaste en door de hooge regeering geêmaneerde reglementen en genome resolutien dien verkoop hebben geautoriseerd.

Voorts, dat hel laastgemelde reglement ook tot nog toe als een regel en rigtsnoer, buiten eene geringe verandering in tit. 4, spreekende van hetgeen de administrateurs moeten uit- keeren, is opgevolgd en nagekomen en men zig veraeekerd mag houden, dat men niet zo veele, verr^ande malversatien, voornamentlyk op Onrust en in de Westzydscbe negotie-pak- huysen, zoude hebben ondervonden, als aldaar met oogluyking en door handvuUing der water-fiscaals hebben plaats gebad, wanneer men niet in oubruyk had doen geraken het jaarlyksck afleggen van den eed van getrouwe behandeling, met zoveel wysbeid by het reglement van anno 1745/6 vaatgestdd, als hebbende de ervare mannen, welke dit reglement met zeer veel kunde en doorzigt hebben ingerigt, zeer wel voorzien het misbruyk, dat van de goede en heylsaame voorschriften, daarby vervat, konde worden gemaakt door ontrouw en hebaogt, waarin zy door de voorschreeven instelling hebben willen voorzien, het met reede daarvoor houdende, dat, zo lang iemand nog niet gebed alle beginschen heeft uytgeschud, de herinnering aan hetgeen hy onlangs plegtig heeft bezworen, hem zal terug houden van mistappen, die hy scmder dat verband zoude konnen geneigd zyn te bedryven en alleen door hetzelve eene uyterste graad van misdadigheid verkrygen, welke zy buiten- dien niet zouden bezitten.

Dog dat niet heeft kunnen worden nagegaan, op wat tyd men met decse instelling heeft gesupercedeerd, wordende al-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 749

leeolyk by bet tweede, den SO*"" April 1765 berdnikte reglement, arlkol 5, als in het Toorbygaan, woordelyk gesegt:

•niet tegenstaande de gewoone jaariykacbe eed van purge »is geaboieert, iiillen egter de administrateurs in H gemeen,

zowel als ieder in Hbysonder, gehouden weesen naauwkeurig •toe te zien en te observeeren de volgende piigtsbetrag- 'tingen, enz.";

dog dat men op grond van authentieke inCormatien dit als zeeker mag stellen, dat de eed van getrouwe behandeling althans zeedert t7S8 tot het jaar 1793 niet is gepresteert en dal het dus gemakkelyk is te begrypen, dat, zoodra men goed vond deezen eed agterwcegmi te laaten, zulks de ad- ministrateurs, die het gewigt van den eed gevoelden en be* seften, hetgeen dog van de meesten moest worden vertrouwd, in het voor de Compagnie zo scliadelyke denkbeeld heeft gebragd en doen vermoeden, dat hunne vrienden en patronen dien eed opzettelyk hadden agterweogen gelaten om hun te beeter en met eene minder beswaarde conscieutie den weg te banen tot eenen ongepermitteerden en tegens de reglementen strydenden morshandel, terwyl de groote geld-winningen, die niet zouden hebben kennen plaats vinden, wanneer de regle- menten behoorlyk waaren opgevolgd en nagekomen, genoeg bewysen, dat de administrateurs daarvan schoon gebruyk hebben weeten te maaken.

Dal wyders by het vertoog in veel te generale termen word geposeerd, dal de verkoop uil de adminislratien na verloop van tyd niet meer mei concurrentie van de opper-kooplieden des kasteels, maar door de administrateurs zelven zoude zyn gedreeven ; wanl dal, gelyk hiervoren reeds is opgemerkt, niet alleen de opper-kooplieden des kasteels, maar zelfs de hoge regeering steeds kennisse hebben gedragen van alles, wat in- en verkogl was, buiten dat, wal aan de administrateurs by hel reglement ter verkoop was toegestaan ofwelooksodanige goederen, die volgens successive besluiten tegens bepaalde IHwento's hebben mogen wonlen verkogl, en dat, hoezeer de ooBcurrentie van de opper-kooplieden des kasteeSs alzo in

Digitized by VjOOQIC

TIM) 1798. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

diergelyke zaaken zoude hebben kunnen wordoi geoordeeld in 't geheel niet meer noodsakelyk te zyn, bet 'er nogthaos ver van daan is, dat zy daarvan geheel ignorant zoudra zyn gelaten; althans, dat zeedert het jaar 1793 of den lyd, dat de heer, Siberg, het directoraat generaal heeft waargenomen, niet het geringste heeft mogen worden ingekogt, nog ook van het weynige, dat aanbanden was, op een direete wyze heeft mogen worden verkogt sonder deszdfa voerkennisse en ordre.

Dat in de geringe inligtingen, welke heeren Commissarissen Generaal by het meennelde vertoog hebben ontmoet nopens de ordres en reglementen, die omtrend deese materie hebben plaats gehad, geen fundament althans te vinden is om met den instelier van hetzelve aan de inrigtingen van de vorige eeuw so seer de preferentie te geev^ en daarentegen die van deeze eeuw te beBchouwen als oorzaaken van importante na* deelen en onnoembaare malversatifin, daar het inteegendeel voor- komt, dat het importante stuk der administratiön in de vorige eeuw met zeer weynig oplettendheid is behandeld, ja byna geheel verwaarloosd en dat daardoor eeue wyde deur is open« gesteld geweest voor eene zeer onordentelyke en willdieurige handelwyze der admhiistrateurs ; — dat men trouwras zig daaromtrend aan geene bloote gissingen behoefd over te geeven, maar slegls te raadpleegen de premisse van bet r^ement van den 7'® October 1746, wanneer men bevind, dat veele mesuses en malversatiön, die met ydele pretexten wierden gecoloreerd — dat eene onzeekerbeid, wat toegelaten en verboden was — dat de daaruit voortvloeyende practyk om eene willekeurige en ongeregelde behandeling door voorwendels en uitvlugten van allerley aart, so niet goed te maken, ten minsten straffiBioos te doen doorslipprn, dat deeze de reedenen waren, wdke het ligchaam der hoge regeering in dien tyd bewogen om daarop te formeeren sodanig apart r^lement, mitsgaders jaariyks eenmaal daarop te doen afleggen eenen aparten eed van trouwe be- handelinge door degeene, die tot dies nakominge waren geobligeerd na bet op het einde deezer ordonnantie lot een

Digitized by VjOOQIC

P. Ö. VAN OVERSTRATEN. 781

iegdyk nartgt bekend gesteld formulier; al hetwelk zeekerlyk in geenen deele pleyt voor de directie, welke tot dier tyd toe daaroiDlrend had plaats gehad en integendeel aanduid, dat alles dien aangaande zig bevond op eene onbepaalde en geheel onzeekere voet, sodat men niet wist, waaraan zig te houden en een iegelyk deed, wat hy goed vond, zonder door behoorlyke en vasle voorschriften en ordres gebragt te zyn onder eene gefiaste veranlwoordelykheid voor daden, welke tegens het belang der maalschappy en de goede orde aanliepen.

Dal eevenmin de voorschreeven reglementen en ordonnantién

deexer konnen beschouwt worden als de oorzaaken van

importante nadeelen en onnoembaare malversatiön ; niet, dat aan dezelve eene perfectie zoude moeten worden toegeschreeven, welke nimmer het kenmerk zal zyn van meiischelyke instel- lingen, of deeze reglementen beschouwd als ondoordringbaare boratweeringen tegens alle malversatiên en fraudes, maar dat aan de kundige inslellers van dat van den 17*"October 1746, hetwelk tevens tot fundament der volgende beeft gedient, het regt moei worden gedaan, dat hetzelve in allen opzigte de kenmerken draagd van zeer veel kunde eu doorzigt, en dat, zo egter sedert dien tyd verregaande malversatiön en ongeregeld- lieeden hebben plaats gehad, zulks, wel verre van aan de inrigtingen by hetzelve reglement te moeten worden toege- schreeven, integendeel aan de gebrekkige onderhouding en veronagtzaming van hetzelve moet worden geattribueert en boven alles daaraan, dat men als opzettelyk heeft in onbruik gebragd het praesleeren van den - meermeiden jaarlykschen eed.

Dat aan de candeur van den insteller van het vertoog zoude worden te kort gedaan, indien men zyne, zo even gementioneerde aanmerking ook wilde van applicatie maken op de hatste tyden ; want dat niet te onderstellen is, dat iemand de verdienstelyke boedanigheeden van wylen den heer Directeur Generaal, van Stockuni, zoude willen verduysteren of hem denlofontneemen van de belangen van de maalschappy, ook in het zo belangryk vak der administratiên, met alle bekwaamheid en yver te hebben bevorderd en door veelvuldige heylsaame reformes, die

Digitized by VjOOQIC

7B2 1^08. P. Q. VAN ÓVËRSTRATëN.

te moeyelyker waren, naarmate hel kwaad diepe wortelen had geschoten, de eerste gronden te hebben gdegd tot een Yerbeeterd bestaur, hetwelk vervolgens onder de niet minder heyLsaame pogingen van deszells kondigen opvolger gebragd is tot eene staat van welgesteldheid, die elke kaudige, op- lettende en onpartydige beoordeelaar moei erkennen eo lig op eene voor een iegelyk tastbaare wyze doet gevoelen by de beschouwing der Balaviasche staatrekeningen en byionder van het bedragen der jaailyksche lasten geduurende hei gemelde tydperk, vergeleeken met dat, hetwelk daaraan is vooraf gegaan— ja, dat heeren Conunissarissen Generaal zelfs geen iwarigheid maakten voor haar gevoelen ter needer te stellen, dat mogelyk van de vroegste tyden af geen deugdzaamer waameeming dan thans in de voornaamste of negotie-pakhuisen in 't algemeea en in de andere administratiên in het bysonder beeft phati gehad ; en dat, so men de jongste tekortkoming in het graan- magasyn uitzonderd (waarby de Ciompagnie ^er geen schade heeft geleden), de seederd eenige jaren ontdekte malversaliên zeer gering zyn in vergelyking van die van vorige tydeo, ofschoon het waar is, dat er thans meer dan voorheen bevin- dingen komen ter dispositie van de hoge regeering, welke dikwils loonen, dut sommige administratiên voor eene oog naauwkeuriger, misschien ook eerlyker behandeling vatbaar zyn, maar dat sulks veel eer strekt tot lof dan tot blaam van de jegecswoordige inrigtingen en directie; want, dat immers de tekortkomingen sowel als de overbevindingen, welke zig daarby ontdekken, van die soort zyn^ welke voorheen, ofschoon tien en twintigmaal grooter (waarvan de berugle tekortkoming in hel yzer-magazyn nog een befaamd voorlieeld heeft opgeleeverd), tusscbeu de afgaande en aankomende administrateurs onderde hand en met connivenlie van ontrouwe gecommitleerdens ge vonden wierden, terwyl tuen zig niet ontzag ostensibele rap- porten van de opnoemen in de waereld te brengen, die notoir valsch waren en waarvan het gevolg was, dat bet te kort al telkens groter wierd, terwyl ieder administrateur, die aankwam, zig streelde met bet vooruitsigt van, eeven als zyne praedeces-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAM OVERèTRAtEN. 75$

sears» ook wederom een liefhebber Ie zullen vinden om in der tyd zyne zaaken op gelyke wyze over te neemen, tot dat eindelyk, zo als men zegt, de bommel uytbrak, gelyk in bet eeveo aangebaalde geval van bet yzermagazyn, wanneer dik- wyls de tekortkomingen ao enorm waren, dat de Compagnie de lydende party raoest blyven» — daar integendeel, volgens de tegenswoordige allezinls beylsaame inrigtingen, allea zig lerstond moet ontdekken, waardoor de tekortkomingen en overbevindingen zig wel meenigvuldiger opdoen dan voorbeen, dog ook altyd van gering belang en meestal reparabel zyn.

Dat voorts met den insteller van bet vertoog wel kan worden erkend al hel onbehoorlyke, dat 'er gelegen is geweest in bel verzuymen van de rapporten van den opneem te con- fronleeren tegens de administratie-boeken, egter onder aan- merking, dat deese confrontatiên dan alleen konden nuttig zyn, wanneer die opneemen geschiedden mei die uaauwkeurigheid, welke thans plaats heeft, en voor de weezen llykheid der reslanten wierden beöedigd, dewyl sonder dat de goederen, die op de rapporten bekend stonden, zeer wel met de boekeu konden aceordeeren, zonder dat dezelve egler in natura aan handen waaren.

Dat op dit fundament dan ook de heer, prointerim waar- neemende hel ambt van Directeur Generaal de voorschreeven, aederd onheugelyke tyden versuymde confrontaliön wel en Ie regt in anno 1793 weeder heeft ingevoerd, hetwelk alle nadere voorziening daaromtrend onnodig maakte, wordende alhier alleenlyk nog tot behoorlyk verstand van zaaken genoteerd, dal de voorschreeven confronlaüön alleen belrekking hebben lot sodanige administratiên, welke aparte, formeele boeken in geldwaarde houden, en niet op de andere, bekend onder den naam van negotie-pakhuysen, waarvan de goederen, direct by de Bataviasche negotie-boeken voortlopende, door den negotie boekhouder altoos worden geconfronteerd tegens hel rapport van den opneem.

En geconsidereerd zynde de nuttigheid en noodsakelykheid, (üe in het voorschreeven is geleegen, so is goedgevonden en

Digitized by VjOOQIC

764 179Ö. P. Q. VAN OVERSTRAtEN.

verstaan by deeze te bepaalen, dat de voorschreeven opneemen ODverandelyk zullen in gebruik bly?en op den ?oet, waarop zy thans zyn ingerigt, vo^gens welke dezelvejaarlyks onder ultimo Augustus door expresse gecommitteerdens geschieden, welke met en beneevens de administrateurs respeclivelyk voor den Raad van justitie onder eede moeten verklaren, dat de goederen* by de rapporten vermeld, effective opgenomen en wesentlyk restant zyn, waarna dat rapport, voor zoverre de negotie-pak- huysen betreft, door den negotie-boekhouder tegensde Bataviasche negotie-boeken en die van de verdere administratien en andere departementen door de confrontisten der Balaviasehe administratie boeken tegens de boeken, daarin gehoadende wordende, worden geconfronteerd, onder aanlooning by een afsonderlyk berigt van de l)evondene vei*schillen (usschen hel rapport van den opneem en het restant volgens de boeken, waarover vervolgens by de hoge regeering, hetzy ter vergoeding der minderheeden, dan wel om het overbevondeoe ten faveore van de Compagnie in Ie neenien, als andersints zal moeten worden gedisponeert; — zyndc wel gereflecteerd, dat zodanige dispositien thans jaarlyks en op verscheidene tyden, wanneer de berigten inkomen, plaats hebben en, zo lang 's Compagnies zaaken attent en na de ordre behandeld worden, altoos phiats zullen vinden, omdat 'er ook altoos eenige verschilleD zullen weesen van meerder of minder belang, te meer daar het scha- delyk gebruik, dat voorheen plaats had, om het over verstrekte over inkoop aan de Compagnie te leeveren niet meer word gepermitteerd, dog dat daaruit, zoals reeds hiervoren is aan- gemerkt, met geen fundament kan worden afgeleyd, alsof de mal versatien thans meenigvuldiger plaats zouden vinden dan voorheen, daar men, lettende op de oorzaak en de geringheid der verschillen in eene zo uitgebreide huishouding als de Bataviasche, veel eer moet bekennen, dat die niet konnen worden vergdeeken met de tyden, toen men met minder nauwkeurighad dto zakoi gade sloeg en niet zo dikwils maar seldsaam op ingekomen berigten van dien aard disponeerde en niet anders dan hy geval dat de ^'e|»leegde malversalien kennelyk wierden, wi^lke

Digitized by VjOOQIC

1t98. P. Q. VAN ÖVERSTRAtEN. 755

als clan tot nadeel van de Compagnie van zeer groot belang en importantie waren, geiyk de voorbeelden (om van geene andere te spreeken) beweesen hebben by de equipagie-werf in den jare 1788/9 en by hel yzer-maguazyn in February 1793, sonder dat de schade door den verloopene tyd heeft konnen worden gerecouvreerd.

Eyndelyk uit den inhoud van het by het vertoog aange- haalde aanschryvens van de heeren Meesters van den 31^" Maart 1791 (^} gebleeken zynde, dat hetzelve relatie heeft tot den handel in Europeesche artikelen in het algemeen, welke tol dien tyd toe in deeze gewesten had plaats gehad, waaruit dierhalven alleenlyk betrekkelyk de Bataviasche administratie Yolgd, dat ook in dezelve geene in- en verkopen van Europeesche artikelen meer behooren plaats te hebben, immers niet, nadat deaelve van de zig daarin nog bevindende restanten zouden zyn gesuyverd, waaromtrend nergens gebleeken is, dal daar- legens is of word aangegaan, gelyk de hoge regeering ook in voldoening van die beveelen direct van den gewoonen vader- landscben eysch heeft agterweegen gelaaten de manufactuuren, hel yzer, de spykers en andere Europeesche koopwharen, die bevoorens jaarlyks voor den Indischen handel wierden gepeti- tioneerl, om dus te beantwoorden aan het groote oogmerk, namentlyk om particulieren te animeeien tot de verzending Tan goederen op vragl met 's Compagnies scheepen naar Indie.

Dat, de insteller vaii het vertoog met het hiervoren ter neder gestelde voor afgehandeld houdende, het eerste der requisitien, tot welkers beantwoording hetzelve was ingerigt, namentlyk: welke ordres en instellingen op het stuk vanden partikalieren en onderhandschen verkoop uit 's Compagnies noagazynen en pakhuysen geêmaneerd of in weezen zyn? en vervolgens spreekende van alle de wel uytgedagte projecten en voorschriften, die seedert anno 1700 waren in 't werk gesteld om de morsseryen in de administratien tegens te gaan, heeren Commissarissen Generaal wel hadden gewenscht

(') Ptakaatboek. deel \i. bladz. 334.

Digitized by VjOOQIC

756 1798. f^. Ö. VAM ÓVERSTRATEN.

de voorDaanisle daarvan te zien aangehaald, te meer, daar het hoogstdezelven niet heeft mogen gebeuren dezelve op te speuren en de hier hoven reeds aangehaalde praemissen van het regle- ment van den 17^" Octoher 1746 daarvan geen groote opinie geeven, want, dat, wat aangaat de gestrenge middelen, door het lighaam der hoge regeering nu en dan hy ontdekking van morsseryen in 't werk gesteld teegens de geene, welke dezelve hadden gepleegd, dezelve veel eer aanduiden^ dat de suhsisteerende wetten en voorschriften niet voldoende wareo om dezelve voor te komen en eeven zo min pleyten voor de deugdelykheid van die inrigtingen, als de menigvuldigheid eo gestrengheid der strafoeffeningen in een gemeene best voor de volmaaktheid der administratie van de politie, — moetende zelfs worden gelwyffeld, of de door den iiieteiler aangehaalde ordre van het jaar 1701, aangaande de verdeeling van het houden der hoeken lusschea de administrateurs (^), hoezeer ook geschikt om de administrateurs tot meerdere kunde en ervarendheid op te leiden, egter wel kan worden beschouwd als strekkende om de morsseryen te praevenieeren, daar men integendeel zeggen zoude, dat aan een administrateur, die zyne eigen boeken met geldswaarde houd, niet zo ligt konnen ont- slippen de stille winsten door morsseryen altoos nog meerdere te behaalen, dan wanneer hy in het negotie werk onkundig is. Vervolgens met relatie tot de by het meermelde verloog van den Raad extra-ordinair, Neun, voorkomende considera- tien op het tweede requisit van Commissarissen Generaal, of niet het getal der administrateurs zoude kunnen worden verminderd en 's Compagnies weegen gequalificeerde boek- houders aangesteld, enz., al nieede in serieuse overweeging genomen zynde de wel doorwrogte consideratien door den heer Commissarissen Generaal, Siberg, daar omtrend gesup- pediteerd en voornaraentlyk verval by eene schriftuur geli- luleerd : memorie, aanwysende de inkomêlen of 'voordeden der adminiilraieurs enz.

(') Plakaatboek. deel III, bladz. b{±

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 787

Is by resumtie der voorschreeve memorie geblecken, dat er adminisiratien zyn, waarin absolut van weegens den omslag en het gewigt derzelve twee administrateurs dienen geplaatst Ie blyven, sodat de voorgenome reductie zig behoord te be- palen tot die administratien, welke voor twee administrateurs geen toereykend bestaan meer geeven, invoegen dit reeds sue- cessive omtrend sommige plaats heeft gevonden, ofte ook wel tot sodanige, waarvan den omslag in gewoone tyden ge- voegelyk door een admininistrateur kan worden beheerd.

Voorls, dat die administratien, welke kundige boekhouders requireeren, dezulke zyn, welke hunne eigen boeken in gelds- waarde houden, als daar is H provisie-, 't graan- en H yzer maguazyn, de kleyne en medicinale winkel, dewyl het houden der boeken voor die onder de naam van negotie-pakhuisen zyn bekend, genoegzaam geene kunde vorderd, — en dat, dewyl in de andere departementen, als de equipagiewerf en H ambagts-quartier, kooplieden en in de artillery en wapenkamer onder-kooplieden als boekhouders zig bevinden, er dus geen swarigheid in is om in die eerstgenoemde administratien te plaatsen geauthoriseerde boekhouders, op een zeeker te be- l>aalen tractement, dog wel in het byzonder met gehoudenisse van verantwoordelykheid, als dit hetgeene zynde, waarop het in dezen voornamentlyk aankomt.

Dat, wat aangaat de gecommitteerdens, de oogmerken hunner aanstelling zouden hebben konnen bereikt zyn geworden, wan- neer in behoorlyke observantie was gehouden het hun voor- geschreeven by het reglement op de in- en uitweeging, gerenoveert den 1K^° Augustus 1664, waar omtrend het aan beeren Commissarissen Generaal zeer twyflTelagtig is voorge- komen, of daaraan immer is beantwoord, aangesien men van de vroegste tyden af tot op den jaare 1761, wanneer het aanstellen van onder-kooplieden in Indië wierd verboden, ge- woon is geweest gecomroitteerdens aan te stellen met geen ander inzigt als dat van hunne bevordering tot onder-koop- lieden en dat, zowel in die tyden als daarna, doorgaans (buiten de Weslzydse negotie-pakhuizen) lot gecommitteerdens voor-

Digitized by VjOOQIC

758 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

werpen zyn genomen, (en eenemaal onbekwaam om cenigr andere dienst te doen ofte yverloos om te werken en die op de schryf-comptoirea geen employ vinden konden, hetwelk /.o over bekend is, als dat geen ieverig pennist, die ambitie beef t om zig bekwaam te maaken, immer of ooit dit luye baantje zal ambieeren.

Dat het hieruit dierhalven blykbaar is, van hoe weynig uui zodanige gecommitteerdens geweest en voor het grootste ge- deelte in zommige administratien nog zyn, ja, dat men het gerustelyk daarvoor kan houden, dat zulke voorwerpen, dïc zig weynig met de administratien bemoeyen en daarin zeld- zaam vorschynen, eerder als na- dan voordeelig zyn aan te merken, daar zy, al of niet present, de berigten van ontvangst en afscheep onderteekenen en in alle gevallen lot getuygeu dienen, zelfs in zaaken, die zy nimmer gezien of bygewoood hebben, dog waarop zig de administrateurs al egter als on- wraakbaar beroepen om daarmede hunne verkeerde practyken te bedekken en goed te maken.

Dat dan ook om die reedenen onder de tegenswoordige waarneeming der generale directie het getal der vorige ge- committeerdens successive is gediminueert en waarin nog wel eenige verdere reductie zoude kunnen worden gemaakt, wan- neer sommige administratien wierden voorzien van goede Europeesen uit de zeevaart, de militie of ambagt^ezellen onder den naam van pakhuysknegts, alzo daarvan in de eerste plaats de Compagnie en in de tweede plaats de administrateurs meerder nut en dienst zullen trekken dan van gecommitteerdens, die voor het genot van f 30 aan gagie, rykadaalders S aan kost- en rd' tV4 aan secqgeld of te samen ryksdaalders 18'/i 'smaands buiten het aparte salaris, by de reglementen bepaald, doorgaans zo weynig uitvoeren.

Dat, ofschoon de thans ni^ subsistearende ordres en regle- menten op het stuk der administratien in het algemeen moeten worden beschouwd als behelsende zeer geschikte en verstandige instellingen, welke voor het grootste gededte als nog in werking behoren te blyven, egter daarmeede geensints word

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  759 
```

beweerd, dat niet eenige noodzakelyke en nuttige dispositien op dat stuk te neemen zouden zyn, te meer, daar de ordres voor administrateurs, wegens den verlopen tyd eenigermalen liuQ kragt verloren hebbende, dus ook wel weder zouden mogen worden gerenoveerd en met de successivelyk genomen besluyten daartoe betrekkelyk geamplieerd, weshalven besloten is, dat dit werk zal worden opgedragen aan de opper-kooplieden van bet kasteel, welke daarby dan teevens zullen moeten in agl neemen de nadere dispositien van beeren Commissarissen tieiieraal omtrend deeze en geene poincten, nauieutlyk:

iu de eerste plaats: de weder invoering der zo noodzakelyke jaarlykscbe eed van getrouwe behandeling, zodanig als die voorkomt by het eerst ont worpene reglement van den 17«> Octot>er 1746;

ten anderen: dat, hoezeer het in vorige tyden noodzakelyk kan zyn geagt geweest om den particulieren verkoop uit de administratien te favoriseeren ten einde alzo de gemeente des ie beeter te kunnen gerieven met diverse noodwendigheeden, welke bel voor dezelve in die tyden ongemakkelyk was om te bekomen, egter door zodanige inrigtingen zeekerlyk aan- leyding word gegeeven, dat baatzugtige of ontrouwe dienaaren des te gemakkelyker gelegenheid vinden om morsseryen te kunnen pleegen met de goederen, aan hunne administratie toevertrouwd, en ?ulks te meer» seedert de administrateurs door de verandering van tyden en omstandigheeden soveel crediet niet meer vinden als voorheen ten einde zig de nodige fondsen te verschaffen om, sonder 's C!ompagnie's goederen aan te spreeken, by eenen eerlyken en geoorloofden handel in so- danige artikelen hun profyt te zoeken, en er, nu de in burger vrydom zynde Europeezen en byzonder ook de Chineesche natie hunne particuliere neeringen en handteeringen al seederd een geruimen tyd sodanig hebben uitgebreidi dat een iegelyk genoegzaam in staat is om zig, buiten 's Gompaguie's admini- stratien, van allerley noodwendigheeden te konnen voorzien, dierhalven geene dringende noodzakelykheid meer is om de voorschreeven iorigling te doen blyven subsisteeren, wanneer

```
 Digitized  by  VjOOQ IC 
```

760 17M. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

slegts de inkomsten van die administrateurs, welker bestaan daaruit grotendeels vooitvloeyd, op eene andere manier worden geregeld.

Dat men daartegens wel sonde kunnen allegeeren, dal, wanneer de administrateurs geen profyt meer konnen doen met hetgeen zy van de aan hun toegestaane spillagien over- behouden, niet te verwagten is, dat zy daar omtrend deielfde zuynigheid zullen betragten en de Compagnie zig dierhalven door die restanten, welke nu voortaan aan haar zouden ver- vallen, niet zal worden schadeloos gesteld voor hetgeen zy als nu verpligt zal zyn aan de administrateurs tot een billyk bestaan toe te leggen, maar dat, hoezeer de gegrondheid van deeze aanmerking in het algemeen niet kan worden ontkend, dezelve egter haare kragt verliest by overweeging, dat« al waare het, dat de Compagnie hier door eenig nieuw beswaar moest ondergaan, zulks in geene vergelyking zoude kunnen komen met het nut, dat uit zodanige schikking zal proflueeren, ais waardoor niet alleen alle gdegenheeden tot morsseryen byna geheel zullen zyn afgesneeden, maar ook de zo wen- scbelyke eenvoudigheid merkelyk bevorderd, — ja, dat hel voorschreeven beswaar zelfs geheel zal komen te vervallen door de inkrimping van het getal der administrateurs en andere schikkingen, welke by deeze geleegenheid ten voordeele van 's Gompagnie's finantien zullen kunnen worden gemaakt.

Op alle welke fundamenten dierhalven besloten is alle par- ticuliere in- en verknopen in alle administratien ter deezer hoofdplaatse, hoegenaamd en geene uitgezonderd, voor het vervolg geheel af te schaffen en te interdiceeren, mitsgaders al verder allen administrateurs en mindere bediendens, geene uitgezonderd, te verbieden alle negotie in eenige jgoederen of waren, respectivelyk tot hunne administratien gehorende, op poene van privalie van hunlieder officie en arbitrale correctie naar exigentie van zaaken, met dien verstande egter, dat de verkonp 's Compagnie's weegen uit de kleine winkel van speceryen, peeper en koffy, dog van geene andere artikelen, boe- genaamd, zal blyven gepermitteerd op den legenwoordigen voet.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  76! 
```

Dat voorts, de ordres en reglementen op de spillagien en afschry vingen, v^elke aan de administrateurs worden gevalideerd, blyvende stand grypen, zy lieden aanspraakelyk zullen hlyven voor alle verdere minderheeden, dog dat alles, wat by den opneem in de pakhuizen zal worden bevonden en dus ook hetgeen minder aan spillagie zal gevallen zyn dan de procento*s, welke daarvoor zyn geaccordeerd, zal zyn en blyven de ei- gendom van de Compagnie en dien volgens by haare boekeu moeten worden ingenomen, met uitzondering alleen der ad- ministratien van de medicinale winkel, de Westiydsche negotie pakhuizen, de pakhuizen aan en bezyden de Waterpoort en die ten eilande Onrust, omtrend alle welke de door heereu Commissarissen Generaal bereeds gemaakte voorzieningen en bepaalde ordres, als in allen opzigle voldoende zynde, zullen moeten blyven stand grypen en daarvan ook by het generaale reglement de nodige mentie worden gemaakt.

Wyders is nog besloten: 1^ dal voortaan in de onderstaande administratiên, als: (Ie pakhuysen aan en bezyden de Waterpoort, 't graan maguazyn, » provisie » , en » yzer »

in steede van twee, maareen administrateur sal zyn, onder zodanige bepalingen egter omtrend de thans fungeerende administrateurs en roet betrekking tot derzelver inkomsten RU en voor het vervolg, als in margine van de voorschreeven memorie over hét weezen en bestaan der administratiên zyn aangeteekend ; 2^ dat in 't provisie-, graan- en yzer maguazyn zullen worden geplaatst kundige pennisten, onder de naam van gequali- flceerde boekhouders, even als by de equipagiewerf en het ambagts-quartier plaats heeft, volkomen in staat om de boeken van die administratiCn na de ordres te kunnen houden, op een tractement 's Compagnies weegen ieder van ryksdaaUers 80 per maand, met intrekking van gagie en kostgeld, waarvoor zy znllen verpligt weezen de boeken te

Digitized by VjOOQIC

762 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN,

houden, de beriglen, restant niemorien en andere papieren. tot de administratie betrekkelyk, op te aiaaken, die neereos de administraleurs meede te onderteekenen en teffens loe te zien, dat alles na de ordrc ten aanzien van 's Compagnies zaaken door den administrateur worde behandeld, sonder daarvoor van denzelven verder iets te mogen vorderen of zig op eeniger haiide wyze te laten comunpeeren iii prejuditie van 's Compagnies interest of in saaken, tegens het reglement strydende, ten welken einde zy dan ook al verder aagspreekelyk zullen zyn voor ontdekt wordende malversatiên, wanneer zy daarvan niet by tyds aan deii Directeur Generaal hebben kennis gegeeven, en voorts ge- houden zyn jaarlyks by eede te verklaaren van in alles de ordres in deezen so na mogelyk opgevolgd en 's Com- pagnies behmgen behartigd te hebben; 5" dal van de gecommitteerdens, van welkers employ breed- voerig hiervoren is gehandeld zullen verblyven:

2 in de Westzydse negotie pakhuisen,

^ » » pakhuisen ten eilande Onrust,

1 » 't kleede pakhuis, terwyl voor de

^ » de Waterpoort als van ouds gecommitteerd bly ven de suppoosten van de opper-kooplieden des casteels, dog dat de overige gecommitteerdens in de na te meidene administiatién al'geschalt en daarin niet meerde gepkalst, maar daarentegens geêmployeert sullen worden Europeese pakhuisknegts, geschikt na de werkzaame beesigbeedeu dier adminislratiên, Ie weeten:

in het provisie maguazyn,

» ■ graan » ,

» yzer » , en

» de kleyne winkel, terwyl het zuiker-pakhuis, daar de inlandsche niandadoors dog alles verrigteu, dezelve niet nodig heeft ; — zullende de gemelde pakhuysknegts genieten een Iractement van ryksdaalders 25 'smaands uit 's Com- pagnies kassa en zig daarmede volkomen moeten conten- teeren sonder op eenige verdere toelage of douceurs

Digitizedby Google

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  763 
```

van administrateurs als anderzints aanspraak te mogen maken.

30 Januari]. Wijziging van hei bepaalde op 11 Jnlij 1797 nopens de belasting op legaieti^ enz.

Van wegens de liooge regeering dezer landen word allen en een iegelyk by dezen bekend gemaakt, dat voortaan, met alteratie van het gestatueerde by ariicul 27 der den 11 July 1797 geémaneerde ordonnantie tot de heHing der belasting op alle de legaaten en collateraale successiên, de gewoone laxatiên van vaste goederen ter bepaling van hel voorsch reeven middel zullen moeten worden gedaan op den in dato 13 December 1701 bepaalden voet, namentlyk: door de geswooren taxateurs ten overstaan van den secretaris van Scheepenen dezer stad nr deszelvs adjunct.

30 Januarij. Maatregelen in het belang van de sniker- fabricatie.

Is goedgevonden en verstaan:

l'' te bepaalen, dat in den aanslaande, wanneer de afltetaling der zuiker by gebrek aan contanten in papieren van credit zal moeten geschieden, op die credit-papieren dan steeds gevalideerd zal worden de agio, die op dezelven onder par- ticulieren zal worden betaald by berekening van dezelve tegens contanten; en de vooruit verstrekkingen van geld in het vervolg te laaten geschieden in de maanden De- cember en Juny en die mede, zo nu, als in het vervolg, te vermeerderen met noch 500 rd* voor ieder moolen, zodat elke molen zowel voor het eerste termyn genieten zal 1500 rd' als voor het tweede termyn;

V aan ieder werkende zuiker moolen toe te staan het houden van een madat-kit voor de daartoe behoorende huurlingen, mits de houders dier kitten zich stiptelyk gedragen naar de daaromtrent gestelde ordres ; en dit gedüurende het presente jaar te laten geschieden buiten eenige bemoeynis

Digitized by VjOOQIC

764 1798. P. G. VAN OVERSTRATEN.

van den pachter, doch in den aanstaanden deeze madat- kitten mede onder de pacht derzelven te brengen; 5^ ter verdere gerooedkoming der zuikermolenaars almede in dit jnar uit 's Compagnies voorraad aan ieder werkende moolen niaandelyks te laten verstrekken een kojang ryst è rd' 42 papier geld, geduurende den tyd van zeven maanden, en in het vervolg op gelyke wyze te doen handelen, in- dien* Compagnies voorraad zulks zal toelaten.

Op 22 Febniarij 1803 is de opium, welke op de suiker* molens verkocht werd, onder de pacht gebracht, doch op 16 December 1803 is de Regering hiervan teruggekomen, •omdat •zulks is strekkende tot nadeel van de potia 's, dewelke door bel overval van de suiker cultuure reeds gedeeltelyk zyn geruineert".

ï2 Februarij. Intrekking van zekere inkomst voor den overdrager van hel hospilaal.

Is goedgevonden in te trekken de 12 stuivers, die door den overdrager van het hospitaal-comptoir voor de belvt en den groot-winkelier voor de ander helvt van het begraven der lyken uit de hospitaalen zyn genooten, zodat, insteede der bevoorens betaalde rd" 2 van ieder dier lyken, die anders op reekening van soldyen wierden belasl, in het vervolg niet meer dan rd' 1 : 36 zullen mogen worden gevalideerd; en zulks uit aanmerking, dat de gedagle overdrager thans door de Compagnie toereikende word gesalariseerd en het ambt van grootwinkelier ingetrokken is.

3 Februarij. Bepaling dat het preddium van het coUegic van lioedelmeesteren was eene bij -betrekking.

Op het verzoek van een president van genoemd coUegieom eene toelage als zoodanig uit Gompagnie's kas gelastten Com- missarissen-Generaal >bem en zyne successeuren in der tyd om in het oog te houden, dat dit praeaidium nimmer is be-

Digitized by VjOOQIC

P. Ö. VAN OVERSTRATEN. 768

scboawd geweest als moetende op zig zeiïs een bestaan op- leeveren, maar doorgaans bekleed door iemand, welke buitendien een beboorlyk* bestaan bad".

6 Februarij. Verbod legen hei begraven van lijken in en nabij kerken.

Nademaal wy om de alom erkende schadelykbeid van het begraven van lyken in de kerken en op derzelver hoven vermeend hebben dit tot noch toe alhier subsisteerend, voor al Voor deze hoofdplaats nadeelig gebruik te moeten afschaffen en te niet doen en tot dal einde een nieuwe begraavplaats ten noord-westen van Tanna Abang hebben doen aanleggen, die thans tot zo ver in gereedheid is gebragt, dat daarin gravkelders kunnen worden aangemaakt, — zo is het, dat wy aan een ieder, die daartoe genegen is, by dezen vryheid geeven om op de gemelde nieuwe begraavplaats zodanige kelders te laten aanmaken, en zulks onder de volgende voorwaarden:

eerstelyk: dat die kelders zullen moeten worden gemaakt op een daar loe geprojecteerd gedeelte van de voorschreeven begraavplaats, die door den doodgraver aldaar zal worden aangeweezen ;

ten tweeden: dat aan de zulken, die reeds eigen grav- kehlers, het zy in de kerken of op derzelver hoven, bezitten, buiten betaling van eenig kerkrecht, een stuk gronds van dezelve groote, als hun grav beslaat, op de meergemelde be- graavplaats gratis zal worden afgestaan, mits die kelders binnen den tyd van zes maanden, gerekend van heden af, geêxtrueerd worden, op verbeurte van het recht daarloe; — ei}

ten derden: dat daarentegen die, welke geene kelders in de kerken of op derzelver hoven hebben» daarvoor een honderd ryksdaalders aan kerkrecht zullen moeten betalen.

Verlangende en begeerende wy wyders, dat van nu af aan liél begraven in de kerken zal cesseeren en vooreerst tot onze nadere dispositie alleen het begraven op de kerkhoven zal continueeren.

Digitized by VjOOQIC

166 1766. P. G. VAN OVERè-mAtÈl^.

Reeds op 7 Maart 1797 had de Gouveraeor-Generaal aan den Raad van Indie medegedeeld, >dal hel nadeelige Tan hel begraaven der lyken in kerken of op kerkhoven, gelegen in of digt by sleeden dan wel bevolkte plaatsen, zo buylen tegenspraak beweezen en door alle Europeesche natiën zo algemeen erkend was, dat men nauwlyks in Europa meer begraafplaalzen in steeden of kerken tolereerde en hier in Indie door dezelve meest overal hunne lyken op afgezonderde kerkhoven ter aarde besteld wierden, en dat zyn hoog Edelheid uit dien hoofde vermeende, dat het vooral ter dezer hoofd- plaats niet dan ten hoogsten nuttig zoude kunnen zyn, in het vervolg de lyken der christenen mede op een plaals, eenigzints afgeleegen en afgescheiden van de stad, ie doen begraaven, in steede van in de kerken en derzelven boven, zo als lot nu toe gebruikelyk geweest is".

Zie ook 14 December 1798.

9 Februari]. Inslruclièn voor den Raad van jmliiie ie Batavia, voor den president van dien Raad, voor den advocaat-generaal en voor den waler'fiscaaL

Volgens den patriaschen brief van 9 FebruarlJ 1798 moesten deze instructiên >dadelyk, doch tevens provisioneer' worden ingevoerd, kunnende de Indische Regering hare eventueele bezwaren daartegen later indienen.

De stukken zelve zijn niet aangetroffen.

9 Februarij. Instructie voor den Commissaris tot en over de zaken van den inlander.

Art. 1. De commissaris van en tot de zaaken van den inlander zal provisioneel en tot zo lange, dat daarin nader zal wezen gedisponeerd, treden in alle rechten, waarneemen alle functien, genieten alle voordeelen, die verbonden zyn aan de subsisteerende reglementen, aan denzelven post van oudsher gehoorende, voor zoverre by de tegenwoordige generaale iu- struclie daarin geene verandering gemaakt word.

Digitized by VjOOQ IC

i79Q. P. Ó. VAN OVÊRéTRAtEN. 7Ö7

Art. 2. Hy zal generaallyk, in de uilvoering van hetgeen aan hem is gedemandeert, op zyne persoonlyke verantvvoor- delykheid gehouden zyn daarvoor soigneuselyk te zorgen, dat, niet alleen by den inlander en alle diegeenen, welke onder zyn opzicht ressorteeren, worde uitgewischt het misnoegen en de kwalyke gezindheid, welke door de vexatien en drukkingen van vroegere dagen zyn veroorzaakt, maar ook en byzonder, dal door alle eerlyke, rechtvaardige en wel overleyde middelen in derzelver geest worde opgewekt en aangekweekt die goede geneigdheid tol de Bataafsche natie en die overtuiging van de vaderlyke oplettendheid des bewinds voor derzelver aange- legenheden, welke alleen hen naarsliger in de culture der producten en bereidvaardiger tot de verdediging der gemeene belangens maken moet.

Art. 3. Hy zal specialyk verplicht zyn daarop acht te geeven, dal by bevrediging van en oiitscheiding tusscben partyen, steeds de uilspraaken naar billykheid of anderzints naar de striksle rechtvaardigheid geschieden en naauwkeurig toezien, dat hierin geene afwykingen door eenige ondergeschikte per- soonen, door de inlandsche regenten oï door wie het ook zoude mogen zyn, plaats hebben, behoudens in alle gevallen de ju- dicalure, competeerende aan de respective rechll>anken in judicieele zaaken.

Art. 4. Insgelyks zal hy zorgen, dat, voor zoverre zyne amplsverrigtingen het mede brengt, in de bovenlanden de pu- blicque rust en veiligheid in geenerlei wyze worde gestoorl of dal door de inlandsche regenten of gemeenen nadeelige ontwerpen tegen het Bataafsch gouvernement in Indié gesmeed or ten uitvoer gebragl worden, doende, des behoorende, de delinquanten zonder eenige oogluiking na apprehensie over- leveren aan de gestrengheid der justitie om by dezelve daar omtrent, buiten tusschenkomst der politie, zodanig gehandeld Ie worden, als naar luid der vigeerende wetten zal be- hooren.

Art. 5. Hy zal op alle niogelyke wyze trachten aan te moeiUgeu de naarstigheid en yver der inlanders en Chinee/en

Digitized by VjOOQ IC

768 I^ÖÖ. P. Ó. VAN OVERSTRATEN.

in de culture der producten, daartoe byzonderiyk op eene behoorlyke distributie van gepaste en evenredige belooningen en correctien acht gevende, ten welke einde hy zich van tyd tot tyd, daar hy zulks meest nodig zal vinden, zal begeeven in loco om by eigen ondervinding van alles onderricht te zyn : — gelyk hy ook serieuselyk daarvoor zal moeten waaken, dat, noch door hem zelve, noch door de tommogongs, noch door eenig ander, hetzy Europees of inlander, van wat staal of conditie ook, de inlanders in de prys der producten, by de contracten gestipuleerd, worde te kort gedaan of dat op de . leverantien der goederen, aan hun gedaan wordende in betaa- ling voor de door hun geleverde producten aan de Compagnie, boven den lopenden prys derzelve gewoekerd of in stede hiervan eenig equivalent, onder welken naam of titul zulks ook zoude mogen voorgewend worden, worden afgeperst.

Art. 6. In alle zoaken, zynen post specteerende, waarover hy de voorziening van hooger macht zal nodig hebben, zal hy dezelve zaaken schriftelyk brengen Ier tafel van Gouverneur en Raaden van Indien om aldaar, in bywezen van de tydelyke Commissarissen Generaal over geheel Indien, te worden be- handeld en aangaande de conclusien, daarop vereischt, finaal te worden afgedaan : en zullen gezegde Commissarissen Generaal en Gouverneur Generaal en Raaden hem in alles ter bereiking der heiizaame eindens, hiervoren genoemd, bieden de meeste hulp, assistentie en ondersteuning, ten dien effecte, dat zy lieden aan de eene zyde zich zullen onthouden van aan dat geene, wat hem daartoe is gedemandeert, te brengen eenige atteinte en aan de andere zyde niet zullen gedogen, dat dezelve andere, door wie het ook zy, worden tegengewerkt en alzo de salu* taire intentien in deezen infructueus gemaakt. — Tot betere verzekering van het welke alle de leden der vergadering van Gouverneur en Raaden, in maniere als boven present, mits- gaders hy, commissaris van en tot de zaaken van den inlander, een ieder tot zyne byzondere decharge, zullen gehouden zyn van elks voordracht, advies of wat des meer zy, rakende de objecten^ hiervoren gementioneerd, te doen maken insertie in

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN  769 
```

de notulen, met bekendstelling van de redenen, die hun lieden tol lodanige voordracht, advies, enz. hebben bewogen.

Art. 7. Bindelyk zal liy by het aanvaarden van zynen poet doen den navolgenden eed:

Ik beloof en zweer gebouw en trouw te zullen zyn aan de Bataafoebe repnblicq en de hooge regeering derzdve» mits- gaders aan bet lydelyke bewind over den Oost Indischen handel en bezittingen, het gemeen belang, zo van de Bataafsche natie, als van derzelver Oost Indische Compagnie, naar al myn vermogen te zullen voorstaan en bevorderen en in tegendeel alle kwaad van dezelve helpen afweeren en keeren.

Insgelyks zweer ik in de bediening van het ampt van commissaris van en tot de zaaken van den inlander my stip- lelyk te zullen gedragen, zowel generalyk na de reglementen of schikkingen, welke op Batavia als nog plaats vinden, doch wel speciaal naar den inhoude van deeze myne instructie, byzonderlyk my te zullen afhouden van alle vexatien, extorsien en kwaden handel.

Ook beloof ik gebouw en gel rouw te zullen zyn aan het hoog gouvernement in Indien, in alles, wat niet strydig zal zyn aan voorsz. instructie, alles, gelyk een goed en getrouw commissaris van en lot de zaaken van den inlander schuldig is en behoord te doen.

Zo waarlyk helpe my God almachtig I

Dese instructie is te Amsterdam vastgesteld.

Uit de resolutied der gecombineerde vergadering van C November 1798 blijkt, dat de toenmalige Commissaris van den inlander niet eens de Maleiscbe taal machtig was, hoewel hij >geene andere dan alleen inlanders onder zyn bevel bad".

9 Febroarij. Instructie voor den Chef van de Indische militie^ residerende te Batavia.

Art. 1. De chef van de Indische militie zal terstond na zyne aankomst op Batavia zig vervoegen by Commissarissen

rLAKAAT^BOU MKL UI. 49

Digitized by VjOOQIC

770 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Generaal en Gouverneur Generaal van Indien, de brieveo en depêches, welke hem in het byzonder zyn aanbevolen, OTer- handigen en verzoeken, dal door de hooge Imliscbe regoering de dag mag worden bepaald, waarop hy zal kunnen worden beëedigd voor het front der op of in den omtrek van Batavia in guaruisoen of cantonnement liggende mililie, daartoe ex- presselyk in de wapenen te komen, na alvorens zyne acte en insirucüe vertoond te hebben en dezelve te.hebben doen regis- treeren in de authentieke acten van dezelve hoge regeering.

Art. 2. Hy zal op den daartoe vooraf bepaalden dag aan de gezamentlyke militie van Batavia door eene commissie uit de hoge regeering met den tydelyken Gouverneur Generaal aan het hoofd voorgesteld worden en zal vervolgens hy, chef, voor en in naam van het geheele corps officieren in banden van denzelven Gouverneur Generaal ten aanhooren des volks afleggen den eed hier volgende:

Ik beloove en zweere gebouw en getrouw te zullen zyn aan de hoge regeering der Bataafsche republiek, alsmede aan derzelver bewindslieden tot de zaaken van den Oost Indiadien handel en bezittingen aldaar en de ordres en bevoelen, welke my door dezelven reeds gegeven zyn of in H vervolg g^even mogten worden, sliptelyk en met alle naauwkeurigheid te zullen uitvoeren en doen uitvoeren.

Voorts belove ik aan de hoge Indiasche regeering, als bet gouvernement van Neerlands Indiê uitmakende, of aan zodanig collegie, persoon of persoenen, welke aan dezelve regeeriuir wettiglyk zouden mogen succedeeren, al mede getrouw te zullen zyn en dezelve in alles, waar myn plicht zulks zal gehaagen, te zullen assisteeren.

Zo waarlyk helpe my God almachtig.

Na het afleggen van welke eed hy zyne funcUen als com- mandant en chef zal aanvaarden.

Art. 3. Het oppercommando over de militie in Indiê, gelyk ook het geheel huishoudelyk bestuur derzelve, zal aan hem zyn toevertrouwd en zal hy zorge dragen, dat de oeconomie zoveel mogelyk in alles worde behartigd.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  771 
```

Art. 4. Hy lal zig ten gpoedigsten doen iDformeeren van den iBwendigen toestand van de corpsen» zo te Batavia, als elders op Java leggende, met betrekking tot het getal van gemeenen en officieren by dezelve en, voor zoo verre de laatste betreft, derzelver ouderdom van dienst en jaaren, als mede met betrekking tot den staat der respective regiments, l>atail- lons en compagnies cassen.

Art. 5. Zodra hy des wegens genoegzame ipformatien heeft liekomen, zal by met sanctie der hoge regeerjng van Indien de geheele militaire macht onverwyld brengen op eenen regelmatigen voet en in die order, dat de verdediging der stad en Javasche possessien met meerder succes kan worden verwagt, echter met beboorlyk terugzicht op de by- zondere capitulatien van zommige corpsen militie, in soldy der Oost Indische Compagnie staande.

Art. 6. Hy zal ter betere defensie der stad en des eilands, zo spoedig mogdyk, ook de landmilitie, dat is, de aanwezende borger corpsen, mitsgaders de inlandsche hulptroupes, welke kunnen byera gebragt worden, organiseeren en wel zodanig, dat dezelven ïn cas van nood met de militie overeenstemmig kunnen werkzaam zyn ter algemeene verdediging; dezelve corpeen en troupes alleenlyk geduurende den tegenwoordigen oorlog en, zo dikwyis er een andere mogt ontstaan, even als de reguliere militie, en chef commandeeren en zorgen, dat in zodanige gevallen by alle verschillende corpsen, onder zyn bevel staande, de militaire discipline hersteld en in allen opzichte strengelyk en naauwkeurig onderhouden worde.

Art. 7. Hy zal de exercitien, thans by de Bataafsche armee in gebruik, ten spoedigslen onder de Indische militie invoeren en wel acht geven op het gedrag der officieren en in dezelve geene ongeregeldheden of pligtverzuim in den dienst door de vingeren zien, ten einde de goede orde in alles worde geob- serveert en de minderen door het voorbeeld hunner officieren aangemoedigd worden om als braave militairen de eere en waardigheid der Bataabche natie te handhaven.

Art. 8. Hy zal wel zorg hebben te dragen, dat deartikel-

Digitized by VjOOQIC

77i 1798 P. Q. VAN OVERSTRATEN

brief, voor zoverre deo militaire dienst betreft, waarvan hem een exemplaar zal worden ter handel gesteld, in alle denelfs deelen, na de snccessive alteratien en ampliatien, getrouwelyk geobserveerd worde en niet gedogen, dat door iemand, wie hy ook zyn moge, daarop eenige inbreuk worde gemaakt.

Art. 9/ Hy zal by dadelyke aanval op de stad Batavia in de eerste plaats als generaal en chef verantwoorddyk zyn, indien dezelve mogt worden overgegeeven. voor en al eer dat alle middelen van verdediging volstrekt waren ten onbruik geraakt; en zal hy in gevalle voorsz. attacque in geene be- denking mogen neemen eenig andere interest, dan het bebng der Bataafsche natie en de existentie der Oost Indische Com- pagnie, welke aan de behoudenis der zelve zo hooglyk gdegen ligt, repousseerende en corrigeerende zonder onderlaten en rigoureuselyk met alle middelen, welke in zyne macht syn. alle remonstrantien, persuasien en onordres, tot contrarie tendeerende; alles met exacte aantekening der geeuen, die in de verdediging hunnen plicht betracht, en der zulken, die dezelve verwaarloosd of tegen dezelve gebandelt hebben, om de lysten daarvan ten eerste gelegenheid by het bewind in Europa in te zenden.

Art. 10. Ten einde van al 't voorsz. zal hy in zynen rang van jongsten Raad ordinaris van Indien steeds den vryen toegang hebben tot en plaats mogen neemen in Rade van Indie, zo dikmaals hy iets, rakende het opper-conimando of de defensie voornoemt, aan de hooge regeering heefl voor te dragen ; insgelyks zal hy aldaar moeten opgeroepen worden, zo menigwerve over zaken, dezelve objecten specteerende, zal worden gedelibereerd, alles met het recht en de bevoegdheid om zyne voordracht, adres of consideraliên in de notulen of registers der vergadering ter zyner decharge te doen insereeren en tevens een concluderende stem hebben.

Art. 11. Ook zal geen collegie van bewind, veel min eenig afzonderlyk persoon, beide van welken rang Of conditie ook, eenige orders, hoegenaamd, direct aan de troupes, onder zyn opper-coDunando gesteld, mogen geven, gelyk ook diezelve

Digitizedby Google

```
P.  Q.  VAN  OVER8TRATEN.  775 
```

troopes al zulke ordres niet zuilen vermogen te pareeren ; maar zullen voorscbreeven collegien of persoenen, zo dezelve ander- \ zints tol het geven van orders zyn gequalificeerd, gehouden zyn zulks (e doen door zyne tusschenkomst en ministerie, nadat, gelyk in het hier voorgaand articul is geslipuleert, hy alvorens deswegens zal zyn geraadpleegt; terwyl de voornoemde troupes alleen en promptelyk zullen moeten obedieeren aan alle de orders, door hem of van zynent wegen gegeeven.

ArI. 12. Hy zal al verder ten allen tyde, uithootde van het opper-commando over alle de troupes, teflens syn president van alle commissién of vaste collegien van defensie, reeds ge- vestigd of nog te creêeren, waar die ook mogten zyn, en zonder dat daarby in aanmerking zal kunnen komen, of eenig lid der- zelve van gelyke of hoogeren rang mogt zyn, zullende zodanige oommissie of collegie, ten aanzien der orders omtrent de defensie, vallende in de termen van het bovenstaande 11^^ Art., zig naar den inhoude derzelve almede moeten reguleeren.

Art. 13. Voorts zal hy, in zyne respective qualiteiten zich hier of daar moetende begeeven, de noodsakelyke reyskosten wel ten lasten van de Comp® mogen brengen en op Batavia voldoening erlangen, zonder nogthans in reekening te mo<^en brengen eenige daggelden voor zich zelven, maar wel zodanige extra voorschotten oi ongelden, welke hy geduurende zyne reis of commissie ten dienste van het militaire of defensie weesen heeft moeten doen.

Art 14. En ten einde de generaal major en chef van de militie in zyne werkzaamheden niet zy verstooken van de nodige assistentie, zal hy, bebalven de algemeene autoriteit over de aanwezige officieren en troepen, ook de faculteit hebben om uit de reeds dienst doende of verder, op zyne voordragt, aan te stellen officieren te formeeren zodanige staf of etat- major, als hy zal vermeenen te behoeyen, in de verkiezing van die staf of etat major te werk gaande de concert met de hooge regeering.

Art. IK. Eindelyk zal hy in alle voorkomende zaken, waarvan by deze instructie geene melding is gemaakt, zig zodanig ge-

Digitized by VjOOQIC

774 1^08 P. Q. VAN OVERSTRATEN.

dragen, als hy volgens zynen gedanen eed zal fermeenen (e behooren, alles echter onder behoorlyke veranlwoordelykheid des wegens, en voorts zo handelen, als een goed en getrouw chef schuldig is en behoort te doen.

Deze instructie is den 9**^° Februarlj 1798 te Amsterdam vastgesteld.

10 Febniarg. Vermindering van den borglocht^ Ie stalen door administrateurs van Compagnie's magazijnen Ie Batavia.

Na deliberatie is begreepen, dat die borgtogt na de jongste gemaakte bepalingen omtrend die administratie en inzonderheid het verbod van allen particulieren handel in artikelen, tot dezelve gehoorende, voor de administrateurs zeer wel kan worden verminderd en dierhalven goedgevonden en verstaan voorschreeven borgtogt van ryksdaalders 2000 te verminderen tot op ryks- daalders een duizend en dezelve alzo daarvoor te bepalen.

10 Februarij. Bepaling nopens hel begraven van lijken uü hospiiakn te Batavia.

Is goedgevonden voor de Compagnie in te trekken de 12 stuivers, die door den overdrager van hel hospilaals*comptoir voor de helft en den groot winkelier voor de andere helft van het begraven der lyken uit de hospitalen zyn genoten, zodat in steede der bevoorens betaalde ryksdaalders 2 van ieder dier lyken, die bevoorens op reekening van soldyen wierden belast, in het vervolg niet meer dan ryksdaalders 1 : 36 zullen mogen worden gevalideerd.

10 Februarij. Voorschrift nopens grafkelders.

Is goedgevonden en verslaan de gemeente te adverleeren, dal die een nieuwe grafkelder op de nieuwe begraafplaats zal

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVER8TRATEN. 778

willen laaien aanmaken, zulks zal mogen doen op de eiprea voor de kelders geschikte plaats, die door den doodgraver zal worden aangeweezen, en zulks tegen betaling van ryks- daalders 100 zilver geld aan kerkrecht en dat aan degeene, die eigen grafkelders, hetzy in de kerken of op derzelver hoven binnen en buiten de stad bezitten, een stuk gronds van dezelve groote, als hun graf beslaat, op de gemelde nieuwe begraaf- plaats gratis zal worden afgegeeven om daar een nieuwe kelder buiten betaaling van eenig kerkrecht te kunnen doen maken, mits de kdders binnen den tyd van een half jaar na dato van de publicatie zullen zyn geexstrueerd op verbeurte van het recht daartoe.

17 Februarij. Begding der inkomsten mn den gecon^ muteerde tot en over de zaken van den inlander.

Deze Gompagnie's dienaar had opgegeven genoten te hebben :

aan inkomsten in anno 1792: aan het ontvangene weegens de aan de Compagnie geleverde producten door de regenten uit de Jakatrasche en Preanger boven landen, waarvan de quantileit heeft bestaan in: 72984 picol koGTybooneu, daarvan Yj rd^

per picol rd» 36492 : —

94 ^7] 25 picol kattoene garen, daarvan Va rd' pcr picol » 47 : 10

27"7iï5 P*^' indigo, van 7a

rd' per picol • 1 3 : 40

24 7* picol peeper, zwarte,

van 7i f<l' per picol >» 12:18 40 picol kardamom Ja-

va's van 7a ^^' P^^

picol • VU^ rd" 36B8B : W

aan het gecolligeerde voor diverse verleende passen, als tot het bevaaren van de Tjietarum

ter afhaal van brandhout, enz... rd" 266: 12

Transporteere rd» 266: 12 rrt^36885 : 20

Digitized by VjOOQIC

776 1708. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Per transport rd« 366:12 rd'3658B:S0

voor het opgaan Tan Cbineesen boven de poaten MeestepGornelis, Tangerang en de Marende, zo- moede diegeene» dewelke aldaar woonagtig zyn volgens plaeaat van den ^^ 1789, zynde zeedert by placaat van den 16~ December 1793 ingetrokken... • 1267:94

voor bet opgaan van de inlan- ders na de Regentsebappen, enz. » 19 : 3

voor het in dienst houden van Cbineesen op de zuyker molens rondsomme Batavia, vcrfgens bet evengemeU placaat » 260: — » 1812 : 59

voor bet verleenen van permissie tot het houden van warongs in de bovenlanden volgens bet evengemdd placaat a rd" 16 ieder warong > 67B : 30

voor verleende permissie tot bet spoelen van ronging in de liovenlanden volgens bet meer- melde placaat a rd' 1 per nagt > 1250 : —

voor verleende permissie tot het wayang spel a rd» 10 per nagt • 162 : 36

voor het houden van diverse warongs tegens over de post Anke ■ 77 : —

voor de verleende permissie tot de baane vegtery in de bovenlanden • 1 1 : 32

van den Aria van Tangerang als regent van dat regentschap voor het houden van de top, enz. op de passer aldaar > 3000 : —

van den pagter der slagteryen voor bet ver- leenen van assistentie ter invordering van zyn pagtschat » 5»0 : —

van den sergeant Jamiel aan bet gecolligeerde

voor de op de passer Meester Gomelis verkogt

Transporteere rd» 43923 : 57

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  777 
```

Per tnmsporl rd« 45925 : 87

wordende baffel' beeaten, Toor ieder buffel 19

stoiTers, enz » 700 : —

van diverse inlandsche oflBcieren voor hunne aanstellingen lol kapiteins, lieutenants en ven- drigs en bet bekostigen der aden > 860 : —

van den major der inlanderen voor de in huur hebbende 16 stuks buffel beesten leegens 400 bossen pady a rd* 5B de tjain • 70 : —

van den Aria van Tangerang voor de in huur hebbende 97 stuks buffels, tegens 343K bossen pady a rd' 5S de tjain » 388 : —

aan hel overgewonnene op 27 kisten amfioen, aan de regenten en opzienders tegens 1080 tot 1200 rd» de kist geleevert ■ 2888 : —

aan overgewonnen renten op de onder de regenten van de regentschappen uitgezette ca- pilalen tot den inkoop van producten » 6700 : -^

aan het ontvangene van de regenten uit de regentschappen tot geschenk, zo op het nieuwe jaar, als op de bovenlandsche reise, en hetgeen zy successivdyk overzenden, bestaande in geld, bovenhndsche producten, paarden, koebeegten, hartebeesten, pluimvee, bovenlandsche lywaten, ryst, etc, waarvoor hy in alles stelt, als met geene mogelykheid distinct op te geeven zynde, • 1 5000 : —

aan bel ontvangene van de opzienders van de regentschappen Tjanjoer, Bandong en Prac- camoentjang, bestaande in eenige van hen ont- vangene paarden in geschenk, die hy taxeert op • 1400 : —

aan het ontvangene van den potia van de passers op Buitenzorg, ofschoon als een parti- calier land van zyn hoog Edelheid den heer Gou- verneur Generaal konnende beschouwt worden,

bestaande in rd« 500 contant, producten, etc. » 700 : —

Transporteere rd'n?2631 : 13

Digitized by VjOOQIC

778

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

Per transporl rt« 7S631 : 13

overzulks had zyn iDkomen als gecommit- teerde in 1792 bedragen .* rd' 79631 : 13

waarby gevoegt hei genoteDe ab permaneDl lid van Heemraden, zpde 1750 bossen pady of

8\ ijain a 3K rd> de Ijain «^ 39» : 11

dos te saamen rd' 73926 : 25

En daarentegen aan haten ak ?olgt:

voor het maandelyks salaris aan drie inland- sche klerken en twee Javaansche schryvers, die in dit lopende jaar de eerste tot vier en de laatstgemeMe tot drie stuks vermeerderd zyn rd» 840 : —

voor het salaris, aan den Javaan- schen translateur toegelegt » 180 —

voor het salaris aan 36 oppas- sers, die thans tot KO vermeerderd zyn. . ; ■ 1413: —

voor het salaris aan diverse dienstdoenden en daar onder de matta malta's of verklikkers. . . » 1200 : —

voor het afgegeevene aan de comptoir bediendens tot geschenk op nieuw jaar, als aan de in- landsche klerken op liet comp- toir rd»367

aan de Javaanse schry- vers » 30

aan de inlandsehe mi- litairen of oppassers, als 2 sergeanten, 2 korpo- raals en 32 gemeenen.. » 100

aan diverse dienstdoen- den » 280 •647: —

voor kleeding van de 2 ser-

Transporteere rd« 4280: — rd* 72926:»»

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  779 
```

Per transport rd" 4J80 : — rd» 7 J9Ï6 : J8

geanten, 2 corporaak en 32 ge- meenen en nog 7 inlandsche patrouillanten op Buitenzorg, be- staande in ieder een linnen rok en 2 broeiden, 2 witte baatjes en 2 neusdoelten, en voor 12 op- passers ieder een lakense rok en broek » 1696 : 23

voor ongelden op den dag van het nienwe jaar aan diverse per- zoonen en deeze en geene pu- blieke bediendens,alshelmbardiers, etc » 1000 : —

voor ongelden van hel tracte- ment der regenten op den dag van bet nieuwe jaar en het bekostigen van den maaltyd, etc • 1000 : ~

voor ongelden op de bovenland- sche logt en andere commissien, zo in den dienst als gecommit- teerde, ak die van Heemraad . . » 4000 : —

voor diverse geschenken aan de inlandsche regenten en op- zienders van de regentschappen, die hy schat op. . . : » 6000 : —

voor diverse douceurs aan de opzienders van de onderscheiden regentschappen » 4000 : —

voor S percent provisie pen- ningen op rd' 6194 : 9, door de klerk Gornelto gecoUigeert van de bovengemelde ingekomen gelden,

waarvan passen of consent-brief jes

Tranaporleere rd' 21976: 23Td'« 729267 25

Digitized by VjOOQIC

780 1798. P. Q. VAN OVER8TRATEN.

Per transport .... rd' 91976 : K rd'7J9ï6 : 25 verleent worden Ier verdeeling onder de comptoir bediendens. . • 309 : 53

▼oor gefourneerd amptgeld, be- paald tot een kwart van zyn

inkomen » 10800 : — rd' 53086 : 8

alle welke lasten van de vorenstaande in- komsten afgetrokken zynde, voor het zuivere

inkomen over bleef rd' 39840 : 17

aan inkomsten in anno 1793: aan bet ontvangene wecgens de aan de Compagnie gdee- verde producten door de regenten uit de Jaccatrasche en Preanger bovenlanden» waarvan de quantiteil heeft bestaan in: 88686 picols koflyboonen a % rd' per

picol rd* 43545 : —

100 picols kurcuma a '/a

rd»" per picol ■ 80 : —

99'^7a6o picols kat toene garens

a 7i i^' P^r picol..

21 picols indigo Jacca-

trase a 7s id' p. picol

6 picols peeper, swarte

a Vs ^' per picol..

32*V]S5 picols kardamon . . .

aan het gecolligeerde voor diverse verleende

passen, als tot het bevaaren van de Tjietarum ter

afhaal van brandhout, etc rd' 168 : 24

voor het opgaan van Ghineesen boven de posten Meester Gornelis, Tangerang en de Maronda, zo meede die geene, welke aldaar

woonagtig zyn » 2800 : 9

voor het opgaan van de inlanders

na de regentschappen, etc » 35 : 50

voor het in dienst houden van

Transporteere rd~30Ö3 Tësld 43472: 30

Digitized by VjOOQIC

49:31

10 :U

3: 12 16:11 rd' 43473:30

```
P   Q.  VAN  OVERSTRATEN  781 
```

Per transport rd' 3005 : 63 rd* 43472 : 30

ChiDeesen op de zuiker molens

rondflom Batavia » 18S:— ■ 5189 : 15

voor verleende permissie tot t honden van warongs in de bovenlanden a rd I6V4 '^^^ waroDg » 700 ; —

voor verleende permissie lot het spoelen van ronging in de bovenlanden è 1 rd* per nagt. . • 944 : —

▼oor verleende permissie tot bet spoelen van wayang a rd' 10 per nagt » 171 : 44

▼oor het houden van diverse warongs tegen over de post Anke » 78 : —

▼an den Aria van Tangerang als regent van dat regentschap voor het houden van de top, etc. op de passer » 3000 : —

van ilen pagter der slagteryen voor hetver- leenen van adsistentie ter invordering van zyn pagtsehat • BBO : —

van den sergeant Jamiel aan het gecolligeerde voor de op Meester Gemdis verkogt wordende buHelbeesten, waarvan voor ieder buffel 12 stuivers » 380 : —

van diverse inlandsche officieren voor hunne aanstelling tot kapitains, lieutenants en vaan- drigs, het bekostigen der actens. » 270 : —

van den major der inlanders voor de in huur hebbende 16 stuks buffels legens 400 bossen pady a rd' 36 de Ijain » 70 : —

van den Aria van Tangerang voor de in huur hebbende 114 stuks buffels tegens 28K0 bossen pady a rd" 32 de tjain • 456 : —

aan het overgewonnene op 21 kisten amfioen, aan de regenten en opzienders tegens 1090 tot 1200 rd' de kist geleevert » 2B67 : —

aaii overgewonnen renten op de onder de

Transporteere rd' 55844 : 89

Digitized by VjOOQIC

78S 17d8. P. Q. VAN OVER8TRATEN.

Pèr InMport rd-*l«44.89

regeDlen van de regentschappen uilgeiette ca-

pilalen tot den inkoop van producten • 7000 : —

aan het ontvangene van de regenten uit de ondersclieiden regentacliappen tol geschenk» zo op het nieuwe jaar, ab op de bovenlandsche reise, en hetgeen xy successievdyk ovenenden, bestaande in gdd» bovenlandsche producten, paarden, koebeesten, harlebeesten, pluimvee, bovenlandsche lywaten, etc., waarvoor hy stelt, als met geen mooglykheid op te geevenzynde, » 13000: —

aan het ontvangene van de opzienders van de regentschappen Tjanjoer, Bandong enPrac- camoentjang, bestaande in eenige van hen ont- vangen paarden in geschenk, die hytaieertop » 1600:-

aan hei ontvangene van den potia van de passer op Buitenzoiig, bestaande in rd' KOO contant, producten, etc ■ _ _'^' "

bedragende dus alle de voorsclireeven in- komsten te samen rd* 78048 : 41

behalven het genoten als permanent lid van Heemraden, zynde 17B0 bossen pady of 8^/4

tjain a rd« 35 de Ijain • ^i^

of in alles rSlSSiTTs

Waarentegen de lasten hadden bedragen, als :

aan maandelyks douceur aan drie inland- sche klerken en twee Javaansche schry- vers rd" 846 : 3J

aan maandelyks salaris, aan de Javaansche translateur toelegt. . > 180 : —

aan maandelyks salaris aan de Maleidsche translateur voor 11 maanden » 110: —

aan maandelyks salaris voor

56 oppassers » 1428: — __

Transporleere "rd« 2564 : 5» rd«'68341 : 5

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN.

785

— - 996 : 51

Per transport rd' 2564 : 32 rd* 78341 : 5

aan maandelyks salaris aan di- verse dienstdoenden en daar onder de malta maltas of verklikkers. . » 1841 : —

aan het afgegeevene aan de comptoir bediendens tot geschenk op nieuw jaar, als aan de in- landscbe klerken op 't comp-

loir rd*380:

aan de Javaanse

schryvers ■ 50

aan de inlandsclie militairen of oppassers » 166

aan diverse dienst- doenden » 400

aan kleeding voor de twee ser- geanten, 2 korporaals en 52 op- passers en nog 7 inlandsche patrouillanten op Buitenzorg, be- slaande in ieder een linnen rok, 2 broeken en twee wille baadjes, 2 neiisdoeken, en voor 12 op- passers ieder een lakense rok en

broek . 1652 : —

aan ongdden op den dag van het nieawe jaar aan diverse perzoonen en deeze en geene publicque bediendens, zo als helm- bardiers, etc • 1000 : —

aan ongelden op de bovenland- scbe tocht en andere commissien in den dienst als gecommitteerde

en als die van Heemraad » 4000 : —

aan ongelden van het tracte- ment der regenten op den dacb

Transporteere rd' 12055 : 64 rd' 78541 : 5

Digitized by VjOOQIC

784 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Per transport rdMtOBS : 64 rd* 78341 : 6

van bet nieuwe jaar en bet be- kostigen der maaltyd, etc • 1000 : —

aan diverse geschenken aan de inlandscbe regenten, etc.» die hy scbal op « 4500 : —

aan douceurs aan de opzienders van de onderscheide regent- schappen > KOOO : —

aan 5 procento provisie pen- ningen op rd^ 9200:35, door de klerk, Cornelis, gecolligeerd van de boveogemelde inkomsten, waar- voor passen of licent-briefjes ai- gegeeven worden, ter verdeeling onder de comptoir bediendens . . rd' 459 : 47

aan gefourneerd ambtgeld vol- gens cas ordonnantie, door de wel Edde gestrenge beer, directeur generaal, Jobannes Siberg ver- leent ingevolge bepaling by be- sluit van den S9**«0ctober 1793.. • laOOO;— » 55014: 15

alle welke hsten van het voorenstaande in- komen aldus afgetrokken zynde, zo bleev voor zuiver inkomen rd* 45326 : 38

Waarop gedelibereerd zynde, is in agting genomen, dal, achooD de inkomsten van den gecommitteerde tot en over de aaakeo van den inlander merkelyke veranderingen hebbén ondergaan seederd de jaaren 1792 en 1793, men nogtbans deszelfs op- gaven van die jaaren alhier tot een basis moet neemen, op- dat ten allen tyde des te klaarder kan consleeren, hoedanig het daarmeede eigentlyk is geleegen.

En is wyders goedgevonden en verslaan omtrend daeie bediening te maaken de volgende bepalingen:

aan den gecommitteerde te laten de halve ryksdaalder per picol van de producten, die in de regentschappen worden

Digitized by VjOOQIC

I7eè. P, Q. VAN OVÊRSTRATÊN. 78U

iiigesaineid om vervolgens aan de Compagnie te worden ge- leeverd, — hetwelk op de leverantie der cofiy ongetwyfdd, wanneer dezelve overeenkomstig 's Compagnies weezentlykste belangen naar beliooren word aangemoedigd» kan gereekend worden jaar door jaar te zullen bedragen over eene quantiteit van 80000 picols, elk van 160 ponden rd* 40000

en op de catoene garens, de indigo, peeper, car- daroom Java's en curcuma, te samen op eene hoeveelheid van 1000 a 1200 picols gecalculeerd. . » 600

wyders ten zynen voordeele te laten de recognitie van den Aria van Tangerang lot » 3000

alsmeede de navolgende inkomsten, gecalculeerd na hetgeen dezelve van anno 1791 tot anno 1795 of geduurende vyf agtereenvolgende jaaren, door eikanderen gereekend, jaarlyks hebben gerendeerd, namentlyk:

1® het gecolligeerde voor diverse verleende passen voor het bevaaren van de rivieren Tjitarum en Tangerang tot den afhaal van brandhout, enz. » 150 2® het gecolligeerde wegens permissien, aan in- landers verleend tot het opgaan naar de regent- schappen » 22

5* voor verleende permissien tot het houden van

warongs in de bovenlanden » 520

idem tol het speelen van rongings in de bovenlanden. • 856

van de potia van de basaar op Builenzorg » 500

het genot van pady, soin qualiteit als permanent lid van Heemraaden, als van den Aria van Tange- rang en den major der inlanderen weegens huur van buffels, circa » 500

de winst op de amfioen, die de gecommitteerde jaarlyks op de verkopingen mynd en vervolgens tegens rd' 1200 de kist aan de regenten, die dezelve

eysschen, over doet > 1500

tellende te samen rd» 47648

Zynde de voordeden op de renten van door de regenten aan

nAIA4T-B0a DBIL in, 50

Digitized by VjOOQIC

786 1^08- f- Ö- VAN OVERSTRATEN.

den gecommitteerde schuldig gebleeve capilaalen en door hem aan hun voorgeschote gelden op het coSy-gewas geheel ver- vallen, sedert de Compagnie alle de schulden der regenten heeft overgenomen en besloten voortaan de vooruit verstrekkingen van gelden te doen voor eyge reekening.

Gelyk ook, de opzienders in de regentschappen ontheeven zynde van het zenden van eenige paarden ofte andere kleinig- heeden in geschenk, mitsdien de geconunitteerde ook niet meer kan reekenen daarby iets te profiteeren.

Voorts geremarqueerd zynde, dat het ontvangene van de regenten uit de onderscheide regentschappen in geschenk by derzelver bevorderingen, by gelegenheid van het nieuwe jaar en op de bovenlandsche reisen aan geld, bovenlandsche producten, paarden, koebeesten, pluimvee, bovenlandsche lywaten, ryst, enz. volgens opgave heefl bedragen in anno 1792 rd'^ 15000 en in anno 1793 tol rd'' 13000 en dat de gecommitteerde daarvoor by zyn ad vis van den 28^^^ July 1796 pro memorie heeft gesteld eene som van rd" 16 a 18000 door eikanderen in het jaar;

dog dat het egter geensints waarschynelyk is, dat zulks zoveel zal blyven rendeeren, daar de jongste verandering, om- trent het gewigl der coffy by de leverantie aan de Compagnie gemaakt, op de voordeden van de regenten van eenen no- tabelen invloed is en de aanstellingen van nieuvre regenten uithoofde der intrekking van diverse kleine regentschappen noodwendig minder zullen voorvallen, dog intusschen de ge- schenken in gelde die geene zyn, v^aarop het ten deezen voornamentlyk aankomt, want dat al het overige zeer weyoig beteekend en aan den gecommitteerde diend te worden gelaten, in het vertrouwen, dat deeze dienaar daarvan nimmer misbruik zal maken ;

dat dan het aanbieden van geschenken in gelde door de regenten by hunne aanstellingen, ter gelegenheid van het nieuwe jaar, enz., wanneer zulks vrywillig en zonder eenige inductiên geschied, by hun eene daad is, op hunne eyge landsgebruiken gegrond en waaraan zy van alle tyden gewoon zyn geweest

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERStRATEN. 787

eo dat 'er dierhalven geene noodzakelykheid is om door een volstrekt interdict daar tegen te beletten, dat de inkomsten vau den gecommileerde daardoor accr&sseereh en hy alzo in staat werde gestelt om een hoger ambtgeld op te brengen, dan van hem zoude kunnen worden gevergd, by aldien hy zodanige vrywillige giften zoude moeien van de hand wysen;

en aan de andere kant egter teevens geconsidereerd zynde de noodzakelykheid om alle misbruyken in deezen efficacieuselyk te weeren, so is goedgevonden en verstaan den gecommitteerde te gelasten om van alle zodanige aanbiedingen in gelde, welke aan bem by vervolg zullen worden gedaan, terstond kennisse te geeven aan den heer Gouverneur Generaal en zig omtrend het ontvangen derzelve geheel of gedeeltelyk te reguleeren na de ordres, welke zyn Edelheid zal dienstig agten hem, naar- mate der omstandigheeden van de aanbieders, te geeven.

Blykende dus, dat, behalven deeze geschenken, waarvan het bedragen ten eenemaal onzeeker is, het inkomen van den ge- committeerde jaar door jaar sal kunnen worden geschat op rd- 47648.

Terwyl de navolgende posten, bevorens gehoord hebbende tot de inkomsten van den gecommitteerde, als vervallen konnen worden aangemeriit, als:

1® het profyt op de verleend wordende permissien aan Chi- neesen tot het opgaan naar de bovelanden, alzo hetzelve thans gecolligeerd word ten behoeven van de Compagnie ingevolge het placaat der hoge regeering de dato 16 De- cember 1793; ^° gelyk ook de recognitien der zuikermolens, rondsomme Batavia gelegen, voor het in dienst houden van Cbineesen. ingevolge voormeld placaat; 3* de profyten op verleende permissien tot het wayang spel, de banevegteryen, het houden van warongs tegens over de post Anke en de recognitie van den pagter der glagteryen, aUes uithoofde der bepalingen by de jongste pagt-conditien gemaakt ; 4* de recognitien van 12 stuivers voor ieder buffel, die op

Digitized by VjOOQ IC

788 1798. P. Q. VAN OVERSTRATêN.

Meester Gornelis word aangebragt^ als argestaan zyndeaati den commandant van de veldscbans aldaar.

Gelyk ook bereeds voor een geruimen tyd gecesseerd zyn en voor allyd afgeschaft en verboden blyven alle reoognitien van inlandsche officieren voor bunne aanstellingen, waar onder egter niet word begreepen bet acle geld tot ryksdaalders 15 voor een kapitein en ryksdaalders 10 voor een lieutenant of vaandrig ten beboeven van bet coroptoir van de scbryvers.

AI verder gereflecteerd zynde, dat de lasten zyner bediening zeker important zyn, dog dal die egler merkelyk zyn ver- minderd, zeedert by ontlieeven is van bet geeven van geschenken en douceurs aan de opzienders der regentscbappen, waarom hy dan ook de resteerende lasten by zyn adres van den 22"^ July 1797 niet booger beeft gecalculeerd dan op ryksdaalders 22K00.

So is wyders, om te komen tot een billyke bepaling van bet arabtgeld zyner bediening, geconsidereerd, dat de inkonoisten daarvan genoegsaam gebeel en al afvloeyen van het cofly-gewas, hetwelk wisselvallig is en dierbalven geene bepaling van eene vaste jaarlykscbe som toelaat, zonder gelegenheid te geeven tot bardigheeden.

Om welke reedenen by deezen veitler is verslaan het ambt- geld van den gecommitteerde by deezen te fixeeren op twaalf stuivers voor elk picol der producten, jaarlyks in de regent- schappen wordende ingesameld om vervolgens aan de Compagnie te worden geleeverd, mitsgaders een vierde gedeelte van het- geen de jaarlykscbe geschenken in gelde, welke hy invoegen, biervoren bepaald, van de regenten zal ontvangen, jaarlyks meerder zullen bedragen dan ryksdaalders 10000, wanneer men oordeeld, dat by nog een voldoende inkomen zal over- houden om de lasten zyner bediening goed te maken, overeen- komstig zyn caracter te beslaan en zynen slaat op eeoe reedelyke vvryze te verbeeleren.

17 Februarij. Vrijstelling van hel ambtgeld voor de j>afslageres$e^* van de vischmarkt te Batavia.

Op de by heeren Commissarissen Generaal bekomen onder-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  789 
```

rigting, dat volgens eene overeenkomst lusschen de afslageresse co pagtei* van de vischmarkt het verhuuren van het gebruik der viscbbanken aan laastgemelde is afgestaan voor een vaste jaarlyksche som^ is na deliberalie goedgevonden en verstaan de hoge regeering (e qualificeeren om liet voorschreeven regt onder zodanige bepalingen, als welmelde regeering dienstig zal oor- deelen, met primo January 1799 te doen begrypen ouder de pagt van de vischmarkt, wordende daarentegen de afslageresse nu voor als dan ontheeveu van het jaarlyksch ambtgeld van ryksdaalders 800, thans tot haare bediening staande.

23 Februarij. Vergunning voor den kastelein van het Heeren-logement te Batavia tot hel verhuren van twee vergulde rijtuigen.

Is goedgevonden en verstaan de verleende permissie aan het heereu-logement om agt wagens en twee spannen paarden voor ieder derzelve te mogen houden, vry van pacht, te laten stand houden, met permissie nochthans, dat onder de gemelde 8 wagens twee vergulde zullen mogen zyn ; — en wyders door den kastelein van dat logement voor alle paarden, die hy boven het voorschreeven getal van 32 gehouden heeft zedert de in- troductie van het oorgeld, het bepaald oorgeld te laten betaalen, nevens de bepaalde boete van rd^ 300 voor de meerdere, by hem bevondene paarden, ten behoeven van den collecteur.

Zie ook 22 December 1807.

23 Februarij. Oprichting van een tweede logement te Batavia.

Aan den kastelein van dat logement werd toegestaan, «behalven hel gerieven van ingezeetenen voor betaling met logement, kost en drank, ook het logement houden voor vreemdelingen, mits dat geschiedt volgens de voorwaarden, die door deze re- geering by een instructie nader zullen worden voorgeschreeven, en met standhouding voor als noch van de vryheid, die aan fle vreemdelingen is gegeeveu om te logeeren, waar zy willen ; —

Digitized by VjOOQ IC

790 '798. P. G. VAN OVERSTRATEN.

voorts den kastelein van hel heeren-logement, niet tegenstaande de gemelde concessiên, te laten blpen jouisseeren van de voor hetzelve bepaalde inkomsten van een percent wegens pakhuishuur van vreemdelingen. Va Percent van den verkoop van vaste goederen en de voordeelen van het daaraan toege- voegt getal impost vrye wagens en paarden, mits hy jaarlyks, in mindering van het capitaal, hetwelk de weeskamer op bet gemeld heeren-logement heeft geschooten, aflegge rd' 5000, insteede van de dus lang jaarlyks aflegde rd* 2000".

23 Februarij. Voorschrift voor gezagvoerders van Cam- pagnie^s vaartuigen ten aanzien van passagiers.

Is goedgevonden en verstaan den resident, Waibeeck. en de Javasche ministers aan te schryven om de onder- scheidene gezachhebbers op *s Compagnies vaartuigen nader en op poene van deportement en ernstige correctie daaren- boven te interdiceeren geene passagiers, hoegenaamd ook, mede te voeren als op daartoe ontvangen schriftelyke last.

24 Februarij. Regeling der inkomsten van het hoofd der militie.

Is na deliberatie goedgevonden en verstaan aan bet praesente hoofd de Sandolroy en zyne successeuren in der tyd, roet intrekking van gagie, emolumenten en het '/« uit de be- graafnis-penningen, mitsgaders bel Va ^^^ ^^ inkomende pen- ningen van de vrywerkers, hetwelk hem 's maandelyks uit de krygskas word goed gedaan, toe te leggen, zo als aan hem toegelegt word mits deezen, een tractement van ryksdaalders ses honden ter maand, roet behoud van hel douceur van ryksdaalders vyflien in sleede van het houden van dienslvryen, door hem al meede tot dus verre uit de voorschreeven krygs- kas genoten.

27 Februarij. Bepaling, dat vaartuigen van den SuUan van Bantam door Comp' kruissers niet mogten tvorden gevisiteerd

Is goedgevonden en verstaan^ niet alleen den water-fiscaal

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  791 
```

te gelaste» om den gezaghebbers van zyne particuliere kruis- vaartuigen te deroandeeren om de vaartuigen van den koning van Bantam ongemolesteerd hunne reise te laaten vervolgen, noch met aanhouding of bedreiging nodeloos te kwellen, maar ook dit door den commandeur en opper-equipagiemeester aan 's Compagnies kruissers te laten recommandeeren.

-^ Maart. Verbod tegen het oplaten van Chineesche "plicht- en lucht'bollen'\

Nademaal wy onderricht zyu geworden, dat zedert eenigen tyd een ongewoon zoort van licht- en lucht-bollen door de Chineezen word verkogt, waar van het gebruik ligtelyk brand zoude kunnen veroorzaaken en dus de allernadeeligste ge- volgen hebben, zo is het, dat wy, hier in willende voorzien, goedgevonden hebben te interdiceeren en te verbieden, gelyk wy interdiceeren en verbieden by dezen, het laaten opgaan van alle licht- en lucht-bollen, op de Chineesche wyze gemaakt, sub poene van duizend ryksdaalders aan zilvere gekartelde dukatons, ten behoeven van den officier, die de calange zal doen.

9 Maart. Verkoop van rijst van Regeringswege,

Conform de voordracht van den heer Gouverneur Generaal is wegens de praesente schaarsheid en daaruit voortgespro- tene duurte van de ryst, mitsgaders lot voorkoming, dat de prys daarvan niet hoger ryst, goedgevonden en verstaan tot gerief der behoeftige ingezetenen alhier uil 'sComp' voorraad legen de gewoone prys dagelyksch op de rystmarkt te laten verkoopen vyf lasten van dat graan, in steede van de bepaalde vier laslen; voorts weekelyksch per publieke venJulie dertig lasten, het een en ander ingaande met den 14""^ dezer en tot nader order, mitsgaders, voor zover de evengemelde verkooping op de rystmarkt aangaat, met deze bepaaling, dat elk voor eerst met niet meer dan een halve ganting te gelyk zal worden gerievd en maar alleen dezulken, omlrend dewelke geene be- denking valt, dat zy niel sorteeren onder de behoeftigen, voor

Digitized by VjOOQIC

792 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN

welke deeze ondersteuning alleen is geschikt ; en, zover betreft den verkoop per vendutie, onder deze voorwaarde» dal niel meer dan een qaart last of 800 ponden te gelyk zulira worden verkogt en niemand op eene verkooping zal mogen mynen dan één koopje, waarop door vendumeestcren met nauwkeurig- heid zal moeten worden gelet.

Op 1 Mei 1798 is deze verkoop gestaakt, omdat aanvoer van rijst den prijs van dat artikel >merkelyk" had doen dalen.

10 Maart. Bekendmaking^ dat de kerkeraad van de Luihersche gemeente te Batavia openlijk^ in de kerk dier gemeente, rekening en verantwoording zoude doen van het beheer der gelden en middden der kerk ge- durende het jaar 1797.

12 Maart. Vernieuwing van den last op de procureurs zich van behoorlijke volmachten te voorzien^ uitgevaar- digd den y~ Junij 1690.

Te meermaalen aan deezen gerechte (^) voorgekoomen wee- zende, dat, niet tegenstaande het gestatueerde daartegen by besluyt van den 9^*^ Juny 1690, in den blaffert deezer gerechte geinsereert, zo meede onaangezien de van lydt tot tydt en nog onlangs aan de practizyns ter rolle geannuncieerde ordre om, by het dienen der zaaken ter voorschreeven rolle, telkens en alvoorens zy daar meede of tot eenig dictamen zouden worden geadmit- teerd, hetzy pro aut contra, de door derzelver respective cliënten op hun gepasseerde speciale procuratien over te leggen, dezelve practizyns nochtans, in steede van hier aan te voldoen, de door hun eenmaal ingevoerde, slordige gewoonte blyveu agter- volgen, namentlyk, door zich simpel te refereeren aan de procuratien, die zy voorgeeven Ier secretary van deezen gerechte gepasscert te zyn, of anders ook wel onder deeze of geeoe

(') College van Schepenen.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  795 
```

pretexten, waardoor die actens niet konden worden gepasseert, door aan Ie neemen dezelven ten naasten Ie zullen exhiheeren ; zo is, hierop gedelibereert zynde, goedgevonden en verstaan om Ier voorkooming van de inconvenienten en het nadeel, dat voor de partyen litiganten hieruit zoude kunnen resulleeren, by renovatie en alteratie van het gedagte besluyt van den 9'° Juny 1690, voor den aanstaande vast te stellen en als een permanente wet in de gemelde blaflert te doen registreeren, dal, niet alleen geene dictainens in zodanige zaaken, als ter rolle dienen, zonder dat voorar van het wezentlyk bestaan deezer actens door de daadelyke exhibitie derzelven dan wel by affirmatie van den gezworen clercq, dat dezelven werkelyk en in een behoorlyke forme ter secretary gepasseert en aldaar berustende zyn, . zullen worden aangenoomen, maar daar en boven, dat alle zaaken, waarby zulks is verzuymt en nagelaten, hetzy aan den kant van den eysscher, dan wel aan dien van den gedaagdoj zonder uitzondering, ten kosten van die het in- cumbeerd, zullen worden geroyeert, boven een boete van 3 rd* ten behoeve der stads kasse, te verbeuren by die geene der practizyns, die bevonden zal worden hierin gemancqueerd te hebben.

25 Maart. Nadere regeling twpens hel veranlwoorden van het collateraal.

Is goedgevonden: 1^ het opperhoofd over het generaal traktements-comptoir als curator ad lites te laaten volstaan met jaarlyks onder ultimo Juny eene accurate, generaale opgave aan den collecleur van het ooilateraal te doen van alle zodanige nalatenschappen, als onder hem in zyne voormelde qualiteit koomeu, en van de collateraale penningen, die daaruit de Compagnie uithoofde van de ordonnantie moeten voldaan worden, met last om die penningen als dan ook behoorlyk te voldoen en met recommandatie om zich verders dien aangaande aan de ge- melde ordonnantie te gedragen;

Digitized by VjOOQIC

794 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

2^ als nu ook hel collegie van Weesmeesteren dezer stad qualificalie te verleenen om op gelyke wyze jaarlyks, by het sluiten van haare boeken, eene geoeraale opgave aan den voornoemden cdlecteur te suppediteeren van de by haar in dien lyd aanvaarde boedels en van de collate* raale gerechtigheid, die daarvan voldaan moet worden; »i

5^ Scheepenen dezer stad te qualificeeren om, ongeacht das het middel van het collateraal niet mogt zyn betaald van vaste goederen, tot boedels behorende, die onder de admi- nistratie van het geroeid collegie van Weesmeesteren of van den voornoemden curator ad lites zyn, echter daarvan overschryvingen en opdrachten te doen.

25 Maart. Machtiging op hel collegie van diakenen der gereformeerde gemeente te Batavia tol het jaarlyk^ beschikken over eene som van 12 rijksdaalders ter betaling van de thee^ hun door den koster bij kunne vergaderingen verstrekt.

Dat geld moest gevonden worden uit de boeten op bet wegblijven uit de vergaderingen of uil die op het niet komen ter kerke om te collecteren.

Zie ook 16 Augustus 1799.

1 April. Bekendmaking, dal diakenen der gereformeerde gemeente te Batavia openlijk, in de Nederduitsche kerk, rekening en verantwoording zouden doen van de admi- nistratie der armen-gelden gedurende hel jaar 1797.

2 April. Regeling van y>deese en geene poincten^ betrek- king hebbende tot het stuk der administratién*\

Is na deliberatie goedgevonden:

eerstelyk: te approbeeren. gelyk g'approbeerd word mits deeze, het reeds in train gebragle om de gequalificeerde boekhouders, welke in sommige admiuistratien moesten worden

Digitized by VjOOQIC

17Ö8. P. G. VAN OVERSTRATEN. 795

geplaaUU yitór hunne aanglelling behoorlyk te doen examineeren door den boekhouder en visitateur generaal, nevens den negolie- boekhouder, alsmeede Ie arresteeren, gelyk gearresteerd word by deeze, bet formulier van den eed, welke gemelde gequali- ficeerde boekhouders gehouden zullen zyn af te leggen al- vorens in functie te treeden (');

ten tweeden: enz.;

ten derden : dat de zig in het provisie magazyn bevindende adsistent, zo lang hy aldaar nog zal dienst doen, maandelyks 's Gompagnie's weegen zal genieten een tractement van rd^ 2tf , dog dat by vervolg deeze som aan den administrateur zal worden goedgedaan voor schryfloonen, gelyk ook van nu af voor reekening der presente administrateuren worden gelaten alle schryfdiensten, welke zy buiten den voornoemden adsistent raogten benodigd zyn;

ten vierden: dat, zo ras een der presente administrateurs in het yzer magazyn zal zyn uitgevallen, aan den overblyvende en deszelfs suecesseuren in der tyd zal worden goedgedaan ryksdaalders SS 'smaands voor schryfloonen, dog zo lang er zig nog twee administrateurs aldaar bevinden niets, als ge- oordeeld zynde, dat zy dal werk op hun gemak zelve kunnen afdoen, waartoe zy zullen worden aangemaand;

ten yyfden: dat hetzelfde zal plaats hebben ointrend het graan magazyn, alleenlyk met dat onderscheid, dat, vermits de schryfloonen aldaar maandelyks aan de presente administra- teurs niet meer kosten dan ryksdaalders 20, dierhalveu ook by vervolg aan den overblyveiide en deszelfs suecesseuren in der tyd daarvoor niet meer zal worden gevalideerd;

ten zesden: dat voortaan niemand tot klein winkelier zal worden aangesteld, dan die na voorafgaande examinatie door den boekhouder en visitateur generaal, nevens den negotie- boekhouder, zal bevonden worden daartoe bekwaam en in staat te zyn om zyne eige boeken te houden;

ten zeevenden : dat de thans fungeerendo boekhouder in de

(') Zie UBdt. 79S.

Digitized by VjOOQIC

796 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

evengemelde adroiDisIratie zal worden gelaten op een Iracle- ment 's Compagnie's weegen van ryksdaalders 25 'siuaands, met intrekking zyner andere inkomsten, welke som almeede ky vervolg aan den klein winkelier zal worden goedgedaan om daaruit de scbryfloonen goed te maken ; — zullende overigens de klein winkelier, nog in deeze qualiteit, nog als administree- rende het kleede pakhuis, subject zyn aan betaling van ambt- geld;

ten aglsten: dat de gecommitteerde in het kleede pakhuis voortaan, met intrekking van zyne andere inkomsten, 'sConi- pagnie's weegen zal worden gesalariseerd met een traclemenl van ryksdaalders 50 's maands, waartegen de aldaar dienst doende adsislent, winnende in alles ryksdaalders 6 : 46 'smaands, word ingetrokken en alle scbryfloonen gelaten worden voor reekening van den administrateur;

ten negenden: dat de administrateur van het zuyker pak- huis voortaan zal zyn ontheeven van de betaling van jaarlyks ambtgeld, waartegen voor zyne reekening worden gelaten, zowel de suppletie van het inkomen van den boekhouder, indien hy zodanige suppletie nodig oordeeld, als alle verdere scbryfloonen ;

ten elfden: het tractement van den groot-cassier te ver- meerderen met ryksdaalders 80 en dus te fixeeren op ryks- daalders 580 's maands, ten einde uit dit surplus goed te maken deeze en geene noodwendige en zelfs hoger belopende uytgaven, waarvoor aan hem pleeg te worden gevalideerd eene som van rd' 1000 uit het V^ percento, welke van hetzelve wierd afgetrokken alvorens tot de verdeeling over te gaan ; eo

ten twaalfden: dat, ten einde het gemelde Va percento voortaan geheel en zuiver te doen komen ten profyte van de Clompagnie, meede ten haaren voordeele zal worden ingetrokken, gelyk word ingetrokken by deeze, het % uit hetzelve, tot nog toe genoten wordende door den eersten suppoost van de ge- neraale directie; waarby tevens gelet zynde op hetgeen dit douceur en meer andere inkomsten, voorheen aan deeze wer- kelyke dienst geaccrocheerd geweest, hebben opgebragt en dat

Digitized by VjOOQIC

It98. P. Q. VAN OVÈRSTRATEN. 797

de geen, die dezelve bekleed, verpligt is om aan twee zyner voornaaiDPte klerken, welke tot een gedeelte van het princi- pale werk worden g'eniployeerd, maandelyks ol' 40 te moeten uytkeeren, goedgevonden is aan gemelden eersten suppoost toe te leggen, zo als aan hem toegelegd word mits deezen, een vast tractemenl van ryksdaalders IBO 'smaands, met in- trekking van alle lyne andere inkomsten hoegenaamd.

Zullende alle de voorschreeven dispositien moeten worden gereekend te zyn ingegaan met den 1"" Maart laatstleeden.

2 April. Wijziging van de instructie voor den directeur der fortificatiên, watenoerken en gebouwen.

De wijziging bestaat hieruit, dat aan genoemden directeur werd vergund buiten hel ambachts-kwartier te Balavia te wonen, »uit hoofde van de ongezondheid van die wooning".

2 April. Toelating van een Deenschen consul te Batavia.

Bij missive van 2 April 1798 schreven Heeren XVIP" o. a. hei navolgende: «voorts by ons zynde genomen in consideratie de aanmerkelyke vaart en handel, welke in deezen tyd plaats heeft uit Denemarken op Batavia, hebben wy goedgevonden te defereeren aan het daartoe by ons gedaan verzoek om een consul van die natie te admilleeren te Batavia, welke aldaar zal mogen resideeren geduurende den tegenwoordigen oorlog, ter assistentie van de Deensche scheepen; weshalven wy u Edele gelasten op dien voel als Deensch consul te ontvangen en te erkennen zodanige persoon, welke zig by u Edele zal aandienen met behoorlyke bewysen van zyne aanstelling in de bovenstaande qualiteit".

In weerwil hiervan leest men in de resolutién der Indische Regering van 26 Februari) 1799:

Michiel Alroe Fugl, nevens een adres, overgelegd hebbende een aan denzelven door den Raad van commercie te Koppen- hagen geschreeven particulieren brief, ten blyke, dat hy benoemd is tot consul alhier van wegens de kroon van Denemarken ; —

Digitized by VjOOQIC

798 1^08. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

ZO is goedgevonden en verslaan hem te kennen te geeveo, dat hy als zodanig, volgens het aangeschreeven door de heeren Meesters by brief van den 2"» April 1798, alhier als noch niet geadmilteerd kan worden, doch intusschen aan hem, be- halven een extract uit de gemelde missive, noch te laten afgeeven uittrekzels uit de alhier subsisleerende wetten op den particulieren vaart en handel.

5 April. Eed voor de •gequalificeerde'* boekhctêders bij de adminisircUiën.

Ik beloove en zweer het volk van Nederland, de heeren Bewindhebberen der geoctroyeerde Oost-Indische Compagnie, de heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlandsch- Indiê en Gabo de Goede Hoop, mitsgaders den heer Gouverneur Generaal en de Raaden van Indië gebouw en getrouw te zullen weezen;

dat ik, niet alleen de boeken van de administratie, by dewelke ik geCmployeerd ben, naar de ordre zal houden en de overige van my gerequireerd wordende papieren naar beste kennis opmaken, maar ook tevens toezien zal, dat in die administratie alles naar de ordre ten aanzien van 's Compagnies zaaken door den administrateur word behandeld, zonder daar voor van denzelven iet te vorderen ofopeenigerhandewyzemy ineenige zaaken in te laten, die tol praejuditie van 's Compagnies interest zouden kunnen strekken en tegen de reglementen strydende zouden kunnen zyn,. mitsgaders dat ik van alle door my ontdekt wordende malversatiên by tyds aan den heer Directeur G^eraal zal kennis geeven.

Zo waarlyk helpe my God Almagtig,

5 April. Verbod tegen uitvoer van contanten naar China.

Is op den voorstel van den heer Gouverneur Generaal goedgevonden en verstaan den capitain en officieren der Chineesche natie alhier te informeeren, dat in dit jaar geen uitvoer van contanten van hier naar China zal worden toegestaan, met

Digitized by VjOOQIC

P. G. VAN 0VER3TRATEN. 799

last om een ieder van hunne natie hiervan kennis te geeven en om tevens met den anderen in tyds zodanige maatregulen te beraaraen en in het werk te stellen, dat met de overzending van particuliere koopwhaaren met de jonken hetzelvde oog- merkt bereikt werde, hetwelk hunne natie anders met de overmaking van contanten naar China bedoelt, en met recom- mandatie om aan deze regeering deze door hun te beraamen en in het werk te stellen middelen daartoe op te geven. Zie ook 24 Mei 1799.

6 April. Vermaning tot het tegengaan van ^homages'* door inlandsche hoofden.

Gezien zynde, dat het jaar 1797 aan den gouverneur van Java's N.0. kust een extra voordeel had aangebragt, door de in hetzelve voorgevalle regenls- verwisseling te Lassum ver- oorzaakt, alzo de nieuwe regent aan hem een ruime homage of dankbaarheids geschenk ten bedrage van wel rd" 19000 gegeeven had en hy reekenen konde door het excedent van dat bedragen boven hetgeen een gouverneur van Java gewoonlyk of in de meeste gevallen wegens diergelyke aanstellingen genoot, een dedoroagement voor ondergaane winstderving te hebben geleeden ;

is na deliberatie goedgevonden voornoemden gouverneur daar- omtrend voor te houden, dat, ofschoon gedagte verplichtings- geschenk alzo in zeeker opzigt kan worden gezegd te zyn gekeerd tot voordeel van de Compagnie en Commissarissen Generaal ook geensints twyffelen, of hetzelve is door den voornoemden regent aan hem uit eigen inclinatie geoffereerd en zouder dat hy nodig heeft gehad zyne ingezeetenen daar- voor te beswaren, het welmelde hunne hoog Edelheedens nogthans voorkomt, dat het bezwaar, dat in het geeven van zulke groote sommen voor de schenkers zelve is geleegen, veel te drukkend is, alzo zy jaaren lang werk hebben om de schuld, welke zy daarvoor contracteeren, weder te boven te komen, waarom Commissarissen Generaal niet mogen afsien hem,

Digitized by VjOOQIC

800 li^ÖS. P. Q. VAN OVERStRAtEN.

gouverneur, aan te beveden om zulks by vervolg in het oog te houden.

6 April. Regeling der inkomsten van den Iranslateur voor de Maleische laai Ie Batavia.

Jn billyke overweging genomen zynde de sobere inkomsten van voormelden translateur, is goedgevonden en verstaan aan denzelven, met intrekking van de thans door hem genoten wordende gagie, koslgeld, zecqgeld, huyshuur en een maande- lyks douceur van ryksdaalders 20 uit bet last- en ankeragie- geld, toe te leggen, zo als aan hem toegelegd word mitsdeezen, een vast inkomen van ryksdaalders een honderd ter raaand.

6 April. Afschaffing van hel gebruik om bij zekere gelegenheden kapiteins ter zee als valreeps^gasten te gebruiken.

In consideratie gekomen zynde, dat het aloude gebruik om by sommige gelegenheeden kapitains ter zee ter zyde van de valreep te plaatsen, als in bet geheel niet overeenkomende met hetgeen by andere natiën in diergelyke gevallen plaats heeft, wel voor altyd zoude kunnen worden argeschail en deese dienst, na het presente voorbeeld, door de deks-oiEcieren vo*- rigt, so is goedgevonden, dat daaromlrend het nodige aan de hoge Indiasche regeering zal worden aangeschreeven.

17 April. Ambts-eed voor de administrateurs.

Wy belooven en sweeren het volk van Nederland, de heeren Bewindliebberen der geoctroyeerde Oost-Indische Compagnie, de heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlandsch Indiê en Cabo de Goede Hoop, mitsgaders den heer Gouver- neur Generaal en de Raaden van Indiê gebouw en getrouw te zullen zyn;

dat wy in onze respective adrainistratien alles znllen aan* wenden ten profyte van de gemelde Oost-Indische Compagnie,

Digitized by VjOOQIC

Itoa. P. Q. VAN ÓVERStRATEN. 801

^at men Yan getroawe en eerlyke administrateurs kan of mag verwachten, zonder ons, direct of indirect, op eeniger- hande maniere tot prejudicie van de Compagnie te zuDen bevoordeelen of verryken en dat wy ons te vreeden zullen houden met bet geen ons als tractement als anderzints wet- tigiyk is toegelegd of noch toegelegd zal worden;

dat wy ool^ stiptelyk zullen naarkomen en observeeren het gesteld verbod tegens allen particulieren in- en verkoop io onze administratien en geen handel, hoegenaamd ook, het zy door ons, door iemand van ons of wel door anderen zullen dryveu in goederen of whaaren, respectivelyk tot onze admini- stratien gehorende, — maar dat wy zorgen zullen, dat al, het geen over zal worden- bevonden in de ons toevertrouwde pakhuizen op de. daar in -geborgen goederen, oprechtelyk en zonder eenige de minste achterhouding aan de Gomp' ver- antwoord werde;

dat wy wyders, zo veel in ons vermogen is, zorgvuldig zullen toezien en waken, dat de ons aanbetrouwde goederen niet ontvreemd of op eenigerlei wyze aan bederf onderfaeevig worden, en dat wy voorts in alle gevallen zodanig de ons toevertrouwde posten waarneemen en ons gedraagen zullen, als getrouwe administrateurs toestaat en betaamt.

Zo waarlyk helpe ons God Almagtig.

Zie ook 12 Maart 1805.

17 April. Bepaling, dat de baas-kaarten-maker geen and)tgeld bdioefde te betalen.

Zulks geschiedde >w^ens de bekrompenheid zyner inkomsten*'.

20 April. Aanwijzing van hel stadhuis^plein te Batavia voor hel honden van parade.

Op • de voordracht van den heer Raad extra ordinair, God- fried Cristoffel Felmcnger, als commissaris over de militaire zaaken, is goedgevonden en verstaan de militaire parade binnen de stad in den aanstaande te bepaalen op het stadhuisplein

PutAAT-ion 0IIL in. 5i

Digitized by VjOOQIC

80i 1i^ö8. P. O. VAN OVER6TRATEN.

en den heer Raad extra ordinair, Goenraad Marlen Nean, als commissaris over het ambachts kwartier te verzoeken om die parade volgens een tevens overgelegd plan te doen ver- vaardigen met een afsluiting en daartoe de leuningen en verdere houtwerken van de vorige parade-plaats, voor zover die noch bruikbaar zyn, te doen employeeren.

20 April. Last op inlandsche regenten koffij'pakhuizen op te richten.

Geconsidereerd de noodzaakelykheid, dat de koffy in de bovenlanden worde opgesi^huurt, uil aanmerking van de aan- zienlyke hoeveelheden, die van dat product hier noch aanbanden zyn, zodat zelvs een gedeelte van den inzaam van 1793/4 en alle overige oogsten noch in voorraad leggen, uitgenomen een geringe quantileit, die in de bovenlanden is opgeschuort; — dat ook, hoe meer producten er hier opgeslagen zyn, hoe meer er in handen van den vyand zullen kunnoi vallen, ingieval men by een onverhoopte aanval genoodzaakt wierd de stranden te verlaten en naar de bovenlanden te retireeren, daar in tegendeel de in de bovenlanden opgescbuurde koDy volkomen voor den vyand beveiligd zal zyn, schoon dezelve ook meester wierd van Batavia en dies omtrek, ja zelfs van de bovenlanden, wyl hy dan noch in de onmogelykheid zoude zyn om die kofiy te doen afbrengen door gebrek aan karren ofwel draag- beesten ; — om alle welke reedenen dan ook goedgevonden en verstaan is den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, Nicolaas Engelhard, te gelasten om ten eersten op te geeven zodanige middelen, als waardoor het oogmerk ten vollen zal kunnen worden bereikt om de geleverd wordende koffy in de bovenlanden op te schuuren, mits zich vooreerst bepaalende tot bergplaatzen voor die hoeveelheid kofly. die waarschynlyk dit jaar zal worden geleverd, en om tevens te berichten, op welk een wyze en tot welk een bedragende Compagnie in de te besleeden kosten tot het exstnieeren van pakhuizen of lombongs door de respective regenten zonde

Digitized by VjOOQIC

ItdÖ. P. Q. VAN OVERSTRAtEN. 80$

UDoen Ie gemoet gekomen worden; — en, wyl noch is ge- leeken, dat de regenten aan den Oostkant van deze hoofdplaats n wel speciaal de daar leggende opzichters tot noch toe niet didaan heblien aan de reeds in October 1797 gestelde order T exstnictie van de nodige pakhuizen tot berging van de offy, den gedagten gecommitteerden al verder te gelasten om m denzelven hier over het ongenoegen dezer regeering te eonen te geven en haare verwachting, dat die pakhuizen ten )oedigsten voltooid en in ordre gebracht zullen zyn.

Op 22 Mei 1798 is ter zake nader bepaald:

' de te leveren koRy te laten opschuuren op Buitenzorg, in de hoofd-negory van Crawang, Babaccan, of aan de over- zyde van de rivier aldaar, te weeten : op de eerst genoemde plaats, hetgeen de regentschappen Tjanjoer en Buitenzorg zullen leveren, en in de tweede genoemde negory, hetgeen uit de regentschappen Bandong, Pracanmoentjang, Suma- dang, Batoelayang en Adiarsa zal worden afgebracht;

^ op de voorschreeven twee plaatzen, waar men zal bevinden de beste gelegenheeden te weezen, te laten exstrueeren by provisie tien pakhuizen of lombongs en die te stellen onder het opzicht en onder de verantwoording van de comman- danten van Buitenzorg en Tandjong-Poura, mitsgaders aan den eerstgemelden commandant toe te voegen 60 en aan den tweeden 40 man, die de respec^tive regenten zullen moeten leveren om de koSy te verwerken, nevens twee in dien arbeid kundige mandadoors, die in der tyd zowel van hier derwaarts zullen moeten worden gezonden, als de schoppen en het verder tot het verwerken van de koSy benodigde gereedschappen;

de gemelde pakhuizen te laten maken even zodanig, als de bamboese lootzen in het kasteel zyn geêxstrueerd, doch dezelven te laten voorzien van een genoegzaame hoeveel- heid vengsters, zo mede van een boute vloer en van een houte schot, binnen 2 of 3 voeten van de bamboese wanden

Digitized by VjOOQIC

804 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

af en hoog 4 a B Yoetra, by wyze van een bonte bak. waarin de koffy word gealort; voorts by de opbouwing te laten obserreeren^ dat die lombongs hoog geno^ait de grond komen te slaan om bevryd te zyn van hetinkomei)

van water, zo in de kwaade, als in de goede mousson;

4° bet van een dergelyk pakhuis tevens overgel^ plan (e approbeeren om daar naar de gemelde pakhuixen, ieder tot 144 voeten lang, 32 voeten breed on 10 voeten onder de sleilen boog^ te laten aanbesteeden, doch alvorens den major en directeur der forlificatien, gebouwen en water- werken, Doniinicus Michiel Barbier, onder afgave van een af- schrift van het voorschreeven bericht en het gemeld plan, w gelasten daarvan te formeeren behoorlyke tekeningen, cnnJi- tien voor den aanneemer van dat werk en een calculative opgave van hetgeen daar aan bekostigd zal moeten worden, mitsgaders welgemelden heer Engelhard te vezoeken daar omtrent aan gedagte major de nodige elucidatien te geevcn :

B° de regenten der voorafgenoemde regentschappen op te dragen het leveren van de tot die lombongs vereischie bamboezen, alang alang of atap en het laten verwerken daarvan, zomede het bezorgen van de nodige trekbeesten tot het sleepen van het hout en van de kost voor de daaraan werkende Javaanen, elk regent naarmate van de hoeveelheid koffy, die aldaar door hem geleverd en ge- borgen zal woeden;

6® de voornoemde regenten buiten de evengemdde leveranlif te excuzeeren van verdere fournissementen, mits zydege- extrueerd wordende pakhuizen, na de voltooying, op et-n distantie van 36 voeten laten omtrekken met een bamboes* pagger van een genoegzaame hoogte en ook ieder een boc^M geeven om voor de veiligheid der gebouwen te zorgen en hierin, zowel als anderzints, onder de ordres van den ge-. melde commandant te staan;

7® des mogelyk, de spykers en het yzer, hetwelk tot gedagt<- pakhuizen zal nodig zyn, den aanneemer te laten toekoiueii uil 's Compagnies voorraad t^ens inkoopsprys enbiervnn

Digitized by VjOOQ IC

17B8. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 805

den voornoemden major Barbier almede te informeeren om zich by het ontwerpen der conditiön voor de aanbe- steeding daarnaar te kunnen regaleeren; 8^ de koOy van Tjassem, Pamanoekan en Pagadeeng, als slechts KOO pikols bedragende, by de leverantie direct naar Batavia te laten transporteeren.

27 April. Prijs'hepaling van suiker.

Gereflecteerd zynde, dal er thans een voorraad van 4466B22 ü zuiker aanbanden is, welke door de leverantie van dit jaar noch aanzienlyk staat vermeerderd te worden, en het raadzaam moet geoordeeld worden om de hooge prys, waarop de zuiker (hans is gesteld, eenigzints te verminderen ten einde daardoor het debit van die zoetigheid te faciliteeren en voor te komen, dal de vreemdelingen niet afgeschrikt worden tot den afhaal vao dat articul herwaarts te komen, daar de verkoop van producten het voornaamste middel is, zederl men uit Europa van alle adsistentie van contanten is ontbloot, waardoor de zaaken, niet alleen alhier gaande en buiten een totaale ver- \vanring worden gehouden, maar ook de noch in het bezit der maatschappy zynde buiten comptoiren van het nodige worden voorzien en, dit eens ophoudende, geene middelen ter redding zouden overschieten — weshalven dan ook goedgevonden eo verstaan is de prys van de zuiker per pikol te vermin- deren met 174 rd de eerste zoorl en l'/i rd" de tweede zoort en dienvolgende te bepaalen op 8'^/4 rd' de eerste en 8 rd' de tweede zoort, doch deze schikking eerst te laten ingaan met primo Mey naaslkomende en daarvan uit te zonderen alle zodanige zuiker, waarover reeds conventieii met de Com- pagnie mogten zyn aangegaan; — zullende hiervan aan de aanweezende vreemdelingen door den sabandhaar, Jacobus Theodorus Rcynst, moeten worden kennis gegeeven.

27 April. Vernieuwing van het bepaalde bij de ver» pacluing der j>gemeene** middelen op M December 1789 ten aanzien van brood-bakkers.

Gereniarqueerd zynde, dat de door deze regeering by be*

Digitized by VjOOQIC

806 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

sluit van den 21^ December 1789 gemaakte schikking, dat de broodbakkers telkens, waanneer zy tarwe naar de moolen laten brengen, de praecise qoantiteit daarvan aan den saban- dhaar opgeeven en zich by denzelven van een permissie^irierje, waarop de qnantiteit behoorlyk staat uitgedrukt, voorzien moeten, niet zodanig word naargekomen, als wd zoude behooren, waaruit niet dan verschillen lusschen de gemelde bakkers en den koorenmoolenaar ontstaan over de quantiteiten tarwe, die op de moolen komen; — zo is goedgevonden en verstaan de gemelde schikking te renoveeren en mitsdien den brood-' bakkers nader aan te beveelen, dat zy, tarwe willende op de moolen brengen, vooraf verplicht zullen zyn by den sabandhaar de qnantiteit daarvan op te geeven, ten einde van hem een permissie-briefje daartoe te ontvangen, waarby de gemelde qnantiteit duidelyk zal zyn geöxpresseerd, en den sabandhaar de afgave van zodanige permissie-briefjes aan te beveelen, met qualificatie om, by ontdekking van frauden, de tarwe, die zonder een zodanig briefje dan wel boven de daarby gemelde quantiteit op de moolen zal worden gebragt, aan te haaien en ten voordeele van de Compagnie te confisqueeren, terwyl door den overtreeder bovendien de dubbelde waarde van ge- dagte tarwe zal moeten betaald worden.

^^. Verbod tegen het vervoeren van goederen met sampang^s, enz. naar Chineesche jonken.

Door den heer Gouverneur Generaal kennis gegeeven zynde, dat, volgens erlangde informatien, de clandestine uitvoer van contanten naar de Chineesche jonken voomamelyk is geschied en gepraclizeerd word met de champangs of vaartuigen der jonken zelvs, wanneer daarmede goederen naar boord gebragt worden, — zo is lot beleren tegengang van allen clandestieoen uitvoer van contanten naar de Chineesche jonken goedgevonden en verstaan Ie interdiceeren, dat voortaan eenige goederen, hoe ook genaamd, naar de gedagte jonken worden vervoerd met de champangs of andere vaartuigen, tot de jonken be-

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 807

hoorende, op poene van confiscatie van dezelve cbampangs en vaartuigen ten behoeven van den officier van jostitie, die de aanhaaling zal doen^ en de respeclive anachodas der ge- melde jonken en die verder eenige goederen naar dezelven zoude willen afzenden, dienvolgende te gelasten zich daarvan soigneuselyk te onthouden en tot de afzending van zodanige goederen nu en voortaan alleen gebruik te maken van ge- huurde prauwen of tjunia's; — zullende hiervan niet alleen den respectiven officieren van justitie, nevens den sabandhaar en lieentmeester en den Chineeschen officieren, maar ook de gemeente by billetten worden kennis gegeeven en een exem- plaar van die billetten in de Gbineesche taal aan eiken anachoda van de meergemelde jonken worden afgegeeven.

Op verzoek van de Gbineesche hoofden te Batavia werd den

U^ Mei 1798 nader bepaald :

1^ aan bun af te staan, — ten einde bet in dezen bedoeld oog- merk te bereiken, te weeten, dat den Chineezen de ge- legendheid gegeeven word om naar hunne godsdienstige gewoontens hunne familie's te kunnen ondersteunen zonder daartoe contanten van hier uit te voeren, — de pas voor de jonk, die in 1799 naar Maccasser zal steevenen, voor rd' 18000 in contanten, zynde wel twee derde gedeeltens meer, dan bevorens daarvoor betaald is, en dus weder in te trekken bet op den 27<n December jongstleden genomen besluit om die pas publiek op te veilen;

)* ban te gerieven met thin, peper en speceryen, zoveel *8 Gompagnie's voorraad zal toelaaten, tegen de befiaiilde' pryzen, met overwyzing van dezelven ten dien einde tot den beer prointerim Directeur Generaal, Johannes Siberg; en

3^ aan de voornoemde officiers bet vertrouwen dezer re- geering te kennen te geeven, dat zy nu ook mede ernstig waaken zullen, dat door hunne natie geene contanten boe* genaamd van bier worden uitgevoerd, om niet verplicht te worden hun daarvoor aanspre^elyk te houden.

Digitized by VjOOQ IC

808 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

1 Mei. Wijziging mn de imlnictie voor praauw-voerders, enz. tmtgesteld op 20 Februarij 1792.

Alt. 1. De eigeoaaren der tjunias zoUea, wanoeo* zy oot- waaren, dat hoooe praawen lek geworden zyn, daar van terstond kennis moeten geeven aan 't hoofd der prauwvoerders m ver*- lodieD een geteekend briefje ten einde hunne vaartuigen van H veer te mogen afneemen en vervoeren naar een der plaatsen, alwaar dezdve gerepareerd moeten worden.

Art. S. Na den ontvangst van 't evengemdd briefje xal de eigenaar direct handen aan 't werk slaan en 't vaartnif! gebragt moeten worden ter plaatse, waar hy verkooeen zal hebben de reparatie te doen.

Art 3. Vaartuigen, die een capitaale reparatie nodig liebbeo, zullen ten aUeriangsten in den tyd van een maand gerepareerd en die kleine reparalien vereischen» binnen agt dagen klaar moeten zyn, dog, zulks langer dan dien tyd dnurende, zdlen zy ▼oor ieder dlig S rd* verbeuren ten behoeven van de stads cassa.

ArU 4. Ikn, by aldien bevonden word, dat de eigenaaren geen handen aan 't werk slaan en 't vaaruig langer dan eeo maand zonder reparatie leggen blyft, zal 't hoofd der pranw- voerders daar van kennis moeten geeven aan den praesident van 't Eerwaarde ooUegie van Scheepenen, welke als dan zodanig vaartuig door den geregte deezer stad publicq zal doen ver- knopen om het provenu daarvan, na aArek der boeten en ▼erdere daar op te vallene onkosten, aan de dgenaaren van zodanige vaartuigen af te geeven, lerwyl de kooper als dan zal weezen verpligt de gebreken van het door hem gBkogte vaartuig ten allerspoedigste te laten repareeren en zich verder te onderwerpen en gedragen na de ordres, op 't vaaren der tjunias reeds gemaakt of nog te maken.

Art. B. Ook zullen de gcbreeken aan zeilen en pembauwangs binnen den tyd van twee etniaalen verholpen moeten weezen, op verbemrte van 2 ryksdaaUers voor ieder dag langer dan de twee etmaalen, tot re|)aratie van 't zeil en pembanwaog bepaald, almeede ten behoeve als voren.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 809

Art. 6. De eigenaaren der Ijunias zullen moeten zorge dragen, dat hunne vaartuigen behoorlyk voorzien zyn van de nodige cajangmatten, zetstokken, liaaken, touwen en ankers, op een boete van 5 ryksdaalders ten profyte van meermelde stads cassa.

Art. 7. De vaste juragans en coeiys zullen voortaan ieder van een Ijap moeten zyn voorzien, geteekend door 't hoofd der praawvoerders, waar by de naam van den eigenaar en de nomoier van 't vaartuig, daar by op vaart» item onder welke oonuDandant by sorteerd, zal worden bekend gesteld.

Art. 8. De juragans en de coeiys zullen niet vermogen zonder voorkennis van 't hoofd der prauwvoerders van de eene prauw tol de andere over te gaan, op arbitrale correctie.

Art. 9. De juragans en coeiys van de in vertimmering leggende tjunias zullen alle dagelyks, des morgens ten 6 uuren, voor 't prauwen-comptoir praesent moeten weezen om, waneer een van de juragans of coeiys der op vragt vaarende Ijunias onverwagt ziek komt te worden, in dies plaats te kunnen worden geémployeert

Art. 10. De eigenaaren der tjunias een nieuwe juragan of coely in plaats van een afgegaane of gestorvene aanneemende, zo zal de perzoon, die zig daar toe aanbied, by H hoofd der prauwvoerders moeten worden gebragt, waar na het hoofd zal moeten onderzoeken, of 't met voorkennis is van zyn com- mandant, dat by zynen dienst by 't veer komt presteeren, en, dit gebleeken zynde, zal aan hem als dan een tjap worden a^egeeven.

Art. U. Ingevallen de een of ander juragan of coely niet langer by 't veer begeert te dienen, zo zal hy verpligt weezen zig by 't hoofd der prauwvoerders te vervoegen en aan denzelven zyn tjap te rug geeven, onder te kennengave van de redenen, waarom hy niet langer begeert te dienen, waarna het ontslag aan hem zal gegeeven worden; dog ter contrarie handelende, zo zal het gemelde hoofd zulks den com- mandant moeien ter kennisse brengen om, wanneer de zodanige buiten voorweeten van het hoofd den dienst verlaaten heeft, van zyn conunandant te kunnen worden gereclameert.

Digitized by VjOOQIC

810 1708. P. Q. VAN OVER8TRATEN.

Art. t2. Aan de jaragans en ooelys word de volkoraen vryheid verleend zig by 't hoofd der prauwvoerders te venroegen, wanneer zy vermeenen billyke reedenen lol klagen te hebben over de eigenaaren der tjunias, byzonder by het onthouden of verkorten hunner loonen ; en zal hy, hoofd, alts dan verpligl en gebonden weezen een naanwkeurig onderzoek te doen en aan de klagers goed regt te doen weedervaaren.

Art. 15. De juragans en coelys, welker prauwen nog niet verhuurd zyn, zullen des morgens, precies ten 6 uuren» by hnnne prauwen weezen moeten en zig niet van daar voor 6 uuren des avonds met 't sluiten van 't prauwen-comptoir begeeven mogen, onder verbeurte ieder keer van rd* 2 ten voordeele der stads cassa.

Art. 14. De juragans en de coelys, alle staande onder het hoofd der prauwvoerders, zullen geen ordres van iemand en zelfs niet van de eigenaaren der tjunias mogen obedieeren, dan die van 't hoofd en den wagthebbende opziener der prauw- voerders, voor zo verre de instructie hiertoe betrekkelyk komt meede te brengen.

Art. IS. Geene juragans, coelys, dan wel eigenaaren zrifr, znllen het regt hebben van na goeddunken hunne prauwen te verhuuren aan die zy zouden goedvinden; in tegradeel zullen zy verpligt en gehouden weezen om, daar toe aangeaogt wordende, ten eersten den huurder ten prauwen-comptoire te brengen om deszelfs naam en de lading der prauwen, mitsgaders de plaatsen, waar zy na toe willen, aan te leekenen en op te schryven, op verbeurte van 't geheele vrachlloon en boven dien IK rd" lot een boete ten behoeve als voren, wan- neer bevonden word contrarie deezer te zyn gehandeld.

Art. 16. Ook zullen geene der juragans eu coelys eenig geld op hand (of zogenaamde pandjar) mogen eiscben of ont- vangen, op poene van ten aller rigoureusten gestraft te znUen worden.

Art, 17. De tjunias, 'Izy groot of klein, wanneer ze leedig van de rheede terug keeren, zullen direct voor 'I prauwen- buis komen en daar moeten blyven leggen en ook niet ver^

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVER8TRATEN. gil

mogen naar bunne campongs te schieten, op verbeurte van vyfUen rd' ten behoeve der stads cassa.

Art. 18. Tot H vieren van 't Mahometaansch nieuwjaar word aan de juragans en coelys, zo wel als aan de eigenaaren der Ijunias, niet langer dan twee dagen permissie verleend Tan 't veer af te bly ven» op poene van 2B rd' voor ieder dag, dat zy zig langer absenteeren, ten behoeve als voren.

Art. 19. De eigenaaren der prauwen zullen verpligt weezen dagelyks in perzoon by 't veer te komen, dan wel iemand hunnent weegen te zenden om toe te zien, dat de juragans en coelys niet van hunne prauwen absent blyven en in die gevallen direct een ander in dies plaats te bezorgen, mitsgaders van de absent gebleevene juragans oï coelys aan de wagt hebbende opziender kennis te geeven, die vervolgens de absente zal moeten laten opzoeken om dezelve naar bevinding van zaaken af te straffen, na vooraf kennis daarvan aan 't hoofd der prauwvoerders te hebben gegeeveu.

Art. 20. Aan 't hoofd der prauwvoerders word al verder de vryheid en magt verleend om de juragans en coelys, die moetwillens de ordres in deeze komen te overtreeden, daar over met een domestique correctie te straffen.

Art. 21. Wyders word tot voorkoming en tegengang van dieveryen, die binnen boort der tjunias zouden kunnen plaats vinden, by deeze nog gestatueert, dat, zo en wanneer bevonden word, dat eenige goederen, in praesentie van den juragan en cody in de tjunia afgelaaden, by uitleevering tekort of absent bevonden zyn, mitsgaders overtuigend gebleeken zal weezen, dat de juragan of de coely daarvan oorzaken zyn of zig daaraan zelft hebben schuidïg gemaakt, de zodanige als dan direct zullen worden overgegeeven aan den drossaard der stad en landen van Batavia om tegens hun rigeur crimined te proeedeeren en teffens voor de schadeloosstelling te zorgen, waar voor in gevalle van onvermogen de eigenaaren der tjunias zelb aanspreekelyk zuUen worden gehouden.

Art. 22. Eindelyk zal deeze in 'tMaleidsch overgezet en aangeplakt worden voor de beide prauwen-comptoiren^ als

Digitized by VjOOQIC

812 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

builen de Boom en buiten de Diestpoort, opdat dceigenaaren der prattwen, zo wei als de juragans en bandegas of codys, geen ignorantie zouden kunnen praelendeeren. Zie ook 15 JuliJ 1798 en 29 September 1807.

1 Mei. Bepaling^ dat het verkoopen van i^rauwe*' opium niet verbaden was.

Door den schout dezer stad, Johan Hendrik Hillegert, by een addres verzogt zynde om informatie, of de verkoop van rauwe amphioen by kleine quantileiten verboden is, dan wel vryelyk mag geschieden, zo is, uit aanmerking, dat by de pacht-con- ditien, zo mede by hel placcaat van den 15^° December 1797 en het besluit dezer regeering van den 9<^January 1798, alle tot den verkoop van amphioen relatie hebbende interdiclien te vinden zyn, goe<lgevonden en verstaan den gemelden schout daartoe over te wyzen, ten blyke, dal de verkoop van rauwe amphioen by kleine quantileiten zo min is verboden als die van groole hoeveelheden, maar alleen hel kooken van amphioen en verkopen van madal of geprepareerde amphioen buiten de madatkillen op de aangeweezene plaatzen in de nabyheid van de slad en de bazaars in de bovenlanden.

-4- Mei. Maatregel in het belang van bespoediging der overbrenging van blieven, enz. in de Ommelanden van Batavia.

Is goedgevonden en verstaan:

1^ den gecommitteerde tol en over de zaaken van den inlander te qualificeeren om voor eersl als noch te conlinueeren by de zogenaamde pantjallangs of patrooljes en die on- ophoudelyk in de bovenlanden te houden ter oplichting van alle suspecte ledig loopers en apprehendeering der kwaaddoenders ;

2® alle particuliere eigenaars van landen in de respective bovenlanden van Batavia by billellen te gelasten om in ieder van hunne campongs, zonder uilzonderiog, ten allen

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 815

tyden gereed te houden twee postpaarden en te zorgen» dat, wanneer by aankomst van een post in de eene cam- pong geen paarden meer gevonden worden, de naastby gelegen campong dezelve met paarden zal tehulpkoomen, en om die paarden te doen verstrekken aan alle de posten, die een bewys van den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander aan het hoofd van de campong zullen vertoonen en opgeeven zullen die paarden nodig te hebben, mits deze poslen van die paarden geen verder gebruik maaken dan voor de distantie van 16 paaien, wanneer zy op poene van een ernstige correctie die zullen moeten verwisselen en ter hand stellen aan het hoofd van de campong aldaar, dewelke gehouden zal zyn de afgereeden paarden weder door zyn volk te bezorgen aan het hoofd van de campong, waaruit zy zyn afgegeeven, op poene, dat, wanneer die paarden niet zullen worden gevonden in de respective campongs, daar dezelve moeten gereedstaan, of de hoorden derzelven weygerig of nalatig zullen zyn die invoegen voorschreeven af te geeven, zodanige hoofden ver- beuren zullen een boete van rd' 25, bovendien als hoofden zullen worden afgezet om nimmer weder als zodanig te mogen fungeeren, gelyk ook de hoofden, die de aan hun ter verwisseUng afgegeeven paarden niet in de campongs zullen hebben bezorgd, waar dezelve te huis hooren, die zullen moeten vergoeden tegen ryksdaalders 50 het stuk. Zie ook ,,,^^ 1803.

8 Mei. Toelichting tot het 55"' artikd van de instructie voor de Amphiom-directie,

Door de amphioen directie verzegt zynde om interpretatie van het 35^* articul by de instructie voor de gedagte directie, inhoudende, dat het bedragen van de obligatien van kisten, die aan de koopers op crediet worden afgegeven, niet zal te bovengaan de somma van rd' 100000, uilhoofde van de ont- staane twyffeling, of de evengemelde, daarby bepaalde som van

Digitized by VjOOQIC

814 170Ö. P. Q. VAN OVEftSTf^ATEN.

rd' 100000 gereekend moet worden voor iederen, jaariykschea verkoop, dan wel» of daar onder ook moeten begreepen worden zodanige schulden, als van het vorige jaar voor de toen op credit afgegeeven kisten amphioen noch onvoldaan zyn ge- bleeven', — zo is, ait aanmerking, dat hlykens het 54**" artical van die inclractie het voorschreeven credit door de heeren Commiaiariasen Generaal is to^estaan tot Taciliteering van bet dehiet en dus het voorschreeven 3K'^^ articul niet wel anders kan aangemerkt worden, dan als relatie te hebben tot ieder verkooping en die interpretatie, waarmede alle spoed vereiscbl word, niet kan verzegt worden aan de hooge commissie door de absentie van den heer eersten Commissaris Generaal, Ne- derburgli, goedgevonden en verstaan te verklaaren, dat de gemelde som van ryksdaalders 100000 gereekend moet worden voor ieder jaarlykscben verkoop, mits behooriyk zorg gedragen worde, dat het credit, hetwelk verleend word, niet eicedeert de by het laatsigemelde articul bepaalde termynen van zes of negen, dan wel uitterlyk twaalf maanden.

11 Mei. Openstelling van de vaart tusschen Tji4intjing en nabij gelegene plaatsen.

De heer Raad extra ordinair, Nicölaus Engelhard, als af- gegaan gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, overgegeeven hebbende een den l?"** April laatstleeden van zyn Edele gevorderd bericht, of en in hoever reflectie zonde kunnen geslagen worden op het ten dien dage door den oud Scheepen titulair, Mr Johannes Christoffel Schultz, voor zich en voor M' Willem Hendrik la Farqae, als eigenaaren van het landgoed Tjilintjing, gedaan verzoek, dat met alteratie van het 30*^ articul der conditien van den pachter van de Boom zoude mogen worden gepermitteerd de vaart tnsschen de bazaar op dat landgoed en de daar omstreeks gelede kleine plaatsen Pamanoekan, Tjassem, Tjinara, Pakies en Soengei Crauwang ; — zo is, uit aanmerking van de by dat bericht aangeweezene nuttigheid en noodzaakelykheid dier vaart, lo

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 81 K

voor de ingezetenen van de evengenoemde plattzen, als voor de gemelde bazaar en de bovenlanders, die zich aldaar van hunne overtollige producten ontdoen en zich van benodigdheden voorzien, zonder dal gerief te Batavia te kunnen zoeken, wyl zy daarvan door moerassen en wildernissen zyn afgesloten, als nu goedgevonden en verstaan die vaart niet alleen te ac- cordeeren, maar ook onbezwaard te laaten, mits de zich daarmede erneerende by aankomst op Tjilingtjing hunne hoofd- briefjes vertoonen aan het aldaar door den piachter van de in en uitgaande rechten gesleld volk en mits de voornoemde eigenaars van gedagte bazaar mede zorgvuldig doen waaken, dat geene vaartuigen, hoegenaamd ook, van Bantam, Tanara, Indramajoe en de Duizend eilanden en noch veel minder van vreemde plaatzen aldaar ten handel komen en er dus geen misbruik van deze concessie gemaakt word.

11 Mei. Voorschrift nopens het verkoopen van hout- werken.

h goedgevonden te statueeren, dat de houtwerken voortaan by verkoop en verstrekking aan particulieren, zo als zy voor de hand leggen, naar hunne lengte en dikte volgens de boeken zullen afgegeeven worden zonder het uitzoeken te gedoogen.

-^ Mei. üitloving eener premie op het uitleveren van de schuldigen aan zekere berooving van de j^landpost'\

Door den heer Gouverneur Generaal kennis gegeeven zynde, dat den 15^® Maart laatstleden even boven Tandjong, tussehen de ^4'** en 25*^ paal, een Gheribonsche landpost door roevers overvallen en een der daartoe beboorende manschappen van het leven beroofd is; — zo is, uithoofde van het belang der vei- ligheid en een onbelemmerde passage van de posten, goedge- vonden en verstaan, vdgens de door hoogstgemelde zyn Eddheid tevens gedaane propositie, by billetten op ieder der voorschreeven roevers een praemie te stellen van rd« 500 zilver geld, te betalen aan diegeenen, die een van dezelven zal weeten aan

Digitized by VjOOQIC

8t6 1796. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

te geeven, zodat hy in handen van de justitie geraakt ra naar verdiensten zal géBtraft kannen worden.

15 Mei. Bepaling van het waag^geld voor zekere Chi- neesclie janken.

Door den pachter van de waag verzogl zynde om een voor- sclirift, hoeveel de anachodas der Tjungliemsche en Trang- moeysche jonken voor waaggerechtigbe.id zullen moeten betaalen, wyl daarvan by de pacht-conditien geen speciaale mentie is gemaakt; — zo is goedgevonden en verstaan door die jonken, hoewel dezelve niet roet Cantonsche passen vaaren, te laten vol- doen, wat voor de Cantonsche kleine jonken is bepaald orrd' 400 ieiler, mitsgaders hiervan de respective collegien en oflBcieren van justitie, den heer ontvanger generaal, den sabandhaar en licentmeester, den capitein en de lieutenants der Ghineezen en den pachter van de waag te informeeren.

15 Mei. Regeling der inkomsten van de bedienden bij het generaal tractenients-kantaor te Batavia.

Uit consideratie van het meerder werk, hetwelk volgens de geintroduceerde nieuwe schikking de voorschreeve bedienden incurabeert, en om hun alle billyke reden tot klachten over een al te sober bestaan weg te neemen, is goedgevonden en verstaan:

1^ het tractement van het opperhoofd nader te bepalen op rd' 7000 aan papieren van credit 'sjaars, mits hy dan ook zorgt, dat, ongeacht de indispositie van dezen of geenen zyner suppoosten, het werk buiten lasten van de Compagnie verricht word en hy, zo daar voor, aknog voor alle tekortkomingen op de onder zyne berusting komende Compagnies penningen, alleen aanspreekelyk zy; 2^ aan den eersten suppoost over de stamboeken van de departementen der politie en marine toe te l^gen rd' 140 'smaands of rd" 1680 'sjaars, doch zonder aanspreekdyk te zyn voor de kas;

Digitized by VjOOQIC

1^96. P. G. VAN ÓVËf^stRAtEN. jgl^

5® het genot van den eersten suppoost over de stamboeken van het militaire departement te bepaalen op rd' 120 ter maand of ryksdaalders 1440 'sjaars; 4^ de twee oudste en bekwaamste onder-kooplieden, die hel prineipaale werk verrichten, toe te voegen ieder rd' 100 ter maand or 1200 rd" in het jaar; 5® de twee andere of daarop volgende onder-kooplieden te lateu genieten ieder rd" 80 ter maand of rd* 960'sjaar8; 6^ het tractenient van de twee oudste en bekwaamste ge^ qualificeerde boekhouders (e stellen ieder op rd* 60 's maands ol rd' 720 'sjaars en van de twee overige ieder op rd' 50 's maands oï rd' 600 'sjaars; 7^ van de overige dienaaren op dat comptoir het Iractement mede te stellen als volgt: van de twee eerste boekhouders op rd' 30 ieder ter maand, » twee boekhouders op rd' 24 ieder ter maand, » de absolut adsistenten op rd^ 18 ieder ter maand, » » adsistenlen op rd' 15 ieder ter maand, en • » jong adsistenten op rd' 12 ieder ter maand.

-|^ Mei. Verbod tegen hel verkoopen van madat buiten de gepermUteerde ampkioen^kitten.

By een bericht van den drossaard der stad en onunelanden van Balavia, Andries Hartsink, verzogt zynde om interpretatie, of het verkoopen van gekookte atnphioen buiten de gepermit- teerde amphioen- of madat-kitten geinterdiceerd is, dan wel alleen het kooken en laten schuiven daarvan, wyl in de pacht- conditien niet speciaal van den gemelden verkoop was ge- sprooken en dezelve op verschelde plaatzen bespeurd was te worden gepracliseerd ; zo is goedgevonden en verstaan, lot wegnceroing van die twyfeling en tot voorkoming van alle malversatien, die daar omtrent door den pachter of door anderen zouden kunnen worden gepleegd, ook het verkoopen van madat of gekookte amphioen buiten de gepermitteerde madat-kitten speciaal aan allen en een iegelyk by publicatie te interdiceeren,

n.AtAAT-IOU MIL Xll. 52

Digitized by VjOOQIC

818 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

op dezelve straffeo en poenaliteiten, als op het kookeo eii schuiven van madat op andere dan de gepermitteerde plaatzen zyn gesteld.

-|~ Mei. Aanmaning tot het brengen van preciosa naar Compagnie*8 groote geldkamer.

Nadien wy geinrormeerd zyn, dat zich een vloot, bestaande uil 18 swaare schepen en 3 brikken, in de straat Sunda bevindt die volgens dies gedaane manoeuvres herwaarts 8chyi)t te willen stevenen, zo hebben wy, schoon voor als noch niet volkomen bewust, van welke natie die bodems zyn, echter om door dezelven, zo ze van den vyand mogten weezen, zo als meer dan waarschynlyk is, niet v^rrascht te worden, reeds alles tot een manmoedige defensie in gereedheid gebragt en het is daarom ook by dezen, dat wy alle goede op- en inge- zetenen gezamentlyk opontbieden en ten ernstigsten vermaaiieD om ons in dat loffelyk en heilzaam oogmerk naar best ver- mogen behulpzaam te zyn; wy hebben ook nodig geoordeeld *s Compagnies gelden en preliosa, voor zo ver die hier te missen zyn, inmiddens in .de bovenhinden te secnreeren eo geeven tevens aan een ieder vryheid om zyne kostbaarheeden mede derwaarts in bewaaring te zenden om daar door voor te koomen, dat dezelve niet in 'svyands handen komen te vervallen, indien wy, dat God verhoede, na den allerhardnek- kigsten wederstand verplicht mogten worden voor zyne over- macht te moeten wyken, ten welken einde elk en een iegelyk zyne juweelen, goud en zilverwerken, behoorlyk be- sloten, met zyn cachet verzeguld en met zyn naam voluil eigenhandig beschreeven, kan brengen in Compagnies groote geldkamer en aan de dagelyks, 's morgens van agt lot dv uuren en 's nademiddags van drie tot zes uuren, daar in zullende vaceeren gecommitteerden legen een recepis overgeeven, waarna dezelven, nevens de gelden, etc. van de Compagnie, onder een toereikend escorte naar de bovenlanden vervoerd, aldaar bewaard en na het cesseeren van de presente iacbeuse

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  ÓVERSTRATEN.  81Ö 
```

oinstaodigheden op die recepissen lerug gegeeveo zaUen wordea. Ea op dat een ieder hier van geïnformeerd werde, zal deze worden gepubliceerd en, behalven in de Nederduitsche, ook in de gewoone inlandscbe laaien geaflGgeerd ter plaatzen» waar men gewoon is publicatien en adixien van billelten te doen.

Op den ig^i* Mei 1798 liet de Regering het volgende billet aanplakken :

Vermits wy nader onderriebt zyn geworden, dat de vloot scheepen, die zicb volgens ons billet van den 18*° dezer inde straal Sunda bevindt, beslaat uit drie tlngelsche scheepen van oorlog, onder bun convooi hebbende zeventien China's vaardws van die natie, die uit China naar Europa retourneeren, en dus de beducbting, die wy moesten hebben, dat de vloot deze hoofdplaats vyandelyk zoude aanvallen, voor het grootste ge- deelte is vervallen — zo word elk en een iegelyk daarvan by dezen weder kennis gegeeven, ten einde by, die zynepretiosa io Compagnies groote geldkamer ter afzending naar de boven- landen mogt hebben afgegeeven, dezelve op het daarvan verleend recepis terug zoude kunnen erlangen.

22 Mei. Bepaling van den borgtocht, te stellen door den direcleur van de amphioen'directie.

Door de ampbioen directie Verzoek gedaan zynde om een nader bepaling van de borgtocht voor den directeur van dat coUegie, geêvenreedigd aan die van de administrateurs enden kassier van hetzelve, dewelke bevoicns elk, even als zyn Edele, cautie hebben moeten stellen voor ryksdaalders 20000 en een reductie daarvan hebben geoblineerd, de. eerstgemelde tot ryks- daalders 10000 en de laalstgemelde tot ryksdaalders 5000; zo is, — uit aanmerking, dat de redenen, die tot deze reductie hebben gemoveerd, namelyk de mocjelykheid om borgen voor zulke groote sommen thans te vinden en dat zulks thans, uithoofde van de getuaakle nadere schikkingen, ook niet meer nodig is, zowel ten opzichte van den beer direcleur, als ten i

Digitized by VjOOQIC

880 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Tan de administrateurs en don kassier consideratie verdienen, — goedgevonden en verstaan de borgtocht van den heer directeur der iimphioen directie te bepaalen op rd' 10000 en zyn Edele met het stellen van dezelve te laten volstaan.

22 Mei. y oorschrift nopens uitbestedingen.

Is goedgevonden en verstaan voortaan van werken, die Compagnies wegen zullen worden aanbesteed, niets meer te valideeren dan de somma's, waarvoor de aanneemingen zullen zyn geschied, schoon daarby ook verlies mogt zyn geleeden ; en daarvan ieder by bet doen van aanbesteeding beboorlyk kennis te doen geeven.

25 Mei. Instructie voor den directeur der fortificatién, gebouwen en water-werken.

Bij gelegenheid der benoeming van een nieuwen directeur achtte de Regering wenschelijk in de voor diens voorganger op 24 Oclol)er 1795 vastgestelde instructie eenige wijzigingen te maken en wel de navolgende:

Art. 1. De directeur der fortificatien, gebouwen en water- werken zal zyn lid van het college van Heemraaden. doch zal zich in zaaken, die geene relatie hebben lot zyne bediening als directeur, van de vergaderingen en verdere verrichtingen van dat collegie vermogen tè excuseeren, indien zyne ambts bezigheden hem niet toelaaten dezelve by te woonen or waar te iieemen, mits den heer praesident daarvan in tyds he- hoorlyke kennis geevende; — en zo dikwyb de heer praesident van het collegie van Scheepenen hem over de 8lad»-werkeu en gebouwen zal willen onderhouden, zal by gehouden zyn zich by zyn Edele of wel in de vergaderingen van Sclieepenen te begeeven om daar omtrent zyn Edele, dan wei dat collegie behulpzaam te weezen ; — doch in de vergaderingen komende, zal hy als een lid worden behandeld.

Art. % Hy zal een goed en nauwkeurig toezigt moeten houden:

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  8Ï1 
```

a. in bet kasteel, op alle aldaar zynde gebouwen, bestaande in bet generale gouvernemeut, de kerk, comptoiren, werk- plaatsen, winkels, lootzen, pakhuizen, maguazynen, am- munitiehuizen, punten, batteryen, barrieren, beschoeyingen, kaaymuuren, kraaneu, coffy-solders onder de wal van de punt Amsterdam, het laboratorium, de medicinale winkel, de arthillery of alles, wat lot den omslag behoord;

h. alle de opstallen, die op de stads punten en beneeden de wal, alomme zynde wooningen, wagten, casemen, poorten met dies onderhoorige gehouwen, bruggen, barrieren, kruit- en ammunitiehuizen, ook meede de beschoeyingen, kaay- muuren, excepto de particuliere opstallen onder de wal van de Rotterdammer poort, staande tusschen het quartier en het kruythuis Peterszorg;

c. alle de Westzydsche en specery-pakhuizen, het comptoir van den generalen ontvangst, de wooning van den sub- stituut met de daar ondcrhoorende blokhuizen van den water-fiscaal, binnen de Vierkants poort en buiten de Boom, wagt en posthouders wooning, de draay- en sluitboomen in de rivieren, alomme als de groote Boom, die onder de brug buiten de Vierkants poort, agter het kasteel, de Diesl poort en agter het binnen-hospitaal, enz. te vinden zyn ;

d. de equipagie- en ankcrwerf met al hetgeen daar onder hoord, als: alle de wooningen, pakhuizen, winkels, werk- lootsen, mitsgaders het touw- en de zuiker-pakhuizen, be- schoeyings, kaaymuuren en al, wat onder dal ressort is, als de wooning van den moddcr-mandadoor, deopzienders der houtwerken van de equipagie werf, de tandels en Moorse grens, uls ook de wooningen van den stuur- en bootsman van de rheede, sarangs, en de Moorse cagie, de beschoeying, kaaymuur en het zeehooM, de bruggen en de weg, als meede hel maste- en scbuitedok op hel eiland agter de Westzydsche pakhuizen, mitsgaders alle gebouwen op het eiland Onrust, de Kuyper, Ëdam en het ziekenhuis op Purmereud, enz.;

e. 's Coropagnie's gestigten, posten, wagten, cascrnen, bruggen,

Digitized by VjOOQIC

82i 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

slaysen en dammen, zo Irintien als buiten de stad Batavia, namentlyk: de groente- en rystbazaar, de mtddelpunU *s Gompagnie's schooien, als twee binnen en een baiten, het vrouwen tugthuis, het binnen- en buitenhospifaal met alle de daaraan boorende wooningen en gebouwen, de ophaal-bruggen in de Zuider voorstad, als de zogenaamde Limakippings brug by de Chineese camp, de brug aan de Papangers wagt by de waterplaats en de zogenaamde Jas- sembrug, de sluys onder de wal van de punt Zeelandia by de bamboese passer, de sluys by de post Noordwyk, de dam by Heemraden thuin, de dam met dies twee brug- getjes onder de wal van de punt Groningen, by de campong buiten de Boom;

f, alle buitenwagten, posten, balteryen en casemen met alle dies onderhoorige gebouwen en opstallen, als de recrule wagt op de waterplaats, de groote en kleine Chineose wagt, de posl de Vyfhoek, de post de Ketting, de post Ankee, de posl Tangerang, de post de Qual, de post Jac- calra, de post Noordwyk, het cani|iemenl op Weltevreden, de post Ryswyk, de posl Meester Gornelis, de po<t op Buitenzorg, de posl op Tanjongpoera, de post Wilgenburg, de post Antjol, de batlery hel Water-kasteel, de batlery het Loo, de batlery de Ploesers cagie, de batlery de Bot- telier, de batlery de Fluit, enz.;

g, de waterleiding, die zyn begin op de waterplaats beeft, door een gedeelte van drie naast den ander leggende looile pypen over de rivier lol in de bak by de Papangers wagl en vervolgens door drie ingemetselde aarde pypen door de stad geleid word en al, het geene verder tot dit ge- wichtig poinct eenige relatie heeft, — voornamentlyk in hel oog houdende alles, wal ter verbetering van den dampkring, zuivering van gragten en buiaen, enz. tot cir- culatie van het water en drinkwater in den omtrek deser hoofdplaats strekkende, met eenige mogelykbeid zoude kunnen dienstig weezen.

Art. 3. Het ordinaire onderhoud en reparatien van weinig

Digitized by VjOOQIC

P Q. VAN OVER8TRATEN. SfS

aanbelang der veatiog-werken, gebouwen, ens. zal voor bet vervolg alleen verrigt worden door de ambagts gezellen en lyf-eigenen van het anibagta quartier volgens de schrifletyke ordrc en aanwyzing van den directeur, onder de directie van den capitain Ingenieur, Jobau Adriaan Wasschenfelder, als opziender van de limmeragien en reparatien, mits vooraf- gegaane consent van den heer Directeur Generaal; — in ge- valle echter gemelde opziender omtrend de gegeevene ordre door den directeur eenige zwaarigbeeden mogt vinden, zal het beni vry staan zyne consideratien, die hy daarleegen zal vermeenen te moeten inbrengen, over te geeven aandenkeer commissaris, ten eynde ter dispositie aan de booge regeering te worden aangebooden.

Art. 4. Allen aanleg van nieuwe werken en gebouwen, vernieuwingen van oude, mitsgaders alle hoofd-reparatien aan walleo, gragten, redouten, batteryen, kruythuizen of kelders, poorten, bruggen, wagten, casernen, sluysen, pakhuizen, enz.^ mitsgaders aan publieke en 's Gompagnie's gestichten, gebouwen, enz. zullen by publieke aanbesteeding ter zyner presentie en ten overstaan van den heer commissaris opzichter van 'tam- bachts quartier aan de minst aanneemende oioeten worden toegeweezen.

Art. 5 en 6 = art. 6 en 7, oude instructie.

Art. 7. Van alle kleine of dagelyksche reparatien, welke hy bevinden zal noodzakelyk te weezen, zal hy terstond moeten kenniiise geeven aan meermeiden opziender in hel ambachts quartier, ten eynde denzelven in staat te stellen om daarin, na erlangde qualificalie, te voorzien en te handelen volgens deszelfs byzondere instructie en overeenkomstig het reets ver- handelde onder § 3.

Art. 8, 9 en 10 = art. 9, 10 en li, oude instructie.

Art. 11. Voorts zal hy verplicht weezen allyd by zich aan huis in gereetheid te houden de vereischte bestekken^ plans en voorwaardens, waarop de aanbesteedingen zullen gedaan worden, en te zorgen, dal die ook in 't ambagts quartier by den opzichter worden gevonden om aan die zich

Digitized by VjOOQIC

814 1798 P. Q. VAN OVERSTRATEN.

geneegen toonende en navragende op zeekere uaren van den dach (by advertissement te vermelden) open ie l^gen en te verthoonen; en zal hy, zo wel als de voormelde opzichter, gehouden en verplicht zyn om aan de daar by belangheb- bende tevens te geeven de noodige ophelderingen en uitl^- gingen van alle de daartoe gehoorende byzondertieeden» ten einde die lieden eene volleedige kennisse en weetenschap mogen erlangen van alle de deelen en stukken der bestekken en ontwerpen, mitsgaders de voorwaarden, waarop de aanbestee- dingen respectivelyk zullen dienen te geschieden; zullende wyders door hem van alle bestekken en daartoe dienende plans twee gelykluidende copien moeten worden overgegeeven, de eene aan den heer commissaris opzichter omme aan de hooge regeering aangebooden (blykens § 9) en vervolgens ter secretary van de hooge regeering te worden bewaard, moelende de andere dienen om by het doen der aanbesteeding geömploi- eerd en, wanneer zulks nodig is, aan den aanneemer ter hand gesteld te worden om na de voltooying van het werk aan hem, directeur, gerestitueerd te worden ter zyner verantwoording.

Art. 12 = art. 13, oude instructie.

Art. 13. Hy zal weekelyks een beknopt en zakelyk rapport van zyne bevindingen der gebreeken aan des kasteels- of stads- werken, zee-batleryeu, buiten-posten, enz., onder deeze hoofd- plaatse sorteerende, mitsgaders van den staat der aanbesteede reparatien, timmeragien, werken, enz. inleeveren aan den heer Gouverneur Generaal, mitsgaders aan den beer commissaris opzichter over 'tambachts quarlier om telkens te kunnen na- gaan den staal der aanbesteede werken, als ook om ordre te stellen omtrent de voorziening der ontdekte gebreeken.

Arl. 14 t/m 23 = art. 15 t/m 18, 20 t/m 25, oude instructie.

Arl. 24 =: art. 26, oude instructie, behoudens weglating

van hel begin: »de voel wyders*'. Het nieuwe

artikel vangt aan: «ook zal hy de vryheid hebben" enz.

Art. 25 t/m 32 = art. 27 l/m 30, 32 l/ra 33, oude instructie.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  885 
```

Art. 33. Den opziender der timmeragien en reparatien zal volgens § 3 ook gesul)ordineerd weezen aan den directeur, wat het doen yan reparatien, verbeeteringen, enz. van weinig aanbelang belrefl, alzo de capitaale en de nieuwe werken zullen worden aanbesteed; en zullen door hem, opziender, dus de ordres, die hem daartoe zullen worden gegeeven door den directeur in scriptis, stiptelyk moeten werden nagekomen, in 't oog houdende, lietgeene voorwaarts onder § 3 ten dien op- zichte bereets breedvoerig is verhandeld en bepaald ; — blyvende dus Yoor het overige de administratie van'tambacbtsquartier geheel en al aan den voormelden opziender en buyten bemoe- jenis van den directeur.

Art. 34. Voorts zal aan den directeur worden toegevoegd tot zyne adsistentie een scliryver, die de Maleidsche taal machtig is, en waarvoor hem maandelyks te goed gedaan zullen worden 25 rd* papiere geld.

2S Mei. Inslruclie voor den kapitein-ingenieur, opzichter van het ambachts-kwarlier te Batavia.

Art. 1 t/ni 7 = art. 1 t/m 7 van de instructie, vastge- s^^W op y ^"^ 1796. Alleen met dit onderscheid, dat niet meer sprake is van een «baas der metselaaren en steen- houwers'', maar van een baas der timmerlieden.

Art. 8. Tot voorkoming van fi*auduleuse misleidingen zal gemelde opzigter verplicht en gehouden zyn, telkens als een 's Compagnies slaav komt te overlyden, zo wel van den opper- meester, als den baastimmerman, en dus van ieder in het byzonder, een schriftelyk bewys aftevragen, ten einde maan- delyks aan de specificatie van den oppermandadoor te worden geannexeerd.

Art. 9. Vermits hel getal der keltinggangers byna dagelyks vermeerderd, zo zal hy dan ook meer en meer attent zyn, dat de ploegen wel en exact worden afgedeeld onder haare vaste mandadoors, aan welke smorgens vroeg door den Euro- peese kettingmandadoor, paar voor paar, na de kettings wel

Digitized by VjOOQIC

8t6 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

te hebben gevisiteerd, moet werden toegeteld» ten «nde na 't afgeloopene werk dusdanig weederom te worden verant- woord en in de kettingbaay overirebragt.

Art. 10. By aldien het niogte gebeuren, dat eenige ketting- jongeus zig mogten absenteeren of te zoek raaken, zal hy, opzigter, gehouden zyn hier van direct kennisse te geeven aan de respective officieren van justitie, neffens den gecom- mitteerde over den inlander, en voorts exact onderzoeken en nagaan, door wiens versuim of toedoen de desertie is kunnen geschieden.

Art. 11. En, dewyl onder deese kettingboeven veele ge- vaarlyke en 8chadelyke subjecten worden gevonden en gevolgiyk de publieke veiligheid en rust eene byzondere opzigt en attentie verëischt, zo werd den opzigler voomamentlyk aanbevoolen altoos den eersten dag van de maand, zo wel de Europeese mandadoor, als verdere mandadoors by een te laaien koomen en hen op eene ernstige wyze voor te houden haare gehon- denisse en strenge correctie by wangedrag, onoplettendheid of konkelaryen met de familie der gecondemneerdens.

Art. 12. Het overlyden van een of meerder deezer ketting- boeven moet almeede worden gestaafd door schriftelykebevryzen van den opper-chirurgyn en baastimmerman en voorts behoorlyk aanteekening gehouden by het daar van loopende registen

Art. 15. Zo dra de tyd van het bannissement van den een of andere gecondemneerde zal zyn verstreken, zal daar van moeten worden gedaan rapport in scriptis aan den beer com- missaris opzigter, ten einde daar van aan de hooge regeering te kunnen verslag doen.

Art. 14. Tot voorkoming van brand en andere ongelukken zidlen, zo wel de opper^, als kettingmandadoor gehouden lyn behoorlyk te waaken en de vertrekken te visileeren, voor al de bovenkamers van de slaaven, invoegen men dus wel expres- selyk verwagt, dal de opzigler zelfs, ten minsten 's weeks twee maal, alle vertrekken zal opneemen en visiteeren, ten einde directe ordre te kunnen stellen omtrent alle ongeregelt- beden.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  887 
```

Art. 15. 's Morgens ten zes uuren zullen» so wd alle ibia?eD, als keltinggangers aan het werk moeten werden gebragt tot klokke 11 uuren en voorts van een lot vyf uuren, zullende de overige uuren moeten dienen, zo om van de werkplaatsen te rog Ie keeren, te sehaflen en uit te rusten» zonder dat zig iemand zal mogen onderstaan particulitf werk van hun te vergen or hen eMera te emploieeren.

ArI. 16. 's Avonds ten zes uuren zullen, niet alleen de kettiBggangers, na de zelve exact te hebben getekl en de ket- tings gevisiteerd, behoorlyk opgeslooten, maar ook de slaaven na haare vertrekken worden overgeweesen en voorts de uyt- gezette sehildwachten en mandadoors behoorlyk gelast zorge te dragen voor het uitloopen of abaenteeren geduurende den naeht, op poene van eene gevoelige correctie. Art. 17 t/m 90 = art. 8 t/m 11, oude instructie. Art. 21. Vermits de slaaven, die seedert eenigen tyd hy de gezwind stukken zyn geéxerceerd, volkomen aan het be- doelde oogmerk hebben beantwoord en de onkostbaare onder- houd volkomen strookt met 's Compagnies intresl en belangens, zo werd de opzigter wel expres gdast te zorgen, dat ook na den geeindigden oorlog worden aangehouden: 4 bombardiers, 4 canonniers, 60 gemeene,

68 koppen, om 's weeks twee maal of 's Woeiisdachs en Zaturdachs, van 's morgens halv ses tot halv acht uuren, door een artbillery officier te worden geéxerceerd en ten acht uuren wederom aan haar werk gesonden.

Art. 32. Tot een extra toelaage en tot meerder enooura- gement zullen deselve dan nog, boven het geene § 4 gemeld is, 'smaands genieten, rds 2: — een bombardier,

1 : 16 » canonnier, » 1 : — » gemeene, eii dan ook jaarlyks boven de ordinaire verstrekking vap Ueeren:

Digitized by VjOOQIC

828 1768. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

1 kort Javas baatje,

1 lange » broek,

1 hoofd doek,

1 boykband.

Art. 23. Het sluit- en onlslait-geld van particuliere alaayen, gelyk ook de geringe inkomsten der warongs, blyft, zo als van ouds af, ten voordeele der niaiidadoors, schryvers en mees- terknegt, sonder eenige beiuoeyenis van den opzigter, invoegen hy zich ook voornamenllyk diend te onthouden van parti- culier werk en aanbesleedinge in het anibachts quartier, op poene van nadere dispositie, zo wel ten opzigte van hem, op- zigter, als de baasen en opziendei*s, die zoortgelyke particuliere aanbesteedinge hebben aangenoomen.

Art. 24. Daar dus het geheele ambachts quartier met dies ap- en dependentien gesteld is onder desselfs gezag en be- heeringe, zal hy dus ook verpligt zyn alle ordonnantien ter ontvangst van kostpenningen,huurIoonen,randsoenen,kleeragien, enz. voor de aldaar bescheidene 's Compagnies dienaaren, slaaven en keltinggaugers behooriyk te examineei^n en, in ordre be- vindende, daar voor te teekenen en dezelve vervolgens de heer commissaris opzigter aan te bieden, ten einde door zyn Edele voor gezien te worden geteekend.

Art. 25. Zodra door den directeur der fortificatien in scriptis zal zyn opgegeeven eenige ontdekte defecten aan 's Com- pagnies gebouwen, die door hem, opziender, zullen moeten werden gerepareerd, zal hy, opziender, verpligt zyn van dea heer Directeur Generaal qualificatie te verzoeken tot het nodige herstel en reparatie; doch, zo het een of ander werk geeo uitstel niogt kunnen leiden en eene spoedige verhelpinge ver* eischt, zal hy dit wel direct mogen laaten onder handen neemen buiten voormelde qualificatie; — van deese verrichtinge echter weekelyks gehouden zyn een gedelailleerd bericht te bezorgen aan den heer commissaris, ten einde door zyn Edele by de • maandelykse specificalieii der werk baasen Ie worden gevoegd ; — ingevalle hy, opziender, echter gegronde reedenen mogte hebben aan de schriflelyke last van den directeur niet te kunnen

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Ö.  VAN  OVERÖTRATEN.  829 
```

beantwoorden, zo zal het hem vry staan zyne aanroer^ kingen en l>ezwaaren in scriptis over Ie f^eeven aan den heer conimissaris voormeld, ten einde door zyn Edele te word<^n gebragt ter decisie van de hooge Regeering.

Art. 26. Hy, opziender, zal dus« buiten het geene, wat zyne administratie aangaat en de huishouding in het ambachts quartier lietreft, gesubordineerd zyn aan den directeur der fortificatien, wiens ordres hy zal moeten naarkoomen inalies, wat de timmeragien, reparatien en verder den dienst van ingenieur aangaat; — 't ambt van opziender vereischt dier- halven, dat hy alle deese te doene reparatien examineerd en vervolgens, na de baazen van de verscheide departementen tot berslellinge (e hebben ordre g^eeven, daar van dan ook dadelyke aanteekenin;? houd, ten einde de materialen, gereet- schappen en verdere benodigtheden, die de baazen of opzienders daar voor by haare maandelyksche specifica tien in reekening brengen en by de boeken worden afgeschreeven, dan wel de respective coilegien van Scheepenen of Heemraaden worden in reekening gebragt, te kunnen confronteeren en na te gaan. Art. 27. Van alle zyne verrichtingen betrekkelyk de tim- meragien en reparatien zal hy ook behoorlyk rapport moeten doen aan den directeur der fortificatien, gelyk den dienst van een gesubordineerd officier van de genie vordert. Art. 28 = art. 14, oude instructie. Art. S9. Allen aanleg van nieuwe gebouwen en werken, vemieuwinge van oude, mitsgaders alle hoofd- en capitaale reparatien zullen ter presentie van den heer commissaris op- zigter, op qualificatie hunner hoog Ëdelbedens, by publieke aanbesteedinge aan de miosl aanneemende worden toegeweezen onder zodanige restrictie en bepaalinge, als nu jongst by het reglement op de bediening van directeur der fortificatien, ge- bouwen en waterwerken bepaald en vastgesteld is, onder deese expresse voorwaarde, dat hy, opzigter, met en beneffens de werkbaazen en opzienders gehouden en verplicht is, onder de opperdirectie van den directeur, een ieder in het zyne, Da te gaan en toe te zien, dat deeze aanbesteede werken ook na

Digitized by VjOOQIC

850 1706. P. Ö. VAN OVERÖTRATCN.

hel geapprobeerde plan en bedongene voorwaarden eo coRditien worden opgehaald en gpabsolveenl.

Ah. 50. Voornamen tlyk echter word hem aanbevoolen zig, noch direct of indirect, met verstrekkingen van 's Compag- nies goederen te l)emoeyen, noch minder eenige order ten dien opzigte te verleenen, dan alleen op geteekende ordonnanties van den heer Directeur Generaal, uit welke vervolgens moet werden uitgetrokken en op een schrifleiyk bewys bekend ge- steld al, het geene ieder baas of opzigter in het byzonder betreft, en welke liewyzen zo dan door hem, opzigter, moeten worden g«»teekend, exeepto alleen van kleenigfaeeden, die tot daadelyke voorziening en geringe reparalien direct worden vereiseht; om dan alle sulke willekeurige, tot dus verre in- gesloopene bandelwyzeu teegen te gaan word hy, opzigter, wel expres gelast alle maanden by de speeificatien der werkbaasen en opzienders te doen voegen alle inkoomende ordonnantien e o door hem verleende bewysen tot afgave van kleenigheeden tol geringe reparatien, ten einde door den heer commissaris op- zigter teegens de speeificatien te worden geconfronteerd en voor accoord geteekend.

Art. 31. Geene Chineese timmerlieden, smits» metzeiaars of andere ambachtslieden mogen worden ingehuurd, ook vol- strekt geen inkoop gedaan, dan na dat hier van door den heer commissaris opzigter een schriftelyk bewys zal zyn verleend, ten einde den heer Directeur Generaal, ter erlanging van qoaK- ficatie, te worden aangebooden, zo dat dus by bevinding van de een of ander ongeqnalificeerd te hebben in dienst ge- noomen of iets Ie hebben ingekogt, zulks zal Uyven en daadelyk gebragt worden ten laste en ter restitutie van hem, opziender.

Art. 32 en 33 = art. 18 en 19, oude instructie.

Tegeltjk met de vaststelling van deze en de voorgaande instructie Werd be|>aald: 1* de administratie en beheering van het ambachtskwartier

Digitized by VjOOQIC

1798 P. Q. VAN OVERSTRATEN. 851

als nu te stellen onder den capitain ingeuienr en opzichter der timmeragien eu reparatien^ Johan Adriaan Wasschen- felder, milsgaders daarvan aan denzelven door den directear der forlificatien, gebouwen en waterwerken, Doininicus Michiel Barbier, onder ultimo dezerie laten transport doen;

2® den evengenoemde opzichter van de timmeragien en re- paratien, Wasschenrelder, als nu ook te laten stellen een gelyke borgtocht, als bevorens door den fabriek gesteld is;

3* het tractement van den directeur der forlificatien, gebouwen en waterwerken, Barbier, nu mede ie laten verminderen mei rd* 600 en dal van gedagte Wasschenfelder met dit montant te vermeerderen, invoegen de eerstgemelde, in steede van rd' 7000, in den aanstaande zal winnen rd' 6400 en de tweede, in steede van rd* 3600, jaarlyks zal ontvangen ryksdaalders 4200.

25 Mei. Bepaling der inkomsten mn den baas der scbeeps'timmerlieden ten eilande Onrust.

Op 14 November 1799 is het tractement van dezen baas verminderd lot 6000 rijksdaalders 'sjaars » uithoofde van het •verminderd werk"'. •

5 Junij. Prijs'bepaling van het rundvleesch.

Op de door Scheepenen dezer stad gedaane voordracht is goedgevondeD en verstaan de prys van het rundvleesch, wyl de prys van het vee thans buitengemeeit 19 genmm, loaisr dat daarin noch is kunnen voorzien worden, by provisie en lot nader order te bepaalen op zes stiiif«r8 het pond, in steede van vyf stuivers, die daarvoor dus lang zyn betaald ; en Scheepenen voormeld te qualifieeeren om hiervan aan de gemeente kennis te geeven.

4- Junij. Voorschifl nopens hel koopen en verkoopen van madat.

De pachter van de madat-kilten, Tan Tjiantjing, zich by

Digitized by VjOOQ IC

6Sï 1^08- P- ö. VAN OVERÖTRAtE^I.

requeste beklaagd hebbende over de aanmerkelyke schade, die hem word toegebracht door het claodestieD kooken en ver- koopen van madat buiten de daartoe en tot het schuiven van amphioen gepermitteerde kitten, met verzoek om de voor- ziening dezer regeering daarentegen; zo is goedgevonden en verstaan den voornoemden pachter te gelasten en te qaaliG* ceeren om aan elk en een iegelyk, die in den aanstaande madat in de gepermitteerde kitten zal koopen, te verleenen een tjap, waarop zyn naam staat, ten einde hetzelve ten allen tyden te kunnen vertoonen en (e doen dienen tot een bewys, dat de madat in de geoorloofde kilten is gekogt ; en daaren- tegen te bepaalen, dat voortaan alle madat buiten de voornoemde kitten, waarvan een dusdanig tjap niet vertoond zal kuonra worden, zal worden gehouden voor madat, op een dandestine en ongeoorloovde wyze gekookt en verkogl of gekogt, en dat daarom- trent zal worden geprocedeerd navolgens de successive op dat stuk door deze regeering geëmaneerde ordres; — zullende van deze di8|)0sitie aan de gemeente by billetten worden kennis g^eevea en de respective officieren van justitie, nevens den gecommit- teerde tot en over de zaaken van den inlander gelast te zorgen en te waken, dat daaraan stiptelyk worde voldaan.

15 Junij. Vernieuwing van hel bepaalde op 9 April 1776 nopens handel in arak.

Nademaal de ingekomen klagten, zo van ingezeetenen, ab van vreemden, ons ten vollen overtuigen, dat het reeds be- voorens en wel lualstelyk den 9 April 1776 by plaeaat door ons geinterdiceerd misbruik der arakbranders alhier om hunne arak te debiteeren in ongeykt vaatwerk onder den naam van leggers en halve leggers, schoon gecnzhis de bepaalde maat van 388 en 194 kannen houdende, niet alleen wederom is ingeslopen, maar dat ook hel bedrog, waartoe de voorschreeven onzekere inhoud van het vaatwerk geleegenheid geeft, den handelaars, voornamelyk den uitlandigen, reeds zo zeer ten be> zwaar strekt, dat, wdlen wy het verlier van arak buitenslands

Digitized by VjOOQIC

1?6Ó. f*. Ó. VAN ÓVÈRèTRATEN. 8JS

voor deeze colonie consenreeren en oiel hel verval van haaren handel door bet verlies van den voorachreeven, voomameh tak daar van zien vermeerderen, tegen het gemeld schaddyk ge- bruik ten eersten en tevens ten emstigsten dienen te voorzien — zo b bet, dat wy om deze hoognodige voorziening te be- werkstellingen goedgevonden hebben, by wege van renovatie en ampliatie van het vooraf . aangehaald placaat van den 9 April 1776, de gezamentlyke arakbranders, die ter dezer hoofd- pbalze hunne neering dryven, aan te beveden, gelyk wyhun aanbeveden by dezen, om niet alleen ten eersten aüe hunne aanbanden zpde leggers en halve leggers, die niet vandebe* paalde maat zyn, aan den ykmeester op te geeven en volgens den waaren inhoud te laaten yken, maar ook zich van dat irregulier vaatwerk te ontdoen binnen den tyd van drie maanden, van heeden af gereekend, en na verloop van dit termyn geen andere vaatwerk te gebruiken dan heele leggers van 388 en van 360 kannen en halve leggers van 194 en 180 kannen van 10 mutsjes ieder, op poene, dat, wanneer na verloop van den zo even gestelden tyd van drie maanden ander, ten ver- koop van arak dienend vaatwerk in een der arakbranderyeu zal worden gevonden, dat vaatwerk zal worden geconfisqueerd CD de eigenaar daarvan daar en boven zal verbeuren een honderd zilvere dukatons ten behoeve van de stads kas voor ieder hecle of halve legger, die ongeykt of niet van den be- hoorlykeo maat zal bevonden worden te zyn.

Zie ook -^^~- 1799.

19 Junij. Bepaling dat de fiscaals zouden afleggen hunnen ambts^e^ voor den Raad van justitie en hunnen eed van purge voor de Hooge Regeering.

19 Junij. Verbad voor vreemdelingen hunne koopman^ sdtappen in het Mem te verkoopen.

Schepenen dezer stad ter dispositie van deze regeering gebracht hebbende een door vyftien burgers en ingezeetenen

ruUAT-MB D£IL Xlk ^

Digitized by VjOOQIC

8S4 1^08. P. Ó. VAN ÓVERÖTRATEN.

by dat cnllegie ingediend request, houdende dezelver bezwaar over de praejudicie, die hun io^bracht word door deo handd der alhier verblyf houdende Treenidelingen» iozonderheyd door het verkoopen van hunne whaaren in het idein uit negotie winkels, met voordracht tevens van het verzoek dier lieden om de nodige voorziening tot het instand houden der bai^er neeringen, — zo is goedgevonden en verstaan den vreemdelingen, aan dewelke in den aanstaande zal worden vergund bmine aangebrachte goederen te verkoopen, het opzetten van winkels ter verkoop van hunne handelwhaaren in het klein te ver- bieden en hun alleen te accordeeren den verkoop van hun factuuren in hel geheel of wel by gedeelten in het gros, mitsgaders den sabandhaar eniicenimeester, JacobusTheodonis Reynst, te gelasten hiervan onder de overige informatien, den handel betreffende, mede aan alle aankomende vreemden kennis te geeven.

JL Junij. Vemieuwhig van hel bepaalde op 15 Januarij 1790 nopens Spaansche mailen of ^kop8lukken*\

Nademaal ons is voorgekomen, dat zommigen zwaarigheid maken de Spaansche kopstukken tegens vier en zestig stnivers het stuk te ontvangen, schoon dezelven daar voor hy billet van den IB January 1790, even als de Spaansche pUaarslakken» gangbaar zyn verklaard, — zo is het, dat wy goedgevonden hebben de voorschreeve kopstukken nader gangbaar te ver- klaaren, gelyk dezelven nader gangbaar verklaard worden by dezen, even en tot dezelvde waarde als de Spaansche pilaar- stukken, te weeten de bede tot vier en zestig, de halve tot twee en dertig en de quarten tot zestien stuivers; verkha- rende en begeerende, dat een ieder, wie hy ook zy, niet zal mogen weigeren, maar gehouden en verplicht zyn de gemelde kopstukken tot de voorschreeve waarde te aceepteeren, zonder aan derzelver cours of circulatie eenige verhindering of strem- ming te veroorzaaken, op poene van ab overtreeden van onze wetten geeonsidereerd en behandeld te zuUen worden.

Digitized by VjOOQIC

P. d. VAN ÖVER8TRATEN. dM

26 ianij. Bepaling, dat des Zondags ook te Weltevreden eene godsdienstoefening moest worden gehouden.

Op de propositie Yan den heer Gouverneur Generaal is goedgevonden en verslaan wederom des Zondags morgen een weeklyksche predikiieart in de kapel op het landgoed Welte- vreeden te laten waameemen door de predikanten der gere- formeerde gemeente en den kerkenraad van die dispositie te informeeren.

6 Julij. Maatregel tegen het vertrek van Batavia van Chineezen, nèa schulden bezwaard.

Te meermalen gereflecteerd zynde, dat by vertrek der Ghi- neesebe jonken zich verscheidene Ghinasche iogeietenen in stilte van hier begeven» die, zo aan vendumeesteren, ab aan particulieren geld schuldig zp, — zo is tot voorkoming van hei clandestien vertrekken met de jonken van zodanige schul- demiars goedgevonden en verstaan den gezamenllyke anachodas dier jonken het mede nemen van passagiers van hier te in- terdiceeren, in gevalle dezelve tot hun vertrek niet gelicentieerd zyn by een pas of ander schriftelyk bewys van den sabandhaar, op poene van een duizend zilveren ducatons, te verbeuren door de gemelde anachodas voor ieder der Chineezen, die zy buiten xalk een pas zullen mede neemen, en zulks ten behoeve van deo aanbrenger en het Chineesche hospitaal, ieder voor de helvt ; mitsgaders den sabandhaar en licentmeester, Jacobus Theodorus Reynsty te gelasten om die passen of licent-briefjes niet te verleeiien dan aan dezulken, die een bewys zullen vertoonen van den capitain en lieutenants der Chinezen, dat zy hier aan niemand iets schuldig zyn of voor hunne schulden behoorlyke eaatie hebben gesteld ; en tot meerder zekerheid, dat deze oider door de genidde anachodas nagekomen word, hem, sabandhaar, te demandeeren om een van zyne dienaren op elke jonk by vertrek van hier te plaatzen en die daarop te laten Uyven buiten de Duizend eilanden, mitsgaders biervan, zowel de res-

Digitized by VjOOQIC

836 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

pective officieren van justitie en den gemelden sabandliaar, ab de Chineesche officieren en de gemeente te informeereo.

6 Jttlij. Verkoop van rijst van Regeringswege.

Vermits de ryst thans weder tot zulk een prys gestegen is, dat die tot geen gering bezwaar van den gemeenen man is strekkende door het daar aan noch heerschend gebrek, — so is om dit zo hoog noodzakelyk voedsel onder de ingeietenen te dezer hoofdplaats op een modique prys te houden en het rysen daarvan voor te komen, op de propositie van den heer Goavemeur Generaal, goedgevonden en verstaan wederom uit "sGomp" voorraad per publieke vendutie te laten verkopen 50 hslen van dat graan, op denzelvden voet, als jongst alliier beell plaats gehad, vermits zulks buiten praejudicie van de Gonnp*, wiens voorraad daaraan hier toereikende is, kan geschiede»: en de gemeente hiervan by bületten te informeeren.

Op den 19 JullJ 1798 werd de verkoop »by provisie" ge- staakt, omdat de verkochte ryst voor niet meer dan 35 rijks- daalders het bst gemijnd was.

6 iulij. Last op de Chineesche officieren te Batavia af- wateringen te maken tussdien de Chineesche graven en die te onderhouden.

Moerassen en poelen hadden zich tusschen die graven ge- vormd, welke »by dies uitdroging in de goede mousson red •contribueerden tot de ongezondheid dezer luchtstreek".

Het coUegie van Heemraden werd gelast te waken voor het onderhoud der afwateringen, met machtiging om, wanneer de Chineesche officieren «daarom trend in gebreken mogten Uyven, »als dan ten kosten van dezelve daaraan het nodige te laten •doen".

Zie ook 36 October 1809.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 837

13 Jalij. BejnUing van zekeren termijn voor het af* breken van huizen binnen de stad Batavia.

Is goedgevonden en Terstaan het cdlegie van Schepenen te qualificeeren om aan allen de geenen, waaraan de afbraak van huizen binnen de stad ia toegestaan of verder to^estaan zal worden, den peremptoiren tyd van drie maanden te stellen om die afbraken te volbrengen en aan de daartoe bepaalde Gonditien te voldoen en anders dil een en ander voor rekening ^-an die lieden te laten doen, naar dien het komt te blyken, dat daarmede niet dan al te lang getalmeerd word.

13 Julij. Wijziging van art 21 der instructie voor de prauwvoerders.

Bedodd artikel zonde voortaan laiden, »dat, wanneer de juragans. en koelies, op de prauwen of tjunias varende, over- tuigd worden, dat zy zich aan dievery hebben schuldig gemaakt, als dan dezelven en niet de eigenaars dier vaartuigen daar- voor responsabel gehouden en, in cas van onvermogen om het gestoleue te vergoeden, aan den lyve gestraft zullen worden*'.

17 Julij. Wijziging van het bepaalde op 12 December 4797 nopens alarm.

Nadien de ondervinding heeft doen zien, dat de den 12^ December 1797 bepaalde seinscholen in cas van alarm niet loereikcnde zyn geweest om alomme gehoord te worden, — zo is goedgevonden en verstaan het sein van alarm voor den aanstaande in dier voege te bepalen, dat successive zullen worden gedaan:

4 schoten van de post Noordwyk,

4 »

» » » Ryswyk,

» » » Water plaats.

16 »

 »   stads  bolwerken,

» » post Jaccatra,

<^ »

» » > Ankée, behalve noch

•    veldschans  Heester  Gomelis,  in  gevalle

Digitized by VjOOQ IC

858 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN

de heer Gouverneur Generaal daartoe speciale ordre lal geven ; mitsgaders de gemeente hiervan bybilletten Ie infbrmeereo.

20 iulij. Aamtdling van lijkdragers.

De Regering vond goed «Scheepenen dezer stad te qualifi- ceereo om voor den aanstaande vaste lykdragers uit de burgery aan te stellen, tot zulk een getal, als hun Eerwaardens nodig zullen oordeelen, onder het genot van zodanige gelden, als tot hiertoe genoten worden door de militaire krygskas oï noch nader bepaald zullen worden voor hel dragen der lyken, en om voor dezelve te formeeren eene voldoende instructie en die by deze regering over te brengen ; — en voorts, zodra de ge- melde aanstelling gevolg zal hebben genomen, het empkMri van militairen tot het begraven der lyken te laten oesseeren**.

Zoowel deze, als de volgende bepalingen waren gevolgen van de overplaatsing van het garnizoen uit de stad Batavia naar Weltevreden.

In de stad bleef slechts een bataillon inlandsche soldaten achter. Voor twee majoors, werden te Weltevreden even zoovele bamboe woningen opgericht.

Op 4 September 1796 is ter sake van lykdragers nader het volgende bepaald.

Scheepenen dezer stad hebbende te kennen gegeeven, dat het getal van BO lykdragers, waarvan de bezorging aan hun Eerwaardens is opgedragen, uit de burgers niet heeft kunnen gecompleteerd worden en dat ook, behalven die, eenige corporaals zullen nodig zyn om de benodigde manschappen uit gedagte lykdragers ten huize van den wachtmeester te doen verschynen. die daarvoor buiten de rd* 18, welke thans van ieder lyk worden betaald, rd* S zouden dienen te genieten; — lo is goedgevonden en verataan Scheepenen voormeld getal uit de

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 859

Papangers te doen completeeren, mits geene andere geworven worden» dan die zich daartoe vrywillig zullen willen laten em- ployeeren; voorts te accordeeren de geproponeerde verhoging van het loon der lykdragers van rd* 18 tot rd* 20 voor ieder lyk en voortaan, ingaande met primo October naastkomende» de lyken te haten dragen door de gemelde, nieuw aangestelde lykendragers.

20 Julij. Bepalingea nopens dé krijgs'kas.

De Regering bepaalde «de krygskas te laten bewaren ten huize van den commandant der stad en de administratie daarvan op den presenten voet te laten, doch de incassering van het geld der vrywerkers en diversche dienstdoenders te laten geschieden door den guamisoens kwartiermeester''.

20 Julij. Regding der rantsoenen van militairen.

De Regering vond goed »de verstrekking van wyn, die aan het Bataviasche guarnisoen gedaan is, te laten cesseeren, zodra het guarnisoen op Weltevreden zal zyn geplaatst, doch de verstrdiking van wyn aan de Europezen, die op de strand- batteryen gedetacheerd zp, dewyl die voor zeer ongezond moeten gehouden worden, te laten continueeren en de overige randsoenen te bepalen op den volgenden, egalen voet, zo voor de sergeants en corporaals, als gemeene Europezen, waar zy ook komen te leggen, te weten maandelyks: 30 te ryst, 20 • kadjang, 3 kannen arak, — Vt ^^^ ^^^ Hollandsch, 1 V4 te kofiy bonen, 6 » zout, en — V4 * P^P^r 'sniaands, mitsgaders

1 tarwen brood 's daags". Zie ook 12 JuniJ 1799.

Digitized by VjOOQIC

840 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

20 iulij. Bepaling, dat de luitenant-kolonel leoem zoude zijn commandant van de stad Batavia.

27 Julij. Vrijstelling van den boekhouder en den ge- zworen Uerk bij het coUegie van Weesmeesteren van de betaling van ambtgeUL

Volgens de Regering was het inkomen dier personen •nauwlyks toereikende om er eerlyk en iatzoenelyk van te •kannen leven".

3 Augustus. Bepaling, dat voortaan redU gesproken zoude worden »m den naam van het Bataafsche vdk*.

-j- Augustus. Medededing ecner proclamatie betreffende de verandering van het Staats-bestuur in Nederland.

Zoo wel te Batavia, als op de «respective buiten comptoiren** werd het navolgende stuk afgekondigd:

Nademaal heeren bewindhebberen, uitmakende het committé tot den Indischen handel en bezittingen in Nederland, ons nevens boogstderzelver missive van den 29~ January 1798 hebben gelieven toe te zenden eene door de constitueerende vergadering, repraesenteerende het Bataafsche volk, den W^ der evengemelden maand January gedaane proclamatie aan- gaande de in Nederland voorgevallen verandering in de ordfe van zaaken nopens het publiek bestuur van den staat; — zo is het, dat wy van deze voorgevallen verandering in bet bestuur der zaaken, ingevolgen de begeerte van boogstgemelde heeren bewindhebberen,. kennis willende geeven aan de die- naaren en ingezetenen, zo alhier, als op de respective boiten- comptoiren, voor zo ver die niet thans in het bezit der Engelzen zyn, goedgevonden hebben de gemelde prodamatie, nevens de ons tevens overgezondene extracten uit het register van welgemelde vergadering van den S3^ en S4^ der voor sehreeven maand January, by dezen te insereeren, gelyk hierna volgt:

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 841

Gelykheid, vryhetd^ broedertchap.

PROCLAMATIE.

De constilueerende vergadering, als representeereode het Bataafsche volk, aan het Balaafsche volk.

Medeburgerêl

De dag is eindelyk aangebroken, op welke uwe vryheid andermaal luoest worden verdedigd ; op welke de onafhankelyk- beid van dit gemeenebest moest worden beschermd tegens de gewelddadige aanslagen van onverlaten; op welke de uitber^ sting van een zo listig, als verderflyk ontwerp door eene krachtdadige onderneming van uwe getrouwe vertegenwoor- digers moest worden voorgekomen; eene onderneming, zonder welke gylieden binnen weinige oogenblikken met zwaarer ketenen zoudt zyn beladen geweest, dan gy immer hebt ge- torscht; eene onderneming, welke dus door eene gebiedende noodzakelykheid wierd gevorderd; eene onderneming, welke, zoude het Bataafsche volk een vry en onafbangelyk volk blyven, zich van het oogenblik af van de samenkoming uwer algemeene verteegenwoordigende vergadering voorbereidde en lot wdke wj door het onverantwoordelyk gedrag van ben, die, hoe zeer vyanden van de grondbeginzelen onzer jongste staatsomwenteling, zich echter listiglyk in het bestuur hebben welen in te dringen, wilden wy ons ten minsten ak getrouwe vertegenwoordigers gedragen, in dit oogenblik zyn gedrongen geworden.

Het was dus tyd, dat de klove gedempt werd, welke men gevestigd bad tusschen een geregelde orde van zaken en het wanstaltig bestuur van op zich zelf oppermachtige en in schyn zaam verbonden volken: een b^luur^ waarvan ons vaderland zo veelmalen de rampzalige gevolgen heeft onder- vonden, hetwelk u steeds belet heeft uwe eige krachten te kennen en aan Engeland immer de gelegenheid heeft gegeven om u inwendig te verdeden en daar door uwen anders ou- lembaren moed en zo dikwils betoonde vaderlandsliefde aan banden te leggen en uit te doven ; een bestuur eindelyk, welks

Digitized by VjOOQIC

842 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

schadelykbeid ons op elke bladzyde ted de gedenkrolkn ootes vaderlands overtuigeod word beweien; betvrelk ons van lieverleede zoude doeo terug keeren tot het gevloekt stad- houderschap en ons dus met een angstig veriaogen doeo terug zien naar die ketenen, welke wy met behulp van onzeo getrouwen bondgenoot en ten kosten van zo veeie opoiferingen afgeschud hebben.

Het viras tyd, dat men alle hinderpalen uit den weg ruimde, alle omslandigbeben zo inrichtede en alle ons omringende zaken zo wyzigde, dat wy eens eindelyk komen konden tot eene gevestigde orde van zaken en doen ophouden dien staal van verwarring en onzekerheid, welke nu drie jaren lang de zenuwen van onzen welvaart heeft verlamd en ons gebragt op den rand van een janimerpoel, welke wy tot nog toe alléte ontkomen zyn door de geduldige goedwilligheid van het Fransche volk, welk's genegenheid t'onswaards in niets is veranderd* niet tegenstaande alle helsdie pogingen zyn aangewoid om hetzelve van ons te verwyderen.

Het was meer dan tyd, dat men alle deze aanslagen t^en uvre vryheid, welke hoe langs zo menigvuldiger vrierden, verydeUe.

Het was tyd, dat men de plannen vruchteloos maakte van hen, die om hunner eigen grootheids wille het bond- genootschappdyk bestuur trachteden te behouden en deze, io hare beginzelen zo heilryke staatsomwenteling, niet slechts voor u vruchteloos, maar zelfs in hare gevolgen schadelyk te maken.

Het was meer dan tyd, dat de eed van het vaderland te zullen redden, door veelen met een valsch hart dikwyb ge- daan en nu zo onlangs nog op de heilige plaats uwer ver- tegenwoordiging ten uwen aanhoren herhaald, door uwe waarachtige vrienden door daden vervult wierd.

Er bleef voor hen, die geene andere ^bedoelingen hddien, dan het algemeen geluk en om aan ons zo fel geteisterd vaderland den weg te banen om door eene wyze en voor- zigtige staatsregeling zich uit het stof te verheffen, geene andere keuze overig, dan alle die schadelyke wezens de macht te ontnemen om u meerder te benadeelen.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVER8TRATEN. 845

Het ontwerp om op de painhoopen van het Stadheoderlyk bewind de thronen te vestigen van eenige geslachten; on onder den sehyn van Uefde tot orde alle rechtgeaarte bemin- naren des Taderlands te onderdrakken en dezelven den moed en de krachten te benemen sich tegens de dwingelanden te verzetten; om u, onder den naam van volks regeering by vertegenwoordiging, te brengen onder bet ondraagbaar juk eener verkieslyke aristocratie en u dus in bet schaduw beeld der Tryheid de veracbtelyke slaverny te doen omhelien; — dit boosaartig ontwerp, hetwelk in het door u verworpen plan van constitutie zo duiddyk staat uitgedrukt, was geensins uit het oog verloren, maar integendeel aan alle zyne deel- hebberen hoe langs zo dierbaarder geworden; en deszelfs uitToering zoude van de voorheen daartoe aangewende pogingen alleen daarin hebben verschild, dat men thans eene verdubbelde nmte van list en geweld daarin zoude gebezigd hebben.

Hel was roor de Fransche republiek bewaard u door de ondersteuning, aan uwe waaragtige vrienden verleend, ander- maal te TerloBsen en te redden uit den maalstroom, waarin men n gestort had om u dies te gemakkelyker te kunnen overheerschen. — Er bleef voor ons niets anders overig, dan rf ons nog eene staatkundige stuiptrekking te getroosten, of de Tryheid voor altyd in ketenen gekneld te zien. — En welk recht geaart Taderfander zoude één oogenblik omtrent zulk eene keuze in twyffel kunnen staan P

Ja, Bataven I wy zyn eindelyk in de harde noodzakelykheid gebragt om sommige leden van uwe vertegenwoordigende ver- gadering in verzekering te nemen en om anderen uit het bestuur van zaaken te verwyderen, geenzins om dezelven op eenigerbande wyze te benadeelen, dan voor zo verre zy zich volgens 'shinds wetten aan eenig misdryf mogten hebben schuldig gemaakt; geenzins om dezelve te vervolgen uit hoofde van bun gehouden gedrag, want wy zyn te wel overtuigd van de rampzalige gevolgen van het schrikbewind ; doch alleen om deidven te beletten famger de grondslagen der jongste staatsom- wenteling te ondermynen en door het vernietigen van allen

Digitized by VjOOQIC

844 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

tcgenslaiid daartegen a spoedig te leiden tot eeoe geregelde orde Yan zaken, waarhy de beerschzugt word aan bandoD gelegd en de regeeringloosheid alle toegangen gesloten; waar door het staatkundig geluk der Bataafsche republiek zal ge- vestigd en zy waarlyk nuttig gemaakt worden Toor haren bondgenoot en ontzaggelyk voor hare vyanden.

Schetsen wy een vabch tafereel van den staat der zaken?

Bedienen wy ons van den laster om brave mannen in uwe oogen hatelyk te maker? Of isdewaarlieidaanonzezyde?

Of zyn niet de aanslagen tegen uwe hurgerlyke vrylidd openbaar? Of is niet bescherming en bevoordeling der aan- hangeren van Oranje in hei vorig bestuur alomme bekend F

Was het niet geno^ een beproefd vaderlander te zyn om te worden verguisd en verstoten? Heefl men weleenmiddd onbeproefd gdaten om den volksgeest uit te doven? b de schanddyke bewerktuiging der landmacht niet sedert lange een bron van billyke klaglen? Heeft men bet bondgenoot- schappelyk bestuur niet in uwe vertegenwoordigende vergadering durven verdedigen? Hebben niet veelen uwer bestuurderea de eenhrid der republiek, het eenig middel om ons inwendig gelukkig en naar builen sterk te maken, door de schandelykste middelen bestreeden? Is niet de burgerwapening, dat stevig bolwerk der vryheid, zo achrikkelyk voor alle despoten ak heilzaam voor het volksgeluk, op alle mogelyke wyzen ver- traagd? Word niet de handel met onzen natuurlyken vyaud oogluikend toegelaten — wat zeggen wy — word dezelve niet in weerwil van de wetten beschermd? Heefl men zich niet veroorloofd de stem der burgeren in zommige plaatsen door militair geweld te smoren en de baldadige heerszucht niet met kracht ondersteund? Heeft men door de schatten van den staat, uil uw zweel en bloed zamen geperst, niet alles trachten om te kopen om u lieden met de bajonnelten op te dringen eene staatregeling, welke gylieden zo rechtmatig niet verachting hebt verworpen? Heeft men de straffeloosheid niet, als het ware, toegezworen aan bet vuige eigenbdaogf Heeft men niet toegelaten, dat zich eenige weinigen ver-

Digitized by VjOOQIC

P. Ö. VAN OVÊRSTRATÊN. 848

rykten met de vruchten aVs arbeids^ welke men n deed storten in een grondeloze schatkist? Hebben deeze zich niet met bel bloed der weezen en de traanen der weduwen gevoed f Heeft men de zee-macht van den staat, het gering overschot van onze vorige grootheid, die met zo veel arbeids was by een gebragt, niet roekeloos, zonder noodzake en zelb in weerwil van het Franscb gouvernement, aan eene geheele vernieling gewaagd J — Heeft men nu nog in de laatste dagen niet op- gemerkt de verfoeyelyke pogingen om ons alle middelen tot herstel der zee-macbt uil de band te wringen ; en zoude men, zonder dat 'er eene verandering in bet bestuur was voorge- vallen, niet volledig in dit boosaartig opzet geslaagd zyn? Is niet bet algemeen crediet door ten deele dwaze, ten dede scbelmagtige maatregulen vernield? Zyn niet de byzondere gewesten in openbaaren opstand t^n de nationale vertegen- woordiging; en is niet deze door twisten en partyschappen van een gescheurd? Heeft zy zich niet door gebrek aan veerkracht verachtelyk gemaakt en door halve maatregulen den band van het bestuur verbroken?

En zoude dan, daar dit alles onder onze oogen geschied is, daar de ondergang van dit gemeenebest door eene langere voortduuring van alle deze gruwelen onvermydelyk was, de nationale geest niet ontwaken? Zoudt gy u niet aangorden om als één eenig man tegen die vyanden van uw geluk ten stryde te trekken en hen, zo zy hardnekkig in hun opzet blyven volharden, te verpletteren? Zouden de nakomelingen van die groote mannen, die, ontbloot van alle andere middelen, alleen door moed en vaderlandsliefde de almacht van Spanje hebben kunnen vernielen, — zouden deze zich kunnen laten vervaard maken door de ydele bedreigingen van een hoop Ueene dwingelanden en eigenbelangzodcers, zich lafhartig ver- scholen houden, terwyl men gereed staat der vryheid den bartader af te steken? Zouden wy, uwe vertegenwoordigers, alle deze godloze ondernemingen ziende, ons by u, by onze kinderen immer kunnen verantwoorden, wanneer wy daarby hadden stil gezeten? Zouden wy dan niet verdienen gelyk

Digitized by VjOOQIC

846 17G8. P. Ö. VAN OVERSTRATÊN.

te worden gesteld met die yeraehtdyke weiene lelve, die in uwen ondergang hunne eigen grootheid beoogen en welken wy daarom door een manmoedig besluit beblien verwydenir Zoude onie nagedagtenis in de geschiedbladeren der waerdd niet geschandvlekt zynf

Neen, Bataven I neenl Zwoeren wy op het altaar der vryheid, waarop de Nederlander reeds syne gaven bragt, toen nog alle andere volken slaven waren I Zwoeren wy by het algemeen behing, by den welvaart onzer kinderen, by het geluk van ons nageslacht, dat wy geene overheersching, zo min als eeoe alveriiielende regeeringloosheid dulden zullen I Zweeren wy alle zamen het vaderiand uit zyn benepen toestand te zullen redden en daartoe niels te dierbaar te zullen achten 1 Tonen wy door daden, dat de burgelyke vryheid voor ons zo beminnelyk, tb de losbandigheid voor ons afgryselyk isl Schaart gy lieden n om het algemeen bestuur om hetzelve te ondersteunen in alle maatregelen, welke ter bereiking van onze groote oogmerken noodzakelyk zullen worden geoordeeld.

Zo zullen wy spoedig geraken tot eene goede staatsregeling, gegrondvest op die eeuwige beginselen der natuur, wdkeaan geene verandering onderhevig zyn, op welke alleen ons staat- kundig geluk kan berusten. Zo zullen wy den laster den mond stoppen en onze tegenstrevers beschamen. Zo zullen wy aan het grootste en moedigste volk van den aardbodem overtuigend doen zien, dat het ons niet te vergeefsch heeft bygestaan in het abchudden van het juk, vnuironder wy ge- kromd gingen, — dat de Nederlander eene broederlyke ver* eeniging met zulk een volk waardig isl Zo zal bet verwonderd Europa ons eeriang erkennen moeten voor echte zonen van die Batavieren, die de vryheid verdedigden, toen de gefaeele waereld voor de macht van het alles dwingend Rooien neder- knielde. Het zal dan wel haast in het tegenwoordig geslagl herboren zien dat zelfde volk, dat den tbroon van Philips weleer deed waggelen; dat zyne bezittingen in de andere waereMdeelen door moed en dapperheid zo verre uitbreidde, dat de zon over den Nederlander nimmer ondergaat: een volk,

Digitized by VjOOQIC

17de. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 847

dat de twee magiigste mogendheden van den aardbodem .konde bestryden, den handel der gebeele waereld dwong zich op zyn grondgebied te vereenigen, de staatkundige balans in banden hield en over den oceaan den scepler zwaaide.

Tot zulk een grootheid, Bataven! moeten wy door eene goede en voorzigtige staatsregeling herbragt worden, doch daartoe zouden wy nooit geraken, by aldien die orde van zaken of liever die systematische wanorde, waardoor wy nu byna twee jaren zyn geslingerd geworden, bleef standhouden. Het bondgenooiscbappelyk monster, niet ongdyk aan de hydra der ouden, kan niet worden verdelgd dan door een man- oMiedigen slag, welke alle deszdfs koppen in eens doel vallen. Die lang gewensehte slag is heden gegeven. — Het gedrocht ligt reeds te zieltogen, doch de struiptrekkingen des doods zoud^ nog gevaarlyk kunnen zyn; — en ook dit moet worden Toorgekomen.

Geene maatschappy kan zonder orde bestaan en vooral is het in een intermediair gouvernement noodzakelyk, dat dezelve in niets gestoord worde. — Dat een iegelyk dan zonder tegenspreken zich onderwerpe aan de beveeien, welke hem dienaangaande door het bewind zullen worden gegeeven; dat men begrype, dat de tydelyke opoffering van eenige, grootere gedeeltens van onze burgerlyke vryheid nergens anders toe strekt dan om eene goede staatsregeling te verkrygen en door dezelve een veel grooter genot dier vryheid ons verzekerd te den.

Alle geconstitueerde machten zullen in hare tegenwoordige werkzaamheden blyven volharden, totdal daarin op eene ge- regelde en met het algemeen belang overeenkomende wyze verandering zal zyn gemaakt.

De Z4^naamde provinciale bestuuren of hoogst-geconstitueerde machten in de byzondere gewesten, in de gemeenlens be- sltturen in de byzondere steden, districten en dorpen, als mede in de directien over de dykadien, polders, waterwerken en sluizen zullen alzo tot zo lang als blotdyk administrative liobaamen blyven voortduuren en aan het uitvoerend bestuur

Digitized by VjOOQIC

84S 179d. P. d. VAN ÖVERéTRATEN.

onderworpen en veranlwoordelyk zyn. Het jusliliewezen zal by provisie op den tegenwoordige voet Uyven voortgaan en daar in geene verandering, noch stremming mogen wordai gemaakt. Alle officieren, maires, procoreors van de gemeente en andere publieke aanklagers zullen by provisie in hmme posten continueeren en met verdubbelde vly t en werkzaamhdd ti^n verstoreren der rust en orde, onder welk masker deze zich ook verschuilen mi^a^n, waken. Niemand zal in persoon of eigendommen mogen worden beledigd en de wetten, daar tegen exteerende, zullen in volle kracht blyven en met aOe gestrengheid worden uitgevoerd. De koophandel zal worden beschermd; en een iegelyk zal die veiligheid genieten, wdke de grond is van alle maatschappelyke vereeniging. Geeoe inwooneren van de nog exsteerende landschappoi, geene ge- meenten van steden of plaatsen, geene sociëteiten of soortgelyke corporatien zullen by deze vergadering, noch by het uitvoerend bestuur als lichamen eenige aanvragen of petitien mogen doen, maar het zal elk Bataafisch burger ten allen tyde vry- staan zyne belangen voor te dragen.

Zo zal de tegenwoordige, nieuwe orde van zaken zonder schokken of verwarringen gevestigd worden en bet oogmerk, waarom dezelve noodzakelyk was, volledig worden bereikt.

Abso zal de vuurige wensch van alle weldenkende Nadei^ landers binnen korten tyd vervuld worden en eene goede en wyze constitutie zal ons voor ons zelven gelukkig, voor onze bondgenooten belangryk en voor onze vyanden ontzaglyk doen worden.

Het is ter bereiking van alle deze heilzame oogmerken, Bataven I dat de vergadering van uwe vertegenwoordigers zich op heden heeft geconstitueerd als bet represrateerend lichaam van het Bataafsche volk onder het praesidtum van den burger, H. Midderigh, en tot haare provisioneele secreta* rissen benoemd de burgers representanten, Adr. Ploos van Amstel, L. C. Vonk, W. T. van Bennekom, en den secretaris der gewezene nationale vergadering den burger J. van Haeften.

Wordende een ieder gelast de ondertekening van den ty-

Digitized by VjOOQIC

P. Ö. VAN ÖVÉRëTf^AtÉM. 64d

ddyken praesident, mitsgaders van een van derzelver secre- tarissen en derzelver successeuren in der tyd, te respecleeren en alle ordres en bevelen, alzo onderteekend, als door ons geémaneerd op te volgen en te gehoorzamen; zullende alle de adressen, het zy by missives, het zy by requesten, moeten houden aan de conslitueerende vergadering, als representeerende het Bataafscbe volk, en alle vonnissen van zodanige colli^en, aan welke de administratie der justitie in de uitgestrektheid der Bataafscbe republicq is gedemandeerd, van nu voortaan gewezen worden in naam van het Bataafscbe volk.

En zal deze alomme worden gepubliceerd en geafOgeerd, waar men gewoon is publicatien en aiBxien te doen, ont- biedende en gelastende wy de boogst-geconslitueerde machten in de Bataafscbe republicq, voor zo verre dezelve nog in functie zyn, de nodige ordres te stellen, dat aan deze onze intentie behoorlyk voldaan worde.

Aldus gedaan en gearresteerd ter bovengemelde vergadering in den Hage, den 22^ January 1798. Het vierde jaar der Bataafscbe vryheid.

(Geparapbeert) H. MIDDERIGH, vt.

(Onder stond) Ter ordonnantie van dezelve

(geteekend) W. T. VAN BENNEKOM.

Gelykheid^ vryheid^ broederschap.

EXTRACT uit hei register der deereeten van de constitueerende vergadering, representeerende het Baiaafsche volk.

Dingsdag den SS^° January 1798. Het vierde jaar der Bataafscbe vryheid. Is geboord bet rapport van de burgers representanten, T. van Leeuwen, Auffmorth, Fokker, de Lemon en van Zons- beek, hebbende ingevolge en ter gedeeltelyke voldoening van het decreet van den 22^ January laatstleden voorgedragen provisioneel vier personen, zullende uitmaken het provisioneel

rUiAAT-MMB »IIL UI. 54

Digitized by VjOOQIC

6$0 17d8. P, Ö. VAN OVERSTRATEN.

uitvoerend bewind, mei by voeging omme als nog eenige dagen mei de voordragl van den vylden persoon te mogen soper- cederen, als kunnende geen lid dezer vergadering daartoe voorstellen, ten einde dezelve niet te zeer te verzwakken.

En in consideratie genoomen zynde, dat de dringende nood des vaderlands, volgens decreet van gisteren, vorderde, dal de voormaals beslaan hebbende commissie van buitenlandsdie zaken wierde ontbonden en in derzelver plaats behoorde Ie worden aangesteld een provisioneel, uitvoerend bewind, is gedecreteerd conform de voordragl, by gemeld rapport ge- daan, te benoemen de burgers P. Vreede, W. Fynje, S. J. van Langen en B. Wuarick, als zullende uitmaken hel ail- voerend bewind der Bataarsche republiek en zulks onder de navolgende bepalingen ; dal hel gemelde provisioneel, uitvoerend liewind zal zyn argesclieiden van en verantwoordelyk aan deeze vergadering, op eene nader te ontwerpene instructie, waar by hel zelve belast wordl rael de zorg voor de builai- en binnenlandsclie rust, de onderhouding der diplomalique bel rekkingen met andere mogenheden, hel concerteeren van krachtdadige maalregulen mei hel Fransche gouvernement ter beteugeling en fnuiking van den geraeenen vyand, de daar toe nodige beschikkingen over 'slands zee- en landmacht en ampele aulhorisatie omme de commiltées tol de algemeene zaken van 'l bondgenootschap te lande en tol de zaken van de marine, als mede de provinciale, landschappelyke en plaal- zelyke besluuren, zo lange dezelven zullen bestaan op den legenwoordigen voel, derzelver ordres te doen obedieeren en voorts dezelve len spoedigsten te ontbinden en, zo veel nodig* te organiseeren, hel recht van patenlen by uitsluiting te oeffenen en verder alles Ie doen, wat in deeze dringende ogenblikken de nood en hel behoud der Balaafsche republiek zoude kunnen vorderen; en worden voorschreeven burgers gelast aan den inhoud van dit decreet op hunne personeele verant- woordelykheid stiplelyk te voldoen en zich daar toe te verbinden door de navolgende verklaring, in deeze vergadering afleleggen:

•Ik belove op myn burger trouw, dat ik als lid van het

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 851

•provisioneel nilvoerend bewind der Bataafsche republiek •naar myn beste weeten en met al myn vermogen zal trachten •gemelde republiek te dienen en aan alle de plichten, in dit •decreet by wyze van provisioneele instructie vervat, zo veel •in my is te voldoen".

En zal extract dezes aan ieder der l)enoemde leden worden ter hand gesteld tot informatie om zich naar deszelfs inhoud exactelyk te reguleeren.

En is wyders gemelde commissie verzegt, zo spoedig mogelyk, een geschikt en kundig burger ter conipleteering van gemeld provisioneel uitvoerend bewind aan de vergadering voor te dragen. Ten welken einde extract deezes aan den burger represen- tant, T. van Leeuwen, zal worden ter hand gesteld.

En voorts door de gemelde rapporteurs in consideratie zynde gcgeeven een commissie te benoemen tol het concipieeren van een concept instructie voor gemeld uitvoerend bewind, is gedecreteerd de burgers representani en, T. van Leeuwen en venlere gecommitteerden in deezen, te verzoeken en te com- mitleercn orame eene provisioneele instructie voor het uitvoerend bewind der Bataafsche republiek te concipieeren en aan de vergadering voor te dragen.

Waarvan by extract deezes aan den burger representant, T. van Leeuwen, als eerstbenoemden, zal worden kennis gegeeven.

(Onder stond)

Accordeert met voorschreeven register,

(was geteekend)

L. C. VONK.

Accordeerd

SMISSAERT,

Gelykheid, vryheid, broederschap.

EXTRACT uil hel regisier der decreelen van de conslilueerende vergadering^ represenleerende hel Balaafsche volk.

Woensdag den 24*"" January 1798. Het vierde jaar der Bataafsche republiek. Ingevolge het gedecreteerde van gister tol medelid van het

Digitized by VjOOQIC

gB2 1798. P. Q. VAN OVERéTRATEN.

provisioneel uitvoerend bewind voorgedragen zynde de barger representant. Fokker, is gedecreteerd, dat zal worden aangesteld* gelyk aangesteld word ky dezen, tot mede lid van het provisioneel uitvoerend bewind de burger representant Fokker, mits doende de belorte, daartoe staande, en afleggende de verklaring, by secreet decreet van den 22^' deezer gearresteerd.

En zal extract dezes, benevens copia van het decreet, op gisteren ten dien opzichte genomen, gezonden worden aan den voornoemden burger representant Fokker, zo lot infomMitie, als om Ie dienen tot deszeirs instructie.

(Onder itond)

Accordeert met voorschreeven register,

(was geteekend)

L. C. VONK,

Accordeert

SMISSAERT.

Begeerende en gelastende, dat deze stiptelyk nagekomen en de beveelen van de welgemelde conslitueerende vergadering en van het uitvoerend bestuur van de Nederlandsclie repabliek, zo wel als die van het meergemelde commitlé heiliglyk en zonder bedenken worden geobserveerd en opgevolgd.

En zal wyders een iegelyk den inhoud van de voorschreeven proclamatie zich moeten laaten strekken tot weering en af- keering van alle verkeerde begrippen en impressien, die veroorzaakt zouden kunnen worden door valsche geruchten, als or de tegenswoordige ordre van zaaken zoude zyn het gevolg van eene nieuwe binnenlandsche omwending of revolutie en als of in Nederland plaats zoude hebben eene nieuwe om- keering van het publiek bestuur, — alzo alle zulke denkbeehf^ ten eenemaal zouden aanlopen tegen den waaren aart van 'slands tegenwoordig gouvernement en tegen het oogmerk van het Bataafsche volk en van deszelvs vertegenwoordigers, te meer de welgemelde conslitueerende vergadering voor het grootste gedeelte gecomposeerd is uit de leden van de laatste nationaale vergadering en derzelver plaatsvervangers, te zamen met het uitvoerend bestuur uitmaakende de eeoige, wettige

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  885 
```

regeering van de Bataafsche republiek, door welke aanvankelyk syn gedecreteerd die hoofdgronden, op dewelke zal werden gebouwd de constitulie voor het Bataafsche volk, welke eer- lang zal worden gearresteerd en ingevoerd, — eene constitutie, gegrond op de erkende en plechtiglyk bezwoeren rechten van den mensch en burger, — eene constitutie, waardoor de republiek, na zo menigmaalen geschokt en op den rand van hei verderr gebragt te zyn door de verdeeldheden en tegen- strydige inzichten d^ respective gewesten, eindelyk tot een ondeelbaar ligchaam geformeerd en alle geopposeerde belangeu vereenigd zyn geworden, — eene constitutie, waarin het Bataarsche volk zyne vryheid en onafhankelykheid handhaaft, zyne wdvaart en eenen bestendigen vrede zal kunnen vinden en welke niet zal nalaaten haaren weldadigen invloed te ver- spreiden over 'slands Oost- en West-Indische bezittingen en derzelver ingezeetenen, — eene constitutie eindelyk, welke op grond van het gezegde door eiken oprechten beminnaar van zyn vaderland reikhalzende en met de volstrektste ver- langens moet worden te gemoed gezien; — zullende, zodra zy zal wezen vastgesteld en in train gebragt door het tegen- woordig intermediair bestuur, eenigl}'k ingericht om meerdere kracht eo energie by te zetten aan 's lands gouvernement, zo ter bespoeding van de zo zeer gewenschte constitutie, als tot meerderen afbreuk van den gemeeneu vyand, plaats worden gemaakt voor die regeeringsform, welke by die te introdu- ceeren conatitutie zal worden bepaald en voorgeschreeveu.

Vertrouwende wy voorts, dat deze details genoegzaam zullen zp, om een juist denkbeeld te geeven van den praesenten staat van zaaken in Nederland en om een iegelyk tevens te wapenen tegen alle verkeerde indrukken, welke anders door valsche berichten van onkundigen of kwaadwilligen voor een tyd zouden kunnen worden verwekt.

Terwyl wy alverder allen dienaaren en ingezetenen^ volgens het ons mede aangeschreevene door heeren bewindhebberen in Nederland by dezen kennis geeven, dat het bewind van de Oost-Indische maatschappy in alle opzichten is gebleeven,

Digitized by VjOOQ IC

854 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

ZO als hel zelve is getreeden in TuncUe op den 1 Maart 1796« uil krachte van de resolutie van de Slaaten Generaal van deu 24 December 1795 en van den 4 Febmary 1796« zonder eenige de minste alteratie te hebben ondergaan, en dat het octrooi van de Oost-Indische maalschappy, hel welk slaal te expireeren met den laatslen December 1798, op nieuvirs ge- prolongeerd is geworden op den vorigen voet tot hét einde van het jaar 1799, bnder zodanig accrochemeiit, als lilykeii kan in de copyen van hel decreet en ,van de publicatie van de nationaale vergadering, beide van den 20^° January 1798, die hierna mede volgen geinsereerd.

Gelijkheid^ vryheid, broederschap.

EXTRACT uil hei register der decreelen van de nahonaale re**- gadering, represenieerende hel volk van Nederland.

Saturdag den 20''° January 1798.

Het vierde jaar der Bataafsche vryheid.

By resumtie gedelibereerd zynde op het rap|)ort van de burgers representanten, de Beveren en verdere, by decreet van den 29 December laalstleeden gecommitteerden ter examen van eene missive van het committé tot den Oost-Indiscben handel en bezittingen, daar by verzoekende prolongatie van het octroy ten behoeve van de Nederlandsche Compagnie, den 15" dezer alhier ter vergadering uitgebragl en in de notuleu van dien dag geinsereerd, is gedecreteerd, dat hel octroy, voor- maals geaccordeerd aan de Nederlandsche Oost-Indische Com- pagnie en te meermalen geprolongeerd, op nieuws zal worden gecontinueerd, gelyk gecontinueerd wordt by deezen, op alle zulke pointen en articulen, begreepen in hetzelve octroy en gestipu- leerd by de daar op gevolgde prolongatien, ampliatien en interpre- tatien en by de resolutien en authorisatien, van tyd tot tyd dien aangaande genoomen, en zulks by provisie voor den tyd van een jaar, in te gaan met den eersten January en te eindigen met den laats ten December 1799, ten ware inmiddek door de tusschenkomsl van eene in te voeren constitutie voor hel

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 888

volk Tan Nederland or door eene volgende wetgeevende ver- gadering zodanige schikkingen wierden gemaakt, waardoor hel hierby geprolongeerde octroy, of voor eenen langeren tyd niogl worden gecontinueerd, of als overhoodig per se nnogt koomen te vervallen; dat dienvolgens brieven van octroy in beboorlyke forma zullen worden gedepecheerd en by publicatie, aan het einde dezes geinsereerd, aan den volke bekend gemaakt.

En zal extract dezes gezonden worden aan het committé tol den Oost-Indischen handel en bezittingen om te strekken tol deszelfs naricht, met hst om van de prolongatie van het gemeld octroy by, de eerst mogelyke gelegenheid de noodige kennis aan de respective Oost-Indische coionien van deezen staal Ie geeveu, als roeede een gelyk extract aan het com- mitté lot de zaaken van de marine om insgelyks te strekken tol deszelfs informatie en naricht. Fiat insertie van de publicatie.

(was geparapheert)

J. F. R. VAN HOOPF.

Accordeert met voorsz. register,

(was getekend)

Jb. VAN HAEFTEN.

Accordeert

SMISSAERT.

Gelykkeid, vryheid, broederschap.

PUBLICATIE.

De nationaale vergadering, representeerende het volk van Nederland^ allen dengeenen, die deezen zullen zien of hooren leezen, heil en broederschap I doet te weten:

Alzo wf op heden goedgevonden hebben het octroy, voor dezen aan de Oost-Indische Compagnie dezer landen verleend en ten meermalen gecontinueerd, wederom te continueeren en te profongeeren voor den tyd van één jaar, in te gaan met den eersten January.en te eindigen met den laatsten December

Digitized by VjOOQIC

856 1798. P. Q. VAN OVER8TRATEN.

van het jaar 1799, ten ware dat inmiddels door detoaBcbeii- komst van eene in te voeren constitutie voor bet Yolk ^an Nederiand of door eenige volgende wetgeevende veq^aderiag zodanige tieschikkingen wierden gemaakt, waar door het hier by geprolongeerd octroy, of voor eenen langoren tyd niogi worden gecontinueerd, of als overbodig per se mogl koomeo te vervallen, en dal wel op alle zulke poincten en articulen, als begreepen zyn in hetzelve octroy en gestipuleerd by de daarop gevolgde prolongatien, ampliatien en inlerpretatien en by de reaolulien en autborisatien, van tyd tot tyd dien aangaande ge- nomen.

Zo is het, dat wy by deeze onze verkondiging en publicatie van de vo<Nrschreeven verleende continuatie en prolongatie van het gemelde octroy tot den laatsten December 1799 indusive aan allen en een iegelyk kennisse hebben willen geevoi en notificatie doen, op dat een ieder mogt weeten, dat niemand anders als die van de gemelde Oost-Indische Compagnie ge- durende den tyd van hel voorschreve octroy binnen de limilen van het zelve uil deeze landen zal mogen vaaren of handelen en ten einde alle poincten, vryheeden en voordeden, aan de gemelde Compagnie geaccordeerd, by allen en een iegelyk van de ingezeetenen van den staal onderhouden mogen worden, zonder daar teegen te doen, directelyk of indirectelyk, binnen of buiten 'stands, op poene in het zelve octroy begreepen.

En opdat hetgeen voorschreeven is, door alle en een iegelyk, dien hel aangaat, behoorlyk achtervolgd en nagekoomen moge worden en niemand eenige ignorantie moge praetendeeren, ontbieden en verzoeken wy de hoogstgeconstitueerde magten in de respective gewesten en alle andere justicieren en ofBciereo dezer landen, dat zy deze onze publicatie van stonden aan doen afkondigen, publiceeren en ai&geeren, daar men gewoon is zodanige publicatie en affixie te doen.

Voorts gelasten en bevoelen wy het conunitté tot de zaken van de marine, den advocaat fiscaal en commiezen generaal, mitsgaders alle admiraalen, vice-admiraalen, capiteinen, offideren en bevelhebberen, den inhoud van deeze onze publicatie te

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 857

aehter? olgeo en te doen aclilenrolgen, te procedeeren en doende prooedeeren tegens de contraventeurs van dien zonder eenige oogiuiking» dissimulatie of verdrag, naardien wy zulks ten dieiMte van den lande alio hebben bevonden te behooren.

Aldus gedaan en gearresteerd ter bovengemelde vergadering in den Hage den 80*'' Jannary 1798, het vierde jaar der Bataabcbe vryheid.

Accordeert, SMISSAERT.

En zal deeie, opdat een iegelyk daarvan kennisse zoude bekomen, zo alhier, als op de respective buiten-comptoiren, worden gepubliceerd en geaffigeerd Ier plaatsen, waar men gewoon is publicatien en aiBxien te doen.

Zie ook 87 JullJ 1799.

-^ Augustus. Wijziging van het costuum der jusliliële dienaren van de Drossaard te Batavia.

Op het door den drossaard der stad en ommelanden van Batavia, Andries Hartsinek, by een adres gedaan verzoek is goedgevonden en verstaan aan dezelven ie permitleeren om ook aan zyne justitie-bediendens, tot de ingetrokken bailluwage behorende, te geeven blauwe kleedingen mei groene opslagen en wil te koorden, zo als zyne overige bediendens thans dragen, in steede van de thans in gebruik zynde roode kleedingen, en zulks, zo uit hoofde, dat de beide ambten van bailluw en drossaard in een getrokken zyn, als om dat het schaairlaken thans niet te bekomen is als tot de ongehoorste pryzen; en hier van de gemeente by billetten te informeeren.

Zie ook 16 Januari) 1798.

7 Augustus. Voorschriften nopens negotie-boeken.

Gedelibereerd zynde op de consideratiën van den heer pro interim Directeur Generaal, Johannes Siberg, omtrent de wyze van inrichting in het houden der negotie-boeken voor het vervolg, zo op de hoofdplaats Batavia, als op de respective

Digitized by VjOOQIC

868 1798. P. a VAN OVERSTRATEN.

buiten comptoiren, ten einde hel waare en zai?ere kostende van de respeclive* departementen or lastrekeningen duidelyk aaiigeweezen en beloogd worde, — 20 is goedgevonden en verstaan zich daarmeede volkomen ie confornieeren en als een gevolg van dien:

Eerstclyk: af te schaffen de benoeming der laslrekeningeo, zo als die tot noch toe by de Indische negotie-boeken syn bekend gesteld.

Ten tweeden: daarentegen met den aanvang der ni^tie- boeken van 1798/9 oï met primo September 1798, in sleede van de vorige lastrekeningen, daarby te introduceereo de vol- gende hoofddeelen om onder die l)enamingen de eigenaardige lasten en ongeldeti te brengen en jaarlyksch by het aioiten der boeken op het comptoir generaal te verevenen:

Onkosten van het militair departement, verdeeld in de volgende byrekeningen» als: het corps inranterie, » » cavallerie, » » arthillerie en genie, » regiment van Wnrtemberg, inlandsche militairen en militaire ongelden, diversche. Onkosten van het politiek departement, verdeeld in de volgende byrekeningen, als: politieke dienaaren, de Raad van justitie, het collegie van Scheepenen, kerkelyke dienaaren en diversche dienstdoende. Hel departement der marine. Ammunitie goederen van Oorlog, verdeeld in de byrekeningen van: artillerie ongelden en wapenkamer ongelden. Onkosten van barken, chaloupen en mindere vaartuigen. Onkosten van forlificatién en timmeragiên. Onkosten der hospitaaleu.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 889

Rekening van interessen.

Onkosten van administratiên, emballage en afscheep. Onkosten van schepen en vaaituigen, particulier inge- huurd.

Ten derden : omtrend de voorschreeven hoorddeelen of de*- partemenlen afzonderlyk vast te stellen en te bepaalen als:

Ookoslen van hel militair departement; dat van alle vreemde, in soldy zynde, Europeesche troupes, hetzy regiments of ba- lailbns gewyse, even als van het regiment Wurtemberg, een aparte rekening zal moeten worden geformeerd.

Het departement der marine ; dat daar onder niet meer zal mogen worden begreepen het onderhouds kostende van lichters en chiampangs en het huurloon van tjunias, tot het lossen en laden dienende, maar dal hel eerste zal moeten komen in bezwaar der rekening van onkosten van barken, chialoupen en minder vaartuigen en het laatste op rekening van onkosten van administratiAi, emballage en afscheep.

Onkosten van barken, chialoupen en minder vaartuigen; dat niet meer, als voorheen, het kostende derzelve op het oomptoir generaal direct afgeschreeven, maar ieder van dezelve met zyne benaming een aparte reekening gegeeven en voorts daarmede in allen deelen zodanig gehandeld zal moeten worden, als by de voorschreeven consideratien voorgesteld en omstandig beschreeven staat; met last aan den comnjandeur en opper equipage boekhouder, de equipage opzichters en de negotie bediendens op de respective huilen comploiren om ten eersten accuraat op te neemen het getal en de naamen van de aan- banden zynde vaartuigen, het jaar, wanneer een ieder van dezelve aangebouwd en voor de eerste maal geéxpedieerd zyn, mitsgaders zonder geldsom binnens lyns by de boeken voorl- loopen, om vervolgens daarmede en nadat daarvan eene nolilie, aanwyzende derzelve praesente waardye, aan deze regeering zal zyn ingediend, zodanig gehandeld Ie worden, als by de voormelde consideratien al verder voorgeschreeven is.

Rekening van interessen ; dat, voor het vervolg deze re- kening onder de permanente lasten begreepen zynde, hel saldo

Digitized by VjOOQ IC

860 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

van dien niet meer, zo ab voorheen, afiEonderlyk op hei comp- toir generaal zal mogen worden verevend.

Onkosten van adininistralien, emballagie en aCKheep: dal ten faveure dezer rekening in het vervolg almede zal moeten worden gebracht het een percent van den contanten verkoop, onder de benaming van administratie ongelden, en bet halv percent kassier, beide by den groot-kassier ontvangen wordende.

Onkosten van schepen en vaartuigen, in Indien vaarende, particulier ingehuurd; dat voor bet vervolg op deie rekening zullen moeten gebracht worden alle vrachtpenningen, zonder onderscheid, hetzy van aparte goedeien bedongen of by hei iuhuuren van schepen of vaartuigen betaald wordende, en de- welke voorheen door de Compagnie met haar eige kielen af- gehaald of vice versa vervoerd wierden.

Ten vierden : het opperhoofd over het tractements oompioir, mitsgaders de respective ministers en bediendens op de buiten comptoiren te ^gelasten om naar de voorscihreeven, voor bei vervolg bepaalde lastrekeningen en daar onder sorteerende by- rekeningen hun kassa-rekeningen in hoofddoelen in te richten ter afschryving daarop van de betaalde tractementen : — en in zelver voegen den groot kassier en den ministers en be- diendens op de respective buiten comptoiren aan te bevoelen om daar naar hunne maandelyksche kas-rekeningen in ie richlen.

Ten vyfden: omtrent de onkosten van 's Gompagnie's lyf- eigenen voortaan die directie te houden, dat ieder departemeni zyne daartoe gedragene lasten worden toebedeeld, met lasi aan den boekhouder van het aml»achts-kwartier en alle, die het verder concerneert, daar omtrent zodanig te handelen, als by de consideratien vermeld staat en voortaan tot een regel en rigtsnoer voorgeschreeven word.

Ten zesden: in te trekken en voor afgeschaft te houdende voorheen plaats gehad hebbende en op het comptoir generaal apart geliquideerde rekeningen van voorjaarige lasten en on- gelden en voorjaarige winsten en verliezen en te ordonneeren, dat voor het vervolg alles eigenjaarig verhandeld en afge-

Digitized by VjOOQIC

179Ö. P. Ö. VAN ÓVÊRSTRATEN. 861

schroeven zal moeten worden onder zodanig hoofddeel» als waar onder ieder post naar den aart der zaak behoort.

Ten zevenden: te renoveereu de oude ordre omtrent bet doen van in- en afachryvingen op het comptoir generaal en ten dien opzichten op nienw ernstig te gelasten en te beveelen, dat buiten de aantekeningen oï ten goede brenging by fac- touren op bel trekken van wissels van bet een op het andere comptoir, item overschryving dor verschillende waarde van de muntspecien, mitsgaders het liquideeren der winsten en lasten met de debiteuren en crediteuren per balance, by het sluiten der boeken geene andere in- of afachryvingen op het comptoir generaal zullen mogen geschieden dan met speciaale voorkennis en op approbatie dezer regeering.

Ten agtsten : de in den hoofde dezes vermelde consideralien met en benevens de voorschreeven daarop gevallen besluiten te doen drukken, mitsgaders daarvan de nodige exemplaaren aan de respective administralien en alle degeene, die zulks verder in eenige opzichten concemeert, af te geeven en naar de respective builen comptoiren te verzenden, met last om den ioboud van dien en, voor zover de gesteldheid van het een en ander der buiten comptoiren mede brengt, zich te doen strekken tot naricht en stipte observantie, met verdere last aan den visitateur generaal om by de visitatie en confrontatie der negotie-boeken na te gaan en te doen waaken, dat daaraan voldaan word.

7 Augustus. Toelichting tol art. 34 van de pocht-voor- waarden van den Boom ie Batavia.

]b goedgevonden en verslaan Ie verklaaren, dal, ofschoon by het öV^* articul der pachtconditien voor de Boom gezegd word, dat de water-fiscaal zal moeten officieren, ingeval de aanhaling word gedaan door eenige wacht of post en in alle andere gevallen, waarin door gemelde officier van juslitie de aanhaling zal zyn geschied, daardoor echter geene verandering is gemaakt in het bevorens gestatueerde, dat de heer ontvanger

Digitized by VjOOQIC

862 17Ö8. P. Q. VAN OVERÖTRATÊN.

generaal en de licentmeesler hel recht zalleo hebben om zelvs (e procedeeren lol confiscatie der aangehaalde goederen en dal de advocaat-llscaal alleen zal zyn gerechtigd om zich by den beer ontvanger generaal en den licentnieesler voormdd Ie voegen in zaake, waarin, builen de confiscatie, tol verdere sirar zal moeten worden geconcludeerd, alzo het voorschreeven 34'^ arlicul alleen van applicatie is op aanbaalingen, gedaan door privaale perzoonen, die uit zich zelven onbevoegd zyn om lol eenige calange te procedeeren; mitsgaders hiervan de respeclive collegien en oiricieren van juslilie, den sabandhaar f n licentineester en den gecomroi lieerde tol en over de zaaken van den inlander Ie informeeren.

14 Augustus. Wijziging van eed- en rechls- formulieren.

Bij circulaire gar de Regering te kennen >aan de respeclive heeren gouverneurs, directeurs, commandeurs, ilem de verdere opperhoofden en residenten op alle de comptoiren van de Ne- derlandschc Compagnie in Indié, nevens derzelver raaden\ dat, »overeenkomslig de door heeren bewindhebberen by hoogslderzelver gedaan aanschryvens van den P° February jongsleden Ic keimen gegeeven hegecrle, voorlaan, recht zal worden geoeiïenl en uilgesprooken in den naam van bet Bataarsche volk, wy u Edele gelasten zich daar na slipt te reguleeren en uil dien hoofde by de formulieren van eeden de nodige verandering te maaken, dal voor het vervolg trouwe gezwooren word aan het Bataafsche volk, even en in dier voegen, als lot hier toe, ingevolge de ordre, vervat by het extract uil de notulen onzer vergadering van den 3" February 1797, is geschied aan het volk van Nederland ; — en waar van u Edele mede ter strikte observantie en naarkoming zal moeten kennis geeven, aan die zulks verder aangaat".

14 Augustus. Bezoldiging van bevaren en onbevaren, Javaansche schepelingen in dienst der Compagnie.

Om de weinige dienst, die men heeft en verwaglen kan

Digitized by VjOOQIC

r. Q. VAN OVERSTRATEN. $65

yaa de thans van Java komende Javasche zeevarende, nadien deielve op Java meestal op de straaten worden opgepakt or, uit de tioeyen komende, direct op de schepen en houtvlotten geplaatst^ schoon nimmer op een vaartuig hebben dienst ge- daan, is goedgevonden en verstaan in den aanstaande voor het onbevaaren volk, hetwelk op Java word aangeworven, wel niet meer dan rd' 3 ter maand, zo als tot hier toe in gebruik is geweest, te valideeren, doch het loon van de bevaaren man- schappen te bepaalen op rd" 4 ter maand en dat van de roergangers op rd' 5, mits in ieder ploeg niet meer dan vier van de laaistgemelden zyn; — voorts tol het werven van bevaaren volk en roergangers aan de capitains der scheepen eo gezachhebbers der vaartuigen mede qualificalie te geeven ; en de ministers van dit een en ander te informeeren, met expresse aanbeveeling om alle aangeworven manschappen, hetzy door de capitains en gezach hebbers van 'sComp* schepen en vaar- tuigen of door de gewoone leveranciers, alvorens zy naar boord gaan, door expresse gecommitteerdens te laaien examineeren en die gecommitteerdens voor de wel bevinding van die man- schappen op de monsterrol f e doen teekenen, waarvoor dezelve responsabel zullen worden gehouden.

20 Augustus. Inslruclie voor den Hoogen Raad van jusiüie van Nederlandsch'Indié

Zie bij 4f^;^ 1799.

24 Augustus. Regelingen nopens het builen-hospitaal te Batavia.

Om dat hospitaal, zooveel mogelijk, in te richten overeenkomstig

de inrichting van dergelijke in Europa en aan de Kaap de Goede

Hoop bepaalde de Regering:

i* de verrigtingen in het gemeld buiten hospitaal te ver-

deelen in vier departementen, naroentlyk: in dat van den

hospilalier of eersten practizyn, dat van den schaf baas en

Digitized by VjOOQIC

864 1^90. P. 6. VAN OVÉRÖTftAtEN.

dat van den zieken vader, mitsgaders daarby Ie vcM^ieD een boekhouder of schryver, die, tot voorkoming vao oon- fusie, van alle departementen behoorlyk boek zal houden en, zowel als de iiospilalier, apolecar, scbaf baas en zieken vader, in het gemeld hospitaal zal moeten wonen;

2^ tot hospitalier en eersten practizyn in het buiten hospitaal aan te stellen den oppermeester. Jan Kloprogge, en omtrent denzelven provisioneel te bepaalen, dat hy als hospitalier en eerste practizyn onder zyn speciaal op- en toezicht zal hebben het gemeld hospitaal en de daarin zynde zieken en bedienilens; dat hy de zieken dagelyks op bepaalde uuren en wanneer hy dit verder nodig z;il oonleden, lal moeten inspecteeren en dezelve voorschry ven de vereischt wordende medicynen, kost, drank en andere behoeftens, die hy naar den aart hunner ziektens dienstig en nuttig al oordeelen ; dat hy zal moeien toezien en waaken, zo voor de goede bereiding, toediening en verstrekking dermedi- cpen, kost, drank, enz., als voor de goede oppassing eo ziiidelykheid der zieken en de zuiverheid hunner kleeding en ligging, gelyk ook voor het rein, schoon en locblig houden der vertrekken, en voorts alles verrichten, wat tol welzyn van de zieken en tot voordeel van de GompagDie nodig en nuttig zal weezen; dat hy geene particuliere practyk zal mogen waarneemen of oefenen, maar alleeo geattacheerd lal weezen aan de lyders in het hospitaaJ; dat aan denzelven ook gesubordineerd zullen wezen de overige bediendens van het hospitaal, voor zoverre de prompte nakoming van hunne diensten betreft, en hy wyders, nevens de gemelde bediendens, staan zal onder hel booger gezach van de heeren commissarissen lot hel op>

. zicht en de verbetering der hospitalen en degeene, aan wien hetzelve na liet defungeeren van hun Edelens zal worden geconGeerd en waaraan hy dus verschuldigd aal zyn van alles verantwoording te doen, gelyk hy ook zal moeten respoiideeren voor alle verrichtingen van de lol zyn departement behoorende opper- en onder-chirargyns,

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 865

?an dewelke hem het benodigd getal door welgemelde heeren commissarissen zal toegevoegd worden;

3^ de post van apotheker provisioneel zodanig in te richten, dal dezelve zal hebben ter zyner verantwoording de grootste apotheek van het hospitaal met de daarin zynde medicamenten, enz. en denzelven zal toegevoegd worden een toereikend getal suppoosten, in de artzeny bereid- kunde vaardig; dat hy volgens de voorschriften van den eersten practizyn de geneesmiddelen goed en deugd- zaam en zo menageus mogelyk zal prepareeren en door zyne bediendens in de ziekenhuizen aan een ieder der ziekenhuizen doen bezorgen; dat hy pertinente aan- tekening zal moeten houden van de door hem ontvangen en dag voor dag verbruikte medicamenten en weeklyks daarvan eene specificatie zal moeten argeeven aan den eersten practizyn, om door hem te worden nagezien en geteekend by weibevinding en aan den boekhouder om geboekt en maandelyks tegen de voorschriften en restanten geconfronteerd te worden; 4^ betrekkelyk den dienst van schaf baas vooreerst vast te stellen, dat dezelve onder zyne verantwoording hebben zal de dranken en provisien, enz., die aan het hospitaal uit 's Compagnies voorraad zullen worden verstrekt, gelyk ook het vee, de hoenders, groentens, vrugten, eni., die door expresse leveranciers aan hem zullen worden bezorgd by aanbesteeding, dewelke de heeren com- missarissen worden verzegt te willen doen; dat onder deszelvs directe administratie en verantwoording mede zal behooren het laaien vervaardigen der spyzen, die volgens de voorschriften van den eersten practizyn op- gediseht en ten preuve aan dezelven aangebooden zullen moeten worden, ten welken einde hy ook onder zyne beheering hebben zal de kombuis, kombuis-goederen, vaat- werken, vaartuigen, enz., tot zyn departement behoorendc, mitsgaders dat direct onder hem zullen sorteeren de koks en de Europeesche bediendens, slaaven, enz., die hem

rtAKAAT-Bon om xii. 55

Digitized by VjOOQIC

866 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

volgens eene nader te maakene bepaaling zullen worden toegevoegd, terwyl hy ook voor de deuchdelykheid der spyzen, dranken en alle verdere mondbehoenens zal moeten instaan en wyders van al het ontvangene en het van dag tol dag verstrekte volgens de voorschriften en sehriftelyke orders van den eersten practizyn behoorlyke aanteekening zal moeten houden en daarvan weeklyks eene accurale specificatie zal moeten afgeeven aan den eersten practizyn om na te gaan, of de verstrekking overeenkomt met de voorschriften en ordres, en aan den boekhouder om die te boeken en vervolgens alle maanden geconfronteert te worden tegens de gemelde voorschriften, orders en res> tanten ; H^ dat de zieken vader of opzichter der zieken en zieken- huizen de speciaale directie over dezelv(;n hebben zal en van de Europeesche bediendens en de slaaven, die onder hem nader zullen worden gesteld; dat zyu plicht zal weezen het gade slaan, oppassen en reinigen der zieken, het schoon houden der vertrekken, het laaten wasschen van het linnen en de kleederen en wat verder daartoe behoort; dat ten zyner verantwoording ook zullen weezen alle goederen, die in de ziekenhuizen ge- bruikt worden, waar onder ook begreepen zal zyn het beddengoed, het ly waat, zo voor kleederen, als alle ander gebruik, dat voor het hospitaal verstrekt zal worden, gelyk mede alle zodanige goederen, als de zieken in hel hospitaal zullen mede brengen om aan dezdven liy uitmonstering terug gegeeven en by hun overlyden by eene notitie, om de twee maanden, aan den eersten prac- tizyn opgegeeven te worden, die daarmede vervolgens zodanig zal moeten handelen, als nader door de heeren commissarissen zal worden bepaald; en dat hy verders van dag tot dag eene accuraate en distincte notitie zal moeten houden van alle ontvangsten en verstrekkingen, om daarvan weekelyks een specificatie over te geeven aan den eersten practizyn, die, na examinatte en welbe-

Digitized by VjOOQIC

It98. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 867

▼inding, dezelve zal moeten onderteekenen en aan den boekhouder overgeeven om by bem geboekt te worden, om vervolgens insgelyks maandelyks geconrronteerd te kunnen worden tegens de hem gegeeven, scbriftelyke orders en voorschriften;

6® den boekhouder pertinente aanteekening en l)oek te doen houden van alle in het hospitaal komende en daaruit gaande ot daarin stervende perzonen, die de eerste praclizyn aan hem zal moeten opgeeven, — van alle per restant zynde, ontvangen en verstrekt wordende medi- camenten, mondbehoeften en verdere goederen, tot het hospitaal hehoorende en waarvan hem weekelyks de specificatien zullen worden ter hand gesteld door de bediendens in de onderscheiden departementen; en hem die aanteekeningen en boeken te laaien houden naar een zodanige form, als hem nader zal worden opgegeeven, om daaruit zodanige opgaven te doen aan heeren Commissa- rissen Generaal, het opperhoofd van het generaale tracte- ments comptoir en den eersten practizyn, als van hem zullen worden gerequireerd ;

7^ door den eersten practizyn maandelyks, niet alleen een opgave te laten doen van de blyvende zieken, de uilge- gaane of overleedenen, maar ook van de ziektens, waaraan de in het hospitaal geleegen hebbende perzonen hebben gelaboreerd, welke daarvan zyn gecureerd en welke daaraan zyn gestorven;

8^ de boeken, die de boekhouder zal houden, te laaten visi- teeren, voor eerst na verloop van de bepaalde zes maanden, door den visitateur generaal en daarna door denzelven by een bericht te laten opgeeven, hoeveel het hospitaal de Compagnie in dien tyd zal hebben gekost, met eene vergelyking tegen de bevorens daartoe geimpendeerde ongelden ;

9^ te accepte^ren de door heeren commissarissen tot de verbetering der hospitaalen gedaane offerte om het bailen-hospitaal by continuatie te bezoeken, van alles

Digitized by VjOOQIC

868 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

oculaire inspectie te neemen, de defecten, waaraan de voorafgemelde nieuwe inrichtingen mogten laboreeren, na te gaan en te verbeteren en daarna een generaal plan, om voor bet vervolg tot een ricbtsnoer te dienen, te ont- werpen, mitsgaders bun Edele biertoe te versoeken en te qualiflceeren met toevoeging aan bun Edelens ten dien einde van de reeds den 10^° dezer tot mede gecommit- teerdens genomineerde geneeskundigen en de builen regenten der hospitaalen; 10® de dus lang in gebruik geweest zynde verstrekking aan de binnen regenten van 6 stuivers voor de kost en 3 stuivers voor de medicamenten voor eiken zieke met ultimo September te laaten cesseeren en den beer proio- terim directeur generaal, Jobannes Siberg, te qualificeerea tol bet laten doen van de nodige afgaven aan provisieo, medicamenten en geld, volgens de opgaven van benodig- beid, die de gemelde beeren commissarissen zullen doen of onderteekenen. Zie ook 21 September 1798.

28 Augustus. Machtiging op hel collegie van Schepenen wp alle instantien lot hel afbreeken van huizen en j^petakken binnen de stad Batavia finaal te disponeeren'\

Vroeger besliste de Regering omtrent dergelijke verzoeken, na bet collegie van Schepenen te hebben gehoord.

Op dertig JauuariJ 180? is deze magtiging «g'extendeert •tot de verzoeken, die aan Hun Eerw. gedaan worden tot den •afstand van ledige erven''.

11 September. Verpachting van de Javasche domeinen.

Wyl dezelvde redenen, die het zedert twee jaaren raadzaam hebben doen oordeelen om de verpachting der Javasche do- mainen, in steede van het anders gewoon termyn van drie jaaren, maar voor een jaar te laten geschieden, als noch sub- sisteeren, is goedgevonden de Samarangsche ministers ie

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  869 
```

qaalificeeren om de verpachting der gemelde domainen, die mei uUimo December naaslkomende staat te expireercD, we- derom op de vorige coDditien slechts voor een jaar of van primo January tot ultimo December 1799 te laten gevolg neeroen en bun van deze conditien bet gewoon getal gedrukte exeroplaaren toe te zenden.

Wijders werden de Samarangsche ministers gemachtigd: 1 ^ om, even als in anno passato beeft plaats gehad, te blyven oontinueeren met bet afstaan by admodiatie der pachten van de sabandharyen te Banjoewangie en met deninzaam der vogelnestjes uit de klippen of goas in en onder Ooster Balemboangang, mitsgaders met de in dier voegen afge- staane pacht van de sabandharyen op het eiland de Baviaan ; 2® om te mogen continueeren met het doen invorderen voor de Compagnie van het bepaald lastgeld op alle vaartuigen, die op Java van de eene naar de andere plaats of van dat gouvernement naar elders vertrekken; 3® aan den beer Java's gouverneur, van Rheede tot de Par- keier, over te laten om van de regenten en residenten dezulke tot het bywoonen der verpachting te ontbieden, als dezelve zal vermeenen met 's Compagnie's interest best overeen te komen.

11 September. Aanbesteding der levering van 400 Boe^ gineesche en Makasaarsche shven tot het vormen van een korps artillerislen.

Deze moesten even zoovele Chinezen vervangen, die als ar- tilleristen gebruikt werden, maar slecht voldeden, »als niet vatbaar zynde voor eenige subordinatie en ook die activiteit en handigheid niet bezittende, welke zo noodzakelyk in een arthillerist vereischt worden*'.

11 September. Nadere regeling van hel bedrag, uit te keeren bij verkoopingen aan den kastelein van het Heeren-logement te Batavia.

Op den voorstel van den commissaris over het vendu-comp-

Digitized by VjOOQIC

870 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

toir is goedgevondeo en verstaan voortaan ten lasten der koopers te laten brengen het Vs porcent van liet rendemeol der verkogt wordende goederen, heiweik thans door vendu- meesteren uit het rendement der vaste goederen aan den kastelein van het stads heeren logement word betaald eo ge- volgelyk komt ten lasten van de Compagnie, sedert het venda- comptoir door haar word beheerd.

20 September. Voorschrift nopens ndlüaire cocardes.

Op de door den heer Gouverneur Generaal g^eeveo oom- municatie, dat de heer generaal major» Gustaaf Plordman, by de militie zwarte cocardes heeft geintroduceerd, in sleede van de in gebruik geweest zynde driekleurige» alzo dezdve thans alleen door de militie in de republiek gedragen mogen worden, is goedgevonden en verstaan almede door de pennisten, burgers, Mooren, gewapende Chineezen, Papangers, enz. zwarte cocardes te laten dragen en het gebruik daarvan ook by de militie, genie, zeevaart, pennisteu en burgers circulair op de boiten comptoiren aan te beveelen.

21 September. Eed-formulier voor den binnen-regent en 1"" practizijn in hel builen-hospitaal te Batavia.

Ik beloov en zweer het Bataavsche volk, den Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen, mitsgaders den Gouverneur Generaal en de Raden van Indi6 gebouw en ge- trouw te zullen zyn;

dat ik in myn dienst als hospitalier my stiptelyk zal ge- dragen naar den inhoud van de instructie, voor myn dieost beraamd, die ik aanneeme promptelyk en zonder afwyking te zullen nakomen, mitsgaders door anderen, die my ondergeschikt zyn, te zullen doen agtervolgen, voor zo verre met billykheid van my zal kunnen worden gevorderd; dat ik my beyveren zal de zieken, die aan myne zorge toebetrouwd zyn, met alle menschlievendheid en attentie gade te slaan en te liehandden, met aanwending van alles, wat in myn vermogen zal zyn,

Digitized by VjOOQIC

```
P    Q.  VAN  OVERSTRATEN.  871 
```

OOI de voorschriften van kost, drank, medicynen, kleederagie en alle verdere benodigiheeden ie richlen len meeste nuUe der zieken en hunne herstelling; dat ik zorgen zal, dat alle het geene door niy aan de zieken worJ voorgeschreeven, door de hoorden der onderscheidene departementen aan dezelve worde afgegeven, zonder het lielang van voormelde hoofden te laten praevaleeren boven dat van de lyders ; dat ik echter ook (evens zal in het oog houden eene gepaste zuinigheid, zo verre het nut der zieken zal toelaten, om alle nodelooze on- geiden te vermyden; dal ik ook niet zal gedoogen, dat door de gemelde hoofden of door anderen van de provisien, medi- cynen, kleederagie, elc, etc, aan de Compagnie toehehoorende en ten behoeve der zieken verstrekt, eenig ander gebruik ge- maakt word als voor de zieken en, by ontdekking van mal- versatien, de zulken, die zich daar aan zullen hebben schuldig gemaakt, dadelyk te zullen aaiigeeven aan de hoge Regeering or den geenen, aan wien door hoogst dezelve het opzicht over de hospitalen is aanbevoolen; en dat ik niy wyders in mync administratie of voorschreeven dienst zal gedragen, als een eerlyk en getrouw dienaar van de Compagnie en een ge- moedelyk verzorger der zieken betaamd. Zo waarlyk helpe my God almachtig!

21 September. Nadere bepalingen omtrent het builen^ hospitaal te Batavia.

De Regering vond goed :

1^ den hospitalier, als eersten praclizyn, toe te voegen: een oppermeester, drie tweede meesters, een derde meesier en

leerling; 2^ te amplecteeren de propositie om, niet alleen by de ver- meerdering van het getal der zieken van 300 tot 500 het getal der geneeskundigen mede naar rato te vermeer- deren met een oppermeester en twee ondermeesters,

Digitized by VjOOQIC

872 1798. P. G. VAN OVERSTRATEN.

maar ook te permitleeren, dat noch 3 a 4 leerlingeo by de chirurgyns en den apothecar gevoegd worden, ten einde aldus bekwame lieden aan te kweeken; 3® het verknopen van vrugten in het hospitaal en bet in- brengen van dezelven ten dien einde te laten verbieden; 4^ een eersten apothecar aan te stellen en hem toe te voegen

een tweeden apothecar, nevens een leerling; B^ te approbeeren het door de heeren commissarissen ge- interdiceerd stooken van composita in het hospitaal, als overeenkomstig met de ordre der heeren Meesters, volgens welke de composita in de medicinale winkel moeien worden gestookt; 6^ een schaf baas te benoemen en hem toe te voegen: een kok, twee koksmaats, een noodhulp; 7^ op de ziekenschuit of chiampang te laaten vaaren een

matroos; 8® als ziekenvader te laten fungeeren een matroos en hem toe te voegen als noodhulp een matroos en als zieken oppassers twaalf matroozen; 9® aan den boekhouder als adsistent toe te voegen een matroos : 10® den Directeur Generaal te verzoeken en te qualificeereo om de verstrekking van lienodigdheeden voor bet buiten hospitaal niet te willen laten doen op de requisitie van iemand anders, dan der heeren commissarissen zelve; 11® te approbeeren bet doen van aanbesteedingen tot de leverantie van rundvleescb, boenders, groenten, vrugten, eyeren en brandhout; 12® ook te approbeeren, dat de aanbesteedingen van het wasschen en het leveren van brood op den vorigen voet zyn gelaten; 13® goed te keuren de aanhouding van de ziekenschuit, mede

op den presenten voet; 14® van den gewezen binnen regent voor de Compagnie over te neemen het hem competeerend, by dit hospitaal leg-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  873 
```

gend stukje land met den inventaris, om Ie dienen tot het in reserve iioaden van vee en zodanige andere einden, als men convenabel zal vinden;

16^ in te trekken de bevorens jaarlyks gedaane afgave aan de hospitaalen van een zeker tantum voor hel cureeren van venus-kwalen en het verstrekken van breukbanden;

16^ het verblyr en de verstrekking voor de manschappen, die van 'slands fregat van oorlog, Nedemblik, in het hospi- taal leggen, by provisie te laten, zo als thans plaats heeft;

17® de in het hospitaal zynde 17 snaphanen grenadiers en 5 paaren pistoolen in 's Compagnies wapenkamer te laten overbrengen ;

18® de handelwyze omtrend vreemdelingen, die ziek in het hospitaal komen, te laten op den praesenten voet;

19® toe te staan het nodig geoordeeld getal van 45 slaaven;

20® te approbeeren de geproponeerdedieet-lyst voor de zieken. Zie ook 24 Augustus 1798.

25 September. Verbod voor Compagnie*8 dienaren met vreemde schepen te repatriëren.

Nademaal heeren Bewindhebberen, uitmakende het commitlé tot de zaaken van den Oost-Indischen handel en bezittingen, by missive van den 8^° January dezes jaars hebben te kennen gegeeven hoogstderzelver ernstig verlangen, dat aan geene hooge of laage ambtenaaren of bediendens zal worden ge- permitteerd om met eenige vreemde schepen de reis naar Europa te onderneemen, aangezien het hun wel Edele hoog acbtbaare niet onverschillig is, dat hooge of laage dienaaren, uit eigen verkiezing hunne demissie neemende, met vreemde schepen repatrieeren, waar door zy zich, niet alleen van hunne posten ontdoen en zich aan derzelver werkzaamheden ontrekken in tyden van oorlog en gevaar, welke thans noch zo onge- lukkig plaats hebben, maar ook door het aandoen van vreemde en dikwyls vyandelyke havens zich buiten alle gelegendheid stellen om tot eene verschuldigde verantwoording te worden

Digitized by VjOOQ IC

874 1798. P. G. VAN OVERSTRATEN.

genoodzaakt, — zo is het, dat wy hier van aan allen en een iegèlyk by dezen kennis geeven en zulks, conform het tevens door hoogstgemelde heeren Bewindhebberen speciaal te kennen gegeeven verlangen, als een wet slatueeren, begeerende, dal een ieder zich hier naar zal moeien reguleeren eo dat van de permissien, die daartoe voor den ontvangst van bet ge- meld aanschryvens aan alhier en op de respective buiten-coinp- toiren- bescheiden dienaaren zyn verleend, schoon dezelve de door ban bekleede ambten reeds hebben uedergelegd, geen gebruik zal worden gemaakt, alzo alle deze permissien zyn en by dezen worden ingetrokken en voor vervallen gebonden.

25 September. Y oorschriften nopens j^beslelkasjes*\

Van wegens de liooge regeering dezer landen word aan allen en een iegelyk by dezen bekend gemaakt, dat heeren Bewindhebberen, uitmakende bet commilté tot de zaaken van den Oostindischen handel en bezittingen, by hoogstderzelver missive van den S""" January dezes jaars en hel daarby gevoegd extract uil hoogstderzelver resolutie van den 2V" February 1797, tot weering van hel misbruik in het overmaaken der gepermitteerde bestelkasjes en om derzelver afgave by de comptoiren op een egaalen voet te doen, zodanig, dat de eige- naars der gepermitleerde bestelkasjes in de mogelykbeid worden gesteld om hunne eigendommen ter beboorlyke tyd te kunnen afbaalen, met alteratie en ampliatie van de resolutie der voormalige vergadering van 17^" van den 1 7'» Maart 1761 (), gestatueerd hebben om aan de eene zyde de permissie tot overmaaking van zodanige kasjes van de bepaalde groote van een voet in 't vierkant en met niets anders dan thee, porcelein, vogelnesjes, naturalia en kerriekruit gevuld, tot onderhouding van vriendschap te laten standgrypen en dus by continuatie te permitteeren, dat met ieder schip, voor de comptoiren Amsterdam en Zeeland retourneerende, veertig zodanige kisjes en voor de overige comptoiren twintig van dezelve mogen

O Deel VII. blaJz. 536 vlg.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  875 
```

worden aangebragl, doch dat aan de andere zyde, tot voor- koming van alle misbruik, niet alleen zullen biyven standgrypen de vorige, in Nederland gestelde orJres, zo oinlrend hel oh- Uneeren van permissie tot afzending uil Indiö, als de poenaliteit van 20 rd' voor ieder der gecommitteenlen, die boven het voorschreeve 40 of 20 tal eenige meerdere kisijes branden.

Art. 1. Dat de aangebragte kisjes by de respeclive comp- toiren, Amsterdam daar onder begreepen, provisioneel in bewaaring zullen worden genoomen en dcrzciver lyslen in de vergadering van het Gommitlé ter onderzoek worden geöxhibeerd, zo als tot nu toe in gebruik is geweest.

Art. 2. Dat, indien de gemelde vergadering by dat onder- zoek geene excessen bespeurt en dus de comploiren tot de afgifte zal gelieven te qualificeeren, die qualificatie niet anders zal worden verleend dan met een bygevoegde recommandatie en bevel aan de comptoiren om geene der voorschreeve kisjes af te geeven, zonder dat dezelve stuk voor stuk zyn geopend.

Art. 3. Dat die opening zal moeten geschieden in de tegen- woordigheid van eenige leden van het commitlé, ten dien einde te benoemen, of van eenige andere persoonen, daartoe door hel conimitté gequalificeerd, en wel in tegenwoordigheid van den houder of toonder der recepissen of brandbrieven, indien hy daar by present verkiest te zyn.

Art. 4. Dat, by aldien 'er by de opening niets ongeper- mitteerds daarin gevonden word, zodanige kisjes aanstonds zullen moeten worden afgegeeven.

Art. 6. Doch, zo wanneer het tegendeel plaats heeft, dat als dan zodanige kisjes zullen moeten worden aangehouden ten voordeele der maatschappy, zullende egter telkens aan de vergadering moeten worden vertoond eene door commissarissen of daar toe gequalificeerde persoonen geteekende lyst, zo van de afgegeevene, als aangehoudene kisjes^ met specificatie van het geen in de aangehoudene is gevonden en met melding van wien en aan wien afgezonden.

Art. 6. Dat, zo 'er eenige andere whaaren of goederen in voorschreeve kistjes mogten worden gevonden, de afzender zal

Digitized by VjOOQIC

876 1798 P. Q. VAN OVERSTRATEN.

vervallen in de poenaliteit der dubbele waarde van het geen zodanige ongepermitteerde goederen by verkoop zullen bebben gerendeert.

Art. 7. Dat 'er van de gepermitteerde kisjes, mits behooriyk geadresseerd en gebrand zynde, in twee of drie der meest geaccredileerdste couranten annonce zal worden gedaan en wel twee maanden voor elke verkoping, met byvoeging, dat die goederen voor de verkoping moeten worden argehaald, op poene, dat dezelve by gebreken van dien zullen geconfisqueerd en ten voordeele der Compagnie verkogt worden.

Art. 8. Dat, om voor te koomen, dat de wettige eigenaars by bet gemis van de brandbrieven van de overgezonden kiqes niet verstooken blyven, in plaats van de gewoone recepis of brandbrief, in Indie in 't vervolg drie eensluidende recepisBen of brandbrieven zullen worden afgegeeven, dewyl een recepis of brandbriev ligtelyk kan worden vermist.

Dat wyders, met relatie tot de gebrande potten, voortaan op ieder schip zal mogen worden geplaalist een kist van even- gelyke groote als die, waar in voorschreeve 20 bestelkaajes worden overgemaakt, en welke kist met gebrande potten zal mogen worden gevuld, met dien verstande echter, dat 'er in dezelve niet anders dan eetwhaaren zal mogen worden gedaan of dat anderzinls daar omtrend mede zal plaats hebben de voorschreeve poenaliteit der dubbele waarde, om welke reeden deze potten zullen moeten worden geboord in plaats van geopend om de eetwhaaren door het openen aan geen bederf of vermindering van qualiteit bloot te stellen. Voorts, dat 'er omtrend deze potten dezelvde wyze van behandeling by de comptoiren zal plaats moeten hebben, als hier boven in het breede omtrend de beslelkasjes is ter nedergesteld, zullende deze gestatueerde poenaliteit een aanvang neemen met den jaare 1800.

En eindelyk, dat het committé aan zich reserveerd ten aanzien van het getal der zo evengemelde gebrande potten, als meede ten aanzien van het getal der gepermitteerde beslel- kasjes, zodanige verminderingen te maaken, als 'er by eene

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  877 
```

eveotuede vreede naar den aart en omstandigheid der be- zittingen en Bcheepvaart dienstig zal worden geoordeeld.

En zal elk en een eigelyk het voorn: bepaalde, voorzover dit een ieder in deze gewesten aangaat, zich lot naricbt en stipte naarkoming laaten strekken.

25 Septembet. Titulatuur van het Opperbestuur in Nederland.

Als een merkwaardig staaltje van den lijdgeesl wordl het volgende opgenomen:

De heer Raad extra ordinair, M' Christianas Henricus Ghristophorus Wegener, geremarqueerd hebbende, dat de ti- tulatare, by de missives gebruikt, van welEdeie hoog acht- baare heeren, wel verre van by de heeren Meesters als een captatio benevolenliae te zullen worden aangenoomen, in tegen- deel misnoegen en dégout zoude veroorzaaken, alzo dergelyke titulatures in Nederland over het algemeen wierden beschouwd als aristocratisch en zyn Edele vermeende, dat deze vergadering niet zoude willen, dat zulk een gemoedsgesteldheid zoude heerschen by de heeren Meesters by den ontvangst en voor- leezing van haare brieven in Nederland, proponeerende der- halven om liever gebruik te maken van de cordaate aanspraak: gy lieden, u lieden, burgers, bewindhebbers, en verklarende zich tot deeze propositie verbonden te rekenen, zo uit lioofde van zyn algemeene verplichting aan deeze vergadering, als uit een zucht voor de waare eer en het genoegen derzelve, schoon zyn Edele voor het overige overtuigd was zich met gracie te kunnen onthouden om zyn gevoelens te uitten over de merites der zaaken, voorkomende in de voorgelezene rescriptien, vermits niet praesent was geweest by de lecture der brieven van de heeren Meesters en de deliberalien en besluiten omtrend dezelve, die tot de voorschreeve rescriptien aanleiding gegeeven hebben ; zo is hierover gedelibereerd, dat, by aldien de heeren Meesters eene verandering in de gemelde titulature convenabel hadden geoordeeld, hoog dezelve zekerlyk daartoe order zouden hebben

Digitized by VjOOQIC

878 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

gegeeven, doch dat, bun welEdele hoog achtbaare reeds Ter- scheidene brieven met diezelfde titulatore ontfangen en be- antwoord hebbende zonder daarop eenige de minste reflexie te maken, er dierhalven geen reden is om. te ondersteilen* dat hongsldezelve zullts afkeuren, terwyl men zich onbevoegd acht ook daar omtrent in de geêlablisseerde orde van zaaken eenige verandering te maken buiten de uitdrukkelyke qaali- ficatie der heeren Meesters en zulks uit kragte vaa hoogst- derzelver aanschryvingen en wel speciaal by brier van den j4en ^prii |79g^ waarby hun wcIÊdele hoog achtbaare met zoveel woorden hebben gezegd, dat het hoogstderzelverserieoae intentie was» dat alle zaaken in de respective Indische bezit- tingen by provisie wierden gehouden in den legenswoordigeo staat van directie, zonder dat in dezelve eenige alteratien werden ingevoerd ; dat gevolgelyk alle vorige ordres en bevelen van het geweezen bewind over de Oost-Indische maatschappy, hetwelk onder dezelfde litulature op hun welEdele ho<^ acht- baare was ovei^egaan, in observantie moesten blyven lot hoogstderzelver nadere dispositie en dat alle ambtenaaren en geêmployeerdens, op hunne verantwoordelykheid, in de waar- neeming van derzelver respective bedieningen moesten blyven voortgaan zonder eenigzints hoogstderzelver deliberatien vooruit te loopen; — weshalve dan ook goedgevonden en verstaan is voor als noch in de voorschreeve titulature geene veraoderii^ te maken, doch by een eerstdaags af te zendene, nadere brief ten dien opzichte het goedvinden der heeren Meesters te verzoeken.

12 October. Prijs-bepaling van koffij, suiker en peper bij verkoop van Regeringswege aan vreemdelingefu

Na deliberatie i& goedgevonden en verstaan de prys der coffy by verkoop aan vreemdelingen by provisie te verhogen met een ryksdaalder per picol van 125 S (^) en daarentegen de suiker, als een articul, waarvan thans door de vreemdelingen

{*) Derhalte tot 16 r^ksdaaiders, half conlant, half in papier.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  879 
```

weinig navraag is, uithoofde van hel aanmerkelyk aan banden komend restant onder ultimo December aanstaande van 12 '/i millioenen ponden en de deterioratie, waaraan dit articul onderhevig is, te verminderen met een ryksdaalder per picol, dog de vreemdelingen daarenteegen te animeeren om zoveel mogelyk suiker by de coiTy te accepleeren, als zynde dat als het meest geschikte middel besr.houwd om eene evenredigheid in die beide articuls te houden, gecalculeerd na het aanbanden zynde rostand en den apparenlen inzaam.

Terwyl verder verstaan is, met opzigt tot de prys van de peeper by verkoop aan vreemdelingen, als een articul zynde, aan geen bederf onderhevig, dezelve voor eerst bepaald te laten op ryksdaalders negentien de picol van 125 ponden.

12 October. liegeling der inkomsten van het personeel brj hel buiieti-hospitaal te Batavia.

Js goedgevonden en verslaan, met intrekking van gage, kostgeld en alle verdere inkomsten, onder welke benaming die ook zouden mogen zyn, excepto de verstrekking bovendien van het ordinair randsoen aan de hierna vermelde leerlingen in de chirurgie en oppassers, aan de volgende dienaaren toe te leggen, gelyk aan hun toegelegd word mits deezen, te weelen :

aan den hospitalier of eersten practizyn rd' zes honderd en zeventig ter maand of in bet jaar rd" 8040;

aan den op hem volgenden oppermeester rd" een honderd en zeventig ter maand of in het jaar t*d' 2040;

aan vier tweede meesters ieder rd* vyftig ter maand of in het jaar rd» 600;

aan twee leerlingen ieder rd' thien ter maand of in het jaar rd» 120;

aan een portier rd' vyflien ter maand of in 'tjaarrd' 180; • • apothecar rd' een honderd ter maand of in het jaar rd« 1200;

en aan den aan gedagten apothecar toegevoegden ondermeester

Digitized by VjOOQ IC

880 1798. P. G. VAN OVERSTRATEN.

rd' vyrtig ter maand of in het jaar rd' 600, mitsgaders aan een leerling rd* tien ter maand of in het jaar rd' 120;

aan een schaflbaas rd* vyf en tagtig ter maand of iu het jaar rd"" 1020;

aan een kok rd' veertig ter maand of in het jaar rd' 480 ;

twee koksmaals, ieder rd' sestien ter maand of in het jaar rd' 192;

aan een noodhulp van den kok rd' twaalf ter maand of in het jaar rd' 144;

aan een matroos, die op de chiampang en schuit vaart eo tevens voor andere diensten word geêmployeerd, rd' tien ter maand of in het jaar rd' 120;

aan een ziekevader rd' vyflig ter maand of in het jaar rd' 600;

aan de zes oudste van twaalf, aan gemelde ziekevaders onder- geschikte oppassers rd* tien per maand ieder of in het jaar rd' 120, en aan de zes jongste ieder rd' agt of in het jaar rd' 96;

aan een boekhouder rd' vyflig ter maand of in het jaar rd* 600 ;

aan gemelden boekhouder ondergeschikt adsistent rd' vyf en twintig ter maand of in het jaar rd' 300;

zullende alle deeze tractementen ingaan met primo deezer loopende maand.

Zynde laastelyk nog verstaan, dat, wanneer het getal zieken van 300 tot 500 mogte komen te accresseeren, het hiervooren bepaalde getal van een oppermeester met nog een en het getal van vier ondermeesters pro rato nog met twee zal worden vermeerderd, aan welke als dan meede zullen worden te goed gedaan de hiervooren voor die qualileiten hqnakle tractementen van ryksdaalders een honderd en zeventig en vyftig ter maand, voor ieder respective.

Op 26 Maart 1799 is het tractement van de jongste zieken- oppassers gelijk gesteld aan dat van de zes oudste, t. w. op 10 rd' 'smaands.

Digitized by VjOOQIC

1^98. P. 6. VAN ÓVEftSTRATEN. 88 1

23 Oclober. Voorschrift nopens schorsing van Com- pagnie*s dienaren.

Heeren Bewindhebberen hebben tol wegneeming van nadeelige misbruiken» ter verzeekering van eens iegelyks leven en eigen- dommen, als mede ter handhaving van recht en gerechtigheid nodig geoordeeld heeren Commissarissen Generaal en de hooge regeering te gelasten, dat van nu voortaan geene leden of ministers van de hooge Indiasche of politieke regeering, zo min als van de hoven van justitie, als roede geene ambtenaaren of gequalificeerde perzoonen, van derzelver posten of emplooien zullen mogen worden gedestilueerd, veel min dezelven, zo als zulks meermalen, gelyk hun welEdele hoog achtbare zeggen, schan- delyk gebruikelyk zoude zyn geweest, om redenen, daartoe moveerende, by politieke dispositien naar Nederland opgezonden of aan iemand, hoe ook genaamd, politiquement eenige straf g'infligeerd mogen worden, maar dat Commissarissen Generaal en de hooge regeering in tegendeel dezulken, welke zich in hanne posten of ambtsverrichtingen kwalyk mogten gedragen, aan plichtverzuim schuldig maken of voor dezelve uithoofde van een slegt coroportement ongeschikt geoordeeld worden, in derzelver functien of emplooyen provisioneel zullen schorsen, mits tot die schorsing in Raade van Indiê (ofopderespective buiten eomptoiren in den politieken Raad) in behoorlyke ordre worde geconcludeerd, met bekendstelling van alle de adviesen der presente leeden, en voorts daarvan by de eerste scheeps- geleegenheid aan hun welEdele hoog achtbare kennis worde gegeeven met gedetailleerde opgaven en allegatien der redenen, welke tot het neemen van zodanige resolutien aanleiding hebben gegeven, en met volledige vryheid tevens voor de alzo gesurcheerde perzonen om hunne verdediging te gelyk aan welEdele hoog achtbare in te zenden, op zodanige wyze als zy best geraden zullen vinden ; — voorts, dat Commissarissen Generaal verders alle de zulken, welke geoordeeld mogten worden zich aan eenig delict of fraude te hebben schuldig gemaakt, almede in derzelver posten of functien zullen schorsen,

rUIAAT-BOn DltL XII. 56

Digitized by VjOOQIC

882 I^Oö. P. O. VAN OVERSTRATÊN.

doch Ie gelyker iyd met de slakken en bescheiden, derzdver delicten spectcerende, stellen in handen van deB advocaat-fiscaal om tegen dezelve zodanig te procedeeren, aLs by R. O. zal vermeenoB te behooren, aan Commissarissen Generaal en de hooge regeering ediler latende de volle ÜBtcoItrit om, by aMieo zy mogten vermeenen, dat de advocaat-fiscaal niet zodanig ageerde of de Raad van justitie niet zodanig jugeerde; als dezelve respeclivelyk behoorden te doen, des wegen dadelyk beklag by hun welEdele hoog achtbare in te zenden, (£o einde boogstdezelve, van alles volledig geïnformeerd, zodanig mogen disponeeren, als de rechtvaardigheid, gepaard met bet algemeen belang, zoude komen te vorderen; met serienae recomroaodatie wyders om zich, niet alleen directelyk of indirectdyk in de administratie der justitie niet te immioeeren, maar veel eer de justitie onverhinderd haaren loop te does behouden en dezelve, daartoe verzegt zyiide, waar het nodig wezen zon, de behulpzame hand te bieden.

Waar over gedelibereerd zynde, is goedgevonden en verslaan zich dit aanschryvens voor den aanstaande te laten strekken tot naricht en stipte observantie en de respective flodnialerB en bediendens op de buiten comptoiren circalair te gdaaten om, ter voldo^ing aan de voorschreeve begeerte van him welEdele hoog achtbare, geene ambtenaaren of geqaaMficeeide perzoonen van derzelver posten en emplooien by poliüqne dispositien te destilueeren dan wel aan dezelve eenige straf te infligeeren, maar dezulken, welke zig in banne posten of ambtsverrichtingen kwalyk mogten gedragen of aan pUcbt- verzuim schuldig maken, dan wel wegens een slegt OMopor- tement tot hunne posten ongeschikt geoordedd worden, ia derzelver funclieu of emplooien provisioneel alleen te schorsen, mits tot die schorsing in den {lolitieken Raad behooriyk word geconcludeerd, met bekendstelling van alle de adviaen der prezente leden, die aan deeze regeering ter verdere voort- schikking aan hun welEdele hoog achtbaare vervolgeas zullen moeten worden toegezonden, nevens een gedetailleerde ofigave van de redenen, welke tot zodanige resolutie hebbeo aaolaiding

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN ÓVERSTHATEN. ggS

gegeevefl, en mei volledige Yryheid aan de alzo gesarcheerde perzoonen om humie verdiging te gélyk aan deze regering over te zenden op zodanige wyze, als zy best geraden zalien oordeelen.

Yoorls aan den Raad van joatitie dezes kasteels tot deszelfs narieht te laten afgeeven een extract uit de voorschreeve missive, voor zover betreft het daarby door hun welEdele boog achtbare te kennen gegeeven verlangen, dat alle dezulken, welke geoordeeld raogten worden zich aan eeoig delict of Traode te hebben schuldig gemaakt, in derzelver posten of fanciien zulien worden geseborst en te gelyker tyd met de stukken en bescheiden, derzelver delicten specteerende, in handen van den advocaat^Qscaal gesteld om tegens dezulke zodanig te procedeeren, als hy R. O. zal vermeenen te behooren, be- houdens nogthans de faculteit van Commissarissen Generaal en de hooge regeering om, by aldien zy raogten vermeenen, dat de advocaat-fiscaal niet zodanig ageert of de Raad van justitie niet zodanig fungeert, als dezelve respectivelyk behooren te doen, deswegen dadelyk beklag by hun welBdele hoog achtbare in te zenden, ten einde lioogstdezdve, voHeedig van alles geïnformeerd, zodamg mogen disponeeren, als de recht- vaardiglieid, gepaard met het algemeen belang, zullen komen te vorderen.

23 October. Bescherming van den inlander tegen knevela- rijen.

Als een bewijs, hoe luttel de kennis en hoe optimistisch dientengevolge de zienswijze van het toenmalige Indische bestuur omtrent dit punt was, worden de navolgende extracten uit de resolutien der gecombineerde vei^aderingen van Com- missarissen-Generaal en van de Indische Regering ingelascht.

Door heeren Bewindhebberen by secreete missive 9 February 1798 gezegd zynde, dat hun welEdele hoog achtbare noch hoogstderzelver aandagt gevestigt badden op den behoeiligen en onderdrukten staat der landbouwende Indiaanen, mitsgaders

Digitized by VjOOQIC

684 1798. P. Ö. VAN OVEftSTRATEN.

op de roenigvuldige, onderhandsche knevelaryen, welke de inlander door zyne regenten in de bovenlanden gewoon was te ondergaan, zonder dat de voormalige gecoromitleerdens tot en over de zaaken van den inlnnder zich tyd of moeite gaven om op de klachlen of kenniskryging van diergelyke knnste- naryen, uillopende tol verdrukking van de landbouwende Javaanen en Chincesen, alle mogelyke knevelaryen door boog gezach en gepaste middelen t^n te gaan of dezelve, met een goed voorbeeld aan de bovenlandsche regenten ofte tommongoi^ in qualiteit als commissaris te geeven, het lot dier landbou- wers te helpen verbeeteren, waardoor het niet anders zyn kon, of deeze Indiaanen moesten van de Europeanen hoe langer hoe meer verwyderd worden, zodat de laatsten op derzelver hulp in tyd van nood zeer weinig staat konden maaken; en dat hun welEdele hoog achtbare dus, — aan de eene zyde gehoor gevende aan de gezonde staatkunde, de Javaanen en Chineesen tot oprechte vrienden van de Bataabche natie willende maaken, en aan de andere zyde het pleegen van onrecht en onder- drukking, zoveel mogelyk, beletten, — beslooten hadden den fungeerenden gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander van zynen post te ontslaan, zonder dat deze demissie denzelven in zyne eer of reputatie eenigzints zoo kunnen schaden, en tevens eenen anderen, by hun wel Edele hoog achtbare daar toe geschiklen en vertrouwelyken perzoon en wel den op hun welEdele hoog achtbare voordracht by de secreete commissie uit de conslitueeroide vergadering van de Bataafsche Republiek tot Raad extra orduiair van Neder- landsch Indié op den gewoonen voet aangestelden burger, M*^ Christianus Henrieus Christophorus Wegener, als gecom- mitteerde tot en over de zaaken van den inlander uit te zenden, onder zodanig eene generaale instructie^ als hun welEdele hoog achtliare ter bereiking van het voorschreeven oogmerk nodig geoordeeld hadden ('), en om zich voor het overige te gedragen volgens de voorschriften of schikkingen en bepalingen.

(*) Zie bladz. 766.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 885

welke (ol dien post alhier behooren, voor zover dezefve nog- Ibans leegen zyne in Nederland beledigde geaeraale instruclte niet moglen aanloopen.

Waar over gedelibereerd zynde» is goedgevonden en verstaan bceren Bewiudhebbereii hierop Ie rescribeeren, dat, schoon niemand, die den aart en de regeerings-vorm van den Javaan kent, legen zal kunnen sprecken, dat de gemeene man niet un en dan aan knevelaryen van zyn hoorden is blootgesteld, dezelve nog thans, voor zover op *sGompaguies territoir ge- zeelen is, daaraan vry minder is g'exponeerd en een vry gelukkiger lot heeft dan de onderdanen van de Javasche voreten zelven; dat Commissarissen Generaal en de hooge regeering daarom ook niet kunneu nagaan, waaraan zy moeten toeschryven de veronderstelling van hun wclEdele hoog acht- bare, dat de Javaanen van deEuropeaaneuof vaudeBataarsche natie hoe langer hoe meer vcrwydert zouden worden, in zover zelfs, dal op derzelverjmlj) in lyd van nood zeer weinig slaat zoude kunnen worden gemaakt, te minder noch, daar de bewyzen daar zyn, dat, ongeacht men nu wel vyf jaaren agtereen in vernielende oorlogen is ingewikkeld geweest, on- geacht men meer dan drie jaaren verstoken is geweest van alle toevoer uit Nederland, van menscben en levensmiddelen en ongeacht men door de aanhoudende sterftens alhier zo geweldig is verzwakt, de Javanen dus niet te min steeds ge- toond hebben aan de Bataafsche natie verbonden te zyn en dit nog by alle gelegenheden tonnen, 7odat men van dezelve niets anders kan of mag verwachten, dan dat zy by een onverhoopten aanval van den vyand blyken van hunne trouw en verknogtheid aan 'smaatschappys belangcns zullen gceveu; dal hoe alleszints salutalr dus ook het oogmerk van hun wel Edele hoog achtbare geweekt is, om namen llyk de Javanen en Chineesen tot oprechte vrienden van de BataHÜsclie natie te maken en het plegen van onrecht en onderdrukking, zoveel mogdyk, te beletten, echter hetzelve schynt te steunen op fautive narichten, die Commissarissen Generaal en de hooge regeering niet dan ten hoogsten smertelyk en hard moeten

Digitized by VjOOQ IC

886 1798. P. Q. VAN OVER8TRATEN,

vallen eo vooral ook aan den presenten Raad exira ordwair, Nicolaua Engelhard, die de poet van gecommilteerde loi en over de zaaken van den inlander gedurende den tyd vaA omlrend seeeven jaaren heeft bekleed, en aan zynea na ont- slagen opvolger, Pieter Engelbard, dat hun welEdele hoog achtbare op die grond zich verplicht geoordeeld hebben een ander gecommitteerde direct uit Nederland herwaarts te moeten zenden; dat de gemelde Raad extra ordinair. Engel- hard, daarom ook aan Commissarissen Generaal en de hooge regeering had verzog t om het nauwkemigsl onderzoek naar zyn gehouden gedrag als geweezen gecommilteerde tot en over de zaken van den inlander en dat, schoon dit verzoek was gedeclineerd, zo uit aanmerking, dat hun welEdel hoog achtbarens expres hebben aangeschreeven, dal liet ontsbg van den in funclie zynde gecommitteerde, waarmeede niemand anders dan de voormeUe Raad exira ordinair. Engelhard, kon zyn bedoeld, denzelven niet zoojle kunnen schaden in ayne eer en reputatie, als dat ook door den heer tiouverneor Generaal in den jaare 1796 by boogstdeszelfs overkomst van Java herwaards door de bovenlanden, op een van de hooge commissie daartoe ontvangen expres aanschryvens^ zoveel de tyd heeft toegelaten, is geinquireerd naar den toestand der bovenlanden en het bestuur, dat door den gecommilteerde aldaar wierd geoeffend, doch dat, zo min toen^ als gedurende boogstdeszelfs opgevolgd bestuur ats Gouverneur Generaal, gelyk zyn hoog Edelheid heeft te kennen gegeven, iels wezent- lyks ten lasten van den heer Engelhard is Ie voeren gekomen, behalven dat ook zodanig een onderaoek, ab zyn Edde requi- reerde, zeer zoude vertragen de aanvaarding van het meergemeld commissariaat over de zaaken van den inbnder door den heer Wegener, hetwelk tegens de uitdrukkelyke bevoelen van hun welEdele hoog achtbare direct zoude aariopen, doeh dat uien, on, zoveel mogelyk, aan liet billyk verlangen van den heer Engelhard in dezen te voldoen, den heer Wegener had ver* zogt om, zodra zyn Edele liet aniht van commissaria tot en over de zaken van den inbiider zoude hebben aanvaard, des-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 887

ziMê bfzoDdere belrackfting te willen maken om na te gaan, of eenig misDoegen onder den inlander dan wel disalfectie jegens de Bataafoche natie heerscht en of ook eenige kne^e- laryen of onderdrukking, Van wat aart ook, daartoe aanleiding kunnen hebben gegeven, speciaal geduurende het bestuur van den voornoemden geweezen gecommitteerde, Nicolaus Engelhard, miUgadisrs om by ontdekking van eenige zaaken dienaangaande, welke van bebng genoeg zyu om een nader onderzoek te vorderen, daarvan telkens aan Commissarissen Generaal en de booge regeering raport te doen, ten einde daar omtrend te wonlen gedisponeerd, zo als bevonden zal worden te behoren; dat de beer Wegener ook had aangenomen bier aan te zullen voidoeb en men zich niogt vlyen, dat bun wdEdele hoog acklbare deeie dispositie ten genoegen zou wezen, voornamentlyk daar dezelve alle blyken droeg van onzydigheid en van ver- trouwen op den heer Wegener.

Hoezeer de toenmalige Regering soms anders, dan zij iu hel voorgaande mededeelde, dacht over de tevredenheid van den inlander, bl^t uit de resolutién der gecombineerde ver- gadering van 17 Januarij 1799,waarino.a. staat aangeteekend, dat men leefde »in een tyd, waar in men niet alleen reedenen •beeft om bedngt te zyn voor aanvallen van eenen openbaaren

vyand, maar ook voor binnenlandsche beroertens''.

23 October. Scheiding van de wetgevende en rechterlijke machten in Indiê.

Ueeren Bewindhebberen hebben by de secreete missive van 9 Pebruary 1798 aangeschreeven, dat, by hun welEdelehoog acbtbarens in serieuse overweging genomen zynde, dat, daar het een der eerste grondregels van de gezonde staatkunde der beschaafde volkeren is en er elke welgeregelde maatschappy ten boogsten aangelegen legt, dat de politieke of wetgeevende en jnstitieefe of rechterlyke machten nimmer worden vermengd, luaar in tegendeel wel zorgvuldiglyk van elkander gescheiden

Digitized by VjOOQ IC

888 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

blyven, hoogsldezelven als een aaDgenotnen principe hadden gedecreteerd, dal voortaan de politieke en justitieele niachlen ook in deze Asialisclie beziuiiigen zouden zyn en biyven ge- sefiareerd, zonder immer om eeniger hande manier te mogen worden gecoufundeerd, en dal mitsdien geen lid van dehooge politieke Indische regcering ter zeVder lyd zou mogen zyn lid, veel min praesiileut van eenig collegie van justitie; dat hun welEdele hoog achtbarens ingevolge dit vastgesteld principe den fungeereuden praesidcnl vun den Raad van justitie, ak te gelyk bekleedende de post van Raad van ludie, vanzyneerst- gemelde qualileit cu post bedankten en excuseerden, met verlangen, dat het praesidium van dat collegie voor eerst en tot hoogstJerselver nadere voorziening en finaale beschikking zou worden opgedragen aan en waargenomen door den oadsten, thans fungeerenden Raad ordinair van justitie, van Rossum, en by deszelfs overlyden ook provisioneel door het daarop volgend lid van hel collegie, den door hun welEdele hoog achtbarens inlusschen tol waler-Gscaal benoemden Cantervisscher, mei genot van alle de (ractcniciiten en emolumenten, aan hel praesidentschap verknogt, en gelyken rang mei Raad ordinair van Nederlandscli Indiê, volgende na den generaal major en chef van de militie; mitsgaders dat, ingevalle van oplreeding van gedaglcn Cantervisschcr lol de waarneiming van bet praesidentschap, door Ck)mmissarissen Generaal en de hooge regficiing een ander geschikt perzoon ad interim tol water- fiscaal zou worden aangesteld; dal hun weIBdele hoog achtbarens uit hetzelfde .beginsel ook bedankten en excu- zeerden den tcgenwoordigen piaesident van het collegie van Scheepenen dezer stad, als mede Raad van Indié zynde, len dien eflecle, dat ook lol hun wtlEdele hoog achtbarens nadere dispositie hel praesidium van Seheepenen voor deze reis zou worden opgednigeu aan en waargenomen door den oudsten, thans fungeerenden Scheepen of vice-praesidenl van het collegie, J'. M^Ualjé, met toevoeging van den rang van jongsten ordinair Raad van justitie, doch alleen op het traclement van opper- koopinan met de gewoouc emolumenten, aan bel praesidenlsdiap

Digitized by VjOOQIC

```
P..Q.  VAN  OVERSTRATEN.  889 
```

verknogt ; dal by vervulling vao dal presidium dezelve zou nioeten geschieden door het collegie zelve, met serieuse recoinmaodalie nogthans aan Scheepenen om uit hun midden als dan het presidium op den voorgestelden voet op Ie dragen aan de meest kuudigste perzoon, op approbatie van hun vrelEdele hoog achtbarens en onder behoorlyke kennisgeeving daarvan aan Commissarissen Generaal en de hooge regeering.

Waar over gedelibereerd zynde, is goedgevonden en verstaan zich dit aanschryven te laten strekken lot naricht en informatie en hun welEdele hoog achtbarens by de rescriplie te verzekeren, dal daaraan met demeestenauvikeurigheidzal worden voldaan, onder verder referte aan het post scriplum der aan hoogst- dezelven op den K^^ September jongstleden geschreeven brief, waarby aan hun welEdele boog acbtbaarens reeds ter kennis is gebracht, dat overeenkomstig hetzelve aaiischryvens de heeren Raaden extra ordinair, Felmenger en Hom, als pre- sidenten van den Raad van justitie dezes kastecls en van Scheepenen dezer stad zyn bedankt en als zodanig opgevolgd door den oudsten Raad van justitie, van Rossum, en den vice- praesident van Scheepenen, Baljé, doch met byvoeging levens, dat hoogstderzelvcr decreet, dat voortaan de politieke enjudi- ciede magleu ook in deze Aziatische bezittingen zullen zyn en blyven gesepareerd zonder immer op eenigerhande manier te mogen worden geconfundeerd. Commissarissen Generaal en de hooge regeering in geene geringe vergelegenbeid had ge- bracht, hoedanig volgens hetzelve gehandeld zou moeten worden op de onderscheiden buiten comptoiren, alwaar de effective leden van de Raaden van justitie allen zyn leden van de politie; want dat, hoezeer dit ook slrydig was met het gemeld decreet. Commissarissen Generaal en de hooge regeering nochthanszig builen staal bevonden om hetzelve aldaar werkzaam te doen zyn zonder de adminislralie van de justitie op die coniploiren geheel en al te doen stil staan, aangezien aldaar buiten die politieke leden geene andere gevonden worden, aan wien de administratie van de justilie zoude kunnen worden opgedragen en toevertrouwt en er op ver de meeslen ook geene burgers

Digitized by VjOOQIC

890 1^08. P. Q. VAN OVÊRSTRATEN.

zyn, die maar voer een gedeelte een eoliq[ie van justitie soaden kanfien uitmaken, ongerekend necb, dat de burgers, die daar noch gezeeten ijw, of uit inlandscbe kinders bestaan of uit geweezen Compagnies dienaren, die meest uit de zeevaart en militie tot den burgerstand zyn overgegaan en zeirs oNuir voor een gedeelte die vereiscbtens niet bezitten, dewelke in een rechter worden gevorderd ; — dal men daarom wel verpKchl is hetzelve decreet Toor eerst op de respectire buiten eonp- loiren buiten executie te laaien, lot dat men zou zyn vereerd met de nadere ordres daar omtrend.

En voorts hun welËdeie hoog achlbareiis by de geoMlde reseriptie noch te kennen te geeveu, dat de Raad v»ijustilie alhier uit het voormeld aanschryvens gevolgen schynt te trekken, die Commissarissen Generaal en de hooge regeering niet kmmen veronderstellen, dat immer de goedkeuring van hun wdBdele hoog achtbarens kunnen wegdragen; want, dat de Raad niet alleen van zich heeft kunnen verkrygen om Ie weigeren by de hooge regeeriog over te brengen de van haar op reqnisit van hun welEdeie hoog achtbarens gevorderde papiere», be» trekkelyk de geformeerde praetentien door de geweezen of* ficieren van het in *s Compagnie's dienst geweest zynde regiment van Luxemburg, d'Huyonet en de la Roche, ¥raor- door die papieren hoogstdezelven niet hebben kannen aange- booden worden, ongeacht de hooge regeering zelli noch inde maand February jongstleden niet gehaesiteerd heefl by wd- gemelde Raade te laten overbrengen de toen door baar gevraagde papieren belrekkelyk de zaak van den naar Nederland opgezonden gewezen Riouws resident, van Kal, maar dat dezelve ook zedert, tegens den gebruike, aan den heer Gouverneur Generaal in een besloten couvert had laten ter band stellen een extract uit het register van derzelver op den agisten bevorens genomene resolotien en een adres, aan de booge regeering gericht^ van denzelvden datum, daarby te kennen gevende, dat zy, zich noemende de hooge Raad van justitie, derzcdver titubtuure veranderd badden in die tan bn^ers rechters, met verzoek, dat die titalalQure aan haar gegeeven

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 891

en zy geïnformeerd raogten worden, hoedanig de hooge rc^ geering in het vervolg zoude gelieven getituleerd Ie zyn; -^ dat de boege regeering hierop had verklaard deze door de» Raad gemaakle verandering in kaar litulaluure bnilen eenige qualificatie te lalen voor haar rekening en verantwoording en zicli ten eeneniale onbevoegd te achten daarin alteratie te mnken zonder speciale order van hun welEdele hoog achtlmrens» alzo hoogst dezelven, niet alleen hunne serieuse intentie hadden te kennen gegeeven, dat alle zaaken in deze gewei&ten in den tegenswoordigen staat van directie by provisie zouden gehouden worden en tevens g'interdiceerd eenige alteratien in dezelve iu te voeren, maar zeKs aangeschreeven, dat bet vorig bewind onder dezelvde titulatuure op hun welËdele boog «cbtbarens was overgegaan, gelyk dit alhier den M^ December 1796 by een publicatie aan een ieder was bekend gemaakt, en dat dierbalve de regeoring ook geene andere dan de van ouds plaats hebbende en geapprobeerde tttnlatuures verwagte of vermogt te geevra; — dat de Raad wyders by dat adres denelver bezwaaren bad ingebracht tegens de aanstelling van het geassumeerd lid in ^elgemehlen Raade, Abraham Fanre, tot oommissaris van de bank van leening, met bet voorstel om, daar de werkzaamheden der geassumeerde leden even deielUe zyn als die der integreerende, aan hem dezelMe in- komsten toe te voegen en dat Commiasarissen Generaal en de hnoge regeering daarop aan den Raad hadden Ie kennen gq;even, dat, daar' het voorschreeven aanschryvens van hun welËdele hoog achtbarens, waarop die bezwaaren alleen scheenen te berusten, dicteerde, dat de politieke of wetgeevende en judicieéle of rechterlyke magten voortaan in deze gewesten zonden zyn en blyven gesepareerd zonder immer op eeniger- hande manier te mogen worden geconfundeerd, hetzelve zeeker in geenen deelen van applicatie gemaakt kon worden op per- zoonen, die niet lot de politieke of wetgevende magt behoorden en, alleen eene liediening in 's Coropagnie's dienst bekleedende, tot leden in den Raad wierden geassumeerd ter haarer ad* sistentie by gebrek van integreerende leden en dus altyd

Digitized by VjOOQ IC

891 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

provisioneel, loldal in dat gebrek zoude zyn voorzien ; — dat dus, dit aanschryven geene alteratie makende in de steeds plaats gehad hebbende gebruiken, dat geassunieerde leden in den Raad ook levens andere posten, die geene betrekking hebben tot de justitie, kunnen waameenien, Commissarissen Generaal en de hooge regeering wel verplicht waren daarby te continueeren, te meer, dewyl builen dit er thans geene raogelykheid zoude overblyven om den Raad van de nodige geassumeerde leden te voorzien en men dan ook gehouden zoude zyn om in geiyker voegen de leden by het coUegie van Scheepenen, die uit 's Compaghie*s dienaaren zyn, uit hunne diensten te moeten ontslaan en dat Commissarissen Generaal en de hooge regeering dus ook geene reflectie vermogten te slaan op de gemelde des Raads bezwaaren, gelyk ook niet op het tevens daarby gedaan voorstel om den geassoaieerJe leeden een g'evenreedigd maandelyks tractement toe te voegen, te minder, dewyl die leeden bevorens nimmer zo veel genoten hadden als thans en de Compagnie in haare tegenswoordige, zo onj^elukkige situatie met geen nieuwe lastposten buiten de hoogste noodzakelykheid bezwaard kon worden.

Dat de Raad van justitie buiten dit alles zich ook niel meer scheen te bekreunen aan de van oudsher met zoveel wysbeid en omzigtigheid gestelde ordres om den Gouverneur Generaal, zo dikwyls er eenige moorden of zwaare kwetzingen exteeren, daarvan behoorlyk rapport te doen ten einde zyn hoog Edel- heid de zo nodige kennis te doen dragen Van hetgeen er ter dezer hoofdplaats komt voor te vallen van gelykzoorlige zaaken ; want dat hun aciilbarens dit niet moer gedaan hadden zedert de ontvangst van bun wclEdele hoog achtbarois batste missive, schoon na dien lyd zelfs een moord gepleegd was aan een van 's Compagnie's gequalificeerde dienaaren ; — dat door het gemis voor als noch van de instructie, die voor den gemelden Raad by bun welEdele boog achtbare in deliberatie was, hel aan Commissarissen Generaal en de hooge regeering niet wel doeulyk was te oordeelen over de wyze, waarop hoogst dczelven begeeren^ dat dit collegie voortaan zou werk*

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVÈRSTRATEN. 89S

zaani zyn, en dal, ofschoon Commissarissen Generaal en de hooge regeering van den Raad redenen zou vraagen, getyk by een extract uit de notulen van heeden zal geschieden» van het niet meer doen van de voormelde rapporten aan den Gooverneur Generaal, men dat collegie echter over haar ge- daane démarches niet had onderhouden, alzo het te voorzien zoade weezen, dat daaruit al ligt onaangenaame dispuien zouden resulteeren, die niet dan allernadeeligst in deze tyden voor het algemeen zonden kunnen worden;— dat Commissarissen Generaal en de hooge regeering echter vertrouwden, dat hun weledele hoog achtharens ten vollen zouden penetreeren, wat verderfelyke gevolgen uit zulke willekeurige handelingen voor 's maatschappy's dienst zullen moeten afvloeyen, indien die niet gestuit en tegen gegaan worden, en dat men daarom en wyl de Raad zich thans volstrekt in alle zaaken, zonder onder- scheid, onafhanklyk beschouwd van de hooge regeering. Com- missarissen Geueraal en de hooge regeering wel genoodzaakt waren by hun welEdele hoog achtharens nader te moeten insteeren, dat, indien by de instructie voor dat collegie hierin niet genoegzaam mogt zyn voorzien, dit dan als nog, zodra mogelyk, zou mogen geschieden op eene wyze, die voldoende zou zyn om te kunnen zeeker weezen, waartoe de voornoemde Raad al of niet gehouden was.

Hoe treurig het toenmaals met den Raad van justitie te Batavia gesteld was, blijkt o. a. uit deze nanteekening, dat •bet gemelde collegie, behalven de praesident, van Rossum, en hf t ordinair lid, Popkens, alleen gecomponeerd is uit zulke lieden, die men, hoewel bevoorens zich nimmer in de rechts- geleerdheid of die practyk geoeffend hebbende, wel verplicht is geweest, by gebrek aan meerkundigen, daarin te plaatzen en dus ook niet gepraesumeerd kunnen worden, buiten toe- lichting van hunne mede leden, die kunde te bezitten, die zo dikwyis in het rechtersambt vereischt word, te meer aan dit collegie, by gebrek aan kundige advocaaten, ook de weg is

Digitized by VjOOQIC

694 1^08. P. Ö. VAN OVERSTRATÉN.

afj^neden om by deskundigen ten adviese te gaan, gdyk de meeste rechtbanken in het ?ad€rland gewoon tyn in epineose zaaken te doen'\

25 Ootober. Aamporing tot bijdragen aan het i^vader- %landsch fonds ter aanmoediging van 's Lands 2eedien9t'\

De beereo Raaden ordinair en extra;ordinair, Jan Hendrik Wi^erman en Coenraad Hariin Neun« als commissarissen alhier over het vaderlanilsch fonds ter aanmoediging van 's Lands zeedienst overgegeeven hebbende een adres, gericht aan alle 's Compagnies dienaren en ingezeetenen, zo ter dezer hoofdplaals, als op de respective buiten-compioiren, strekkende om een iegelyk aan te moedigen tot een vrye en mildadige gifl ten b^oeven van het gemeld fonds en voornamentlyk om daar mede te hulp te komen, zo wel de verminkten, als de weduwen en kinderen der gesneuvelden in de door den admiraal de Winter op den 11~ Oclober des voorieeden jaars geleverde noodlottige zeeslag, — zo is goedgevonden bet gemdd adres te laten drukken en circulair naar de respective buiten-comp- toiren te zenden, met qualificatie om de vooinoemde giften, buiten eenige onkosten, per (k)mpagnies kas aan de gemelde lieeren over te maken by wissels, mitsgaders voor het geen, zo hier, als op de gemelde buiten-comptoiren, zal worden gecolligeerd aan de gemelde heeren Raaden ordinair en extra- ordinair, Wiegerman en Neun, te laten verleenen assignalien ter uitkeering in Nederland met geld om geld.

30 Oclober. Overname door de Compagnie van rijst en katjafig^ door scheeps-overheden te veel aangevoerd.

Is goedgevonden en verstaan van de overheden der van Java retourneerende scheepen voor de Compagnie tegens be- taling van rd' 35 papiere geld de koyang ryst en riH 40 de koyang kattjang over te neemen de overwichten, die zy lie- vorens doorgaans aan de ddministrateurs van bet graan- magazyn plagten af te staan, doch thans door die administrateurs,

Digitized by VjOOQIC

P. 6. VAN OVERSTRATÊN. gdS

mils de aan bun geinterdieeerde particuliere handel, niet meer mogen vfjorim aangeslagen.

4- November. Verkoop van rijst van Regeringswege.

De Direeteiir Generaal te kennen gegeeven hebbende, dat, uithoofde van de meer en meer toeneemende schaarsheid en duurte van de ryst, de toevloed van menschen, die dagelyks op de ryst-bazaar komen om ryat te kopen, zo zeer is toe- genomen, dal met de thans aldaar tol gerief van de schamele gemeente verkogt werdende vier coyangs de nodige assistentie niet geschieden kan en zelvs vermogende lieden zich niet ontzien hunne slaven tot het koopen van rysl derwaarts te zenden, — zo is goedgevonden en verstaan tot geriev der be- hoeftige gemeente dagelyks, de Zondagen zelvs niet uitgesloten, behalven de vier lasten ryst, die op de rystbazaar worden verkogi, voor eerst en tot nader ordre noch te laten verkopen twee lasten van dat graan en den dagdykschen verkoop dus te bepaalen op zes lasten, mitsgaders die te laaten geschieden by heele insteede van halve gantings, tegens 7 stuivers ieder ganting; voorts van deze zes lasten vier te laten verknopen op de ryst-bazaar ten behoeven van de onchristenen en twee aan de inhindsche wacht by de Jassembrug ten dienste van de inlandsche christenen en daaven, en by dezen verkoop te commitleeren de bnrgers. Abraham Benlink en Johannes Gomelis Obreen, welke de daarvoor inkomende penningen zullen moeten ontvangen en verantwoorden ; mitsgaders den major van de burgery, Charles Joseph Balmain, te gelasten om zorg te dragen, dat van de onder voornoemde wacht sor- teerende manschappen 's daags by den verkoop van ryst aldaar zo veelen present zp, als tol tegengang van alle ongeregeld- heeden nodig geoordeeld en gerequireerd zullen worden.

Zullende hiervan aan de gemeente by billetten worden kennis gegeeven en dezelve daarby gewaarscbouwd, dat niemand dan behoeftigen op de Voorschreeve bazaar of aan de voornoemde wadit ryst zullen mogen koopen, dan wel ten dien einde

Digitized by VjOOQIC

896 1^98. P. Ö. VAN övëröTraTên.

slaaven of anderen derwaards zenden, op poene, dat de zodanige by ontdekking telkens verbeuren zal een boete van vyf en twintig ryksdaalders ten behoeven van den armen ; en dat, by aldien bevonden word, dat slaaven op de bazaar oï by de gedagte wacht ryst komen kopen buiten voorweeten van ban lyfheeren of lyfvrouw, zodanige slaaf of slaavin strengelyk aan een paal gegeezeld en voor den tyd van zes maanden in de ketting geklonken zal worden, om zodanig gedurende dien tyd by hun lyfheer of lyfvrouw te dienen.

6 November. Aanstelling van commissarissen len oorlog.

Met dezen titel werden aan den majoor, generaal en chef van de militairen, op diens verzoek toegevoegd de beide, «ge- •defungeerd hebbende heeren commissarisssen ter zee en te •velde, om ter adsistentie van en de concert met den heer •Nordman het huishoudelyke van alles, wat tot de defensie •behoord, te blyven dirigeeren".

»De post van commissaris ten oorlog, zo wel dispeiidieus, •als werkzaam" was.

Zie ook 31 December 1798.

9 November. Lasl op de builen^kantoren een j^praedsen liStaaC* van hunnen toestand in te dienen.

Heeren Heesters hadden bij missive van 28 Deceiuber 1797 zoodanigen staal verlangd.

Op 25 April 1806 hadden slechts Palemban^, Nakasar en Timor aan bovenbedoelden last voldaan, waarom de overige builen-kantoren aan dien last herinnerd werden.

9 November. Gedeeltelijke opheffing van hel binnen- hospitaal te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan: 1^ het binnen hospitaal af te schaffen, met deze bepaling

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN ÓVÉRSf RAtEN. 89Ï

nochlans, dal het voor-middelhuis van hetzelve zal worden aangehouden voor geblesseerdens, zieken or impolenlen, die niet direct naar bet builen bospilaal kunnen worden gelransporleerd, gelyk mede tol logies der gevangenen, die in de boeien ziek worden;

S^ den binnen-regenl in bet binnen-bospilaal voor eerst als zodanig te laten conlinueeren en aldaar Ie lalen blyven woonen met een tractemenl van rd* 100 's maands buiten een toelaag van 8 sluivers 's daags voor eiken zieke, im- polenle, geblesseerde or gevangen, die in bet gemeld bospilaal zal worden gebragl, en zulks voor den lyd, dal dezelven daarin zullen blyven, ten einde dezelve daarvoor te huisvesten, laven en bel nodige te bezorgen, loldal zy naar bet builen bospilaal zullen kunnen worden getrans- porteerd, doch daarentegen in Ie trekken en Ie doen op- houden alle verslrekkingen van lywalen,' provisien, medica- menlen, enz., die by dusver beeft genolen en voor het binnen hospitaal zyn bepaald;

3^ den gemelden binnen regent tot zyn adsisUnlie loe te voegen een tweeilen meesier mei een tractemenl van rd' 30 'smaands, nevens een portier of oppasser met een tractemenl van rd' 10 'smaands, beiden met intrekking van derzelver gages, kostgelden en betgeen zy ieder moglen hebben genoten;

4^ tot oppassing van de zieken en Iransporleering van dezelven naar de Waterplaats om verder van daar naar bet builen hospitaal vervoerd te worden, mitsgaders reiniging van het binnen hospitaal, aldaar te plaatzen een mandadoor en negen slaven;

S® den verbandmeesler in bet binnen bospilaal voor eerst aldaar te laten continueeren.

13 November. Belasting op het merken van maphanen.

Van wegens de hooge regeering dezer hinden word aan allen en een iegelyk by dezen bekend gemaakt, dat, volgens

rUlAAT-BOn DUL lü. 57

Digitized by VjOOQIC

898 1796. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

het geresolveerde in Raade van Indift, voortaan ten comptoire van den commissaris lot en over de zaaken van den inlander voor liet merken der gepermitteerde snaphaanen in de boven- landen jaarlyks zal moeten worden betaald 12 stuivers voor ieder snaphaan, zonder meer.

-^ November. Wijziging van het reglement op de be- grafenissen^ vastgesteld 10/14 Februarij 1775.

Is goedgevonden en verstaan, met intrekking in zoverre van het daaromtrend bepaalde by het reglement op de lyk- statiön of begraafenissen alhier van den 10^ Fehruary 1775: 1^ aan een ieder vryheid te laaten om de lyken, die hy zal te begraven hebben, te laten dragen naar verkiezing, belzv door vrye lieden, dan wel door eigen of geleende, dan wel gehuurde lyfeigenen: 2^ diegeenen, die tot het evengemeld emplooi van draagers geene gelegenheid mogten hebben, uit het ambachls-kwartier te laten adsisleeren met een genoegzaam getal inlandsche kanoniers, onder het opzicht van kruitmakers; mitsgaders den heer Raad exti*a ordinair, Neun, als commissaris over het ambachts-kwartier te verzoeken om daartoe de nodige schikkingen te laten maken; 3^ het getal dier dragers voor een lyk van een volwassen persoon te bepalen op 18 en van een perzoon beneden de 16 jaaren op 12, nevens een kruitmaker, die hel op- zicht over dezelven zal hebben; 4® de voornoemde, provisioneel gearresteerde schikkingen te laten ingaan met den P" December aanstaande en daarvan de gemeente by billetten kennis te geeven en, zowel het collegie van Scheepenen, als den heer generaal major Nordman, als chef van Comp' militie, en den heer Raad extra ordinair, Neun, in qualiteit als commissaris over het ambachts-kwartier, benevens den praesident van het voornoemde collegie van Scheepenen en den kerkmeester» Baljé, by extracten hiervan te informeeren.

Digitized by VjOOQIC

1790 P. Q. VAN ÓVERStRAtÊN. 899

19 November. Voorschrift nopens hel brengen van zaken op de rol van Schepenen.

Reeds te meermaalen en zo als ook op heeden onder het houden der rolle andermaal gebleeken zynde, dat, niet tegen- staande de successive daartegen gestelde ordres, speciaal hy het in den blaffert geregistreerde besluyt deeser vergadering van den 16*° Oclober 1786, ter voorkooming van alle onwettige en nodeloose dilayen, sommige, zo niet alle de voor deese rechtbank postuleerende practizyns des al echter hiervan wederom zeer verre zyn afgeweeken en sedert een tyd lang, als het waare, een «nieuw terniyn hebben weeten in te voeren door, in steede van peremptoir Ier rolle te dienen, aan te neemen hunne schriftuuren binnen driemaal vier en twintig uuren ter secretary te zullen exhil)eeren en dan daarna van zulks te doen in gebreeke blyven en alzo van de goedigheid des rechters in het toeslaan van een diergclyke termyn een groot misbruik te maaken, mitsgaders den practizyn van party op zyn beurd occagie te geeven de zaak, zonder eenigzints gevorderl te zyn, by een volgende rechtdag weder ter ordinaire rolle op te brengen om verstek te hooren verzoeken;

dat diergelyke quaade practycquen ook niet minder plaats vinden ten aanzien van zodanige incidenteele zaaken, waarin, hetzy tot verkryging van acle pro deo ofte tot hel stellen en debatteeren van cautien voor de proces-kosten en diergelyke meer, waarin by korte termynen of van drie tol drie et- roaalen word geprocedeert, in voege dezelve — bevoorens de naast aan volgende rechtdag voldongen zynde — dan ook dadelyk kunnen worden beslist; dan dat ten dien opzichte daarby evenwel meede geconsteert weezende, hoe deese verre- gaande nalatigheyd al vry dikwyls veroorzaakt word, door dien gemelde practizyns veellyds verstooken blyven van de copy.papieren, die zy hiertoe benoodigl zyn en vooraf van 't secretary ontvangen moeten, ten einde na behooren in staat gestelt aan hunne aanneeminge prompt te voldoen; zo is, hierop gedelibereert zynde, onder inhaesie van diezelve, allezints

Digitized by VjOOQIC

ÖOO I7öa P. Q, VAN OVÊRÖtftAtEN.

billyke reedenen en gronden, als vermeld en daar gestell zyn by het boven geciteert en in de voorschreeven blaiïert gein- sereert besluyt deeser tafel van den 16^" Ociober 1786, goed- gevonden en verstaan om niet alleen deese ordre by deoseii voor zo veel des noods te renoveren, maar ook daarby ak een permanente wet te stataeeren:

Ëerstelyk: dat, dewyl volgens het gedeclareerde door den secretaris deeser . gerechte, Johannes Lohr, de geêxtendeerde rolle met de daarby behoorcnde stukken en schrirtuiiren, de- welke gemeenlyk des Maandags gediend hebben, doorgaans reeds de daaraan volgende Dingsdag morgen ter secrelary bezorgt worden, de clercq, zo nu, als in der tydt, ver- plicht zal zyn te zorgen, dat alle appoinctementen, notulen en copyen, die deese roll zal hebben afgelevert, niterlyk de daaraan volgende Donderdag, *s middags voor 5 uuren, Ier secretary in gereedheyd leggen om door de practizps te worden argebaalt, op poene van by faute van dien telken ryze te zullen verbeuren een boete van twee rd' ten voordeele van de cassa der stadt voor die geene, die hierin nalatig zal worden bevonden, en waarvan onmiddelyk aan den secretaris zal moeten worden kennis gegeeven.

Ten andere: dat diegeene van de respeclive practizyns, die ter rolle hebben aangenoomen om binnen 3 maal S4 uuren ter secretary deese of geene papieren te zullen dienen of overgeven, hiertoe ook zullen gehouden zp op poene van verstek ten hunne kosten en risico, en bovendien voor ieder ryze, dat hier aan niet zal zp voldaan, te zullen verbeuren almeede een boete van vyf rd' ten profyte als vooren.

Ten derden: dat, zo by aldien een der practicyns voorlaan in de voorwaarts vermelde incidenteele zaaken, die by korte termynen of van driemaal tot drie maal vier en twintig uuren ter secretary zullen moeten worden voldongen, in gebreeke blyft dien volgens en peremptoir te dienen, insgdyks zal in curreeren een boete van vyf rd' ten profyte voorschreeven.

Doch ten vierden: dat aan de practizyns daarentq[en tot meerder bespoediging en bevordering hunnes meesters zaaken

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  901 
```

de vryheid zal worden gelaaten om, betzy oniniddelyk ter rolle, dan wel ter secretary, de origineele stukken of schrif- tuuren ter visie en om daarvan -een behoorlyk gebrayk te kunnen maaken te ligten, mits daarvan telkens pertinente aanteekeuing word gehouden en zodanige stukken en papieren vervolgens blyven loopen voor reekening en ter verantwoor- ding van die geene der practizyns, die dezelve ontvangen hebben en aan wien dezelven ter goeder trouw zyn ingehandigt.

En is wyders meede nog verstaan het besluit, op dat respect den 28^° September 1743 genoomen, concerneerende de daarby gestipuleerde poenaliteiten, in zoverre te altereeren en in voege voorschreeven te mitigeeren, mitsgaders dat deese order ter eerster rolle in het openbaar gepromulgeert en vervolgens in den blaffert zal worden geregisteerd, ten eynde alzo te doen strekken tot dies stricte observantie en naarkooming.

20 November. Last tol het aanplanten van peper in de Bataviasche bovenlanden.

Is goedgevonden te amplecteeren bet voorstel om in alle koffy-tuinen, waar de dadap-boomen twee en meer jaaren oud zyn, by dezelven te laten planten peperranken, doch het getal dier ranken om de coffy-cultuure niet te benadeeleu en den inlander niet te zeer te bezwaaren, in steede van de gepro- poneerde 200, te bepalen voor eerst op 100 voor ieder huis- gezin en die aanplanting voorts jaarlyks te laten vermeerderen met SS procent ranken voor ieder huisgezin.

20 November. Inlijving van de regentschappen Pama- noekan en Pegaden bij het regentschap Soemedang.

Eerstgenoemde regentschappen werden dientengevolge tjoe- tak's onder het onmiddelijke gezag van den Regent van Soemedang.

20 November. Ko ff ij -bereiding.

De Regering vond goed >tè approbeeren de aan de regenten

Digitized by VjOOQ IC

902 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

en Europeesche opzienders gegeven orders om de kofTy-boonen niet in ryst-blokken te ontbolsleren, maar in kuilen, gegraaveii in drooge en zandachtige- aarde".

23 November. Instrudie voor den Raad van discipline {^).

Art. 1. Voor giraffen, welke een arrest van acht dagen te boven gaan, zal een Raad van discipline worden g*etablisseerd.

Art. 2. Straffen, op te leggen tegen de krygstucht, order en gedrag, door officieren van alle rang.

Alle oQjcieren en soldaaten zullen geprononceerd worden door een Kaad van discipline, zaamen gesteld, als volgd: 1® over een hoofd-officier, door alle hoofd-officieren van het

guarnisoen ; 2® over een capitein, door drie hoofd-oflicieren en tweecapileins; 3^ over een lieutenant of vaandrig, door een hoofd-ofiicier,

twee capiteins en twee lieulenants; 4^ over een sergeant, corporaal of soldaat, door een capitein, twee lieutenauts of vaandrigs en twee sergeants.

Art. 3. De Raad van discipline zal geene uitspraak doen als overeenkomstig de wetten, in dit gouvernement aangenomen en bekend onder den. naam van militair reglement.

Art. 4. Alle delicten, welke de doodstraffe vereischcn, zullen aan den Raad van justitie worden gerenvoyeerd.

Art. 5. Alle delicten, dié de straffen van correctie van den Raad van discipline te boven gaan en de afzetting van den delinquant vereisschen, zullen aan de hooge regeeriog worden overgelaten.

Art. 6. Fouten, tegen welke door de wetten niet voorzien is, als wangedrag, continueele dronkenschap, lafhartigheid, laagheden, etc, zullen lieoordeeld worden door den Raad van discipline.

Zie ook 9/16 April 1799.

O Deze insiruclie zoude alleen gelden, >toi dat men bet wetboek wegens de straflen. by de Bataarsche Republiek in gebrnik", zoude ODtviogdQ hebben.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 905

23 November. Verandering van dm titd: i^vaandrig^' bij hel corps jagers in dien van j>seconde lieutmant'\

Zulks geschiedde, omdat het oneigenaardig was vaandrigs e hebben bij een corps, dat geene vaandels had.

23 November. Intrekking der maandelijksche toelage voor huishuur aan sommige hoofdsofficieren.

Gereflecteerd zynde, eensdeels, dat die oQicieren, welke thans woonen in gebouwen, tot welker exstructie de Compagnie de benodigde fondsen heefl verstrekt, niet langer huishuur behoeven te genieten, en anderendeels, dat 's Compagnie's belang meede brengd om op de kosten van reparatie en onderhoud der voorschreeven gebouwen vaste bepalingen Ie maken om alle misbruiken voor te komen en de menage, zoveel doenlyk, te betragten, zo is goedgevonden, dat van heeden af zal worden ingetrokken de gewoone, maandelyksche huishuur van de hoofd-olficieren, welke in bet camp by Weltevreede bam- boeze iiuizen bewopnen en lot opbouwing van dezelve de som van een duizend ryksdaaldcrs, Indisch geld, genoten hebben, doch daarentegen aan die hoofd-officieren, voor zolang zy op die wyze gelogeerd zullen zyn, te accordeeren eene toelage len bedragen van de helft van de voorschreeven maandelyksche huishuur om daarvoor de nodige reparatien Ie kunnen laten doen en hunne woningen in de best mogelyke staat te onderhouden.

^ November. Y oorschrift nopens het openen en sluiten van den Boom te Batavia.

Wierd met eenparigheid besloten, dat de sluisen en de Boom, die tot hiertoe geopend en gesloten zyn door het volk van de wagt aan de Diestpoort, voortaan geopend en gesloten zullen worden door jongens uit het ambagts-quartier, onder op- en toezigt van een convenabel militair escorte, en dat dienvolgens de opziender der timmeragien en reparatien, Johan

Digitized by VjOOQIC

904 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Adriaan Waschenfelder, zal worden gelasl te zorgen, dat een toereikend aantal jongens uit het ambagts-quartier daartoe dagelykSy des morgens en des avonds, genoegzaam in tyds, aan de Diestpoort prezent zy.

28 November. Xfschaffing van den rang en tild van kapUein4uUenant bij hel corps dragonder-lijfwacht.

Zulks geschiedde, omdat het verschil in traclemenl tusschen een kapitein en een kapitein-luitenant bij dat corps niet meer bedroeg dan rljkd' S:8:— 'smaands.

28 November. Bekendmaking van benoemingen of be- vorderingen onder Compagnie's dienaren.

Is goedgevonden en verslaan, dat by deeze vergadering (*) geen zogenaamd nieuws van aanstellingen of bevorderingen, hetwelk by de hoge Indiasclie regeering altyd staande dan wel aanstonds na bet scheiden der vergadering word bekend gemaakt, zal worden uitgegeven, nog publiek gemaakt, voor dal de notulen geresumeerd en gearresteert zullen zyn, ten ware by speciaal contrarie besluit

4 December. Herinnering aan hel voorschrift dat alle leden van een politieken Raad de brieven van zodanig coUegie moesten onderteekenen.

By de missive der Javasche ministers van den 19^ No- vember laatstleden gezien zynde, dat dezelve door vier leden van den politieken Raad te Samarang niet is getekend, en by den aparten briev van den heer Gouverneur van denzelvden datum te voren gekomen wezende, dat die leden zulks ge- weigerd hebben, quasi, wyl zy waren geweest van een contrarie advies omtrent het daarby bedeelde ; — zo is goedgevonden

(') De gecombineerde rergadering tsd de Commis'iarisscD Generaal eo van de Indische Regering.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 908

en Yerstaan die leden bier over bet ongenegen dezer regeering te betuigen, alzo bun hier omirent gehouden gedrag geheel en al strydig is met de daar zynde orders, volgens dewelke niemand der politieke leden zich mag excuzeeren van bet tekenen der oflicieele brieven, schoon hy tot de daarby vermelde besluiten niet heeft geconcurreerd, en in zulke gevallen zodanig lid alleen kan vorderen, dat zyn contrair advies roede over- gezonden werde, met serieuse recommandatie om zich in het vervolg stiptelyk te gedragen naar de Compagnies bevelen.

4 December. Vergtifining voor een lid in den Raad van Indiê een schip Ier kaapvaart uil te rusten.

Als curiositeit volge hier het onderstaande extract uit de resolntiên'der Hooge Regeeriog.

Conform de door den heer Raad extra ordinair, Christianus Henricus Christophorus Wegener, hy een schririelyk adres gedaane instantie, is goedgevonden en verstaan aan zyn Edele permissie te verleenen om een door denzelven gekogte brik te mogen laten vertimmeren en bekoperen, ten einde met lettres de marque ten kaap uitgezonden te worden.

8 December. Bepaling, dat leden van de Hooge Regering niet meer tot adjunct-reviseuren konden worden be- noemd.

Zulks was een gevolg van het op 23 October 1798 gede- c roteerde nopens de scheiding van de wetgevende en rechterlijke machten in Indië.

8 December. Regeling der inkomsten van verschillende Compagnie's dienaren.

Is goedgevonden en verslaan af te schryven de gage en emolumenten ad rd' 25:8 ter maand van den koopman en administrateur in de pakhuizen op Onrust, doch is tevens goedgevonden het voorsclireeven bedragen toe te leggen aan

Digitized by

Google

906 '798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

den boekhouder ten voornoemde eilande lot verbetering van deszeirs zeer sober geoordeelde inkomsleQ;

geheel in te trekken de gage, liet koslgeld en de emolu- menten van de volgende dienaren:

cassier van vendumeesteren rd* 34 : 48;

tweede administrateur in de pakhuizen aan de Westzyde rd« 21:2ïV3;

secretaris van den Raad van justitie rd* 34 : 4S :

secretaris van het collegie van Scheepenen rd' 37: 137s^

secretaris van Heemraaden ni' 17:44:

cassier van de bank van leening rd*" 25;

secretaris van de bank van leening rd* 16: 52;

secretaris van boedelroeesleren rd» ;

voor de volgende dienaaren en derzelver successeuren in oDicio te bepalen de gespecificeerd slaande, vaste, maandelykscbe Iractementen, met intrekking van lietgcene zy tot nog toe van de Compagnie aan gagie, kostgeld en andere emolumenten getrokken hebben, te weeten:

geheimschryver van den heer Gouverneur Generaal rd' 250 ;

boekhouder in de wapenkamer rd* 100;

onder-koopman op het generale visite comploir rd* 35;

boekhouder en scriba van de amphioen directie rd* 20;

translateur in de Javaansche taal rd' 60;

ordinaire klerk ter generale secretary rd* 20;

tweede adjunct geswoore klerk by het collegie van Schee- penen rd^ 20;

baas van Gomp* boekdrukkers in het kasteel rd* 25;

baas boekbinder ter generale secretarie rd* 20;

geswoore klerk by den Raad van justitie rd* 26;

adjunct geswoore klerk by voormeld geregtshof rd* 20;

krankl)ezoekers rd* 35;

geswoore klerk by het collegie van Scheepenen rd* 20;

adjunct geswoore klerk by het voorschreeven collegie rd* 20 ;

geswoore klerk en boekhouder van het collegie van wees- meesteren rd* 24;

adjunct geswoore klerk by het voormelde collegie rd*" 16:

Digitized by VjOOQIC

t79a P. Q. VAN OVERSTRATEN. 907

en 18 by ileeze gelegenheid (evens vastgesteld, dat de trac- tementen van alle geleende Compagnies dienaaren voortaan duor de collegien zelve, daar zy by geêmployeerd zullen zyn, worden uitbetaald volgens de bepalingen, daar omtrend gemaakt of nog te maken:

eerste landmeeter rd' 35;

secretaris van huwelyksche en kleine gerigts zaaken rd"^ 25 ;

eerste klerk en overdrager by boedelmeesteren rd*" 50;

eerste apothecar in de medicinale winkel rd* tOO;

opziender der wapenkamer rJ* 200;

de aan de wal bescheide oppermeesters hunne tegenswoor- dige inkomsten te laaten behouden zo lang de oorlog duurd, doch naderhand in sleede van dien aan dezelve toe te leggen een traclement van rd* 50 ter maand zonder meer.

Omtrend sommige ten comptoire Gheribon, alsmeede in het commandement Bantam liescheide dienaaren is na deliberatie goedgevonden en verstaan:

af (e schryven de gagie, kostgeld en emolumenten vanden onder-koopman en pakhuismeester;

aan den boekhouder en scriba, henevens zyne successeuren, toe Ie leggen een Iractement van rd' 20 'smaands, met in- trekking van gagie, kostgeld en emolumenten;

het tractement van den vaandrig te bepalen op rd' 35 'smaands in steede van het tot nu toe door hem genotene aan gagie, kostgeld, etc;

en dat van den aldaar in de tyd bescheiden opper-chirurgyn op rd' 50 'smaands, met intrekking als voren, gelykstandig met den opper-chirurgyn alhier;

in het commandement Bantam:

aan den koopman en fiscaal toe te leggen een maandelyks tractement van rd' 40 en aan den boekhouder en geswooren scriba eeo tractement van rd' 20 'smaands, beide met intrekking van hetgeen zy tot nu toe genoten hebben aan gagie, kost- geld, etc.

aan den koster van de HoUandsche kerk en zyne opvolgers te accordeeren een Iractement van rd' 20 '&maands in sleede

Digitized by VjOOQIC

908 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Vcin de tot hiertoe per maand genotene rd' 8 aan gagie en rd" 4 voor het klokke luiden.

Op 37 JuUj 1799 zijn in de regeling der inkomsten van den administrateur op Onrust de navolgende wijzigingen gebragt: 1® zijn hem gelaten de gage en emolumenten, welke hij

vroeger genoot, behoudens dat zijne gage op 25 rijksdaalders

in plaats van 25:8: — 'smaands werd bepaald; 2® dat verviel het bedrag van de gage en emolumenten van

den administrateur, toegekend aan den iioekhouder op Onrust. Wijders is bij diezelfde gelegenheid bepaald: a dat de toelage voor krankbezoekers alleen op Europesche

krankbezoekers betrekking had; b dat het Iractement van den koster van de Hollandsche

kerk, evenals vroeger, door den kerkmeester moest worden

uitbetaald; c dat de 2® administrateur van de Westzijdsche pakhuizen

zijn vroeger tractement zoude behouden; d dat hetzelfde moest geschieden met den kassier en den

secretaris van de bauk van leening, wier tractementen

uit de >Banks kas" werden betaald.

11 December. Ordonnantie voor scheeps-averheden, in dienst van de Bataafsche geoctroyeerde O. ƒ. Com- pagnie, gedurende den oorlog Uisschen het Balaafsclie volk en de Engelschen.

Nademaal de Koning van Engeland op den 15" September 1795 den oorlog heeft gedeclareert aan het volk van Neder- land en het regt des oorlogs dierhalven vordert de Engelzen van onze zyde door geweld van wapenen te attacqueren en, zo te water, als te lande, alle mogelyke afbreuk te doen, word u Edele by deezen wel expresselyk gelast, by ontmoeting vsn Engelsche scheepen of vaartuigen dan wel met Engelsche passen voorzien en ten oorlog of ten handel toegerust, of ook presumtivelyk aan de Engekche natie behorende, sclioon ook

Digitized by VjOOQIC

P. é. VAM OVÊRdtRAtEN. dod

onder andere vlaggen varende, in beslag te neemen, indien o Edele zulks met eenige hoop van succes lenteeren of vol- voeren kan, en met de daar op bescheiden eerste gezagvoer- ders en caiigas of eenige van de andere ofTicieren te Batavia of hei naaslby gelegen comptoir van de Bataafsche geoctroieerde Oost-Indische Compagnie op te brengen, om daar door de geene, die hunne hoog Edelheden, de Edele booge Indiasche regering ten dien einde hebben gelieven te committeeren, van de deugdelykheid of ondeugdelykheid der buiten en prysen, die verovort zyn, wettelyk kennisse genomen en een behoor- lyke verdeeling daar van gemaakt te worden, na het regle- ment, hier by geannexeerd» 't geen u Edele aan de groote mast, zullen moeten laaten aanplakken om tot een ieders narigt te kunnen dienen, zullende u Edele, om aan deese order te voldoen, tot het aantasten en overmeesteren van^ al zulke Engelsche scheepen of vaartuigen alle zodanige middelen moeien emploiören, als u Edele magt en vermogen zal toelaten in het werk te stellen, mits, by bekoming van eenige prysen, voor schip en lading, nevens de in u Edele handen vallende manschap goede zorge dragende, en dat, onder pretext van deezen, geen de minste schade worde toegebragt aan eenige kooplieden of ingezeetenen, onder het gebied en de magt van de Bataafsche geoctroieerde Oost-Indische Compagnie resortee- rende, nog ook niet aan onze goede vrienden of de geene, waar mede het Bataafsche volk en haare geoctroieerde Oost- indische Compagnie in goede alliantie of neutraliteid staat.

-|i- December. Voorschrifien nopens begrafenissen.

Ter deliberatie gebracht zynde een adres, waarby opgegeeven zyn de schikkingen, die by provisie dienen Ie worden gemaakt omtrent het begraaven der lyken van Christenen op de nieuwe l)egraafplaats agter de post Byswyk, zo is, met alteratie en ampliatie van de gemaakte bepalingen by het reglement op de lykstaatsien in dato -^ February 177B, goedgevondenen verstaan provisioneel, onverminderd de verdere deliberatien op dit stuk, te statueeren.

Digitized by VjOOQIC

910 1^88. P. 6. VAN OVERfeTRAtEN.

Eerstelyk : dat hel aan een ieder zal vrystaan de lyken, die hy zal ie begraven liebben, te laten dragen naar zyne ver- kiezing, lietz; door vrye lieden, dan wel lyfeigenen en de geenen, die tot het evengemeid emplooi van dragers geene gelegenheid moglen hebben, zullen worden geadsisleerd uil het ambachts-kwarlier met een genoegzaam getal iniandsche canoniers en in dit laatste geval voor een lyk van een volwassen perzoon zullen worden gegeeven 18 dragers tegens betaling van rd' 18 en voor een perzoon beneeden de 16 jaaren 12 dragers tegens betaling van rd' 12, in beide gevallen nevens een kruilmaker, die er het opzicht over lieblien en daarvoor rd* 2 genieten zal; — zullende echter aan onvermogende per- zoonen het voorschreeven gelal dragers gratis worden afgegeeven op verloon van een schriftelyk bewys, helwelk de praesident van het collegie van Scheepenen dezer stad gequalificeerd word te verleenen op een door wykmeesteren Ie geeven atteslalie van armoede.

Ten Iweeden : dat voor een rouwwagen, bespannen roei zes paarden, zal worden betaald 18 rd* en bespannen met vier paarden 14 rd', mitsgaders met twee paarden 10 rd'; voorts voor een kinderwagen 8 rd"; zullende de verhuurders der lykwagens voor de deuchdzaamheid hunner wagens, paarden, enz. moeten instaan en verantwoordelyk zyn voor alle in- convenienten, die voortkomen zullen uit ondeuchdzaamheid van dezelve.

Ten derden : dat het echter aan een ieder zal vrystaan om de lyken naar de begraafplaats te doen transporteeren met vaartuigen, mits in dien gevalle niet meer dan drie vaartuigen gebruikt worden, als een voor het lyk, een voor de dragers en een voor zodanige perzoonen, als het lyk zullen begeeren te volgen, zullende nochtans daartoe een licenlie-brierje moeten worden verzogt van den praesident van het collegie van Scheepenen dezer stad, die gequalificeerd word hetzelve gratis te verleenen.

Ten vierden: dat by lyken, die op de evengemdde wyze met vaartuigen zullen worden gel ransporteerd, de dragers mede

Digitized by VjOOQIC

17Ö6. P. Ö. VAN OVERSTRATEN. 91 1

naar goedvinden gekozen en de nanspreekers geêxcuseerd zullen kunnen worden.

Ten vyiden: dat, wanneer de lyken met de lykkoels zullen worden begraven, aan de aanspreekers zullen moeten bezorgd worden wagens, te weeten: een wagen voor twee derzelven, die voor de lykkoets zullen moeten uitryden, en dat het aan een ieder zal vrystaan die ook te geeven aan de dragers, wanneer die agter de aanspreekers zullen moeten volgen tot aan de begraafplaats, ten einde altyd digt by hel lyk Ie weezen om geene vertraging in de begravenissen te veroorzaaken ; met die bepaling als dan nochtans, dat er altoos by verwisseling zes dragers by de lykkoets zullen gaan, doch zullen de aan- spreekers mogen worden afgedankt, zodra de lykstaatsie uit hel sterfhuis zal zyn vertrokken, uitgenomen echter een, aan wien dan ook een wagen of twee ryksdaalders voor huur daarvan zal moeten worden gegeeven ; en zal aan dezelve, gelyk ook aan zoveel meer, als men zal verkiezen de staatsie te doen gelyden, ieder 6 rd"* moeten worden voldaan in steede van de bepaalde 5 ryksdaalders buiten de vrye wagen voor twee van hun.

Ten zesden: dat het begraven zal mogen geschieden van 's morgens zes uuren tot 's avonds zes uuren, doch aan e^n ieder ook zal vry staan de lyken zonder staatsie ter aarde te bestellen en een lyk by te zetten, helzy by dag oi wel by avond, mits in het laatste geval daarby flambouwen worden gebruikt en het lyk voor agt uuren des avonds op de begraaf- plaats zy op een boete van vyflig ryksdaalders ten behoeven der stads werken.

Ten zevenden: dat de aanspreekers of noodhulpen voor het bekend maaken van iemands overlyden de bepaalde twee rd" zullen bly ven genieten, doch voor het l)estellen der doodbrief jes, het geleiden en voorrydcn van het lyk en het verder bedienen der begravenis vyf ryksdaalders» in steede van de tot hiertoe bepaalde drie ryksdaalders, zonder meer te mogen vorderen, op poene van deportement, zullende echter, in gevalle dezelve worden afgedankt, nadat de lykslaalsie uit het sterfhuis zal

Digitized by VjOOQIC

öia 1/9Ö. P. Q. VAN ÖVÉRSTftAtÉN.

zyn vertrokken, aan hun niet meer worden voldaan dan drie

Ten agtsten : dat die een nieuwe grafkelder op het gemelde kerkhof zal willen laten aanmaken en zulks ter plaatse, die daartoe expres voor de kelders geschikt is en door den dood- graver zal aangeweezen worden, daarvoor aan kerkrecht zal moeten belaalen 100 rd' zilver geld, doch dat aan diegeenea, die eigen grafkelders thans bezitten, helzy in de kerken of wel op derzelver hoven, binnen en buiten de stad» een stuk grond van dezelvde groote/ als han graf beslaat, op de voor- noemde begraafplaats gratis zal worden afgestaan om daar een nieuwe kelder builen betaling van eenig kerkrecht te kunnen doen maken, mits de kelders als noch binnen den tyd van zes maanden na dato dezes zullen voltooid zyn op verbeurte van het recht daartoe.

Ten negenden: dat de doodgraver gehouden en verplicht zal zyn geene graven ondieper te graaven dan ten minsten zes voeten Riiyolandsclie maat en te zorgen, dat de lyken terstond met aarde bedekl, de graven wel opgevuld en aan- gestooten worden, gclyk ook de kelders, zodra de lyken daarin zullen zyn geplaatst, ten eersten zullen moeten worden ge- slooten, op poene van deportement, zullende echter deszelvs salaris van rd^ 1 moeien worden vermeerderd met rd*^ i 7s voor het openen van een gemeen graf, terwyl de verdere rechteo en betalingen provisioneel zullen blyven op den bepaalden voet.

Ten tienden : dat de lykbaaren, roeven en doodkleeden voor eerst zullen bewaard en aan de sterfhuizen bezorgd worden door de doodgravers van de binnen en buiten Portageescbe kerkhoven, als de eerste voor de West- en de andere voor de Oostzyde, die ook verplicht zullen zyn deze goederen wederom van de sterfhuizen af te haaien, waarvoor zy genieten zullen 7^ rd' in de stad en '/i ^' buiten, tenzy men mogt verkiezen die zelfs te doen afhaalen en wederom bezeilen, hetwelk aan een ieder vry zal staan, zullende wyders ook op het nieawe kerkhof een toereikend getal baaren en roeven moeien aan- banden zyn; — en

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN ÓVËRStRATEN. 91^

Ten elfden: dat de aanspreeker, die den doodgraver de aanzegging zal doen om een graf te openen, in reekening zal mogen brengen twee ryksdaalders voor een wagen, doch echter een ieder de vryheid zal hebben om daartoe een vrye wagen te geeven, dan wel de aanzegging zelvs te laten doen.

Zallende voorts de overige bepaalingen omtrend het begraven der lyken, zo by het oude reglement, als daarna gemaakt, provisioneel blyven standhouden, tot tyd en wylen deze re- geering in staat zal zyn gesteld daaromtrent de nodige ver- anderingen te maken.

Mitsgaders van dit een en ander aan de gemeente by pu- blicatie worden kennis gegeeven en daar by, aangezien de voorschreeven nieuwe begraafplaats agter de post Ryswyk thans tot zover is voltooid, dat aldaar lyken kunnen worden begraven, aan een ieder, wie hy ook zy, met slandhouding van het by publicatie van den 6*° February dezes jaars ge- emaneerd verbod tegens het begraven van lyken in de respective kerken, worden geinterdiceerd om voorlaan, ingaande met primo January naaslkomende, eenige lyken op de kerkhoven, zo binnen, als buiten, ter aarde te bestellen.

Zie ook 8 Januari} 1799.

14 December. Regeling van hel verstrekken van kruit en patronen aan particuliere vaartuigen.

b goedgevonden en verstaan voor het vervolg de verstrek- kingen van buskruyl tot adsislentie van particuliere vaartuigen tegens de zeerovers te bepalen op 25 schooien voor elk kanon en twee bossen scherpe patroonen voor elk snaphaan, waarvan die vaartuigen zullen zyn voorzien en waarvan de verzoekers een door den sabandhaar en licentmeesler geteekende notitie zullen moeten overleggen, mitsgaders dit ook den Javaschen ministers tot een cynosure voor den aanstaande aan te beveelen.

Zie ook 27 JanuarlJ 1801.

20 December. Regt van verblijf.

Naar aanleiding van zekere, met de Kaden van justitie te

n.AUAT-tOU DUl Itl. M

Digitized by VjOOQIC

914 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Batavia en te Samarang gerezen moeljelijkheden achlte de Regering zich verpligt aan cerstbedoelden Raad o. a. te kennen te geven :

dat het eene bekende zaak is, dat het aan niemand van 's Compagnies dienaaren, nog ingezetenen toestaat om van eenig etablissement, onder haar ressort gelegen, naar een ander te vertrekken zonder consent van het politieke bestaur, zodanig, dat de hoge Indiasche regeering ofte de heer Gouver- neur Generaal te Batavia en de gouvemeursy commandeurs, opperhoofden en residenten op de buiten comptoiren ten allen tyden het regt hebben uitgeoefend om het vertrdL van dienaaren en ingezetenen van het eene etablissement naar het andere toe te staan, dan wel te ontzeggen, naarmate zy vermeenden 's Compagnies ofle de algemeene belangen zalks te vereysschen.

-|i- December. Verpachting van de j^gemeene middelen Tivan hel koningryk Jaccaira*' voor hei jaar 1799.

Is goedgevonden en verstaan:

1® met alteratie van art. 12by de generale conditien, waarby aan de pachters het composeeren is verboden, nader Ie statueeren, dat de pachter van de groente kraa men en die van het hoofdgeld voor de boetens, die ten hunnen behoeve alleen bepaald zyn, wel niet meer zullen mogen neemen, als by hunne conditien daarvoor is gesteld, doch aan dezelven vry zal staan minder te eischen en te neemeii. naar mate van de gesteldheid der perzoonen, dewelke door hun zullen worden bekeurd, en zulks uit aanmerking, dat de omdragers van vrugten, enz. of de Chineezen. welke zonder licentie-briefjes of hoofd-briefjes geattra- peerd worden, doorgaans zeer arm en tot bet betalen der daarop gestelde boeten buiten staat zyn;

2^ de op den 6'» July dezes jaars aan den Franschen conire amiral, Sercey, geaccordeerde vryheid van inkomende rechten van goederen, die hier zullen worden ingevoerd,

Digitized by VjOOQIC

P Q. VAN OVERSTRATÊN 9l8

uit pryzen, die door de onder zyn Edelens commando staande fregatten gemaakt en hier opgebracht zullen worden, te extendeeren lot zodanige goederen, als hier ingevoerd mogten worden uit pryzen, die door schepen ▼an oorlog, zo van de Bataafsche republiek, ais van de Compagnie, gemaakt en herwaards opgebracht worden en dien volgende by de comlitien voor de pacht van de Boom in het eerste ariicul, handelende van de goederen, waarvan thol zal mogen geheven worden, achter de laalste woorden: «ofafgekorl'* te laten volgen: uitgenomen echter van zodanige goederen, als hier ingevoerd zullen worden uit pryzen, die door schepen van oorlog, zo van ons gemeene best en de maatschappy, als van de Fransche republiek znllen worden gemaakt en opgebracht; wyl de by het 27^ articul geslatueerde tholhefiQng van zes precent van de alhier aangebracht wordende Javasche eo Cheribonsche tabak aan den pachter en de handelaars het bezwaar geeft, dal dezelve by den aanbreng moet worden gesorteerd en getaxeerd en over de taxatie dikwerf verschillen ontstaan, deze tholhefBng in dier voegen te veranderen, dat, in steede van de voorschreeven zes precent, in den aanstaande door den handelaar, die zulke tabak aanbrengt, van een coi^ie, bestaande uit 40 kranjangs, aan den gemelden pachter zal worden betaald rd" 8y zonder onderscheid, van wat zoort dezelven is; omtrend de volgens het 32^ articul der pachtconditien voor de Boom vergunde vryheid aan de hier aankomende gesanten van inlandsche vorsten om de slaaven, die zy ten verkoop aanbrengen, pachtvry in te voeren, tót voor- koming van het misbruik, hetwelk veelal van deze concessie word gemaakt, te maken deze limitatie, dat op het vaartuig, waarop een gesant hier aankomt, alleen vyftig koopslaaven zullen worden gereekend pachtvry te zyn en van alle overige de bepaalde gerechtigheid zal moeten worden betaald; het 34*^ articul der conditieii van de Booms-pacht iii-

Digitized by VjOOQ IC

916 1^08. P. Q. VAN OVÊRSTRATEN.

gevolge de resolatie dezer regering van den 7^ Anguslos laatsüeden in dier voegen te ampUeeren, dat de heer ontvanger generaal en de licentmeester het recht zalleo blyven behouden om zelvs tot confiscatie te procedeeren van de door hun aangehaalde, gesloken goederen en de advocaat-fiscaal alleen gerechtigd zal zyn zich by dezelven te voegen in zaaken, waarin, buiten de confiscatie, ook tot meerdere straf zal moeten worden geoondudeerd ; en deze ampliatie te laten stellen tussehen de in dat articul staande woorden: >zal syn geschied*' en »bovende confiscatie'' ;

6® in het 38"^® articul van die conditien, waarby gesproken word van de schriflelyke bewyzen, die de sabandhaar zal moeten verleenen aan losvaartuigen, welke goederen van vreemde schepen zullen invoeren, volgens het ge- resolveerde op den 8^" January deses jaara te laten vervallen de woorden: «zullen moeien staan de goederen, daarin afgescheept, met de naamen der schepen, van dewelke die ingevoerd worden*', en in derzelver |daat8 te laten stellen: zal moeten staan, naar welke schepen zy gezonden zyn ter afhaling van goederen, waarvan de invoer gepermitteerd is;

7® by de conditien van den pachter van het hoofdgeld der Ghineezen onder de van dien impost bevryde perzoonen, conform het daartoe door den capitam, de lieutenanfs en de secretarissen der Ghineezen alhier by reqaeste gedaan verzoek, mede te begrypen de Chineesche foaeliers en mitsdien in het 4^ articul, achter de woorden: «de wacht waameemen", te laten volgen : nevens de Gbineeache fiiseliers of dezulken, die in de behandeling van het snaphaan onderweezen en door de oflSciers dier natie geduurende den praesenten oorlog onderhouden worden :

8® achter het 14'^ articul by de conditien voor de pacht der gerechtigheid van de over zee in- en uitgevoerd wordende ryst in een separaat articul, hetwelk dus bet 15**" zal worden, tot beteren tegengang van den invoer

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q,  VAN  OVERSTRATEN.  917 
```

?an particaliere ryst onder deo naam yan Ck>mpiagniea ryst te laten stellen: het zal den pachter ook vrystaan om yisie te neemen van het briefje, dat aan ieder loa- vaartuig word afgegeeven, van de quantiteit ryst, die hetzelve van de rheede voor de Compagnie aan de wal in 's Compagnies pakhuizen overbrengen moet, mits daar- door geene vertraaging te weeg brengende in den ont- vangst van dien korrel, en ook om in *s Compagnies ryst-magazyn informatie te neemen van de aldaar aan- gebrachte ryst, welke informatie de administrateurs verplicht zullen zyn denzelven alsdan te geeven; 9^ by de conditien van de in- en uitgevoerd wordende zuyker tosschen het 6"^^ en 7'® articul het volgende separaat articttl Ie laten volgen : en tot voorkoming van alle fraudes zal de pachter door den leverancier der zuiker of van zynentwegen in tyds gewaarschouwd moeten worden, zo dikwyis er zuiker zal gewogen worden, om daarby praesent te kunnen zyn, op poene van rd' 2B, te ver- beuren door den leverancier of verkooper van de zuiker, ten behoeve van den officier, die de calange zal doen, voor ieder keer, dat hy hierin nalatig zal zyn geweest;

10® het gestatueerde by het 4^* articul van de conditien van de pacht der herbergen en tapperyen volgens het ge- resolveerde op den 20" February dezes jaars in dier voegen te altereeren, dat het aan den pachter zal vry staan om van de herbergiers binnen de stad te neemen rd SO 's maands of zooveel minder, als zy met den ge- melden pachter zullen overeenkomen, en dien volgende by dat articul achter de woorden : »de herbergiers binnen de stad twintig ryksdaalders", te stellen : dan wel zoveel minder, als zy met den gemelden pachter zullen overeenkomen ;

11® bet by het iV^ articul der evengemelde conditien gesteld interdict tegens het admitteeren van slaaven tot drink- gelagen, enz. in gevolge de resolutie dezer regeering van den 9^ January laatstleden in dier voegen te amplieeren, dat achter de woorden: «genuttigd zal hebben", waarmede

Digitized by VjOOQ IC

918 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

dat articul eindigt, noch gevoegd zal worden: dan aan slaaven, die door hunne lyfheeren of vrouwen geionden worden om arak of andere sterke dranken voor hanne huislioudingen te koopen, zullen die dranken mogen worden afgegeven, mits de hoeveelheid daarvan niet minder be- draagt dan een bottel;

12^ het 17^* articul van de gemelde conditien voor de pacht der herbergen, inhoudende het verbod van het lappen na negen uuren 's avonds, mede volgens de voorschreeve resolutie van den 9^^° January dezes jaars teamplieereo met achter dies laatste woorden : «getapt te hebbeo", te hten volgen: maar daaronder zullen niet begreepen zyn die geenen, die aan de toeschouwers der wayanga eet- whaaren en dranken verkopen, alzo die hunne neering na dien tyd zullen mogen blyven continueeren, gelyk ook de houders van logementen» koflyhuizen daaronder mede niet zullen zyn gecomprehendeerd, omtrent dewelke de praesident van het collegie van Scheepenen, die daartoe gequaüBceerd is, zodanige permissie verleenen zal, als hy bevinden zal, dat zonder stooring van de publieke rust of overlast van anderen zal kunnen geschieden;

15^ wyl de volgens het 1^ articul der conditien voor de pacht der toptafels, zowel door den pachter, als door de hoofden der tophuizen te verbeuren boete van 100 ryks- daalders by bevinding, dat in een der gemelde tophuizen 's morgens voor zes- en 's avonds na negen uuren zal zyn gespeeld, in geen liehoorlyke evenredigheid staat, wyl de pachter veelal, ongeacht het nauwkeurigst toezicht, zulks aan de voornoemde hoofden niet kan beletten, bet gemeld 7^"^ articul aldus te veranderen en te stellen: in de voorschreeven tophuizen zal alleen door de Chineezen gespeeld mogen worden van 'smoi^ens ten zes tot 's avonds ten negen uuren, zullende het hoofd der topbaan, waarin voor of na dien tyJ gespeeld zal zyn, 100 rd' en de pachter 25 ryksdaalders telkens ten faveure van den oflicier^ die de calange zal doen, verbeuren» wanneer

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  019 
```

bevonden zal worden, dat contrarie dezes zal zyn ge- handeld ; 1 4^ ingevolge de resolatie van den 26«° January dezes jaars achter de laatste woorden van het 12^^ articul der voor- noemde conditien voor de pacht der toptalels, waarby geinterdiceerd is het speelen of toppen op andere dan de bepaalde plaatzen, te voegen het volgende: dan door het hiervoren geallegeerde en het voorkomende in het 9^"" articul zal niet voor geinterdiceerd worden gehouden het speelen doof de Ghineezen in hunne huizen, wanneer hetzelve alleen geschied tot tydkorting en vermaak, mits zy geene hazard of andere verboden spellen speelen en daarvan geene recognitie of zogenaamde tjoekee gehoeven word en de huizen, waarin de voorschreeven speelders speelen, open blyven en niet gesloten worden;

15® om de strengheid der by het 15"^^ articul der conditien voor de pacht van de toptafels gestelde straffen op het toppen en dobbelen door Chineesche wyven, dochters of andere vrouwen, in te trekken hel daarby gestatueerde, dat degeene, die daarop geattrapeerd worden, in de boeyen van Scheepenen zullen worden gebracht om voor den tyd van zes weeken aldaar in een donker gat gesloten en op water en ryst gezet te worden, en dezulken te laten volstaan met het betalen alleen van de tevens bepaalde boete van BOO gecartelde ducatons ten faveure van den officier, die de calange zal doen, en hiernaar het voor- schreeven IB^ articul te laten veranderen;

16^ om de hardigheid van het gestatueerde by het 16^« articul der meergemelde conditien voor de pacht van de top- tafels, dat lyfheeren of vrouwen aanspreekelyk zullen zyn, indien hunne slaaven zich zullen hebben schuldig gemaakt aan het toppen of laten toppen op de manden, waarmede zy eetbaare waaren rond dragen, hetzelve articul in dier voegen te veranderen, dat daarby, in steede van de woorden: »en zullen de lyfheeren of vrouwen hiervoor aanspreekelyk zyn, indien hunne slaaven zich

Digitized by VjOOQIC

940 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

daaraan zullen hebben scholdig gemaakt", zal worden ge- steld: en wanneer de slaaven zich daaraan zullen hebben achuldig gemaakt, zullen dezelve aan een paal gebonden, strengdyk gegeezeld en voor den tyd van een jaar inde ketting geklonken worden om zodanig bun dienst te doen by hunne lyfheeren en vrouwen;

17® voor het 28"^ articul by die oonditien volgens het ge- resolveerde op den 30^ January dezes jaars te voegen: de pachter dezer gerechtigheid zal ook verplicht zyn, te zamen met den pachter der wayangs, in gelyke deelen van hunne praedecesseurs te moeten ovemeemen de tot die pachten gehorende opstallen, thans bedragende rd" 591 : 147s, om die na expiratie van hun pachttyd aan hunne successeurs over te geeven, na afschryving van 10 percent van het gemeld capitaal, mits dezelve in een behoorlyke staat worden onderhouden;

18® by de conditien voor de pacht van de vischmariEt tus- schen het 5^* en 9i^^ articul in een separaat articul het volgende te stellen: dan degeenen, die visch koopen en dezelve vervolgens langs de straaten en w^n uitventen, zullen niets hoegenaamd ook aan den pachter dezer ge- rechtigheid moeten voldoen, als daarvoor aan den pachter van de groentekraamen betalende; en zullende hy, pachter, voor ieder keer, dat hy van zodanige perzoonen geld zal hebben ontvangen om die visch te mogen gaan verioopen, verbeuren een boete van 100 ryksdaalders ten behoeve van den officier, die de calange doen zal;

19® achter het 19<'® articul der gemelde conditien voor de pacht van de vischmarkt volgens het geresdveerde op den 30*^ February 1798 te laten vo^en als een separaat articul: het recht van het gebruik der vischbanken en van den verkoop van rottingen, enz., door de afsiagerease tot hiertoe verhuurd, zal als nu in zyn geheel begreepen zyn onder deze pacht; en zal dus de pachter ook alleen gequaliflceerd weezen dit recht voor zich te verhuuren of te verpachten, zo als hy dit het raadzaamst oordeelen

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  gjl 
```

al, mits in allen gerallen niet meerder noemende voor ieder ▼ischbank dan rd' S in de maand, op poene van 80 ryksdaaidera ten behoeven van den officier, die de calauge doen zal ; doch het zal aan den pachter vry staan minder dan de voorschreeven rd« 5 te mogen aanneemen;

SO® daarna mede als een afzonderlyk articul te doen stellen : de pachter dezer gerechtigheid zal gebonden en verplicht weezen aan de visschers, die yan Javas Noord-Oostkust en Bantam hier eenigen tyd komen vertoeven om te visschen, jaarlyks gratis de nodige bamboezen, allang en rottmgs af te geeven om daarvan hunne pondokken op te shian, zonder daarvoor iels te mogen praetendeeren, hetzy aan geld of wel aan visch, zo als tot nu toe heeft plaats gevonden; en zal hy tevens wel moeten toezien, dat die lieden door niemand eenig nadeel word toege- bracht, op poene van 100 ryksdaalders ten behoeve van den officier, die de calange doen zal, te verbeuren, zo dikwyis hy bevonden zal worden voor de gemelde bam- boezen, enz. iets genoten te hebben en van die lieden meerder te hebben genomen aan gerechtigheid, als bier- voren is bepaald;

21^ hierop te laten volgen als een separaat articul: voorts zullen van nu af als geheel en al vervallen moeten worden aangemerkt alle zodanige misbruiken, als tot hiertoe tot geen gering ongenoegen dezer regeering hebben plaats gehad, ten welken einde ,de officieren van justitie ten aller nauwkeurigsten zullen moeten zorgen en waken, dat de conditien stiptelyk worden nagekomen;

M^ by de conditien van de waag het 8^ articul in dier vo^n te veranderen, dat aan den pachter, ingevolge het geresolveerde op den 15" Mey dezes jaars, behalven de daarby reeds gespecificeerde recognitien, ook door de jonken van Tjunglien, Tjiangmoei zullen moeten betaald worden 400 ryksdaalders ieder, en dien volgende achter deby dat articul voorkomende woorden: >van een kleine jonk van Eimui 300 rd'**, te laten volgen: en van

Digitized by VjOOQ IC

922 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

eeo jonk Tjungliem en Tjiangmoei vier honderd ryks- daalders;

23^ achter de conditien voor de pachl der wayangs, volgens het geresolveerde op den 30**^ January dezes jaars, als het 13'® articul te voegen: de pachter van deze gerechtig- heid zal verplicht zp, te zanien met den pachter der topbaanen, in gelyke deelen van hunne praedecesseurs te moeten overneemeu de tot die pachten gehorende op- stallen, thans bedragende rd K91 : 147s« om na expiratie van den pachttyd aan hunue successeurs over tegeeven, na afschryving van 10 percent van het gemeld capitaal, mits dezelve in een behoorlyke staat worden aangehouden;

24^ wyl by het eerste articol der conditien \an de pacht voor de madat-kitten, waarby het kooken en schoiven van madat op andere dan de gepermitteerde plaatzen is geinterdiccerd, verzuimd is bekend te stellen, dat ook het verkoopen van madat alleen vry staat aan de houders van de madat-kitten, zulks als noch by het gemeld articul te voegen;

25^ ingevolge de by de resolutie dezer regeering van den 1S<^° Juny laatstleden gemaakte bepaling na het 2^^ ar- ticul der voorschreeven conditien als het 3^ articul te laten volgen: de pachter zal verplicht zyn om aan een ieder, die madat in de voorschreeven gepermitteerde kitten koopt, een tjap te verleenen, waarop zyn naam staal, ten einde de kooper hetzelve ten allen tyde zal kunnen vertoonen en doen dienen tot een bewys, dat zyn madat in de geoorloofde kitten is verkogt; en zal alle uiadaU die buiten de gemelde kitten zal worden gevonden, waarvan een dusdanig tjap niet zal kunnen wendden ver- toond, gehouden worden voor op een clandestine en ongeoorloofde wyze gekookt en verkogt te zyn, op poene als boven;

26^ uithoofde van de by 'de resolutie van den 5^° January dezes jaars gemaakte bepaling, dat vrye inlanders, de gepermitteerde madat-kitten willende bezoeken, aan de

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN  945 
```

houders derzelve zullen moeten vertoonen het tjap, het- welk zy volgens de reeds gestalueerde ordre van den 6^ February 1795 verplicht zyn by zich te dragen, in het S'® articul der couditien voor de pacht van de madat kitten, hetwelk thans het 4^^ articul word, achter de woorden : >als vrye onchristen inlanders", te voegen : mits deze laatsten aan de houders der kitten vertoonen het tjap, hetwelk een ieder hunner volgens de ordre byzich dragen moet; 27^ tot wegneeming van de abusive begrippen, die volgens het genoteerde ter resolutie van den . . January dezes jaars hebben plaats gehad, alsof met het by het voor- schreeven articul gesteld interdict tegens de toelating van slaaven in de onderscheiden madat-kitten zoude zyn be- doeld om aan den slaaven het gebruik van madat te verbieden, by het gemeld articul achter de woorden : >die de calange zal doen", noch te stellen het volgende: zullende het echter aan de houders der madat-kitten vrystaan madat aan de slaaven te verknopen, mits dezelven niet in de kitten worden toegelaten en die verkoop geschied buiten dezelven; 28^ daarna volgens het geresolveerde op den 30^ January dezes jaars in een afzonderlyk articul te laten volgen: het zal aan de houders der madat-kitten moeten vrystaan de hun benodigde arophioen zelvs naar verkiezing in te koopen, hetzy van particulieren dan wel van den pachter; wordende den laatstgemelde wel expresselyk geinterdiceerd daar omtrent eenige monopolie in te voeren, op poene van vyf honderd ryksdaalders ten behoeven van den officier, die de calange doen zal. Door den heer Gouverneur Generaal wyders geproduceerd zynde de den 26**^ January dezes jaars van den drossaard der stad en ommelanden van Batavia, Andries Hartzinck, ge- requireerde opgave van de bevorens door hem genoten, doch ten evengemehle dage voor de Compagnie ingetrokken en in dit jaar door hem gecolligeerde kleine recognitien van diversche

Digitized by VjOOQIC

9S4 1798. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

zoorten van warongs, m is goedgevonden en verstaan deidfe als noch in bet aanstaand jaar 1799 door den voormelden dros- saard te laten colligeeren en dien volgende de gearresteerde verpachting daarvan onder de overige domainen voor eerst uit te stellen, ten einde inmiddens nader na te gaan, wdke geschikte bepalingen daaromtrent kunnen worden gemaakt.

Op den voorstel van den heer Gouverneur Generaal is wyders goedgevonden en verstaan de gerechtigheid van de koornmolen wederom voor het aanslaande jaar te Uten colli- geeren, zo als in dit jaar hééft plaats gehad, en de pas voor een groote Chinasche jonk om van Aimui naar Macasser ten handel te mogen vaaren in de maand May of Juny van het aanstaande jaar wederom door het collegie van Scheepenen dezer stad, gelyk in dit jaar heeft plaats gehad, publiek te iaten venduceeren.

22 December. Bepaling, dat doodvonnissen^ geslagen door het collegie van Schepenen^ niet meer T^ter ap- y^probatie" aan de Regering behoefden aangehoden te worden, maar onmiddelijk ter executie konden ivorden

Zulks WBS een gevolg van de scheiding der wetgevende eo rechterlijke magten, door het Opperbest uur gelast.

De Regering nam dan ook het besluit slechts *in vertrouwen.

dat zulks met de intentie van de heeren Bewindhebberen «meest overeenkomstig zal zyn".

22 December. Toekenning van tafel- en bureau-gM^ ten bedrage van 600 rijksdaalders ^smaands, aan den Chef over de Indische troepen.

Als motieven voor deze toekenning golden de navolgende overwegingen :

dat de heer generaal major der Bataafsche republicq en chef over de Indische troepen, Nordman, van het aan den- zelven toegelegde tractemeot, — hetwelk, in Indiesch geld

Digitized by VjOOQIC

i^dè. P. Ó. VAN ÓVèRStftAtËN. 94»

bereekend, niet veel boven rd'éSO'smaaDdsbedraagdaancon- taoteu, wanneer er de gewoone agio op het papier van crediet word afgetrokken, — oninoogelyk kan ieeven overeenkomstig de rang, door zyn Edele bekleed, en de gemanifesteerde in- tentie vau de heeren superieuren om den militairen stand in deze gewesten meerder luister by te zetten;

dat bet hoog tyd word om daarin te voorzien, vermits de heer Nordman niet in slaat is om zonder schulden te maaken zyn huis ordentelyk te meubileeren, — waartoe een ieder weet, dat een geheel jaar van het voorschreeven tracteraent niet eens toereikende zoude zyn, — veel minder nog om in deeze duure tyden deszelfs menage zodanig in te rigten, als een commandant en chef behoord te doen om van tyd tol tyd zyne onderhebbende officieren behoorlyk te kunnen oiithaalen, ten einde geleegenbeid te hebben om derzelver aard en inborst van naby te leeren kennen, dal zonder eene gepaste, gemeen- same zaamenleeving, zo niet onmoogelyk, ten minsten zeer gebrekkig moet zyn en waaraan nogthans onbetwistbaar zeer veel gelegen legd;

dat aan welmelde heer Nordman bureau- en tafelgeld zoude kunnen worden toegelegd, — inzelver voegen als de comman- deerende officieren van de Fransche hulptroepen en van het regi- ment van Wurtemberg genieten, — geproportioneerd, zo wel na de qualiteit, als na de benodigdheeden van den heer Nordman.

24 December. Voorschrift nopens y>erreuren'* begaan door boekhouders.

Is goedgevonden en verstaan:

in den aanstaande van de erreuren, die door onkunde of het verzuim van de negotie- en gequaliflceerde boekhouders, zo hier, als op de respective builen comptoiren zullen worden gecau- seerd, het Ve ^^^ ^^ confrontisten daarvan te laten voMoen door die boekhouders en niet door dezulken, die eenige admi- nistratie onder zich hebben ; — zullende hiervan aan een ieder, die zulks aangaat, kennis gegeeven en extracten hiervan naar de respective buiten comptoiren gezonden worden;

Digitized by VjOOQ IC

Ö26 1708. P. Q. VAN OVERStRATEN.

de boekbooders der administratien, welke hunne boeken in geldswaarde houden, aan te beveelen, dat zy in het boeken der ordonnaotien van ontvangst zich stiptelyk moeten gedragen aan de door den beer prointerim Directeur Generaal, Johannes Siberg, geresumeerde specificatien, zonder eenige bekendstel- ling van de bevinding der goederen en zonder daarby een|ge verandering te maken op de ordonnanlien zeivs or die eerder dan na de terug ontvangst der gemelde specificatien te boeken.

24 December. Last op de opper-kooplieden van hei kas- teel jaarlijks onder ultimo December aan de Regering in te dienen eene opgave van de Europesche en Indische goederen, ten behoeve van den Lande gedurende het afgeloopen jaar van particulieren ingekocht.

27 December. Borgtogt voor kaapvaarders.

Als een merkwaardig voorbeeld van de toepassing in Indiê van eene voor Nederland uitgevaardigde wet volgt het onder- staande extract uit de resolutiön der Hooge Regering.

De heer Gouverneur Generaal overgegeven hebbende een door zyn hoog Edelheid in concept gebrachte instructie voor de capitains of gezaghebbers, die de door den borger, Adrianiis Johannes van Steenbergen, ter kaap uitgeruste vaartuigen zullen commandeeren, zo is na dies lecture goedgevonden en verstaan zich daarmede te conformeeren en dezelve in duplo, ter afgave aan den genielden, thans te Sourabaya zich bevindenden burger, van Steenbergen, naar Java te zenden.

By deze gelegenheid is mede goedgevonden en verstaan, conform de placcaaten, die in Nederland successive opzich- telyk de comanssie-vaarders zyn geGmaneerd, van den gemdden van Steenbergen cautie te vorderen en dezelve te bepalen op rd» 16000.

31 December. Instructie voor de commissaiissen ten oorlog.

De heer generaal majoor, Gustaav Nordman, volgens zyn

Digitized by VjOOQIC

17Ö8. P. Ö. VAN OVERSTRATÊN. 9^9

Edele's instnictie, gedateerd binnen Amsterdam den 9**° Fe- bruary 1798, het opper-commando over Compagoie's militie hier in Indiê hebi)ende en, conform dezelve, aan ons door zyn Edele verzoek gedaan zynde, dat u Edele (') zouden mogen blyven continueeren in uwe lot hiertoe bekleede qualiteiten van commissarissen over het defensie weezen, onder den naam van commissarissen ten oorlog, voor zoverre inzonderheid aan- gaat het huishoudelyke omtrent de militie en hetgeen dien aangaande by het defensie weezen alhier zoude kunnen voor- vallen, met dien verstande nochtans, dal de beer Raad extra ordinair Fetmenger op zich zal neemen de bestellingen van de militie, die de heer generaal Nordman aan zyn Edele ren- voyeereo zal, en de heer Raad extra ordinair Wiese in gelyker voegen die van het zeeweezen, maar dat in cas van ziekte, absentie of wettige verhindering de een voor den andere zal fungeeren, gelyk tot nu toe heeft plaats gehad, zo zal nu als ingetrokken en vervallen moeien worden gehouden de op den November 1797 (^) verleende instructie als commissa- rissen over het defensieweezen en zullen u Edele zich als commissarissen ten oorlog in den aanstaande gedraagen naar de na Ie meidene articulen.

Art. i . U Edele zullen over alle de troupes alhier ten minsten twee maaien in het jaar revue houden, ten welken einde aan u Edele zal worden ter hand gesteld een schriftelyke qualifi- catie, verleend door den gemelden heer generaal majoor, tot narigt der commandeerende oflicieren.

Art. 2. Doch buitendien noodig oordeelende de revue of monstering Ie doen over bet een of ander corps, zal daartoe de heer generaal majoor worden veraogl de nodige ordres te sldlen.

Art. 3. U Edele zullen by die roonsteringen voornaamentlyk letten, of de manschappen, die op de monsterrollen gebragt zyn, zich wezenllyk by de corpsen bevinden; of dezelve gekleed

O De Raden extra ordinair, G. C. Felraenger en A. H. Wiese. Zie bladz. 896. (•) Naar dit stuk is te Tergccf» gezocht.

Digitized by VjOOQIC

918 1>96. P. é. VAN OVÈRStRAtÈ^I.

zyn volgens hetgeen door de Compagnie gegeven wcMrd; of door hen de jaarlyksche kleine monteringslukken behooriyk worden aangeschaft, de eqoipagie en paarden in goeden slaat zyn; of de paarden gevoederl worden volgens hetgeen voorgescbreeveo is, enz. — en eindelyk, of in dit alles 's Gompagnie*s interest waargenoomen en na behooren behartigd word.

Art. 4. U Edele zullen ook de boeken van de inlandsche bataillons examineeren en niet als na die in ordre gevonden te hebben teekenen en van alles, wat u Edele tegens 's Comp* interest strydende mogt voorkoomen, reekenschap en v^ant- woording laaten geeven.

Art. B. En zullen u Edele, van hetgeen gy verricht en bevonden zult hebben, aan de hooge regeering, alsmeede aan den generaal majoor, Nordman, kennis geeveu.

Art. 6. De maandelyksche lysten van de sterkte, alsmeede de maandelyksche leeningslysten zullen door u Edele eiact on- derzogt en als dan door een van u beiden voor gezien moeten worden geteekeud, alvoorens daarop betaaling erlangt zal kannen worden.

Art. 7. U Edele zullen ook nauwkeurig toezien, dat in alle de verstrekkingen, hoegenaamd ook, die 's Gompagnie's weegen aan de militie gedaan worden, geene misbruiken plaats vinden ; dat daaromtrent de gemaakte bepaalingen stiptelyk worden ge- observeert en dat dezelve goed en deugdzaam, zonder bena- deeling van iemand, worden afgegeeven, ten wdke einde meede alle de ordonnantien daarvan aan u Edde zullen moeten worden vertoond voor den ontvangst en die door een van u Edele beiden voor gezien geteekend zullen worden; zullende dit alles tot u lieder verantwoording blyven; ook zullen aan a Edde insgelyks, zo als aan den heer generaal majoor, de gewoone rapporten van den ontvangst eii distributien daarvan moeten geschieden.

Art. 8. By bevinding van eenige gebreeken daaromtrent zullen die door u Edele ten eersten geredresseerd worden en daarvan vervolgens aan den heer generaal majoor, Nordman, worden kennis gegeeven, ten einde die geen, die zich aan

Digitized by VjOOQIC

P. Ö. VAN OVERSTRATEN. 989

eenig plichtverzuiro mogt schuldig gemaakt hebbeo, daarover naar merite zal kuoDen worden gecorrigeerd.

Art. 9. En om zeeker te weezen, of al, hetgeen booven de bepaaliogen word gevraagd met billykheid, lietzy geheel dan wel ten deele kan toegestaan of wel ontzegd en van de hand geweezen moet worden, zullen alle de daartoe gedaan wordende verzoeken door den heer generaal majoor, Nordman, aan u Edele worden gerenvoyeerd en u Edele daarop bekend stellen, of zy al of niet geaccordeert kunnen worden, en in het laatst geval de reeden daarran opgeeven.

Art. 10. Geene gebouwen voor de militairen of tot de fortificatien gehoorende, hetzy van hout, steen of bamboezen, zullen in óe linie van defensie, op de batteryen of in de campS dan wel in de stad mogen opgericht worden, nog aan dezelve eenige reparatie mogen worden gedaan, dan nadat de daartoe te dienen plans, berichten en calculative opgaave der benodigde kosten aan u Edele zulten zyn ter hand gesteld ; dog zullen de kosten der reparatien niet boven de 100 rU" moogen beloopen en, die te booven gaande, zullen u Edele daarop uwe consideratien aan den heer generaal majoor mededeelen, die vervolgens dezelve plans, enz. ter dispositie van de hooge regeering brengen zal.

Art.' 11. Naar dien u Edele naby de stad en de stranden wooffachtig zyn, daar de heer generaal majoor verpligt is by het camp van Weltevreede zyn verblyf te moeten houden, zullen u Edele ook in de eerste plaats, onder het opper-gezach van den gemelden heer generaal majoor, zorg draagen, dat de stads wallen en de respective slrand-batteryen met derzelver gebouwen, gelyk ook de voor de corps de reserve geöxstrueerde casemes, enz. steeds in een goeden staat hly ven en de daar op en in gevonden wordende ammunitie en waapenkaamer goe- deren, beneevens alle andere, daartoe behoorende articulen, als vivres, waaterleggers, koel balies, gereedschappen, deekens, ketels, enz., enz., wel worden gade geslaagen en onderhouden en, by ontwaaring van gebreeken daaraan, die ten eersten worden hersteld en verwisseld, zodat op dezelven niets komt Ie ontbeereu of daarop defect gevonden word, waartoe aan

PLAIAAT-MBI DRBL XII. 59

Digitized by VjOOQIC

930 1798—1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

u Edele ook daarvan de gewoone rapporten weekelyks zuOen worden gedaan door den lieutenant-collonel. Schenk, als ooni- mandanl van de stad, den majoor der genie, B»rbier, en den majoor der arthillery, d'Ormanoy, als commandant der slrand- batteryen. — Terwyl u Edele van het verrigten daar omtrent telkens kennis zullen geeven aan den beer generaal majoor.

Art. 12. U Edele zullen ook nauwkeurig gadeslnan en toezicht houden, dat de guarnizoens-kas wel en na de order worde geadministreerd, ten welken einde geene betaalingen daaruit builen de vast bepaalde zullen moffen gescliieden dan op u Edelens speciaale, schriltelyk verleende qualilicatieu, die aan den heer generaal majoor ter approbatie zullen worden overgegeeven, terwyl de boeken en bylaagen daartoe zoo dik- werf door u Edele zullen worden geëxamineerd, als u Edele dit nodig zullen vinden, mits dit ten minsten om de twee maanden eens komt te geschieden.

Art. 15. In cas van een vyandelyken aanval zullen u Edele zig in het casteel laaten vinden om te zorgen, dat de ver- strekkingen, die de heer generaal majoor zal koomen te eisschen, ten spoedigste werden voldaan en afgezonden.

Art. 14. Eindelyk zullen u Edele met den heer generaal majoor, Nordman, uitmaakeii een committé en zo dikwyls saamen koomen om weegens hel huishoudelyke by het militair weesen te raadpleegen, als zulks nodig zyn zal ter bevordering van Gomp' belangen en die der militairen en zeevaarende.

4 Januarij. Voorschriflen nopens smee-kolen.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen :

1® dat de opzichter der smeden op de eqnipagie-werv de

hoed smeekolen zal ontvangen voor 30, doch weder ver-

strekken tegen 25 maten a 100 ponden ieder of 2500

S de hoed goede, bruikbare kolen, terwyl de overige 5

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 9oi

maten per hoed aan hem zullen worden gevalideerd voor de versluiving, hel stof, verbruikbaar gruys en de spillage by de verwerking;

2^ dat voortaan, beginnende met primo January dezes jaars, door de smitswiukel op de equipage-werv en op 'teiland Onrust door de artillerie en de wapen-kamers en door den opzichter der' smeden in het ambachts-kwartier de aan hun verstrekte kolen mede zullen moeten worden ver- antwoord tot ^5 maten van 100 ft ieder of 2500 ponden de hoed, doch aan hun zal worden gevalideerd en geper- mitteerd af te schryven 1 ft smeekoleu op ieder pond door hun verwerkt wordend yzer of voor 100 ft yzer 100 8 smeekolen ;

3^ dat dus de boekhouders in de respectieve departementen mede met primo January 1799 zullen moeten beginnen de ontvangen smeekolen de hoed tegen 25 maten of 2500 ft in te neemen en ten lasten van het yzer af te schryven zoo veel, als de bepaalde 1 ft kolen voor 1 ft verwerkt yzer zullen uitmaken; en

4° dat deze schikking mede op de buiten comptoiren tot een cynosure zal strekken en dus dezelve circulair zal aan- bevoolen worden.

8 Januarij. Voorschrifl nopens dejaarlijksche beëediging der fiskaals te Batavia.

Vermits de beiden fiscaals alhier thans by de aanvaarding van hunne ambten den eed, op hunne ambten beraamd, af- leggen by den Raad van justitie dezes kasteels, zoo is goed- gevonden en verstaan de jaarlyksche voorhouding van dien eed mede aan hun achtbare over te laten en dien volgens aan welgemelden Kaade, benevens een extract, inhoudende deze dispositie, toe te zenden, zoo wel een geaulhentiseerd afschrift van die voorhouding, als een extract uit de missive der hooge commissie van den 15<^" Augustus 1796, waarby die voor- houding is aanbevolen.

Digitized by VjOOQIC

938 1799. P. Q. VAN OVERSTRATeN.

8 Januarij. Bepalingen nopens lijkdragers.

Is goedgevonden en verstaan:

1® de by publicatie van den 11/14 December 1798 bepaalde inkomsten der lykdragers uit het amhachls-kwartier te doen incasseeren door den boekhouder aldaar;

2^ daaruit te laten betalen voor ieder lyk aan den Europeeschen kruit maker, die hel opzicht over die dmgers heeft, een ryksdaalder en aan eiken drager zes stuivers;

3° uit dat inkomen te laten fourneeren de ongelden, die het aankoopen van kleederen veroorzaakt heeft en nog zal veroorzaken ;

4® bet overige jnarlyks in de krygskas te laten overbrengen ten faveure van dezelve; en

5^ jaarlyks door gemelden boekhouder een pertinente rekening van het voorsclireven inkomen en hetgeen daarvan uitge- geven is by deze regeering te doen overleggen.

8 Januarij. Last ap den Raad van justitie geen tmlUairen te dagvaarden zonder voorafgaand verzoek daartoe aan den chef der militie.

Vermits de Raad van justitie zich aan dien last niet stoorde en zijtie dagvaardmgen groote oi) tevredenheid onder de militairen veroorzaakten, zoodat »uit deze handel wyze van den Raad de »gedtip;sle gevol;:en voor de publieke rust en veiligheid dezer »Cidonie geapprehendeert" werden en de chef diT militie niet langer voor >het gedrag*' zijner ondergeschikten instond, is op 17 Januarij 1799 het ernstige ongenoegen der Redering aan den Raad van ju>tilie belui^^d, met bedreiging van «zo- odanige maatregelen, als de conservatie van de publieke rust •en veiligheid en hel maintien van de goede ordre zal komen »le vereisschen".

14 Januarij. Last op de practizijns bij presentatien ter rolle van Schepenen de i>sutjvere en waare schuld :»van den debiteur telkens bekend te stellen**.

De poenaliteit was, dat >niet alleen by faule van dien geen

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 933

recht zal worden gedaan, maar dat ook alle partyen, waar by de weezenllyke pretensiön niet duiilelyk slaan uitgedrokt. Daar hevinding zullen worden geroyet rt ten kosten van den practizyn van den aanlegger, dan wel van den eysscher zelven".

18 Januari]. Bepaling^ dat aan hel corps inlandsche kavallerie een maandelijksclie rantsoen arak zoude worden verstrekt.

De inlandsche infanterie was reeds in het genot van dat rantsoen.

22 Januarij. Voorschriften nopens het wegen van pakken lijnwaad bij ontvangst aan boord.

Is goedgevonden tot voorkoming van fourheriCn te bepalen, dat, zoo wel op Souralte, als op alle andere lywaat gee- vende comploiren, de pakken lywaten, die aan boord der sclieepen ten overvoer zullen worden gebracht, op de zelven herwogen zullen moeten worden en, by bevinding van eeriig verschil mei het bevonden bruto gewigt aan de wal, daarvan ten eersten zal moeten worden kennis gegeven aan de minis- ters en bediendens van de comptoiren om daarnaar onder- zoek te kunnen doen; en dal tot dat einde aan de schepen, naar de voornoemde comptoiren gedestineerd, de noodige schalen en gewichten by hun vertrek van hier zullen moeten mede gegeven worden.

25 Januarij. Regeling nopens hel hoofdgeld van Chu neesclie, in Compagnie' s dienst zijnde zeevarenden en ariillerislen.

De heer Raad extra*ordinair, Albertus Henricus Wiese, als commissaris over de equipage-werv met den aankleeve van dien en als commissaris ten oorlog schriftelyk te kennen pe- geven hebbende, dat zyn Me\e, tol voorkoming van alle disputen in het vervolg omtrent de betahng van het hooldgeld van de

Digitized by VjOOQIC

934 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Chineesche zeevarenden en de Chineesche artillerislen, de vol- gende schikking ten genoegen, zoo van den praesenten pachter van hel hoofdgeld der Chineeschen, Louw Pong Ko, als van den leverancier der voornoemde zeevarenden en hoofd der ge- dagte artilleristen, Louw Tjangsien, heeft gemaakt, dat namenilyk- de evengemelde Louw Tjangsien bet hoofdgeld van de voor- schreven manschappen zal inhouden en aan den pai^hter van die gerechtigheid belalen, te weten voor de thans in dienst zynde tien ploegen zeevarenden 125 ducalons in hel jaar en voor de helft der artillerislen of 200 man IS stuivers ieder maandelyks, zoo is goedgevonden en verstaan deze schikking te approbeeren en daarvan, zoo aan den voornoemden leve- rancier, Louw Tjangsien, als aan den pachter van het hoofdgeld. Louw Pongko, kennis te geven.

1 Februarij. Toelichting tol de instructie voor het vendu» kantoor^ art. 56.

Is goedgevonden en verslaan, tol ampliatie van het 56*** articul der instructie voor het vendu-comptoir, waarby bepaald is, dat de afslager, by hel afslaan der goederen, wel zal moeten acht geeven, wie het eerste mynt en om geene redenen, hoe genaamd, den een boven den anderen praeferentie geeven, te slatueereu, dat, wanneer de afslager niet bepaaldelyk kan aan- wyzen, wie de eerste mynder van hel afgeslagen goed is ge- weest, of wanneer over zyne aanwyzing disputen ontstaan, hel voorschreven afgeslagen goed andermaal opgeveild en dan ook van een hoogeren prys afgeslagen zal worden ter voor- koming van alle disputen, die omtrent bel gemelde 56*^ articul reeds ontstaan zyn.

-j- Februarij. Maatregel tegen den clandestienen invoer van versclie visch.

Tot beleren tegengang van den clandestienen invoer van versche visch is goedgevonden en verstaan den pachter der vischmarkl te quallficeeren om aan de zulken, welke versche

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  935 
```

viscb op de vischmarkt koopen om die wederom uit te venten, daartoe gratis licenlie-briefjes te verleenen en om, volgens het eersle arlicul van de aan hem voorgeschreeven conditien, alle versche viscb, waarvan de verkopers geen der gemelde briefjes zullen kunnen verloonen, aan te balen, ten einde, niet alleen de visch doordeofficieren van justitie verbeui*d verklaard, maar ook de verkoopers daarvan in de bepaalde boete van zes ryksdaalders gecondemneerd worden; zullende biervan aan de gemeente by billetlen kennis gegeevenen de gemelde of- ficieren van justitie daar by gelast worden om aan den voor- noemden pacbter by de aanbaling van dergelyke, clandestien ingevoerde visch de nodige adsistentie te verleenen.

By deze gelegenheid gereflecteerd zynde op bet bezwaar, hetwelk de omdr«)gers van versche visch zal incumbeeren om zich, bebalven van het evengemeld licentie-briefje van den pachter der vischmarkt, ook noch te moeten voorzien van een licentie-briefje van den pachter der groente-kraamen en winkels, zo is goedgevonden en verstaan by de aanstaande verpachting voor het jaar 1800 die oiudragers te ontslaan van de laatst- gemelde verplichting om zich van licentie-briefjes van den pacbter der groente kraamen en winkels te voorzien en die als dan alleen te doen verleenen door den pachter van de vischmarkt, onder het genot van hetgeen nu voor de briefjes aan den voornoemden pachter van de groente kraamen moet worden betaald.

-^ Februarij. Last op de buiten-kantooren voordrachten van officieren, niet alleen aan de Uooge Regering, maar ook aan den generaal-inajoor der Balaafsche Republiek, generaal en chef van Compagnies militie in Indiê, G. Nordman, mede te deelen.

Zie ook -^^^ 1799.

5 Februarij. Voorschrift nopens overgang van het com- missariaat over den inlander.

Is gocilgevonden en verstaan voor den aanstaande te be-

Digitized by VjOOQIC

936 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN,

paaien, dat, wanneer het ambt van commissaris over den inlander voor het aflopen der leverantie van producten o( binnen het jaar op een ander persoon overgaat, de voordeelen zo wel als de lasten van bet geheele jaar zullen in computatie gebragt en de repartitie van beide naar bet getal der maanden, die elk zal gefungeerd hebben, tusschen den afgaanden of zynen boedel en den aankomenden zal gemaakt worden.

-f- Februarij. Waarschuwing voor valsche dubbdtjes.

De heer prointerim Directeur Generaal, Johannes Siberg, geproduceerd hebbende IB onder ingewisseld payement ontdekte valsche, nieuwe, dubbele stuivers, die gegooten zyn en uiteriyk schynen te bestaan uit een mengsel van koper en spiauter, zo is goedgevonden en verstaan de gemeente alhier by een publicatie van dat bedrog te adverteeren, opdat een ieder zich kan wachten voor schade; en daarby aan de geenen,die de daders zullen ontdekken en aanwyzen, zodanig, dat de- zelven in banden van de justitie geraken en van het fait overtuigd worden, een premie van vyf honderd ryksdaalders zilver geld te belooven, met verdere toezegging, dat de naam van den aanbrenger, des begeerende, zal worden gesecreteerd en aan hem impuniteit verleend, ingeval by een der complicen mocht zyn.

En op dat de voorschreven valsche, nieuwe, dubbele stuivers niet verder in circulatie gebracht worden, is alverder goed- gevonden en verstaan by de voorschreven publicatie, niet alleen op het scherpste te interdiceeren om dezelve op eeuigerley wyze uit te geven of verder te doen circuleeren, maar ook de geenen, door wien zodanige valsche, dubbele stuivers zyn ontvangen, te gelasten om dezelven over te geeven aan de oflicieren van justitie, onder wier jurisdictie zy sorteeren, die dezelven zullen moeten aanhouden en vervolgens, zo nauw- keurig mogelyk, onderzoeken, van wien zodanige valsche, dubbele stuivers afkomstig zyn ter verdere ontdekking van de schuldigen aan deze misdaad;

Digitized by VjOOQIC

179e. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 957

zullende de voorschreeven^ door den heer prointerim Directeur Generaal, Siberg, geproduceerde valsche, dubbele stuivers aan de respectieve officiers van justitie worden afgegeven, met last om met de meest mogelyke activiteit naar de daders, die zich van de voorschreeven falsiteit hebben schuldig gemaakt dan wel in het vervolg schuldig zoude mogen maken^ te inquireeren en rechersche te doen, mistgaders, by ontdekking en agter- haling, tegen dezelven naar de uitterste gestrengheid der wetten tot de poenaliteiten, daar by bepaald, Ie procedeeren.

7 Februarij. Voorschrift nopens de verzending van i^let- teren requisitoir^',

By de missive der Javasche ministers van den 9®° November 1798 ter kennis van deze regeering gebragt zynde, dat door den Raad van justitie alhier met de ordinaire landpost aan den Raad van justitie te Semarang direct was toegezonden een gesloten missive, in sleede dat dezelve alvorens, naar ge- woonte, by hun, ministers, onder geleide letteren van deze regeering onder cachet volant was ontvangen ter verdere argave aan den Raad van justitie te Semarang; zo is, — naar dien het van ouds af altyd in stipte observantie geweest is, dat letteren requisitoir, door den Raad van justitie verleend, naar eenig comptoir by deze regeering, onder cachet volant, voor hun achtbaren zyn overgebragt, met verzoek die aan hun adres Ie laten afgaan met Gompagnie's papieren en dit tot hiertoe heeft blyven standhouden, zonder dat daarin eenige verandering is gemaakt geworden en het dus blykt, dat de Raad van justitie alhier ook in deezen eigener autoriteit is afgeweeken van de plaats hebliende orders en gebruiken, on- geacht de heeren Meesters met zo veel nadruk bevoelen hebben, dat alles hier zal blyven op den ouden, gebruikelyken voet, — goedgevonden en verstaan dezelve te recommandeeren om deszelvs brieven aan het collegie van justitie op de respective buiten comptoiren, zo als 's Compagnie's ordres en gebruiken mede brengen, ter verzending by dee^ Regeering onder cachet volant over te brengen.

Digitized by VjOOQIC

958 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

15 Februarij. Gratis verstrekking van medicijnen.

Is goedgevonden en verslaan voor den aanstaande, zo wel aan den hospitalier^ als alle verJere bediendens in hel buiten hospitaal by ziekten gratis de noodige medicamenten te laten verstrekken.

Zie ook 20 April 1802.

18 Februarij. Regeling der inkomsten van den cipier van Compagnie' s boeijen te Batavia.

Uit aanmerking' der steeds toeneemende duurte en het weezendlyk al te l)ekrompen bestaan van die lastige bediening is goedgevonden aan den gemelden cipier en zyne successeuren in den tyd, ingaande met primo Naart eerstkomende, toe Ie leggen een vast jaarlyks tractement van rd' 1080 of rd' 90 's maands in papieren van credit, met intrekking van deszelfe gage en de maandelyks aan hem uit 's Ck)mpagnie*s kas be- taald wordende rd" 19:34 voor het bezorgen van thee, enz. in de vergaderingen van den Raade van justitie des kasteels Batavia, mitsgaders van de rd^ 50, die hem mede maandelyks voor liet inhuuren van agt koelies worden betaald, en laatstelyk van de aan hem verstrekt wordende Z% vademen brandhout in de maand, blyvende deze dienaar gehouden om de drie laatstgemdde posten voortaan te vinden uit het voorschreeven tractement.

19 Februarij. Benoeming van adjunct-revisenren.

Daar de verzoeken, die by deze regeering gedaan moeten worden om adjunct-reviseuren, zo zeer toeneemon en dagelyks vermeerderen, dat er nauwelyks by den Raad van justitie eenige sententien meer geslagen worden, waar van de succum- beerende party niet in revisie koomt en bet aan handen zynde getal van opperkooplieden en kooplieden in verre na niet meer toereikende is om daar uit alleen de adjunct-revi- seuren te kunnen benoenien, zonder dezelven in de verplichting te brengen van hunne diensten te verwaarloozen, zo is op

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 959

den voorstel van den heer Gouverneur Generaal goedgevonden en verstaan in den asmstaande, zo lang de voorschreeven redenen bljrven standhouden, ook onderkooplieden tot adjunct-reviseuren te employeeren.

19 Februarij. Wettig verklanng van zeker kind.

Is ingekomen en geleezen het van den Raad van justitie deezes kasleels op den 20*" Maart 1798 gerequireerd advies, or en welke reflexie geslagen zoude kunnen worden op het ten dienende dage door Johanna Christina Elisabeth Pfeil, weduwe van wylen den gecommitteerden in de suikerpak- huisen, Jan Bernard Albinus, aan deeze regeering by requesle gedaan verzoek, dat haar 20on, Willem George Bernard, twaair en een halv maanden na den dood van den gedagten Albinus geboren, op fundament van de door haar geallegeerde redenen en geproduceerde attestatien en bewyzen zoude mogen worden verklaard een wettig geboren kind te zyn, — volgende het gemeld advies in dezen geinsereerd.

Aan zyn hoog Edelheid etc. etc. Uw hoog Edelhedens be- haagde het den 20^° Maart voorleden jaars, neevens extract uit de notulen van het geresolveerde in Rade van India op gemelde datum, aan ons afschririen te laten afgeeven, zo van het requisit door Johanna Christina Elisabeth Pfeil, weduwe van den gecommitteerden in het suikerpakhuis, Jan Bernard Albinus, als van deszelfs bylagen, ten einde te dienen van advies, of en welke reflexie zoude kunnen worden geslagen op het verzoek der suppliante, dat haar zoon, Willem George Bernard, 12^/2 maanden na den dood van gedagten Albinus geboren, op fundament van de daarby aangehaalde redenen, geproduceerde attestatien en bewysen zoude mogen worden verklaard een wettig geboren kind te zyn.

Wy hebben deezen aangaande, alvoorens hier op te dienen, nodig geoordeeld en na examinalie van der snpplianse request met dies bylagen het een en ander gesteld in handen van hel hoofd der chirurgie alhier, Passclien, den stads-meester, de Raatheo, de medicinae docters, Jassey en Asmut, omme

Digitized by VjOOQ IC

940 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

ons te dienen van hunne considiratien en, deze onbngs daar aan voldaan hebbende by een bericht, bieden wy uw boog Edelhedens annex deezen daar van aan een aulhenticqne copy.

Wy hebben ons mei den inhoud van dat bericht wel kuuneo conformeeren en, wanneer men daar over ook het recht door- zoekt, zo is het by de oude Romynen bepaald geweest, dat een geborenen na 's vaders dood tot op 10 maanden, dog niet daar boven, konde worden aangemerkt een weltig geboren te zyn (L. 10 uit de posth.}. Keyzer Justiniaan heeft (Novelle 39) volstrekt begeert en gesanctioneerd, dat een kind, na 11 maanden geboren, zoude zyn een spurius en de moeder voorbeeldelyk gestraft, en daar mede stemmen ook overeen de vermaardstc regisgeleerden als Myer, Smgerius, Gujücias, Menschius en andere, so dat men gevallen, welke seMen en extra ordinair geschieden, niet moet compareeren aan de ge- melde decisien van het recht (L. 64 de regulis juri; ex. qnae raro accidunt, non temere in agenilis negotiis compuiantur); evenwel, dat er so veele voorbeelden van schynen voorbanden te zyn, so als doctissimusjuris, Schulte, en de doctores medicae voormeld hebben aangevoerd, dat het stuk, in twyffel zynde, verder schynt uytgeweesen te moeten worden ten faveure van het soboles (L. 19 de statu hom.; L. 29 de probat. et pre- sumpt.}; althans de rechters van het Ilof van Friesland hebben het in een dergelyk geval, als dat in quaestie is, ofschoon ze lang niet eenparig waren, ook zo begreepen; en wy, in deezen almede adviseerende, dunkt ons ook ter gunste van het gezegde kind wel te mogen verklaren, dat hel zelve worde gehouden voor een wettig geboren van wylen Jan Bernard Albinus te zyn

En hiermede bidden wy God aliiiagtig uw hoog Edelhedens by een voorspoedige Regeering te conserveeren. (onderstond; Geschreeven te Batavia op het Eiland groot Java dezen 15''° February 1799 (lager) by uw hoog Edelhedens zeer dienst- willige en getrouwe,

den President en Raden van justitiële Batavia, (daaronder; ter ordonnantie van dezelve (was geteekend) J O. Collier.

Waar over gedelibereerd zynde, is conform dit Raads voor*

Digitized by VjOOQIC

```
P,  G.  VAN  ÓVERStRAtEN.  941 
```

schreeven advies {goedgevonden eo verstaan in de voorschreeven instantie Ie bewilligen en der supplianie gemelde zoon, Willem George Bernard, dieiivolgende ie verklaarcn een wellig geboren kind te zyn, mitsgaders hier van den gemelden Raad en de voornoemde weduwe te infornieeren en ook aan den kerkenraad der gererornieerde gemeente alhier kennis te geeven, tCD einde daarvan by het doopboek behoorlyk aanteekening te houden.

? ^Eed van purge voor alle de onderhorige óomptoiren van Indien^ om ter eerster vergaderinge van politie jaarlijks te werden afgelegt by de gouverneurs^ direc- teurs^ commandeurs en andere opperhoofden, benevens hare raden^ item in de subalterne commandementen en opperhoofdyschappen van derselver ressort by de ge- zagvoerders en raden^ mitsgaders by eene declaratie, in plaatse van eede, door de hoofden der verdere etablis' sementen^ daar geene raads-leden zyn*\

Ik verklare ende sweere, dat ik geduurende het gepasseerde jaar in de maneance van 's Compagnie's zaken my vromelyk ende getrouwelyk gedragen hebbe, naar beste weten en ge- weten, en in 't byzonder, dat de maatschappye, die ik diene, door my of by royn weten of toedoen door iemand anders, 'i zy by inkoop of verkoop dan wel in eenige andere arliculen, niet verkort ofte benadeelt, maar in alles in diervoegen op- reglt-lyk behandelt is, als ik in myne eigene belangen zoude liebben kunnen en mogen doen.

Zo waarlyk helpe my God Almachtig.

5 Maart. Vergunning voor den opium-pachter madat te verkoopen te Pasar4ama,

Van wegens de hooge regeering dezer landen word aan allen en een i^elyk hy dezen bekend gemaakt, dat aan den pachter der madat-kitten vryheid is verleend om, behalven

Digitized by VjVJUQIC

Ö42 I^ÖÖ. P. 6. VAN ÓVERSTRAtEN.

op de hem reeds gepermitteerde plaatzen, noch op dé xoge- naamde Bazaar Lama in een daartoe te gebraiken hais aro- phioen Ie mogen laaien koopen en verkoopen, onder deze expresse voorwaarde echter, dat dezelve in het huis, waarin die verkoop zal geschieden, niet zal mogen geschooven worden, op poene, dat de Iteweondcr van dat huis, wanneer hj be- vonden word zulks te hebben toegelaten, ten behoeven van den oOicier, die de calange zal doen, verbeuren zal een lioete van twee honderd ryksdaalders en de pachter het dublield bedragen daarvan of vier honderd ryksdaalders, terwyl zy by onvermogen om deze boeten te voldoen in de ketting zullen worden ge- klonken om voor den tyd van een jaar aan de gemeene werken te arbeiden.

5 Maart. Vergunning voor borgen van pachters op /m- blieke vendutiên (e koopen.

In de resolutien der Indische Regering werd aangeteekend, dat Commissarissen Generaal »qualificatie hebben verleend om de borgen van de pachters dezer hoofdplaats op de vendutien als kopers te admilteeren, mits alvorens, ten ge- noegen van vendumeesteren, cautie stellende tot zodanig een bedragen, als waar voor zy begeeren gecrediteerd te worden; en het hier tegen leggend interdict by de instructie voor bet vendu-kantoor en de generaale pacht conditien in zo ver te altereeren".

8 Maart. Last op de builen'kantoren geene genie- oj arlillerie-officieren ter aanstelling of bevordering aan de Hooge Regering voor te dragen dan na behoorlijk afgelegd examen, door hunne chefs af te nemen.

Een certificaat van die chefs nopens de bekwaamheid van de voorgedragenen moest de voordracht vergezellen.

8 Maart. Toekenning eener toelage aan den doodgraver

van liet kerkliof te Batavia. Is goedgevonden en verstaan aan den doodgraver van bel

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Ó.  VAN  ÓVERÖtRATÈN.  ^43 
```

nieaw aangelegd kerkhor, ten einde by het begraven van twee a drie lykcn daags geen vertraging te veroorzaaken, te per- mitteeren maandelyks voor 6 vaste koelies in rekening te udogen brengen:

rd' 30 : — of B rd* ieder,

» 1 : 12 tot den inkoop van schryfgereedschappen,

1 : 12 tot den inkoop van diverse gereedschappen en louw-werken,

» 2 : — voor wagenhuur tot het bezorgen der maande- lyksche rapporten en dus

rd' 54 : 24 's maands aan ongelden, zonder meer, behalven de kerkrechten, die aan den kerkmeester voor de lyken, die uit het hospitaal worden begraven, moeten worden uitgekeerd.

15 Maart. Wijzitjing in het opkomen naar Batavia van de bovenlandsche Regenten.

De heer Gouverneur Generaal gecommuniceerd hebbende, dat de gezamenllyke regenten by hun jongst aanweezen al- hier aan zyn hoog Edelheid hebben te kennen gegeeven, hoe zwaar en kostbaar het hun en drukkende voor de ingezeetenen valt, dat zy tegens ons nieuwe jaar moeten afkomen om weegens de door hun geleverde producten af te reekenen, dewyl dit in het slegtste van de regen mousson valt en de leverantién dan nog zelden of nooit geheel zyn afgeloopen, waardoer hunne tochten herwaards, zo wel als bun retour, ten aitlersten moeylyk vallen en zy verplicht worden dikwyis wel tot twee maanden hier te moeten verblyven, hetwelk voor hun zeer kostbaar is en niet dan zeer nadeelig voor hunne regentschapen en de cultures weezen kan, behalven dat veelen derzelven door het Bataviaasch klimaat komen te overlyden en dat de gemelde regenten uit dien hoofde zyn hoog Edel- heid dan ook ten instanstigsten verzegt hadden, dat door deze regeeriiig een ander, meer geschikte lyd mogt worden bepaald, waarin zy zullen dienen herwaards te komen; zo is goedge- vonden en verstaan het afkomen der meergemelde regenten voor het vervolg te bepalen tegens den eersten van de maand

Digitized by VjOOQIC

944 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

April, als wanneer de leverantiên geheel kuunen zyn afgelopen eu zy mei een vertoer alhier van agl a uiterlyk veertien dagen naar hunne regentschappen zullen kunnen terug keeren. Zie ook 6 Februarij 1801.

19 Maart. Vernieuwing van het bepaalde op 8 Odokr 1751 nopens hel beoorderen van cadeis de marine.

Bovendien werd bepaald, »dat gene zee-officiers tol hogere qualiteiten in den aanstaande zullen worden bevordert, dan nadat zy door den baas kaartemaker, ten overstaan van twee capitains ter zee, geëxamineerd, daartoe bekwaam bevondeo en van hunne bekwaam-bevinding de nodige certiGcaleq by deze Regering ingekomen zullen wezen".

T^pS- ^^^^ ^P ^^ binten-kantoren »i;a» alle voorvaUendv i^zaken betrekkelyk de militie' mededeeling te doen aan den generaal-majoor in dienst der Bataafsche Republiek, generaal en chef over Compagnies militie in Indiè.

Zie ook 1/12 Februarij 1799.

26 Maart. Yoorschnfl nopens de buiten-regenten van de hospitalen te Batavia.

Is goedgevonden te bepalen, dat in den aanstaande, nevens den heer commissaris, Neun, of zodanig ander lid dezer re- geering, als daartoe zal worden benoemd, als buiten regenten van dezelven zullen moeten Tungeeren de visitateur generaal der Indische negotie-boeken, het opperhoofd over bet geniaal tractements-comptoir, de sabaudhaar en licentmeester, het hoofd van de chirurgie, de eerste administrateur in de niedicinaale winkel en de stads chirurgyn.

26 Maart. Voorschrift nopens de opname van ziekaiin

de hospitalen te Batavia. Is goedgevonden alle che& eu hoofden, zo van de militie

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERStRATEN.  948 
```

en de marine, als van de polilie, te qualificeeren om hunne ooderhoorigen op een schriftelyk daarvan te verleenen bewys in het hospitaal te doen overbrengen, even zo als dit tot nu toe alleen is toegestaan geweest aan den binnen regent van het binnen hospitaal, de chirurgyns majors, de opper-chi- rurgyns der buiten posten en die van Compagnie's schepen.

26 Maart. Imtrudie voor den hospitalier of eersten practizijn van hel buiten^liospUaal te Batavia.

Het buiten-hospitaal volgens besluit van de hooge regeering van den 24**° Augustus anno passato in vier departementen ver- deeld zynde, namelyk : in dat van den hospitalier of eersten practizyn, dat van den apothecar, dat van den schafbaas eu dat van den ziekenvader, en derzelver verrigtingen na den aart van ieder departement bepaald en onderscheiden zynde, zal de hospilalier of eerste practizyn zich hebben te gedragen aan de ondervolgende poincten, als:

Art. 1. De hospitalier of eerste practizyn zal zyn de eerste l»erzoon, onder wiens op- en toezigt speciaal zal zyn het ge- melde hospitaal en de daar in zynde zieken en bediendens, onder het hooger gezach van den praesenten heer commissaris en de buiten-regenten over de hospitaalen.

Art. 2. Hem zal de gansche directie van 't gemelde hos- pitaal incumbeeren, weshalven de overige bediendens onder hem zullen sorteeren en gesubordineerd zyn; echter zal hy niet vermogen in het een of ander willekeurig te handelen, maar zich stiptelyk gedragen aan de poincten, die hem in deezen zullen worden voorgeschreeven, zo mede die hy instructie voor de bediendens van ieder departement zyn bepaald.

Art. 3. By extra-ordinaire voorvallen, die dadelyk voor- ziening vereischen, zal hy, zonder uitstel, daarvan kennisse geeven aan den heer commissaris en, by absentie, dieopden- zelveD volgd, ten einde na omstandigheden daar omtrent te voorzien; echter zal hy in zaaken van aanbelang en die geen uitstel veelen kouuen, dadelyk zodanige voorzieningen mogen

rL4tAAT-M>U DBIL XII. 60

Digitized by VjOOQIC

946 1799. P. Ö. VAN OVEf^STRATEN.

benamen, ab de omstaodigbeden zulléii vorderen, mits dan ook daarna bebooiiyk keonisse werd gegeeven aan den eenten eommissaria of die deszeUs plaats zal komen te beklecden.

Art. 4. Hy zal geene der officièrende in de onderscheidene departementen, nog de mindere bediendena, even zo min de impotenten, onbescheiden mogen bejegenen, veel minder hun door scheldwoorden ofte op eenige andere wanvo^elyke wyze mishandelen; evenwel zal hy alle de zulke, die zicïi in liet een ofte andere te buiten gaan of misgrepen hebhen, daar over op eene bescheidene wyze onderhouden en tot hunne verpligtingen opwekken; dan, by aldien dit van geen effect mogt zyn, zal hy daar over zyn l)eklag doen by den meermeldrn commissaris om deswegens deszelfs bevel af te wagten.

Art. 5. Indien nogthans de voornoemde oflBciërende min- dere bediendens of de impotenten zich in het een of ander mogten misgrypen, waar van de gevolgen nadelig zouden kunnen zyn, of zich volstrekt disobedient omtrent hem mogten ge- dngen, zal hy de magt hebben de eersten in kamer-arrest te stellen en de anderen in het gewoon arrest te doen plaatzen. mits dan ook daar van ten eersten kennis geevende aan den heer commissaris om verder daarin te voorzien.

Art. 6. Hy zal de zieken, die aan interne ziektens bbo- reeren, zo meede de zulke, die aan accidenten van eenige aangeleegendheid krank leggen, dagelyks moeien inspecteeren. des morgens de klokke ses en des middags de klokke 4 uoreii of zo veel vroeger na rato de omslag zulks zal kooinen te vereischen; voorts zo dikmaals, als by dit verder nodig zal oordeelen, en aan dezelve voorschryyen de vereischt wordeode medicynen, kost, drank en andere liehoeftens, die hy na den aart hunner ziektens, enz. dienstig en nuttig zal oordeelen.

Art. 7. Niet dan in gevallen, die eene onmiddelyke voor- ziening vorderen, zal hy tot de amputatie aan eenige lyder< mogen overgaan zonder daarvan kennis te hebben gegeeven aan den heer Gouverneur Generaal en den heer commissaris over de hospitaalen en daartoe alvorens verlof verkregen te hebben.

Digitized by VjOOQIC

1^09 P. Ö. VAN OVERSTRAtEN. 94^

Arl. 8. InzoDderheid zal hy ook toezien en waaken, zo voor de goede bereiding, toediening en yerstrekking der me- cynen, kost^ drank, enz., als voor de goede oppassing en zindelykheid der zieken en die der zuiverheid bnnner kleeding en legging, gelyk ook voor het reinigen en schoonhouden der vertrekken, mitsgaders in alles dat geene verrigten, wat hy tot welzyn der zieken in hetzelve, als meede tot voordeel van de Edele Compagnie, zal nodig en nottig oordeelen.

Art. 9. Tot dat' einde zal hy gehouden en verpligl zyn om ten minsten een maal in de week, op een onbepaalde dag en uur, aHe de ziekenhuizen op te neemen en de zieken, zo Earopeesen, als Javaanscbe en Moorsche zeevaarenden ofte inlanderen, inspecteeren en nauwkeurig nagaan, of dezelve van de andere practizyns, de onderchirurgyns en oppassers na behooren behandeld, mitsgaders of dezelve na vereisch voorzien worden van medicynen, leevensbeboeftens, kleeding en beddegoederen, zo meede of in de ziekenvertrekken alles zuiveir en schoon word gehouden.

Art. 10. Alle inkomende kranken zal hy zo spoedig, als het doenlyk is, in perzoon moeten inspecteeren, zo om dadelyk den aart van hunne ziekte op te neemen en daar van aan* tekening te houden, als om te zorgen, dat dezelve na behooren gereinigd en zonder uitstel van het nodige voorzien worden.

Art. 11. De zieken van de alhier ter rheede leggende schepen van vreemde natiën zullen meede tot dit hospitaal toegang hebben en gelogeerd en gedefroyeerd, mitsgaders op dezelve voet als de Compagnies dienaaren, enz. behandeld worden, tegens de betaling van een ryksdaalder per dag voor de kost, drank en medicynen, mitsgaders bedde-goederen en wat verders tot derzelver reiniging vereischt word ; echter zal hy de zulke niet mogen inneemen of uitmonsteren zonder schriftelyk bewys van den sabandhaar en licentmeester, dat aan den heer commissaris over de hospitaalen zal worden vertoond; terwyl, tot voorkooming van alle nadeelen voor de Edele Compagnie, weekelyks aan gemelden heer commissaris schriftdyke opgave zal geschieden van de zieken, die van de

Digitized by VjOOQIC

948 1799. P. Q. VAN ÓVERÖTRAtE^I.

vreeoide schepen ingekoomen en in die week aitgemonstcrtl zyn, om te konnen nagaan, of de Edele Compagnie daar voor na iiehooren betaling heefl genooten, doch onder deze restrictie, dat zodanige impotenten of reconvalescenten niet ttitgemonsterd zullen worden dan voor dat het aan den heer comiuissaris over de hospitaalen gebleeken zal zyn, dat het voor dezelven invoegen voorschreven verteerde betaald zal zyn.

Art. 12. Hy zal geene zieken in het hospitaal aanneemen zonder schriftelyk bewys van waar dezelven worden inge- bragt, en waar van hy dadelyk aan den boekhouder zal kenniast; geeven om in de hospitaals boeken ingeboekt Ie word^; en zullen tot het verleenen van zodanig bewys gequalificeerd zyu alle chefs en hoofden, zo van het militaire, marine, als poli- tieke departement, ongereekend de binnen-regent van hel binnen-hospitaal, chirurgyu-majors, opperchirurgyns van de buiten-posten en die van de schepen ter rheeile, reeds van ouds af daar toe gequalificeerd ; onder deese conditie noglhans, dat meermelde hospitalier altoos in het oog diend te houden de gestatueerde ordre sub dato 28 Oclober 1796, concer- neerende het langer aanhouden der zieken in de respective departementen dan de bepaalde drie dagen.

Art. 13. Wanneer het nogthans gebeuren mogte, dat een zieke in het hospitaal word gebragt zonder voorzien te zyn van het bewys, by art. 11 en 12 gemeld, zal hy de zulke, even als andere zieken, inneemen en ook op dezelve voet behandelen en van het nodige voorzien, dog hy zal in zulken gevalle verpligt zyn dadelyk daarvan kennisse te geeven aan den meermeiden heer commissaris of die op denzelven volgd, met eeiie voldoende opgave van waar en hoedanig dezelve ingebragt is, ten einde te konnen nagaan, waaraan dit versuim is toe te schryven, en om in den aanstaande daarin te worden voorzien.

Art. 14. Hy zal in het voorschryven der medicynen vo^»r de zieken eene vaste practyk houden, immers voor lo verre doenlyk zal zyn, ten einde de apothecar na deeze cynosure in hel bereiden der medicynen en het toedienen derselve

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  949 
```

aan de zieken kan te werk gaan, ter voorkooraing van alle disorders, die uit eene contrarie handeling konnen resulteren, en om teevens meerder spoed in het bereiden en uitdeelen der medicynen aan de zieken by te zetten.

Art. 15. Hy zal omtrent het voorschryven der kost, drank en andere 1)ehoef|]gheden zich moeten gedragen aan het re- glement op de direl voor de zieken, op de voordracht van voorschreeven heer commissaris door hun Hoog Edelhedens geapprobeerd en bereeds voor lang met goed succes in ge* melden hospitaalen ingevoerd.

Art. 16. Hem zal tot adsisteiitie werden toegevoegd een oppermeester, drie tweede meesters en twee derde meesters, waar van het getal zal worden vermeerdert naar augmentatie der zieken van 300 tol 600 kop|>en ofzo veelmeer, als met 'er tyd in dit ziekenhuis zullen worden gelogeerd; met dien ver- stande nogthans, dat alleen tot dies vermeerdering moeten dienen de scheeps oppermeesters, aan de wal leegloopeode, dewelke dus van het hoofd der chirurgie zullen moeten werden verzegt en hunnen dienst in het buiten-hospitaal zullen moeten pres- leeren, zonder verder genot dan hun gewoonlyk tractement van scheeps oppermeesters; voorts zal hy 3 a 4 leerlingen by de chirurgyns en den apothecar mogen plaatzen om tot de geneeskunde opgeleid en bekwaam gemaakt te worden.

Art. 17. Ter vermelding van ingewikkelde morseryen, die de gevolgen doorgaans zyn by de chemische bereiding van medicamenten, zal in het hospitaal het stooken van composila in het heheel niet worden gepermitteerd, terwyl alle medi- camenten, die in de apotheek van het hospitaal benoodigd zyn, uit de medicinaale winkel op ordonnantien van den heer Di- recteur Generaal of die het zelve prointerim waarneemt, aan den apothecar zullen werden afgegeeven; nogthans zal hy de eisch vooraf moeten overgeeven aan den gemelden heer commis- saris en voor de benodiging moeten teekenen, na dat vooraf, Diet alleen deeze, maar ook alle ordonnantien, op de respcctive administratien luidende, door den boekhouder voor geboekt zullen zyn geteekend.

Digitized by VjOOQIC

950 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Art. 18. Hier van zullen echter uitgezonderd zyn alle uh danige articulen, als aan een spoedig bederf onderworpen zyn en waar van de bereiding in de apotheek van het hospitaal met minder kosten en tevens ter l^etere bereiking van bel oogmerk zal konnen geschieden, en die ter voorkoming van alle misverstand by een schriftelyke notitie aan den hospitalier zullen moeten worden opgegeven.

Art. 19. Ter voorkoming, dat geen anderen dan die weezentlyk ziek of reconvalescent zyn, in dit hospitaal gekv geerd en gedefroyeerd worden, zal hy maandelyks, om de vyf dagen, uitmonstering houden van alle de kranken, die hersteld zyn en dienst kunnen doen, vallende de laatste uit- monstering op den laatsten dag van de maand.

Art. 10. Direct na de uitmonstering zal aan den boek- houder dadelyk opgave geschieden, welke perzoonen uit het hospitaal gegaan zyn, die vervolgens zal moeten zorgen, dat daarvan lysten worden bezorgd op het traciements-comploir, met bekendstelling van den datum, dat de uitmonstering is geschied.

Art. 21. Hy zal verpligt weezen maandelyks, met het uit* einde der maand, een schriftdyk lapport te formeeren, niet alleen van de inipotenten, die in het hospitaal zich bevinden, met bekendstelling van degeene, die geduurende de maand ingekomen en uitgegaan, mitsgaders overleden zyn, maar ook van de ziektens, waar aan de in het hospitaal geleegen hebbede perzoonen die maand hebben gelaboreert, zo van hun aanvang, beloop, als uitgang, welke daarvan zyn gecureerl en welke zyn gestorven, ten einde aan den heer Gouverneur Generaal en commissaris van de hospitaalen overgegeven te worden.

Art. 22. Hy zal syne voorname betragting maaken te zoi^gen voor de goede bereiding der medicynen en toediening van dezelve aan de zieken, mitsgaders de verstrekking van de kost en drank, dat de lyders daar van op de behoorlyke tyden worden voorzien, zo meede van alle andere behoeftigheden, die volgens de bepaling aan de zieken verstrekt bebooren te worden, alzo dit een der voornaamste requisiten is tol het

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  951 
```

bereiken van het beiteaam oogmerk der presente inrigüng van het hospitaal; wordeude hein ten dien einde met alle nadruk aanbevolen in deezen opzichten nauwlettend toe te zien, dat geen fraudes of bedriegeryen plaats vinden of door iemand, wie hy ook zy, gepleegd worden en, by ontdekking, daar van dadelyk kennisse te geeven aan den cominissaris over de hos- pitaalen, met aanwyzing van de geene, die zich aan zodanig wanbedryf mogt hebben schuldig gemaakt, ten einde na ver- diensten te konnen werden gestraft.

Art. 23. En om in alles te beeter het oogmerk te bereiken zal hy geen particuliere praclyk mogen waarneemen of oef* fenen, maar alleen geattacheert weezen aan de lyders in het hospitaal, gelyk dit meede niet zal mogen geschieden van eeoige der andere geneeskundige, die hem zyn toegevoegd.

Art. 24. Aan hem word lot dat einde tot een tractemenl toegelegd rd' 670 ter maand ol 's jaars rd* 8040 papieren gdd, met den rang van koopman en oud-Scheepen, behalven het vry gebruik van medicynen by ziekte of onpasselykheid.

Hy zal wyders by 'l aanvaarden van zyn dienst de volgende eed moeten doen:

Ik beloov en zweer, dal ik in myn dienst van hospitalier my stiptelyk zal gedragen naar den inhoud van de instructie, voor mynen dienst beraamt, die ik aanneeme promtelyk en zonder afwyking te zullen nakoomen, mitsgaders door anderen, die my ondergeschikt zyn, te zullen doen agtervolgen, voor zo verre met billykheid van my zal kunnen werden gevordert; dat ik my beyveren zal de zieken, die aan myne zorge toebetrouwd zyn, met alle menschlievendheid en attentie gade te slaan en te behandelen met aanwending van alles, wat in myn vermogen zal zyn om de voorschriften van kost, drank, medicynen, kleederagien en alle verdere benodigtheden te richten ten meesten nutte der zieken en hunne herstelling; dat ik zorgen zal, dat al, hetgeene door my aan de zieken word voorgeschreeven, door de hoofden der onderscheiden departe- menten aan dezelve worde afgegeven, sonder het belang van voormelde hoofden te laaien prevaleeren boven dat van de

Digitized by VjOOQIC

955 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

lyders; dat ik echter ook teeveDS sal in het oog bonden eene gepaste zuinigheid, zo verre het nut der zieken zal toe- laten, om alle nodeloose ongelden te vermeiden; dat ik ook niet zal gedoogen, dat door de gemelde hoofden ofte door anderen van de provisien, medicynen, kleed^vgien, etc, etc., aan de Compagnie toebehorende en ten behoeve der zieken verstrekt, eenig ander gebruik gemaakt werd als voor de zieken en, by ontdekking van malversatien, de zulke, die zich daar aan zullen hebben schuldig gemaakt, dadelyk te zullen aangeeven aan de hooge regeering of den geenen, aan wien door boogstdezelve het opzicht over de hospitaalen zal worden aanbevolen ; en dat ik my wydera in myne adroiDislratie of voorschreeven dienst zal gedragen, als een eerlyk en ge- trouw dienaar van de Compagnie en een gemoedelyk verzorger der zieken betaamt.

Zoo waarlyk helpe my God Almachtig 1

26 Maart. Instructie voor den boekhouder oan het buüefh hospüaal te Batavia.

Het schryfcomptoir, behoorende tot de vier departementen, word beheerd door den boekhouder, aan wien tot adsistentie is toegevoegd een adsistent, waar meede dan ook, als 'er niet meer dan 300 koppen in het voorschreeve gasthuis logeeren, het werk compleet kan worden effen gehouden; dog, zo dra het getal der impotenten tot 300 koppen komt te klimmen, zal aan meermeiden boekhouder, buiten de gemelde adsistent, noch worden toegevoegd een bequaam copiist, ten einde geene vertraaging of verachtering omtrend het schryfwerk tecauseeren.

Art. 1. De loopende boeken, die aldaar gehouden zullen

werden, zyn en bestaan in:

het boek der inkomende ) .

. mapotenten,

  >       »    uitgaande    |       '^

de boeken van ieder huys in het bysonder, volgens baare

nommers,

de monster-rollen,

de lyst der sterkte van het geheele hospitaal,

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  9S3 
```

het coDsuintie groot-boek van den schaf baas met diesinventaris, B 9 9 9 9 m apothecar » » »

groot-boek van den ziekevader met dito dito.

Art. 3. Alle morgen ten zes uuren zal hy, boekhouder, ge- liouden en verpligl zp exact op te neemen de naamen der geene» die 's daags te vooren ingekomen, overleden, absent geraakt of uitgemonsterd zyn, ten einde behoorlyk aanteekening te kannen houden by de boeken.

Art. 3. Daar de huysboeken geschikt zyn na de nommers der kooyen, waar op de zieken geplaatst worden, en dus ▼oomaamentlyk dienen om, zonder mistasting, den naam van den impotente te ontdekken, die *snagts of geheel onverwagt komt te sterven, te meer de Ëuropeesche oppassers, den naam van den overledene niet kunnende opgeeven, zig alleen be- roepen op de nommers van de kooy, waar op den zelven heeft geleegen, zo werd dus den boekhouder ten serieusten gelast te zorgen, dat dese nommer- of huysboeken met de grootste omzichtigheid en accuratesse werden gehouden tot voorkooming van alle verwarringe.

Art. 4. Als de noodzakelykheid hel vorderd, dat op ordre van den hospilalier, bet zy by weegen van ziekle of andere omstandigheden, een der impolenlen moet werden verplaatst op eene andere kooy of in een ander huys, waar van aan hem, boekhouder, door den hospilalier zelvs zal moeten werden kennisse gegeeven, zo zal hy. boekhouder, dus verdacht moeten zyn op eene exacte afschryving en inboeking op dat huys en kooy, waar van de impotente uitgegaan en wederom ingebracht is.

Art. K. Alle vyf dagen ntonstering gehouden werdende, zal hy dus niet alleen zorgen voor de opmaking der ordon- nantien, maar ook, dat een ieder by het inkoomende boek en monsterroll afgeschreeven en in het uitgaande boek werd overgebracht.

Art. 6. Uit alle deeze aanleekeningen vloeid dan ook af de zo genoemde sterktelyst, waar op dagelyks vertoond word het getal der ingekomen, overledene, uitgegane of continueer

Digitized by VjOOQIC

964 1799. P. G. VAN OVERSTRATEN.

rende tmpotenten, zo Europeesche, als inlandscbe dienaarrn, gelyk ook vreemdelingen.

Art. 7. Om de 10 dagen moet hy zorgen, dat aan liet hospilaak comploir, dus aan hel opperhoofd van het generaale tractements coniptoir, werd opgegeeven eene accurate aan- vyyzing van zodanige 's Com|)agnies dienaaren, als geduurende 10 da^en ingekoomen, uitgegaan of overleden zyn, exoepto van de Wurtembergers en Fransche troupes, waarvan alleen maandelyks de nodige opgave voormeld werd opgemaakt en gesuppediteerd, en welke opgaven door de commandanten van de respeetive corpsen voor de echtheid moeten werden geteekend.

Art. 8. Zo dra vreemdelingen zullen werden uitgemonsterd, zal hy verplicht en gehouden zyn direct de reekening op te maaken en dezelve, na alvoorens door den hospitalier voor gezien te zyn geteekend, door den schafbaas laaten bezorgen aan den sabandhaar of licenlmeester^ ten einde de gemaakte guastos, gereekend a 1 rd' per kop 's daags, van de vreem- delingen in te vragen en aan de Compagnie te verantwoorden.

Art. 9. Direct, na dat de lysten van den schafbaas, apotbecar en ziekevader door den hospitalier teegens de verleende brieQcs zyn geconfronteerd, nagegaan, voor aceootd geteekend en by hem ontvangen zyn, zal hy dezelve onder ieder drpartement behoorlyk aüscbryven en vervolgens die afschryvinge met be- hulp van den adsistent puncteeren.

Art. 10. Alle ordonnantien van ontvangst in de respeetive administratien zullen door hem werden opgemaakt, getediend en ingeboekt, gelyk ook die van uitbetaling voor geleeverd vlees, brood, vruglen, groentens, brandhout, ais anderzints.

Art. 11. Alle bylagen, behoorende tot het effen stellende boeken van de respeetive departementen, zullen in een vasie band moeten worden ingebonden, ten einde by confrontatie te kunnen werden afgegeeven.

Art. 12. Om de zes maanden zal hy aan de vergadering van het hospitaal overgeeven eene exacte memorie, aanwysende de verstrekte quantitcil van ryst en wyn op vaatwerken, ten

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  985 
```

einde aan den schafbaas volgens hei reglenient te doen vali- deeren de noodige percentos.

Art. 13. Aan den boekhouder zal maaiidelyks tot bestaan werden verstrekt ryksdaalders BO en by ziekte de nodige medicamenten gratis.

26 Maart. Instructie voor den ziekenvader van het bniten-hospitaal te Batavia.

Art. 1. üe ziekenvader or zieken-op- en toezigter zal onder zyne speciaale toezigt en directie hebben de kranken en alle Europeesche zieken-oppassers, mitsgaders de slaven, daar toe geschikt.

Art. 2. Hy zal staan onder de directe ordres van de prac- lizyns, dog in de eerste plaats van den hospitalier, zonder wiens voorkennis of consent hy niet vermogen zal zich buiten het hospitaal te begeeven, onder wat pretext dit ook zyii mag, ten dnde in alle gevallen en, als zyn perzoon vereischt worde, present te zp.

Art. 3. Hy zal de kranken dadelyk by hun aankomst in het hospitaal doen wasschen en reinigen met warm water en azyn en ze van hospitaalskleederen voorzien, na de ordre, mitsgaders het ziekevertrek en l^plaats aanwyzen, die hem door den hospitalier of tweeden practizyn zal werden opgegeeven.

Art. 4. Hy zal de goederen van de impotenten, zodra zy binnen gebragt worden, ter presentie van twee practizyns, accuraat inventariseeren en daar van, niet alleen notitie houden, maar ook een gelyke notitie afgeeven aan de voornoemde impotenten, item de kist of kisten of goederen nommereeren en, gelugt zynde, wel doen bewaaren, op dat de kranken, hersteld zynde en uit het hospitaal gaande, hunne meede ge- hragte goederen onbeschadigd en na behooren wederom uit zyne handen te rug ontvangen, zullende hy aanspreekelyk zyn, by aldien daar over klagtig gevallen word.

Art. B. By overlyden van een zieke zal hy den hospitalier direct ter hand moeten stellen de inventaris van zyne nagelatene

Digitized by VjOOQIC

956 l'^Ö^ P G VAN OVERÖTRATtN.

goederen om daar meede te handelen OTereenkomstig aan de intentie van den beer commissaris en regenten van de hospitaalen.

Art. 6. Hy zal moeien zorgen, dat de zieken v. el en vriendelyk door de oppassers en slaven hejeegend en behoorlyk, zo by dag, als by nagt, opgepast en bediend worden ; tot «lat einde zal by nu en dan op ongeleegene en onbepaalde uuren de ronde doen om de oppassers en andere bediendens actif en vigiiant te houden.

Art. 7. Hy zal meede neerstig zorgen, dat de ziekenzaalen altoos schoon en zuiver werden gehouden en door het stooken nu en dan van vuuren en branden van oud buskruit, van reuk verwekkend hout of bladen, mitsgaders het besprengen met azyn, alle kwade of infecteercnde dampen in de ver- trekken te verbeeteren.

Art. 8. Hy zal nauwlettend moeten toezien, dat de zieken ter hehoorlyke tyd gereinigd en van schoon linnen en bedde- goederen voorzien worden, zo dikmaals als dit word vereisclit.

Art. 9. Ten dien einde zullen onder zyne administratie en directie zyn alle hospitaals klederagien, beddegoederen, kooyen, walerbalies, emmers, spuugbalies, lanthaams en wat wyders nog volgens zyn inventaris tot zyn departement behoord en ten dienste van het hospitaal ter zyner verantwoording gesteld is en waar over hy nauwkeurig zorge en toezigt zal houden, op dat alles ten meesten nutte voor de kranken, etc, etc. en tot menage van de Edele maalschappy geadministreerd worde.

Art. 10. Hy zal accuraate en distincte aanteekening honden van alle ontvangst en verstrekkingen der goederen, die onder zyne verantwoording gesteld en onder art. 9 speciGek aaage- weescn zyn, en daar van weekelyks byeene specificatie opgave doen aan den eersten practizyn, die, na examinatie en welbe- vindinge, dezelve zal moeten onderteekenen en aan den boek- houder om geboekt te werden overhandigen.

Art. 11. Alle verstrekkingen zullen aan hem geschieden op ordonnanlien van den heer Directeur Generaal, na dat de beer commissaris over de hospitaalen daar van zal zyn gein-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVÊf^STRAtEN.  957 
```

formeerd en voor de benodiging door* den hospitalier zal weezen onderteekend.

Arl. 12. Hy zal aan niemand, wie by ook zy, eenige goederen mogen verstrekken, als hy overtuigd is, dal niet tot gebruik der zieken dienende zyn, en by de afgave van schoon linnen en beddegoederen telkens moeten zorgen een gelyke hoeveelheid van het vuile (erug te bekomen, dat hy behoorlyk zal laaten wasschen en verstellen, voor zo verre nog bruikbaar is, waar van echter blyft uitgezonderd de verstrekking aan ile zieken by hun inkomen volgens art. 3.

Art. 13. Hy zal het gantsche terrein van het hospitaal tusschen de ziekenhuizen met de slaven van zyn departement moeten zuiveren en schoonhouden en van niemand, wie hy ook zy, eenige morsery, dat stank verwekken kan, gedogen. Art. 14. Wanneer hy in het een of andere, 't zy door de hospitaals bediendens, die onder hem sorteeren, of die van He andere departementen mogte werden tegengewerkt, zal hy daar over zyn beklag in de eerste plaats moeten doen aan den hospilalier; dog, deeze hem niet maintineerende, de vryheid hebben zich direct te mogen adresseeren aan den voornoemden heer commissaris om daar in te konnen voorzien.

Art. 15. Alle zes maanden zal, op ordre van meermeiden heer commissaris, een accuraate opneem geschieden van alle goederen, die ter zyner verantwoording loopen, van welker bevinding een schriftelyk rapport zal geformeerd en aan wei- melden heer commissaris worden overgegeven, waar by in 't breede werd aangetoond, wal goederen in gebruik en in voor- raad zyn, welke goederen versieeten of te zoek zyn geraakt en door anderen moeten werden verwisseld, als meede wat goederen in gebruik zyn geweest, die behooren gerepareerl of voorzien te worden, ten einde teegens de boeken gecon- fronteerd en daarop by voornoemden heer commissaris en regenten over de hospitaalen de nodige dispositie genomen te worden.

Art. 16. Geen verbandlinnen in zyn geheel zal hy be- voegd zyn in bet verband af te geeven, maar wel, nadat

Digitized by VjOOQIC

dS8 179Ö. P. Ö. VAN OVEf^STRATEN.

hetzelve door twee praetizyns ter zyner presentie behoorlyk tot windsels zal zyn gescheurd.

Art. 17. Nadat de hembden, beddelaakens en kassens- sloopen tot verstrekking aan de impotenten onbeqaaam zyn geraakt en eerder niet, zal by dezelve mogen afgeeven in het verband tot het maaken van plukzel, mits voor die afgave dan ook eischende quitantie, ten einde te worden afgegeeven aan den boekhouder tot confrontatie en vereffening by de boeken.

Art. 18. In gevalle 'er in het verband mogten worden geëischt de voorwaards gementioneerde bruikbaare goederen, zonder dat 'er een genoegzaame voorraad onder deszelvs be- rusting mogte zyn, zo zal liy gehouden en verpligt zyn zulks ter kennisse te brengen van den heer commissaris, ten einde qualificatie te kunnen stellen op den inkoop van plukzel.

Hy zal maandelyks aan tractement genieten rd' 50 of 600 rd' 'sjaars aan papier, behalven vry gebruik van me- dicynen in geval van ziekte of andere ongemakken ; wyders zal hy by het aanvaarden van zyn dienst doen deii vol- genden eed:

Ik beloov en zweer, dat ik my in de bediening van zieke- vader overeenkomstig het gewicht van die bediening zal gedragen en de instructie, die my voorgeschreeven ia, niet alleen zelvs nauwkeurig zal agtervolgen, maar ook door andereu, die my ondergeschikt zyn, doen agtervolgen ; zullende de zieken door my met alle attentie en zorge werden nagegaan, opdat dezelve in hunne verblyfplaatzen behoorlyk gereinigd en zuiver gehouden werden; dat ik tevens zal zorge dragen tegens alle verwaarloozing van de bedde- en linne goederen, zo meede van al het overige, dat ter myner verantwoording zal komen ; dat ik wyders ook zal beletten, dat liet geene verstrekt word, tot geene andere eindens als ten dienste en tot nut van de zieken gebruikt word ; en dat ik overigens my omtrent alles, deeze bediening betreffende, zal gedraagen, als een eerlyk en braav man betaamd.

Zoo waarlyk helpe my God Almachtig I

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVÊRSTRATEN.  959 
```

26 Maart Instructie voor den apotheker van hel buiten- hospitaal te Batavia.

Arl. 1. be apotbecar heeft 't opzicht over 't derde departe- rnent; nngthans ondergeschikt zynde aan den hospitalier, zal hy zig dus alleenig hebben te bemoeyen met zyn apotheek en het toebereiden van de voorschriften van praclizyns, dat zo menagieas als mogelyk en navolgens eene vaste cynosare pmecis en zindelyk zal moeten gedaan en op de meest spoe- iligste wyze aan de kranken bezorgt worden.

Art. 2. Ten dien einde zal hy de nodige medicamenten uit 's Bdeles Compagnies medicinalen winkel mogen eischen en geene dan deugdzaame en aan het oogmerk voldoende ontvangen, die hy vervolgens met de uiterste attentie en zorge voorder- zelver conservatie zal adminislreeren.

Art. 3. De verstrekking van medicamenten zal aan hem geschieden op eene schriftelyke ordonnantie van den heer Directeur Generaal en deeze ordonnantie 7al hy niet mogen laaten opmaaken als met consent van den heer commissaris van de hospitaalen, na dat door den liospitalier voor de be* nodiging en door den boekhouder voor geboekt geteekend zal zp.

Art. 4. Hy zal tot assistentie hebben een ondermeester als tweede apotbecar, nevens een leerling en twee slaven, die onmiddelyk onder hem gesubordineerd en verpligt zullen zyn desselvs beveelen te gehoorsaamen.

Art. 5. Hy zal nauwkeurig aanleekening houden van de snccessivelyk door hem ontvangen en dagelyks verbruikt wor- dende medicamenten en daar van weekelyks by een specificatie opgave doen aan den eersten of, in dies absentie of indispositie, aan den tweede praclizyn, om te worden nagezien en ge- teekend, vervoljgfens, benevens de voorschriften van den hospitalier en de practizyns, aan den boekhouder te worden overgegeven ten einde tegens de voorschriften en restanten geconfronteerd en by zyn boeken maandelyks verhandeld te werden.

Art. 6. Hy zal direct of indirect niet vermogen eenige

Digitized by VjOOQ IC

960 17Ö9. P. Q. VAN ÓVÊRSTRATEN.

de minsle geneesmiddelen af te geeven, aan wien bet ook wezen mag, dan die tol gebruik der zieken in het hogpitaal, door den hospitalier en verdere practizyns daar toe gequali- fic^rt, voorgeschreeven zyn, als meede aan den hospitalier en verdere hospilaals bediendens, in cas van ziekte, dog anders niet.

Art. 7. Ter voorkoming van misbruiken ofte andere kwade practyken word aan hem geinterdiceerd eenige chemicalia of composita te vervaardigen, zullende hy dus alle benodigiogen direct uit de apotheek van de Edele Compagnie moeten eischen, ten welken einde dezelve werd overgeweesen naar arL 17 en 18 der. instructie, voor den eersten practizyn of hospitalier ten dien opzichte vastgesteld en beraamd.

Art. 8. Alle zes maanden zal door eene commissie van des- kundigen de opneem geschieden, zo van de medicamenten, als wat verders ter zyner verantwoording loopt, om by een ampel rapport van hunne bevinding te dienen en te wordeo geconfronteerd leegens de boeken.

Arl. 9. Behalveu deeze ordinaire opneem zal het aan deo heer commissaris staan om, zo dikmaal hy dit raadsaam en dienstig oordeeld, de apotheek te laaten opneemen, en waar aan hy zich goedwillig zal moeten onderwerpen.

Art. 10. Eindelyk zal aan hem ten dienste der apotheek nog werden verstrekt en afgelangd:

2 vademen brandhout om de drie maanden,

*/) pees guinces, ruuwe, om de zes maanden en

3 kannen lamp-oly maandelyks.

Art. 11. Hy zal aan tractement 's maands genieten nlM 00 of rd' 1200 'sjaars in papier.

Eindelyk zal hy doen by het aanvaarden van zyn dienst de volgende eed:

Ik beloov en zweer, dat ik my geduurende de waameeming van myn dienst als apothecar stiptelyk zal gedragen naar den inhoud van de instructie, voor myn dienst beraamd; dat ik de medicamenten, die my van de Compagnie zullen verstrekt worden, met de meeste zorg zal aJmininstreeren en in bet

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVÊRSTRATEN. 961

bereiden daar van sliptelyk zal volgen de voorschriflen van den liospitalier ; dat ik voorst zal zorgen, dat de zieken de bun voorgescbreeven artzenyen behoorlyk bekoomen en inneemen, zonder vervalscbing of vermindering van de quan- tileiten ; dal ik geene medicynen, hoe genaamd, anders ver- strekken zal, als die werkelyk ten dienste en gebruike van de zieken door den hospitalier roy voorgescbreeven zullen werden. Zo waarlyk belpe my God AimachtigI

26 Maart. Instructie voor den schaftbaas van het builen- hospitaal te Batavia.

Art. 1. De scbafbaas beeft 't opzicht over bet tweede departement, dog is in de eerste plaats teevens ondergeschikt aan den hospitalier of eersten practizyn, zonder wiens voor- kennis of consent by niet vermogen zal (buiten den dienst) elders te gaan of zich buiten bet hospitaal te begeeven.

Art. 2. Hy zal zich volstrekt met niets anders hebben Ie bemoeyen als met bet geene, dat tot de schaftery behoord, en zyne voornaamste betragting zal zyn om stiptelyk te vol- doen aan de voorschriften van den hospitalier en verdere practizyns, zo in bet bereiden van de spys en drank voor de zieken, als om te zorgen, dat een ieder, waar voor zulks gevraagd is, bet zyne ter behoorlyke tyd bekomt.

Art. 3. Hy zal onder zyne bebeeringe en verantwoording hebben de combuis en wat daar toe behoord, het provisie- magazyn van het hospitaal en de vaartuigen met al bet vee.

Art. 4. Onder zyne ordres zullen staan de kok en koks- maat en bottelier, beneevens een toereikend getal slaven, zo voor de combuis, als dispens.

Art. S. Hy zal alle morgen ten zes uuren aan den hospi- talier moeten vertooneu de in gereedheid gebrachte scbaftlyst en, na dies approbatie, de nodige ordre geeven aan den kok, onder afgave van alles, wat tot het bereiden van dezelve vereischt word; zullende de spyze, voor dal onder de zieken word verdeeld, aan den hospitalier of tweeden practizyn ter preuve worden aangeboden.

PUKAAT-MU DUL Xll. Cl

Digitized by VjOOQIC

968 1709. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Art. 6. En, om daar omtreDt het oogmerk te beeler te bereiken, zal hy alle dagen by de achtermiddags-ronde tegen- woordig zyn en daarby accuraat aantekenen, wat door de practizyns, zo voor dagelyksche 8pys, als tot extra-ordinaire verkwikking, aan de kranken voorgeschreeven word om. na gedaane ronde, een generaale zamenlrekking te formeereo van al, het gene den volgenden dag zal nodig zyn voor de kranken, en daar toe dadelyk de nodige arrangementen te maken.

Art. 7. Hy zal accuraate aanteekening houden van het geen door hem uit de onderscheidene adniinistratien ten dienste der zieken word ontvangen, als meede van de dagelyksche verstrekkingen, na de voorschriften en schriftelyke ordresvan de eerstg of tweede practizyns; inzelvervoegen ook van aUes, wat op zyn requisit door den leverancier van het vlees, spek, de groentens, etc, etc, aan het hospitaal gdeverd word, en daar van alle weeken een jaiste specificatie formeeren en overgeeven aan den eersten praclizyn of, by absentie of in- dispositie, aan den tweede, om na te gaan, ofde doorhem op- gebragte verstrekkingen overeenkoomen met de voorschriften en ordres, die daar voor zullen dienen te teekenen, teneinde aan den boekhouder ter hand gesteld te worden om nader te confronteeren met de voorschriften, ordres en restanten en vervolgens by zyne boeken te verhandelen.

Art. 8. Alle verstrekkingen uit de pakhuisen zullen aan hem geschieden op schriftelyke ordonnanlien van den heer IKrecteur Generaal, die door den boekhouder zullen moeten worden ingeboekt en door den eersten practizyn voor benodigd geteekend, waar na die aan den beer commissaris ter appro- batie zullen worden aangeboden ter voorkoming van alle misbruik.

Art. 9. Hy zal zich soigneuselyk onthouden eenige ver- strekkingen te doen van provisien ofte andere articnlen biiiten de zieken, zullende, by ontdekking van dien, daarover na verdiensten worden gecorrigeert.

Art. 10. Hy zal maandelyks, met het uiteinde, by eeoe schriftelyke en behoorlyk door hem geteekende notitie moeten

Digitized by VjOOQIC

1>99. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 963

opgeeyen de hoeveelheid vleesch, spek en pluimvee, dat g«- daurcnde de maand aan hei hospitaal ten dienste der zieken geleverd is, om het bedragen daar van, met en benevens dat van groentens en andere behoetligheden, etc, etc., op ordon- nantie van den heer Directeur Generaal uit Compagnies kassa te ontvangen.

Art. 11. Hy zal in alles de nodige menage lietragten, nog- thans zorgende, dat de zieken van 't nodige na behoren worden voorzien, en niet dan deugdsaame provisien, etc, etc. uit de pakhuisen en van den leverancier ontvangen en aan de zieken verstrekken, blyvende hy verantwoordelyk voor die goederen, die door den hospitalier of practizp als bedorven en onbruik- baar afgekeurd worden.

Art. 12. Om verzeekerd te zyn, dat de restanten onder deszelvs administratie met de boeken kooroen te accoi*deeren, zal de heer commissaris, na goedvinden, den opneem door twee builen-regenten laaten gevolg neemen, zo dikwyis als dezelve 'zulks nodig zal oordeelen.

Art. 15. By aldien het mogte gebeuren, dat depractizyns hy de dagelyksche ronde geroelden schafbaas ordonneerden verstrekkingen te doen, die regelregt teegens de vastgestelde dieet-lyst of den gebruike aandniisten, zo zal hy als dan ver- pligt en gehouden zyn hier van ten eersten kennisse te geven aan den hospilalier, ten einde hier in de nodige ordre te kunnen stellen.

Dog, by aldien gemelde schafbaas vermeend in 't een oi ander te worden benadeeld ofle verkort, zal hy a!s dan vry- lieid hebben zich te addresseeren aan den heer commissaris of aan den praesident der hospitaalen in der tyd.

Art. 14. By zal maandelyks aan tractement genieten rd' 8S of 'sjaars rd* 1020 aan papieren van credit, behalven vry genot van medicamenten ingevalle van ziekte ofte andere on- gemakken, doende by *t aanvaarden van zyn dienst de volgende eed:

Dl beloov en zweer, dat ik my stiptelyk zal gedragen aan den inhoud van de instructie, voor myn dienst iieraamd, en

Digitized by VjOOQIC

$64 1799. P. Ó. VAN OVERèTRATEN.

de dranken, provisien, nevens alle andere behoeftigbeden» die ten behoeven der zieken in dil godshuis onder myne ver- antwoording znllen gesteld worden, ten meesten belange, zo van de Compagnie, als van de zieken, zal administreeren, zonder daar van eenige andere verstrekking, hoe genaamd ook, te doen, als die my door den hospitalier zullen werden voorge- schreeven en die ik by my zelven weet en overtuigd ben zodanig te zyn gesteld, dat aan de zieken konnen afgegeven worden; en dat ik overigens my in alles zal gedragen als een eerlyk man betaamd, terwyl ik inzonderheid zal zorgen, dat omtrent de aanbesteedingen van vleesch, groentens, vnichlen, etc. etc, door de leveranciers geen malversatien, die de Com- pagnie nadeelig zyn, werden gepleegd. Zo waarlyk helpe my God Almachtig!

26 Maart Provisionede inslruclie voor den hospilalier te Buüenzorg.

§ 1. Aan alle impotenten, die permissie hebben verkreegen zig naar Buitenzorg te begeeven ter verdere herstelling, zal voor derzelver vertrek ter hand werden gesteld een sclirifltelyk bewys, getekend door den heer commissaris over de hospitaalen, om te dienen tot narigt van den hospitalier aldaar.

§ 2. Voor het transport na derwaards met de relonmee- rende, leege buffels karren zal door den heer commisFaris over de hospitaalen aan en ten behoeven van den voerman worden betaald 30 stuivers, om van de kostgelden van de impotenten weederom te worden afgetrokken.

§ 3. Tot defroyement zal aan den hospitalier, 'sGompagnie's weegen, worden gevalideert:

9 stuivers Indias 's daags voor ieder kop, in steede van medicynen, verband-linnen en kost,

40 S ryst voor ieder kop 'smaands, dan wel 8 stuivers voor ieder gantang,

4 ft koffy voor ieder kop 'smaands en

5 kannen arak op bittere kruiden voor ieder d® d*'.

Digitized by VjOOQIC

P Q VAN OVERSTRATEN. 96B

En dan ook voor ieder 10 koppen impotenten, die aldaar bescheiden zyn:

3 kannen lamp-oly tot nagtligt.

§ 4. Met het begin van iedere maand zal de hoepitalier gebonden en verpligt zyn aan den heer Gouverneur Generaal en den heer commissaris over de hospitaalen alhier te zenden een pertinente naanilyst van alle impotenten, die aldaar ge- l(^eert zyn, met aanwyzing, wanneer aldaar aangekomen, aan welke ziektens dezelve laboreeren en of 'er hoop van herstel is.

§ S. Deze naamlyst zal dan ook voornamentlyk dienen tot het bezorgen der voorschreeve gelden, mitsgaders voor de trac- lemenlen van de impotenten, waar van nader zal worden gesprooken, en welke penningen door den heer commissaris over den inlander zullen worden afgezonden.

§ 6. Van alle impotenten, die aldaar ter cureering leggen, zal worden ingehouden de geheele gage; om hun echter eenigzins te gemoed Ie koomen, zo zal maandelyks aan een ieder derzelve worden verstrekt het gewoonlyk kostgeld, door hen, voor dat in het hospitaal zyn gekoomen, ontvangen en genoten.

§ 7. Dan, vermits *er eenig onderscheid diend plaats te hebben tusschen de schafting der gemeene militairen of ma- troosen en die der officieren, zo verwagt men van meermeiden hospitalier deszelvs consideratien, ten einde ten dien opzigte de nodige bepaalingen te kunnen beraamen.

§ 8. By arrivement van impotenten aldaar zal de hospitalier verpligt zyn schriftelyke kennisse te geeven aan den comman- dant, Chambon, gelyk ook zulks diend plaats te hebben by derzelver vertrek, ten einde te kunnen zorgen voor de terug reise, zonder dat meermelde connnandant zig zal mogen be- nioeyen met de vast bepaalde of nog te bepaalene iustruclie en beheering van voorschreeven hospitaal, die alleen gedefe- reerd en opgedragen is aan den teegenswoordigen hospitalier.

§ 9. In gevalle het echter mogte gebeuren, dat de impo- tenten te onvreeden waaren over de behandeling van den hospitalier, zo zal hel hun vry staan zich ten dien einde te

Digitized by VjOOQIC

966 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

addresseerea aan den commandant voornoemd, die als dan gequalificeerd is derzelver klachten te onderzoeken en Ie brengen onder bet oog van den beer commifisaris en de baiteo- regenten over de hospitaalen.

§ 10. Tot gemoedkoming van den hospitalier zal *er jaarlyks nit 's Gompagnie's medicinalen winkel aan hem, legens inkoops prys, worden verstrekt een bedragen van f VM aan medicamenten, ter zper keuze, ingaande met primo JanoaryjL en eindigende met ultimo December 1799.

§ 11. De hospitalier zal gehouden zyn aan den heer com- missaris en de buiten-regenten over de hospitaalen alhier ten eersten te suppediteeren een vast reglement, hoedanig en op welke wyze hy zal vermeenen, dat, zo wel de schafting, ab het toedienen van medicamenten aldaar zal dienen te geschieden, ten einde zidi daar over te kunnen verklaaren.

26 Maart. Voorschrifl nopens het bezoeken van zieken in de hospüalen en hel doen overbrengen derwaarts van zieken.

Is goedgevonden aan alle de hoofden der respective depar- tementen ter dezer hoofdplaats vryheid te verleenen om hunne onderhoorigen in de hospitaalen te komen en te doen bezoeken en naar derzelver behandeling onderzoek te doen, zoo dikwerf zy dit nuttig en nodig zullen oordeden.

26 Maart. Bekendmaking^ dai diakenen der Gereformeerde gemeente te Batavia^ maar jaarlyksche geuHHmle*\ openlijk verantwoorden zouden hunne gestie van de amêen- gelden gedurende het jaar 1798.

-** A^ar Voorschrift nopens handel in arak.

Tot geriev van den smallen handelaar is, op den voorstel van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan den araksbranders alhier te permitteeren om hunne arak, be- halven in de by het placcaat van den IK» Juny 1798 bepaalde

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  967 
```

lieele en halve leggers, mede te mogen debiteeren in heele en halve aamen, mits dezelven de bepaalde maat houden van 90 kannen de beele en 45 kannen de halve aam, ieder kan ge- rekend op tien mutsjes, en mits deze aamen alvorens door den ykmeester geêykt en gebrand worden met een distinctief merk, ten blyke, dat zy de bepaalde maat houden, op poene van een honderd gekartelde zilvere ducalons ten behoeven van de slads kas voor ieder heele of halve aam, die na verkoop en aflevering uit de eene of andere brandery bevonden zal worden ongeykt te zyn, boven de confiscatie, van zodanig, ongeykt vaatwerk; zullende de respectieve oiBcieren van justitie en speciaal de drossaard der stad en ommelanden van Batavia, nevens den sabandhaar en licentmeester, gelast worden op de executie dezes nauwkeurig te letten en tegens de contra- venteurs te procedeeren lot de gestatueerde boete zonder eenige connivenlic of gratie, mitsgaders aan de gemeente hier van by publicatie worden kennis gegeeven.

Op den y^ Mei 1799 is ter zake nader gepubliceerd: Van wegens de hooge regcering dezer landen word aan allen en een iegelyk by dezen bekend gemaakt, dat in Raade van Indie tot geriev van den smallen handelaar nader be- sloten is aan de araksbranders alhier toe te staan om hunne arak, behalven in de by het placcaat van den 16®° Juny 1798 en de by de publicatie van den S®'^ April dezes jaars be- paalde vaatwerken, mede in bierpypen te mogen verkoopen, mits dezelven de maat houden van 120 kannen van 10 mutsjes ieder en alvorens door den ykmeester geykt en ge- brand worden met een distinctief merk, ten blyke, dat zy de voorschreeven bepaalde maat houden, op poene van een honderd gekartelde zilvere ducatons ten behoeven van 'de stadskas voor ieder bierpyp, die na verkoop en aflevering uit de eene of andere brandery bevonden zal worden ongeykt te zyn, boven de GonBscalie van zodanig, ongeykt vaatwerk. Zie ook 5/9 Louwmaand 1810.

Digitized by VjOOQIC

968 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

-^ April. Aanmaak van brieven van credit.

Is goedgevonden:

1® om in het thans plaats hebbend gebrek aan kleine credit papieren tot de dagelyksche uitgave te voorzien te laten aanmaken : 6000 p" van vyf ryksdaalders, 5000 > » drie >

10000 > » Iwee » , en 35000 • » een ryksdaalder en de aanmaking van dezelve zo spoedig mogelyk te laten gevolg neemen en de teekening voor gezien op te dragen aan den heer pro interim Directeur Generaal, Johannes Siberg, van de 6000 p' van vyf ryksdaalders, aan den heer Raad extra-ordi- nair, Amoldus CoDslantyn Mom, van de 6000 p* van drie ryksdaalders, aan den heer Raad extra-ordinair» Goen- raad Martin Neun, van de 10000 p' van twee rykadaalders, aan de heeren Raaden extra-ordinair, Willem Vincrat Helvetius van Riemsdyk, Godfried Ghristoffel Fetmenger en Albertus Henricus Wiese, ieder 10000 p" van een ryksdaalder en aan den heer Raad extra-ordinair, Nico- laas Engelhard, van de overige 5000 p* van een rykfr- daalder;

2° te noteeren, dat de evengemelde aan te maken credit brieven Ie zamen zullen bedragen rd' 100000 en, nadat het rap- port van de voorschreeve gedaane aanmaking ingekom» zal zyn, een gelyk montant aan papieren van credit van rd' 1000 en rd' 5000 te laten vernietigen;

5® van de voorschreven gearresteerde aanmaking van papieren van credit aan de gemeente by publicatie kennis te geven en die daar by gangbaar te verklaren tot de daarop ge- stelde waarde, zo te dezer hoofdplaats, als op Java, Gheribon en Bantam, mitsgaders een iegelyk op de evengenoeoide plaatsen te gelasten dezelve in betaling te accepteeren zonder aan derzelver cours of circulatie eenige verhindering of slremming te veroorzaaken.

Digitized by VjOOQIC

1799: P. Q. VAN OVERSTRATEN. g^g

Aan elk der genoemde >teekenaaren" werden nog drie of vier >leekenaren'' toegevoegd.

Op 11 /SK Jany 1799 is ter zake nader bekend gemaakt:

dat den 11^ dezer in Raade van Indie besloten is om de by publicatie van den 16'° April j. 1. vermelde credit brieven van rd* 5, gemerkt L'^ A. en genommert van een tot 6000, ab nu, in stede van door den tot gouverneur van Ternaten geéli- geerden gewezen eersten opperkoopman des kasteels, Cranssen, mede zullen worden ondertekend door den tweden opper- koopman des kasteels, Hartmann".

Eerst op 12 November 1799 was men met den aanmaak van dit papieren geld gereed.

9 April. Beketidmaking^ dat de kerkeraad van de Lu- Ihersche gemeente te Batavia rekening en verantwoor- ding zoiufe doen van de kerk' fondsen over hel jaar 1798.

9 April. Afschaffing van den Raad van discipline.

De heer Generaal Major in dienst der Bataafsche republiek en generaal en chef over 's Compagnies militie in Indiê, 6us- staf Nordman, in de vergadering verscheenen en by monde te kennen gegeeven hebbende, dat zyn Edele goedgevonden had den door zyn Edele aangestelden Raad van discipline af te schaffen en alles op den ouden voel te herstellen om reeden van meermalen begane fouten tegens zyn Edele ordres en in- structien, zo is goedgevonden en verstaan hier van vooreerst alleen deze aantekening te houden en de dispositie daarop aan te houden.

Bij circulaire van 16 April 1799 werd aan alle buiten- kantoren medegedeeld:

Naardien, ingevolge de gevallen dispositie in onze op den

Digitized by VjOOQIC

970 1799. P. G. VAN OVERSTRATEN.

15^* dezer gecombineerd gehouden vei^dering mei de boog Edelen heeren Commissarissen Generaal, de generaal major in dienst van de Bataafsche republidi en hoofd over lodias militie, Gustaf Nordman, provisioneel gesteld is buiten com- mando en de militaire troupen intusschen ontslagen zyn ge- worden van den eed, aan denzelven generaal major afgelegd, en weder als bevorens zyn gebragt onder de directe ordrea van het gouvernement zelve, hebbende op nieuw daaraan den eed van trouw afgelegd, zo geeven wy u Edele van dit een en ander tot naricht en observantie mits dezen de verdachte informatie. Zie ook S3 November 1798.

16 April. Verstrekking van rijst van Regeringstoege.

Op een door den heer pro interim directeur generaal, Jobannes Siberg, gedaan voorstel is — uithoofde van de meer en meer toeneemende schaarsheid aan ryst, zodanig, dat niet alleen sommige van de gegoedste dienaaren en burgers niets meer van dien korl in voorraad hebben, maar ook dat graan noch voor haar zelven of tot onderhoud hunner slaaven by par- ticulieren kunnen bekomen — goedgevonden en verstaan alle hooge en laage Compagnies dienaaren en burgers, zo Euro- peesche, als inlandsche, die hun geriev by de gantang op de ryst-bazaar niet kunnen of mogen erlangen, zulks begeerende, uit 's Compagnies voorraad te doen adsisteeren met zo ved ryat, als zy, nevens hunne huishouding, geduurende den tyd van drie maanden nodig hebben, van heden af gerekend, zullende een ieder^ die de voorschreeven adsistentie begeert, ten einde dezelve in een behoorlyke evenredigheid en over- eenkomstig elks benodigdheid geschiede, . verplicht zyn zich deswegens binnen den tyd van agt dagen, ingaande met den dag van heden, hetzy in perzoon, dan wel in geschrifte, onder zyn handteekening te addresseeren by den tweeden opper- koopman dezes kasteels, Fredrik Schouwman, die tot dat einde dagelyks len zynen comploire binnen het kasteel zal vaeeeren des voormiddags van agt tot IwhM uuren, en aan denxelven

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATEN.  971 
```

opgeeven bet getal der koppen, die door hem moeten gc- spyzigd worden en voor hoeveel tyd hy van de voorschreeven drie maanden met ryst begeerd geriefd te worden, waarna, de gebeele opgave geschied zynde, de gemelde tweede opperkoop- man hem een ordonnantie zal afgeeven op de administrateurs in bet graan magazyn tot de afgave van de benodigde ryst tegens de directe betaling van rd' 50 papieren geld de koyang van 3200 ponden.

En zal biervan aan de gemeente by een advertentie worden kennis g^eeven.

18 April. Eed' formulier voor militairen.

Wy belooven en zweeren gebouw en getrouw te zullen zyn aan bet Bataafscbe volk, aan beeren Bewindbebberen, uit- makende het committé over de zaken tot den Oost-Indiscben handel en bezittingen, mitsgaders de beeren Commissarissen Generaal, den beer Gouverneur Generaal en de Raaden van India als onze wettige overigbeid te erkennen en te respec- teeren en hunne beveelen, welke ons reeds gegeeven zyn ol noch gegeeven zullen worden, stiptelyk en met alle nauw- keurigheid te zullen uitvoeren en doen uitvoeren, mitsgaders ons overigens te gedragen, als brave en eerlievende militairen toestaat en betaamd.

Zo waarlyk belpe ons God Almachtig.

I' f^^ Wijziging der pachUvoorwaarden van het po* en tophO'Spel

Is goedgevonden te verklaaren, dat bet aan slaaven, zo min op de bazaars, gelegen in de om- en bovenlanden, als op eenige andere plaatsen, hoegenaamd, vrysttat eenige g( ederen te verpanden of te verkoopen, maar zulks aan alle lyfeigenen is en blyft verboden; en hier mede het 10° articul van de voorschreeven pachtconditien, waarby het toppen en dtdibelen door slaaven mede op de gemelde bazaars is geinterdiceerd, te amplieeren.

Digitized by VjOOQIC

972 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

23 Aprii. Prijs'bepaling van koffij\ suiker en peper.

Oithoofde van de Doodzakelykheid, is goedgevoaden en ▼er- staan te bepaalen, dat de na te melden producten na ultimo dezer of met den 1«" May aanstaande, alle ongelden daar onder begrepen en dus ?ry aan boord, zo aan de ingezetenen alhier, als aan de hier met scheepen van neutraale natiën ten handel komende vreemdelingen en aan de Chineesche jonk- lieden zullen worden afgestaan, als koffyboonen, Jaccatrascbe, voor elf effectieve Spaansche matten het picol; suiker, eerste soort, voor vyf en twee derde effectieve Spaansche matten het picol en peper, swarte geharpte, voor dertien effectieve Spaansche matten het picol, zullende de voorschreeven bepalingen by provisie blyven stand houden tot zes maanden, nadat de Ba- taafsche republiek met alle de Europeesche zeemogendheden in vreede zal zyn ; en wel met deze bepaling, dat het papiere geld, alhier in circulatie, in betaling zal worden geaccepteerd tot de concurrentie van een derde van het geen by de Com- pagnie tot den inkoop der voorschreeve producten zal worden besteed, mits bet zelve geaugmenteerd werde met vyfUen procentos of de gewoonlyke agio alhier op de zilvere munt spetien; wordende de hooge Indiasche regeering gequalificeerd om van de evengeraelde gemaakte bepalingen met de eerste gelegenheid kennis te geven aan den Minister van de Ba- taafsche republiek te Philadelphia, van Polanen, ten einde de Amerikaanscbe kooplieden daar van {«". adverteeren en dezelve te animeeren om hunne scheepen naar herwaards ten handel te zenden.

Wyders is goedgevonden en verstaan als nu ook in te trekken en af te schaffen de betaling van twee percent voor den sabandhaar en licentmeester en den kastelein in het Heeren logement, voor zo verre de door de vreemdelingen aangebragt wordende contanten en de door hun by de Gooh pagnie voor producten besteed wordende gelden betreft, en gedagte sabandhaar en kastelein voor 't vervolg eeniglyk te laten jouisseeren van het genot der voormelde percenlo's van de

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  975 
```

door de vreemdelingen aangebragl wordende cargasoenen en van het geen zy I>y particulieren zullen inkopen en van hier uilYoeren.

23 April. Vergunning tot den verkoop van arak in bier-pijpen.

Is goedgevonden en verstaan aan de gezamentlyke araks- branders alhier^ tot geriev van den smallen handelaar, nader ie permilteeren om hunne arak, belialven in de by het placcaat van den 15*"" Juny 1798 en de by de publicatie van den 2^" der tlians lopende maand bepaalde vaatv^erken, mede te mogen debiteeren in bierpypen, mits dezelven de maat houden van 120 kannen van 10 mutsjes ieder en alvorens door den yk- meester geykt en gebrand worden met een distinctief merk, ten blyke, dat zy de voorschreeven bepaalde maat liouden, op poene van een honderd gekartelde zilvereducatons ten behoeven van de stads-kas voor ieder bierpyp, welke na verkoop en af- levering uit de eene of andere brandery bevonden zal worden ongeykt te zyn, boven de confiscatie van zodanig ongeykt vaatwerk; zullende aan de gemeente hiervan by publicatie worden kennis gegeeven en de respective officieren van justitie en speciaal de drossaard der stad en ommelanden van Batavia, nevens de sabandhaar en liceutmeester worden gelast toe te zien en te waken, dat aan den inhoud dezes stiptelyk worde voldaan en om tegens de conlraventeurs te procedeeren tot de gestatueerde poenaliteiten zonder eenige conniventie of gratie.

26 April. Bepaling, dat als commandant van de stad Batavia zoude fungeren de oudste officier van het garnizoen aldaar.

ao AprU

Generaal pardon voor zekere deserteurs.

De heer Gouverneur Generaal geproduceerd hebbende een adres van d^ luitenant colonel en commandant van de eerste brigade, Johan Hendrik Schenck, daarby te kennen geevende,

Digitized by VjOOQIC

974 itOÖ. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

dat van de bataillons Porlugeezen, Papangers en Boegineezen zeer reële manschappen zyn gedeserteerd, welke zich in den omtrek van deze slad zouden schuil houden, doch, na die ba- taillons weder in de stad leggen, zeer gaarne na dezel?e zouden terugkeeren, zo de vrees voor straf hen daarvan niet weder- hield, zo is, conform het tevens door den gedagten luitenant colonel Schenck aan zyn hoog Edelheid gedaan verzoek, goed- gevonden en verstaan een generaal [lardon aan alle de deser- teurs van de voormelde bataillons te verleenen, welke by dezelve zullen terugkeeren binnen den tyd van drie maanden, gerekend van den dag af, dat hiervan aan de gemeente by ecne publicatie zal wonlen kennis gegeeven.

3 Hei. Maatregel nopens Chineesche vaartuigen^ in Indiè handel drijvende.

Overwegende, dat de sedert korte dagen gedane menig- vuldige verzoeken om naar Atchim ten handel te varen eenigsints speculatief voorkomen en, boe zeer de ver- zoekers te kennen geven, dat de in het jongst verweken jaar door sommigen behaalde voordeelen hun daartoe aanspooren, uithoofde dat de vaart %an bier op Atchim bevorens nimmer zo frequent geweest is als nu, en dit het vermoeden moet verwekken, dat de Chineezen hiermede andere oogmerken hebben als slechts een gepermilteerden handel op die plaats te dryven, te meer, daar zy in het vaaren derwaarts Bencoelen moeten passeeren en de amphioen, vermits daarvan in dit jaar noch geen aanbreng heeft plaats gehad, hier tot eene ongehoordü hoogte in prys is gesteegen en het noch zeer onzeker is, hoe lang die duurte noch zal blyven standhouden, zo is, ten einde voor te komen, dat geene anachodas of ja- ragans, wanneer die met hunne vaartuigen eenige andere plaats, als waar na toe hunne passen luiden, aangedaan mogten hebben, zich door het voorgeeven van vao een verkiren reize te hebben moeten terugkeren aan een rechtmatig ondenoek zoodea kannen onttrekken, goedgevonden en verstaan den saban-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  9tU 
```

dhaar en lirentmeester, Jacobos Theodoras Reynsl, te gelasten om, by teragkomst van zodanige taartuigen ter dezer rliede, daarvan ten eersten aan deze regeering kennis Ie geven en om aan de anachodas of juragans vun de vaartuigen liet ontlossen van eenige goederen te interdiceeren tot de nadere ordre dezer regeering.

3 Mei. Voorschriften nopens de "^aanreekening** van houtiverken.

Door de kasteels opperkooplieden opgegeven zpde, welke onlres zonden kunnen worden gestatueerd tot tegengang van irregulariteiten, die veelmalen by de aanreekening van hout- werken plaats vinden, zo is goedgevonden en verslaan te bepalen :

1° dat de boutwerken op Java, zonder onderscbeid van wat soort, met de Rbynlandscbe voet-maat accuraat gemeten, dusdanig naar berwaards aangerekend en albier zodanig by de boeken ingenomen moeten worden en dus de bereids gegeven ordre om die houtwerken met Rbynlandscbe maal te meeten te doen standhouden; 2^ dat alle de boutwerken by derzelver praeciese lengte op de facturen van aanrekening moeten bekend gesteld worden, zonder nocbtbans daaronder te mogen begrypen de koppen der balken, alzo die tot derzelver wezentlyke lengte niet behoren, en derhalven af te schaffen het tot dusver plaats gehad hebbend gebruik om de overgezonden houtwerken aan te schryven van 20 lot 2B voeten, enz.; 3® dat het zo even gearresteerde omtrend de lengte der hout- werken ook betrekkelyk zal zyn tot derzelver dikte en dezelve dus ook met hunne praeciese dikte te doen bekend stellen ; doch, wyl er zeldzaam boomen gevonden worden, die onder en boven een egaale dikte hebben, zo zullende balken* de lengte hebbende tot 35 voeten inclusive, mogen aangeschreeven worden met een duim verschiet, als by voorbeeld van 7 tot 8, van 8 tot 9 duim, enz., terwyl

Digitized by VjOOQIC

976 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

de balken van 36 voeten tot de langste inclusive in dikte zullen mogen aangeschreven worden met ^ duim versehiet, als van 11 tot 13, van 12 tot 14 duim en zo verder op- klimmen tot de dikte toe;

4^ dat ook de swalpen en planken met hunne weienüyke lengte, dikte en breele dislinct by de facturen zullen moeten worden bekend gesteld;

5° dat tot voorkoming van alle exepties, die naderhand by de verwerking der houtwerken zouden kunnen gemaakt of bygebracht worden door de respectieve baazen^ op- zienders en meesterknegts, geen hier aaugebragt worden* dan naar dat zy dezelve alvorens in praesentie van de capilains of gezachvoerders, die dezelve aanbrengen, exact gemeten en geêxamineerl hebben en welker bevinding de- zelve dadelyk by een schriftelyk bericht zullen moeten opgeven aan de kasteels opperkooplieden, doch welke be- richten tevens door den capitain of gezachvoerder, die dezelve houtwerken uitgeleverd heeft, voor accordeerende met de opgave getekend zullen moeten zyn» zullende in contrarie geval de minderheden of defecten worden ge- bragt ten lasten van de geen, die zodanige houtwerken zal hebben ontfangen.

-^ Mei. Wijziging van de pacht-conditien der topta fels.

Van wegens de hooge regeering dezer landen word aan allen en een iegelyk bekend gemaakt, dat op den 3^ dezer maand in Raade van Indiê besloten is, tot interpretatie van het 15^^ arlicul van de jongst geemaneerde pachl-conditieD voor de Ghineesche toptafels, voor het vervolg te statueeren, zo als gestatueerd word by dezen, dat onder het daar by vermeld toppen of dobbelen ook begreepen zal zyn het speden met Ghineesche kaarten en dat dierhalven aan de Ghineesche wyven, dochters en andere vrouwen het speden met Ghineesche kaarten geinterdiccerd is en blyfl op dezelvde poenaliteiten, als waar op by het voornoemde 15"^* articul aan dezelve hei toppen en dobbelen is verboden.

Digitized by VjOOQIC

T79d. P. Q. VAN OV£R8TRAT£N. 977

7 Mei. YaHsteUing eener instructie en sataris'lijst vaar den opper- en tmder'laots te Grissee.

Nopens de salaris-llJst is niet anders aangetroffen dan het navolgende extract nit de resolutien der Regering:

Door den Gouverneur Generaal ter dispositie gebragt synde de salaris-lyst voor de lootsen in Java's Noord Oosthoek, benevens een instructie voor dezelven, zo is goedgevonden en verstaan de gemelde salaris-lyst en dies ampliatie als nu te arresteeren op zodanigen voet, als heeren Commissarissen Generaal aan deze regeering hebben aangeschreeven en het salaris voor de lootsen zodanig te bepalen, als door de Javasche ministers is voorgesteld by hunne marginale remarques op de voor- schroeven ampliatie^ doch met deze alteratie in de voornoemde remarques op articnl 3, dat particuliere, by de Compagnie ingehuurd geweest zynde vaartuigen ledig op Sourabaya re* tonrneerende, niet verplicht zullen zyn eenig lootsgeld te betalen, en met deze ampliatie, dat het den heer Java's gou- verneur ten allen tyde vry zal staan vreemde scheepen Ie libereeren van dit lootsgeld.

De instructie, vastgesteld te Soerabaija, den 6^ JanuarlJ 1799, luidt, als volgt:

Art 1. De loodsen zullen gehouden zyn om een van beide te vigileeren en uit te zien naar de komst van 's Compagnie's schip of scheepen en ook mindere kielen en, dezelve uit de West vemeemende, zig zelvs in perzoon met de boot of by onstentenisse van dien met een ander bequaam vaartuig naar boord van een zodanig schip of mindere kiel te vervoegen en dat wel by den hoek van Oedjong Panka ter diepte van zes è zeeven vadem water, ten einde een zodanig schip of vaar* tuig, dat naar Sourabaya of Grissee gedestineerd is, dan wel ook die naar een der Oostersche plaatsen, den Tregter door willende, te lootsen en ter behoorlyke plaatse te brengen.

Art. 2. In zelvervoegc zal de loots handelen met kielen,

PLltAAT-Mn DOL III. 62

Digitized by VjOOQIC

978 17de. P. Q. VAN OVERSTRATEN,

Tan Sourabaya of Grissee vertrekkende, en deselve buiten gaats brengen, tot dat zy den hoek van Oedjong Pankain'tZoyden peylen en tot op zeeven a agt vadems water of verder, in zo yerre nodig voorkomen zal.

Art. 3. Op de scheepen, die aan den Oostkant den Tregter binnen of door willen, zal de loots by Passonrooang ter diepte van 8 vadems water en op mindere kielen op de hoogte van het Bokken eyland zig aan boord vervoegen; daarentegen zal de loots de scheepen, dio in de Oostmousson den Tr^ter moeten pas^^eeren om elders na een der Oostersche goaveme* menten of plaatsen te steevenen, niet mogen veriaaten, voor en aleer hy het Krabben eyland Zuyd-Zuyd-Oost peyld en de diepte heeft van agthien a twintig vadems water; dog in de West- raoasson kan hy zig op de hoogte van het Bokken eyland vau boord begeeven, indien er zig anders geen noodzakdykheden op doen om langer aan boord te blyven.

Art. 4. De loods zal niet vermogen de scheepen en mindere kielen een oogenblik noodeloos op te houden, maar daarentegen met de voortzetting hunner reyze na tyds gelegendbeid alk mogelyke spoed maaken.

Art. S. De loots zal voor alle schade en naded, die door zyn toedoen of moetwillig verzuim aan 's Compagnie*s kiden of ladingen toegebragt worden, verandwoordelyk zyn van het oogenblik af aan, dat dezelve het bestuur van het roer heeft aanvaard.

Art 6. In cas, dat de loots ziek of in den OostbodL niet present mogt zyn, van waar hy zig egter niet dan met con- sent van den Edelen gezaghebber te Sourabaya ahsenteeren mag, zal de andere verpligt weezen in zyn plaats te fungeeren en de ordres zodanig observeeren, als hiervooren vermdd staat* en mitsdien ook verandwoordelyk zyn voor alle schaade en nadeelen, die Gompagoie's kielen en derzelver ladingen do<>r zyn toedoen of moetwillig verzuim komen te lyden.

Art. 7. De overheden van 's Compagnie's scheepen en mindere kielen zullen gehouden zyn de lootsen in hunne ho- dems te accepteeren en, hun met behoorlyke discretie ooi*

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVÊRSTRATÊN. 979

fangende, aan dezelve ten eeneomaal overlaten het bestaur van het roer en ban in de te hondene cours niet contradi- ceeren, maar daarentegen ook doen nakomen het goedvinden Tan den lools, zo ten opzigte van het anker te winden of te laten vallen, als met het vermeerderen of verminderen en brassen der zeylen, 'tgeen de loots gehouden zal zyn dan aan den schipper of gezaghebber te kennen te geeven en deese insgelyks verpligt weezen het goedvinden van den lools dadelyk en met alle vigilantie te laten executeeren en ten uitvoer brengen, in zo verre het niet consteerd, dat de loots verkeer- delyk en tegens alle zeemanschap aan tragt te handelen, in welk geval de overheden niet gehouden zullen zyn aan het commando van den loots eenig gehoor te geeven, maar da- delyk met het schip of vaartuig ten anker zullen moeten gaan, dan wel, indien zulks niet doenlyk is, hetzelve op de best mogelyke wyze op de meest bekwaame plaats op de modder zetten, ten einde nagegaan kan worden, in hoe verre de loots verkeerdelyk zoude hebben willen handelen; voorts de loots binnen boords in arrest neemen en ten eersten van het ge- beurde omstandig kennis geeven, hetzy aan den Edelen ge- zaghebber en Raad te Sourabaya of aan den resident te Grissee.

Art. 8. De overheden zullen gehouden zp den loots ge- daurende deszelvs verblyf aan boord met alle vriendelykbeid te behandelen en denzelven het behoorlyk respect geven, mits- gaders denzelven zodanig logeeren en tracteeren, dat de opper- loots gelykstandig met den opperstuurman en de onderloots met een der mindere officieren zullen worden geconsidereerd.

Art. 9. In gevalle van oorlog met Europeesche mogent- heden, zo als thans het geval is, zal de loots niet aan boord van een schip of vaartuig mogen gaan, voor en aleer hetzelve behoorlyke seynen gedaan zal hebben en ten anker zal gekomen zyn, wanneer hy verpligt is nog een klein vaartuig met een inlander, die het vaarwater niet kend, aan boord te zenden met een verpraybrief, die behoorlyk beandwoord en de loots daardoor verzekerd zynde, dat het een Hollands of vrienden schip

Digitized by VjOOQIC

980 1^99- P- ö. VAN OVÈRSTRATÈN.

is, dat permissie heeft om binnen te komen, hy als dan zig eerst na boord zal mogen begeeven.

Art. 10. Aldus met een schip binnenzeylende, zullen de overheden de seynen op nieuws moeten laten waayen voorby de zeepost Sambilangang (ot Grissee en de loods gehouden zyn die overheden van de order te verwittigen, dat er roei gloeyende kogels moet geschooten worden op alle scheepen en gewapende vaartuigen, die geen seynen laten waayen.

Art. 11. De loots zal zodra hy verzeekering heed, dat het binnenkomende schip niet vyandelyk is, een klein vaartuig na gemelde post moeten zenden om den posthouder of dengeene, die aldaar op het doen van seynen past, te informeeren, welk vaartuig binnenkomt en wie daar op commandeerd.

Art. IS. Als er scheepen ol gewapende vaartuigen binnen- komen, die de maandelyksche sepen niet hebben, zal de loots hun daar van voorzien, met aanzegging om dezelve als voor- meld te laten waayen.

Art 13. Als er zig by of voor Oedjong Panka scheepen of vaartuigen vertoonen, die hy mistrouwt of voor vyandelyke houd, zal hy, zoveel mogelyk, zorgen er geen kleine vaartuigen na buiten gaan en ipso facto een dergelyk vaartuig na Grissee en Sourabaya afzenden om met de uiterste spoed van de aankomst van een zodanig schip of scheepen, etc. kennis te geeven.

7 Mei. Toekenning van een halven stuiver daags meer aan de grenadiers dan aan de fusdiers.

Door den major der infanterie, Laurentius Kasmann» te kennen gegeven zynde, dat by alle mogendheden de grenadiers als een uitgelezen corps beter betaald worden dan de fuseliers, doch dat zulks by de onlangs geformeerde nationale grenadier- compagnie alhier als noch geen plaats heeft, maar dezelven even gelyk de fuseliers betaald worden, met verzoek, dat aan de voormelde grenadiers een toelaag zoude mogen worden geaccordeerd, evenredig met de by de nieuwe organisatie der

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  981 
```

troepen by de Bataarscbe republiek gemaakte bepaling van een balve stuiver daags, die aan den grenadier meerder dan aan den foselier is toegelegd, zo is goedgevonden en verslaan aan de grenadiers, de nationale grenadier compagnie uitma- kende, extra toe te leggen een halve stuiver daags.

Op 20 December 1799 is uilgemaakt, dat de bewuste halve stuiver ook ten deel zoude vallen aan de sergeanten, korporaals, pijpers en tamboers, » lot de voorschreve compagnie •geboorende'*.

Zie ook 13 Augustus 1805.

7 Mei. Voorziening in de mantering van inlandsche militairen.

Is goedgevonden en verstaan in het vervolg van alle in- landsche militairen een balve ryksdaalder van hun maandelyks Iractement Compagnie's wegen te laten inhouden en hun daarentegen van de benodigde monteering stukken te voorzien en zulks te laten ingaan met primo Juny aanstaande.

Zie ook 27 Mei 1803.

14 Mei. Machtiging op hel collegie van Schepenen^ ter bestrijding van de kosten van hel uitmodderen der grachten te Batavia, eene belasting te heffen van de bewoners der huizen in de stad, Zuider-voorstad en Chineesche kamp ten bedrage van eene halve maand huishuur.

Deze machtiging geschiedde > volgens jaarlykscbe gewoonte*'.

21 Mei. Vergunning voor passagiers, vertrekkende van Batavia naar Java's N. O. kust, 500 rijksdaalders aan contanten uit te voeren.

Op 31 Augustus 1799 is >tot voorkoming, opdat van de

Digitized by VjOOQIC

98i 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

op den 91^ May laatsleeden gemaakte bepaling geen mis- bruik worde gemaakt, goedgevonden en verslaan die eoncearie wel te laaien stand bonden, doch daar in deze alteratie te maken, dat daar toe alvoorens speeiaale permissie van deze regeering verzegt en verkreegen zal moeten zyn".

24 Mei. Betaling van *8 Beeren gerechtigheid voor tem' pels en andere vaste goederen te Batavia, aan de Chineezen aldaar todfehoorende.

De capitain en luitenants der Ghinesche natie by een adres te kennen gegeven bebbende, dat zy van w^ens de secretaris van bet collegie van Scbepeneo dezor stad, Johannes Lohr, zyn geinsinueerd tot voldoening der acbterstallige tVi procent 'sHeeren gerecbtigheid van de tempels en andere vaste goederen, die aan hunne natie bebooren, met venoek, vermits die gerechtigheid zedert 30 jaren niet ingevoitlert en zulks niet adn hun te attribueeren is, een gunstige dis- positie daaromtrend te mogen erlangen, zo is geremarqoeeid, dat het eene hardigheid in zich zoude bevatten, wanneer de presente oiBcieren der Ghineesche natie wierden gelast de voors. achterstallige gerechtigheid te voldoen voor den tyd, dat zy die bediening niet bekleed bdiben, en dus zouden moeten betalen iets, dat op hunne voorzaten dan wel op de vorige secretarissen van bet collegie van Schepenen, aan wien dit verzuim zeker in de eerste plaats te imputeeren is, volgens recht zoude moeten worden verhaald; dat dit echter ook aan veele hindernissen zoude zyn blootgesteld, dewyl dezdven reeds lang overleden of gerepatrieerd zyn en dus het bedragen daarvan van derzelver boedels niet ligt te reconvreeren sonde wezen, behalven ook dat de gehede som daarvan niet van die importantie is (als bedragende in het geheel rd' 851), dat dezelve evenredig zoude kunnen gesteld worden met de moeite en de procedures, die daar uit zouden voortvloeien : en is derhalven dan ook goedgevonden en verstaan gedagte offi- cieren te laten volstaan met de betaling van die gerecbtigheid

Digitized by Vj^JUVlC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  985 
```

voor de laatste 10 jaren en hun van de voldoening derzelve voor de vorige jaren te libereeren, met qualificatie aan bet coliegie van Schepenen het bedragen daarvan als een verlies, door verzaimenis veroorzaakt, te laten afschryven.

24 MeL Vernieuwing van hel verbod tegen uitvoer nan contanten naar China.

In consideratie genomen zynde de hoge noodzakelykheid, die er is, om den uitvoer van contante muntspecien en van ongemunt goud en zilver op het kragtdadigst tegen te gaan, zo is goedgevonden en verstaan den capitain en officieren der Ghineesche natie alhier te informeeren, dat in dit jaar hoe- genaamd geen uitvoer van contanten, noch van goud en zilver van hier naar China zal worden toegestaan en dezelven te gelasten om ieder van hunne natie hiervan kennis te geven en om tevens met den anderen in tyds zodanige maatregelen te beramen en in het werk te stellen, dat met de overzending van producten en koopwharen met de jonken het zelvde oogmerk bereikt worde, hetwelk hunne natie anders met' de overmaking van contanten naar China bedoelt, en om aan deze regeering de door hun te beramen en in het werk te stellen middelen daartoe op te geven, met ernstige recomman- datie aan de respective officieren van justitie en den sabandhaar om voor de executie, dat er geene contante munt-specien, goud of zilver van hier worden uitgevoerd, met de meeste attentie te waken.

4 Jnnij. Bepaling, dal i^het presenteeren van besloten i^paketten door vreemdelingen aan deze Regeering slrydig »« fnc* de plaats hebbende ordres'\

Wanneer de bedoelde bepaling is vastgesteld, blijkt niet. Op 4 Juny 1799 is zij slechts toegepast en wel op den supercarga van een Deensch schip, die gelast werd zich bij rekest tot de Regering te wenden, indien hij iets te verzoeken had. Zijn* ^besloten*' paket kreeg hy ongeopend terug.

Digitized by

Google

984 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

5 Junij. Bepaling nopens het verkenen van inzage van stukken aan adjunct^reviseuren

Is goedgevonden, dal, alhoewel de eerste adjonct-reviaenren .thans niet meer zyn leden van de hoge tafel, nogthans zullen blyven standgrypen de plaats hebbende ordrea, volgens welke in cas van revisie de processtukken door den secretaris van den Raad ter lectare-^moeten bezorgd worden aan den eersten adjunct-reviseur, mits hy van den ontvangst door eene be- hoorlyke quitantie doe blyken en voor die stukken respon- sabel zy, en de overige adjunct-reviseuren tevreeden moeten zyn met de vryheid, die zy hebben, om de slukken te gaan leesen ter secretary van hun achtbare dan wel ten huise van den eersten adjunct-reviseur zonder die aan hunne eigene huisen te mogen neemen.

Zie ook 5 Jultj 1764.

11 Junij. Vergunning voor den leverancier van vleesch aan hel huiien-hospiiaal ie Batavia dagelijks een heest pacht'Vrij ten behoeve van dat hospitaal te slachten.

Van deze vergunning werd kennis gegeven aan den keur- meester van het beestiaal en aan den pachter der slachterijen.

Van vergoeding van schade voor den laatsten waa geene sprake.

-^ Junij. Wijziging van art. 8 der generale voorwaarden voor alle pachten.

Weesmeesteren dezer stad hebben te kennen gegeeven, dat onderscheidene debiteuren van de weeskamer onder de Chi* neesche ingezeetenen alhier, welke jongst pachten by de Compagnie gemynd of zich als borgen voor pachters geinter- poneerd hebben, herhaalde instantiön aan hun Eerwaardens hadden gedaan oro de aan hun geleende penningen te mog» behouden, onder aanneeming aan andere dan wel meerdere borgen te stellen, verzoekende hun Eerwaardens om deze reden

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 985

en aitboofile van de schade, welke aan de weeskamer by de invordering van de voorscbreeven penningen door het gemis der interessen zoude worden toegebracht in een tydstip, waar in hei capitaal, hetwelk hy die kamer nutteloos ligt. reeds zeer aanzienlyk is, dat deze regeering zoude gelieven te bepaalen, dat de gemaakte verbanden by de weeskamer door zodanige persoonen, welke naderband pachter of borgen van pacblers by de Compagnie worden, praeferent mogen zyn in geval van insolveqtie van de gemelde pachters en borgen.

Waar over gedelibereerd en geremarqueerd zynde, dat Weesmeesteren en meer anderen in het abusief begryp schynen ie rerseeren, als of onder de by het 8° articul van de generale conditien voor alle pachten bepaalde preferentie van de Com- pagnie, in cas van insolventie van j^achters of hunne borgen, boreo andere crediteuren omtreod hunne praetentiën ten hunnen lasten mede begreepen zoude zyn, dat de Compagnie Toor alle vorige verbanden praeferentie zoude hebben op boedels Tan persoenen, die eigendommen wellig verbonden hebben en, naderhand pachters van eenige pachten der Compagnie of borgen voor dezelven geworden zynde, insolvent komen te overlyden, waarin een zeer groote hardigheid zoude leggen opgesloten; zo is, tot voorkoming van zodanige, metdeinten- tien van deze regeering strydende uitlegging, goedgevonden en verstaan het gemeld 8® articul dusdanig te interpreteeren en te amplieeren, dat, in cas van insolvenlie van pachters van Compagnies domainen of van hunne borgen, de legaale ver- handen, welke op hunne eigendommen zullen zyn gelegd, voor dat zy pachters of borgen zyn geworden, praeferent zullen weezen boven de Compagnie; en hiervan de gemeente by billetien te informeeren.

4f Junij. Vernieuwing mn bepalingen nopens hel brengen van zieken naar de hospitalen.

Gedelibereerd zynde over de door den directeur en de buiten regenten van de hospitaalen ter kennis van deze regeering

Digitized by VjUU^JIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN. 
```

gebrachte lange aanhouding der zieken op de onderacheiden posten, alvorens die in het hospitaal overgebragt worden, zo is als nu, ten einde hier in te voorzien, conrorm de op den 26 Augustus 1760, 24 July 1770 en 20 October 1796 op dit sujet gestatueerde ordres, goedgevonden en verstaan de chirurgyns majors, de opper en onder chirurgyns op de buiten posten, in de schepen en mindere vaartuigen ter reede, gelyk mede by eenig corps van de militie of marine, hoege- naamd ook, bescheiden, zo binnen deze- stad, als onder dies ressort, nader en ten ernstigsten te gelasten om de onder hunne toezicht zynde manschappen, die met ligte kwaaien of accidenten bezogt en noch gaande en staande zyn, ten eersten of uiterlyk binnen drie etmaalen en 'die met zwaarder ziektens of erger accidenten aangetast worden, aanstonds of ten langsten daags, na dat zy bedlegerig geworden zyn of de evengemelde accidenten bekomen zullen hebben, op een schriftelyke ordon- nantie, door hun zelvs ondertekend, in het buiten hospitaal te laten overbrengen, by welke ordonnancie bekend gesteld zal moeten worden eene opgave van de ziekte of kwaal, waaraan de patiënt laboreert, en welke geneesmiddelen aan hem toe- gediend zyn, om de practizyns van het evengenoemd hospitaal in de gelegenheid te stellen de ziekte van den zodanigen des te bceter te kunnen nagaan en de beste hulpmiddelen voor- schryven, mitsgaders de tyd, wanneer de ziekte een aanvang genomen heeft, ten einde de patiënt daarop gehoord en tevens nagegaan kan worden, of de ordres in dezen nagekomen zyn, zullende die geene van de chirurgyns, welke de patiënt boven den voorschreeven tyd aangehouden zal hebben, voor ieder dag verbeuren een maand tractement ten behoeve van de diacony-armen alhier, alsmede een gelyke maand tractement, zo de voornoemde opgaven niet promptelyk worden gedaan.

Voorts den heer commissaris en de buiten regenten van de hospitalen aan te beveelen op de stipste nakoming biervan ten nauwkeurigste te letten en, in contrarie geval, direct den schuldigen aan deze regeering op te geeven.

Zie ook 20/27 JanuarlJ 1801.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 987

Jqd^. Vernieuwing van het verbod tegen het slachten

van wijfjes-buffels.

Aangezien bij bei plakaat van ^3^^ 1776 slecbte bepaald was, dat eene boete van 50 rd* betaald zoude worden »voor ieder zodanig beest, hetwelk geslacht is% en het slachten dien ten gevolge niet preventief belet kon worden, vond de Regering goed: >het opgemeld placcaat van den 23®° April 1776 te renoTeeren en in dezer voegen te altereeren, dat de slachters voor ieder wyfjes buffel, die in de kraaien van de slachteryen gevonden zullen worden, zullen verbeuren een boete van yyflig ryksdaalders zo wel als voor ieder zodanig beest, dat bevondmi zal worden daar gebracht ' te zyn om geslacht te worden of wel te zyn geslacht, ten behoeven van den officier, die de calange zal doen ; en zal hiervan aan de gemeente by billetten worden kennis gegeeven'.

Zie ook -^^ 1801.

-^ Junij. Wijziging van het reglement op de begrafe- nissen, vastgesteld 10/14 Februarij 1775.

De schout dezer stad, Johan Hendrik Hilligert, by een addres te kennen gegeeven hebbende, dat aan hem onderscheiden maaien door de gepreviligeerde bedienster der sterfhuizen en begravenissen klagten 'zyn gedaan over het verhuuren door anderen van rouwgoed, zo is goedgevonden en verstaan het 4^ en 30* articul van het reglement op de lykstatiên en begravenissen van den lO'' February 1775 in deze voegen te amplieeren, dat aan niemand buiten de geprevili- geerde verhuursters van rouwmantels en de bedienster der sterfhuizen en begravenissen, voor zo ver dit voor een ieder derzelve is bepaald, gepermitteerd is of zal zyn rouw- mantels of eenig ander rouwgoed te verhuuren op een boete van rd 100, telken reizen te verbeuren door hen, die dezen contrarie gelyke mantels of rouwgoed verhuurd of voor het genot van geld of eenige geldswaarde geleend zullen hebben,

Digitized by VjUU^JIC

088

P. Q. VAN OVERSTRATEN.

de eene helvt ten behoeve van de stads-kas en de andere helvt ten b<;hoeven van den officier, die de calange zal doen; en hiervan de gemeente by billetten te informeeren. Zie ook 20 November en 14 December 1798.

Cl S5

Junij. Gangbaar verklaring van koperen stuivers.

JAVA

Alzo wy tot gemoedkoming in het thans heerschend gebrek aan kopere muntqiecien op den 21 dezer besloten hebben te laten aanmaken een metaale munt ter swaarte van een loot ieder, bestempeld aan de eene zyde met het woord Java en het jaar getal en aan de andere zyde met de letters I. S., gelyk in mai^ine dezes staat uitgedrukt, en op dies rand gekarteld met paareltjes — zo is het, dat de voornoemde metaale munt in- voegen voorschreeven by dezen gangbaar word verklaard, zo ter dezer hoofdplaatze Batavia en dies ressort, als ten gouvernemente van Java's Noord-Oostkust, Cheribon en Bantam, voor de waarde van vier duiten HoUandsch of een stuiver Indisch geld; begerende dierhalven, dat die munt dusdanig door elk en een iegelyk ter gemelde plaatzen in betaling voor die waarde zal worden geaccepteerd, en verbiedende wel expresselyk, dat aan de cours en circulatie daar van eenige verhindering of stremming werde toegebragt, op poene, dat die geenen, die bevonden zullen worden contrarie deze onze ordres te hebben gehandeld, zullen worden gestraft als rustverstoorders naar exigentievan zaaken.

En, nadien 'er de maatschappy niet alleen zeer veel aange- legen ligt, maar ook het algemeen belang ten hoogsten vordert, dat de voormelde munt niet door vuil gewin zoekenden op eenigerhande wyzen worde vervalst of nagemaakt, zo word zulks by dezen ten slerksten geinterdiceerd, sub poene dat die bevonden zullen worden zich daar aan te hebben schuldig

Digitized by VjOOQIC

```
P.  G.  VAN  OVERSTRATÊN.  $80 
```

gemaakt, by achterhaling, anderen ten exempel, als valsche munters zullen worden gestraft.

Op 9 Julij 1799 is vastgesteld een »reglement voor de nieuwe metaale munt" en op 15 Augustus daaraan volgende een «gealtereerd reglement".

De aanmaak dezer umntsoorl is den 23*^ Junij 1801. ge- staakt, omdat «de melale munt van een stuiver stukken niet aan de verwachting koomt te beantwoorden, die men daar van gehad heeft, dat daar in dagelyks vier pikols zouden hebben kunnen worden verwerkt, wyl bet daar in aange- maakte in den tyd van 24 maanden nauwlyks 44 % S daags bedragen heeft — en dat dezelve, behalven de dagelyks toe- nemende moeielykheden om werklieden te bekomen, niet buiten schade van de Compagnie en van den aannemer van dat werk kan worden in stand gehouden dan door de gangbaarc waarde van de stukken te verhogen van een ouden stuiver tot een nieuwen stuiver of in steede van vier duiten daar voor vyf duiten te stellen.

Zie ook 14 Februari) 1800

22 Junij. Bepaling, dat een oud-Commissaris en Gou- vemeur'Generaal het privilegie had van niet in rechten betrokken te kunnen warden zonder venia agendi van de Hooge Regering.

De «integreerende" leden van de «Hooge Tafel" bezaten dat privilegie.

26 Junij. Crimineel wetboek voor de militie van den Staat.

Uit een, besluit van den Maarschalk Daendels van 28 Maart 1808 blijkt^ dat dit, door het uitvoerend Bewind van de Ba- taafsche republiek op 26 Junij 1799 voor Nederland vastge- stelde wetboek ook in Indié werd gebruikt.

Digitized by VjOOQIC

990 1799- P- Ö- VAN OVERSTRATEN.

28 Janij. Intrekking van het verbod tegen den uüvoer van levensmiddelen naar Palembang.

De beer Gouverneur Generaal ter vergadering voorgedrageo hebbende bet door den zicb bier bevindenden zendeling van den koning van Palembang aan zyn hoog Edelheid by herhaling gedaan verzoek, dat bet in anno paasato gesteld verbod op den uitvoer van ryst en andere levensmiddelen naar Palembang weder mag worden ingetrokken, zo is, uit aanmerking, dat hel Pftlembangscbe hof door de herwaards zending van eenige vaartuigen met tbin zedert bet voorschreven verbod getooml beeft niet onverschillig te zyn aan de vriendschap van de Compagnie en om ook als nu aan den kant van deze regeering mede blyken te geeven, hoe zeer men geneegen is het bond- geooodschap met den koning te onderhouden eo zo veel mogelyk tot welzyn van zp ryk en onderdaanen mede Ie werken» goedgevonden en verstaan in het voorschreeven ver- zoek te bewilligen en dienvolgende het tegens den voorschreeveo uitvoer van ryst en andere levensmiddelen gesteld interdict als nu wederom op te heffen en hiervan de Javasche mi- nisters, de Cheribons en Palembangscbe residenten, nevens den sabandhaar en licentmeester alhier de nodige informatie te geeven.

2 Julij. Prijs'lijst van balken, door de Regering »utl- koops'* aan particulieren af te staan.

Deze prljs-lijst, welke te uitvoerig is om hier op te nemen, zoude roet 1 September 1799 in werking treden. Zie ook 1/8 Augustus 1800.

-j- Julij. Waarschuwing voor valsdie brieven van credit.

De pro interim advocaat Bscaal, M' Wynand van Hoesen, by een bericht kennis gegeven hebbende van eene gedaane ontdekking van nagemaakte credit-brieven van tien en twee ryksdaalders met overlegging van twee stuks van de door hem reeds agterbaalde, zo is goedgevonden en verstaan:

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVÊRSTRATEN. 99l

1^ aan allen en een iegelyk door publicalie en affictie van billelten, mitsgaders door bekkensidg, op de bazaars, zo bier, als in de omme en bovenlanden, van deze ontdekking kennis te geeven, ten einde een ieder zich voor schade kan wachten, onder waarschouwing, dat de voormelde valsche credit-brieven van tien ryksdaalders voornamentlyk kunnen worden gekend, zo aan de daar opgestelde nom- mers, welke onleesbaar zyn, als den druk, die niet egaal is, behalven dat de naamen van den heer Directeur Gene- raaU Johannes Siberg, en wylen den beer Raad ordinair, Adriaan de Bock, onleesbaar zyn en by den naam van den groot kassier, Johan Hendrik Holle, instede van H^ staat H'; voorts, dat die van twee ryksdaalders, waar van de agter- haalde niet met de op gelyke Compagnies credit-brieven gestelde nonimers of de daar onder gestelde handteeke- ningen zyn voorzien, voornamentlyk kunnen gekend worden aan de druklelters, welke vry scherper en grooter zp, mitsgaders aan de onder de nommers en de woorden: •goed voor rd> 2" gestelde streepen, welke in eens door- getrokken en niet, zo als op 's Compagnies credit brieven, . twee maal argebrooken of in driSn afgedeeld zyn;

2^ by de voorschreeven publicatie aan een ieder op het sterkste te interdiceeren om de voormelde, valsche credit brieven op eenigerly wyze uit te geeven of verder te doen cir- culeeren en daarentegen te gelasten, dat die geene,door wien sodanige valsche credit-brieven zyn ontvangen, dezelve zullen moeten overgeeven aan den officier van justitie, onder wiens jurisdictie zy sorteeren, aan wien zy zich ook in gev^l van twyffeling over de echt-* of valschbeid der in handen hebbende credit brieven zullen moeten addresseeren om daar over te oordeelen en in dat geval, wanneer zy de vertoonde credit-brieven bevinden valscb te weezen, dezelve zullen moeten aanhouden en vervolgens, zo nauwkeurig mogelyk, onderzoek doen, van wien sodanige valsche credit brieven afkomstig zyn, ter ontdekking van de schuldigen aan deze misdaad;

Digitized by VjOOQIC

998 I^ÖO. ^' Ö. VAN OVERSTRATÉN.

3^ de door den pro interim advocaat fiscaal, van Hoesen, by zyn voorschreeven bericht overgelegde valscbe credit brieven aan denzelven tot dat einde te laten teruggeeven en wyders de gezamentlyke officieren van justitie op het nadrukkelykst te recommandeeren om met de meest mogelyke activiteit te inquireeren naar de daders, die zich aan de voor- schreeven falsiteii hebben schuldig gemaakt, dan wel in het vervolg schuldig zouden mogen maken, mitsgaders by ontdekking en achlerhaling tegen dezelven te proce- deeren naar de uiterste gestrengheid der wetten tot de poenalileiten, daar by bepaald; en

4^ aan de geenen, die de daaders of die eene gelyke CaJsi- teit of vervalsching mogten pleegen, zullen ontdekken en aauwyzen, zodanig, dat dezelven in handen van de justitie geraken en van het fait kunnen overtuigd worden, oit te looven een premie van een duyzend zilvere, gekartelde ducatons, met toezegging, dat de naam van den aanbrenger, des begeerende, zal worden geaecreteerd.

12 Julij. Bepalingen nopens den mi/itairen, geneeskun- digen dienst te Batavia.

De heer Gouverneur Generaal ter dispositie gebracht heb- bende een aan zyn hoog Edelheid gericht bericht ran den eolonel-titulair der infanterie, Johan Hendrik Schenck, en den major, Laurentius Kesman, inhoudende diverse verzoeken ten einde de bediening der zieken by de inlandsche militairen over het algemeen op een geregelden voet te brengen, zo is goed- gevonden en verstaan:

1® te bepalen, dat in het vervolg by iedere halve brigade een chirurgyn major zal worden geplaatst en mitsdien een chirurgyn major by de T halve brigade, die tot noch toe daar van niet is voorzien, aan te stellen; 2^ aan de eveugemelde chirurgyns major der halve brigades een vast tractement toe te leggen en hetzelve gedurende den oorlog te bepalen op rd' 200 ter maand, ingaande

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 995

met primo dezer, en mitsiHen de fangeerende chirurgyn majors met dien dag te laten cessceren;

3^ om alle misverstand voor te komen te bepalen, dat de voormelde, by de halve brigades geplaatste cliinirgyn-majors tevens zullen worden geconsidereerd als guarnizoens cbi- rurgyn-majors en dierhalven verplicht zullen zyn alle de militairen te bedienen, die in het guarnizoen, alwaar zy zich bevinden, liggen;

4° dat, ingevolge van dien, de chirurgyn-majors van de 2® en 3® halve brigade, zo lange de troepen op den praesenten voet guarnizoen zullen houden, verplicht zullen zyn hel inlandsch hospitaal en alle de in het campement te Wel- tevreden gecampeerde nationaale en inlandsche militairen en arthilleristen te bedienen, wordende aan den oudslen derzelven de bediening over het gemeld inlandsche hospi- taal en aau den jongsten die van de zieken in het gedagt canifiement opgedragen ; en ook de chirurgyn major van de P halve brigade, als in de stad liggende, niet alleen alle militairen en arthilleristen in dezelve, maar ook diegeenen, die zich op de stniud-balteryen en posten bevinden, zal moeten bedienen ; en dat mede de chirurgyn major van de 4" halve brigade de in guarnizoen op Meesler-Cornelis liggende, nationaale militairen en arthilleristen, die zich daar bevinden, zal moeten bedienen;

5^ voor de in de stad liggende Papangers en inlandsche ar- thilleristen een hospitaal te bepalen op den voet, zo als het inlandsche hospitaal by Weltevreeden is ingericht, en daar toe te laten gebruik maaken van de kamer aan den Zuidkant van het binnen hospitaal, die onlangs door een muur van dat hospitaal afgesloten is en dus geen com-. municatie met hetzelve heeft; en de bediening van hetzelve op te dragen aan den voormelden, in de stad bescheiden chirurgyn-major by de eerste halve brigade;

6^ aan de ondermeesters, die in het inlandsch hospitaal by Weltevreeden dienst doen, als mede die in der tyd in het op te richten inlandsch hospitaal in de stad nodig geoor-

rLAlAAT-BOn DBEL XII. (iZ

Digitized by VjOOQ IC

gd4 1769. P. Ó. VAN ÓVÊf^ètRAtEN.

deeld zullen worden, mei intrekking van gage, kostgeld. enz., tot een vast tractement gedurende deo oorlog toe te leggen rd' KO ter maand of zo veel den ondermeesters in het buiten hospitaal is toegelegd; 7® den heer commissaris en de buiten regenten der hospi- taalen te bten opgeeven, op welk een voet de nodige me- dicynen voor het inlandsche hospitaal by Weltevreeden door den apothecar in het buiten hospitaal zullen kunnen worden verstrekt, als mede hoedanig de verstrekking van medicynen yoor het in de stad op te richten hospitaal voor de Papangers en inlandsche arthilleristen best zal kunnen geschieden door den apothecar in de stads-apoLheek en tegen wat prys, mitsgaders welke verstrekking van medicynen, linnen, etc, aan de chirurgyns-majors, die de bediening van de inlandsche bospitaalen, zo by Wdtevreeden, als in de stad hebben, bovendien noch zoude bepaald dienen te worden, voor zo ver zy dezelve noodzakdyk by de hand dienen te hebben ; voorts welke verstrekking van medicamenten, linnen, etc., mede bepaald dient te worden voor den op Meester-Gornelis in guarnizoen leggenden ehi- rurgyn-major by de 4^ halve brigade voor de geneezioi; van kleinigheden, waar voor de soidaaten niet naar bet hospitaal behooren gezonden te worden.

Naar aanleiding van het bepaalde sub 7^ is op 30 Julij 1799 besloten: >de verstrekking van medicynen uit het buiten hospitaal te excuzeeren en aan den practizyn van het inbmdscli hospitaal geduurende den oorlog een montant van rd* 150 ter maand uit 's Ciompagnie's kas toe te leggen tot den in- koop der benodigde medicynen, linnen, etc., voor de lyders, hetzy er veel of weinig zieken in hetzelve leggen, ingaande met primo Augustus aanstaande, maar nochtans onder deze voorwaarde, dat, zo by epidemique ziektens of anderzints de impotenten mogten komen te surpasseeren boven het getal, dat tot noch toe in het voorschreeven hospitaal geleegen heeft,

Digitized by VjOOQ IC

1^99. P. Q. VAN ÓVERStRATEN. 99^

dan wel in geval de benodigde medicamenten by particulieren niet te bekomen mogten zyn, hy zich als dan aan den heer directeur en de buiten regenten der hospitaalen zal kunnen en mogen adresseeren ten einde zyne behingen aan deze regeering voor te dragen".

Op 22 Augustus 1799 bleek, dat i»niet wel begreepen is de door deze regeering den 1^^^ July laatstleden onder meer anderen gemaakte bepaling, dat de chirurgyn-major van de eerste halve brigade, als in de stad leggende, niet alleen mi- litairen in dezelven, maar ook die, welke op de batteryen en buiten posten leggen, moet bedienen en dat voor de in de stad leggende Papangers en arthilleristen een kamer in het binnen hospitaal tot een hospitaal voor dezelve zal worden geapproprieerd en de bediening van hetzelve opgedragen aan den voormelden, in de stad bescheiden chirurgyn-major, waar door verstaan moet worden, dat aan den chirurgyn-major van de eerste halve brigade de geheele behandeling der zieken onder de in de stad liggende Papangers en inlandsche arthil- leristen is opgedragen, doch van de overigen, in de stad en dies omtrek leggende militairen maar voor zo verre als de ge- ncezing van kleinigheeden betreft, waar voor de soldaaten niet naar het hospitaal behoeven gebracht te worden".

Van de 1' halve brigade, sterk 934 man, lagen gewoonlijk per maand 200 ziek in het hospitaal.

12 Julij. Regeling der rantsoenen voor Europeesche ar- tiUerisien.

De beer Gouverneur Generaal ter dispositie gebragt hebbende een aan zyn hoog Edelheid gericht bericht van den major der arthillery, d'Ormancey d'Omois, daar by verzoekende, dat de verstrekking van rantsoenen voor de Europeesche arthilleristen, die in de stad in guarnizoen leggen, op een gelyken voet mag

Digitized by VjOOQ IC

dd6 l^OÖ. f*. Ö. VAN OVERÖTRAtEN.

worden gesteld met die, welke de arthilleristen, op 'Meester- Cornelis bescheiden, genieten, zo is om de billykheid hiervan goedgevonden en verstaan aan de Ëuropeescbe geiiieene ar- thillerislen en onder-officieren in het generaal, waar zy ook komen te leggen, in het vervolg gelyke rantsoenen te laten verstrekken, als voor de infanteristen by besluit van den 2(K° July 1798 bepaald zyn, bestaande in: 50 « ryst, 20 » kadjang, 30 kannen azyn, 3 > arak,

IV4 ^ koflylK)onen, 5 » zout,

V4 * peper 'smaands en 1 tarwen brood 's daags. Voorts noch voor de kazerne der Ëuropeescbe arthillerislen in de stad 'smaands te laten verstrekken 6 kannen oly en voor hel nieuwe retranchement 9 kannen oly ter maand, mitsgaders de daar voor benodigde lampen te laten aanmaken. Zie ook 13 Augustus 1799.

16 Julij. Toekenning van een ïidottceur*' aan de pre- dikanten bij de Nederduitsche gemeente te Batavia.

Aangezien het getal der predikanten by de Nederduitsche gereformeerde gemeente alhier door het overlyden op den 26'' April jonstleden van den predikant, Theodorus Vermeer, weder tot drie is gebragt, is op een door bun daartoe ge- praesenteerd request goedgevonden en verstaan aan ieder der zelven te accordeeren bet genot van hel door boeren Conv raissarissen Generaal in den jaare 1796 aan de toen alfaier aanweezig geweest zynde predikanten by de Nederduitsche gemeente boven derzelver gewoone inkomsten geaccordeerd douceur wederom te laten standhouden, tot zolang derzelver getal tot vier zal zyn vermeerderd, mitsgaders het zelve te laten ingaan met den V^ May laatstleden.

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  997 
```

Op 6 Augustus 1799 is ook aan den predikant by de Ma- leische gemeente te Batavia een douceur van KO rd* *s maands toegekend, waarom deze verzocht had, «uithoofde van de be- krompenheid zyner inkomsten en de praesent hooggaande duurte der levensmiddelen", terwyl «zijn dienst in allen deelen de- zelvde is als die zyner ambtgenooten by de Nederduitsche gemeente, uitgenomen alleen de taal, waar in die vericht word".

De predikant by de Portugescbe gemeente (e Batavia er- langde hetzelfde «douceur" op 27^° Augustus 1799, »uit consideratie van de bekrompenheid zyner inkomsten by de thans plaats hebbende ongemeene duurte der levensmiddelen en ander behoeftens".

16 Julij. Regeling der zwaarte van kanassers poeder- suiker.

Is goedgevonden en verstaan het gewicht van de, zo hier, als op Java en Cheribon, aan de Comp^ geleverd wordende kanassers poeder-suiker voortaan nader te bepalen op 420 fi en 32 S tarra en de ten schaale gebracht wordende kanassers, die meer dan zes ponden daar boven weegen, niet te doen accepteeren; voorts den administrateur in de suikerpakhuisen alhier te gelasten om, by aflevering van suiker, deontrampo- neerde kanassers op een aparte plaats te doen weg leggen en daar van aan de opperkooplieden dezes kasteels kennis te geeven, ten einde dezelven dié kanassers in praesentie van expres daartoe te benoemen gecommilteerdens kunnen laten verkanasseren en welke geconmiitleerdens verplicht zullen zyn van het getal der vernieuwde krandjangs, zo mede of de oude en onbekwaame behoorlyk zyn weggeworpen, telkens schriftelyk rapport te doen aan den heer Directeur Generaal en de kasteels opperkooplieden ; en wyders aan den gemelden administrateur, van Naarsseu, voor ieder kanasser, die in voegen voorschreeven verkanasserd zal worden, voor de te leveren nieuwe krandjang, spillage, stroozakken, bindrottings en ar-

Digitized by VjOOQIC

998 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

beidslooD in eens toe te leggen rd" 1:4; en hier van het nodig aanschreven aan de Javasche ministers en den resident te Gheribon te laten afgaan, als mede informatie te geeven aan de suiker molenaars alhier en die zulks verder aangaat.

-^ Julij. Maatregelen in het belang van pedati-wegen in de nabijhdd van Batavia.

Is goedgevonden en verstaan:

Eerstelyk: enz.

Ten tweede: Heemraaden te qualiGceeren om ten eersten en wel voor het doorkomen van de aanslaande kwade mousson in een behoorlyken, bruikbaaren staat te brengen de buffels- wegen, zo om de Oost als de West, tusschen de land goederen Buitenzorg, Weltevreeden en Tanna abang, met zodanige ad- sistentie van de ingezetenen der landen, aan de gemeene wegen aldaar gelegen, dat zy, die geene bnffelkarren bezitten, gehouden zullen zyn het nodige hout tot het vallen van de gaten, in de voornoemde wegen zynde, aan te kappen, tol takkebossen of fachines te binden en op de buffelskarren te laden en zy, die de voornoemde karren hebben, daar mede die takkebossen of fachines zullen moeten brengen ter plaatse, die hun zullen worden aangewezen; — voorts HeomraaJen mede aan te beveelen om behoorlyk zorg tedraagen, dat deze last in het gemeen gedragen word zonder den een meerder dan den anderen op te leggen en voorts met zo ved in te boaren koelies, als daartoe by een goed overleg zullen nodig geoor- deeld worden, mitsgaders om het calculative bedragen daarvan ten eersten aan deze regeering op te geeven ten einde over het zelve eene billyke verdeeling te maken en intosscben hel daartoe benodigd geld uit bun kas te fourneeren.

Ten derden: door de respectieve ingelanden by de voor- noemde wegen ten spoedigslen aan Heemraaden te laten op- geeven eene accurate notitie van de op hunne landen gevonden wordende buffelskarren, met bekend stelling van de namen der bezitters en de campongs, waar in die zyn.

Digitized by VjOOQIC

iree. p. q. van overstraten. 999

Ten vierden: van de voorschreeveo dispositien ten eersten alomme in de bovenlanden door aflBxie van biUetten en bek- keoslag kennis te doen geeven.

Zie ook ^-^ 1809.

-^ Julij. Vernieuwing van het verbod tegen het trouwen van Christenen zonder vergunning van den Gouverneur Generaal.

In overweging genoomen zynde de hooge noodzakelykheid, die er is, om te renoveeren de order, die reeds gevonden word by de instractie voor beeren commissarissen van hnwe- lyksche zaken en sedert altyd tot na toe is geobserveerd en naar gekomen, dat namentlyk niemand ter dezer hoofdpbiats zal vermogen te troawen zonder daartoe consent verkregen te bebben van den beer Goavernenr Generaal, alzo de onder- vinding Ibans doet zien, boe dat sommige dezelve trachten te dadeeren en infruclueus te maken.

Zo is goedgevonden en verstaan die order te renoveeren en mitsdien te stataeeren, dat alhier geene bawelyken door Christenen zullen mogen worden aangegaan of persoenen in onSertroaw worden opgenomen zonder daartoe scbriftelyk permissie van den beer Gouvemear Generaal verkregen te bebben en dat dus ook alle trouwbeloften, door dezelven ge- passeerd of verleend buiten de gemelde permissie, gehouden zullen worden voor nul en van geener waarde; en zal hier van aan de gemeente by publicatie kennis worden gegeeven.

'8111.^0. Jiw/fticlic voor den Hoogen Raad van justitie van Nederlandsch'lndië, residerende te Batavia.

Deze instructie, gedagteekend >Amsteldam den 20 Augustus

1798", is > beraamd" door de beeren Bewindhebberen van de generale Ned. 0. I. Compagnie, uitmakende bet Comité tot den Aziatischen handel en bezittingen, en »tot een ieders naricht en informatie" ook naar de buiten*kantoren verzonden.

Digitized by VjOOQIC

1000 1799. P. G. VAN OVERSTRATEN.

Volgeos de ontwerpers moesl zij slechts dienen om, »zo lang wy geene Gnale voomening ten aanzien der jnslitierie zaaken beraamd hebben, tol een richtanoer voor dal collegie te verstrekken, terwyl verdere, voor dat collegie subsisteereode ordres en reglementen moeten blyven effect sorteeren en door bun op den gewoonen voel behandeld worden".

De instructie luidt, ais volgt:

CAPITTEL I. Aangaande den president en de Raden van jtutiiie in het generaal.

ArI. 1. De president en de Raden van justitie zuilendoor het bewind over de zaaken van den Oost-Indischen handel en bezittingen in Europa in den naam van den representativen souverein der Bataarsche Republiek worden verkoren en aan- gesteld.

Art. ^. De Raad iran justitie zal bestaan uit een president, agt ordinaris en vier extra ordinaris Raden, als ook gesterkt en voorzien weezen met een advokaat Gskaal, benevens een water Gskaal, als mede een secretaris of griffier en twee gezwooren klerken, alle bekwaame en wel geqoaliGceerde personen.

Art. 3. En zullen voortaan in alle commissien, mande- menten, provisien van gratie en in alle andere aden genoemd en gequalificeerd worden de president en Raden van den Hoogen Raad van justitie van Nederlands-India.

Art. 4. Alle de ordinaris leden van den gemelden Raad, mitsgaders de respeclive fiskaals of(e ten minsten de advokaat- Gskaal, zullen voortaan moeten zyn doctoren in beide de rechten.

Art. 5. De Raad van justitie zal baare residentie houden binnen de hoofdstad Batavia, gelegen op bet eiland groot Java.

Art. 6. En zullen in voorsz. Raad niet te gelyk mogen fungeeren vader en zoon, schoonvader en schoonzoon ol broeders en zwagers, mits nogthans dat zodanige opkomende aiiinitcit geen verhindering zal geeven.

Art. 7. Vervolgeuds zullen de Raden ook niet mogen ju-

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  IQOl 
```

geeren in zaaken der geenen, die henlieden beslaan lot in den zesde graad inclusive, zoo in consanguiniteit, als in affinileit.

Art. 8. Geene van de Raden zullen pagters, noch mede- slaaders, nochte ook borgen ofte contraborgen derzelver direct of indirect mogen weezen.

Art. 9. Zoo mede zullen zy geene giften, gaven of ge- schenken aanneemen van iemand die -voor den Raad pi-oces beeft of apparent hebben zal, op suspensie of verval van haren staat en ofiTicie en op verdere poene, dat zoo wel de aanneemer, als de schenker boven dien naar evenredigheid en exigentie van zaaken zal gecorrigeerd worden.

Art. 10. Item zullen die van den Raad partyen, die voor haar eenig proces hebben of apparent staan te krygen, in hunne zaaken geen advies of raad geeven; en, by aldien een der leden iemand onweetens mogte eenig advies of raad gegeven hebben en dat die zaak naderliand voor den Raad geventileerd wierd, zoo zal de zodanige gehouden zyn zig zelven daar van te excuseeren, op poene van voor de eerste reyse van huulieder ambt en dienst voor den tyd van een jaar gesuspendeerd en voor de tweede reyse van staat en digniteit gepriveerd te zullen worden.

Art. 11. Niemand uit den Raad zal de geheimen, gehouden besognes, raisonnementen en deliberatien over de zaaken, al- daar litis pendeot of verhandeld wordende, mogen releveeren, op gelyke poene, als in het even voorgaande artikel.

Art. 12. Alle jaaren, den eersten rechtdag na nieuwjaar, zal ieder lid des Raads in handen van den president en die wederom van den oudsten of volgenden Raad den eed van purge moeten afleggen in maniere, als volgt:

Wy verklaaren en zweeren het voorleeden jaar van niemand, die voor deezen Raad te doen heeft gehad of apparent stond te doen te krygen, eenige geschenken, klein of groot, ont- vangen of genoten te hebben, noch wy zelven, noch onzes weetens onze huisvrouwen, kinderen, familien of wie het ook mogten weezen, die ons mogen aangaan, directelyk, noch indirectelyk, gelyk wy ook voortaan beloven ons daar voor

Digitized by VjOOQIC

1008 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

beiliglyk en religieus te wagten, tot bekragtiging van dia legende:

Zoo waarlyk bdpe ons God Almagtig.

Art. 13. Ook zal ieder lid gehouden zyn op de minste suspicie zig t^en den anderen in voege voorn: te zuiveren.

Art. 14. losgelyks zullen de partyen of een Atném. op welke suspicie valt, by eede gehouden wezen te verklaren. dat zy aan niemand van den Raad, direetelyk of indirectdyk, ietwes hebben beloord ofte ook zuUen beloven te geeveo.

Art. 15 De voorsz: president en Raaden zullen jostiüe administreeren en recht doen in den naam en van wq[eDds bel Bataarsche volk.

Art. 16. Des dal zylieden alle de geenen, die des reqoi- reeren, tonder aanzien van personen, het zy ryk of arm. groot of klein, van wat staal of conditie hy zoude mogen wezen, zonder gunsl, vreeze, simulatie of dissimuhlie rerbl en juslitie doen, vervolgends haare gewysdens, zo seoleatien, decreelen, ordonnanlien als appointementen, doen necaleeroi en ten eiïecte brengen.

Art. 17. Tot welken einde dan ook alle de respecün officieren in Nederlands-India, niemand uitgezonderd, wordfü gelast en geordonneerd, gelyk zy uil kragte deezer gda&l es geordonneerd worden, dat zy, op vermaaning en autorisatie van voorschreven president en Raaden, haarlieder fidaal. ministers, deurwaarders en geweldigers, lot bet ezeculeem van de geweesene senlentien, decreelen, ordonnanlien eo ap- pointementen behoorlyke assistentie zullen doen, op verbeurte van hun lieder ambten en geêvenredigde correctie naar ezigeotie van zaaken

Art. 18 En zal meede de hoge regeering van NederlaoJs Oost-India in het doen van de justitie ^ de executie tin dien gehouden zp den gemelden Raad te helpen en bystaixi te doen legens een iegelyk.

Art. 19. Verders, indien het kwam te gebeuren, dat de Raad van juslitie door sterfte of andere toevallen xodaoig verminderd en zwak wierd, dat de justitie daar door xoude

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1005

Tirorden veragterd en de zaaken niet naar behooren konden Tirerden geêxpedieerd, zullen als dan door de hooge Indiasche regeering» op het vertoog van den president en raaden, de vacatures met bekwaame en ervarene subjecten provisioneel worden vervuld oni tot zo lange te blyven fungeeren, tot dat door het Bewind over den Oost-Indischen handel en be- zittingen in Europa daar in zal zyn voorzien en over de ontbreekende plaatsen gedisponeerd.

Art. 20. En zullen die te assumeerene lieden ten minsten moeten weezen voorzien roet de qualiteit van koopman.

Art. 21. De ordinaris vergaderingen, rechldag en rolle van voorschreeven Raad zullen op Woensdag, des morgens ten half agl uuren, gehouden en verders aldaar, na het aflopen van de rolle, gedepecheerd worden de gepresenteerde requesten, dewelke aan den president zullen worden overgegeven ten fine daer op door den grififierofsecretaristedoenappointeeren, zoo en in diervoegen, als by den Raad zal weezen gecon- cludeerd, waar na dezelven ten spoedigsten door den griiBer of secretaris geteekend en aan de supplianten uitgegeven zullen worden.

Art. 22. En zullen de ordinaris vacantien voor gemelde Raaden weezen van den eersten Woensdag in October tot den eersten Woensdag in November en van den tweeden Woensdag in Maart tot den eersten Woensdag in April.

Art. 23. By het examineeren, visiteeren en afdoen van processen zullen omtrent het crimineele geen minder als zeven en aangaande het civiele niet minder als vyf Raaden moeten present zyn, van het begin tot het einde toe.

Art. 24. Item zullen de voorschreeven president en Raads- leden in de Raadkamer, zo op ordinaire, als extra ordinaire vergaderingen, verschynen en van 's morgens ten half agt tot elf uuren aldaar moeten blyven of wel zo veel langer, als de zaaken naar het oordeel van den president zullen ver- eischen, zonder eerder te mogen scheiden, ten zy om gewig- tige en gefundeerde reedenen.

Art. 25. Vervolgens zullen de leden van den Raad haar

Digitized by VjOOQIC

1004 1709. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

op de voorschreven vergaderilageii niet mogen abseuteeren, dan met voorkennisse van den president ofte van den geenen, die in zyne plaats presideeren zal.

Art. 26. De Raad voorschreeven zal keunis neemeo vaD alle zaaken van appel en reformatie, die van den gerechte van Batavia en de verdere respective judicieele collegien op alle buiten-comptoiren, waar onder Gabo de Goede Hoop oneede begrepen zal zyn, item van alle andere lagere rechtbankea aan haar moeien devol veeren, als meede van zaken in materie van reductie, van uitspraken van arbiters ofte goede mannen.

Art. 27. In voege dat van nu voortaan alle verzoeken van reductien, reformatien en appellen, niet alleen zonder, maar ook met de claupüle van relief jegends de indibite in- terjectie, verheffing en prosecutie der appellatien, aan den meergemelden Raad van justitie direct zullen worden gedaan en dat ook aan haar de stukken, in de voorige instanlien gediend hebbende en overgelegd zynde, onder eenen ordenlyken inventaris behoorlyk geëvangeliseerd, per missive zullen worden toegezonden.

Art. 28 Item zal by den voorschreven Raad ter eerster instantie kennis werden genomen van zaaken, in welke by voorschreve en andere rechteren recht geweigerd ofte onge- hoorlyk gedilayeerd word, by weegc van evocatie..

Art. 29. Voorts zal dezelve Raad exactelyk doen infor- meeren en. inquireeren op de abuizen en delicten van alle de fiskaalen, bailluwen, landdrosten en andere oflicieren,fungeereDde in Nederlands India, en, die gehoord zynde, dezelve naar ge- legendheid van zaaken corrigeeren ; en, indien bevonden werd, dat zy by merkelyke reedenen schuld hebben, hen by provisie mogen suspendeeren van haare diensten en officien, waar van door den praesident immediaat aan de hoc^e re^eering kennis zal gegeeven worden omme die bedieningen intusschen te kunnen suppleeren met advies en communicatie van den voor- schreeven Raad, voor zoo veel den advokaat fiskaal van Neder- lands India en water fiskaal te Batavia aangaat, welk advies en communicatie ook stand zullen moeten grypen, wanneer

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1008

laatolgemelde officieren om redenen zig in officio van deeze of geene zaaken komen te excaseeren.

Art. 30. Ook zullen de voorschreeven presiJenl en Raaden in de eerste instantie, tot maintien van het recht, de vryheid, waardigheid en souverainiteit des Balaafschen volks, mitsgaders de publieke finantien en domeinen, justitie expedieeren, doch, voor zoo verre de twee laatstgemelde objecten aangaat, daarin niet termineeren, noch sluiten, zonder dat de president en Raaden met de hooge Indiasche regeering deswegends gecon- senteerd en deszeirs advies ingenomen zal hebben.

Art. 31. Alle zaaken, zoo civiele, als crimineele, concer- neerende 'sC!ompagnies dienaren, niemand uylgezonderd, ook zodanige persoonen, die ten genoege der hoge Regeering uit 's Compagnies dienst worden ontslagen behoudens haare rang en qualiteit, dien zy in den dienst hebben gehad, item alle, die uit 's Compagnies casse eenig kosigeld en gage genieten, bekomen en behouden, zullen ter eersier instantie voor den Raad van justitie worden geventileerd.

Art. 32. En, wanneer tusschen burgers of andere in- of opgezetenen en Compagnies dienaaren gedelinqueerd word, zal de officier, dewelke by preventie de delinquanten eerst in arrest of hegtcnis heeft gesteld ofte op het delict begonnen is informatien in te winnen, dezelven, zoo wel 's Compagnies dienaren, als de burgers, in- of opgezetenen voornoemd, en zoo vice versa, calangeeren en te recht stellen voor gemelde Raad van justitie.

Art. 33. Item zal voorschreve Raad in den eersten kennis mogen neemen van zaken, rakende vreemde kooplieden, gcene vaste woonstede ofte residentie in *s Compagnies gebied hebbende, het zy dut dezelve op Batavia kwanten te delinqueeren orte tegens den anderen eenige actiën wilden instilueeren, dan wel door wie het zy, in rechten belrokken moglen worden, zulks, dat alle arresten en provisien van justitie, concerneerende voorschreeve vreemde kooplieden, by denzelven Raad zullen moeten verzogt en verleend worden.

Art. 34. Item van zaken van admiraal- en piraatschap

Digitized by VjOOQIC

1006 1^99- f- 6. VAN OVERètRAtÊN.

of die concerneerende de zeevaart, wanneer namentlyk vreemde natiën haar volk of schepen builen 'slands in hel ressort van Nederlands Oosl-India ofte io de zeeën van dien beschadigd hadden, die van de Compagnie, als mede de burgers en in- woonders van Batavia, dan wel de op- en ingezetenen van des zelfs colonien en wal des meer zy.

Art. 35. Zullen ook voor den Raad komen in rauaclie alle de zaken, concerneerende tollen, paglen en licenten, waar onder ook begreepen zyn alle openbare tappers en herbergiers, dewelke maandelyks de pagten moeten opbrengen.

Art. 36. Item alle abuizen, excessen en delicten, begaan by de militairen, zoo te land, als te water.

Art. 37. Mitsgaders alle zaken in materie possessoir mei het geene daar aan dependeerd, als van maintenue, spolie en complaincten, zoo wel (usscben op* en ingezetenen der colonie, als vreemdelingen en nabuuren.

Art. 38. Weduwen, weesen en andere miseraMe persooiien zullen ook ter eerster instantie hare zaken voor den Raad mogen brengen, doch niet wanneer dezelve hy cessie of trans- port zyn gekomen aan de actiën van alle zulke persoenen, welke niet ter eerster instantie onder de judicature van den Raad bebooren.

Art. 39. Item zal de Raad kennis nemen van zaken, rakende de munten, dat is te verstaan, by aldien iemand, van wat conditie of slaat hy mogte weezen, de munten der Bataaüschc republiek, het zy dat die zyn van de geweezene generaliteit of van de voormalige zeven provintieu dan wel andere, die in Nederlands-India gangbaar zyn, had nagemaakt, vervalscht of besnoeid.

Art. 40. Item van alle judicieele verschillen, die tusschen de respective gouvernementen, commandementen, directien, opperhoofdschappen, residentien, steden en collegien, gehoorende onder het ressort van de Compagnie, spruiten en opreizen zullen.

Art. 41. Die geene, die onder eeuen dagelykschen rechter in Indien zyn gezeten, zullen, gelyk tol nog toe is gebrui-

Digitized by VjOOQIC

P. 6. VAN OVERèTRATEN. 1007

kelyk geweest, de een den anderen niel mogen verbinden elders te recht te slaan by prorogatie of onderwerping van jurisdictie in zaken, niet excedeerende de somnie, tot welke hunne dagelyksche rechter is toegestaan by arresl te wyzen, tot hoe verre mede zal cesseeren de vergunning, gegeeven aan weduwen, weezen en andere miserabele persoenen.

Art. 42. Doch partyen woonende onder verscheidene rech- ters, zullen de debiteurs by prorogatie van jurisdictie niet betrekbaar wezen voor den Raad van justitie, ten waare zy haar zelven uitdrukkelyk en speci6ek de jurisdictie van den voorschreven Raad hadden onderworpen en de actiën waren surpasseerende de somme van 50 rd'.

Art. 43. Vervolgends zal gemelde Raad ook kennis hebben en neemen van alle criminecle zaaken en excessen, die verjaard en ongecorrigeerd gebleven zyn.

Art. 44. De Raad van justitie zal de autoriteit en de magt hebben om te examineerenr de stukken en proceduren, waar op by de laage rechtbanken in Nederlands-India extra ordinaris geprocedeerd en de straffe des doods niet geinfligeerd is geworden, ten fine te onderzoeken, of het delict naar zyne qaaliteit is gefistimeerd en gestraft geworden; en zullen dan ook de laage rechtbanken gehouden zyn de voorschreven proces-stukken, in voege als die mogten zyn gesloten, be- hoorlyk geëvangeliseerd, aan gemelden Raad op de eerste aanmaning over te geven of te zenden.

Art. 45. Item zal dezelve Raad alle persoenen, niemand uitgezonderd, by preferentie mogen ontvangen ter purge.

Art. 46. De Raad zal ook kennis hebben en neemen van zaken, alwaar van ondeugdelykheid gecalangeerd worden cos- turnen, gewoontens, keuren of herkomen ; ook dezelven mogen declareeren corrupteele en die als ondeugdelyk aboleeren en te niet doen, by aldien zal bevonden worden, dat het alzoo behoorde te geschieden.

Art. 47. Daar tegen zal de Raad van justitie haar niet bemoeyen en bekreunen met het verleenen ofte depecheeren ▼an beneticien van inventaris, requesten civile tot relivementen

Digitized by VjOOQIC

1008 1790. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Van contracteD, substanlieele en extra judicieele bezwaarnissen, nocbte van mandementen van cessie, respyt en indactie, nocbte van brieven van gratie en pardon, maar zullen alle dezelven verzogl en geexpedieerd worden by den Goaverneur Generaal en de Raden van India, docb niet anders dan mei com- miltimus aan den Raad ten 6ne van interinement, waar onder nogtans niet worden begreepen brieven van abolitie en pardon naar sententie, die de soaverein zonder interinement ex inCnita gratiae potestate zoude kunnen verleenen.

Art. 48. Egter zal de Raad mogen decerneeren en verleenen requesten civiel om gereleveerd ie worden van fouten, omissien en verzuimenissen, in judiciele actens gescliied, te weeten: van verloop of verstek van peremptoire delayen, fatale tyden en. andere diergelyken.

Art. 49. Ook zal de Raad bevoegd wezen aan een iegelyk te verleenen mandamenten en interdictien poenaal van arresten, item om ex lege difiTamari actie te institueeeren, waar om- trent voor denzelven Raad zal worden geprocedeerd, zoo als tot nog toe aldaar gebruikelyk is.

Art. 50. Voorts zal de Raad verpligt zyn, wanneer een'^ van haare mandamenten, provisien van justitie, sententien, appointementen en wat des meer zy, zouden moeten worden geêxploicleerd ofte geëxecuteerd aan persoenen, in het vader- lami of op de buiten-coniptoiren van meergemelde Maatschappy van India gedomicilieerd en bescheiden, alle zulke mandamenten, etc, benevens een notul, in Raade van India over te geven, met verzoek, dat dezelve mogen worden verzonden ter plaatse, alwaar de gedaagdens en gerequireerdens zig onthouden, ten einde aan die naar hunne forme en inhoude te kunnen worden geêxploicteerd.

Art. 51. Gouverneur Generaal en Raaden van Indien of, hy aanwezigheid eener hoogere magt, ook deeze op eenige voorkomende zaken, de justitie betreffende of anderzinls, ver- lanf^ende in te nemen het berigt, consideraticn of advies van den Hogen Raad van justitie of denzelven Raad aan hun lieden iets voor te dragen hebliende, zal voortaan al zulks geschieden

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVÊRStRAT EN. 1009

scbriflelyk by beslolene missive, behooriyk en met observantie van de nodige egards gecoucheerd.

Art. 52. Eindelyk zullen de Gouverneur Generaal en de Raaden van Nederlands India den voornoemden president en Raden in de zaaken van de justitie, tot haar lieder kennis gebragt en staande, geen belet, nog verhinderingen, hetzyby mondelinge of scbriAelyke bevoelen dan wel anderzints doen, maar zullen dezelven baar vryelyk laten administreeren en de haar gewezene sententien, vonnissen, ordonnantien, appoin- tementen en andere decreeten executeeren.

Art. 53. En, of het gebeuren mogte, dat door importune sollicitatien ofte anderzints door lanientatien, sub en obreptlve by eenige persoonen, die proces voor denzelven Raad hangende hadden^ van eenige politieke opperste macht in Indien mogten worden geobtineerd eenige resolutien, appointementen of be- slotene brieven, strekkende om op een e politieke wyze den loop der justitie te belemmeren of wel geheel te stuiten, zonder dat voorsz: Raad alvorens daar op by requisitie van berigt en consideratien zal zyn geadviseerd, zoo zal dezelve Raad geenzints vermogen aan genoemde resolutien, appoin- tementen of beslotene brieven te defereeren, maar gehouden zyn in de zaken voort te gaan en de proceduren by vopnisse te termineren, behoudens echter, dat president en Raaden daar van per missive in voegelyke termen zullen kennis geven aan zulke politieke hoogste magt, met allegatie van hetopgemelde defect in de forme, waaromme zylieden aan voorschreeven resolutien, appointementen of beslotene brieven naar luid deezer instructie niet vermogen gehoor te geeven.

Art. 54. Doch, indien eenige politieke magt, des bevoegd, alvoorens op zoortgelyke verzoeken, hier boven omschreeven, finaal te disponeeren op denzelven requireerde het berigt en de consideratien of advies van den Raad voorsz., met ver- leening van provisioneele surcheance van proceduren, hangende de deliberatien ten principaale, en dat alzoo allenthalven de voorschreeven forme zal zyn geobserveerd, in zulken gevalle zal dezelve Raad gehouden zyn aan die requisitie te voldoen

riAIAAT-BOKI DRL Hl. 64

Digitized by VjOOQ IC

iOlO l^öé. P. Q. VAN ÓVERStRAtEfJ.

en in eas van geprefigeerden termyn binnen den gestelden tyd en dadelyk zonder eenig Terwyl dezelve surcheance te respecteeren.

Art. BS. En, by aldien de voorgenoemde politieke magt. die de requisitie zal hebben gedaan, na examinatie van bel alzoo ingediend berigt, consideratien of advies disponeerende ten definitive tegen het gevoelra van president en Haaden van justitie, vermeende te moeten concludeeren tot onbepaalde continuatie der provisioneele verleende surcheance of wel tot dadelyke opheffing en vernietiging der hangende procedoren, zoo zullen zylieden, na dat hun het extract der.resolutien dien. aangaande zal zyn ter hand gesteld, daar in berusten, al hetzelve laaiende voor reekening en de perzoonlyke veranl- woording derzelver politieke hoogste magt» terwyl zylieden zullen gehouden zyn alle de stukken betrekkelyk dusdanige zaak, zonder daarin om eenige consideratien te mogen verwyien, met de eerste gelegenheid aan het Bewind over den Oost- Indischen handel en bezittingen in Europa toe te zenden om daarin zonder aanzien van persoon of qualiteit zodanig te jugeeren, als de billykheid en rechtvaardigheid zal vereisehen.

Art. 56. Daar en boven zullen de president en Raaden van justitie, zoo dikmaals zulks op eene verzeekerde wyze geschieden kan en inzonderheid jaarlyks met het vertrek der retour-vloot, gehouden zyn, buiten en behalven de justitieele rollen, direct aan het gemelde bewind over den Oost-Indischen handel en bezittingen een summier berigt of rapport by ferme van eene missive toe te zenden, inhoudende een succint relaas van de voornaamste voorvallen en behandelingen van zaaken in voorschreven Raade.

Art. 57. Laatstelyk zullen de president en Raaden van justitie by haarlieder introductie in den Raad den onderslaanden eed doen:

Eed voor den president en de Raaden tan justitie.

Ik beloove en zweere de Booge Regeering der BalaaCsche Republiek, derzelver collegie van bewind ovw de zaaken van

Digitized by VjOOQ IC

P. Ö. VAN OVEftStf^AtEN. 1011

deD Oost Jndischen handel en bezUtingen, mitsgaders den Gou- verneur Generaal en de Raaden van India in deeze landen gebouw en getrouw te weezen ; dit ambt van president en Raad van justitie opregtdyk te bedienen ; het recht des Ba- taafschen volks naar bebooren getrouwelyk voor te staan; de seereeten deezer kamer aan niemand te openbaaren; van niemand, die voor gemelden Raad processen heeft ofte apparent hebben zal, eenige giften ofte geschenken te ontvangen, direc- telyk of indireclelyk ; deezes lauds en stads weivaaren te helpen bevorderen, mitsgaders goed kort recht en justiUe aan ieder Ie administreeren, zonder oogluiking, simulatie of dissimulatie, aanzien van perzoonen, baat ofte gunst, gelyk als een vroom en oprecht rechter toestaat en betaamd, alles agtervolgends den generaalen artikel-brief, de ordres, instructien en placaaten deezer landen.

Zoo waarlyk heipe my God Almachtig!

Zie ook 31 October 1800.

26 Julij. "hlnrigting der trademerUen op de respective j^buiten-comptoiren**.

Het opperhoofd over het generaal tractements comptoir, Egbert Simons Smit, by een bericht, gedateerd den21^"Juny jongstleden, voldaan hebbende aan het besluit dezer regeering van den 25<^° July 1797, waarby hy is gelast op te geeven, op welke wyze de alhier geintroduceerde inrichting van het tractements comptoir mede op de respectieve buiten comptoiren zal kunnen worden ingevoerd, met aanwyzing van de daartoe benodigde dienaaren op ieder van derzelven, boe veel aan tractement aan die dienaaren zal dienen te worden toegelegd en hoe veel schryfgereedschappen voor de gemelde comptoiren dienen bepaald te worden — zo is goedgevonden en verstaan : 1® bet reeds geapprobeerd en circulair naar de buiten comp- toiren verzonden of noét te verzenden reglement met de annexe modellen voor de respectieve tractements comptoiren als voldoende aan te merken om daar uit te zien, hoedanig

Digitized by VjOOQIC

lOil 1700. I*. Ö. VAN OVERSTRAtÊN.

de tractements comptoireD op de buiten oomptoireo inge- voerd moeten worden, en de ministers en bediendens nader circulair te gelasten zich daar naar stiptelyk te gedragen;

2® insgelyks circulair te verzenden een exlract uit het voor- schreeven bericht, voor zo verre daarby aangetoond word, hoedanig bevorens gehandeld is omtrend de soldyen der dienaaren op comptoiren, waar geen soldy boeken zyn gehouden, en hoe daar omtrend nu zoude kunnen en dienen gdiandeld te worden, ten einde zich daar naar in bet vervolg Ie reguleeren;

3^ de ministers en bediendens almede circulair te gelasten om de dienaaren op de mindere comptoiren (gelyk Soura- karta en Djocjocarta), waar soldy boeken gehouden zyn. ten hoofdcomptoire in te trekken en daar by de tracle- ments boeken te laten voortlopen, indien daartegens geene bedenkingen zyn ; en, zo eenige bedenkingen daar tegens mogten plaats hel)l»en, die als dan aan deze regeering op te geeven;

4® te noteeren, dat het by het voorschreeven bericht voorge- dragene om de Iractementsboeken met primo July in te voeren reeds aan de noch in de possessie van de Com- pagnie zynde comptoiren is aangeschreeven, en die boeken te doen introduceeren op zodanige comptoiren, als zich in 'svyands handen bevinden, zodra dezdven weder aan de Compagnie zullen zyn terug gekomen;

5® wyl het schryfwerk door de introductie der voorschreeven tractements-comptoiren op de respectieve comptoiren mer- kelyk zal verminderen, eene evenredige vermindering in den omslag aldaar te maken, zo met opzicht tot de die- naaren, als de verstrekkingen van schryfgereedscbappen, eo dus voor het vervolg: op Bantam: het getal der pennisten te bepalen op vyf en een boek- houder en de verstrekking v^ schrylgere^lschappen voor bet tractements-comptoir te reduceeren op de by het voor- schreeven bericht gemaakte bepaling;

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1013

op Cheribon:

een van de aldaar bescheiden zynde boekhouders voortaan te exuzeeren en de generaale verstrekking van schryfge- reeds(*/happen op de helvt van hetgeen jaarlyks by de negotie-boeken is afgeschreeven te reduceeren;

ten gouvernementc van Java' Noord-Oostkust:

de bediendens van het tractements-comptoir te Semarang Ie bepalen op:

een onderkoopman, als hoofd of tractements-boekhouder,

een gequalificeerd boekhouder, als eerste suppoost met

de qualiteit van soldy-overdrager,

een boekhouder en | , ,, ,

, . . , als klerken;

twee adsistenten |

de schryfgereedschappen voor hetzelve comptoir te be- palen op de l)y het voorschreeven bericht opgegeeven benodigdheiti ;

te Sourabaya:

de bediendens voor het tractements-comptoir te laten, zo als die thans zyn, doch de gewoone verstrekking van schryfgereedschappen voor hetzelve voor een derde te ver- minderen ;

zo te Sourakarta, als te Üjocjocarta het getal der scri- lienten met een te verminderen en de generaale verstrek- kingen van schryfgereedschappen aldaar op de helvt te reduceeren, wyl daar geen iractementsboeken meer ge- boaden zullen worden; op Amboina:

wanneer dit gouvernement aan de Compagnie zal worden gerestitueerd, de bediendens voor het tractements-comptoir te bepalen op:

een onderkoopman, als hoofd of tractements boekhouder,

een boekhouder als eerste suppoost met de qualiteit van soldy overdrager en twee adsistenten als klerken;

en de tractementen van deze bediendens te laten, zoals voor den oorlog geweest zyn, doch de ministers als dan te gelasten om daar omtrend te dienen van hunne consi-

Digitized by VjOOQIC

1014 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

deratien, met een dislincte opgave van al hetgeen dezelTe, voordat dit goavemement in banden der vyanden is ge* vallen, jaarlyks genolea hebben; voorts de verstrekkingen van schryfgereedsehappen voor het gemelde comploir als dan te bepalen op de by het gemelde bericht opgroeven benodigdheid ;

te Banda:

wanneer dit gouvernement weder in het bezit van de Compagnie zal worden gesteld, de bediendens voor het tractemenls-comptoir te bepalen op:

een onderkoopman als hoofd of tractements bodüiottder,

een boekhouder als eerste suppoost met de qualiteit van soldy overdrager en

een adsislent als klerk;

voorts de tractementen van dezelve als dan te laten, zo als die zyn geweest voor den oorlog, doch de ministers dan te gelasten om daar omtrend te dienen van dwzelver consideratien, met overzending van een distincte opgave van al hetgeen dezelven voor de overgave van hun gou- vernement aan de Engelzen jaarlyks genoten hebben; en de generaale bepaling van schryfgereedsehappen voor dit gouvernement dan voor een derde te verminderen; te Ternaten:

voor het tractements-comptoir te bepalen:

een onderkoopman als hoofd of tractements bodihooder,

een boekhouder als eerste suppoost met de qualiteit van soldy overdrager en

een adsistent als klerk;

mitsgaders de tractementen van dezelve te laten, zo als die zyn, met last aan de ministers om daar omtrend te dienen van hunne consideratien, onder overzending van een dis- tincte opgave van al, hetgeen dezelven thans jaarlyks genieten ;

voorts de verstrekking van schryfgereedschappeD voor het tractements-comptoir voor den aanslaande te lattai gevolg neemen naar de by het voorschreeven bericht ge- stelde benodigdheid;

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1018

op Macasser:

de dienaren van het tractements-comptoir Ie bepalen op :

een onder-koopman als hoofd of traetemenU boekhouder,

een boekhouder als eerste suppoost met de qualiteit van soldy overdrager,

twee adsistenten als klerken;

behoudens derzelver thans winnende tractemen'ien, met qualificatie aan de ministers' deswegens de nodige voor- drachten te doen, zo zulks vereischl word, onder toezending» van een distincte opgave van al, het geen die dienaaren Ihans jaarlyks genieten; — voorts de verstrekking van schryfgereedschappen voor het gemeld comptoir in den aanstaande te laten geschieden volgens het by het gemeld bericht gedaan voorstel; te Malacca enz. op Tiraor;

de scribenten te bepalen op twee adsistenten met de ordinaire gage en emolumenten, doch den commissiant aldaar te gelaslen hier omtrend te dienen van zyne con- sideralién ; en tevens aan deze regeering te laten toekomen een specificque opgave van al, hetgeen die dienaaren thans jaarlyks genieten; voorts de generaale verstrekking van gereedschappen aldaar te bepalen op de helft van hetgeen thans gevalideerd word; te Palembang :

het getal der scribenten te bepalen op drie, waaronder een boekhouder, behoudens derzelver thans winnende gages, enz., met qualificatie aan de residenten, des nodig, daar omtrend aan deze regeering te dienen van hunne consi- deratiên, onder toezending van een aecuraate opgave van al, hetgeen dezelve, zoo aan gages, als alle andere inkomsten, thans jaarlyks genieten; voorts de schryfgereedschappen voor dat comptoir in het generaal te bepalen op de helft van de praesente verstrekking; te Banjermassing:

de dienaaren te laten op den praesenten voel, doch de

Digitized by VjOOQIC

1016 1799. P. G. VAN OVERSTRATEN.

verstrekking van schryf gereedschappen in het generaal tot op de helft te reduceeren;

te Padang: het getal der scrihenten, wanneer de Compagnie weder in het bezit van dat comptoir komt, te verminderen met een en het opperhoofd als dan te gelasten om ten aanzien der tractementen van dezelve de nodige voordrachten aan deze regeering te doen, onder toezending van een accaraate opgave van de inkomsten, die zy voor den oorlog jaarlyks genoten hebben; voorts de verstrekking van schryfgereed- schappen voor bet werk der tractementen in hel vervolg, wanneer de Compagnie weder in bet bezit van dit comptoir zal zyn, te bepalen op het geen daarvoor by het voor- schreeven bericht is gecalculeerd;

op de Mallabaar, enz. 6^ aan de ministers en bediendens op de voornoemde comp- toiren, thans nog in possessie van de Compagnie zynde, te zenden en naar de zodanigen, die in 's vyands banden zyn, zodra die zullen worden gerestitueerd, te laten afgaan extracten uit het meergemeld bericht van het voornoemde opperhoofd Smit, voor zover elk comptoir afzonderlyk be- treft, met recommandatie om zich daarnaar ten opzichten der hiervoor gemaakte bepalingen van de schryfgereed- schappen en de daarby aangcweezen werkzaambeden der trac temen ts-bediendens slipt te reguleeren en in het generaal zich daarnaar te gedragen en met last om de dienaaren, die uithoofde van deze inrichting boven de bepaling aldaar zullen zyu, by eerste gelegenheid naar berwaards te lateo overgaan, mitsgaders met qualificatie om ze, wanneer men mogt bevinden of vermeenen, dat met betrekking tot de voorschreeven introductie der tractementsHX)mptoiren of de daar omtrent nu gemaakte bepalingen eenige veranderingen dienstig of noodzakelyk zyn, als dan dien aangaande, zodra mogelyk, geschikte voordrachten aan deze regeering te doen, met opgave der reedenen, waarom dusdanige veranderingen daarin nodig geoordeeld worden.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1017

27 Julij. Kennisgave der aanstaande afkondiging van de Staats-regding van 23 April 1798.

Ken uitvoerig » project ceremonieer' werd voor deze plechtig- heid vastgesteld en in druk uitgegeven, welk project echter voor- ioopig niet verwezenlijkt kon worden, «uit hoorde van gebrek »aan verscheide, onmisbare behocrtens en weegens eenige «andere, plaatselyke omstandigheden".

Zie ook 7 Augustus 1798.

27 Julij. Regeling der inkomsten van den commandeur te Bantam.

In aanmerking genomen zynde de geringe inkomsten, welke een commandeur van Bantam geniet, in evenredigheid, zo van het gewigt en aart derzelver bediening, als van het zeer on- gezonde verblyf, is besloten:

aan den commandeur te Bantam, instede van de thans door hem genoten wordende gage en emolumenten, bereekend voor het boekjaar 1792/3 op rd' 1694:36 en voor 1793/4 op rd' 1738:12, toe te leggen een vast tractement van rd" 400 ter maand, behoudens de andere inkomsten, aan die bediening geaccrocbeerd, ingaande met primo September aanstaande, met welken dag dan ook de voorschreeven gage, kostgeld en verdere emolumenten zullen cesseeren; onder aanmerking, dat deze vergadering het ongeraden oordeeld, dat immer aan den com- mandeur weder vrybeid werd verleend om met de in Straat Sunda passeerende scheepen handel te dryven.

-27 Julij. Regeling der inkomsten van inlandsche krank' bezoekers.

Is goedgevonden aan de presente inlandsche krankbezoekers en hunne successeuren in der tyd, met intrekking van hetgeen dezelve thans genieten ad rd' 16: 2^6 > toe te leggen eenvaal tractement van- rd' 20 ter maand, ingaande met primo Sep- tember aanstaande.

.Digitized by VjOOQIC

1018 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

Ten gevolge eener verkeerde toepassing van óetit regding 18 op 28 Maart 1800 aan het opperhoofd van het generale tractements kantoor medegedeeld, dat alle inlandsche krank- beioekers te Batavia hedoeld waren, onverschillig, «hoe ved •deielven bevorens aan gage en einolaoMsnten gewoonoi

hebben'\

30 Julij. Vernieuwing van het verbod legen den uitvoer van rijst van Java en Cheribon^ behalve naar Batavia.

Met het rijst-gewas in den Oosthoek was 't «voorbeeldeloos slegt gesteld".

De straf op het overtreden van het verbod was • honderd gekartelde iHvere dacatons voor iedere koyang, die bevondea zal worden naar elders uitgevoerd te zyn, de eene helft voor den aanbrenger en de weder helft voor die geen, die de calange cal doen ; en dat bovendien de Resident, van wiens Gomptoir of onderhorig district zodanige uitvoer zal hebbeo plaats gehad of contrarie deze ordre lal zyn gehandeld, zal worden gedeporteerd van ambt en qoaliteit; en de Javascbe ministers en den Cheribons resident te gelasten zulks, niet alleen door publicatie en affixie van billetlen ten spoedigste al- omnie bekend te maken, maar ook te zorgen, dat op het nauwkeurigste gelet en gevigileerd worde, dat geduurendedcse interdictie geene uitvoer van ryst naar elders als Batavia en zodanige andere plaatsen, als waartoe door deze Regeering speciaale permissie verleend en de quantiteit opgegeven word, kan plaats hebben".

8 Augustus. Afkondiging der Staatsregeling van 35 April 1798.

Ten aanzien van «de buitenlandsche bezittingen en cofe- i>niên der Republiek [in Azië] en van deraelver bestuur hier

te lande" werd in den T^ titel dezer Staatsr^ing het navolgende bepaald.

Art. 231. De betrekkingen der buitenlandacbe benttingen

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1019

en coloDién van de Bataarsche Republiek in de beide Indiön tot het moederland zullen op den thans nog plaats hebbeden voet blyven, tot dat de vertegenwoordigende vergadering op voorstel van het uitvoerend bewind daaromlrend zoodanige schikkingen zal hebben gemaakt, als zy ter bevordering van het algemeen belang oordeelen zal te behooren.

Art. S5S. Het bestuur over de bezittingen in Asia^ mits- gaders over de coloniên in Amerika en de bezittingen op de kust van Guinea, zal worden opgedragen aan twee onder- flcheiden Raaden, welke ieder geheel afsonderlyk zullen werken. Het eene zal worden genoemd de Raad der Asiatische bezit- tingen en etablissementen, het andere de Raad der Amerikaansche coloniên en bezittingen.

Art. 233. De Raad der Asiatische bezittingen en etablisse- menten zal uit negen en die der Amerikaansche coloniên en bezittingen uit vyf leden bestaan.

Art. 234. Beide Raaden zullen verantwoordelyk en onder- geschikt zyn aan het uitvoerend bewind. De aanstelling en afetelling der leden zal door hetzelve geschieden.

Art. 23t». Ieder lid van één der beide Raaden geniet eene jaarwedde van vier duizend guldens.

Art. 236. De vertegenwoordigende vergadering zal, op voorstel van hel uitvoerend bewind, voor de beide Raaden vaststellen eene uitgebreide instructie, naar welke zy moeten handelen, en de jaarwedden der secretarissen, ontvangers en fiskaals bepaalen.

Art. 237. Ieder der Raaden zal aanstellen eenen secretaris, ontCsiDger en fiskaal en wel onder eene bepaalde instructie, vóór derzelver benoeming aan het uitvoerend bewind ter goed- keuringe voor te dragen.

Art. 238. De leden, secretarissen, ontvanger en fiscaal van beide Raaden mogen aan eikanderen niet bestaan tot in den derden graad van bloedverwantschap of zwagerschap.

Art. 239. De leden, secretarissen, ontvangers en fiscaals mogen, noch rechtstreeks, noch van ter zyde, op eenigerhande wyze in eenigen koophandel betrokken, geene eigenaars van

Digitized by VjOOQ IC

1010 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

pbntagiên of gronden in de coloniên zyn, noch ook eenige andere ambten of bedieningen, boe ook genoemd, waarnemen.

Art. 240. Het uitvoerend bewind zal, op voorstel van ieder der beide Raaden, in de verdediging der coloniên voorzien door de noodige oorlogscbepen en andere noodwendigheden derwaards te zenden en een benoodigd getal troepen aldaar te onderhouden. Het zorgt insgelyks voor de rust in de bezittingen en coloniên en voor de verbetering van derzelver koophandel en landbouw.

Art. 241. Het uitvoerend bewind zal ieder jaar, na de specifieke opgave, die aan hetzelve door ieder der Raaden zal moeten gedaan worden, van de vertegenwoordigende vergade- ring de noodige gelden vragen, zoo wel voor het onderhoud der gezegde bezittingen en coloniên, als om in de soldyen, renten, pensioenen en andere noodwendigheden te voorzien.

Art. 242. Het uitvoerend bewind zal alle jaaren, na van ieder der Raaden reekening en verandwoording met overleg- ging van alle stukken en bescheiden, daartoe behoorende, ont- vangen te hebben, aan de vertegenwoordigende vergadering verslag doen van zoodanige sommen, als tot waarneming van de belangen der builenlandsche bezittingen en coloniên g&- duurende het afgelopen jaar ontvangen en uitgegeeven zyo, als mede van den staat der zaken aldaar.

Uy aldien 'er een zuiver overschot, na aftrek van hetgeeo voor het volgend jaar noodig zal zyn, plaats heeft, zal hetzelve in de nationaale kas 'gestort worden.

De rapporten, reekeningen en begrootingen, in dit en het voorig artikel gemeld, zullen door den druk wcnrden bekend gemaakt.

Art. 243. Het uitvoerend bewind zal, op voordragt van ieder der Raaden, de aanstelling hebben der hoogere ambtenaars in de builenlandsche bezittingen en coloniên, tot denelver bewind behoorende.

Art. 244. Ieder der Raaden zal zorgen, dat de troepen, die zig in de coloniên bevinden, wd behandeld, betaald en gekleed worden en voltallig blyven.

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERStRAtEN. lOït

Art. 245. Ieder der Raaden en de byzondere leden van dien zullen, in geval van roisdryf, in derzelver bediening begaan, voor een hoog nationaal geregtsbof leregt gesteld worden.

Art. 246. De wyze, waarop de repiiblikeinscbe beginselen in de bezittingen en coloniên der republiek geregeld zullen worden ingevoerd, word door de Wet bepaald.

Over de Astatische beziliingen en elablissementen.

Art. 247. De Bataafsche republiek neemt tol zig alle de bezittingen en eigendommen der gewezen Oost-Indische Com- pagnie, benevens alle derzelver schulden.

De octroyen, voormaals aan die Compagnie verleend, worden vernietigd.

Art. 248. De gèinteresscerden by en houders van actiën io de gewezen Oost-ludischen Compagnie worden door de natie, by wyze van afkoop, schadeloos gesteld.

Art. 249. De Bataafsche republiek behoud voor als nog aan zig het vervoeren van allerlei goederen naar de Oost- Indiën, die niet aan de handeldryvende ingezetenen zyn afge- staan, als mede den aanbreng der voordbrengselen van den grond aldaar herwaards, het aanvoeren van thee uit hel ryk van China daaronder begrepen. De Raad, zulks uitvoerende, zal by voorraad handelen volgends den inhoud van hel laatste octrooy, aan het committè tot de zaken van denOost- Indischeii handel en bezittingen verleend, met zodanige verdere bepaalingen, als by deze acte van staatsregeling zyn uitge- drukt, tot zoo lang, dat door het uitvoerend Bewind, op voorstel van den Raad der Asiatische bezittingen, aan het vertegenwoordigend lichaam een nieuw charter aangeboden en door het laatste zal zyn bekrachtigd.

De Wet zal dit artikel kunnen veranderen of vernietigen, naar maate het belang der Bataafsche Republiek zulks zal vorderen.

Art. 250. De Wet zal de inwendige staatsinrigting en de wyze van bediening der policie en justitie in elk dezer bezittingen en etablissementen regelen.

Digitized by VjOOQIC

1042 l^öd. P. 6. VAN ÓVEftétRAtÊN.

9 Augustus. Voorschfifl nopens de organisatie en 6e* vordering van officieren.

Ingevolge de door de gezamenllyke hoofd-officieren by de nationale infanterie alhier by een aan den heer Gouvomeur Generaal gericht en door zyn hoog Edelheid ter dispositie ge- bracht adres gedaane verzoeken is, uilhoofde van het present gebrek aan bekwaame subjecten om de onderofficiers-plaatsen te vervuUeUy by aldien de tegenswoordig vacant zynde offiders- plaatzen uit het corps sergeanten wierd geremplaceerd, goed- gevonden en verstaan by provisie het getal der Earopeescbe officieren by een inlandsch infanterie bataillon te bepalen op:

een capitain of capitain luitenant commandant van het bataillon,

twee luitenants, en

drie vaandrigs;

en derhalven by ieder infanterie bataillon , een vaandrig minder, dan tot nu toe de bepaling is geweest, te plaatsen, doch daar en tegen aan de oudere sergeanten van ieder bataillon of compagnie, als moetende volgens de tegenswoor- dige organisatie, wanneer de bataillons onder de wapenen komen, tevens als adjudanten fungeeren, in sleede van hunne tegenswoordige inkomsten, bestaande uit rd' 1 1 : 16, geduurende den oorlog tot een vast tractement toe te leggen rd' 30 ter maand, ingaande met primo dezer lopende maand ; voorts, len einde, zo veel mogelyk, de emulatie onder het corps officieren op te wekken en altoos bekwaame subjecten aan bet hoofd te hebben, tot een permanente wet te stellen, dat bet avan- cement by de militaire officiers tot den graad van luitenant inclusive zal geschieden naar anciënniteit, doch dat de capi- tains en hoofd-officieren naar hunne capaciteiten zullen worden

15 Augustus. Bepaling nopens zieke officieren, opge- nomen in hel hospitaal te Buitenzorg.

h goedgevonden en verstaan in den aanslaande van alle

Digitized by VjOOQIC

1*96. P. Ó. VAN OVERètRAtÊN. 1048

offieiereD, zonder onderscheid van wat rang of quatiteit, die in bet hospitaal te Buitenxorg zullen komen te leggen, te bten inhouden derzelver geheele gages en kostgelden ten behoeve van den hospitalier aldaar, om daar voor beboorlyk gdogeerdy alsmede voorzien te worden van de nodige medi- camenten, en de gemelde officieren tevens gedurende dien tyd te laten behouden, bet geen zy van de (Compagnie verder genieten; voorts den hospitalier aldaar te gelasten maandelyks exacte rapporten ot naamlysten, met aanwyzing van den dag, dat de impotenten of reconvalesenlen aldaar gekomen, weder vertrokken, dan wel gestorven zyn, aan bet opperhoofd over het generaal tractements comptoir te zenden overeenkomstig het voorgeschreevene by bet 18* en 25" articul van het reglement op de afbetaling der tractementen, Zie ook 26 Maart 1799.

13 Augustus. TraclemenlS'Verhooging voor kadeiten bij de artillerie.

Uit aanmerking, dat cadets by de arthillery gelyke diensten doen als onder-ofBciers by de artbillerie en ook als zodanig moeten aangemerkt worden, is goedgevonden en verstaan derzelver gages te verhoogen van /IS tot / 14 ter maand of zo ved de kannomers genieten; en die verhoging te laten ingaan met primo dezer lopende maand.

13 Augustus. Prijs'bepaling van buskruit.

Is goedgevonden en verstaan den inkoops-prys van het buskruit voor het vervolg te bepalen op fi8 Nederlands en den ttitkoops-prys, waar voor het zelve na dato dezes aan particulieren zal worden afgestaan, op rd' 30 Indisch zilver geld.

15 Augustus. Militair honneur voor den Hoogen Raad van justitie te Batavia.

Ab een merkwaardig staaltje van de verhouding tusschen

Digitized by VjUUQIC

1024 179Ö. P. Ó. VAN OVERSTRAtEN.

de Regering en bovengenoemden Raad wordl het volgende extract uit de resolutien van de Indische Regering opgenomen :

Door den heer Gouverneur Getieraal gecommuniceerd zynde, dat gisteren agtermiddag^ de heer praesident van den Hoogeu Raad van justitie by zyn hoog Edelheid is geweest om zieb te inrormeeren;

of het de intentie was van Commissarissen Generaal en de hooge regeering om aan den Raad, wanneer op Satürdag naaslkomende collegialiler binnen het kasteel zoude komen om de als dan bepaalde, plechtige publicatie der door het Bataafsche volk op den 23^° April 1798 aangenomene constitutie by te woonen, de behoorlyke militaire honneurs teverleenen:

of de Raad, aan de puye verscbeenen zynde, niet zal worden gerecipieerd en geintroduceerd door een van hun hoog Edel- hedeus secretarissen en hun als dan aangeweezen zal worden een aparteuient, onderscheiden van andere collegien en ge- qualificeerdens ;

of by het vertrek van hun boog Edelhedens de wagens van den Raad niet direct zullen opsluiten die van de hooge re- geering en de in de wapenen staande manschappen niet zullen afmarcheeren, voordat de laatste \an des Raads wagens de poort van het kasteel zal zyn uitgereeden;

en dat zyn hoog Edelheid daarop heeft geantwoord die poincten ter deliberatie van deeze vergadering te zullen brengen ;

zo is geconsidereerd, dat er niet alleen geene redenen zyn. waarom aan den Raad van justitie, op Satürdag naastkomende binnen bet kasteel komende, andere of meerdere honneurs zouden behooren verleend te worden, dan gebruikelyk zyn en aan den Raad tot dus ver beweezen zyn, wanneer by plegtige gelegen- heden collegialiter binnen het kasteel is verscheenen, maar dat dit ook stryden zoude met de herhaalde bevelen der heeren Meesiers, dat alles by dat collegie zoude blyven op den ge> bruikelyken voet, behalven dat zulks mede aan den Raad nieuw voedsel zoude geeven in den waan, waarin zy verkeert, van geheel independent van deze regeering te zyn en waar van reeds zo zeer de nadeelige uitwerkselen zyn ondervradeni

Digitized by VjOOQIC

P Q. VAN OVERSTRAtÊN. lOlK

wesbalven dan ook goedgevonden en verstaan is hoogst ge- melden heer Gouverneur Generaal te verzoeken om aan den heer praesident van welgemelden Raade te willen laten kennis geeven, dat aan den Raad, coUegialiter in het kasteel komende, de gewoone, militaire honneurs van de wagten gegeeven zullen worden en de regeering zich wyders niet gequalificeerd vindt in het van ouds plaats gehad hebbend ceremonieel eenige verandering te maken.

16 Augustus. Vergunning voor een Makassaarsch burger zich op Java te vestigen.

Eene bepaling, welke aan burgers verbood binnen het ge- bied van de Compagnie te vertoeven, waar zij wilden, is niet aangetroffen. Qesniettemin komt in de resolutien van de Indische Regering van 16 Augustus 1799 het navolgende voor.

Aan den Macassers burger, Johan Daniel Groos, is op zyn daartoe by requeste gedaan verzoek goedgevonden en verstaan te permitteeren om zich met er woon op Java neer te zetten, doch zyne verdere gedane instantie om met den titul en rang van oud lieutenant der burgery ie Semarang begunstigd te worden te ontzeggen.

16 Augustus. Voorschriflen voor de diaconie te Batavia.

Is na deliberatie goedgevonden en verstaan: Ëerstelyk: wyl blykt, dat de door diaconen op particuliere hypotheeken uitgezette capitaalen zo veel renten afwerpen, als by besluit van den 7*" October 1791 is bepaald, en dus de renten op het by de Compagnie noch per restant k de- posito staande capitaal cesseeren moeten, dat restant capitaal als nu mede aan diaconen te laten afgeeven, met qualificatie om het zelve op particuliere hypotheeken te beleenen ter vmining van den gewoonen interest, en het besluit van den 7«a October 1791 dus in zo verre te altereeren.

PLAIAAT-IOIS DBIL Xlk

Digitized by

GSiogle

1026 1799. P. Ö. VAN OVËRSTRATEN.

Ten tweede: diaconen te qualificeeren om in het vervolg de geldei)^ die maandelyks aan het weeshuis tot alimentalie van de daar in geplaatst wordende perzoonen worden uitl>e- taald, even als aan het armhuis geschied, in papieren vau credit te voldoen.

Ten derde: vermits consteert, dal het bygebragte door diaconen by hunne verantwoording, dat zy door deze regeerioir zyn gequalificeerd lot de afschryving jaarlyks van rd* 144 voor de thee, die hun word toegediend, faulief is, diaconen, die geconcurreerd hebben tot het op den 16 Mei 1798 genomen besluit van jaarlyks rd» 144 voor thee gelden af teschryven in sleede van rd'' 12, zo als hun door deze regeering by besluit van den 25^" Maart bevorens is geaccordeert, aan de armenkas Ie laten restitueeren het geen boven de voor- schroeven rd' 12 ongequalificeerd is afgeschreeven ; doch als nu diaconen meergemeld te qualiGceerén om voortaan jaar- lyks voor de thee, die hun by het houden van derzelver vergaderingen word toegediend, rd' 144 uit de boetens, die verbeurd worden door die geenen, welke zonder wettige oorzaaken het bywoonen dier vergaderingen of het collec- teeren in de kerken verzuimen, te betaalen en by de boeken te lalen afschryven.

Zie ook 4 February 1800.

22 Augustus. Regelüig van }iel zieken-iramport tt^schen Batavia en Buitenzorg.

Is goedgevonden en verstaan, len einde aan de zieken imi reconvalescenten, die tot beterschap en verdere herstelling naar het hospitaal Ie Buitenzorg gezonden worden, een convenalit 1 Iransport te bezorgen, alzo het overvoeren van de zieken der* waards met de gebruikelyke buffelskarren voor hun ten uilersten nadeelig is, zo door den langen tyd, die zy onder weg moeien weezen, als de faligues, die zy uithoofde van dv geweldige schudding derzelven moeten ondergaan, te bepalen, dat in hel vervolg alle Woensdagen, des agtermidda(^ teu vier

Digitized by VjOOQ IC

17Ö9. P. Ö. VAN OVERSTRATEN. 1027

uuren, een kar van het buiten-hospitaal zal afryden om de zieken en reconvalescenlen, die men nodig zal oordeelen uit hetzelve naar het hospitaal te Builenzorg te doen overbrengen, derwaards te laten Iransporteeren, indien er namentlyk zodanige zieken zyn, en dat die kar vervolgens des Zaturdags, smiddags om vier uuren, van Buitenzorg naar herwaards zal moeien terugkeeren, ten einde aan die geenen welke weder hersteld zyn, transport te verleenen ; voorts den heer Raad extra ordinair, Goenraad Martin Neun, als commissaris over het ambagts- kwartier te verzoeken en te qualificeeren een daarvoor geschikte kar op veeren en voorzien van een tent te willen laten aan- maken, — mitsgaders den heer Raad extra-ordinair, Nicolaus Engelhard, als waarnemende hel ambt van commissaris over de zaaken van den inlander, te verzoeken de nodige schikkingen, hetzy by contract of anderzinls, te willen maken, dat er drie spannen buffels op de bepaalde tyden en de behoorlyke dis* tanties gereed gehouden worden, ten einde de zieken en recon* valescenten ten spocdigslen overgebragt worden.

22 Augustus. Verstrekking van medicijnen aan militairen.

Naar aanleiding van eene aan buiten-regenten van de hos* pilalen verzochte »opgave, welke verstrekkingen bepaald dienen te worden voor de geneezing van kleinigheden, waarvoor de soldaaten niet naar het hospitaal behoeven gebracht te worden, overgelegd zynde een speciGcque lyst van medicamenten voor het interne en externe gebruik, geschikt voor een getal van 100 koppen Europeezen of 200 koppen inlanders, zo is goed- gevonden en verstaan die lyst niet alleen te approbeeren, maar ook daar naar voorlaan alle zes maanden de verstrekkingen Ie laten geschieden aan de chirurgyn-majors, op Meester- Cornelis, op Weltevreden en in de stad bescheiden^ ingaande met primo September aanstaande; en daar door als nu voor vervallen te houden de by de resolutien van den 27^'" May 1794 gearresteerde catalogus van verstrekkingen aan de vaste posten te Batavia".

Digitized by VjOOQIC

1048 1^00- P- Q- VAN OVER6TRATEN.

23 Augustus. Inkomend regi op hotUwerken, van Java

Uit aanmerking, dat er geene redenen zyn, waarom de hetBng van thol op de van Java particulier aangebracht wordende houtwerken niet verder zoude geschieden volgens de zedert ruim veertig jaaren plaats gehad hebbende usanlie, is goedgevonden en verstaan die tholheffing te laten op den ouden voet en dien volgende van de vaartuigen, welke zulke houtwerken aanbrengen, te laten voldoen rd' 3 : 26 per vaam ; en hiermede de pacht-conditien voor het aanstaande jaar 1800 ie amplieeren.

27 Augustus. Javasche verpachtingen voor 1800.

Is goedgevonden en verstaan:

Eerstelyk: wyl dezelfde redenen, die het sedert den oorlog raadzaam hebben doen oordeeleu om de verpadilmg der Ja- vasche domainen, in sleede van het anders gewoon termyn van drie jaaren, maar voor een jaar te laten geschieden, als nog subsisleeren, de Javasche ministers te qualificeeren om de evengemelde domainen wederom slegts voor een jaar te ver- pachten of van primo January tot ultimo December 1800 eo zulks op dezelvde conditien en op den voet, zo als dit jaar heeft plaats gehad; voorts den eersten gezworen klerk ter generaale secretary. Barend Karseboom, te gelasten om bet nodig getal gedrukte exemplaaren van die conditien met de eerste geieegenheid derwaards te zenden, ten einde dezelve in tyds naar de subalterne comploiren verzonden kunnen worden.

Ten tweeden: den ministers insgelyks qualificatie te ver- kenen om de pachten van de sabandhaaryen te Banjoewangie en de pacht van de sabandhaaryen op bet eiland de Baviaan wederom voor het aanstaande jaar in admodialie af te staan, even als zulks voor dit jaar is geschied.

Ten derden: aangaande de pacht op den inzaam van vogel- nestjes uit de klippen of goas in en onder Oosfer Balemban- gang de dispositie uit te stellen.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  lOM 
```

Ten vierden: de ministers almede te qualificeeren om volgens bun gedaan voorstel het bepaalde lastgeld op de vaartuigen, die van Java van de eene naar de andere plaats en naar elders vertrekken, voor hel volgende jaar mede noch te doen invorderen, even zo als dit thans plaats beeft.

Ten vyfden: aan den heer gouverneur gedefereerd te laten om van hel bywoonen, naar den gebruike, der verpachting te excuseeren die residenten en regenten, welke zyn Edele uit- hoofde van de onistandigheeden en het belang der maatschappy nuttig en dienstig zal oordeelen te excuseeren.

Ten zesden: de afzending van goederen naar Java om by de aanstaande verpachting, na volgens de zedert eenige jaaren plaats gehad hebbende usantie, van de hand te worden gezet te excuseeren.

De gouverneur van Java's N. O. kust moest instaan voor de voldoening van de pachtpenningen door de pachters.

28 Augustus. Particuliere handel.

Hoezeer de tijden veranderd waren, blijkt uit het volgende, hetgeen Commissarissen-Generaal in hunne resolutien lieten aanteekenen :

dat omtrend allen particulieren handel als een grondreegel mag worden aangenomen, dat dezelve zich door geen dwang- middelen laat verplaatsen en zulke middelen in tegendeel doorgaans zyn van schadelyke gevolgen ;

dat heeren Commissarissen Generdal geen zwarigheid maaken om voor hoogst derzelver begrip te verklaaren, dat, zo wel de beginselen eener verligte en billyke regeering, als het wel- zyn der Bataviasche colonie vorderen, dat vreemde handelaaren, die alhier komen om eenen volgens de wetten geoorloofden handel te dry ven, zo lang zy zig volgens die wetten gedraagen en de hun toegestaane vryheeden niet te builen gaan, op alle mogelyfce manieren behooren Ie worden aangemoedigd en

Digitized by VjOOQ IC

1030 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

tegens alle willekeurige behandelingen en knevelaryen, van wat aan ook, kragtdadig beschermd.

En laastelyk, dat C!ommissarissen Generaal er geen de niiusle zwarigheid in kunnen vinden om ook aan de zodanige, welke daartoe inclineeren, te permitteeren om zich alhier mei ter woon neer te zetten, zulks veel eer beschouwende als eene zeer nuttige en wenschelyke zaak voor deeze colonie.

Van het vorenstaande is aanteekening gehouden bij de re- solutiên van de Indische Regering van 11 September 1799.

29 Augustus. Bepaling nopens Chineesche nieuwdingen.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat in den aan- staande, wanneer Chineesche nieuwelingen boven de bepaling niogten worden aangebragt, dezelven direct by aankomst der jonken daar van geligt en naar het eiland Edam gebragt zullen worden om aldaar, onder het nodig op- en toezicht, voor de kost ten arbeid gesteld en bewaard te worden, om by bel vertrek der jonken wederom naar China teruggezonden te worden.

6 September. Regeling der hospitaal-kosten voor officieren.

Het opperhoofd over hel generaal tractements-comptoir heeft hy adres verzogl om, aangezien zederl de introductie v<iii het reglement voor de tractements-comptoiren aan de ofliciereo van de cavallery en de genie een vast tractement was toe- gelegd met intrekking van de bevorens door Imn genoten douceurs en huishuur, met de ordres van deeze regering gemunieerd te mogen worden, hoedanig met de Iractemenlen van die oiTicieren, wanneer zy in het hospitaal kwamen te leggen, als nu gehandeld zoude moeten worden, wyl, uithoofde van de voorschreeven intrekking der bevoorens door bun ge* noten douceurs en huishuur, op dezelven niet meer van applicatie was het geslalueerde by het 82*'" arlicul van hel opgemeld

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  1031 
```

reglement voor de tractemeiits-comptoiren, dat de impotenten, die in de hospitalen geraaken, daarin gedaurende den tyd van bun verblyr moeten verleggen hun geheel tractement, doch geene douceurs of huishuur.

Waarover gedelibereerd zynde, is goedgevonden en verstaan als na nader te bepalen, dat in het generaal de officieren, die alhier in de hospitaalen komen, daar in zullen moeten ver- leggen de helvt van al, het geen zy van de Compagnie maan- delyks aan gage, kostgeld, huishuur, douceurs en zo voorts genieten, doch dat daarvan echter voor de officieren van de cavallerie zal uitgezonderd weezen het rydgeld, dat hun is toegelegd, het welk door dezelven steeds in zyn geheel zal worden genoten, het zy dezelve in de hospitaalen leggen dan niet; en deze bepaling te laten ingaan met primo dezer.

6 September. T>Sagalaherang^* en T>Tjeminga'' onder Soemedang gesteld.

Na veel moeite gelukte het die beide «plaatsjes", welke schuilhoeken voor allerlei geboefte waren geworden, omdat de regenten van de Oosterlanden daar geene politie mogten uitoefenen, te huuren van den Sultan Anom van Cheribou.

De regent van Soemedang moest «jaarlyks de huur daar voor tot Spaansch 500 aan den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander voldoen, om vervolgens aan den resident te Cheribon bezorgd en door dezen aan den Sulthan verantwoord te worden".

-^ September. Vernimwing van het bepaalde op 15 Januarij 1681 nopens het straffen van lijfeigenen.

De pro interim advocaat fiscaal, M' Wynand van Hoesen, heeft by een bericht ter kennis van deze regeering gebracht, dal verschelde, aan parliculieren toebehoorende lyfeigenen, die door hunne lyfheeren en vrouwen in de yzers worden geklonken, daar in dikwyis gehouden worden verre boven de bepaalde zes maanden of den tyd, waar voor door de officieren van

Digitized by

Google

105J 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

justitie perpiissie brieyjes mogen worden verleend om kwaad- willige, lyfeigenen» zo in, als buiten het ambachts-kwartier, in de yzers. te klinken, verzoekende hy, fiscaal, dat hier omtrend zodanige ordres voor het vervolg zouden mogen worden ge- statueerd, als deze regeering toereikende zoude oordeden om tegen te gaan het schandelyk misbruik, dat er gemaakt zoude kunnen worden van de aan lyf hoeren of vrouwen over hunne lyfeigenen toegestaane macht.

Waar over geddibereerd zynde, is om hier in voor den aanstaande te voorzien goedgevonden en verstaan totampltalie van de ten dien opzichte den 16^° January 1681 gestelde order nader te statueeren en te bepalen, dat de officieren van justitie wel zullen vermogen aan lyfheeren en vrouwen con- sent te verleenen om hunne lyfeigenen, eenige fouten begaan hebbende, in de yzers of boeyen te slaan en daarvan een schriftelyk bewys af te geeven, doch dat dit consent voor niet langer zal mogen worden toegestaan dan voor den tyd van zes maanden, waar na het zelve andermaal door de ge- melde officieren zal mogen worden vernieuwd voor noch zes maanden, en dat na expiratie van dezen tyd de lyfeigenen weder daar uit ontslagen zullen moeten worden, op poene, dat, in contrarie geval en wanneer zy langer in de yzers of boeyen gelaten zullen worden dan den voormelden tyd van twaalf maanden of na expiratie van eerstgemdden tyd van zes maanden en niet op nieuw door de lyfh^ren of vrouwen een schriftelyk consent zal zyn verzegt en verkreegen om hunne lyfeigenen als noch zes maanden in de yzers of boeyen te houden en zy nogthans daar in gelaten zullen weezen, dezelve lyfeigenen als dan zullen worden geconfisqueerd ten faveure van de Compagnie -, doch dat, ingevallen echter de lyfheeren of vrouwen beducht mogten weezen voor kwaade gevolgen, wanneer dusdanige lyfeigenen uit de yzers wierden ontslagen, dezelven zich deswegen zullen kunnen vervoegen by hunnen compelenten rechter en door denzelven als dan zo- danig eene prolongatie daar van zal mogen worden verleend, als de noodzakelykheid of wel de veiligheid van den lyfheer

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  1055 
```

of vrouw of wel van anderen zal komen te vorderen ; en zal hier van aan de gemeente by een publicatie worden kennis gegeeven.

11 September. Bepalingen nopens de vischmarkt te Batavia.

Gezien zynde, dat heeren Commissarissen Generaal aan Susanna Elisabeth Wilhelmina Pinket, weduwe van wylen den eersten secretaris dezer regeering, Daniel Diederik van Haak, opbaar by resolutien dezer regeering van den IB^" January laatst- leden vermeld verzoek om ontheffing van ambtgeld geremitteerd hebben de helvt van de gemelde belasting en dat hun hoog Edelheden wyders op bet verder voorkomende by het zelve request, dat vrouwe douariere van wylen den heer Raad extra ordinair van Indiê, Pieter van der Weert, in de ver- mindering der inkomsten van de bediening van afslageresse van de vischmarkt zoude mogen deelen, besloten hebben de suppliante met ultimo December naastkomende als afslageresse van de vischmarkt te ontslaan en aan haar, mitsgaders aan de douariere van der Weert, elk respectievelyk, toe te leggen eene jaarlyksche gratificatie van twee duizend ryksdaalders uit 'sComp^ kas, tot dat zy zich weder in den huwelyken staat zullen begeeven, en zulks tot schadeloosstelling wegens het geen de beide weduwen uit de inkomsten van de gemelde bediening hebben genoten, zo is goedgevonden en verstaan van dit een en ander deze aanteekening te houden en de voornoemde weduwen te informeeren.

Voorts noch by deezen te noteeren, dat heeren Commis- sarissen Generaal qualificatie gegeeven hebben om een ander opzichter en afslager van de vischmarkt aan te stellen op een bepaald inkomen van tachentig rd' 'smaands tot een tractement uit 'sComp* kas en voorzien van eene behoorlyke instructie om aan de oogmerken zynet bediening volkomen te kunnen beantwoorden, mitsgaders om alle de voordeelen, aan die bediening voorheen gehecht geweest, met primo January aanstaande onder de pacht van de vischmarkt te

Digitized by VjOOQIC

1034 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

begrypen, waardoor de Compapie, zo wegens temporaire uitgaven aan de meergemelde twee weduwen, als wegens hel jaarlyks tractemenl aan den opzichter en arslager, rykelyk zal kunnen worden schadeloos gesteld ; en hier van de nodige ampliatie by de pacht conditien te maken.

H September. Regeling van het middel van bestaan voor het personeel bij de amphioen-directie.

Is goedgevonden en verstaan het by de instructie voor de amphioen-directie, art 24, bepaald jaarlyks middel van bestaan voor den heer waarnemend directeur generaal en den heer directeur, nevens de verdere officianten der gemelde directie, mitsgaders voor den advocaat- en water-fiscaal, voor dit maal te laten bereekenen naar de zuivere winst, die in de laatste vyf jaaren op de amphioen is behaald en het zelve dien volgende te bepaalen op: rd' 4500:23 voor den heer waarnemend directeur generaal.

« 3960:20

» > » directeur van deamphioendirectie.

. 6536:35

de  beide  administrateurs,

» 3168:16

den  kassier.

» 2376:12

» > boekhouder en scriba,

» 4328:22

» advocaat-liscaal.

. 4528:22

  >     water-Hscaal,  of

rd« 28983: 4

te zamen.

Deze schikking was het gevolg van de omstandigheid, dat

tot noch toe geen amphioen aangebracht en dus ook geen •verkoop daar van heeft kunnen geschieden".

12 September. Bepaling, dal Commissarissen-Generaal in Indiê door geene processen en arresten mochten worden }>geincommodeerd^\

In overweeging zynde genomen, dat er volgens lopende ge- rugten lieden zouden zyn, welke zig niet ontzien te spargeeren, alsof zy of een ander voorneemens waren een ofte meer leeden deezer hoge commissie door procedures, ja zelfs door arresten in hunne perzoonen of goederen te inquieleeren weegens zaaken,

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  1058 
```

door dezelfde in qualileit als Commissarissen Generaal verrigt: zo is, orschoon heeren Commissarissen Generaal het anders verre beneeden zig zouden achten om zig aan diergelykc ge- rugten te laten geleegen leggen, echter uithoofde van de aanstaande dissolutie der hoge commissie en om in deeze tyden van insubordinatie alle prostitutien voor te komen nodig ge- oordeeld ten overvloede daar omtrend te verklaaren, gelyk verklaard word by deezen, dat Commissarissen Generaal weegens derzelver ambtsverrigtingen aan geene politieke of regterlyke magt in Indie, hoe ook genaamd, eenige verandwoording schuldig zyn, maar alleen aan het comniitté tot den Oost-Indischen handel en bezittingen ofte zodanig ander bestuur, als het zelve com- mitté mogt hebben vervangen, en dat derhalven ook de heeren leeden der hoge commissie deswegens alhier in Indiê door geenerly procedures, laai staan arresten, kunnen worden gein- coraaiodeerd.

13 September. Verkoop van bereid leder.

Naar dien de lederbereiders by besluit van den IS""** Augustus 1797 (')eenelyk zyn gelast hun leer aan de Westeringsloot by de weg van de Fluit te bereiden, doch hun niet is geinterdi- ceerd het leer, nadat . het bereid is, op andere plaatsen te verkoopen, is goedgevonden en verslaan aan alle lederbereiders, zonder onderscheid, te permitteeren hel bereid leer te mogen verkoopen op zodanige plaatsen, als zy zullen goedvinden, mits de bereiding alleen geschiede op de voormelde plaats.

~ September. Kennisgave, dat op 28 September 1799 de Commissarissen' Generaal zouden aftreden en het opper-gezag over Nederlandsch-lndié weder op de Hooge Regering zoude overgaan.

Eerst bij circulaire van 24 October 1799 werd hiervan aan de buiten-kantoren mededeeling gedaan.

(') Dit is de datum tan de resolutie der Indische Regering, genomen naar aanleiding van de resolutie van Commissarissen Generaal van 5 Augustus 1797. Zie boven, bladz. 559.

Digitized by VjOOQIC

1056 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

24 September. IJking van gewichten.

Scheepenen kennis gegeven hebbende, dat de op het stad- huis berustende slaper gewichten zyn gelyk gemaakt aan een met de brik America uit Nederland ontvangen en accuraat bevonden gewicht van 100 ponden, zo is goedgevonden en verstaan hier van deeze aanteekening te houden en conform het door Scheepenen tevens gedaan voorstel, zo wel Comp, als particuliere gewichten naar de voormelde, gelyk gemaakte slapers te doen veranderen en de gewoone jaarlyksche eyk van 'sGorap gewichten voor eerst en tot dat dit werk vol- bragt zal zyo, uit te stellen, mitsgaders de gemeente hier van by billetten te doen kennis geeven, met last aan allen den geenen, die gewichten in gebruik hebben, dezelve insgelyks te laten gelyk maken, ten einde alzo by de eerst komende zes maandelyksche eyk behoorlyk nagegaan en tegens de voormelde slapers geëxamineerd te worden.

24 September. Regeling der i^angelden*\ te voldoen door te Batavia ten handel komende^ Europeesche vreemde" lingen.

Is goedgevonden en verstaan:

Eerstelyk : op fundament van het gestatueerde by de pacht- conditien op den presenten voet te laten de betaling:

van 6 percent by den invoer van goederen ten behoeven van den pachter van de Boom;

van 5 rd" voor de legger arak by den uitvoer ten behoeve van gemelden pachter;

van 1 percent en */, fë per picol daar en boven by den invoer van pond-goederen voor den pachter van de waag:

van 36 stuivers per picol kandy suyker en » 30 » > • poeder suyker by den uitvoer,

ten behoeve van den pachter van de uitgevoerd wordende suyker.

Ten tweede: de betaling ten behoeve van den sabandhaar van een percent van het bedragen der goederen, die door

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1037

vreemde Earopeesen alhier worden in en uitgevoerd, by de resolatien der gecombineerde vergadering van heeren Com- missarissen Generaal en de hooge regeering van den 25^" April laatstleden (^) ingetrokken zynde, voor zo ver de aange- bracht wordende contanten en de door hun by de Compagnie voor producten besteed wordende gelden betreft, als nu alleen te laten standhouden van de door vreemdelingen alhier aan- gebracht wordende cargazoenen en van het geen zy by particulieren inkoopen en van hier uitvoeren, wyl die betaling door heeren Commissarissen Generaal, volgens het genoteerde ter resolutie dezer regeering van den P° April 1794, niet alleen is geïntroduceerd in steede van de twee ducatons, die de sabandhaar bevorens van elk ingevoerd wordenden slaaf, volgens het gestatueerde by de pacht-conditien, placht te ge- nieten, doch welke contributie hun hoog Edelheden hebbeu afgeschaft, maar ook tot goedmaking van zyn comptoir- en andere, aan zyn dienst verknogte ongeldeo, mitsgaders ter belooning der gestadige dienstbewyzingen, die hy gehouden is de hier aanweezende vreemdelingen te moeten doen.

Ten derden: de betaling van een percent van de door vreemde Europeesen alhier aangebracht wordende goederen voor pakbuishuur aan den kastelein van het heeren-logement, die by de voorz. resolutien der gecombineerde vergadering van den 23^° April dezes jaars mede is ingetrokken, voor zo ver de door vreemdelingen aangebracht wordende contanten en de door hun by de Compagnie voor producten besteed wordende gelden betreft, als nu geheel af te schaffen en te ordonneeren, dat geen pakbuishuur door den voornoemden kastelein zal mogen gevorderd worden, dan van zodanige goederen, als werkelyk in zyne pakhuisen worden opgeslagen, en dan noch niet meer dan by het 1^^^ articul der instructie voor het heeren-logement is bepaald, uit aanmerking, dat het voor een koopman drukkend is pakbuishuur te betalen, wanneer hy geen pakhuizen nodig heeft, en de kastelein van het evengemeld heeren-logement ook buiten het voorsz. een

(') Zie boYea, biadz. 97Ü, iweede aitaea.

Digitized by VjOOQIC

10S8 1^99. f*. Ö. VAN ÖVERÖtRATEN.

percent zeer wel beslaan kan, indien hy zpe neering be- hoor) yk gade slaat.

Ten vierden: by deezen te noteeren, dat de 57i percent voor administratie en kas ongelden op de by de Compagnie ingekogt wordende producten by besluit van de geconibi* neerde vergadering van den 23^° April deezes jaars by de ten dien dage gemaakte nadere bepaling van de prysen, die voor de producten voldaan moeten worden, zyn ingetrokken.

Ten vyfden: de betaling van een ducaton per rd" 1000 aan den eersten suppoost op het coniptoir van den heer Directeur Generaal voor liet inboeken der ordonnantien en van een per mille aan de klerken van de opperkooplieden deezes kasteels voor het opmaken der ordonnantien af te schaffen en den gemelden eersten suppoost en klerken te in- tcrdiceeren zulks verder te vorderen, met last aan de opper- kooplieden deezes kasteels om te zorgen, dat daar van geen verder misbruik op de een of ander wyze word gemaakt, wyl al, hetgeen de evengemelde dienaaren voor de hier komende vreemde handelaars verrichten, alleen bestaat in gewoon Com- pagnies werk en de voors. betalingen een ingesk>pen gebruik schynen te zyn.

Ten zesden: het ankerage geld tot rd* 150 ten beboeTe van de Compagnie voor ieder vreemd schip, dat alhier ter rheede ten anker komt, te laten standhouden, alzo deze be- lasting door heeren Commissarissen Generaal volgens hei genoteerde by de resolutien dezer regeering van den 29^ Augustus 1794 om billyke redenen is ingevoerd.

Ten zevenden: de betaling van rd' 13 aan den sabandhaar voor het opmaken van een request, het zegel daar onder be- grecpen, te laten, zo als het is, naar dien zulks eene billyke voldoening is voor gepresteerd wordende diensten.

Ten agtsten: den sabandhaar en licentmeester, Jacobus Theo- dorus Reynst, en zyne successeuren in der tyd te gelasten om direct by aankomst van vreemdelingen alhier aan den- zelven dislinct op te geeven, welke belastingen zy invoegen voors. gehouden zyn te voldoen, eu um te zorgen, dal daar

Digitized by VjOOQIC

P. Ö. VAN OVERÖTRATEN. 1059

omtrend geene knevelaryen plaats hebben, met recommandatie aan allen, die zulks aangaat, om van diergelyke misbruiken, die niet dan tot 'sComp* nadeel hebben kunnen strekken, zich in den aanstaande zorgvuldig te wachten.

Op 6 December 1799 is bepaald »te laten standhouden het aan den sabandhaar en licentmeester toegelegd een percent van de door vreemdelingen ingevoerd wordende handel wharen en van hetgeen zy by particuh'eren inkoopen en uitvoeren". Daarentegen is op 25 Haart 1800 gehandhaafd het be- sluit van 24 September 1799, »uit aanmerking, dat het oneigen en voor een koopman drukkend is pakhuis-huur te moeten betalen, wanneer hy geen pakhuizen nodig heeft". Tevens is goedgevonden den kastelein » nader te ordonneren geen pakbuishuur van de alhier aankomende vreemdelingen te vorderen dan alleen van sodai;ige goederen, als werkelyk in zyne pakhuizen worden opgeslagen, en dan noch niet meer als by het 12^' articul der instructie voor het stads heeren logement is bepaald".

27 September. Bepaling nopens houtvlotten.

De commissaris opzichter over de equipagewerv cum an* nexis ter vergadering gecommuniceerd hebbende, dat 56 Javasche zeevarenden, die met de houtvlotten alhier zyn aan^ gekomen en tot de ontlossing derzelver geêmployeerd wierden, op elf na alle zyn gedeserteerd; zo is, uit aanmerking, dat deze desertie veel al moet worden toegeschreeven aan den weerzin der gemelde zeevarenden om de houtvlotten zelve te ontlossen, wyl dezelve tot het verrichten van dat werk een langen tyd moeten aaiigebouden en daar door veelal de slacht- offers van het ongunstig cliniaat alhier worden, goedgevonden en verstaan de met de houtvlotten jaarlyks overkomende Ja- vanen in den aanstaande te excuseeren van het ontlossen der houtvlotten en zulks te laten geschieden by publieke

Digitized by VjOOQIC

1040 I^W. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

27 September. Verkoop van koffy aan vreemddingen.

Nadien de alhier ten handel komende vreemdelingen^ die koffy van dé Ck)mpagnie inkoopen, meest allen verlangen mei de benodigde quantiteiten uit de jongste inzamen geriefd te worden en zulks geenzints de intentie is geweest by de d^i SS"*" April gemaakte prysbepaaling van de Jaccatrasche koffy tot elf effectieve Spaansche matten het picol, maar wel om de aanbanden zynde restanten, van de oudste af te begimieD, van de hand te zetten; zo is goedgevonden en verslaan dm heer waarnemend Directeur Generaal, Johannes Siberg, Ie verzoeken en te qualificeeren om aan de vreemdelingen geen andere koffy af te staan dan voor de helvt uit het gewascb van het jaar 1796 en voor de wederhelvt van het jaar 1797, ten zy die geenen, welke de geheele benodigde hoeveelhekl uit het gewascb vau 1797 begeeren, een Spaansche mat per picol meer belalen; en hier van aan den sabandhaar en lioeat- meester, Jacobus Theodorus Reynst, kennis Ie geeven ten einde de vreemdelingen daar van by hunne aankomst te informeeren.

4- October. Beteugeling van Franschecommis^-vaarders.

De heer Gouverneur Generaal kennis gegeeven hebbende, dat volgens de by zyn hoog Edelheid bekomen informatieD wederom door een Franschen kaper in Straat Snnda genoaieD en naar Mauritius was opgezonden een Deensch en een Ame- rikaansch schip, den wil naar deze hooidplaats hebbende; zo is geconsidereerd, dat men reeds meermalen heeft moeten ondervinden, hoe dat ook in deze gewesten Fransche commissie* vaarders op Ck>mpagnie's stroomen en rheeön schepen en vaartuigen van mogendheden, waarmede de Bataafsche repu- bliek en haare Indische maatschappy in goede verstandhouding en vriendschap leeven, neemen en veroveren, waar door de particuliere handel van Gompagnie's ingezetenen en die- naaren, inzonderheid ter dezer hoofdplaats, dewdke vooral in de tegenswoordige tydsomstandigheden voor ons van zo ved

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVÊR8TRATEN.  1041 
```

aanbelang gerekend moet worden ie zyn, geheel en al word belemmerd en geruïneerd ; en is derhalven goedgevonden en ver- staan de door hoeren Bewindhebberen by missives van den 30^ Aoguslus 1798 en 17 January 1799 aan deze regeering toegezonden publicatie van het intermediair uitvoerend Bewind der Bataarsche republiek, gedateerd den IS*" Augustus 1798, tot beteugeling van de roofzugt der Franschen en andere commissie-vaarders, niet alleen alhier en alomme op de 'res- pectieve buiten-comptoiren tot een ieders naricht en observantie ie doen publiceeren en affigeeren, maar ook op 's maatschappys bezittingen in deze gewesten direct beirekkelyk te maken en dus ook al het daar by gesiatueerde en geordonneerde, schoon ook by dezelve geene s)>eciaale melding van deze gewesten is gemaakt geworden, te houden en te considereeren, voor zo ver zulks van applicatie weezen kan, even en in diervoege, als of het direct relatief Ck)mpagnie's possessien in India was gestatueerd en geordonneerd.

Het in Nederland uitgevaardigde stuk luidt, als volgt: Gelykheid, Vryheid, Broedersckap.

PUBLICATIE.

Het intermediair uitvoerend bewind der Bataafsche Republiek doet weeien : dat het vertegenwoordigend lichaam, op de wyze, by de staatsregeling vastgesteld, overwoogen hebbende: 1^ hoe zommige Fransche commissie-vaarders en andere, ge- wapende vaartuigen zich niet ontzien onder de vlag dier Republiek Bataafsche en andere schepen, toekomende aan ingezetenen van mogendheden, met dit gemeenebest in goede verstandhouding levende, onder neutraale vlag vaa- rende en welke zich op hun eigen grondgebied of op dat van een neutraal en vry land en op grond der sub- sisteerende tractaaten veilig rekenen, op de stroomen en tot in de havens van dit gemeenebest met eene ongehoorde stoutheid te vervolgen, te belemmeren, te neemeu en op

PLA&AAT-MU DBKL XIL 66

Digitized by VjOOQIC

1041 1^69. P. Q. VAN OVERSTRATÊN.

te brengm en zieh tevens by meer dan eene gelegenbeid het pleegen van v<»tlere en verzv^rende excessen te verooriooven» daar toe misbruik maakende van cene ge- dwongen uitlegging der wetten, in de Fransche Republiek omtrent de kaap-rheederyen geêmaneerd; 2® dat deeze meenigvuldige vexes het geringe oversciiot van onzen koophandel, niet alleen met een gebed bederf be- dreigen, maar met ons politiek aanweezen zelve geheel onbestaanbaar zyn en, de verachting der volken op ons badende, de geruchten aankweeken, welke kwaadwilligheid zo gaarne wegens de slaaüsche arhankelykheid verspreid, tot welke zy verondersteld, dat wy gebragt zyn; 3^ en overtuigd van de goede gezindheid en rechtvaardigheid van het Franscii gouvernement ten onzen opziehte, mits- gaders dat de straffeloosheid van zoo vede schennissen van het Bataafisch grondgebied door Fransche kapers en andere vaartuigen, stout op de Fransche vlag, die zy voei*en. eeniglyk aan den aandrang der omstandigheden en geen- zints aan den wil van het gouvernement moet worden geweten, en eindelyk overtuigd, dat verdere langmoedig- heid in kleinmoedigheid zoude ontaarden, even beledigend voor het Fransch gouvernement, als vernielend voor onzen handel en vernederend voor onze onaf hankelykheid ; beslooten en verordend heeft:

Voor eerst: dat het aan geen kaper of zoogenaamden kaper, noch aan eenig vaartuig, hoe ook genaamd en lot welke mogendheid dezelve ook zoude mogen behooren, geoorloofd zal zyn om op de stroomen en de wateren of op het grond- gebied der Bataalsche Republiek te hinderen of noemen eenig schip of vaartuig, vaarende onder neutrale vlag en toe* behoorende aan de ingezetenen eener neutrale of met dil gemeenebest in goede verstandhouding levende mogendheid, en veel minder noch eenig schip of vaartuig, aan ingezetenen van hetzelve behoorende en vaarende onder Bataaüsche vlag; op poene van te zullen worden verweezen in eene boete van drieduizend guldens, te appliceeren voor twee derde gedeeltens

Digitized by VjOOQIC

1^69. P. Q. VAN ÓVERSTRATEN. t04S

len behoeve van hei fonds der oude en arme zeelieden en voor het resteerende een derde gedeelte ten behoeve van die geenen, welke den kaper of ander vaartuig die zich zulk eene onrechtmaatige daad veroorloofd, zal hebben aangehouden; zullende voorts de commandant van het vaartuig zelve voor de betaaling van voorschreeve boete zyn aanspraakelyk en executabel en zoo lang blyven gearresteerd, tot dat aan het te vallen vonnis zal weezen voldaan, onder vrygeeving van het genomen schip of vaartuig ; en dit alles slegts in gewoone en ordinaire gevallen, zullende die geenen, welke» of van eene behoorlyke qualificatie zyn onvoorzien, of die zich in het be- lemmeren en neemen der schepen en andere vaartuigen aan verdere excessen, mishandelingen of andere misdaaden en ag- graveerende omstandigheden schuldig maaken, naar exigentie van zaaken en overeenkomstig de subsisteerende wetten zwaarder aan den lyve als anderzints worden gestraft.

Ten tweeden : dat geen schip, uitgerust of bevragt binnen de Bataafsche Republiek door ingezetenen derzelve of van zodanige mogendheden, als met haar in goede verstandhouding leeven, en met in achtneeming der gewoone formen, uit Bataafsche havenen loopende en gedeslineerd na eene andere haven van dezelve Republiek of na die van eene andere, neu- trale en met dit gemeenebest in goede verstandhouding staande mogendheid, in een der havens van deeze Republiek als prys zal worden opgebragt, op eene boete van zes honderd guldens, in te vorderen en te verdeelen, even als hier vooren art. 1 is gespecificeerd, en zulks mede onverminderd de vrygeeving van het genoomen schip en lading.

Ten derden : dat onder de bepaalingen, art. 1 en 2 vermeld, geenzints is begrepen zoodanige civiele actie, als aan den rheeder of eigenaar van het belemmerd^ genomen of opge- bragt schip of vaartuig ter zaake van de hem onrecbtmaatig aangedaane belemmeringen en het neemen of opbrengen van zyn schip of vaartuig zoude mogen competeeren, als welke actie in allen deele wordt gelaaten onverlet.

Ten vierden: dal de judtcalure over alle zaaken, hier vooren

Digitized by VjOOQ IC

1044 17ÖÖ. P. Ö. VAN OVËRSTRATEN.

gespecificeerd, eeniglyk en. by uitsluiting zal competeeren aan het bureau ter judicature der convoyeu en licenteD, als ten deezen opzichte vervangende het bevoorens gesubsisteenl hebbende commité tot de zaaken van de marine, zoo als Jan ook zal virorden geprocedeerd, even als by voorsz. oommilé gebruikelyk was; wordende voorts een ieder vermaand eo alle geconstitueerde magten, gelyk mede alle oflBcieren eo justicieren, zoo wel als alle bevelhebbers der troupes van deo staat, zoo ie water, als te lande, en meer byzonderlyk alle commandanten van oorlog schepen en andere gewapende vaar- tuigen in dienst deezer Republiek gelast om op het naaow- keurigste op de naarkoming deezes en aldus op de beveiliging van den koophandel en de handhaaving der vrybeid en on- afhangelykheid van dit gemeenebest ie zorgen en daar toe. des uoods, geweld te gebruiken tegen en ten aanzien van kapers en andere gewapende vaartuigen, welke in hunne excessen moglen voorlvaaren, en in bet algemeen van al!e dezelve, welke weigeren mogten zich süptelyk aan deszelLs inhoud te gedraagen.

Dienvolgends gelast het voornoemde Bewind, in naam des veriegenwoordigenden lichaams, dat deeze zal worden afge- kondigd en aangeplakt alomme, waar zulks behoort.

Gedaan in den Haage, den 12®° Augustus 1798, hei vierde jaar der Bataafsche vrybeid.

(geparapheert)

R. W. TADAMA, vi.

(onder stond)

Ter ordonnantie van hetzelve

(was geteekend)

S. DASSEVAEL.

-^ October. ToelidUing iol art. \ der voarvDoarden voor de pacht der hanen-vechterijen.

De drossaard der stad en ommelanden van Batavia, Andries Hartzinck, by een adres ter kennis van deze regeering ^e-

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1048

bragt hebbende, dat de baanen-vechteryen gehouden worden op de by parliculiere ingezetenen alhier gehuurde landeryen, in het Bantamsche gelegen, met verzoek om geinformeerd te mogen worden, of onder de by hel eerste articul van de conditien voor de pacht der baanen-vechteryen voorkomende woorden : >de baanen-vechteryen zullen, zoo binnen, als buiten de stad tot de binnen posten Anke, de Ketting, Ryswyk, Noord wyk. Wilgenburg en Antjol in het geheel niet worden gelolereerd en voorts ook l)oven de evengemelde binnen posten tot de regentschappen iu het Bantamsche toe op geene andere plaatsen dan de gepriviligeerde bazaars'*, mede begrepen zyn de landen, die in het Bantamsche gelegen zyn en by particu- liere ingezetenen alhier in huur gebruikt worden ; — zo is, hier over gedelil)ereerd zynde, goedgevonden en verstaan tot elucidatie van het voorschreeven eerste articul der conditien voor de pacht van de baanen-vechteryen te verklaaren, dat, aangezien volgens dat articul op geene andere plaatzen dan de gepriviligeerde bazaars baanen-vechteryen mogen getolereerd worden, de by particuliere ingezetenen alhier gehuurde lan- deryen, in het Bantamsche gelegen, onder het gemeld verbod mede moeten begreepen worden; en hier van de gemeente by billetten te informeeren.

-^ October. Voorschrift nopems den uitvoer van pro- ducten, behoorende tot Compagnie*8 exdusieven handeL

Gereinarqueerd zyntle, dal zommige op- en ingezetenen al- hier in het begrip verkeeren, als of zy vryheid zouden hebben zodanige producten, als van tyd tot tyd 's Compagnie's wegen "per publieke vendulie verkogt en by hun ingekogt worden, niet alleen uit te voeren, maar ook aan de hier ten handel komende vreemdelingen wederom van de hand te zetten en te verkoopen en zulks geheel en al slrydig is, zo met het oogmerk, waar meede die verkoopingen geschieden, als met 's Compagnie's belangens, zo is goedgevonden en verstaan te bepaalen en de gemeente daar van by billetten kennis te

Digitized by VjOOQ IC

1046 1790. P. Q. VAN OVER8TRATEN

geeven, dat in den aanstaande geene producten, waar in de Compagnie een exclusiven- handel dryfl, van hier zullen mogen uitgevoerd worden dan alleen die, welke by de Compagnie zelve uit hare pakhuizen ingekogl zullen zyn en waar van het bedragen in haar kas voldaan zal weezen, op poene van couGscatie ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, en zodanige andere straffen, als op den clandestinen uit- voer van zodanige producten zyn bepaald en vast gesteld.

18 October. Opname van zieken^ afkomstig van vreemde schepen, in het buiten-hospitaal te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan te bepaaien, dat geen zieken van vreemde schepen in het buiten-hospitaal zullen worden geaccepteerd dan op ordonnantie van den sabandhaar en licentmeester, die, niet alleen voor de voldoening der guastos zal moeten zorgen voor derzelver vertrek van hier, maar ook by gebreke van dien daar voor aansprakelyk zal weezeo.

Nopens deze zieken werd op 30 November 1799 nog be- I : »dat, wanneer capitains of cargas van vreemde schepen iemand hunner bodems in het hospitaal moeten achter laten, zy gehouden en verplicht zullen wezen daar voor, baitea het reeds verguastereerde, aan de Compagnie te moeten betalen de vastgestelde guastos voor den tyd van drie maanden; en den sabandhaar en licentmeester, Jacobus Theodorus ReynsU aan te beveelen alle hier aankomende capitains en cargas van de voornoemde schepen by arrivenient daar van kennis te geven en (evens zorg te dragen, dat zodanigen, die by ver- trek van hunne schepen alhier ziek in het hospitaal achter- gelaten worden, voor het vertrek van die schepen hunne Ce goed gemaakte maandgelden erlangen".

■^ October. Verhooging van den prijs van hei brood. Op het door Scheepenen aan deeze regeering voorgedragen

Digitized by VjOOQIC

. 1709. P. Q. VAN OVER8TRATEN. 1047

verzoek Tan de broodbakkers alhier is goedgevonden en ver- staan» ailhoofde van de meer en meer toenemende schaarsheid en duurte der tarwe en dies meel, de prys van het brood alhier tot weder opzeggens toe te verhoogen en te liepaalen op 5 stuivers of 20 duiten voor een gebakken brood, zwaar elf oneen, en 10 stuivers voor een brood van twee en twintig oneen; voorts den bakkers te gelasten om voor die prys goed, fyn, wit en deugdzaam tarwe brood te verkopen zonder meer, onder wat practeit ook, daar voor te mogen neemen, op poene van by ontdekking van het contrarie te vervallen in de boeten en straffen, die op het ligt bakken en het te duur verkoopen van brood zyn vast gesteld; en hier van de ge- meente by billetten te informeeren.

22 Oclober. Bepaling, dat de Gouverneur-Generaal weder ^direct' zoude hebben i^het generaal commando jiover de gehede militie alhier'.

Aanleiding hiertoe gaven »differenten" over rang en gezag tusschen den brigadier, S.- de Sandolroy, en den chef der brigade by de Fransche republiek, commandant van het te Batavia dienst doende 12" bataillon dier republiek, J. C. Gosson.

Sandolroy werd benoemd tol adjudant-generaal van den Gouverneur-Generaal om bij diens «absentie of indispositie, •uit naam en van wegens zyn Hoog Edelheid'* het bevel over de troepen te voeren.

24 October. Voorschrift nopens aan vreemdelingen te verkoopen producten.

Is goedgevonden en verstaan te bepaalen, dat de producten, welke aan de hier ten handel komende vreemdelingen uit 's Compagnies voorraad voor betaling worden afgestaan, voortaan zullen moeten bestaan de belvt in koiRj, 74 gedeelte in suiker en een ander 74 gedeelte in peper of zov.eeI meer van de beide laatste articulen, als zy zullen begeeren.

Zie ook 29 April 1800.

Digitized by VjOOQIC

1048 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

29 October. Regeling der verstrekkingen van smeé-kolen.

Is goedgevonden de maandelyksche verairekkingen van smee- kden als nu te bepalen:

voor het eiland Onrast op 4 hoeden,

• de equipagiewerv > 3 id.

» » wapenkamer • — */« W-

bet  ambachts  kwartier >     1 7*     id.

» de arlhillery » 3 V» id.

met last om het geen daar van overbehouden word» be- hoorlyk te verantwoorden.

Op 31 October 1799 werd goedgevonden bovenstaande re- geling aan de buiten-kantoien mede te deelen, met last om deze, »in zo verre zulks tot bun comptoir relatie heefl, daartoe •mede betrekkelyk te maken'.

29 Otcober. Premie op het aamverven van Madureesche recnUen.

Is goedgevonden tot meerdere aanmoediging van deze wer- ving, builen de onkosten van het transport der recrutennaar herwaards, voor ieder bekwaam recrut, dewelke in het guar- nisoen zal geleeverd worden, aan den capitain of werver Ie lateu afgeeven rd* K tot een douceur.

5 November. Regeling der verstrekking van stroo-zakken.

Is goedgevonden als een vaste cynosure omtrend de ver- strekkingen alhier van slroo-zakken aan met ryst van Java hier aankomende schepen in het vervolg, conform het van ouds plaats gehad hebbend gebruik, te bepalen: 1® dat by ontlossing van schepen, met ryst geladen, de ver- strekkingen van stroo-zakken uit het graan magazyn zullen moeten geschieden, als:

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVER8TRATEN.

1049

aao een schip, beladen met SOO koyangs .

300 p»

240 .

. 300

.. .. 180 .

. 200

120 .

• IBO

90 .

60 .

80 .

• 50

30 .

en zo oaar rato van het getal der lasten in proportie van elke lading;

2^ dat deze verstrekkingen voortaan Java niet meer ten lasten gebragt, maar op rekening van administratie, em- ballage en aCscbeeps-ongelden worden afgeschreeven ;

3® dat, wanneer het mogt gebeuren, dat er meerder stroo- zakken, als de invoegen voorschreeven gemaakte bepaling permitteerd, tol ontlossing der ryst nodig raogten zyn, zulks niet zal mogen geschieden, dan na dat de capitain of gezachhebber van zodanig schip of vaartuig zulks schriftelyk verzegt zal hebben, met opgave der redenen, waarom die meerdere zakken nodig zyn, van welk verzoek- briefje of bewys de administrateurs in het graan magazyn telkens by de berichten der uitgeleverde ladingen copias zullen moeten overleggen, ten einde daar over gedispo- neerd te worden ; — voorts dat, wanneer de voorschreeven over verstrekte zakken Java moeten worden aangerekend ter vergoeding door den leverancier, insgelyks by de Tactnur van aanrekening een afschrift van dat bewys of verzoek-brielje gevoegd zal moeten worden, sub poene, dat die geene, welke niet aan deze order voldaan zal hebben, voor de vergoeding der boven de bepaling verstrekte zakken aansprekelyk zal worden gehouden.

14 November. Regeling van in- en uitgaande regten, door de Compagnie aan den pachter dier regten te voldoen.

Op het door den pachter van de in- en uitgaande rechten,

Digitized by VjOOQIC

tOKO 1799. P. Q. VAN OVERSTRATËN.

Souw Kongko, daartoe hy requeste gedaan verzoek w goed- gevonden en verstaan aan hem te laten voldoen 6 percenl tbol-gerechtigheid van sodanige goederen, als door de Com- pagnie van vreemde iiandelaars tngekogt en weder per pa- blieke vendutie alhier verkogl zyn gedurende dit lopende jaar, wyl die percentos in den gepasseerdeu jaare ook aan den pachter van die gerechtigheid zyn betaald geworden van de goederen, die de Compagnie ingekogt en in haare huis- houding niet heeft benodigt gehad ep dus weder zyn verkogt geworden, uithoofde by de pacht cpnditien voor de Boom, art. S, wel bepaald is, dat geen thol of gerechtigheid zal worden betaald van goederen, die door de Compagnie van particulieren worden ingekogt, doch daar onder niet anders kunnen ver- staan worden dan die goederen, welke de Compagnie in hare huishouding benodigt heeft.

15 November. Verhaoging van heê Iractement der Com- pagnie*8 slaven, die als artüleristen dienst deden.

Door den lieutenant-colonel en chef van de artbillery, Louis August d'Ormancey d'Omois, by een adres aangetoond zynde, dat 'sComp" lyfeigenen in het ambachts-kwartier, dewelke in de exercitie met het geschut geoeffent worden, maandelyks een halve ryksdaalder meer genieten dan 'sComp' lyfeigenen, die als arthilleristen op Weltevreden dienst doen, met verzoek, dat de laatst gemelde met die in het ambachts kwartier gdyk gesteld mogen worden, waar door dan ook de desertie onder dezelve voorgekomen zoude kunnen worden, zo is ingevolge dat verzoek goedgevonden en verstaan aan een ieder der lyf- eigenen, die op Weltevreden 'by de artbillery dienst doen, zo wel onder-officiers, als gemeenen, boven het geen zy thans genieten noch 24 stuivers ter maand toe te leggen.

22 November. Magtiging op het collegie van Heemraden ymlle werken" uit te besteden.

Is goedgevonden en verstaan Heemraden te qualiflcceren en

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVER8TRATEN.  1081 
```

Ie recommaiicleeren alle werken voortaan by paUieke aan- besteding te laten maken en de daartoe benodigde houtwerken en materialen aan het voornoemd coUegie te laten afgeven uit 'sGomp* voorraad voor het inkoops kostende, bezwaard met de gewone ongelden, alzo zulks overeenkomstig is mei bet privilegie van dat collegie en de rd" 30000, die jaarlyks aan hetzelve uit het fonds van de wagenpacht en het oorgeld der paarden worden afgegeven, anders niet toereikende zouden zyn om de beschoeyingen, wegen en bruggen daar voor te onder- houden.

22 November. Bepaling nopens het geven van inlichtingen door leden van de Hooge Regering, in of binten rechten.

In aanmerking genomen zynde, dat, zo wanneer een lid van deze vergadering gehouden zoude weezen om van alle zaken, die hetzelve in officio ter kennis komen en waar naar ver- volgens een gerechlelyk onderzoek geschied, voor den rechter verklaringen te moeten geven, zodanig lid alsdan dagelyks zoude kunnen zyn blootgesteld om voor den rechter te moeten verschynen en gevaar zoude loopen, niet alleen dat zyne opgave genegeerd, maar dat by ook geconfronteerd zoude worden tegens die geen, ten lasten van den welken by zulk eene verkbring gegeven had, zodra de zaak als crimineel be- schouwd konde worden; dat dit inzonderheid zyne betrekking heeft tot die heeren leden, aan wien bet opzicht over eenig departement is toevertrouwd, en vooral op den heer Directeur Oeneraal, welken zo dikwyis in hun Edelens posten zaken ter kennis worden gebragt, die alleen tot de voornoemde posten relatie hebben ; dat de heeren leeden dezer vergadering, van dit alles verantwoording schuldig zynde aan den rechter, gevaar zouden lopen om, zo menig werf dit den rechter zoude behagen, voor denzelven geroepen te worden, iets, waarvan in deze gewesten tol noch toe geen voorbeeld gevonden word en het welk daarom zeker noch nimmer plaats gevonden heeft, omdat zulk een lid dikwyis verplicht zoude worden

Digitized by VjOOQ IC

1052 ^799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

het een of ander te moeten openbaaren, dat hetzelve ambts- halven en als secretesse zoude zyn toevertrouwd, en men het karakter van een lid dezer regeering niet genoeg kan mainc- tineeren by de respective, zich hier bevindende, vreemde natiën, die naar hunne wyze van denken zich zeker geen denkbeeld zouden kunnen vormen, hoe dat leden van "slands regemng verplicht zouden kunnen worden van alles, wat hun ter kennis komt, naar het goedvinden van mindere en aan 'slands re- geering ondergeschikte collegies opgaven te moeten doen, ten minsten, dat dezelve zich niet zonden kunnen voorstellen, dat dit mogelyk zy zonder tevens te verliezen die hoogachting en eerbied voor zulke leden, die het zo hoogst noodzakelyk is by die natiën te conserveeren, voor al in de presente, zo (illenziiits falaale tyds-omstandighcden, waar in men door de ommacht, waar in men zich bevindt, verplicht is die volkeren te moeten bestuuren naar de begrippen, waar in zy zyn en die zy gelukkig van 'slands overheden hebben; en dat buiten dien ook al bet dikwyls zoude kunnen gebeuren, dat aan leden dezer regeering in ofBcio zaken wierden opgegeven, die het algemeen belang zoude kunnen vorderen, dat niet ge- meen gemaakt wierden, behalveu dal zulk eene opgave ook altyd noch maar in rechten als singulier zoude kunnen worden beschouwd en dus geeue preuve zoude uitmaken ; dat het echter zoude kunnen exsteeren, dat aan leeden dezer regeering zaken ter kennis wierden gebragl, dien hel hoogst noodzakelyk zoude zyn, dat ter kennis van den rechter komen, en het als dan tegens het gemeen belang zoude aanlopen, indien zy daar van geene behoorlyke opgaven aan den rechter komen te doen, maar dat de cognotie en de beoordeeling daar van volgeus 'slandswyze van bestuur in de eerste plaats thuis hooren by deze regeering, die ge^is niet verondersteld kan of mag worden, dal hierin niet naar recht en billykheid zal jugeeren, maar dat die builen Iwylfel niet kunnen afhangen van het goeddunken van aan deze regeering gesubordineerde collegies, zonder dal daar uit de voormelde nadcelige gevolgen zouden afvloeien, vooral thans niet, nu men niet oplettend

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN ÓVERÖTRATEN. 1053

genoeg kan wezen om het credit dezer regeering by den inlander te mainclineeren en om niets toe te latitn, dat het zelve by hun verminderen kan; en is dierhalven goedgevonden en verstaan te verklaren, dat, zo min de heer Siberg, als eenig lid van deze vergadering, gehouden is of verplicht kan worden om van zaken, die hun Edele in oflTicio ter kennis komen, buiten speciale qualiGcatie van deze regeering eenige opening te geven of eenig getuigenis of verklaring te ver- leeuen, het zy in rechten of daar buiten.

22 November. Embargo, gelegd op de schepen en vaar- tuigen Ier rcede Batavia, welke Oostwaarts wilden vertrekken.

Een Engelsch oorlogschip, the Arrogant, gewapend met 74 stukken en bemand met 600 koppen, had een vaartuig, toe- behooreode aan den Resident van Cheribon en beladen met rijst en kadjang, veroverd, welk feit de Regering, zoo spoedig mogelijk, ter kennisse bragt van hare dienaren langs de kust, terwijl zij de particuliere kooplieden te Batavia liet waar- schuwen.

Ook de gouverneur van Java's N. O. kust legde een em- l)argo op «alle groote vaartuigen, die te Saraarang aanweezig •zyn en de wil om de Oost of West hebben", welke maat- regel den 3*«° December 1799 door de Hooge Regering is goedgekeurd.

28 November. Tegemoetkoming aan het collegie van Beemraden in de belasting op paarden.

Op het door evengemeld collegie gedaan verzoek, dat aan elk lid, benevens den secretaris, uit de kas van hetzelve zouden mogen worden toegelegd een honderd en vyftig ryksdaalders tot tegemoedkoming in de betaling van het oorgeld der paarden, hetgeen zy thans moeten voldoen en waar van dezelven be- vorens speciaal zyn geéxcuseerd geweest, zo by hunne instructie, als de besluiten dezer regeering van den 5^° Juny 1736, 26

Digitized by VjOOQIC

1064 I^W P- Ö VAN overSTraTên.

September 1747 en 1 Mey 175S, en zy ook veqiliclit zyn om tot het doen van commissien naar de bovenhnden als anderzints meerder paarden aan te houden, als zy anders nodig zonden hebhen, het voornoemd collegie te qualificeeren om aan elk lid van lietielve, henevens den secretaris van betzdve, jaarlyks af Ie geven rd' IKO ter voldoening van bet voorsz. oorgeld en hel liedragen daar van af te schryven; en zulks alt aan- merking van de hardigbeid, die er in gel^n is, dat, wanneer aan iemand een lastpost word opgedragen, zulks bovendien noch tot deszelvs nadeel zonde strekken, en bet een vaste waarheid is, dat de leden, het collegie van Heemradeo uitma- kende, niet gezegd kunnen worden daar van eenige naamwaardige inkomsten te genieten of die geevenredigt zyn aan de occn- patien, die hun zulks veroorzaakt, en dus, nu die werkzaamheden vermeerderen door de successive gemaakt wordende schikkingen, wd eenige tegemoedkoming mogen erlangen in de betaling van het oorgeld der paarden, die zy derlialven ook verplicht zyn in grooter gelal te houden, vooral daar zy bevorens of voor de introductie van het placaat op het oorgeld van den 3*" December 1796 daarvan altyd geëxcuseerd geweest zyn.

34 NoTembw 1 Drci>nbêr~'

Verkoop van rijst win Regeringswege.

Door «ien lieer waarnemend directeur generaal, Siberg, in voorstel gehragt zynde om, uithoofde van de zo zeer toenemende duurte van de ryst, waarop dezelve door sommige baat zugtige perzonen gehragt is geworden, de op- en ingezetenen, die hno gerief van de op de bazaars ten dienste van de seharode ge- meente met de kleine maat verkogt wordende ryst niet kunnen of mogen erlangen, wederom op gelyke wyze als den 16" April jl. is liesloten uit 's Conipagnie's pakhuizen met dat graan tegens een billyke l>etaling te laten gerieven, waarop gedelibereerd zynde, is in achting genomen onder de min ge- goede lieden, die hunne benodigdheid van ryst op die plaatsen, alwaar dat graan met de kleine maat tot gerief van de scha- mele gemeente verkogt word, niet mogen halen eene vry

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Ó.  VAN  ÓVERSTRATEN.  108» 
```

algemeene schaarsheid aan dat voedzel plaats vind, waarin diend ie worden voorzien, Ie meer de prys, waar voor de rysi by particulieren verkogt word, tol eene ongemeeiie hoogte is gestegen en dezelve dan noch niet dan zeer schaars is te bekomen, hoewel ook anders de voorzichtigheid zoude vorderen om hel restant, dat lang na noch niet zo groot is, als men wd gewenscht en getracht lieeft hetzelve te brengen en te houden, gedurende den oorlog te kunnen aanhouden ; dat men niel wel anders veronderstellen kan, of deze hoge prys, waar voor de ryst thans verkogt word, is veroorzaakt door eenige baatzugtige lieden, die zich van de grootste hoeveelheid van dat graan hebl)en meester gemaakt, wyl de aanbreng daarvan in dit jaar maar eene geringe quantiteit van circum circa 600 coyangs minder heeft Itedragen dan in het jaar 1798 en men dos hopen kan, dat, zo als de ondervinding meermaals heeft doen zien, wanneer met de nu ao nodige assistentie van dat graan aan de gemeente een begin gemaakt word, er wel dadelyk eene prysvermindering op zal volgen en er dus niet zo veel zal worden afgehaald, als waar op die assistentie nu bepaald word.

En is derhalven goedgevonden en verstaan aan alle Gom- paguie's dienaren en burgers, zo Europeesche, als inlandsche, die hun gerief van de op de bazaars 's Compagnies wegen by de kleine maat verkogt wordende ryst niet kunnen of mogen erlangen, des begeerende, uit 's Gompagnie's graan- magazyn naar benodigdheid te doen assisteeren, gerekent op 40 S per hoofd 's maands en zulks voor den tyd van zes maanden of van primo December 1799 tot ultimo Mey 1800 tegens de directe betaUng van rd' 50 papiere geld dekoyang van 5200 f£; dan, ten einde hiervan geen misbruik zoude kunnen worden gemaakt, aan het coUegie van Schepenen al- hier te demaodeeren om de daar toe nodige opgaven te ont- vangen, in diervoegen, dat een ieder, die de voorz. assistentie begeert, verpligt zal zyn dan wel onder zyne handtekening in geschrifte zich te adresseeren van te benoemen commissarissen door het gemeld coUegie van Schepenen, die daar toe geduu

Digitized by VjOOQIC

1086 1^09 P. Ö. VAN OVERSTRATÉN.

rende den tyd van agt dageu, na gedane publicatie, dagelyfcs zullen vaceeren des voormiddags Tan 8 lot 12 uuren, enaao dezelve op te geven hel getal hoofden, die door hun moeten gespyzigd worden en voor hoe veel ,tyd hy van de voorz. zes maanden begeert gerieft te worden, waarvan, de geheele opgave geschied zynde, door het gemeld collegie van Schepenen rap- port aan deze regeertng zal moeten worden gedaan, in hoeverre die opgaven met het waar getal koppen, die gespyzigd moeten wonien, overeenkomtj ten einde de afgave der ryst daarnaar te kunnen laten gevolg nemen.

En tevens in consideratie genomen zpde, hoe dat door de voorsz. duurte der ryst vermeerderd word hel getal der be- hoeftige lieden, die zich, zo op Compagnie's ryst-bazaar hiDDen de stad, als by het buiten Portugeesche kerkhof, by de kleine maat van dat graan trachten te voorzien en hoe sommige min behoeftigen en zelvs vermogenden op eene clandestine wyze mede op de voornoemde plaatsen ryst laten inkopen, schoon zy kennis dragen, dat die alleen Compagnie's wegen word verkogl om de schamele gemeente te gemoed Ie komen en te gerieven, waardoor dan ook veroorzaakt word, dat waarlyk armoedige ingezetenen dikwyls moeten achterstaan en geen ryst bekomen kunnen; zo is goedgevonden en ver- staan, zo wel aan het collegie van Schepenen dezer stad, ak aan dat van Heemraden op te dragen om dopr de respectieve wykmeesters, voor zo ver die onder een ieder van dezelve sorteeren, ten spoedigsten een exacte opneem te laten doen van alle behoeftige ingezetenen hunner wyken, die gerechtigd geoordeeld kunnen worden om Compagnie's wegen met ryst gerievd te worden, en daarvan aan zich te doen dienen schrif- telyke berichten, waarby bekend gesteld zullen moeten worden de namen van die lieden met hel gelal der hoofden, die zy te spyzigen hebben, met qualificatie om vervolgens aan zodanige behoeftige lieden af te geven brievjes of schriflelyke bewyzen, door hunne secretarissen ondertekend en voorzien van derzeiver zeguk, waarop bekend gesteld zullen moeten worden de namen dier armoedige lieden, hel getal hunner huisgezinoeo eo lioe

Digitized by VjOOQIC

17d0. P. Q. VAN OVEftSTRATÊN. 108^

veel dezelven dagelyks aan ryst benodigd hebben; voorla den opziender. en de gecommitteerdens by den verkoop van ryst by hel buiten Portugeesch kerkhof Ie gelasten om aUeen op die schriflelyke bewyzen of brievjes ryst, hetzy by de heele of halve ganting, te verstrekken tegens den bepaalden prys en daarvan dagelyks behoorlyke notitie te honden, ten einde hiervan geen misbruik worde gemaakt; en wyders te bepalen, dat diegeenen, dewelke de voornoemde brievjes of schriflelyke bewyzen zullen hebben nagemaakt, by ontdekking als folsarissen zullen worden gestraft en dat, wanneer een lyfeigene bevonden zal worden op eeuige indirecte wyze op de voornoemde pfaatzen voor zyn lyf heer of vrouw, die geen dusdanig bewys verleend is geworden, rysl te hebben ingekogt, die lyfheer of vrouw voor de eerste maal zal verbenren een boete van vyftig ryks- daalders contant en voor de tweede maal de lyfeigen zal worden geconfisqueerd ten behoeven van den officier van jus- titie, die de calange zal doen; en hiervan by publicatie aan de gemeente kennis te geeveu.

Op 5 December 1799 werd ter zake nader besloten: In overweging genomen zynde, hoe dat door de tegenwoordige duurte van de ryst vermeerderd word het getal der behoeftige lieden, die zich, zo op 's Compagnies rystbazaar, als by de Fortugeesche kerk by de kleine maat van dat graan trachten te voorzien, en hoe sommige min behoeftigen en zelvs ver- mogenden op een clandestine wyze mede op de voormelde plaatzen ryst laten inkoopen, schoon zy kennis dragen, dat die alleen» daar Compagnies wegen wordt verkogt om de schamele gemeente te gemoed Ie komen en te gerieven, waar door dan ook veroorzaakt word, dat waarlyk armoedige inge- zetenen dikwyis moeten agterstaan, zo is met alteratie in zo verre van bet den 28*° November jongstleden genomen besluit betreffende den verkoop van ryst met de kleine maat aan de schaamele gemeente, zo op 's Compagnies bazaar, als by de buiten Porlogeesche kerk, goedgevonden en verstaan aan allen

nüAAT-iOtl DUL XII. 67

Digitized by VjOOQIC

10K8 ^700. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

eD een iegelyk, die by onderzoek by de wykmeesten, waar onder zy sorteeren, bevonden zallen worden niet te befaooren tot waarlyk behoefligen of die adsistentie van de Compagnie met ryst niet benodigd te bebben, te interdiceeren op de voormelde plaatzen ryst te koopen, hetzy zelvs of door buoiie slaaven of anderen banoent weegen, op poene, dat by ontdek- king, dat zulke perzoonen aldaar zelvs ryat inkoopeo, zullen verbeuren een boete van vyflig ryksdaalders contant voor de eerste, een honderd voor de tweede maal, terwyl voor ieder slaav, die tot bet koopen van ryst van zodanig iemand zal worden gebruikt, verbeurd zullen worden, voor de eerste maal vyftig ryksdaalders, te belaalen door den lyiheer of vrouw, dan wel door die geen, welke dien lyfeigen daartoe heefl gebruikt, naar bevinding van zaaken, en voor de tweede maal, zodanig een lyreigen zal worden geconfisqueerd, alles ten be- hoeven van den officier, die de calange zal doen, terwyl lyféigenen, die buiten last van hunne lyflieeren of vrouwen de gemelde ryst zullen inkopen, het zy voor zich zelvs, dan wel voor anderen, die niet behoeftig zyn of die adsislenlie niet benodigd hebben, aan een paal gebonden en strengelyk gegeezeld zullen worden ; en mitsdien hel collegie van Schee|ienen dezer slad en dat van Hcemraaden der Bdlaa[s(*he omme- landen als nu van de by het voorschreeven besluit aan d^dve opgednigen commissie om ieder, vtior zover hun aangaat, door de onderscheiden wykraeesleren een exacten opneem te laten doen van alle behoeftige ingezetenen hunner wyken, die gerechtigd geoordeeld kunnen worden om 's Compagnies wegen met ryst met de kleine maat geriefd te worden, te dechargeeren, als mede van 't geen hiertoe veoJer relatie heeft.

Op 17 December 1799 is de bevoegdheid om ryst aan te vragen uitgestrekt lot inbnders en Chinezen.

Hoezeer het gebrek aan rijst toenmaals over een groot gedeelte van Java nijpend was, blijkt o. a. uit het navolgende,

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRAtEN. iotó

mede op den 17~ December 1799 door de Indische Regering genomen beslnit.

Uithoofde van de groote schaarsheid aan ryst, wellie ihans onder de inwoonders op Java plaats heeft volgens het be- deelde door den heere Javas gouverneur, van Beede tot de Parkeier, by zyn Ëdelens aparte missive van den 4*° dezer, is goedgevonden en verstaan welgemelden heer, van Reede, op zyn Edele daar toe gedaan verzoek te qualificeeren om de hoeveelheid ryst, welke ingevolgen de aan zyn Edelens door deze regeering by briev van den 28"^ Juiiy laatstleden gegeevene last tot den inkoop van 500 koyangs voor deze hoofdplaats reeds ingekogt is, aan de ingezetenen te Samarang tegens inkoops prys af te staan, met recommandatie om den Oosthoeks gezachhebber, Fredrik Jacob Rolhenbuhler, te ge- lasten zorg te dragen, dat in het aanslaande voorjaar de bepaalde hoeveelheid ryst voor inkoop ter afhaal in gereed- heid zy en daar toe te verplichten de hoofden der Chineezen te Bangil, Passourouang, Bezoekie en andere regentschappen in den Oosthoek, alwaar het ryst gewas wel geslaagd is.

Ten slotte bepaalde de Regering op 30 December 1799: Ingekomen zynde een extract uit de resolutien van het collegie van Scheepenen dezer stad van den 26^° der thans lopende maand, nevens een daar by gevoegde lyst van de aan commissarissen uit het gemeld collegie, ingevolgen de publicatie van den 3^ dezer door zodanige gegoede op- en ingezetenen, als adsisleutie met ryst uit *s Compagnies pak- huizen benodigd hebben en hun gerief op de bazaar of by de Jassenbrug, alwaar dat graan tot gerief van de schamele gemeente met de kleine maat verkogt word, niet kunnen of mogen erlangen, gedaane opgave van de boeveelheid van ryst, met welke zy verzoeken geassisteerd te mogen worden; zo is goedgevonden en verstaan de voorschreeve assistentie als na te verleenen door aan de zulken, die dezelve voor meer dan voor vier maanden hebben verzegt, alleen, alzo niet meer

Digitized by VjOOQ IC

1060 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

te missen is, te laten verstrelcken de opgegeven qaanliteil ryst voor den tyd van vier maanden tegens rd* BO papiere geld de koyang en ten dien einde de voormelde lyst aan de opperkooplieden dezes kasteels, Fredrik Schouwman en iohan Hartman, te laten afgeven om naar de daarby gedaane op- gave de ordonnantien op te maken, die tegens betaaling af te geven en daar op de by dezelve bepaalde hoeveelheden ryst uit Compagnies pakhuizen te doen vertrekken, met recomman- datie ora voorts die gelden in 's Compagnies kas te verantwoorden : en de gemeente als nu by een nader billet van de voorschreef e adsistentie te adverteeren en dat de betaling direct by den ontvangst van de ordonnantie zal moeten worden gedaan tegens rd* KO papiere geld de koyang en een ieder zich in perzoon of wel onder zyn handtekening in geschrifte om de evenge- melde ordonnantien zal moeten vervoegen by den tweeden opperkoopman dezes kasteels. Hartman, die daar toedagelyks, de Sondagen alleen uilgesloten, van 's morgens neegen tot elf uuren binnen het kasteel zal vaceeren, als mede dat een ieder, die de meergemelde adsistentie met ryst begeert, verplicht zal zyn om de ordonnantie, zo wel als de ryst voor ultimo April aanstaande te moeten laten afhaalen, na welken tyd de afgave niet meer zal mogen plaats hebben.

10 December. Yerpachiing van Cheribonsche domeineth

De resident te Cheribon verzogt hebbende om de nodige ordres en qualificatie tot het laten opveilen van de domainen ten dien comptoire, wyl het termp der vorige verpachting met ultimo December naastkomende staat te expireeren, zo is goedgevonden en verstaan de evengemelde domainen, wyl de redenen, die het zedert den oorlog raadzaam hebben doen oordeelen om dezelven, insteeJe van het anders gewoon ter- myn van drie jaaren, maar voor een jaar te laten geschieden, als noch subsisteeren, wederom slechts voor een jaar te ver- pachten of van primo January tot ultimo December WK) en zulks op dezelvde condilien en op den voel, zo als voor dit jaar heeft plaats gehad.

Digitized by VjOOQIC

17Ö0. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1061

10 December. Machliging op de buiten-regenten der hos- pUalen de oppassers^ in de hospitalen bescheiden^ aan ie stellen.

10 December. Toekenning van een "dextra-douceur" aan Raden extra-ordinair van Indiê^ die geen presidium van eenig collegie beldeedden.

Geeonsidereert, dat ten lyde heeren Commissarissen Gene- raal in den jaare 1797 de inkomsten van de heeren leden dezer tafel heitben gereguleerd, alle Raaden extra-ordinair van Indie bekleed zyn geweest met praesidiums, behalven de heer van Riemsdyk, die daarentegen jouisseerde van de voordeden, ge- hecht aan het door zyn Edele thans noch bekleed wordend ambt van ontvanger generaal en welke voordeelen met die van een praesidium gelyk gesteld kunnen worden ; dat deze voordeelen suppleeren de anderzints voor een Raad van Indiê bepaalde, zeer geringe inkomsten tol een bedragen van slechts rd' 400 ter maand en dezelven in staat stelt om overeenkomstig hun publiek karakter te kunnen bestaan; en dat hier op door heeren Commissarissen Generaal, blykens hoogstderzelve mis- sive van den 29^" Aprill797, is gereflecteerd by het reguleeren der evengenielde inkomsten, zonder dat door hun hoog Edel- heden schikkingen zyn gemaakt omtrent Raden van Indiê, welke in der tyd aan deze tafel zitting zouden hebben zonder een praesidium of hel ambt van ontvanger generaal te bekleeden, en dat de billykheid het mede brengt, dat die schikkingen als noch worden gemaakt, zo uithoofde de apparentie voor zodanige leden dezer lafel om eerlang het een of ander prae- sidium te zullen erlangen zeer verminderd is, zedert de heeren meesiers by hoogstderzelver missive van den 9«"February 1798 hebben aangeschreeven, dat geene leden dezer regeering meer zullen mogen zyn president van den Raad van juslilie alhier of van bet collegie van Scheepenen dezer stad, als wyl het voor hun Edele volstrekt ondoenlyk is om van hel voorschreeven,

Digitized by

v^oogle

1062 1799. P. Q. VAN OVER8TRATEN.

allezints sober inkomeD te konnen bestaan, voor al in een tydstip als thans, waar in aDe levensmiddelen en andere be- hoeflens tot eene voorbeeldeloose duurte zyn gereezen.

Om alle welke redenen dan ook goedgevonden en verstaan is aan de voornoemde heeren Engelhard» Ganter Visscher en van Ysseldyk en zodanige andere heeren Raaden extra-ordinair, als in der tyd aan de hooge tafel sessie hebben en van geen praesidie jouisseeren zullen, op approbatie van de heeren Meesters toe te leggen een extra-doacear van rd^ 200 ter maand in papieren van credit en de afbetaling hier van intusschen te laten geschieden onder cautie de restitoendo, ingeval de heeren meesters dil niet met hoogstderzelver goed* vinden mogten gelieven te vereeren.

In de resolotien der Indische Regering van 12 December 1799 vindt men ter zake nog aangeteekend :

De heeren Raaden extra-ordinair, Nicolaos Engdhant, Gor- nelis Adrianus Ganter Visscher en Wouter Hendrik van TsseMyk, te kennen gegeven hebbende, dat hun Edele voor zich, ten einde niet te strekken tot voorbeelden voor anderen om mede verzoek te doen tot vermeerdering van derzelver tractementen, afzagen van het by de resolutien dezer regeerin^r van den 10^^ der thans lopende maand aan de Raaden extra-ordinair, die geen praesidie bekleeden, op approbaiie der heeren Meesters geaccordeerd extra-douceur van rd* 200 ter maand, zo is, wyl thans geene Raaden extra>ordinair. behalven de voornoemde heeren, Engelhard, Ganter Visscher en van Ysseldyk, aan deze tafel zitting hebben, die niet het een of ander praesidie dan wel het ambt van ontvanger generaal bekleeden, goedgevonden en verstaan de voorscbreeven resolutie builen eifect te laten, doch hier van aan de heeren Meesters kennis te geeven, met verzoek, dat om de redenen, by die resolutie vermeld, omtrent hel inkomen van zodanige Raaden extra-ordinair door hun wel Edele hoog achtbare billyke schikkingen mogen worden gemaakt

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 106S

^ December. Mededeeling van de tiemw^ze van het Opperbestuur nopens de toepassing in Indié der leer van vrijheid^ gelijkheid, enz.

De beer Gouyenieur Generaal heeA ter vergadering gecom- municeerd een extract uit een door heeren Bewindheblieren, uitmakende het committé oyer de zaaken tot de Oost-Indische handel en bezittingen, aan zyn hoog Edelheid geschreeven secreeten briev, gedateerd den 23^° April dezes jaars» volgende het gemeld extract hierna geinsereerd.

EXTRACT uil een secreete missive van de heeren Bewind- hebberen van de Generaale Nederlandsehe Oost- Indische Compagnie, aan den Gouverneur Generaal van Oterstralen, ged, Amsterdam dd" 22 April 1799.

Wy hebben namentlyk nooit opgehouden te verseren in bet denkbeeld en wy persisteeren als noch by de gedagten, dat de leer van vryheid en gelykheid, hoezeer gegrond op de on vervreemd baare rechten van den mensch en borger en hoezeer onder zeekere bepalingen geintroduceerd in dit gemeene best en in eenige andere staaten van Europa, niet kan worden overgebragt, noch geappliceerd in 's lands Indische bezittingen, immers zo lang derzelver zeekerheid en veiligheid onder andere zal blyven afhangen van de aldaar vigerende en tot dus ver onontbeerlyke meerdere trap van 8uI)ordinatie,. zonder die bezit- tingen bloot te stellen aan verwarringen en misbruiken, welker effecten niet zouden zyn te bereekenen en waar aan wy niet kunnen denken zonder angst en schrik; wel verre derhalven van eenig voornemen om de practyk van de gezegde eed. van vryheid en gelykheid, vooral zo uls dezelve al veel tyds gantsch verkeerdelyk wordt geëxpliceerd en dien ten gevolge mis- bruikt, te extendeeren tot de etablissementen in Azia, kunnen wy u verzeekeren, dat wy by alle redressen en reformes, welke aldaar te eeniger tyd noodzakelyk zouden kunnen worden be* vonden, hetzy in de onderscheiden deden van het bestuur,

Digitized by VjOOQ IC

1064 1799. P. Q. VAN OVER8TRATEN.

hefzy in den handel. Dimmer uit bet oog zulleD veriieMn, noch de waarachtige belangen van die etablissementen, nocA derzelver byzondere betrekkingen en omstandigheden, gviyk vfy ons op dit stuk breeder zullen expliceeren by onze scereete missive aan Commissarissen Generaal en de hooge i^emng gezamenllyk, welke eerstdaags staat te worden venM)nden eo waartoe wy kortheids halve refereeren.

En wat aangaat een derde poinct, hetwelk men zich valscbelyk heeft verbeeld en waaruit almede nadeelige conseqaeutien zyn getrokken, als of namentlyk de Oost-Indische Compagnie dezer landen moest worden gereekend te zyn vernietigd door de invoering hier te lande van eene andere form van bewind over die bezittingen, ook dit bericht is even ongerundeerd als de twee voorige, voor zoveel betreft het bestuur in de be- handeling van zaaken in* die bezittingen en de relatien toten met de inlandsche vorsten en volken.

Het heeft, ja, den representativeu souverein voor deze re- publiek goed gedagt het Oost-Indische Bewind hier te lande zeer aanmerkelyk te simpliflceeren en hetzelve te zuiveren van veele schadelyke en kostbaare misbruiken en die simpli- ficatie en zuivering zullen noch verder worden gepousseerd en to't de juiste bornes gebragt naar aanleiding van de geïn- troduceerde staatregeling, maar, niettegenstaande het Ëuropeesch bestuur in Indiö (e eeniger tyd mede susceptibel zoude kunnen worden geoordeeld voor soortgelyke reformes, gelyk wy ons ook hierover breeder zullen uitlaaien by onze eerstvolgende secreete missive aan Commissarissen Generaal en de hooge regeering, bepaald zich nochthans al het hier voorgezegde voor het tegenwoordige eeniglyk tot het bewind binnen dezen staat zonder voor als noch eenigeconnexie of invloed te hebben met of op het beleid van zaaken in 'slands Indische bezit- tingen, veel min met of op de subsisteerende betrekkingen, verbonden, contracten of usantien met de Oostersche vorsten, omtrent welk een en ander geene verandering van eenige aangeleegendheid zal worden gemaakt dan met onderling over» \e^ en met observantie van de omstandigheden en de

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVER8TRAYEN. 1068

gde^eodheid des lyds. In alle' handelingen met de vorsten en volken inzonderheid zal eene Oost-Indische Compagnie per- sisleeren en blyven beslaan, waar van, behalve andere, len bewyze kan verstrekken de resolulie van de voormalige Staaten Generaal van den 24"^° December 1795, waarby ons len tyde van onze instelling uitdrukkelyk is geinjungeerd provisioneel ie blyven behouden de tilulature van Bewindhebberen der Generaale Oost-Indische Compagnie, zonder dat daar in eenige verandering is gemaakt by de opgemelde staatsregeling.

Dit zal genoeg zyn, medeburgers I tot uwe byzondere gerust- stelling met opzicht tot de zo belangryke onderwerpen, welke wy dus ver hebben behandelt, waarom wy dan geen oogen- blik willen twyfelen, of gy zult van nu af aan van uwc zyde al uw beleid en allen uwen invloed in het werk stellen om die zelvde geruststellende verzeekering te verwekken, zo wel by de leeden der regeering en de verdere ambtenaren en bedienden, als by de Europesche en andere ingezetenen, overal, waar gy zulks voegzaam en dienstig zult oordeelen, tol l)escbaming en beteugeling van onverstand en kwaadwilligheid, waar toe wy verzoeken en vertrouwen, dat gy, des noods, gebruik zult maaken van alle de u toebetrouwde macht en aulhoriteit.

Waar over gedelibereerd zynde, is, conform de tevens door lioogstgemelden heer Gouverneur Generaal gedaane propositie, goedgevonden en verstaan van den inhoud van het voor- schreeven extract aan de gemeente, zo hier, als op de res- pective buiten-comptoiren, by publicatie kennis te geeven tot geruststelling van alle dienaaren en ingezetenen en wegneniing van alle verkeerde begrippen, welke hier omtrent zouden mogen plaats vinden ; en voorts by de gemelde publicatie tevens een iegelyk en in het byzonder die geenen, aan de- welken eenig politiek of rechlerlyk of militair gezach is toebetrouwd, niet alleen op het bartelykst te verroaanen, maar ook op het nadrukkelykst te gelasten zich naar de voor- schreeven door heeren Bewindhebberen gemanifesteerde intentie te gedragen.

Digitized by VjOOQIC

1066 1709. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

12 December. Vergrooting mnhetjaarlijksdi r^douceur" voor de klerken bij het negotie-kantoor te Batavia.

Uit aanraerkiDg van de geringheid van het douceur, dat by de resolutie dezer regeering van den 10 July 179S voor de klerken op het negotie comptoir op rd' 600 is bepaald, naar evenredigheid van het groot getal klerken, het welk op het évengemeld negotie-comptoir bescheiden is, en ten einde aan die klerken, uithoofde van derzelver bekrompen inkomsteo, eenig beter middel van bestaan toe te voegen is goedgeTonden en verstaan hetzelve douceur te verhoogen tot rd' 1000 's jaars.

j^i^^~^. Voorschriften nopens den verkoop van vaar* tuigen.

Is goedgevonden en verstaan:

Eerstelyk: voor eerst de dispositie aan te houden onDtrent de nadere te maken hepalingen van 'sHeeren gerechtigheid en andere ongelden, die by verkoop van schepen en vnartaigen voldaan moeten worden, wanneer die verkoop aan 's Compag- nies onderhorigen of aan vreemdelingen geschiedt.

Ten tweeden: te hepalen, dat by den verkoop van schepen en vaartuigen de voormelde te bepalen 's Heeren gerechtigheid en andere ongelden ook van derzelver inventaris-goederen zullen moeten worden betaald.

Ten derden: den verkoop van schepen en vaartuigen, op 's Compagnies comptoiren of onder haare jurisdictie geboawd, te interdiceeren op vreemde plaatzen, op poene, by overtreeding of clandestinen verkoop, van confiscatie van zodanige schepen of vaartuigen, het zy om de Oost, West of Noord van Indien ; door de eigenaars, voerder of andere, daartoe geqaalïficeerd zynde perzoonen te doen stellen behoorlyke borgtocht voor de waarde van het schip of vaartuig, zo als by de koopbrieven zal bekend staan, dat hetzelve schip of vaartuig van die plaats zyner destinatie wederom naar herwaards zal terugkeeren en aldaar niet worden verkogt^ om by bevinding van het

Digitized by VjOOQ IC

```
P.  G.  VAN  OVCR8TRATEN.  1067 
```

tegendeel de voorschreeve waarde ten behoeven van de Gom* pagnie in te vorderen of zonder form van proces by weege van parate executie daarop te verbaalen, doch onder deze restrictie, dat de verkoop van zodanig schip of vaartuig word toegestaan, ingeval dezelve by aankomst in een vreemde haven te slegt of buiten staat bevonden worden de reize voort te zetten of naar herwaards terug te keeren, mits dat de nood- zakelykheid daar van door de eigenaars, voerders of andere geqnalificeerde perzoonen met beëdigde verklaaringen word aangetoond, wanneer dezelve zullen kunnen volslaan met de belaling van de nader (e bepalen 'sHeeren gerechtigheid by verkoop aan vreemden, al het welke by de voorschreeven borgtogten, die voor notaris en getuigen, ten overstaan van den sabandhaar en licentmeester, zullen moeten worden ge- passeerd, behoorlyk zal moeten worden bekend gesteld, met faist aan den gemelden sabandhaar en licentmeester om geen pas aan schepen of vaartuigen, onder de jurisdictie van de Compagnie gebouwd, naar elders om de West, Noord of Oost van Indien te verleenen of af te geven, voor dat die cautie zal zyn gestekt, zullende hy in contrarie geval aanspreekelyk zyn voor de nadeelen, die bevonden zullen worden daar door aap de Compagnie te zyn toegebragt.

Ten vierden: vasl te stellen, dat van alle alhier verkogt wordende schepen of vaartuigen, het zy onder de hand of per publieke vendutie door vendumeesteren, secretarissen der respectieve coUegien en alle andere ambtenaaren, die daartoe geqnalificeerd zyn, wanneer dezelve 60 lasten en daarboven groot zyn, de koopbrieven zullen moeten worden gepasseerd voor commissarissen uit het collegie van Scheepenen, ten overstaan van den sabandhaar en licentmeester, en die van vaartuigen beneden de 60 lasten voor den sabandhaar, ten overstaan van twee boomwagters; en in het generaal scheepen en vaartuigen te considereeren als vaste goederen.

.Ten vyfden:. te bepalen, dat de voorschreeven koopbrieven zullen moeten geschreeven zyn op zegels, evenredig den ver- koopprys, en dat dezelve voor de afgave op het comptoir

Digitized by VjOOQ IC

1068 1799 P. Q. VAN OVERSTRATEN.

van de generaale onivaDgst behoorlyk geregistreerd en door den kassier voor gezien onderteekend zullen moeten worden, alsmede dat de koopbrieven van scheepen en vaartuigen van 60 lasten en daar boven moeten worden geschreeven op par* kement, wanneer hetzelve te bekomen is, en ingesteld zulleo moeten worden naar een te vervaardigmi vast voorschrift.

Ten zesden: van dat een en ander aan het publiek by een placaat kennis te geeven.

Ten zevenden : deze bepalingen en ordres, als ook de nader Ie bepalen 'sHeeren gerechtigheid en andere ongelden, mede vast te stellen, zo op Java, als elders, alwaar de verkoop van scheepen en vaartuigen en het verleenen van passen naar de groole Oost of andere ' plaatsen, die niet op dit eiland ge- leegen zyn, plaats vindt.

Zie ook 27 Augustus 1802 en S JuliJ 1805.

13 December. Verbod voor de Residenten langs Janas Noordkusl eenige voordeelen ie genieiefi uil de leve- rantie van indigo en katoenen garen door den inlander aan de Compagnie.

Uit de opgaven van de inkomsten, die zommige residenten genoten hebben, gezien zynde, dat, niet tegenstaande de gegeven ordres door den heer Gouverneur Generaal by hoogstdeszdvs aanwezen op Java om hoegenaamd geen overwichten op de indigo en katoene garens te mogen nemen, dewyl deze le- verantien op zich zelven aan den regenten reeds zeer onvoor- deelig en poenibel zyn, echter daar van door zommige noch voordeelen genoten zyn, zo is besloten als nu nader aan alle residenten, zo by het gouvernement Java, als ter residentie van Gheribon, te inlerdiceeren om eenige voordeelen, het zy in geld oï overwichten, te nemen op de indigo en katoene garens, die op de respectieve Javasche comptoiren, gelyk mede op Gheribon, aan de Gompagnie geleverd worden, op poene van restitutie der tien dubbele waarde van het genoteoe ten behoeven van de Gompagnie; met last aan den heer Java's

Digitized by VjOOQ IC

17Ö9. P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1069

Goayernear eo den resident van Gheribon om toe Ie zien en Ie waaken, dat bier aan stiptelyk en zonder eenige af- wyking voldaan worde.

13 December. Voorschrift voor den collectmr van het coüateraal.

Is goedgevonden en verslaan door den eollecleur der collaterale gerecbtigheid, Pieter Engelhard, in de kas van den generalen ont- vangst te laten overbrengen hel geen door hem in de evengemelde qualiteil zedert primo July tot ultimo Augustus jongstleden ontvangen is, ten bedragen van rd' 2697 : 20, met last om de geincasseerde gelden van de collaterale gerechtigheid voor- taan jaarlyks onder ultimo February en ultimo Augustus in de voormelde kas over te brengen.

Zie ook 3 September 1801.

-^ December. Waarschuwing voor valsche zilveren ropijen.

De heer pro interim directeur genemal ter vergadering geproduceerd hebbende eenige, aan den groot kassier, Joban Hendrik Holle, ter hand gekomene valsche ropyen van dit lopende jaar 1799, welke by examinatie bevonden zyn van koper gemaakt en met zilver overdekt te 7yn, doch voorna- mentlyk te kennen aan de karakters en het jaargetal, alsmede aan de kartel of rand, welke niet juist zyn nagemaakt, zo is goedgevonden en verstaan:

Eeryfelyk: hiervan aan allen en een iegelyk door publicatie en affixie van billelten, mitsgaders door liekkenslag op de respectieve bazaars, zo hier, als in de om- en bovenlanden, kennis te geven, ten einde een ieder zich zal kunnen wachten voor schade.

Ten tweeden: daarby tevens aan degeenen, die de daders zullen ontdekken en aanwyzen, zodanig, dat dezelven in banden van de justitie geraken en van het fait worden overtuigd, een premie van een duizend zilvere gekartelde ducatons uit te loven, tenzy ' de ontdekking en aangeeving geschied door een

Digitized by VjOOQ IC

1070 It9è. P. Ö. VAN OVERSTRAtÊM.

Iffeigen, wanneer dezelve, boven zyne vrydom, zal genieleo een premie van vyf honderd ryksdaalders zQver geld, mei verdere belorte, dat de naam van den aanbrenger, des begee- rende, zal worden gesecreteerd en aan denzelven imponileit verleend, ingeval hy een der complicen mogt zyn.

Ten derden : op het ernstigst te verbieden om de voormelde valsche ropyen verder in circulatie te brengen en een ieder, door wien zodanige ropyen zyn ontvangen, te gelasten dezelve over te geven aan den officier van jostitie, onder wiens juris- dictie zy sorteeren, die dezelve zullen moeten aanhouden en vervolgens zo nauwkeurig mogelyk onderzoeken van wien die valsche munt afkomstig zyn ter ontdekking der schuldigen aan deze misdaad, en

Ten vierden: den respeclleven officieren van justititie aan te beveelen om met de meest mogelyke activiteit te inquireeren naar de daders, die zich aan de voorschreeven falsiteil hebbeo schuldig gemaakt, dan wel in het vervolg zouden mogeq schuldig maken, mitsgaders by ontdekking en agterhaling tegens dezelven naar de uiterste gestrengheid der wetten tot de poenalileiten, daar by bepaald, te procedeeren.

Zie ook 20/21 Hei 1802.

^December. Wijziging der pachivoarwaarden.

De capitain en de lieutenants der Ghineezen alhier, door den heer Gouverneur Generaal gelast zynde om, uithoofde van de aanstaande verpachting der Jacatrasche domainen, by de respectieve pachters onderzoek te doen, of het ook uoodzakelyk zoude zyn, dat in de condilien der verpachting eenige alteratien dan wel ampliatien gemaakt worden, hebben nu by een adres voorgedragen de door diversche pachters daar omtrent ge- daaiie verzoeken.

Waar over gedelibereerd zynde, is, conform de tevens door den heer Gouverneur Generaal hier omtrend gedaane voor- stellen, goedgevonden en verstaan:

Eerstelyk: het daarby gedaan voorstel om by de conditien

Digitized by VjOOQIC

f^. 6. VAN OVERSTRATEN. 1071

van de pacht der Boom, art. 21, te statueeren, dat de slaaven- bandelaars» welke van Java naar elders varen tot den inkoop van slaaven om dezelve alhier ter hoofdplaatse van de band te zetten, verplicht zullen zyn het redemtiegeld alhier aan den pachter van de Boom te betalen, schoon dezelve alvorens naar hunne woonplaatzen zullen zyn teruggekeerd, als on- nodig te declineeren, wyl het hier omtrent gestatueerde by het voormeld 21^° en het 22'° articul der voorschreeven condi- tien van de pacht der Boom niet alleen voldoende is, maar het oók van zelvs spreekt, dat, schoon de opgemelde slaaven- handclaars op hun retour van Macasser, dan wel Baly of elders, Java aandoen, aan den pachter aldaar geen gerechtig-. heid competeert van de door hun ingekogte slaaven, voor zo ver die verder naar deze hoofdplaats ter verkoop worden getransporteerd, gelyk dit tot dus ver ook steeds op Java is geobserveerd.

Ten tweeden : uilhoofde van de hillykheid, dat van den pachter van de Boom van de goederen, die door vreemde handelaars alhier ten verkoop worden aangehragt en welke door de Compagnie worden ingekogt, zes percent Ihol ge- rechtigheid voldaan worden, even als of die goederen van particulieren alhier verkogt waren, te bepalen, dat de Compagnie in het vervolg, met alteratie van het gestatueerde byhet3i'° articul der conditienvan de pacht der Boom, mede 6 percent tliol-gerechligheid zal voldoen aan den Booms pachter van goederen, zonder onderscheid, welke door haar van vreemde handelaars zullen ingekogt worden, te meer daar zulks voor de Compagnie om het even is en hier door alle disputen zullen worden voorgekomen, die hier omtrent gemaakt kunnen worden.

Ten derde: als ongepast te ontzeggen het gedaan verzoek om by het 5^* articul der den 24*° December 1798 gearresteerde publicatie te stellen, dal de heer ontvanger generaal en de sabandbaar en licentmeester verplichl zullen zyn den pachter van de Boom in allen opzichten te maintineeren, ten einde hy door den advocaat-fiscaal niet zoude kunnen worden vervolgd.

Digitized by VjOOQIC

iQli 1799. P. Q. VAN ÖVERStRAtÊN.

Ten vierden: tot voorkoming, dat door den pachter der in- en uitgaande rechten niet willekeurig Ihoi gevorderd word van lywaaten en andere goederen, welke in het Bantamsdie ryk aangemaakt en over land alhier worden aangebragt, gelyk gebleeken is in dit jaar geschied Ie zyo, te bepalen, dat, over- eenkomstig de van ouds plaats gehad hebbende usanlie, van zodanige, over land hier aangebragt wordende goederen geen thol of gerechtigheid zal behoeven betaald of mogen gevor- derd worden ; en hier mede de conditie van de pacht der in en uitgaande rechten te amplieeren.

Ten vyfden : ten einde de verkopers van groentens, vrugten, enz., welke op ver afgelegen plaatzen woonagtig zyn, niet te verplichten telkens naar de stad te komen tol den inkoop van permissie-brievjes tot den voorschreeven verkoop, het ^l«n articul der conditien voor den pachter der groente kramen en winkels involgender voegen te amplieeren, dat de pachter vryheid zal hebben permissie-brievjes by quanteiten van 10, 20 en meer tegen de gewoone prys van twee staivers te verkopen aan particulieren, op ver afgelegen plaatsen woon- achtig, om door hun wederom aan de verkopers van groentens, vrugten, enz., buiten bemoeyenis van de pachters te worden verdebiteerd, met permissie aan de verkopers van zodanige permissie-brievjes om op ieder brievje een duit te mogen winnen.

Ten zesden: van de hand te wyzen het verzoek van deo pachter van de evengemelde gerechtigheid, dat hy, by w^e van alteratie van het 25*^ articul van de conditien van die pacht, zoude mogen worden ontheeven van de boete, die ge- steld is op het verkopen van eetbaare whaaren op de hoeken der straaten, en dat de zorg daar van zoude mogen over- gelaten worden aan de officieren van justitie.

Ten zevenden: de 24 stuivers, welke volgens de conditien voor de pacht van de waag, articul 8, boven het^ daar by be- paald een percent, zo door den koper, als door den verkoper van ieder 100 rd* voor hel wegen van thee betaald moeten worden, alleen betrekking te doen hebben op de thee, die

Digitized by VjOOQIC

179&. P, Q. VAN OVERStRAtEN. 107S

buiten de jonken alhier word aangebragt, wyl de waag ge- rechtigheid door de jonklieden by aankomst in eens van hunne jonken betaald word.

Ten agtsten: wyl aan den pachter van de waag de waag- gerechtigheid doorgaans in papieren van credit betaald word, aan denzelven, even als om die zelvde reden aan den pachter vao de Boom van de ingevoerd wordende ryst en van de uitgevoerd wordende poeder en kandy-suiker is toegestaan, te accordeeren, dat by voortaan zyn pachtschat mede alleen in papier zal mogen voldoen.

Ten negenden: den pachter van de Boom te verplichten om, wanneer hy by den in- of uitvoer van goederen begroot, hoeveel hem daar van aan gerechtigheid competeert, hier van telkens aan den pachter van de waag kennis te geven, op dat dezelve voor zulke articulen, waar van waag-gerechtigbeid moet worden betaald, als dan levens het zyne kan vorderen zouder handelaars met herhaalde visitalien lastig te vallen.

Ten tienden: tot beleren tegengang van den invoer van versche visch en wyl het oneigen is, dat de zulken, die versche visch op de vischmarkt kopen en dezelve vervolgens langs de straaten en wegen uitventen, daar toe licentie-brievjes van den pachter der groente kraamen eu winkels moeten nemen en dat de pachter der groente kraamen ieder keer, dat hy van zodanige persoonen geld zal hebben genomen om die visch te gaan verkopen, verbeuren zal een boete van een honderd ryksdaalders ten behoeven van den oilicier van justitie, die de calange zal doen; en

Ten elfden: wyl het als nuttig en dienstig moet worden beschouwd, dat de heer ontvanger generaal, vooral by de af- doening van verschillen omtrent de pachten, geïnformeerd zy van de contracten, die^ de pachters met derzelver medestanders, dan wel met iemand anders omtrent hunne pachten hebben aangegaan, te statueeren, dat de pachters in den aanstaande geene contracten met derzelver medestanders, dan wel met iemand anders, omtrent hunne pachten mogen aangaan dan voor notaris en getuigen en dat voor dezelven ten hunnen

rLAtAAT-BOU DUL XU. 68

Digitized by VjOOQIC

1074 1799. P. Q. VAN OVER8TRATEN.

kosten van die contracten een gros sal moeien o?ergebragt worden by den heer ontvanger generaal, mitigaderB dat alle andere overeenkomsten zullen gehouden worden voor nol en in rechten onbestaanbaar.

24 December. Verpachting van de T^gemeene middelen wan het kaningryk Jaccatra** voor het jaar 1800.

24 December. Instructie voor dm opzichter^ tevens af- slager van de vischmarkt te Batavia.

Art. 1. lle afshger der visch zal teffens opzichter der visch- markt weezen en dagelyks, 's morgens van 7 tot IS uarea en na den middach van 3 tot 6 uur«i, op de vtscb-basaar praesent moeten zyn.

Art. 2. Hy zal verplicht weezen in persoon de viscb te moeten afslaan, die aan de markt zal worden gebragl, eo zulks duidelyk en langzaam naar den zin der verkopers» doch by ziekte zal hy zulks door een ander mogen laten doen, nits zorg dragende, dal zulks dan geschied, zo als hier bovea aan hem is aanbevolen.

Art. S. De visch, die ten verkoop aan de markt werd ge- bragt, zal direct moeten afgeslagen worden, zonder een oogen- blik uitstel.

Art. 4. Dewyl van de hier thuishoorende visschers de pachter der vischmarkt van iedere ryksdaalder no zal mogen genieten vier stuivers, en van de vreemde en welangers van ieder ryksdaalder zes stuivers, mits het verkoops-bedraagen der visch aan de verkoopers direct voorschietende, zo zal hy, opzichter en afslager, gehouden en verplicht zyn te waaken, dat de pachter niet meer komt te vorderen en het zuiver be- dragen der verkogte visch direct door denzelven aan den verkoper betaald word.

Art. 5. Vermits ieder visscher zynen langanan of leve- rancier heeft, wier jongens de visch opdragen, die gewoonlyk veel visch stoelen en bederven, zo zullen de langanans voor

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1078

hcioae jongeos moeten instaao en die geenen, die van hunne jongens zich, daar aau schuldig roaaken, opgevat en by den schout der stad ter afstraffing gebragt worden; en zal hy, op- zichter en afslager» moeten zorgen, dat hier aan stiptelyk word voldaan.

Art. 6. De pachter zal de vaartuigen, die met visch aan de markt komen, niet mogen visiteeren of in dezelve gaan, maar, indien hy gegronde suspitie van smokkelary mogt hehben, zal hy zich hy den schout der stad moeten adresseeren en bei vaartuig zo lang mogen aanhouden, tot dat hy het aan de justitie zal hebben overgegeeven.

Art. 7. Aan ieder visscher, die met een prauw visch ter markt brengt, zal het vrystaan voor vier en twintig stuivers aan visch tot buisgebruik mede te neemen, zonder iets tebe- taalen, volgens besluit der booge regeering van den 10^° February 1772.

Art. 8. He opzichter en afslager zal maandelyks aan den heer üouverneur Generaal en den praesident van Schepenen een schriflelyk bericht moeten geeven van de quanliteit versche en drooge visch, die dagelyks op de markt verkogt en wat daar van aan den pachter betaald is.

Art. 9. Inzonderheid zal hy in zyne gemelde hoedanigheid gehouden en verplicht wezen te zorgen, dat de vischmarkt steeds schoon en zuiver gehouden word en ten dien einde op de visch-markt zelvs moeten woonen.

Art. 10. Ook zal hy alle verschillen, die 'er tusschen de pachters en de verkoopers, dan wel tusschen de laatsten en de koopers mogten ontstaan, in der minne trachten by te leggen en de partyen, indien zy zich aan zyne decisie niet willen onderwerpen, tot den schout der stad overwyzen.

Art. 11. Vooral zal hy ook moeten zorg draagen, dat 'er van de zyde des pachters geene knevelaryen, van wat aart die ook zouden mogen zyn> gepleegd worden en dat 'er geene misbruiken, sti7dig met de pacht-conditien en deze zyne in- structie, op de visch-markt worden ingevoerd.

Art. 12. Hy zal ook alle ongereegeldheden op de voornoemde

Digitized by VjOOQIC

1076 l^OÖ. P. Ö. VAN OVERSTRATEN.

markt moeten tegengaan en daar toe, des noods, de adsistenlie van de officiers der justitie en hunne dienaaren moeten in- roepen, die hem niet geweigerd zal mogen worden.

Art. 13. Tot een vast salaris zal hy maandelf ks van de Compagnie genieten ryksdaalders tachtig, doch daar en t^en zal hy ook geene winsten, hoegenaamd ook, van de voornoemde vischmarkt mogen neemen of eenige gelden oï goederen van den pachter of iemand zyneotwegen in geschenk mogen acoep- teeren, op poene van deportement van zyn amht.

Art. 14. Hy zal eindelyk zich stiptelyk moeten gedragCQ, zo wel naar de conditien, op deze pacht vastgesteld en noch vast te stellen, als naar deze zyne instructie, en daar voor verantwoordelyk weezen, op poene van, daar in nalatig geweest zynde of eenige oogluiking daar omtrent gebruikt hebbende, voor de eerste maal te zullen verbeuren een maand Iractement, ten behoeven van den officier, die de calange zal doen, en voor de tweede maal gedeporteerd te zullen worden.

24 December. Machiiging op den waier-fi^caal vergunning teverleeiwn tot het maandelijks uitvoeren vaneene zekere hoeveelheid conlanten naar de schapen ter reede Batavia.

Is goedgevonden en verstaan den water-fiscaal, H'' Johan Adriaan Doornik, te qualificeeren om in den aanstaande per- missie te mogen verleenen om maandelyks naar de^ alhier ter rheede liggende scheepen en vaartuigen zo veele contanten uit te voeren, als tot de afbetaaling der equipage van dezdven voor een maand benodigd zyn, mits daarvan alvorens perti- nente opgave aan den sabandhaar en licentmeester door v^- toning der monsterrollen, met bekendslelling der gages, die een ieder van de opvarende wint, gedaan word en die daarvan aan den genielden water-fiscaal een bewys verleent en die som niet exedeert rd^ 250, wanneer daartoe hy deze regeering vooraf permissie veraogt en verkreegen zal moeten worden.

En hiervan de respectieve officieren van justitie, nevens den sabandhaar en licentmeester te informeeren.

Digitized by VjOOQIC

```
P.  Q.  VAN  OVERSTRATEN.  1077 
```

24 December. OpveUing eener pas voor eene Chineesche jonk.

Even als in hel laatst verweeken jaar 1 798 en in dit jaar 1799 beeft phats gehad, is goedgevonden en verstaan Schee- penen dezer stad te qualificeeren om wederom in het aanstaand jaar 1800 tegens de maand May of Juny by het aanweezen der Chineesche jonken alhier publiek op te veilen de pas voor een groote Cbinasche jonk, die in 1801 van Aimuy naar Macasser ten handel zal mogen vaaren.

24 December. Yoorschri/Ï voor dm secretaris van het college van Schepenen.

Op de propositie van den heer Gouverneur Generaal is goedgevonden en verstaan den secretaris van het coUegie van Scheepenen dezer stad te gelasten om jaarlyks, na het aflopen Tan de verpachting Aer gemeene middelen, aan de respectieve collegien te dezer hoofdplaats, als:

den hoogen Raad van justitie,

weesmeesteren,

de amphioen-directie,

de bank van leening,

diaconen,

boeddmeesteren en

bet vendtt-comptoir, af te geeven lysten van de pachters en derzelver borgen, ten einde die kunnen strekken tot naricht der voornoemde collegies.

24 December. Brieven van atterminatie.

By een door Scheepenen ingediend bericht gezien zynde, dat het door den burger, Paulus Isaac Lion, ten dien dage by requeste gedaan verzoek om brieven van atterminatie voor den tyd van vyf jaaren of voor zo lange het deze regeering zoude gelieven goed te vinden, reflexie uieriteert, zo is als nu goedgevonden en verstaan aan den suppliant de verzogte

Digitized by

Google

1078 1799. P. Q. VAN OVERSTRATEN.

brieven van atterminatie voor den tyd van 5 jaaren te y&r- leenen, mits hy zpe crediteuren voor den coroiietenlen rechter dagvaart en het interinement van de verzogte brieven van atterminatie naar styl en practyk beplyt.

24 December. Bepaling^ dat van Batavia naar de schepen ter reede en naar de omliggende mlanden levensmiddelen tolvrij mochten uitgevoerd worden.

Zulks geschiedde »tot voorkoming van willekeurige en on- gequalificeerde thol-heiBngen" en v^erd in de pacht-eonditien vóór den Boom opgenomen.

27 December. Bepaling^ dat de geweldigers voortaan zouden hebben den titel van substituten.

Door de onderscheiden substituten der officieren van jasütie by requeste klagten ingebragt zynde 4ver de bun betooDd wordende minachting en tevens daarby verzoek gedaan wezeode hun te munieeren met eene, aan hunne vorige bedieoingen min of meer gelykstandige qualiteit, dan wel hier omtrwi op zodanige wyze te voorzien, als deze regeering zoude gelieven te bepaalen, tot wegneeming van alle blaam en vooroordeelen, die wegens hunne bediening zyn ontstaan, zo is goedgevonden en verstaan te verklaren, dat de supplianten en huane sac- cesseuren in der tyd niet zullen worden genaamd of aange- merkt als geweldigers, maar dat zy zyn substitaten der officieren van justitie, waar onder zy sorteeren, en dus als zodanig genaamd en ook geconsidereerd zullen moeten worden.

T^jtnn^^s'oo- y^bod tegen het vervoeren van Chineesche passagiers, niet voorzien van eene vergunning tot vertrek.

Geremarqueerd zynde, dat onderscheidene Cbineezen van hier vertrekken zonder hunne schulden aan het vendu-comp- toir of de amphioen directie, dan wel eenig ander coUegie te voldoen en het alsdan zeer moeilyk valt iets van de xulken

Digitized by VjOOQ IC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1079

te recottvreeren, lo is om hier in zo veel mogelyk te voorzien goedgevonden en verstaan:

Eerstdjrk : aan de anachodas of juragans van alle de van hier vertrekkende, particuliere vaartuigen te interdiceeren eenige Ghineesche passagiers van hier mede te nemen, die niet van een permissie-brievje daar toe van den capitain van hunne natie voorzien zullen zp, op poene, dat zy in con- trarie geval aanspreekelyk zullen zyn voor de schulden, die bevonden zullen worden, dat door zodanige passagiers zullen zyn achtergelaten.

Ten tweeden; den capitain der Ghineezen alhier tot dat einde te gelasten om zodanige permissie hrievjes aan de van hier vertrekkende passagiers zyner natie, die hy bevinden zal geene schulden aan eenig coUegie alhier na te laten, gratis te verleenen, doch die niet toe te staan of at te geeven aan de zulken, welke hy overtuigd zal zyn, dat schulden alhier ach- terlaten, ten waare hunne crediteuren in derzelver vertrek mogten hebben toegestemd.

Ten derden: den sabandhaar en licentmeester, Jacobus Theodoms Reynst, te demandeeren om, niet alleen geene Ghi- neesche passagiers op de passen bekend te stellen, die niet aan hem de voorzegde permissie-brievjes tot hun vertrek zullen hebben vertoond, maar ook alle anachodas of jura- gans van particuliere vaartuigen hy derzelver aankomst alhier van de voorschreeve ordre te informeeren.

Ten vierden: op dat niemand hier van eenige onwetendheid zoude kunnen voorwenden, hier van aan de gemeente kennis te geeven by billetlen, die niet alleen zullen worden gepu- bliceerd, maar ook in de Nederduitsche en in de gewoone inlandacbe taaien geaflBgeerd ter plaatzen, waar men gewoon is pnblicatien en affixien van billetten te doen.

30 December. Wijziging in de voorwaarden van de pacht van het hoofdgeld der Chinezen.

Nadien by de jongst gecoUigeerde en gepubliceerde ampli-

Digitized by VjOOQIC

1080 1799. P. Q. VAN OVER8TRATEN.

atien en alteratien, die successieve in dein 1797 geëinaoeerde pacht-conditien van de gemeene middelen gemaakt lyn, geene mentie is gemaald van de den 25**" January 1799 gemaakte bepaling omtrent de belaling van het hoofdgeld voor de Chi- neesche arthilleristen, welke op de strand-balleryen dienst doen, en de zeevarenden, die in 's Compagnie's dienst geem- ployeerd worden; zo is goedgevonden en verstaan by bel articnl van de pacht van het hoofdgeld der Chineezeu, by de voormelde ampliatien en altera tien voorkomende, te voegen, dat voor de 200 koppen Chineesche arthilleristen, welke thans op de slrand-batteryen dienst doen, door hel hoofd van dezelve. Gouw Tjangsie, maandelyks aan den pachter zal moeten worden betaald IB stuivers voor ieder kop en door den leverancier der Chineesche zeevarenden voor iedere ploeg, die in 's Gom* pagnie's dienst geêmployeerd zal worden, twee ryksdaalders.

50 December. Bepaling^ dat het coUegie van Heemraden zijne benoodigde houtwerken uit Compagnie* s voorraad kon krijgen tegen inkoopprijs met 20 pet. T^advans"* en dat hout betalen mocht met papieren van credit i^met 15 pet. agio'\

Vroeger moesten Heemraden die houtwerken met zilver geld betalen. Zie ook 8 Augustus 1800.

51 December. Vernieuwing van het bepaalde nopens het afgeven van goederen^ van de Compagnie gekocht.

Wyl gebleeken is, dat de by herhaling gegeven ordres om geene goederen over verkoop af te geeven of af te leveren, voor en aleer dal by de ordonnantien, ten dien einde ingericht, de voldoening in 's Compagnies kas gebleeken is, door deze en geene uil het oog verlooren en daar door de Compagnie, zo niet aan verliezen bloot gesteld, ten minsten de betaling dik- werf lyden lang uitgesteld word, met dit gevolg, dat het

Digitized by VjOOQIC

P. Q. VAN OVERSTRATEN. 1081

flcbryfwerk vermeerderd en de negotie-boekhouder veel be- lemmering en hindernis ontmoet in het afsluiten der boeken, behalven dat hier door niet zeldzaam confusien en schadelyke abuizen worden begaan, zo is verstaan te renoveeren de al- oade, heilzame ordre om geene goederen, hoegenaamd o( van wat aart, die ook zouden mogen wezen, waar voor betaling in 'b Compagnies kas geschieden moet, aan wien het zoude mogen zyn, builen speciale qualificatie van den heer Directeur Generaal af te geven, dan na dat zulks volledig by de or- donnantien geblecken zal wezen, op poene, dat die geene, welke contrarie dezes handelt, aanspreekelyk zal blyven voor alle verliezen en nadeelen, daar door veroorzaakt wordende, maar tevens, zo dra zulks ontwaard zal worden, het bedragen der ordonnanlie of ordonnantien onmiddelyk zelvs in *s Com- pagnies kas zal moeten voldoen en overigens als een over- treeder dezer ordre gepunieerd worden.

31 December Regeling der inkomsten van de binnen- moeder van het vrouwen4itchthui8 te Batavia.

Ter vermyding van overtolligen omslag by de boeken is goedgevonden en verstaan aan de binnen moeder van het evengemeld tuchthuis, met intrekking van hetgeen zy thans aan oly, zout, brandhout, waskaarsen, enz. geniet, voortaan toe te leggen een vast traclement van rd' 16 ter maand aan papieren van credit en de verstrekking aan de tuchtelingen te laten op 40 ponden ryst en 3 ponden zout 's maands ieder.

31 December. Aanmaak van bonken.

Ten einde in het gebrek aan kopere duiten en andere kleine munt te voorzien is goedgevonden en verstaan de jongst van Japan aangehragle 2500 pikols Japans staafkoper te doen dienen tot het aanmaken van Japansch koperen munt stukken van 5 en l'/a lood ieder, tegens de gangbaare vaarde van twee en een stuiver, van agt en vier duiten ieder, en dat werk op te dragen aan den onderkoopman, Arnoldus Andreas

Digitized by VjOOQIC

108S 1799. P. G. VAN OVERSTRATEN.

Gysbert Wiegerman, en den vorigen aanneemer, den borger, Anthony Macaré, om beide daar over het op en toezicht te hebben en zulks op de inalructie, door deze regeeriog by de reaolutien van den S6*" May 1796 gearresteerden de daar by den 92~ July daar aan gemaakte alteralien, mitsgaders de prys van het arbeids loon als nn te verminderen tot rd' 7 voor de stukken van 3 en tot rd" 9 voor die van 1 Vs lood h^ pikol, of voor zo veel de voornoemde Wiegerman en Maearé hebben aangeboden om dat werk aan te nemen, terwyl Gom- pagnie's wegen de onbekwame gereedschappen zullen worden gerepareerd; voorts het aanmaken van de nieuwe metaale munt mede als nu aan beide de gemelde perzoonen op te dragen om over en weder verantwoordelyk te zyn en d« andere in cas van indispositie de vereischte adristentie te bieden.

Digitized by VjOOQIC

VAW

PERSONEN-, VOLKS- EN PLAATS-NAMEN.

Adiai-sa, 341, 38S, 384. S68. 803.

Afrika, 51, 167.

Albinos (J. B.), 939.

AUing, 280, 444.

Amanos-graeht, 636.

Ambacbts-kwartier te Batavia, 21, 101, 110, 113, 149, IKS, 183, S13, 320, 221, 224, 244, 267, 284, 288, 387, 377, 390—392, 439, 337, 358, 388. 737, 761, 797, 802, 823, 823, 828— 830, 860. 898, 903, 904, 910. 931, 932, 1032, 1048.

AmboD, 37, 48, 49, 90,' 108. 236, 237, 1013.

Amerika, 31, 612, 663, 1019.

AoMrikanen, 614, 619, 703.

Anwj, 31, 670, 681, 921, 924, 1077.

Amsterdam, 161, 162, 169, 171, 331, 333, 769, 774, 874, 873, 927, 999.

-werf te Batavia, 222,

j Amsterdam (bolwerk), 147, I 222, 406, 407, 396, 821. Andriesse, 26. i Angké, 16, 101, 134, 223, i 404, 437, 596, 628, 630, 648, 634, 637, 678, 683, 686, 693, 696, 776, 781. 787, 822, 837, 1045. Ang'pau, 62. Anjer, 313. I Ankerstraat te Batavia, 721. 821. Antjoi, 16, 101, 133. 223. 404. 437, 628. 647. 654. 678, 683, 693, 696, 822, 1045. Asem. 132. Asmnt, 939. Atjeh. 974. AutBoiorth, 849. Alle, 31.

Baane (J. C). 160, 373. Babakan, 803.

Digitized by VjOOSlC

1084

Bacheracht9-grachl, 154. Backer (W. C), 162. Baggers (W. L.), 37B. Balemboangao, 228,869, 1028. Bali, 609, 1071. Balinexen, 329. Baljé (J. M.), 888, 889. 898. BalmaiD (G. J.), 895. Bamboe-pasar te Batavia, S2S,

Banda, 37, 48, 49, 77, 79,

90, 108, 1014. Bandjermasin, 76, 108, 329,

607, 1015. Bandoeng, 337, 338, 381, 382,

384,566,667.777,782,803. Bangil, 1059. Bangkalang, 293, 296, 305,

Banjoewaogi, 293, 296, 301,

305, 869, 1028. Bantam, 19, 79, 91, 108 126,

260, 277, 278, 515—315,

319, 329, 457, 466, 564,

577, 581, 608, 609, 612,

615, 665. 666, 704, 707,

790, 791, 814, 917, 921,

968,988,1012,1017,1045,

Barbier (D. M.), 804, 805,

831, 930. Basel (van), 62. Batang, 700. Batoe-lajang, 337, 338, 350,

381, 582, 384, 565, 565,

667, 805.

Bawean. 505, 869, 1028. Bekaa, 675.

Beogalen, 53, 108, 451. Benkoeleo. 529, 974. Bennekom (W. T.), 849. Bentink (A.), 895. Berbice, 52. Besoeki. 1059. Beynon (F. H.), 515. Bimien-bospitaal te Batavia,

222, 225, 587, 495, 821.

1. 1. 945, 948.

993, 995. Blokmakers-winkel te Batavia,

29, 195—195. Bock (A. de). 27, 131. 158.

140, 181, 208, 215. 261.

528, 991. Boegiuezen, 255, 277, 329.

401, 974. Boeijen (barger)teBatavia,715.

• (Gomp*) te BaUvia. 26.

Bojolali, 294, 296, 506. Bokken-eilaiid, 978. Boom (de) teBatavia. 56, 150.

165, 222, 225, 396. 596.

467, 571, 681, 686, 698.

601—606. 608, 611—615,

616—617, 619, 620, 624.

636, 639, 641, 667, 666,

666, 676, 686, 699, 706—

708, 719, 722. 723. 812,

814, 821, 822, 861, 903,

915, 1036, 1050, 1071,

1073, 1078.

Digitized by VjOOQIC

AEdIStER VAN NAMÉM.

lOSK

Bottdier (d«), iOl, 2S3, 822. Bovenbnden (BataTiasche), 47t(,

Braband, 31. Brandhout-werf te Batavia,
Baffel-rivier, K60. Boitra-bocipitaal te Batavia, 136, 223, 375, 49S,
863, 867. 870, 871, 879, 897, 938, 94». 949, 955, 959, 961, 984, 986, 994, 1027, 1046. » -zorg, 101, 102. 113,
1. 317, 345-^345. '347—349, 582, 384, 400,
779, 782, 783, 785, 803, 822, 964, 998, 1022, 1023, 1026, 1027.

BuoBtorff (G. J.), 54, 55. i

Cagie (Moorsche). 222, 821. {

Ganter Visseher (G. A.),888, 1062.

GeOoD, 72, 90, 108.

GerammwB, 329.

Chambon, 965.

CheriboQ, 37, 58,79,91,108, 260, 273, 277, 278, 288, 289, 313, 314, 319, 329. 399—401, 466, 476, 564, 577, 581, 593, 608, 609, 612, 613. 637, 640. 665. i 699, 703, 704, 706, 707, ' 907, 968, 988, 997, 908, ,

1013, 1018, 1031, 1053,

1060, 1068, 1069.

China, 65, 72, 93, 127, 243,

244, 254, 274, 606. 607,

612, 643, 665, 670, 681.

798, 799. 819. 983, 1021.

Chineien, 46, 52, 58, 92, 97,

115, 117,131,139,

141, 148-155, 182,

183, 211, 218, 229,

231,233,244,252,

254, 266. 269, 274,

281, 306, 316, 319.

326, 329, 359—

363,400.401,411,

444-446.449,452,

453, 457, 568, 585,

594, 626, 629—

632, 656, 658—

660, 662, 663, 678,

685, 686, 688, 689,

691-693,697,723,

729, 737, 739,

767, 776, 780, 781,

787.791.807,835.

869, 870, 884, 914,

916, 918, 919, 934,

974, 982, 1058,

1059,1070,1078—

» (peranakan), 632.

Collier (J. O.), 940.

Gorea (de), 148.

Granssea (W. J.), 117, 181,

208, 328, 472, 969.

Digitized by VjOOQ IC

1086

REÓtSTER VAN NAMEN.

Cajaeiufl, 940.

Daendda, 989. Delft, 168.

» (punt), 406. Demak, 30tS. Denemarken, 797. Diamant (punt de), 406. Dieren, 101. Dieslpoort te Batavia, 148,

222, 628, 812. 821, 903, 904.

Dietz (A. B), 76. Djampang, 563. S6S. Djembatan lima, 678, 696, 699. Djoeana, 293, 299. 300, 303,

306, 700. Djokjokaria. 294, 293, 297,

298, 303, 306, 1012, 1013. Domis (C), 362. Doornik (J. A.), 1076. Daizend-eiianden, 328 — 530,

333, 617, 813, 835. Dwars in den weg. 678, 693,

Dijkmeester, 161.

Edam (eiland}. 94, 135, 210,

223, 281, 538, 576, 821, lOSO.

Ekenliolm (J.), 251. Engeland, 28, 246. 246, 589,

614, 841, 908. Engelhard (N.), 135, 251, 382,

802, 804, 814, 886, 887,

968, 1027, 1062.

' Engelhard (P.). 886, 1069. Bngdachen. ISO, 137. 145, 146, 245, 246, 256. 267, 332, 355, 468, 840. 908. 1014. Enkhuizen, 168.

   (punt),  406.

Equipage-kantoor te Batavia, 69, 80, 122. » -pakhuis te Batam,

84, 86. » •touwpakhuis te Ba- tavia. 30.

  -werf  te  Batavia  22.

1. 46, 68. 70. 97. 136, 148, 155, 176, 177, 183, 186, 196. 197, 206. 222, 314, 578, 385, 509. 513, 538, 687, 731, 765, 757, 761, 821, 950, 931. 933, 1039, 1048. Eys (P. L. van). 251.

Farque (W. H. b), 814.

Faure (A), 891.

Fetmenger (6. C), 117, 196,

270, 470, 476, 566, 801,

889, 927, 968. Fluit (de), 101,223,636.822.

Fokker, 849, 852. Foxes, 27.

Frankrijk, 51, 72, 129, 143. Franseben, 254, 1041. Fffktaam (S. H.), 473. Fugl (M. A.), 797.

Digitized by VjOOQIC

fiEÓIStER VAN NAMEN.

1087

Pynje (W.). 860.

Gangel (A. H. van). 54, 55. Gelderland, 51.

» (bolwerk), 147,

316, 406. 407, 596. Gintoeng. 384. Goedang-pandjaiig, 678, 696,

Goenoeog-aari, 445, 448. Goldbach (P. A.), 251. Gosson (J. C), 1047. Ciouvememenl (generaal) te Ba- tavia, 150, 222, 283. 285,

381, 821. Graan^magazyn, te Batavia, 3,

80, 82, 122,461,515,757.

761, 762, 795, 894, 971,

1049, 1065. 's €hravenhage, 52, 60. Greeve, 302. Grimbergen (pont), 406. Grioding, 346. Griflsee, 293, 299, 300, 505,

506, 977—980. Groenlen-paaar te Batavia, 223,

Groningen (bolwerk), 147. 160,

223, 406, 407, 696, 822. GrooB (J. D.), 1026. Gainea (kust van), 1019.

Haak (D. D. van), 269, 1053. Haeften (Jb'. van), 855. Ham (J. A.), 261. Hartman (J.), 969, 1060.

HarUinek (A.), 472, 712, 759, 817, 867, 923, 1044.

Heemraden-luin te Batavia,

I 130, 223, 654, 822.

I Heeren-logement te Batavia, 66,

; 300, 208, 576, 606, 606,

789, 790, 869, 870, 972,

Heim (J. F.), 250.

Hek (Z. van), 396.

Heldewier, 51.

Hilligert (J. H.), 42, 812, 987.

Hoender-markt te Batavia, 714.

Hoesen (W. van), 990, 992, 1031.

Hogendorp (D. van), 476.

Hollandia (punt), 406.

Holle (J. H), 117. 181, 208. 528. 991. 1069..

Hooff (J. F. R. van), 865.

Hoorn, 168.

(punt), 406. -werk (het), 406.

Hospitaal (Chineesche) te Bata- via, 156, 47S, 628, 856.

Houtkap (de) te Batavia, 267, 588.

Hujrdecoper van Maarsseveen, 162.

Huyonet (d'), 890.

Indramajoe, 581, 615, 707, 815.

Jaagpad te Batavia, 5, 137, 681, 688, 615, 708.

Digitized by VjOOQIC

108d

Jakatra, 101, 147, 148, 153, 223, 335, 914. (post), 16, 404,437, 596, 822, 837. » (weg van), 657, 686, Jakatrascbe bovenlanden, 8 — 12. 17, 135, 360, 381, 667, 580. 633, 704. Jamiel, 776.

Japan, 43, 109, 504, 607. Japara, 293, 299, 300, 305,

306, 700. Jassem-brag, 154, 223, 822,

895, 1059. Jassey, 939.

Java, 37, 50, 61, '58. 59,66, 79, 91, 95, 109, 120, 124, 127, 134, 144, 146, 199, 215, 221, 243, 252, 260, 273, 277, 289, 304, 308, 313. 319, 529, 379, 445, 448, 449, 466, 468, 474, 477, 664, 577, 581. 588—690. 593, 602, 609, 612, 613, 620, 637, 640, 665, 699—703, 705— 707, 771, 863, 869, 886, 894, 926, 968, 976, 997, 1018, 1026, 1028, 1029, 1048, 1049, 1068, 1071. » (Wesl-), 563, 674. Java's Noord-Oostkust, 50, 67, 108, 226, 290, 307, 316,

468, 692. 608, 609, 666.

704, 799, 921, 977, 981.

988, 1013, 1029, 10S3.

Javanen, 9, 46, 68,225,228,
477, 564, 689, 700,
1. 886, 1039. Jonas (C), 261. Jonathans (J.), 176. Jongh (M'. W. de), 6 IS. Jorissen (A. W.), 76. Josi, 137. Jostinianus, 940.

Kaap de Goede Hoop, 72, 83, 108, 120, 123, 167, 171, 247, 865, 1004.

Kadoe, 700.

Kal (van), 890.

Kali-woengoe, 306.

Kambodia, 612, 666.

Kamp (Gliineesehe) te Batavia, 148, 162, 166, 182, 183. 223, 390. 446, 449, 585, 586, 630. 657, 669, 678, 686, 688, 696, 709. 710, 713. 822, 981.

Kampen (pont), 406.

KampoDg bahroe, 699.

    Malajoe,  132.

Kandang-besi, 563.

Kanton, 670.

Karang-Covm, 640.

Karseboom (B.), 120, 131. 683, 1028.

Kasteels-kapel, 161.

Digitized by VjOOSlC

REQISTER VAN NaMÈN.

108d

Katapang, 640. KatzeneUenbogen (punt)» 406, Kerk (binnen Porlugeesche) te Batavia, IKO, 621, 667, 686.

(groote  Nederduitsche)  te

Batavia, 1K9, 180,403, B95, 667, 907, 908. Kerkhof (binnen-Porlugeesch) te Batavia, 91S.

```
   (buiten-Porlageesch) 
```
te Batavia, 571, 1056, 1057,

(Hollandsch) te Ba- tavia, 492. Kesmann (L.), 183, 980, 992. Keten (de), 101, 152, 223, 404, 437, 630, 664, 678, 683, 693, 696, 822, 1046. Ketting-brug te Batavia, 714. Klapa-doea, 132. Kleeden-pakhuis te Batavia, 23,

746, 762, 796. Kloprogge (J.), 864. Koepang, 8. Kopenhagen, 797. Koromandel, 108, 451. Krabben-eiland, 978. Kramat, 640.

Krawang, 341, 342, 381, 382, 384, 441, 666—568, 803. Krokot, 628, 648.

• (kampong), 155. Kuilenburg (punt), 406. Kuiper (eiland de), 5, 46, 46, 80, 82, 155, 223, 821.

rUIAAT-tOn IfEU. ID.

Kwal (de), 101, 102, 113, 223,

Kwitang, 496, 497.

Laboratorium te Batavia, 222. Langen (S. J. van), 850. Lantzius (E. C), 123. Lasem, 799.

Leeuwen (T. van), 849, 851. Leiden (punt), 406. Leistman (J.), 386. Lemon (de), 849. Leprozen-huis te Batavia, 514. Limakepping-brug, 223, 822. Unipho, 670. Uon (P. J.), 1077. Loear-balang, 155. Lohr (J.), 42, 900, 982. Loo (het), 101, 223, 822. Lucas (schout-bij-nacht), 334.

Maas (van), 62. Macao, 40, 612, 665. Macaré (A.), 261, 262, 1082. Madura, 476.

» (prins van), 445, 449. Madurezen, 277, 477. Makasar, 48, 49, 108, 329, 597, 602, 609, 643, 681, 706, 807, 896, 924, 1015, 1071, 1077. » (kampong), 154. Makasaren, 255, 401. Malabar, 109.

Malaka, 57, 59, 79, 91, 108, 145, 707.

Digitized by VjOOQ IC

lodo

Mandhareaen, 389.

Mangga-besar, 154.

-doea,  164,  678,  696,

MsDila, 61S, 666.

Markt (nieuwe) teBalavia, 6S1, 6S5.

Maroenda (rivier), 643, 66), 687. 686, 694, 776, 780.

Masl- en schuiten-dok te Ba- tavia, 223.

Matraman, 132.

Maoritios, 1 1 7, 1 99, 200, 1 040.

Medicinale winkel te Batavia, 22, 22 i, 384, 767, 761, 821. 872, 907, 944, 949, 969, 966.

Meester-Gornelis, 64, 101, 147, 162, 196, 223, 376. 404, 410, 418, 437, 476, 493, 494. 696, 636, 643, 662, 663, 667, 686, 693—696, 716, 776, 780, 788, 822, 837, 993, 994, 996, 1027.

Menschius. 940.

Michell (J. N.). 89.

Middelburg, 169.

(punt), 406.

Middelpunt. 223, 822.

Midddpunts-brug, 166.

Middel-redoute te Batavia, 406.

Midderigh (H ). 849.

Molenvliet, 136, 164. 166. 628, 648, 667, 686.

Mom (A. G)., 181, 208. 261, 328, 889, 968.

Mooren, 92. 117, 148—160, 163. 231. 233. 316. 369. 360, 362. 870.

Moorsche bazaar te Batavia, 667, 686.

Munnik (A. C). 261.

Myer, 940.

Naersen (C. van), 4,261,997. Nassau (punt), 406. Nederburgb (H. A.), 261. Nederland, 2. 4, 20, 31. 33. 36, 37, 40. 61, 84. 72. 77, 78, 88. 96, 97,111. 129. 138, 139, 143, 146. 160. 204, 211. 218, 247. 267. 276, 331. 332, 336. 367, 390, 461. 482, 483. 874, 840. Negotie-kantoor te Batavia. 6, 30. • -pakhuizen (West^d- sche) te Batavia, 3. 63. 70. 80. 82. 264. Neun (C. M.), 74, 281. 274. 281. 668, 743. 766. 802. 894. 898. 944, 968. 1US7. Nienwpoorl te Batavia, 157. 380—562.

(pont). 406,

Noordwyk, 101, 152, 225. 404, 437. 498. 630, 654, 678, 683, 696, 822, 837. 1046, Nordman (G.), 870,896.89b. 924—929, 955, 969, 970.

Digitized by VjOOQIC

REQI&TER VAN NAMEN.

1091

Olkreen (J. C), 89K.

Oedjoeng paDgka, 977, 978,

. 980.

Oey Biangkong, 148, B70.

Oenarang 294, 296, 306.

OUenzeel, 33.

Oaiinflaiideo(Batavia8clie), 131, 229.

Onrust, 1, 3, 23, 24, 27, 45, 46, BB, 56, 66—71, 80, 82—85, 94, 97, 122, 123, 136, 156, 192, 210. 223, 314. 379, 396, 397, 442, 638, 660, 576, 687, 675, 748, 761, 762, 821, 831, 906, 908, 931, 1048.

Ooitvrieshnd (puDt), 406.

Oranje (Prins van), 31, 32, 73. « (punt), 406.

Ormancey d' Omois (L. A. d'), 930, 995, 1060.

Overstnten (P. G. vao), 60, 146, 280, 309, 317, 380, 444, 450, 495.

Orerijasel (punt), 406.

Paari (bolwerk de), 406, 406.

Padang. 63, 1016.

Pakis, 814.

Pakodjan, 164.

Palembang, 79, 91, 108,329,

607, 896, 990. 1015. Palembangers, 329. Pamanoekan, 340- 342. 382,

384, 564—666, 568, 569,

806, 814, 901.

I^maroekao, 506. Papanger-gracht, 223. Papangers, 35, 277, 464, 822, 839. 870, 974, 993—995. Parijs. 61. Pasar boeroeng, 446, 448, 629.

lama. 941, 942.

pisang te Batavia^ 667,

Pasir, 607.

Pasoeroean, 293, 296, 301,

306, 306, 700, 978, 1059. Passeben, 939. Pali, 700. Patoeakan, 152, 182, 667,686,

Ptogaden, 340—342, 384,

664—666, 568, 569, 805,

Pekalongan, 293, 299, 300,
1. 1. 666, 700. Pennisten-gestichl te Batavia,

387, 442, 651, 684, 732. Perzi«, 126. Pelerszorg, 222, 821. Pfeil (J. G. E.), 939. Philadelphia, 972. Piek. 665.

Pinkel (S. E. W.), 269, 1033. Pising, 134. Ploesers-kage, 101, 160, 223.

681, 616. 708, 822. Poeloe-gadong, 136.

```
-Tjingko,  63. 
```
Pol (J. van de) de jonge, 162. Polanen (van), 972.

Digitized by VjOOSlC

1092

Pondok-gede, 132.

-terong,  132.

Popkens (W.), 26, 893.

Porlngezen, 974.

Prakamoenijang, 339, 340, 342, 381, 382, 584, 563, 868, 867, 777, 782, 803.

Prauw-kantoor te Batavia, 809—811.

Preanger, 138. 380, 381, 563, 868, 867, 633, 648 683, 684, 660, 674, 679, 683, 689, 696, 778, 780.

Provintiën (de Zeven) te Ba- tavia, 684.

Provisie-magaztjn te Batavia,

3, 22. 80, 82, 122, 272, 461, 608, 787, 701, 762, 798, 961.

Parmerend (eiland), 136, 210, 223, 880, 821.

Raatben (de), 939. Recognitie-pakhuis te Batavia,

4, 180, 222. Recruten-wacht te Batavia, 225,

Reede Batavia. 7, 28, 34, 48— 47, 87, 128, 129,136,222, 247, 288. 270, 272, 279, 281, 318, 319, 388, 378, 379, 381, 442, 461, 477, 839, 604, 620, 630, 638— 639, 678, 676, 708, 706, 738, 810. 821. 917, 947. 948, 986, 1053, 1076, 1078,

Rembang. 294, 299, 300, 308.

Renne (J. C), 368. Reynst (J. T.), 281,588.380.

808, 834, 835. 978, 1038.

1. 1. Rheede tot de Parkeier (J. F.

baron vao), 468, 476, 869.

Ribalts-gang te Batavia, 898,
Riemsdijk (W. V. H. van),

138, 140, 196, 213. 281.

274, 498, 968, 1061. Ringsloot (Wesler), 860. 1035. Robijn (bolwerk de). 406. Roclie (de la). 890. Rolff, 400. Romeinen, 940. Roos (A. C). 123. Roseboom (A.), 281. Rossum (van). 888, 889, 895. Rotheobuhier (F. J.), 1059. Rotterdam, 168.

» (pont), 406. ■ -mer poort te Ba- tavia, 216, 222, 406, 8S1. Rijst-pasar te Batavia, 225,

687, 688, 822, 898, 970. Rijswijk, 101. 182.223.404,

437, 896. 650, 655. 684.

678, 683, 696, 822, 837.

909, 913, 1048.

Sading, 132.

Salatiga, 294, 296, 306.

Digitized by VjOOSlC

„._ RÉSISTER VAN NAMEN. 1093

rang, 87, 880, 29Ï, 296— ' 3B0, 381, 382, 384, 866—

; 8, 300-302, 306, 400, 869, 803, 901, 1031.

' . '2, 904, 914, 937, 1013, Soengei Krawang, 814.

128, 1083, 1089. | Soerabalja, 226, 293, 298,

hilangan. 980! 297, 298, 300, 301. 303,

• ' lolroy (S. chevalier de), i 308, 306, 926, 977—980, '■; »4, 476, 477, 790, 1047. I 1013.

'•'lier (bolwerk de), 408, I Soerakarta, 294, 298, 297, ^ 06. 298, 303, 506, 1012, 1013.

■efler (G. H.), 476, 477. ; Soerate, 109, 923. eltus (M' H.), 736. Son (D. van), 281.

enk (J. H.), 930, 973, 992. . (J. C. van), 281.

• lepens-boeycn, 919. , Sontar, 628, 648.

lild wacht (de), 406. Stadhuis te Batavia, 148, 180.

y lill (J.), 386. 180, 213, 466. 861,

•iiouwman (F.), 280, 472, ; 741, 1036.

970,1060. > -plein te Batavia 801. hultz (J. C), 84, 88, 814, { Sladslogemenl te Batavia, 676.

I Stamkgard, 400.

»m (F. P.), 122, 176. I Steenbergen (A. J. van), 926,

: egula-herang, 1031. ' Sleengragt d' Oosterland, 162, < enn van Basel (J. H.), 496. Slockuin (H. van), 62, 801,

ercey, 318, 319, 914. 781.

•iam, 612, 668. Straalen (van), 160.

ibei^ (J.), 74, 117, 189.208, Straat Malaka, 707.

528, 730, 743, 780, 786. . Soenda, 278, 318, 479,

926, 938, 957, 968, 970, 818, 819, 1017, 1040.

991, 1084. Straiswljk. 132.

Sidajoe, 306. Suiker-pakhuizen te Batavia,

Singerius, 940. < 4, 82, 122, 188, 222,

Smissaert, 881, 882, 888, 887. l 796.

Smit (E. S.), 92, 281, 473, Sumanap, 293, 298, 506, 476.

1011, 1016. . -pers, 277, 477.

^milh, 62. Sumalra's Westkust. 33, 44,

Soekaradja, 9. I 48, 83, 109, 612.

Soeinedang, 339. 340, 342, j Suriname, 32.

Digitized by VjOOSlC

1094

Tagal, 293, 299, 300, 30S, '

K66, 666. Tanah-abang, 136, 137, 157, 160, 378, 498, 628, 638, j 648, 652, 653, 693. 695, ' 765, 998. Tanara, 581, 613, 707, 814, Tandjoeng, 815.

-kait, 640. -Oost, 132. • -poera, 101, 102, 113, 158,223,513, 803, 822. -West, 132. Tangwang, 101, 102, 113, 152, 223, 346, 384, 643, 652, 657, 675, 685, 694, 776, 777, 780. 781, 785, 882. Teisseire (A.), 58, 570. Ternate, 48, 49, 108, 969,

Timor, 8, 33, 36, 44, 48, 65,
109, 116, 609, 612, 896, 1015. Ting-hay. 52. Tjangmoei, 921, 922. Tjemtnga, 1031. Tjerita, 315. Tji-ampea, 132.

-aodjoer, 343 -345, 348, 382—584, 400, 563, 565, 667, 868, 777, 782, 803.

-asem, 341, 342, 382, 384, 441, 564—566, 568, 805,

T^i-cao, 384.

--damar. 563.

-lingsi, 132.

-lintjiiig, 581, 612. 613.

665, 707, 814, 815.

-liwoeng, 495, 497, 588,

615, 621, 625, 688, 677. ■ -mangis. 132.

-Dara, 814.

-paminkis. 132.

-taroem, 775, 780, 785.

-trap, 132.

Tjanglian, 62. 921, 922. Touw-pakhnis te Batavia, 197—

199, 228, 821. Trechter (de), 977, 978.

ümbgrove (J. L.), 476. Utrechtsche poort te BataTia,

406, 636, 657.

687, 699.

straat te Baiavia.

667, 685. 699.

Vereenigde Staten van Noord-

Amerika, 116. Vermeer (T.), 996. Vianen (pont), 406. Vierkant (het) te Batavia, 667.

Vierkants-poort, 1 56, 222, 82 1 . Vischtmarkt te Batavia, 1033.
Vlaanderen, 31. Vleesch-bal te Batavia, 652.

Digitized by VjOOSlC

REQI8TER VAN NAMEN.

VoBk (L C), 8K1, 8»2. Vreede (P.), 8K0. Yriesbnd, 940.

Vrouwen-tachlhuis Ie Batavia,

S23, 1081. Vrljmans-haven Ie Batavia, 146.

-zicht, 152. Vijfhoek (de), 101, 283, 822.

Walbeeck (P.), 703, 790,

Wanajan, 341.

Wasschenfelder (J. A.), 823, 831, 904.

Water-kasteel te Batavia, 101, 223, 8.2.

-plaats  te  Batavia,  101,

149,183,223,404.437. 822,837,897.

-poort te Batavia, 3, 80, 82, 122, IKS, 264, 383, 467, 499, 800, 501, 805, 505, 806, 761, 762.

Weert (P. van de), 88, 268, 1033.

Weeshuis te Batavia, 85.

Wiener (C. H. C), 54, 58, 877, 884, 886, 887, 908.

Weigevaren, 62.

Weltevreden, 132, 184, 405. 496—497, 628, 658, 648, 683, 698. 822, 858, 838, 839, 905, 929, 995, 994, 998, 1027, 1080

West-vriesland (punt), 406.

West-zljdsehe oegotie-pakbui- aeii te BaUvia, 223, 748. 761, 762, 821, 906. 908. Wiegerman (A. A. 6.), 1082. (J. H.), 117,131, 281, 894. Wiese (A. H.), 252, 270, 470, 476, 566, 927, 933, 968. . (G. W.), 251, 378. Wilgenbnrg, 101, 162, 223. 404, 437, 630, 664, 683, 822, 1046. Win (D. L. de), 252. Winkel (groote) te Batavia, 91, 569. » (kleine) te Batavia, 747, 757, 760, 762. Winter (de), 894. Wuarick (B.), 850. Wurltemberg, 144, 925. Wurttembergers 196.

Ysseldijk (W. H. van), 1062.

IJzer en graan-magazijn, te Batavia, 3, 22, 156, 743, 744, 747, 752, 753, 755, 757, 761, 762, 795.

Zandzee te Batavia, 657, 685.

Zeeburg, 406.

Zeeland, 162, 166, 168—170,

Zeelandia (bolwerk), 147,223,

406, 407, 596, 822. Zoroerdijk (A.), 596.

Digitized by VjOOQIC

1096

Zonsbeek (yan), 849. Zoatelande, 628, 647, 678,

693, 696. Zuider strand, 663.

Zuider voorstad t« Balana, ISK, S23, 652, 673. 69K.

 -weg  (groote),  497.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REGISTER.

Aam, 22, 967.

Aanbesteden, 25, 123, 378, 391, 397,

804, 820, 823-825, 828, 829. Aanbesteding, 60, 87, 102, 104, 110,

221, 865, 869, 872, 1039, 1051. Aanbrenger, 63, 226,227,465,489,

577, 614. 649, 651, 694, 695,

835, 936. 992, 1018, 1070. Aandeel, 396. Aandoen, 8. 37, 329. Aangeven, 475, 576, 641. Aangüle, 483. Aanhalen, 614, 935.

. -Ier, 27, 35, 94, 146.

-ling, 441, 444,581,609,638, 642, 643, 646, 707, 708, 807, 861,

Aanhouder, 709.

-ding, 791. Aanklagen finlanders), 116. Aanleeren, 219, 224. Aanleggen, 615, 668, 933. Aanloop. 207. Aanmaak, 180, 968, 969. Aanmaning, 43, 237, 556, 587. Aanmoedigen (verdiensten), 447. Aannemen (bouwwerken), 115.

. -mer, 60, 104, 113, 115, 262, 804, 824, 989, 1082.

-ming, 104, 820. Aanplant, 289. Aanplanten, 566, 901. Aanranding, 579. Aanrekenen (bij factuur), 1.

-ninff, 975, 1049. Aanslaan, 336, 601.

(eene pacht), 233. Aanspreker, 911, 913. Aanstelling, 350, 512, 777, 781. 786,

788, 794, 797, 799, 904, 942. Aantasten (Engelsche schepen), 246. Aantimmering, 474, Aanvaarden, 483, 488, 552, 553. Aanval, 494, 558, 771, 802.

. (vijandelijke), 135, 283, 930.

Aanvoer, 51, 98. Aanwerven, 863, 1048. Aanwezen, 519. Aanzetter, 421. Aanzien, 211.

(Cornp*), 139, 141. Aap, 43. Aard, 925.

. -werk, 102. 109. Abandonneren (hoedel). 481. Aboleren, 464, 749, 1007. Aboiitie, 1006. Absent, 553, 600, 811, 953. Absenteren (zich). 380. 536, 554, 561, 826, 827, 1004.

-tering, 537.

. -tie, 15, 151, 464, 550, 619,

741, 927, 1047. Abuis, 436, 1004,. 1006, 1081. Acceptatie, 59, 60, 67, 702. Accident, 946. 986. Accoord. 600, 607. 673, 697.

 -bevinding,  233.

Accrocheren, 86, 796. Accuratesse, 19. 953. Achtermiddags-ronde, 962.

. -SUL 237,359,382,441,471, 519, 549, 552, 575, 602.

• -wezen, 43. Acquiesceren (partijen), 600. Acte, 201, 364, 481, 482.487,741,

770, 777, 781, 788, 793.

• (notarieele], 54, 517, 599

• (onderhanosche), 517.

• pro Deo, 899.

• van revocatie, 54, 55. Acteur. 673.

Actie, 172, 250, 555, 556, 1005- . 1007, 1021.

• (civiele), 1043. Acliviieit, 96, 869. 1070. Actrice. 673.

Adhortcren (practizijns). 43. Adipati, 343, 344. Adjudant, 375. 1022.

Digitized by VjOOQ IC

1098

ZAAK-REQtSTER.

Adyudant'generaaK 1047.

Adjuncl-reviseur. 905, 938, 939, 984.

Administrateur, 1-4. 38, 40, 49, 53.65. 68,70,80— 82, 92, 102, 121, 122, 149, 155, 220, 232, 26i 286. 287, 293, 295, 297, 300, 305. 315, 366. 383, 458, 499,500-502, 505-509.513,519, 520. 522,528.545- 547, 549, 550, 562, 608, 611,636,730- 732, 744—750, 752. 754, 766-763, 774, 795, 796, 798, 800, 819. 820. 894, 905, 906, 908. 917. 971, 997, 1034, 1049. (1«), 944

• ffraan-magaz^ n» 461 . kleedtiren-pakh., 458. provisie-magaz., 461 .

• der iracteroeDts-prel- den, 529, 531, 532, 539

Administratie, 2, 3, 27, 30, 36,65. 68, 75, 113, 149, 155, 224, 230. 232, 309. 310, 316, 317, 412, 576, 743, 745-748, 750, 752, 753, 755- 760, 794, 796, 798, 859. 860, 925, 949, 954, 956, 962. -boek, 27, 264. 265, 366, 462. 744, 753, 754. Admiraal» 894.

```
 -generaal,  31,  259. 
```

-schap 1005. • -schip, 539. Admissie-brieQe. 184. 185,202,203. Admilleren. 233, 674, 798. Admodiateur. 454, 455. Admndialie, 328, 330, 331, 454, 457, 729, 736, 869. 1028.

-penningen, 455. Alires, 47, 249. 578, 579.

• -seren (l>osfel-kasjes). 876. Adsisient, 150, 216, 387, 388, 435, 516. 872, 880, 952. 954. 1013—1015. (absoluiil). 817.

AdsisteDÜe, 161, 152. 154, 155.

199, 581. 586. 599, 613, 615.

707, 768. Adsisteren (suikerfabriekaDlen), 287. Advans, 16, 80. 347. Advertentie, 240, 286, 370. 376,

, Adveriissemenl, 104. Advie.s. 464. 881.882, 1001, 1006.

(contrarie), 904. 905. Advocaat, 54, 55, 715. 883.

. -fiscaal. 57. 150, 168, 170.

326, 442, 571, 684, 685. 696.

719-722, 862. 882. 883. 916.

990, 992, 1000, 1004, 1031. 1034.

Aequivaknt, 74, 329, 709, 76a I Afbakening, 116. 1 Afbetaling, 145, 669. Afbreken. 837, 868. Afbrengen (koffij), 803. Afbreuk. 130, 908. Afdak, 626.

Afdoening van zaken. 583. Atrmiteil, 1000. 1001. Affuit. 406, 409, 411, 416, 416.

420, 424. Afhaal, 805. Afhalen, 90. 732. 9V2. Afkeer, 701. Afkondiging. 1017. Afkoop. 663. 656, 682. 683. 1021. • Aflezen (vredes-verdrag), 129. Aflossen, 182. 183. 686.

-sing. 169, 263. 675. Afmaken (suspecte personen). 710. Afmarcheren. 1024. Afmatten (militairen), 494. Afpakking, 606. Afpersen, 672, 768. An^enen (met regenten), 943. Afschaffing, 30, 969. Afscheep, 3. 35, 40, 66. 109, 220.

500--602. 611, 641. 758.

859, 860. Afschcfips-ongelden. 1049. Afschepen, 2, 52, 149, 382, 606.

636, 637, 641. Afschrift. 237.

(authentiek), 736. Afschrik. 401.

• -ken (suikerfabriekanten), 69. Afschroeven. 64. Afschreven, 36. 221, 232, 730.732,

744, 829, 931, 983.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REQI9TER.

1099

A&ehnjving, 24. 235. 380, 417, 420. 436,437.522.761,860, 861, 953, 954, 1026. (geperroiUeenle), 70. Afslaan, 370, 587. Afslag. 240. 599. 668 Afslager, 124. 231-235, 238. 240, 241, 358-360, 362, 364, 365, 367. 369—371, 486. 585, 668, 934, 1033, 1034, 1074, 1075. Alkbfferesse. 269, 788, 789, 920,

AfaiuiteD (boeken), 516, 1081.

(waskaarsen), 645, 704. AfsUnd doen. 481, 868. Afstraffen (slaven), 557. Aftrek. 2iB7. Afvragen (brieven), 248. Afwaterinff, 836. Afwegen (nuskruit), 441. Afwezigheid, 112. Afwijzen (logeergasten), 654. Afzender, 875. Afzet-geld, 474.

• -Un, 8. 90, 813.

• -ling. 902.

Agar-agar, 329. 330, 335, 612.617,

1. Agio, 97. 237, 238, 247, 369, 388,

389, 763, 925, 972. Aguilbout, 671. Akkerbouw, 228. Alang-alang, 804, 921. Alarm. 131-133, 136, 146-154, 156. 157, 182, 183, 269, 270, 376, 407, 557, 596, 837.

(valscb), 494.

```
  -plaats,  148,  156,  557. 
```
Alarmeren, 147. AlcaUef, 602, 618, 705. Alienatie. 487. Alimentatie. 327, 1026. Alliantie, 129, 130. 143, 246, 909. Allooi, 128. Alphabet. 677. Aluin. 500, 671. Ambacht, 37, 219, 224. Ambachts-gezel, 101, 523,537,538, 758, 823. • -man, 24—26, 36. 66. 68. 71, 148. 216, 218.

254, 412, 416. 438, 545. 548. • (Chineesch), 830.

Ambachtsman (inlandschj. 37, 302. Ambachts-winkel, 104, 620. Ambassadeur. 613. Ambiëren (weinig winslgevende pos- ten), 97. Ambtenaar. 332. 333, 881. Amblgeld. 68, 69, 82, 121. 122. 176, 177, 186, 187, 189-192, 194. 197-199, 269v 273. 291, 298. 303, 304. 307, 308. 348, 349, 353, 386. 399, 449. 455-457, 492, 493. 502, 503, 506-508, 511-513, 571, 592. 703, 716, 716. 780, 784, 786, 788, 789, 796, 801, 840, 1033. Ambst-bezigheid. 820. • -eed, 833.

-verrichting; 100, 1035. Ammunitie, 135, 363, 404—407,

411, 419, 437, 440, 85a 929. -huis, 222, 250, 373, 821, Amnestie. 9, 11, 14, 16—19. Amphioen. 53. 284. 289, 329, 337, 339,341, 343. 345.347,
349, 355, 458, 607. 608, 671, 672,677-680.699, 704, 706, 735, 777. 781, 785, 812. 814. 832. 923. 942, 974, 1034. -directie, 175, 454. 458, 492, 562, 608.813.819, 906, 1034, 1077, 1078. -handel, 449, 451, 719,

-kit, 15, 16. 678-680. 695-699.716,725,817. schuiven, 16. 228, 696. 697.

-sociëteit, 53. -waroeng, 132. Amputatie, 946. Anachoda. 51, 281. 606, 681, 807.

1. 1. 1. 1. Anak prahoe, 580, 609, 707. Anciënniteit, 1022. Andjing-ajer, 666. Angst, 1063. Animeren, 49, 59, 98, 127, 245,

255, 755, 879. Anker, 7, 136, 676. 809, 979. Ankerage-geld. 40, 41, 800, 1038. Annonce, 876. Annuleren (pacht-eonditiên), 602,

Digitized by VjOOQ IC

1100

ZAAK-REQtSTER.

Anticiperen fop eene beslissing van

het Opperbestuiir), 578. Antwooraen (aan eene patrouille),

Anijs, 671,

Apotheek, 865, 949, 950, 959, 960. Apotheker, 864, 865, 872,879,907, 945, 948, 949, 953, 954, 959, 994. Appartement, 218, 248. Appel, 1004.

• -latie, 600. Appoinlement 517, 900, 1002, 1008, 1009.

-teren. 234, 362. 1003. Apprehenderen, 8, 10, 14,152,688,

709, 710. Apprehensie, 17. Approbatie, 678, 686, 924 Arak, 22, 181, 211, 277, 299,403, 451, 611, 617,652.709,720, 721, 733.832,833.839,918, 933, 964, 966, %7, 973, 996, 1036.

 -brander,  211,  630,649,694,

739, 832, 833.966.967,973. . -branderij, 576, 727, 833.

-pacht. /14. .

```
 -pot,  650. 
```
-warong, 721 Arbeid (ten) stellen, 313. Arbeids-loon, 167, 438, 998, 1082.

• -man, 314, Arbiter, 1004. Archivaris, 204, 205. Areek, 289, 672.

Aria. 9, 346- 350, 776, 777, 781,

Aristocratisch, 877. Arm. 1002. Armee, 771. Armen (de), 41. 142, 489, 896.

• (Chineesche), 274.

```
-fonds,  302. 
```

• -geld, 794. 966. . -huis, 1026.

. -kas, 302, 1026.

• -middelen. 76, 262. Armoede. 77. 224.

Arrest. 26, 156. 517.519,532,546.

562, 902, 946, 979, 1005, 1007,

1. Arresteren (iemands tractemenl), 562. Arrivement. 407. Arsenaal, 167. Artikcl-bricf, 78, 246, 283. 771.

ArtiUerie, 1, 23, 106, 109. 137, 148.

155, 183. 222. 224.

225, 323, 376, 377, 401.

408,410,412-414.

416, 418, 419, 439, 537.

540, 543. 557, 588, 757.

821, 858. 930. 931, 995.

1023, 1048, 1050.

-kantoor, 415, 436. 439.

-magazijn. 23, 373, 420.

-officier. 827, 942.

-park. 404. 419. Arlillerist. 61. 137, 181, 196, 268.

290,403. 405. 406,408.

412, 546, 548, 556,869,

993, 995. 996. 1050.

(Chineescb), 933. 934.

^urópeesch). 995. 996. (inlandsch), 994, 995. Artsenij-bereidkunde, 865. As. 422.

Assignatie, 88, 89. Alap, 621, 626, 804. Attacque (vijandelijke), 136. 249.

265, 772. Atteinte, 768. Atlerminatie, 1077, 1078. Attestatie, 258, 408. 939. Atirappcren, 675, 690, 694. Attrouperen, 153. Audiëntie, 43. Auteur, 578, 579. Autorisatie, 78, 454, 659, 679,688, 698. 709, 719

-teil, 211. Avanceren (officieren), 1022. Avond, 709.

-maal, 595.

• -pasar, 716.

Azijn, 403, 728, 839. 955,956,996.

Baal, 603. 619.

Baan, 135.

Baantje (lui), 758.

Baas. 23, 26. 27, 56. 64. 67-70.

85-85. 94. 117-119. 123,

177—179,215.221,224.

314, 390, 391. 394,397,513.

523, 537, 538. 596.825.826,

828-831, 906, 976.

(sub-aitern), 26. . blokmaker. 84, 85, 122.

• -kaartemaker. 84. 85. 122. 196-199, 801. 944.

Digitized by VjOOQ IC

2AAK-ftÉ6lStER. .

HOI

Baas-kruitmaker, 218, 408, 439, 440.

-kuiper. 84, 85, 122.

• -metselaar. 219.

• -smid, 84, 85, 122.

-timmerman. 84, 85, 122, 176, 196 197.

» -zeilmaker, 84, 85, 122, 185, 187, 188.

• van Onrust, 1, 192. Baatzucht, 224. Badjoe, 779, 783, 828. BafU, 217.

Bagage, 4. 51, 112.

(gepermitteerde), 607. BaiUuw, 5Ö5, 595. 598, 626, 627, 631, 648, 649, 652, 663, 674. 692, 694, 711-713. 717, 723, 725, 740. 1004. Bailiuwage, 857.

Bak. 206, 207. 223, 351. 709, 804, 822.

• -ken (werkwoord), 109, 1047. . -ker, 620, 649, 694. 806.

• -meester. 635. 652.

Balans, 167, 239, 367, 669, 671.

1. Baldadigheid, 9. Balie, 22.

Balk, 424» 975. 976, 990. Ballings-oord, 79. Bamboe. 75, 621, 804, 921. 929. Band, 954 Bandega, 812. Bandiet. 547. Bank, 364, 562, 635, 666, 668.

• -ongelden, 267.

• van leening. 72. 102, 175, 181. 243, 263, ^7, 281, 315, 454, 906. 1077.

Baokroeu 240. 278, 512. Bannissemeut, 17, 826. Bark. 319, 858. 859. Barrière. 222, 821. Bas, 421. Basis, 784. Baskat, 557.

BaUillon, 277, 477, 771, 838, 974, 1022. 1047. (inlandsch), 928. Batoer. 301, 342 Batterij, 101. 102. 137, 222, 223,

249, 250, 270, 821-823, 929. Bazaar, 63, 132, 153. 581, 613.

633, 647, 653, 654, 660, 661,

674, 676. 679, 680, 682, 683,

689, 690, 695-697. 707, 737,

815, 971, 991, 1045, 1054,
1059, 1069. Bazaar-houder, 633, 653-655. 661. 682, 684, 689. -meester, 648, 667.

-wachter.  647,  666,  668.

Bazaars-prijs, 648. Beamblschrijver, 481, 487. Bedde goed. 866, 947, 956, 957.

. -laken, 402, 958. Bede-dag. 661, 674. Bedekken. 645, 704. Bederf, 117, 801, 876, 879, 950. Bederven (visch). 1074. Bediende, 112.

(Europeesch), 458. Bedienster van sterfhuizen, 987. Bedingen door pachters, 679. Bedlegerig, 986. Bedreiging, 791. Bedriegen, 62. 625, 638. Bedriegerïi, 363. 642, 951. Bedrog. 625, 730, 832. Beêedigen, 51, 753, 770.

. -ging, 931. Beestiaal, 585. 587, 624, 634. Begaafdheid, 114 Beginsel (godsdienstig]). 244. Beginselen (republikeinsche), 1021. Begraafplaats, 765, 766, 774, 775.

909 923

Begrafenis. 159, 528, 898,909,911. 987. • -penningen 790. Begraven, 764-766, 774,838,911.

913, 943. Begrooten (invoer-recht), 1073.

-ting. 1020. Behandeling (trouwe), 286, 287,

408, 748—750, 759. Behoeae, 320. Behoeftig, 791. Bekeuren, 635. 652. Bekken-slag, 63. 240, 370. 991,

1. Bekleeden (vleesch met vet), 635. Bekrompenheid, 645, 703. Bekruissing, 215. Bekwaamheid. 942. Beladjang, 612. Belang (algemeen), 96, 579, 882,

I Belasten (voor schuld), 124.

Digitized by VjOOQIC

1102

ZAAK-REQISTER.

Belasting, 40, 212. 213, 290, 319, 321—326, 353,374,376, 385, 386, 390, 399. 400, 412, 474, 479. 495, 517. 582.763,981,1033.1038, 1053. (generale), 156.

Beleenen (geld op liypoüieek). 1025.

• -ning, 498.

(corporeele), 225. Belemmeren, 33, 589, 1009. Belofte, 54, 145. Beloonen (verdiens^len), 447.

• -ning, 69. 564, 768. Bemiddeld, 469.

Bende. 8. 10.

Beneficeren. 484, 582.

Beneficie van inventaris, 481, 1007.

Benefitium ordinis etc.. 599.

Benoeming, 904.

Benzoë, 671.

Bepleiten (brieven van atterminatie),

Bereddering, 113. Bereiden (medicijnen), 948.

-dmg (chemischej, 949. Bergplaats, 52, 119. 802. Beroep (hooger), 639. Beroerte (binnenlandsche), 887. Berooven, 666, 685. Beroaw, 10.

Beschadigen (bevriende schepen), 246.

Bescherming, 883.

Bescheidenheid, 214.

Beschoeying, 107, 222. 821, 1051.

Beschot, 626.

Beschrijving (jaarliikschc), 325.

Beschuldiging, 578.

Beslag, j62.

(in) nemen, 94, 137. Besoar, 606. Besogne, 162, 1001. Besparing, 302.

Besprenkelen (zieken-zalen), 956. Bestek, 103, 104, 109, 115, 823.

Bestel-goed, 35.

-kasie. 201. 202. 874. 876.

-len, 209. 911.

• -ling, 637.

Bestrooijen (pasar mei zand , 627. Bestuur (linishoudelijk). 167. BeUal-dag, 543. Betaler (slecht), 123, 124.

-ling. 556.

Betalinff (contante). 5<S7. , Beterscliap, 37. I Beurs. 172. 857.

. (privë). 86. 299, 472.482, 726. . -vat, 249. 250. 414,422.438. 440. I Beurtwisseling. 359. ' Bevaren, 775. 780, 785. Beveiliging, 152. Bevmding, 287.

. -boek. 414. 436 Bevoegdheid, 26. Bevordering, 76, 729. 786. 904.

1. Bewaking, 626 Bewaring, 669. , Bewind (uitvoerend), 1019—1021.

• -hebber v/d O. I. Gomp*. 32. 1065.

Bewijs, 512» 514, 515, 556, 580, 939.

. (legaal), 364. Bezetten (wachten), 182. Betoeken, 867, 966. Bezoldijging, 144, 715. Bezuiniging, 29. Bezwaarnis, 1008. Bezwaren (inlandsche hoofden), 799. Bezweren, 748. Bibliothecaris. 204 Bid*stond, 179, 180.

-uur, 180. Bier, 363. 649, 656. 693. 694

. -pttp, 967, 973. Billioen, 466.

BiUijkheid, 96, 638, 679,767. 1061 Bindrotting. 22, 417,418, 424.997. Binnen-moeder. 1081.

• -post. 151—153, 257. 654.

n83

• -regent, 102. 210. 387. 493. 550, 868, 870. fn% 897, 945. 948.

Binnens-lijBs, 859.

brengen. 364. Blaam, 1078. Bhid (welriekend). 956. Bladiong, 665 Blaffert, 515, 561. 792, 793,899--

Blik, 414.

• -slager, 216. Bloedverwantschap, 1019. Bloem. 623. 624. Blok, 635.

. -geld, 721, 722. 724-726.

. -huis, 222. 724-726, 821.

Digitized by VjOOQIC

lAAK-REQlStER.

110^

Blokmakers-ambacht, 194.

Bode, 290, 323. 325, 326,585, 587.

. (ChineescheX 202, 730. Boclemarü, 396. Boedel, 113, 268, 282, 390, 471,

482, 485, 487-489.

5ia 552, 553, 555, 556.

583, 600, 794. 936, 982,

(insolvente), 327. • -hoader, 484.

•hoadster, 484.

-meester. 183. 327. 390,

488, 555, 764, 907. 1077.

-redderaar, 482. 483.

-rekening. 552. 553. Boeiljang. 12, 338, 340, 342. 344,

Boei, 156, 654. 659, 662. 687. 690,

691, 863. 897, 1012. Boek, 111.

-binder, 906.

-drukker. 906.

• -houden, 325.

. -houder. 27, 49. 68. 80, 94, 122, 123. 149. 150, 161. 166, 168, 169. 171, 176, 216, 231. 232. 236-239. 268. 288, 292, 295, 304, 314, 350. 358, 360, 364, 366-369. 373, 376, 404. 412. 435— 437. 503. 506. 513, 516. 517. 610, 730- 732, 756. 757, 761. 794-796, 798, 817, 840. 860. 864-867. 872, 880. 906—908. 925, 926. 931, 932, 948-950, 952, 953, 955, 956, 958, 959. 962, 1012< 1015, 1034. •seneraal, 96, 97, 364. 374, 387, 388.

• -houding, 730.

• -jaar, 2, 77, 91, 288, 302,307. 485.

• -schuld, 555. Boercnwagen, 375

Boete, 60, 61. 326. 444, 471, 472,

1. 481, 489. 514, 515. Bok. 632, 633

» -ken-vleesch. 634. Bolwerk,147,404. 405, 407, 411,837.

Bom. 404, 410, 419.

• -banlier, 373, 412, 546, 557,

Bondgenootschap, 990. Bonk, 259, 261. 262, 1081. Boodschap, 145. Boom fö5. 658. 679,687.698,975.

• (nutlige). 50.

. -pacht, 643. 732. 915.

• -rapport, 442. . -tof. 647

• -vruchten. 612.

• -wacht. 222.

. -wachter. 150. 585. 587. 1067. Boord (aan) gaan, 442. 863. • toelaten, 355. v,nren, 8. Boosdoener, 10, 17. 713.

• -wichl, 9. Boot, 378. Bootsgezel, 245.

-man, 198, 199. 206, 222.385,

1. 1. Boren (beslel-potten). 876. Borg. 231. 268. 288, 361, 599,600. 681, 742,819. 942, 984.985, 1001, 1077.
-stellen, 221, 231. 236, 240, 374, 412.
-tocht, 36, 65. 171, 233. 237.
1. 1. 1. 1. 358-
364, 368, 453, 492, 511.
774, 819. 820, 831, 926.
1. Borst (!•}, 388. Bosch, 474.

• -ganger, 305. 565. Boter, 160, 403, 728. Bottel, 733, 734. 918. Bottelier, 961. Bouw-maieriaal, 135. Boven-kamer, 8!26.

. -landen. 153. 154. 545, 636. 647.

• -lander, 815.

Brand. 147, 155. 406. 628. 791. 826.

(in) steken. 136. 255. -brief, 875. 876.

• -emmer, 391.

Branden (werkwoordl. 4. 109. 410.

1. 716, 717. 875. 876.

956, 967. Brander, 4. Branderij, 967. 973.

Digitized by VjOOQIC

1104

iAAK-FlÊÓlStEft.

Brandhout. 48. 75, 82-^, 197. 196, 197. 277, aOl, 329. 403, 510. 728. 775. 780, 785. 872. 938, 954. 960. 1081. -kamer, 404, 419. -klok. 147. -kogel. 410. -merk. 261, 313. -merken. 572, 573. -spuit. 149. 183. 391.

• -huis. 155.

• -meester. 155. -ijzer. 410. 417.

Brassen. 979.

Bravouie. 255.

Breukband. 873.

Breuke, 489. 601, 714, 717—720.

1. Brief, 47. 217, 248, 285. 385,574.

(Chineesche). 274. . (open), 12.

(particuliere). 20.

van crediet, 117. 195. 208.

328, 968.
1. • (valsche),62.63.

marque. 259.

• -port. 343. 346. Brieven van represaille. 245.

• -post, 813. 815.

• -vervoer. 126. Brierwisseling. 107. Biigade. 992—995. Brigadier, 1047.

Brik. 137, 281. 818. 905. Brochure. 111. Broeder. 1000.

• -schap. 161, 275. Broek, 402, 557, 779, 783, 828. Brom. 649. 693. 694.

Brood. 839. 872. 954, 996. 1046. 1047. . -bakker. 805. 806. 1047.

• -suiker, 641.

Brug, 101. 102, 134. 220,222.223,

321, 628, 648, 821, 823, 1051. Bruidegom. 55.

Buflel. 11, 13, 61. 336. 568, 632— 634. 636.716,725.777,781. 785, 787. 987, 1027. • -kar, 964. 998. 1026.

-slachterij. 559. 560.

-vel. 559. Buikband. 828.

Buis, 101. 822. Buit, 246. 259. 919. Buiten-fort, 101. 710. . -gericht. 572—574 . -kantoor. 1, 4, 21. 33. 44, 50.

53, 65, 77, 79. 87, 91-93.

99, 105, 107—110.201,201

1. 226.234.246.287.
1. 316-318. 332. 363.
1. 444.516,518.519.

529, 534, 538-540, 542, 545.

1. 593.597.606.610.
1. 858-861. 870. 874.

881, 882. 889.860.894.896.

1. 931.935.937.999.
-post, 61. 64. 101, 102, 105.

133, 152, 154.226,321.323.

356, 405. 407,411,419,437.

537,542. 544.642.697.824.

945, 948, 986.

-regent.   53.  402,  868,  944.

945, 963. 966. 985, 986. 994.

1027, 1061.

• -wacht, 223, 822.

• -wijk, 209. Buit-geld. 246. Bundel. 644. Bureau-geld, 924. 925. Burger. 57. 58. 93. 117. 157.

320, 321. 355,
```
  610.  646.  668.  833. 
```

1005, 1006, 1055. 1077.

(Makassaarsch), 1025.

-ambt, 385.

-corps. 771.

«kompagnie, 147, 148,

•plicht. 275.

-stand. 213. 282, 890.

twist. 274.

•vrijdom. 91, 547. Burgerij. 64. 323. 563. 838. 1025.

(inlandsche). 120. Bus, 351. . -kruit, 23. 218. 440. 913. 956, 1023. Bij-betrekking, 764. Bij-boek. 404; 411. 437. Bijlage, 954. Bu-rekeniug. 800. BijsUnd, 659, 688. Bijwonen, 869, 1029.

443,

Digitized by VjOOQIC

2AAK.REQISTER.

HOS

Cachet, 52, 126, 157, 818. volant, 937.

Cadet, 106, 546, 1023. de marine, 944.

Calanse, 94, 180, 226, 227, 258, 330, 335. 442, 489, 581, 601, 607, 613, 615, 618, 625. 628, 629, 633, 635, 638, 642, 644, 645-^9, 651-^7, 660-664. 666-669, 672-674, 676, 678- 680, 682-684, 686, 689-698, 704, 707. 791. 862. 917-921,

923, 942, 987, 988, 1018, 1046, 1057, 1058. 1073, 1076.

Calangeren. 1005, 1007. Candeur, 751. Cautonnement, 770. Capaciteit, 1022. Capitulatie, 771. Captatio benevolentiae, 877. Carga, 909, 1046.

-soen, 5, 606, 973, 1037. Carg^ren, 207. Cassia lignea, 671. Catalogus, 1027.

Cautie, 314, 484, 835, 899, 926, 942, 1067.

de restituendo, 1062. stellen, 604, 819. Caveren (voor eikanderen). 287. Celebreren, 54, 595. Censor der drukkerij, 137. Ceremonie, 473.

Ceremonieel, 285, 380, 1017, 1025. CertiGcaat, 48, 942, 944. Cesseren, 548, 551. Cessie, 1006, 1008. Chaise, 322. Charter, 171, 1021. Chef der artillerie, 224, 377, 401,

403, 405-411,413,416—420,

437, 440.

de brigade, 1047.

der    militie,    769,  888,  896,

924, 932, 935. Chemicalia, 960. (^hina-vaarder, 819. Chirume. 209, 523, 879.

. -gijn. 6, 545. 620, 872, 949, 986. 993. . (3«), 34, 209.

-majoor,  375.  563,  588.

945, 948. 986. 992-994, 1027. Chits. 53. Christen, 141. 154. 480, 488, 999.

rLAlAAT-aOlt DUL SU.

Christen (inlandsch). 895.

Kompaffnie( Cipier. 301, 715. 717, 938. Circulatie. 101. 127, 260, 313, 460, 834, 936. 968. 988, 1070.

• -leren, 63. CiUtie, 209.

Citeren (getuigen). 258.

Classe. 159.

Clausule, 1004.

Clementie. 11.

Cliènl, 259, 792.

Cocarde, 870.

Codicil, 479, 488, 552. 553.

Cognoscement. 6. 35.

Cohier, 530, 531, 547, 554

Collaleraal. 481-483, 487. 736. 793.

1. Collecte, 484. 485, 488.
-leren, 794, 1026.

• -teur, 202, 203. 290, 320, 324- 327. 376, 444, 482-489, 663, 674, 691. 789, 793, 794, 1069.

Collegie, 772, 773, 1006.

van curatoren, 350. • defensie, 773.

justitie. 663. 888. 890. Collegialiler. 1024. 1025. Collideren. 274, 612. 655. 682. 684,

739, 779. 781, 784, 787, 924. Combuis. 961. Comilé, 930.

• tot den Oost-Indische 11 han- del en bezittingen, 161, 166. 169. 174, 209, 331- 333, 840. 999. 1035, 1063. Commandant. 102, 118, 119. 226, 227.475,477,537- 539, 544, 973. der stad BaUvia. 930. (inlandsch), 13, 149. der artillerie, 106. Commandement, 907, 1006.

(subaltern), 941. Commanderen, 771. Commandeur, 1, 5,6,26,28.30,46.57, 68. 84, 85, 102, 114. 122, 126, 150, 278. 314-316, 414, 436. 439, 460—462, 465, 523. 534, 536. 538. 564, 585, 598. 610. 611, 731, 791. 859, 862. 914, 941. 1017. ter zee, 394, 396. 70

Digitized by VjOOQIC

1106

2AAK-R£QIStER.

Commandeur v/d Indische zee, 610. Commando, 88, 147, 150, 152, 156,

249, 709, 979, 1047.

(in). 531. Commensaal, 651. Commensalen-houder, 652. Commercie, 167, 168, 199, 245,

Commies, 373; 374. Commissariaat v/d inlander. 935. Commissaris-generaal, 285,331, 1034.

• bank van leeninff, 268, 891.

der hospitalen, 945 —

951, 956-960. 962—

v/d inlander, 936.

van huwelijksche en

kleine zaken, 60.

v/d militie. 35,

vendu-kantoor, 237, 243,

361, 365, 368. 369.

• ter zee en te velde, 61, 103, 105. 112, 113. 116, 120, 136, 137, 270, 407, 454, 470. 476, 477. 556, 896. v/d equipage-werf, 7, 8, 46, 378, 933. van oorlog, 896, 927, 933.

van het defensie-wezen, 405. 410, 411, 417. 420, 927.

-opzichter, 70, 219, 221, 224. 558. -opzichter van het am- bachts kwartier, 823, 824, 1027.

-opzichter der artillerie. 419.

Commissiant, 1015.

Commissie, 68. 112. 201, 245, 246,

331, 332, 390, 773,

1000, 1054, 1058.

    (crimioeele),  741.

-vaarder, 926, 1040, 1041. Commissionair, 69. Committent, 162, Committimus, 54, 55, 1008. Communicatie. 137. 145, 215. Compagnie, 95.

(Oost Ind.), 66, 160— 163, 166, 168, 170, 1064.

Comparant, 571.

Compariüe. 233, 234, 237—239,

360-362, 368-370, 570. 571. Compendium, 597. Complainte, 1006. Complice, 8, 9, 936, 1070. Complimentatie, 159. Complot, 9. 10, 709. Comportement (slecht), 881, 882. Composeren, 601, 616, 742. 914.

-sita,  872,  949,  960.

Concert, 733, 734. Concessie, 33, 34, 44, 53. Concurrentie, 200, 743, 749. Condemnatie, 267.

• -rekening, 301. Confiscatie, 27, 77. 441. 581, 582. 587. 613-615, 629. 645.704. 708, 807, 862. 916, 967. 973. 1046, 1066. . -queren, 35, 94.246.330,335. 465, 581, 588, 609. 618. 638. 677, 707. 806. 833, 876. 1032. 1057, 1058. ConfronUtie, 75, 174, 265. 282. 436, 594. 732. 744. 745. 753. 861. 958

-gelden. 175.

Confronteren, 6, 221. 233,263. 361. 366, 462, 486, 509. 517. 529, 541, 551, 552, 605. 637, 641, 672, 731, 732, 753, 754. 829. 830. 86&-8B7. 954. 959, 960. 962. 1061.

```
-tist,  27,  264,  265.288,462. 
```
731, 754, 925. Confusie, 151, 156. 317. 337, 864,

Conniventie, 45, 169. 241.261,313. 336, 371, 397. 476. 649. 694. 722-724, 742, 752, 967. « -veren, 16. Consanguiniteit, 1001. CoDscientie, 749.

Consent, 273, 355, 483. 562, 588, 608, 658, 660, 678. 6K. 689, 696, 738. 823. 914. 955. 959, 961, 1032. -briefje, 779. Consequentie, 450. Conservatie, 474. Consignatie, 489.

Constringeren, 231, 233. 602. 745. Consul, 116, 797. Consumptie, 279, 612.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-^EGISTER.

llOt

Consumptie-grootboek, 953.

-rekening, 175. 263. 272. Conlanten, 48. 77—79. 87—89.91,

98, 127, 134. 144. 237, 238.
243, 244. 254, 273, 279.

281, 369, 386, 388, 389, 510.

520, 529. 545. 546. 598. 745,

763, 798. 799, 805—807, 972.

981, 983, 1037, 1076. Contingent, 571. Contra-admiraal, 215, 914.

-bande, 605, 615. -bevinding-boekje, 439.

• -boek, 415, 436.

-borg, 1001.

Contract, 71, 167, 465, 489, 1008,

1027, 1073, 1074. Contracteren (schuld), 799. Contra-debat, 514.

• -geschenk, 449. Contrainle, 158, 233, 266, 362. Contra-kassa-boek, 745.

-ordonnantie, 522, 528.

-venteur,  45.  261,  482,  615,

645, 675. 677.

• -ventie, 601. » -vraag, 258.

Contributie, 30, 175. 446, 730, 1037. Conventie, 31, 465, 542, 805. Convooi, 57. 819. Copiêren. 33, 115. Coilgie, 915. Cornet, 399.

Corps. 118, 119, 903, 904. de marine, 459. de reserve, 929. Correctie, 768.

(domestique). 26. 811. Corrigeren (fiscaals, enz.l 1004. Correspondentie, 106, 132. 137, 146,

1. Costuum, 713, 857. Coucheren (memorie). 535. Coupe. 104. 105. (>>uranl, 876.

Cours, 260. 313,834.968,979,988. Couvert (besloten), 890. Crediet, 123, 231. 233. 241. 390, 602, 759. 1053. . (op), 284, 813. 814. . -brH 62, 181, 990-992. 727.

ieencn, 266. 359-.361,

Crediteur, 166, 255, 266, 267, 287. ' 366. 562, 600, 861, 985, 1078,

I Crediteren, 547, 552, 942. 1079. Credit-zijde, 520, 530. Cultiveren, 50, 59, 566, 702. I Cultuur, 290, 767, 768.

Curator, 555. I • ad lites, 517, 552. 793,

I Cureren, 867, 873. 950. I Cynosure, 576, 913, 931, 948,959,

Dadap-boom, 901.

Dag (heUige), 721, 722, 724, 725. « (oude), 96. , Dagblad, 162, 163.

Daggeld, 96. 487, 773. I Dagloon, 24, 71. I Dag-markt, 568. Dagregister-houder, 204. Dagvaarden, 209, 932. Dak, 229, 626, 634. Dakpan, 109. Dam, 223, 822. Damar, 22, 75. Damp (infecterende), 956. . -kring, 101, 559, 822. Dank-dag, 131, 143.

. -zegging. 129. Dans-partij. 733, 734. Datjin, 639. Datum. 164, 236. 368, 537, 538,

540, 553, 554, 583. 625, 950 Debat, 514.

-teren (proces-kosten), 899. Debauche, 694, 733. Debet, 227, 360.

. -zijde, 520, 521, 529, 530. Debiet, 257, 805, 814. Debiteren, 327 575. • -ring. 519. i Debiteur, 231. 234, 266, 281, 314, 359, 361, 362, 366, 562, 745, 861, 932, 984. 1007. Décharge, 768, 772. Decisie, 616, 617. Declaratie, 941.

van onkosten, 43, 89. Declareren. 170. Declin 141.

Decortalie, 519, 522. 528. Decortoren, 232. 239. 546. Decreet, 1002, 1009.

Digitized by VjOOQ IC

1108

2AAK.RÊQISTER.

Dedommagemcnt, 94, 173, 386, 558,

Deeiing, 487. Defect, 4, 118, 220, 409, 417, 828,

Defensie, 105, 107, 137, 154, 167, 250, 257. 270, 475. 556. 771—773, 818, 896. -wezen, 103. 105, 773, 927.

Defrovement, 84—86, 96, 446,448,

Defroyeren, 68, 947, 950. Déffout, 877. Deken, 929. Dek-officier, 46, 800. Deliberatie, 1001.

Delict, 116, 168. 683, 685, 881, 883, 902, 1004-1007. (criuiineel), 401. Delinquent, 26, 57, 1005. Delinqueren, 401. Démarche, 218, Demissie. 547, 873. Demolieeren (reparatiên), 667. Demonstratie, 131, 143 Departement, 105, 110, 113. 136, 166. 168-170. 221. 520. 536-538. 540— 542. 554, 576, 754, 757, 816, 829,858- 860. 863-865, 867. 931, 945, 946, 948, 952, 954, 956, 957. 959, 961, 966. 1051. (militair), 524. 817. Dépêche, 5, 535. Dépenses. 447. Deponeren, 232. 367. Deportement, 218, 240, 370. 378, fe88. 668, 723. 725, 728, 742, 790, 911, 912. 1076. Deporteren. 339. 341, 345. 347,

349, 397, 586. 599, 1018. Depositie, 258. Deposito (è). 1025. Derham DJawa, 127. Descendent, 484. Deserteren, 475, 1039.

. -teur. 475-479. 551,973,974 . -lie, 355, 379, 380, 475. 477. 478, 519, 537, 541. 553. 826, 1050. Deskundige, 559. Destinatie. 125. Destilueren (Comp* dienaren), 881.

Detachement, 156. DëUil, 100. Deterioratie, 879. Deugd, 67.

• -zaamheid, 59, 60. 591, 702. Deur, 148, 658, 673. 687. 695.

• -waarder. 323. 1002. Devolveren, 482, 1U04. Diaconie, 41, 42. 284, 1025.

• -armen. 213. 986. Diaken, 76, 262, 403. 480. 794, 966, 1025, 1026. 1077. (aftredend). 284. Diameter, 409. DicUmen, 792. 793. Dieet, 949.

. -lijst, 873, 963. Diefstal, 23, 24. Dienaar, 114.

. (Comp-), 34, 36, 73, 76. 77, 87, 90. 101, 105. 130, 134, 139, 142, 150. 157. 206, 212, 224, 239, 320. 321, 323, 331, 355. 473. 515, 518-520, 531. 562, 579, 581-584. 586-588. 593, 601. 603. 608, 615. 619, 646, 667, 681. 705, 707, 729, 828, 873. 881. 904, 905, 914, 947, 954. 970, 1005. 1055. Tgeavanceerd), 203—205. (geleend Comp»), 907. (gewezen Comnó. 870. van de pen, 2^0. Dienst (Comp-l i4. 26. 66. 78, 80. 114. 158.218,318.336.354. 355, 547,550,576,731.891. 1005.

 (militairegeneeskundige).992.

. -baarheid, 225. 228. Diensteling, 25, 71. Dienstpraestering, 411.

. -vrii. 790. Dieverij. 2. 3. 811. 837. Different, 1047. Dikte, 815, 975. 976. Dilai, 259, 899, 1006. Directeur. 292. 304, 610. 611. 862. 941.

-generaal 30. 53, 62. 92. 93. 101, 118. 149, 159,198.219. 221. 314, 359, 381, 404, 4U5. 407. 409, 414, 415. 419, 420, 423, 436. 437, 439, 450, 451, 453, 461, 462.

Digitized by VjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

1109

514, 519. 529. 551, 559. 584,
731, 743, 744, 747, 748. 751. 762, 798. 807, 823. 828, 830. 868, 872, 895. 926. 936, 937, 949. 956, 959, 962. 963, 970. 997, 1034, 1038, 1040, 1051, 1069, 1081. Direcleur van de amphioen-directie,
1. 819, 820, 1034. bank van leening, 315. der fortificalien enz., 95, 96, 99, 100, 149, 183, 323, 797. 804, 820, 828, 829, 831.

der hospitalen, 985, 986, 994, 995. Directie, 36, 1006.

(generale), 27. 75, 88, 503, 506, 509, 745, 758, 796. van Berbice, 32. DisafTectie, 887. Discipline, 771.

Discreperen met pachl-conditien, 602. Disonie, 156, 182. 949. Dispencier, 292, 295, 298, 301, 303.

m, 400. 744. Dispens. 743, 744. 961. Dispositie (politieke), 881. 882. Dispuut. 481, 604, 608, 611, 616,

617, 619, 893, 933, 934, 1071. Disseminateur, 577. Dissemineren (naamlooze geschriften),

Dissimulalic, 45, 261. 313, 542,
Dissolutie. 1035. Distinctie. 212.

District, 43. 476, 488. 563-566, 569. Divulgeren. 577, 578. Djaga-laut, 585, 587. Djocragan. 809—811, 837, 974,

1. Dobbelen, 16, 228, 661. 690, 919,

971, 976 Dobbei-kit. 15, 16, 132.

' -steen, 664, 665, 691. Dochter, 661, 662, 690. 976. Doclcr in de beide rechten, 1000. Document, 112, 113. Doerian, 623. Doleantie, 43, 89. Domein, 292, 295, 297, 304, 326, 457, 569, 681, 738, 740. 924, 985, 1005, 1028, 1060. 1070 • (Javaansch), 868.

Domicilium Bxum. 234, 363. Donateur, 480. Donatio inter vivos, 486. Dood, 481. 528, 573.

-brieHe, 911.

-kleea 912

-graver, 487. 490. 492, 511,

571, 765, 775, 912, 913. 942.

-graver (Chineesch). 730.

-rekening, 552.

-rol, 553.

-schuld. 601.

-straf, 573. 902, 1007.

-vonnis, 924. Doods-ongelden, 528. Doopboek, 941. Doorsraving. 495, 497, 560.

• -kruissen (Batavia), 742.

• -slippen (straffeloos), 750.

-tocht. 605.

Douceur. 51, 83, 85, 86, 96, 122, 123, 144, 159. 160, 175, 176-178. 186-188, 190, 192-194,197-199,202- 206, 255. 263. 265, 301, 337—339.341,343-347, 349, 352, 353, 367, 377, 386-388, 399, 451, 515, 518, 519. 545. 546, 558, 573, 587, 625, 708, 715, 722, 726, 728. 729, 762, 779. 782. 784. 788. 790, 796. 800, 996, 997, 1030, 1031, 1048, 1061, 1062, 1066. (extra-), 504,

Draagbeest, 802

Draai-boom. 222.

• -brug, 155. Draaijer, 412. Drager, 898, 910, 911. Dragon, 443, 459. Dragonder, 196.

. -lijfwacht, 214, 398, 904. -ofricier. 323. Dragomlers-wachl, 148. Drank. 363. 649. 651-653, 656, 693, 695, 789, 864—866. 946, 947, 949, 950. 961. (sterke), 733. 734, 918. Dreg. 150. Drinken, 651, 652. Drinkgelag, 652, 653, 733, 917. . -water, 101, 509, 510, 822. Drogerij, 559.

Digitized by VjOOQIC

1110

ZAAK-REQISTER.

Dronkenschap. 902.

Drossaard, 229, 472, 585. 692,

710—713. 715, 717. 718 723-

726, 737, 739-742, 811, 817,

857, 923. 924, 967, 973, 1044. Drosser, 709.

Druif, 249, 414, 422. 424. Drukken, 129, 137, 516, 861, 894.

. -lelter, 991. Dubiteit, 479, 582. Duit, 259.

. (tinnen), 277. 312, 459, 460, 465.

• (valsche), 466, 467. Duplicaat, 414, 535. Dupliek, 514. Duurte, 144, 791. 895. 938, 974.

997, 1047, 1054, 1056, 1057,

Dwaalweg, 10. Dwang, 276, 679.

-miildel, 33, 44, 1029.

Ebbenhout, 671.

Echtgenoot, 54.

Echtheid, 991.

Eed, 1, 23,25. 32.54,70.73,112. 113, 115, 231, 241. 256, 271. 282, 283, 286, 287. 327, 358, 371, 374. 408,420.479,482— 484, 486, 488-490, 536.542. 741. 743. 748-751.754,759, 762, 769, 770. 774. 795, 798, 800, 931, 951, 958, 960, 963, 970, 1010. 1063. » -formulier, 38, 278, 862, 870, 971.

• van purge, 833, 941. 1001. . . trouw, 279, 357.

Eon per mille, 1038.

Eer, 771. 884, 886.

Eerbied, 214, 1052.

Eer-rover, 579.

Eetwaar, 594, 621, 624. 625, 627.

662, 690, 733, 734, 876,
919, 1072. Eltect, 252. Eflenhouden, 9, 15, 378, 546, 952.

' -houding, 359. Eiïening, 6.

Eflenslellen, 82, 83. 123, 176. 415, 535, 731, 732. 954. . -Ier, 205. « -ling, 439. Egalisatie, 316.

Egaliseren, 159, 672.

Ëi. 446, 872.

Eigendom, 481.

Eiland, 94, 137, 223.281,329.330.

617, 618. 642. 675. 821. Eisch, 1, 2, 98, 99, 107, 110. 318,

410, 418. 420, 437, 755. 949. Eischen, 111. 411, 420. 930. 959.

Eischer, 785, 793, 933. Emancipatie-ongelden. 327.

• -peren (zich), 599. Emballage, 501, 869, 860, 1049. EmUn^o, 319, 477, 478, 1053. Emigrant, 247. Emmer, 22, 956. Emolument. 42. 51, 121—123. 174,

184, 185. 216. 294-296.

303, 352, 353. 387, 399, 445, 446.

448, 451, 452,467,519.530.548,

549, 562, 719, 790, 888, 90^-

908, 1015, 1017, 1018. Emulatie, 1022. Engagement, 279. Engageren (zich). 116. 355. Encouragement, 827. Encourageren (ambachtslieden). 219. Enrolleren (opgezetenen), 13. Equipage, 52, 170, 928, 1076.

• -boek, 82, 83. 123.

• -boekhouder, 29, 69. 71. 84-86, 176, 177, 186, 187. 189—192. 194. 197-199. 314, 513, 514. 730. -goederen, 300.

 -meester,  534.  538,  539.

-opzichter, 859. . -overdrager, 81 86, 123. Equivalent, 449, 453, 502. Erf, 655. 660, 662. 673. 674. 684. 688, 690. 737.

(ledig), 868. I Erfenis, 41, 480. 488. Erfgenaam, 113. 325,327.481,482. 487,530.552,553,583.

• (Gdei-commis5air}. 480. (onlKikend), 282. Erfsteller, 41.
-liug, 488, 519, 552. Ernsl-vuurwerk, 408. Erreur. 174, 175, 239. 367. 464.
Erven.* 479. 482. Escorte, 818.

Digitized by VjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

Escorte (miliUir), 903.

Eskader, 207, 215, 255, 319, 334.

Essayeur, 125.

Eublissemenl, 137, 914.

Etat-major, 773.

Eten, 651.

Elmai', 661, 673. 808, 899.

Evangeliseren, 1004, 1007.

Evocatie, 1004.

Examen, 153, 179, 350, 942.

Exaniinatie, 119, 795

• -neren, 101, 118, 196. 197,

239, 402, 413, 414. 416, 440,

472, 486, 591, 702, 795, 828,

829, 863. 930, 944, lt)07. Exceptie, 224. Excessen, 453, 875, 1006, 1007,

Exclamatie, 668.

Excuseren (residenten en regenten), 1029. (zich), 100, 820, 1001,

Executeur, 482, 483, 552, 553, 555,
Execuüe, 401, 572, 573, 693.

(parate), 92, 231, 233, 234,

324, 359. 362, 489, 573. 600,

Kxerceren, 137, 404, 470, 827. Exercitie, 117, 180, 410, 413, 418, 567, 771. -plaats, 404, 410, 418,

437, 557. Exhibitie, 793. Expectance, 97. Expediënt, 638. Expeditie, 9, 14, 168. 200, 708.

. -geld, 201, 202 Exploit, 2Ó9, 713. Exstructie, 803. Extensie, 591, 702. Extract, 201, 202. 238, 239, 369,370. ' (authentiek}. 486, 488. •factuur-boek, 731.

• -houder, 6, 311, 312.

Extra^lag, 30.

Fabriek,!, 95, 100, 106, 110, 113,

(werkplaats), 564. Fabnekant, 211. Fachine, 99a Facto (de), 677.

Pactuur, 1, 6, 263, 414, 415, 436,

439, 607, 834, 861, 975,

976, 1049.

-houder, 6, 309. Familie, 9, 96, 553, 569, 610,611,

807, 826. Falsaris, 599, 625, 639. 1057, Falsiteit, 260, 261, 313, 460, 937,

992, 1070.

Fatigue, IC

Fatsoen, 447.

Fausse-brave, 406.

Faveur, 474.

Pavoriseren, 547, 646.

Feestdag, 45, 159, 661. 674.

Festiviteit, 130, 447

Fidei-commis, 479, 480.

Fiscaal, 21, 228, 246, 292, 295,

297, 304, 587, 663. 674. 692

833, 907, 931, 1002, 1004, 1019. Financien, 167, 172.

(Comp-). 760. Flambouw. 911. FUnk, 249. Fletrissure, 595. Foeli, 76. Folio, 236, 368. Fonds, 38, 235, 326, 1043, 1051.

tot aanmoediging ene., 894. Forma (in communi). 55. Formaat, 110. Formalia, 380. Formulier, 1, 13, 23,25,38,71,73,

327, 357, 484, 486. 488, 490,

751, 862. Fort, 101, 410, 537, 542, 648. Fortificatie, 99, 107, 108, 167,257, 858,929. -werken, 438. Fortuin, 292, 450. Fourberie, 933. Fournissement, 230. 309, 310, 349,

386, 556, 558. 804. Fout, 1008.

Fraudateur, 474,618, 656. 704, 707. Fraude, 2-4, 323, 384, 489, 606,

616, 640, 644, 646, 703, 751,

806, 881, 883, 917, 951. . Frauderen, 581. 605. 611, 638,

1. 665, 675, 677, 707. Fregat, 72, 873, 915. Fuselier, 980, 981.

(Chineesch), 916. Pust, 363, 607.

Digitized by VjOOQIC

1112

ZAAK-REGISTER.

Gage, 36, 42, 51, 62, 65, 67, 69, 77-79, 81-87, 90, 91, 97, 121-123, 134, 145, 159. 167, 174-179, 184-199. 202— 207, 230, 239,263-266.284, 294, 301-303. 309-312. 337—339, 341, 343-347, 349, 352—354, 365. 376- 378, 387. 388, 390-396,399,401.445, 446, 448, 450, 451.453.467, 477. 505. 507. 510. 511.515, 516, 518, 519, 528. 530. 534. 535, 543. 545-551,562,569, 571, 573,652.708.719-723, 725, 727, 728, 758,761,790, 800, 879, 897.905-908,938, 965. 994, 1005. 1015, 1017. 1018, 1023, 1031, 1076. » (afgeschreven), 548. • -ment, 548. Gageren, 518, 547. Gafe, 572. Gangbaar, 208. 834. 968. 988.

(verklaring), 259. 328. Gantang, 647. 791. GaranUe. 366. Garen, 605, 628.

(katoenen), 501, 504. 775, 780, 785. 1068. Garnaal, 612, 665. Garnizoen. 61, 64. 144, 147, 196. 220. 225, 317, 339, 341. 345, 347, 349, 351, 352, 381, 399, 403. 419. 467. 476. 493-497,770.838. 839. 902, 973, 993. 995. 1048. • -kantoor, 94. -schrijyer, 62, 97. Garnizoens-kas, 930. Gasthuis, 550, 952.

• -maal, 447. Gat, 998.

. (donker), 662, 690, 919. Gcl)ed, 45, 129, 131. 143.

(publiek). 72. Gebied (Comp-j. 1005. Geblcsseenl. 897. Geboefte, 1031. GcboorleplaaUs, 529, 531. 532. 537,

539 540. Gebouw (Corap-), 220. Gcl)ick. 118, 119. 630, 836, 988.

Gebruik (aloud), 244.

Gebruik (vrij), 951.

Gecommitteerde. 149. 757. 758, 762« 796. » lol en over de zaken

van den inlander, 8, 13—16, 18, 19. 113, 126. 133, 135.141.142, 148. 151. 154. 155, 229, 25u, 273, 323, 330. 331. 335, 337-339.341, 343. 344. 346. 350, 382, 385. 400, 475, 563, 565, 566. 568. 574 575. 598, 599. 618. 630, 636. 647, 654— 656, 663, 674. 680-682, 684. 692, 698, 709. 711. 738, 739. 766, 775. 784, 802. 803, 812- 814. 826, 832. 862, 884. 886. 898. 965. 1027. 1031.

Gecondeinneerde, 826.

Gedaagde, 793, 1008.

Gedeputeerde, 161.

Geelgieter. 216.

Geeselen, 572, 573, 654, 658. 683, 687, 896. 920, 1058.

-ling, 261, 313. Geesel-roede, 573. Gegageerde. 547, 548. Gegoedheid, 361. Gehalte, 125, 128. Geheim, 1001.

. -schryver, 266, 906. Gehoorzaamheid, 32. Geit, 632, 633. Gekwetste, 387.

Geld, 274. 662, 663, 691, 693. 777, 779, 782, 786-788. 868.

• (ongangbaar), 629.

(papieren), 88. 89, 127. 159, 181, 520, 529, 951,969,972.

(valsch), 512.

• (zilver), 388, 1080 . -gebrek, 124, 365.

-hefling. 252.

. -kamer (groole), 80, 81. 121. 818. 819.

• -kas (gniote), 23. . -kist, 237. 368.

• -leening, 252.

-middelen. 167, 169.

-ophaler. 236. 241. 364, 367.

• -schieter. 253. GcMswaarde, 926. Geldteller. 282, 727, 728'.

• -winning, 749. Geleide-briefje. 3. 441, 605. Gelukwensch^n bij nieuwjaar, enz., 728.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REGISTER.

1113

Gelijkheid 161, 1063. Gemachtigde, 77, 111, 545, 643. Gemeente (gereformeerde), 184, 794, m, 941, 966. (hervormde), 42, 386. 595. (ilollandsche), 159. (Luthers€he),38,224,441, 792, 969. (Maleische), 997. fNederlandsche), 996, 997. (Portugeesche), 997. (schamele), 895, 1056, 1057. 1059. Geneesheer (inlandsch), 558, 559. ' -kunde, 949. . -kundige, 868, 871, 951. . -middel, 559, 865, 960, 986. Generaal en chef, 771.

• -majoor, 773, 870. 888, 896, 898, 924, 926-930, 935, 944, 969, 970.

Generaliteit, 31.

Generen (zichl 651, 675.

Genezing, 1027.

Genie, 323, 858. 870, 930, 1030.

• -officier, 467, 942. Genieter, 2a 87, 210. Genot (vrij), 963. Geraas 156 Gerechts-bode, 42, 43, 209, 486.

• -hof, (hoog nationaal), 1021. Gerechtigheid, 229, 336, 653-655.

('s Heeren). 38, 474, 487. 495-498, 580. 581, 597, 601, 605, 618, 705, 707. 982, 1066-1068.

Gereedschap, 107, 221, 409, 829.

Gerichtspiaats, 742.

Gerief, 271, 272.

Gerucht, 1034, 1035.

Gemslstelling, 477.

Geschenk, 84, 338-341, 445, 594, 598, 613, 711, 722-725, 777- 779, 782—784, 786—788, 1001, 1076.

Geschil, 665.

Geschrift (naamloos). 145.

Geschut, 129, 130, 376, 404, 409, 411, 419, 420, 470, 557, 1050.

Gesprek, 146, 276.

Gesticht (Corop-), 223.

Gestie, 76, 262, 403, 473, 966.

Getal (organiek), 350.

Getier, 156.

Getrouwheid, 414.

Getuige, 54, 55, 66. 258, 259, 650,

758, 1073. Gevaar, 57, 469. Gevangene, 897.

 -nis,  662.  663.  691.

Gewas, 60, 700, 703, 1040. Geweef, 602.

(Westersch), 49. Geweer, 117-119, 182. 183, 709, 710.

(geladen), 156. (onbekwaam), 64. Geweld, 10, 475, 575, 631. Geweldiger, 323, 585, 1002. 1078. Gewicht, 68, 81, 125, 316, 317. 382, 383, 409, 416. 508. 634, 635, 639, 646, 669, 672, 786, 933, 1036. Gewoonte, 1007.

(godsdienstige), 807. Gewijsde, 489, 1002. Gezaghebber, 114, 247, 248, 293, 295, 296, 301, 305,476,519, 534, 538, 539, 544,637.641, 791, 979. 1049, 1059. . -voerder, 440, 706, 790, 941, 976. Gezant, 614, 915. • -schap, 613. Gezondheid, 28, 50, 51, 100, 493.

559, 693. Gezwind-stuk, 376, 419. 827. Gieten (kanonnen), 409. Gift, 742, 787, 894, 1001.

• (vrijwillige], 252.

onder de levenden, 479, 484, 489.

• ter zake der doods, 484. Glasruit, 110.

. -werk, 392. Glazenmaker, 216. Glorie (nationale), 275. Goa, 869, 1028. Godsdienst, 275.

(publieke), 282.

-oefening. 45, 159, 835. Gods-huis, 53, 480. Goed (gepermitteerd), 607, 616.

• (gesloken), 916.

. (los), 232, 234,236,366,367,

486, 487, 490. 510. . (ongepermitteerd), 603, 876.

(onroerend), 479. . (particulier), 20, 21, 34, 603, 605.

Digitized by VjOOQIC

1114

ZAAK-REQISTER.

Goed (roerend). 479. . (vast), 38, 231, 233, 234, 236, 266, 359, 366, 367,484,486, 487, 497, 510, 735, 736. 763, 790, 794, 870. 982, 1067.

• rte) hebben, 78.

• (ie) houden, 91.

Goederen (onbekwame), 413, 414,

436, 439. Goedheid, 899.

• -vinden, 718. Gbeni-zak, 348, 384, 506. Gom, 500.

Gordijn, 658. 687. Goud, 93, 94, 124, 127, 128, 243. 244, 252, 606, 818, 983. -dorst, 469. -smid, 620. Gouvernement, 1006.

(Fransch), 1042. Gouverneur, 50, 114. 292, 294—296. 300, 304, 402. 468, 564--566. 592, 610, 611, 703, 799, 862, 914, 941.

-generaal, 5—8. 103 — 105. 112, 113. 118, 147. 153. 156, 173. 182. 206. 219, 221, 265, 280, 285, 317. 349, 444- 449, 452, 473, 495-498, 585, 652. 664, 777, 787. 892, 914. 946, 950. 965, 999, 1008, 1009, 1047, 1075. Graad (opgaande). 481. Gracht, 100-102. 107, 220, 225, 390, 621-624, 742, 822. 823,981. Graf, 488, 912. 913. . (Ghineesch), 471, 472, 836. . -kelder, 765, 774, 775, 912. Granaat, 404, 410. 419.

• -buis, 417. Gratie. 11, 45, 261. 313. 967, 1008. Gratificatie, 344, 519, 1033. Gratis, 955, 1079. Graven, 220. Grenadier. 980, 981. Griffier, 1000, 1003. Groenten. 446, 449, 454. 622— 624, 865, 872, 954, 962, 963, 1072. -kraam. 457, 585, 620, 629, 634. 635. 713— 715. 719, 721-725, 914, 920, 935, 1073.

    -pasar,  714.

Grond (onbebouwde), 701,

• -eebied, 50. Grootboek, 953.

• -kassier, 81. 82, 122,181.264. 309, 310, 499, 505. 796, 860.

-winkelier, 764, 774. Gros, 359, 736, 737, 1074.

(in het) verkoopen. 834. Gruis, 262, 931. Guastos. 954, 1046. Guinees, 23, 160, 217, 960. Gunst, 1002. Gijzeling, 117, 254, 266.

Haak, 809.

Uaauen-vinnen, 612, 666, 707.

Hal, 624.

Hamer, 422.

Handboek. 359.

Handel, 116, 167. 328, 330, 582.

587, 618. 832. 834, 96(>.

(Chineesche), 329.

(clandestiene), 329.

(Comp>), 1045.

(gepermitteerde), 56, 974.

(ongepermitteerde), 613.

(particuliere), 33, 44. 48,

53, 66, 76, 126. 186. 180.

1. 289, 395-397.

590, 592, 609, 672. 700.

1. 774, 798, 895

1029, 1040.

• (vrije), 33, 44, 53. 98. aan de schepen, 179, 330. 331, 615, é24, 675-67a 735.

• drijven, 458, 974, 1017. (ten) komen, 52.

Handelaar, 40. 41, 57, 638, 642. 644, 675, 676, 707, 915. 1073.

(particuliere), 289, 614 (smalle), 966. 967, 973 (vreemde), 329, 1029. 1038, 1050, 1071. Uandel-maatschappn, 166. Handebs-voordeel, 200.

. -waren, 834, 1039. Handen-arbeid, 267. Handgeld, 515, 518.

-geweer, 152, 381. • -granaat, 423. Handigheid, 869.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK*REGISTER.

IIIK

Handlanger. 290, 412.

-roltiog, 621.

. -spaak, 417. 418, 422, 424.

-lastiug, 117.

-teekening. 1055, 1060.

• -teering, 180, 212, 759.

-vulling, 748.

• -werk, 180. Hanengevecht, 132.

• -vechter, 655

-vechterü, 585, 654-656, 682-684, 716, 719-721, 725, 776, 787, 1044, 1045.

Hangslot, 504. Harmonie, 276. Harpois, 417, 418. 424. Hauwitser, 415, 436, 437. Haven, 1041, 1043.

(vreemde), 873. 1067. . -knecht, 150, 585, 587. Hazard-speK 737, 919. Hebzucht, 748. Hechtenis, 255, 1005. Ueemraden, 38, 100, 103, 105, 106, 134, 221, 290, 321, 323, 325, 326. 328, 356, 386, 473. 570, 595, 629, 669. 778, 779. 782, 783, 785, 820. 829. 836, 998, 1050,1054,1056,1058, 1080.

-kas, 326, 386, 455. Heeren XYll, 244, 290, 797. Heiden, 626. Heien, 220. Hek. 673. 710. Helmbardier, 156, 728, 729, 779,

Hemd, 402. 958. Hemel (bloote), 634.

-vaart, 159. Hengsel, 392.

Herberg. 454, 585. 648-653. 682, 603-695. 714, 716, 723, 725, 732, 733. 917, 918. Herbergen, 627. . -gier, 650-654, 695, 733. 917, 1006. Herdrukken (reglement administra-

lien). 746. Hericomen, 1007. Hermaling, 413. Herstel, 965. . -ling, 1026.

Hert, 445 449, 632, 633, 777,782.

Herwegen (lijnwaad), 933.

Heuvel 495.

Hindernis, 671.

Hoenders. 337. 338,340-342.344,

347, 348, 621, 622. 865. 872. Hof van justitie, 881. Hommage, 799.

  -paard,  338,339,341.344.

Honneur (mUitair), 142, 213. 1023,

Hoofd, 605.
```
(inUndsch),  14,  361,  799. 
```

-administrateur,  296, 297, 304.

. -briefje, 158, 336, 630, 631, 715, 815. 914. I . -deel, 92, 520.

' -doek. 828. I • -gebieder, 611.

. -geld, 40, 97, 98, 229, 316. ! 457, 585.629,630.632.714.

725,914,916,933,934. 1079, 1080.

-negory, 384. 567, 803. -oUicier. 156. 323, 374,902, 903, 1022. -opziener, 675. -participant, 161—163, 165, 171, 172. -rad, 451.

•rekening. 524, 525, 528. -schuld, 575. -wacht, 147, 155, 420. van de chirurgie, 210, 354. 939. 944. 949. van Gomp* militie, 118, 297, 298, 538, 790. der prauwvoerders, 3, 509, 808-811. van tienen. 630. van het generaal tractemcnt- kantoor, 516. Hooge Regering, 141,212.214.833. Hospitaal. 101, 102, 167. 220, 302. 318, 402, 519, 522. 528, 530. 537.539-542,544, 546, 550, 764. 774, 858. 863-868,872,873.943- 945, 966, 985, 986, 993, 1022, 1023, 1026, 1027, 1030, 1031, 1061. (inlandsch). 993. 994. -bediende. 960* -boek, 948. -boekliouder, 492.

Digitized by VjOOQ IC

1116

ZAAK-REGISTER.

Hospitaal guaslos, 519, 522, 546. -kantoor, 764, 774, 954. -klederen, 955, 956. -kosten, 1030. •ong[el(ien, 520, 555. ■ -schip, 136. -schuld, 540. HospitaUer, 301, 305,402,403,528, 5§9-541, 546, 550, 588, 863, 864. 871, 879. 938, 948, 950, 053—957, 959—961, 963-966, 1023. Hostiliteit, 130.

Hout. 60, 338, 340, 342, 344, 347, 414, 416, 417, 438, 804, 929, 956, 998. . -bo?ch, 109, 474. HoiUs-kool, 22, 75, 377. 378, 573. Houtvlot, 863, 1039. . -werk, 24, 27, 50, 51. 137, 220, 221, 417,438,582.587. 588, 802.815.821,975. 976. 1028. 1051. 1080. • (parliculier), 109. Houwer, 120. Huis (publiek), 733, 734. . (te) varen, 548. 549. . -boek. 953. . -gebruik. 649, 1075. . -^ezin, 292, 564, 627. 901. . -houden, 627.

-houding, 58, 175, 207. 218, 302, 338, 342. 345,

404.446,447, 635, 646,668.733,
754, 829, 918, 970, 1050. (Comp«), 99.
-luiur, 42. 81. 174, 175. 184,
1. 197, 225, 296. 352, 353,390. 399, 451. 452,467.
510, 519. 545, 546, 727.
1. 903, 1030, 1031,

• -raad. 608

» -timmerman, 390.

. -vcstoD, 102, 627, 729, 897.

• -vesting. 15. Hulp, 286. 469.

verleenen, 246. -troepen (Fransche), 925, (inlandsche), 771. Huur, 19. 167, 483.

• -contract, 19.

. -der. 133, 330. 626, 627, 661. 680. 682, 689, 697.

; Huarling, 24. 26, 763.

! . -loon, 29, 176, 186, 187, 190—

194, 218. 828, 859.

• -penning, 626.

• -wagen, 321.

Huwelijk, 54, 484, 580, 582, 583,

999 Hypotheek, 282, 101^.

Illuminatie, 130.

Impost. 212. 213. 483. 583, 624.

628, 646. Impotent, 136, 402. 528,539-541.

546, 548. 897. 946. 948. 960.

952-^955, 958. 964. 965, 994.

1023, 1031. Impressie, 139. 141. 211. Impuniteit, 489, 936, 1070. Inattentie, 218. Inbinden (bülagen), 954. Inboeken, 510. 511, 727,962, 1038. Inboeking, 953. Inborst, 925. Incarcereren. 663. 692. lnca.sscren. 169. 932.

• -ring. 839. Inclinatie, 799. Incommoderen. 1034, 1035. Inconvenient. 7. 28. 42, 43. 89. 139.

479, 494. 701. 735. 793.
Incornoreren (inlandsche militairfn).

Incurabel. 548. Independent, 1024. Indienen (berichten, enz.), 583. Indienstneming, 556. Indigo, 400, 506, 564—566, 775, 780, 785. 1068. . -cultuur, 563—566. . -fabriek. 563. 564. Indispositie. 741. 818, 1047. 1082. Indroogen. 499, 501. Inductie, 786. 1008. Infanterie 14a 323, 520, 537. 540. 543. 546, 858. 980, 992. 1022.

(inlandsche), 933. Infanterist, 290, 996. Informator (1>), 296, 303. Infractie, 617. Ingeland, 998. Ingenieur. 96, 106. 109, 114, 115,

1. Ingrediënten, 676.

Digitized by VjOOQ IC

2AAK.REQ1STER.

1117

Inhaligheiil, 9.

InhoufUnff, 519.

Inhuur, 198.

Inhnuren, 30, 288, 365, 830, 860.

Inkomen, 67.

Inkoop, 93, 286.

(particuliere). 743, 760, 801. Inkoopspnjs, 70, 309, 310, 403. 804, 966, 1023, 1059, 1080. -waarde, 74. Inkt, 18.

Inlander, 9, 14, 19, 115-117,126. 132, 133, 139, 141, 148-155, 211. 255. 383, 398, 446, 449. 452, 453, 475, 478, 564-566, 594. 603, 616, 658-660, 679, 687-689, 697, 709, 712. 729, 738, 739, 767—769. 776, 785, 883, 884. 887, 901. 922. 947. 979, 1027, 1053, 1058, 1068. Inlichting, 1051. Inlijving, 568, 901. Innen (collateraal), 486. inpalmen (gelden), 486.

-ming, 365. Insereren in notulen, 772. Insertie, 768. Insolvent, 268, 601. Insolventie, 336. 600. 985. Inspecteren. 864, 946, 947. Inspectie, 559.

(oculaire). 257, 868. Instaan (voor iemand}. 180, 1029. Insuntie, 326. 488, 1004—1006. Instellen, 203, 205. Institutie, 479. Instructie, 112.

■ afslager vischmarkt, 1074. amphioen-directie . 284 , 450, 451, 458, 492. 813, 1034.

apotheker, 959. artillerie-magazijn, 411.

baas van de wapenkamer,

bank van leen ing, 267,

boekhouder buiten-hospi-

taal, 952.

chef der artillerie, 403.

' militie, 769. Commissarissen Generaal, 468.

commissaris v/d inlander,

Instructie commissarissen huwelük- sche en kleine zaken, 999. commissarissen ten oor- log, 926. • directeur fortificatien, enz., 99, 224, 797, 820. heereri-logement , 1037 , 1039.

Hoogen Raad van Holland en Zeeland. 463.

lloogen Raad van justitie,

1. hospitalier, 550, 945.

Buitenzorg. 964. kantoor artillerie-maga- zijn, 435.

kapitein-ingenieur, enz., 82o.

kommandanten strand- batterijen, 249.

loolsen Grissee, 977. munlmeester, 125, 128. opzichter timmeragien ,

prauw-voerders, 808, 837. president Raad van justi- tie. 766.

Raad van discipline, 902. . • justitie, 766.

schaf baas, 961.

schout, 740.

stads- vendu-kantoor, 230.

vendu-kantoor, 358, 934,

water-fiscaal, 766.

ziekenvader, 955. Instrument, 111. Insubordinatie, 335, 380, 1035. Interdict, 471, 513. 580, 594, 734,

Interdictie, 729.

poenaal, 1008. Interim (ad), 720. Interinement, 54, 1008, 1078. Interjectie (indebite), 1004.

• -pellatie, 43.

. -preUtie. 33, 44, 498, 582. 600.

• -rogatorie, 258.

• -ruptie, 551. Intestato (ab), 479, 552. Intimatie, 258.

Intimideren (vischkoopers), 668. Intriu^eren, 93, 529. Intrek (z\jn) nemen, 200, 208. » -ken in soldijboeken, 36.

Digitized by VjOOQIC

1118

ZAAK-R£QI8TÊr!}.

Intrekking, 465.

Intrest, 41, 68, 167, 176, J86, 191, 194, 237, 238. 253, 281, 287, 364-366, 498, 575, 985, 1025. (Comp-), 869. -penningen, 278. -rekening, 230, 859. Invasie (vijandelijke), 146. Inventaris, 56, 82, 83, 113, 123, 415, 436,439,440,510, 511, 552,553,576,873, 953, 955. 956, 1004. 1007.

-goederen, 413, 1066. Inventariseren (goederen van zieken),

Invoer, 53, 98, 116, 261, 288, 289, 313, 602. 604-609, 611,
1. 637, 639, 640,
706, 732, 1036. 1073. (clandestiene}, 934. -der, 581. -recht, 376. Invoeren, 616, 641,670,677,705—

707, 915. 916. Invordering, 555, Inweging, 343, 345. Inwisselen, 466, 467. Inwoning, 14. Inzaam, 340, 342, 346, 382, 383,

570, 869, 879. Irreparabel, 119.

Jaartal, 62, 282, 312, 409, 1069.

• -rekening, 78, 91. . -wedde, 1019.

Jager, 903.

Jongen, 12, 13, 68, 395, 666, 673, 903, 904, 1074, 1075.

Jongetje, 217.

Jonk, 51, 52, 127, 274, 281, 329, 448, 606, 607. 612, 643, 665, 670, 681, 799, 806, 807, 816, 835, 921. 922, 924, 983, 1030, 1073, 1077.

• «heid, 630.

• -lieden, 670, 972, 1073. Jood, 583.

Journaal, 742.

-extendeerder, 311.

-schrijver (principaal), 387,

Judicature, 767, 1006, 1043, 1044. Jun.sdictic, 63, 460, 616, 623, 625,

631, 643, 645. 650. 663, 674. 675, 677, 692, 710, 1067. 1070. Justicier, 45, 261. Judicio (in), 259.

Justitie, 282, 460, 463, 711. 712. 717. 738, 816, 882. 889. 892, 1021. 1069, 1075. . -dag. 573. Juweel, 606, 818.

Kaai-muur, 222, 821.

Kaap-reederij, 1042,

» -vaarder. 926.

• -vaart, 905.

Kaars, 75, 147, 510. 645-647. Kaarsen-maker, 645, 646, 703. Kaart. 105-107. 111-113. Kaarten (Ghineesche). 976.

• -maker, 178, 179. -makers-winkel, 179.

Kaartspel, 665.

• -spelen, 737. Kabel-gat, 373.

• -touw, 30.

Kadjang. 271, 839. 996, 1053. . mat, 74 75. 85-87, 123.

1. 397, 626. 809. Kaffer. 323. 631. 716. 718. 740.
```
-lijn.  572. 
```
Kalanger-geiden, 296. Kalfaat-joDgen. 177. 178. 379.

• -werk. 379. Kalfaten. 177.

-ter, 29, 176, 196, 197. Kaïr, 632-634. Kaifs-leer, 75. Kaliber, 250. 407, 414-^16, 436.

Kalk. 23. 109. 223, 377, 378.

• -brander, 630.

Kamer van de Oost-Indische Gom- lie, 78, 168,409,530- 537, 539,547, 552<554. (presidiale). 163. -arrest, 946. -bode, 486. -gelden, 455, 511. -ongdden, 61. Kamp, 903.

Kampement, 497, 822, 929, 993. Kampiier, 672, 677. Kampong. 8, 10. 12, 13. 116, 132, 133, 148, 151-153, 209, 356. 475. 563, 665, «84, 709, 811- 813, 822, 998.

Digitized by VjOOQ IC

2AAK-RÊQISTER.

1119

KampoDg-hoofd, 149, 680,697,813. t -mandoer, 12, 15.

Kanaal, 100.

Kanasser, 570, 571, 643, 644, 997.

Kandij-suiker, 471.

Kano, 622, 624, 629, 666, 667.

Kanon. 249, 250, 381, 404, 406, 407, 409, 415, 416, 421, 436, 437, 440, 913.

• -boor, 422, 423.

```
 -lepel,  421. 
```

• -nier, 249, 412, 546, 827,

• (inlandsch), 898, 910. Kantoor, 220, 222.

• -generaal, 858—861.

van de generale ontvangst,

222, im.

der generale visite, 461, 486.

Kapel, 184, 835.

Kaper, 1040, 1042, 1043.

Kapitaal, 186. 191, 194. 281, 282, 447. 481, 495, 497,498,777,782 786, 790, 985, 1025.

Kapitein, 118, 119, 144, 150, 245-- 248, 375, 399, 405, 411, 414, 420, 439, 467, 478. 537, 544, 610, 902, 904, 1022, 1046, 1048, 1049. -Chinees, 56, 148, 149, 155, 182-184, 270, 274, 281, 306, 444, 445, 448, 472, 560, 570, 626, 632, 662, 690, 709, 714, 715, 730, 798, 816, 835, 916, 982, 983, 1070, 1079.

(inlandsch), 62, 150, 777,

781, 788.

r > Christen), 201.

-ingenieur, 115, 823, 831. , . -luitenant, 144, 375, 414,

439, 467, 610, 904, 1022. • (scheeps), 6.

ter zee, 45, 159, 296, 375,

376, 538, 544, 610, 800,

-luitenant ter zee, 45, 160.

der genie, 115. Kapok, 65.

• -steen, 109. Kappen (Japansch koper), 262. Kar, 802, 1027. Karakter, 185, 446, 447, 468, 718,

788^ 105Z 1061. Kardamom* 776, 780, 785.

Kardoes. 250, 418, 419.

• -garen, 423.

 -koker,  421,  440.

. -naald, 423.

• -stok, 421. Karnemelk, 693. Kartel, 1069. Kas, 816.

. (Conip»), 21, 27, 42, 62, 69— 71, f7-79, 82, 83, 85-87. 97, 111, 121—123. 177, 179. 181, 187, 189, 192, 193, 203, 230, 232, 240, 264, 273, 277. 282, 297, 311,314,321,326— 328, 366, 307, 373, 381, 382, 385, 388, 392. 398, 416, 438, 448, 455, 457, 473, 486, 504. 506, 520, 528, 541, 547, 548, 552, 586. 587, 709, 729, 739, 744, 764. 894, 938, 963, 994, 1005, 1033, 1060, 1080, 1081.

» (Comp" grootel, 92.

• (nationale), 1(X20.

-boek, 236, 238, 368, 369, 517, 519-521, 525, 528.529,554.

-ordonnantie. 29, 30, 310, 784.

• -rekening, 237, 243, 360, 368,

Kaseme. 102, 104, 220, 222. 223,

493, 494, 821-823, 929. 996. Kassier, 80, 166. 231. 232, 236— 239. 241, 243, 268, 304, 358- 361, 364- 372, 458, 515, 519, 585, 598, 721, 723, 724, 727, 744, 745, 819, 820, 906, 908, 1034, 1068. . -tdein, 606, 789, 790,869,870,

972, 1037, 1039. ' -tijden, 679, 698. Kali, 567. Katjang. 894.

• -goreng, 623, 624. . -olij, 75, 445. 449.

Katjoe. 671.

Katoen, 602. 618, 705.

• -sorteerder, 503, 504. Kavallerie, 148, 182, 537,540,543,

546, 858, 1030, 1031. (iniandsche), 933. Kavalierist, 153, 290. Kelder, 823. Kennis (legale), 163. Kerk, 54, 72, 129, 131, 222, 765, 766, 775, 792,794,821,912,913, 1026.

Digitized by VjOOQIC

1120

ZAAK-REGISTER.

Kerk (gereformeerde), 595.

Kerkeraad, 38, 184, 224, 386, 441,

595, 792,835,941,969.

(gereformeerde), 42, 45.

Kerk-fondsen, 969.

. -hof, 765, 766, 912, 913, 942,

943 . -klok, 180. . -meester, 102, 712. 737, 898,

908 943 . -recht, 7è5, 775, 912, 943. Kerry-kruid, 874. Ketel, 929. Ketting, 825, 827.

. . (in de), 16, 17, 255, 267, 475, 476, 478, 581, 613, 627, 632, 633, 653, 655, 657, 659-663. 678-680, . 682, 684, 686-689, 691. 696. 697, 707, 896, 920. 942.

-baai, 218, 826. -ganger. 216, 825-828. -jongen, 301.

-mandoer, 301, 825, 826 -slag, 261, 313, 616, 712. Keur, 1007.

Keuren (kalk en steen)* 223. Keurmeester, 585, 587, 634.

van het beestiaal, 984. Kind, 10. 12, 151, 180, 217, 225, 228, 233.256,327,362,477, 482, 483,488,582,583,652, 894, 939. 940. (inlandsch). 890. Kinderwagen. 910. Kist. 458, 603, 608, 619, 672,704, 876. » (gepermitteerde), 4. . (ijzeren), 237, 368. Kisten-maker, 620. Kit, 678-680. Klacht, 140, 570, 578 Klager, 810. Klant, 622.

Klapper-oiy, 22, 272. 344. Kleeding, 49, 217, 220. 227, 402, 608, 628, 674. 713, 715, 716, 778, 783. 857, 864, 947. Kleedje, 446, 449, 605.

(Javaansch), 206, 217. Kleederen, 28, 339, 343, 346, 827,

828, 866. Kleermaker, 620. Klein (in het) vcrkoopen, 833, SM.

Kleinigheid, 830.

Kleinodiën, 606.

Klein-winkelier, 210, 795, 796.

Klem, 8.

Kleppen met een brandklok. 147.

Klerk. 27. 80, 82. 83. 123, 166. 168. 184,202,203.231,238. 239, 241,243,263.265,358, 364, 365. 369-371,377.415. 436, 439, 512, 517, 797, 906, 907, 1013-1015, 1038. 1066.

• (10, 242.

. (inlandsche), 778. 782. 783.

• (gezworen), 42. 89. 90. 205. m. 386, 793, 840, 906, 1000. 1028.

• (1* gezworen). 33, 120, 131. 201, 202,292,295,305,364, 368, 369,372,583. (adjunct gezworen), 906.

• (adjunct l* gezworen), 202. 203, 208. , .

Klimaat, 943. 1039. Klinket, 351. Klip, 869, 1028. Klok, 32, 146.

• -luiden. 908.

Knevelanj, 350.384.883-885.887.

1039, 1075. Koe, 445. 449. 632, 633, 777, 782.
Koek, 662. 690. Koel-balie, 929.

Koeli,24>26, 29, 30, 38, 71, 96. 149, 155, 156, 189. 191. 192. 198, 207, 224, 387,411,412, 506. 623. 809-811, 837, 938. 943, 998. . -geld. 38, 82-^, 230, 387,

• -loon, 69, 80, 81. 121, 179. 196—198. 206, 207, 503. 504. 607.

. -rol 455. Koets, 141, 211. Koetsier, 213. Koevoet, 414. 421. Koilij, 20, 160, 253, 281, 338, 340.

342-349, 381—385, 508.

564-566, 592, 593, 715, 746.

1. 786, 802-805, 878.

879, 964. 972, 1040, 1047.

• -bereiding, 901.

. -boon. &, 499-501. 505- 507, 775. 780, 839. 902. 996,

Digitized by VjOOQIC

2AAK-REQfSTER.

11)1

Koffij-cuUuur. 345. 399, 564—566, 901. . -gewas, 786, 788. . -huis. 733, 734, 918.

• -leverantie. 381.

. -pakhuis. 802->804.

. -plantage, 339. '

• -product, 349. ! . -tuin, 901.

. -zolder, 222, 821. Kogel, 404, 414, 419. 420. (gloeijende), 980. . -ma), 421. -zwaarte, 595. Kok. 865, 872. 880. 961. Koken, 216, 566. 678. 680, 696. 697,

812, 817, 818. 832. 922. Koks-maat. 872, 880, 961. Kolek, 678. Kolom, 2, 530. Kolonel, 375.

• -titulair, 992. Kolonie, 31, 32. ,

Kombaars, 402. '

Kombuis. 865.

-goed, 392. 865. Kommandanl. 249. 293, 294, 296. 305. 306. 351, 375. 410. 513. 557, 709- 711. 788, 803, 804. 809. 965. 966. (inlandsrh). 273.330, 331. 735.

der <$tad BaUvia, 839,

840

Kommies, 23. 161,166.171,404.405,

408-414, 416, 418. 419.

```
  (2*-).  408. 
```

der magazijnen, 224. Kompagnie. 35. 57, 118. 119. 133. 540. 544. 557. 1022. i finlandsche), 148. '

Kompagnie's-kas, 771. Komijn, 671.

Kongsi. 182. i

Koning. 245. 246. 329. 791. 908. ' Konkelarij. 826. Kon.stahel, 439. 546. Kooi, 953, 956. Koop en verkoop, 266. . (te) zetten. 704. . -brief. 1066-^1068. Kooper, 52 235. 284. 314. 361- , 363, 458. 582.

PLAIAAT-BOU DKKL SIt.

Koophandel. 1019. 1020, 1042.

Koopje, 235. 792.

Koopman, 246, 605, 610. 671, 672,

909, 1037, 1039. 1053.

(rang), 239. 292, 293.

295, 297. 358, 373, 516.

610, 757. 905, 907, 938.

(particulier), 744.

(vreemd). 1005.

-schap, 3.181,669-671,

Koop-penningen. 231, 359.

• -schat, 681.

• -vaardij-schip. 246, 272.

(vreemd), 47.

• -waar. 983. Koord, 713. 857. Kop, 975.

Koper. 24. 51. 64, 109, 289. 414. 417. 424. 436. 438, 671, 746. 935, 1069. (Japaosch). 260—262. -slager. 216.391-393,412. 620.

• -slagers-winkel, 219. Kopiist. 952.

Kopstuk, 80. 81. 834. Kopij. 43 Koraal. 627.

• -steen, 109. Koren-molen. 216. 612, 924.

• -molenaar. 806. Korporaal. 420. 546. 557. 570. 778.

1. 1. 1. 1. Korrel, 289, 970. Korting. 216. 290. Kost. 227, 789. 864. 868, 946.
1. 1. 1. (de) winnen, 630. Kostbaarheden. 818. Kosier. 386. 595. 794. 907, 908. Kostgeld. 42. 69.81—86.97.121—

123, 174-179. 184—197. 199.

202-207. 209. 210. 216. 217.

220, 230, 263-266, 284.
294-296. 299. 302. 303.

309-312. 347, 349. 352, 353.

365, 376-378, 387. 388.

390-396, 399. 401. 445, 446.

448, 450-452. 467, 505. 507,

1. 1. 516.519,535.545.
1. 573, 720-723.727.758.
800, 879, 897. 906. 907. 964.
994, 1005, 1017, 1023, 1031. 7i

Digitized by VjOOQ IC

1142

ZAAK REGISTER.

Kostgeld-kantoor, 569.

• -penning, 101, 515, 828. Kous, 618, 619, 705. Kraal, 987.

Kraam, 621, 625-629.

• -houder, 567. Kraan, 222, 821. Kramer, 621, 624, 625. Kramerij, 677. Krandiang, 997. Krankbezoeker, 302, 906, 908.

(inlandsch), 1017, 1018. Kroeg, 649. Kroon, 614.

Kruid-nagelen, 256, 257. Kruisband, 619. . -ser, 616, 790, 791.

• -vaartuig, 791.

Kruit, 156, 250, 394,408,412,413, 419, 420,437,439,441,595, 913.

. -hoorn, 422.

. -huis, 102. 220. 222, 250, 404, 419, 420, 821, 823.

. -kelder. 101, 102.

• -lanUarn, 422. 440.

• -maat. 421. -magazijn, 413, 418,

. -maker, 148, 157, 216, 393.

394, 509, 510, 548, 596,

898, 910, 932. . -molen, 216. 596. . -trechter, 422,

```
 -vaatje,   393.  394.  408,  410, 
```

415, 418. 439.

-wagen, 416.

• -zak, 422. Krijffs-gebruik. 156.

. -kas, 348. 349, 351,352,478, 790, 838, 839, 932.

. . -raad, 357.

. -tucht, 902. Krijt, 22. Kuil, 902.

Kuiper, 149, 412. 523. Kuipers-ambacht 189. 190.

. -winkel, 29. 30, 188, 190. Kunstenarij, 884. Kurk, 417. 423. Kurkuma. 37, 500, 780, 785. Kussen. 395. 402.

. -sloop. 402, 958. Kust (Java.sche),'57.

• -steen, 107. Kwaaddoener, 9, 812.

Kwaadwilligheid, 1065. Kwartiermeester. 150, 395. 546, 839. Kwellen (schepen van den Sultan

van Bantam). 791. Kwetsing, 892. Kwikziïver, 671. Kwitantie, 112, 314, 324,418.439.

441, 462, 487,488.513.

642, 681. 958. 984.

-boek, 236, 368.

-geld. 727. Kwijtschelding, 376.

Laad-gereedschap. 406.

• -prauw, 676.

• -priem, 422.

• -stok, 64. Laagheid, 902.

Laboratorium. 404, 407. 408. 410.

413, 418. 419, 437, 821. Laboreren, 867, 868, Laden, 220, 605, 859.

• -maker. 302.

Lading, 3, 77, 93, 439. 592, 604.

613, 616. 637. 678, 706, 707.

732, 810, 909. 1049. Lafhartigheid, 902. Lak, 510. Laka, 672. Laken, 395. Laksa, 627. Lamentatie, 1009. Lamp. 75, 147. 996.

. -olij. 273, 300. 403. 960, 965. Land. 655. 684.

. (particulier), 476, 478, 777.

. (vijandelijk), 271.

. -bezitter, 153.

• bouw, 61. 1020.

```
 -bouwer.  229,  884. 
```
-briefje, 116. -commissaris, 585. . -drost, 14, 150, 323, 585. 598, 631, 652, 655, 663. 674, 684, 1004. -eigenaar, 154, 478.

• f particulier), 812. Landerijen, 9. 12—17, 19. 116. 131-133. 146, 148, 152-154. 229, 677, 710, 738. 1045. Landgoed, 116, 133, 495-497, 693. 814, 835. . heer, 12-17, 19, 116. 133, 153. Landing, 255.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REGISTER.

1125

Landmacht, 518.

-mandoer, 15, 16. ' -markt, 739. . -meter, 106, 114, 386, 907.

• -militie, 771.

• -post. 815, 937.

-raad, 305

« -raads-kas, 476.

• -wind, 493. Lands-dienst, 564, 566.

-gebruik, 452, 786. Langanan, 622, 1074. Langstlevende, 484. Lantaarn, 956. Last-breken, 36. 158, 604. Laslen (gepermitteerde), 395, 396.

(voorjarige), 860. Lasteraar, 579. Laster-schrift, 577.

• -Ual, 578. Lasl-geld, 800, 869, 1029.

• -post, 1054.

• -rekening, 74, 744, 858, 860. Laven (zieken)* 897. Ledebraken, 572.

Leder. 310, 414. 438, 440, 559,

560, 1035.

-bereider, 1035. Ledig vaUen, 287, 500.

• -looper. 16, 812. Leegloopen (aan wal), 949. Leen (ter), 17, 635. Leenen (rouwgoed), 987. Leening-lijst, 928.

Leerling. 871, 872, 879, 949, 959. Leermeester (inlandsch), 301, 350. Legaat, 302, 479, 480, 488, 582,

L^es, 42 196, 197, 352, 353, 455,

719, 720. Lecner. 22, 833, 967. Lek; 808.

-kage, 23. Lengte, 815, 975, 976. Lessenaar, 236, 364. Letter, 62. 410. 417. 677. Letteren (werkwoord), 678.

requisitoir, 937. Lettres de marque, 244, 245, 905. Leuning. 802. Levensbehoeften, 271. 947

• -middelen. 676. 885, 990, 997, 1062, 1078.

• -wijze, 345. Leverancier, 50, 67, 74, 98, 158,

335, 336, 587, 591, 702. 863, 865, 917, 934, 962, 963, 984, 1049. 1074, 1080.

Leverantie, 25, 37. 5^-60, 67, 80, 84, 85, 123, 206, 211. 270, 301. 338, 343, 344, 346. 349, 378, 383, 384, 397, 408, 441, 451, 471, 501, 508, 555, 565— 667, 570. 571, 588, 590. 591, 593, 699-703, 715. 768, 785, 786. 804, 805, 872, 936, 943. 944, 1068.

Leveren, 400, 465. 469, 470, 803.

Levering, 269. 869.

Libel, 515, 577.

Liberaliteit, 95.

Libereren van 's Ueeren gerechtig- heid, 983.

Licentie, 78. 90, 94, 652, 694.695, 1006. • -briefje, 622, 645, 784, 835, 910, 914, 935, 1073.

Licentièren naar Balavia, 548.

Licciitmecster, 146, 208, 256. 355, 380, 442, 465, 475, 514, 574, 671, 807, 816, 834, 835, 862, 913 916. 944. 947, 954. 967. 972, 973, 975, 1038-1040, 1046, 1067, 1071, 1076, 1079.

Lichaam, 631.

Lichaams-zwakle, 95, 96.

Licht, 141. 148, 213. • (brandend), 709. . -bol, 791.

 -kogel,  410.

-vaardigheid, 180.

Lid (burger), 141. ' (geassumeerd). 891, 892.

• der llooge Regering. 39. 78, 88. 279, 8tó. 905, 1051.

. Raad van Indiê, 268. I - > ' justitie, 50. 352, 353. ' Liefde-giil, 446. 447. I - -hebberii. 120. I Ligdag, 546 I Ligging, 947.

Ligplaats, 955. I Liglen door den monster-commis- saris. 536. I Ligter, 398. 859.

Liiniet, 153

Linie (nederdalende), 480.

• van defensie, 929.

, Linnen. 557, 621 . 866, 956, 957, 994. Linl. 713.

Digitized by VjOOQIC

1124

2AAK-r)£QIST£R.

Liquidatie. 111, MB.

Limiidereii, 167, 227.360,366,438.

525, 528, 575. 861. Uc^uiditeit 331. Litigant, 514. Lit»pendent, 1001. Liverij, 141, 213.

LoembDeng. 503, 507, 508. 802-804. Loge- eo ganiizoen-iH>ekhouder. 94.

• -kantoor, 94.

Logement. 216, 218, 220. 733. 734.

-ongelden. 348. Logeren. 88, 627. 789. 947. 949.

950, 952, 965, 979, 1023. Loffis, 136, 897. Lokken (rijst-verkoopers), 647. Lont, 373. 410. 417. 418, 424.

• -stok, 422.

Lood, 109. 156. 289. 459. 671.

-gieter, 216. 219, 391-393.

. -lijn, 572. Loon. 55. 810. 839. 863. Loou. 222, 626. 803. 821. 977-980.

• -boot 299.

. -sreld. 977. Looijprij. 559—561. LosiManden. 129. 709. 710. Los-hrierje, 605.

• -ix'iining, 327.

. -sin. 3. 220. 605. 859. . -vaartuip, 29, 378. 397. 636, 916, 917. Lnlorij. 233. 366.

Liiiieuant, 144, 224. 293. 375, 399. 412,467.610,902.1022. (inlanilsch Christen). 201. (inlandsch).777,781,788. (seconde). 903. (Chineesch), 183.331,356, 444. 472, 570. 585. 662, 690. 709. 715.730,816. 835. 916. 982, 1070. • -ingenieur. 115.

-kolonel. 119. 144, 375, 476. 840. 930. 973, 1050. ter zee, 45. 160. Lucht, 218.

. -bol, 791. Luchten (kleederen van z loken). 955. Lunts. 421.

Lijfeigen, 12. 29, 51, 68. 70. 101. 105, 148, 152, 213, 217—219. .S57, 557, 609—611, 652. 655. 674, 684, 709, 710, 733-736,

823, 898, 910. 971, 1031. 1031 1050, 1057. 1058. 1070.

Lijfeigen (Comp*). 860. Lijf heer. 151. 356. 470. 537. 5ó8 609. 659, 662, 679, 685, 688. 690, 698, 699. 733. 896. 918- 920. 1031, 1032, 1057. 1058 Lijfrente. 481. 487. 491. Lijfstraf. 746.

Lijftocht, 480, 481. 484. 582. Lijftochter. 480, 481. Lijfvrouw, 356, 470. 557. 558. 6(i9. 659. 662. 679. 685. 688. 690 698. 733, 896. 918-920. 1031, 1032. 1057. 1058. Lijfwacht. 300. 301. Luk. 387. 574. 764-766. 774. 898, 909-913. 932, 9*5. i -aanvaarder. 483.

-baar. 912. . -ilrager. 838, 839. 932 -koels. 911. -statie. 898. 911. -wagen, 910. Lijn-olie, 110.

• -waad. 48, 49. 53. 98, 99. 101. 116, 217, 309-311. 376. 457. 504. 580, 602, 618—621. 628. 705. 777, 782. 786. 866. 897. 933. 1072.

Lijst, 356, 360. 361. 363. 482,483. 488. 617.

• van landerijen. 15.

Maaltijd. 130, 779. 784 Maand, 530.

• -cedui, 554. 555.

. -geld. 97. 101. 167, 216, 227, 277. 510. 569, 1046. Vlaai, 68. 316. 567. 639. 647.

• (bij de kleine), 647-6411 651. 744. 747. 1054-1058.

Macao-vaarder, 254. Macht (miliUire). 317. . (politieke). 1009. 1010.

• (rechterlijke). 887. 889. 891. 905, 924.

• (wetgevende), 887. 889.891. 905, 924.

Madal. 699, 812, 817, 831. 832.

922, 923, 941.

. -kit, 132. 678, 682. 6^.

697-699. 712. 716, 725. 730.

734, 735, 763, 764. 812. 817.

831, 832, 922 923.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REGISTER.

1125

Madatkil-houder. 734, 735. Magazijn, 167, 171, 222, 250,404, 405, 408-412,419,821. (Comp-), 110, 200, 281. 382. 708, 774. Ujhonnedaan, 154, 626. Maintien, 1005. Mainlenue, 617. 1006. Mainteneren (een pachter), 638. Majoor, 1, 119. 137, 144,149,323. 375, 399, 403, 408, 409, 437, 610. 838, 930, 980. 992, 995

(inlanasch). 777, 781, 785. der Moeren, 149. van de burgerij, 895. Malversatie, 374. 509, 748, 750—

1. 762, 798, 817. Man, 12, 233. 256. 362. 479. 484,

582, 583, 662, 690. Mand, 22, 377. 378, 622. 662, 690.

Mandament. 464. 1000. 1008. Mandoer, 3. 12. 14—17. 68,70.96,
132, 133. 153-155. 217, 218, 323. 364. 475. 478, 504. 557, 738, 739, 762. 803, 825-
1. Manéance. 412. 941. Mangga. 623. Mangistan. 623. Manifest, 245. Mannen (goede), 1004. Mannetjes-noten, 76. Manoeuvre. 494. Mantel. 7.

• -geld. 510. Manufacturen, 755. Marcheren, 136, 156. 157. Marginalist. 203. Margine (in). 368. Marine, 117, 157, 538. 539, 543, 545, 554, 816, 858. 859, 945. 948. 986. -school, 296. 303. Marinier, 278. Marketen ter, 154. Mark-reaal, 80, 81 Markt. 16. 622, 623, 647.676.682. ' -opzichter, 648. ' ƒ rijs. 603. 606, 618. 619. 638,

• -ziller, 625. Madijn, 22. Marsch. 494.

Mast (groote). 909. ' Masten-dok, 821. Mat, 22, 658, 687. • (Spaansche). 834. I MaU-maU, 778, 783. I Materialen. 24. 60. 68, 71, 103, 107. 220. 221. 314. 829. Materie possessoir. 1006. , Matroos, 148. 206. 255, 510. 551,

581, 609. 707, 872. 880. 965. , Natrozen-kleederen, 28.

Medeburger, 276. , Medestander. 233, 361. 601. 663. 671. 672, 674, 691. 693. 742, 1001, 1073. Medicament. 588, 865. 867. 868. 897. 938, 949, 955, 959. 960. 963, 966. 995. 1023. Medicinae docter, 939. 940. Medicijn, 34. 864. 938, 946—951,

953, 964. 994, 1027. Meel, 612, 706, 1047. I . -kruit, 418.

Meeslbiedende, 600, 681. I Meester (2-), 897. 949, 955. 961. (3"), 949. . -knéchl,27, 68, 70. 176- 179.186-195.197. 210,378,394.441. 442. 828, 976.

. (1«), 56. ment. 110.

Meel-inslrument. Meeting. 115. Meid. 217, 673. Meisje. 12, 217. 580. Memoriaal, 236. 368. I Memorie, 113, 241. 462.

van ménage, 74. 75, 216. • verstrekkingen. 84, 86. Ménage, 74, 108. 302, 71 1 , 903, 925. 956, 963 . -ment. 318. Merk. 312, 643, 644. 646, 682. 967. 973. . (Comp»), 260. Merken, 16, 645-647, 703.897.898. Mesuse, 601. 750. Metaal. 415, 416, 436. Melen. 639. 647. 975. 976 Metselaar, 215, 303,390-392,825. (Chineesehe), 830. , Metselsteen, 109. . -werk. 109. I Meubelen. 607. , Meubilair, 236.

Digitized by VjOOQ IC

1126

ZAAK-REGISTER.

Meubileren (de woning van den chef

der militie), 925. Mexicanen, 80.

Middel van bestaan, 29, 69,74,80— 82, 85, 87,94,97,176— 178, 186, 189, 191—199, 230, 244, 264, 281, 303, 309—312, 331, 345, 349, 364, 377,390-395,451, 502, 506, 519, 545, 549, 711, 729, 1034, 1066. • contrainte, 336.

```
 •     regten,  231,  233. 
```
• -reserve, 153, 182. Middelen (gemeene). 335, 597. Middelgang, 625.

Müitair, 46, 64. 74. 134, 144, 145, 196, 201, 254, 268, 278, 351, 352. 459. 493, 510, 515. 518, 548, 635, 652, 693. 694. 708-710, 838, 839, 929. 930, 932. 965, 971, 1006, 1027.

```
 (inlandsch),  48,   116,  277, 
```
475-478,778, 783, 858. 981. 992, 993. ' ( - Christen), 569.

-wezen, 61. Militie, 102. 103, 117. 147. 148. 159, 167,335,443,536.546.551, 554, 610, 611. 758. 769- 771,773,870.890.927.928, 944, 986, 989. 1047. (inlandsche), 62. Minachting, 1078. Minderheid, 412, 413, 462, 754, 761. Minister, 881. Ministerie, 773. Minne (in derl 233, 1075. Minuut-acte, 736. Minvermogend, 469. Misbruik, 7, 10, 17. 60, 68, 125. 271, 281. 357, 378. 398. 455, 513, 568, 575. 605, 685. 708, 718, 720, 722. 724, 748. 786. 787, 874. 875, 881, 899. 903, 915, 921. 928, 960, 962, 982. 1032. 1039. 1055. 1057. 1063. Misdaad, 11, 18, 63. 168, 460. Misdadiger (crimineel), 26 Misdadigheid, 748. Misdrijf, 740, 742. 1021. Mishandelen (zieken), 946. Misleiden, 15, 145.

Misleiding, 730. 825. Misnoegen, 767, 877. Misstap. 748. MisUsting, 953. Misverstand. 249. 950. Modder. 979.

• -mandoer, 222, 821. Moed, 558. Moeder, 213, 327. 940.

. -land, 1019. Moedwil, 118, 365. Moeite, 702. Moeras, 815, 836. Mogendheid, 95.

(Europeesche). 979. Molen, 408. 413. 419, 437, 439, 806.

-maker, 219.

Molesteren (logé's in het stads-kige-

ment), 605. Mondbehoefte. 866.

-spijs, 351. Monopolie. 33, 44, 923. Monster, 648.

-commissaris,  516,  535, 536,

Monsteren, 6, 28, 536.
-ring. 4, 6,7, 531,534—539, 541, 542. 544. 550. 551. 554.
1. Monstèr-roK 5. 6, 529. 531. 534.
537-539. 544. 550, 551.
554, 863, 927, 952. ^3,
I Montering, 395, 569. 710,713.981. ' - -stuk, 928.

I Moord, 892. , Moordenaar, 9. Morserij. 513, 755, 756, 759, 760. 949 957 ! Morshandel,' 37. 329. 749. I Morsigheid, 560

Mortier, 404, 415. 420, 436. 437. I • -stoel. 415. 416. Mouson, 215. 804. 836.

(kwade). 998. Munt, 277. 1006.

gouden), 126. koperen), 466. papieren). 253, 575. tinnen), 260. 312. valsche). 1070. (zilveren), 125. Munten (werkwoord), 126. 127. Munter (valsche). 989. Muntmeester, 125, 126.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REGISTER.

1H7

Mnntspetie, 93, 128, 545, 861.

» -wezen, 127. Musket, 147. Mijnen (werkwoord), 234, 240, 278,

362, 363, 370, 458, 472, 598,

599, 668, 681, 785, 792, 836,

934, 984.

iNaailoon, 348.

Naam, 5, 13, 46, 226, 234, 240,

529-531, 534, 536, 548,

551, 554, 609, 809, 810,

818, 832, 859, 922, 953.

• -boek, 515.

. -lijst, 13. 14. 477,532,534,

543, 544, 553, 965, 1023. . -rol. 537-539, 553. Naarstigheid, 114. 767. Naaijen, 605.

Nabestaande, 225, 228, 477, 518. Nabootsen (brieven van c red iet), 62. Nabuur, 1006. Nachoda, 644. Nacht, 146. 147. . -brieQe, 201, 202, 664.

-licht, 216, 300, 965. Nadeel, 145, 580, 947. Nadrukken (brieven van crediet), 62. Nagel, 625. Nafi^elen, 671.. Najaars-verkoopiiig, 88. Nalatenscliap. 66, 113, 282, 482. 488, 519, 552,553,555,556,793. Nalater, 481. Nalatigheid, 14. 15. 17, 19, 235,

258, 485, 571, 899. Namaken, 277. 466. 988, 1006, 1 1057, 1069. -kin^^ 260. Namelen, 638. 639. I

Nampliseren (coilaleraal). 482. i

Na-project, 5. i

Narekenen (faclurenV 263. Natie (Balaafsche). 884.

(Chineesche). 560, 711. (Engelsche), 908. inlandsche), 225. (»Iahomedaaiische). 319, 321. 326.

(neutrale). 972. (onchristcn), 252. (Oosteische), 319. (overwalsche). 401. (vreemde), 53, 116, 124. 125, 176, 355, 465, 947, 1006, 1052.

Natura (in), 74. 604, 643, 753.

. -lia. 874. Nauwkeurigheid. 175. Navigant, 605.

. -galie. 167, 168, 245. Navraag, 879. Nawegen, 317, 638, 639. Negeren (een lid der Uooge Rege- ring), 1051. Negiigentie. 14. 584. Negotiant* 99. Negotiatie. 252, 253. Negotie, 193, 194, 339. 341. 343. 345. 347. 349, 350, 378, 612. 707.

(privalive), 746. 748. •bediende. 121, 309. 859. -boek, 36, 92, 93, 174, 287, 288, 462, 528. 529, 593. 745. 754. 857. 858, 861. 944, 1013. • -boekhouder. 229, 264, 366, 503, 507, 732, 745, 753, 754, 795, 925, 1081. -goederen, 581. 615. -kantoor, 81.82,121,210. 230. 311, 312, 503, 506, 1066.

-overdrager, 30J, 304, 310.

•pakhuis, 3, 499, 501. 503.

605, 752-754, 757.

Ncgolieren (coiilanlefi). 389.

Nering, 180, 212, 561, 759, 918.

1038, Neusdoek, 557, 605, 779, 783. Neutraal, 656. Neutraliteit, 246, 909. Ngabehi, 441. Nieuweling, 216.

(Chineesch), 51. 52, 59. 184, 185. 201-203. 1030. Nieuwjaar, 159. 594. 722, 725— 729, 777-779. 782- 784, 786. 943, 1001. (Mahomedaansch), 811. -douceur, 80. Nieuwjaars-gelden, 378.

-geschenk, 445, 448. 598. 714. 715, 721.724,726. -gift, 68. 391, 393, 394, 504, 512. Nieuws, 203, 205. . -blad. 315. 316. • -tijding, 278. Nivellement, 105.

Digitized by VjOOQIC

1188

ZAAK-REGlSTER.

Nominatie, 162, 173, 282.

Nominatim, 19.

Nomineren door eigenaren van lan-

deryen, 13. Non-accoord, 671.

• -comparitie, 550, 551 Nood, 771, 884. 885.

• -hulp, 872, 88Ü, 911.

-munt, 259.

-zakelijkheid (uiterste). 7. Notaris, 54. 55, 481, 487,517, 736,

1. Noten-muskaat, 504.

-boom. 120. Notilie-boek, 644. Notulen, 169. 201, 202, 769. 772.

900, 904, 1018. Notulist (korte). 205. Nul, 465, 1074.

• en geener waarde. 999. Nummer, 658. 686, 809, 953.

-boek. 953. Nummeren, 458. 678. 696, 955.

01)li^atie, 253. 663, 693. 813. Occupatie, 741.

Octrooi, 128. 160, 162. 163. 165, 166. 174, 739. 1021. Oost-Indische Compagnie, 854, 855. Oeconomie, 99, 770. Oefening, 557. Oefenschool. 407. Oeraboel, 441, 569. orPiciant, 315, 365. 1034.

(burger), 729.

OOicie-fiscaal, 599.

Officier, 64. 102. 182. 196, 197,

220, 245, 246. 277. 278,

352, 398, 399, 403,

405--411, 413, 418, 419,

437, 440, 443. 467, 476,

1. 546, 557. 635.
1. 965, 1030. 1031.
```
  rChmeescli),  182,  183,  270. 
```
281, 306. 327, 361.

443, «92. 729, 798. 807,

```
 (inlandsch).    13.   133.  477, 
```

777, 781. 788.

• ( . Christen). 200,

(militair). 144, 147, 159.

(sulmltern). 708.

(ziek), 1022.

Officier van de genie, 106.

• juslilie. 17.63,94, 149. 270. 323. 330, 335. 460, 475. 477. 485. 486. 489. ri81, 586. 598. 599. 601. 614, 615, 618. 621. 635. 638, 642. 647, 649. 652—654, 656. 657. 659, 662. 673, 679, 680, 684, 686. 688. 690, 692. 694, 695. 698, 707— 711, 713. 741. 807, 816, 826. 832. 836, 861. 862. 921, 935- 937, 967. 973, 983. 991, 992. 1031, 1032. 1057. 1070 1072, 1073, 1076, 1078. Officieren (werkwoord), 614, 861 Officio (in), 1051—1053. Oliphants-tand. 671. OU), 271. 272, 338, 340, 342, 344.

!J47. 728. 996. 1081. Olijven-olij. 403. Omdrager. 914. 935. Omissie. 584, 1008. Omslag, 164. 222. 269, 317. 379- 381. 391. 392. 561. 564, 576. 711. 757, 946. 1012, 1081. Om wentelen (raderen van kanonn<>n\ 411.

-ling, 275. , Onbekwaam, 118. 119. ' Onbruik, 36.

•baarheid. 118. Onchnsten. 153. 254,266.327.480.

Onder-chirurgijn, 6. 34, 209, 210. 216, 53d. 588. 864, 947.986

```
-drukking,   :i3.  44,  884.  885. 
```

• -equipage-me<»ster. 7, 29, 30.

• -gang. 470.

• -houd, 68, 101. 321

(gewoon), 822

• -houden. 481. 569.

. -koopman. 202. 203. 266. 276. 292-295. 297. 302. 312. 388, 435, 516. 610. 646. 717. 757, 817. 906. 907. 939. 1013- 1015.

. -loois. 979.

• -majoor. 375.

. -mandoer, 216. 218. 220, 244.

557 . -meester. 871. 879. 880, IfóD.

993, 994.

• -mynen (het vertrouwen op 1 de Regering), 577.

Digitized by VjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

1129

Onder-officier, 144, 181. 1«2. 250. 278. 403, 518, 544, 545.096.1022.1023, 1050.

(inlandsch), 133. -richten (artilleristen), 403. -stand. 41. 268. •steunen (familie in China], 807. -teekenen. 904. 905. -trouw. 60. 61,142.213,999. -vindÏDK. 95. 164. -wijs, 564.

-wijzen (inlanders), 566. — zwaürle 592 Onhelden, 96/ 114, 382, 744, 773. 779. 783, 867, 932, 943, 972. 1036-1038. (militaire). 858. Ongeluk, 118. 142, 826. Ongemak. 958. 963. Ongenoegen, 570.

der Regering, 803. Ongeregeldheid. 26, 710. 742, 751,

895, 1075. Ongeschiktheid. 336. Ongewapend, 151, 182. Ongezondheid, 320. 559. 797, 836. Ongtsi, 668. Onhandelbaar, 336. Onkosten ordinair. 103. Onkost-rekening. 6. Onkunde, 117. 925. Onmacht, 1052. Onmondig. 484. Onoplettenheid. 365, 826. On party digheid, 571. Onpasseüjkheid, 951. Onraad, 137. Onrecht, 884. 885. Onreinheid. 560. 667. Onibolsleren (kolïij-boonen), 902. Ontlialen (oiBcieren), 925. On I heffen van zokere vernhrhling,

Ö8. Onthoofden. 572.

Ontladen (parliculiere goederen uit Compagnie's schepen). 34. • -ding, 109. 221, 605. Ontlossen (houtvlotten), 1039. Ontnemen (land aan siiiker-fabrikan-

len), 702. Ontrvmw, 748. Onlschepen (rijst), 639. Onulag, 95, 231, 240, 318. 358, 465, 473, 549.

Ontslippen van niet-gegratieerde in- landers, 17.

Ouisiuit-geld. 828.

Ontvanger. 52, 161, 292, 295, 297, 304, 1019.

-generaal. 169. 171, 325. 326. 457, 484-487. 489, 5-^' 595, 598, 600, 616. 617, 6 639. 642. 671. 816. 861. 862. 916. 1061. 1062. 1071. 1073, 1074.

Ontvangst (generale). 727,728.821, 1069.

Ontyden (by), 88.

Onlzegelen (liergplaats van spece- rijen). 52.

OnlJEet, 196.

• -ten uil eenig ambt. 34. 44.

Onveiligheid, 8. 9.

Onverdraagzaamheid, 275.

. -mogen. 97, 478, 655, 811.

1. ' -mogend. 689. 691. 696.

-schilligheid. 117. 118, 120

-stand, 1065. Onvoorzichtigheid, 10. Onwaarde (van). 226. OnwiUip. 12, 270. Oogluiking. 536. 748, 1076. Oogst. 287, 802.

Oor-geld, 290, 321, 322, 324, 353. 354. 374-376. 385. 386, 443. 444, 467. 789, 1051. 1053, 1054. Oorlog. 35. 146. 160, 209, 210, 245. 273, 284, 375, 467, 468. 563, 589, 614. 771, 797. 827, 873, 885, 907, 908, 916. 979. 992, 994. 1022. 1028, 1055, 1060. . -schip, 136. 246, 615, 915. 1020. 105i Opbreken van het eiland Onrust. 135. Opbrengen (pryzen\ 909. Opdagen van oen deserteur. 551. Opdisschen. 651. 865. Opdracht, 794. Openen, 248. 903.- Opgaan. 776. 780, 785, 787. Opgeld. 202, 203, 457. Ophaal-brug, 223. 822. Ophalen (houtwerken, enz), 220. Ophangen. 572.

(een koop), 668. (eene pachO, 598, 600. Ophoogen (wegen;, 220.

Digitized by VjOOQ IC

1130

ZAAK-REQISTER.

Opium, 288. 764, 812.

. -kil, 712, 734. 1

. -pachter, 941. I

Opkomen naar Batavia, 943.

Opkomst (jaarlijksche), 135.

Opkoopen (siofgoud), 127. . -per. 200.

Oplaten (luchtballon), 791.

Opleiding. 36. , . o^-

Opluiken van vaart en handel, 207.

Opmaken, 92, 230.

Opneem. 13, 288, 731, 752-754, 761, 957, 960, 963, 1056, 1058. (generale), 356.

Opontbieden (naar Batavia). 34, 44.

Oppakken (Javaansche zeevarenden).

Oppassen (zieken), 866.

I -ser, 126, 156. 323, 364, 393, 585, 587, 713. 715. 716, 718, 728. 778, 779. 782, 783, 879, 880, 897, 947, 953. 956, 1061. . -siuR. 208, 864. 947. Opper-besluur, 357, 579. 877, 924, 1063. • -be\vindliehl)er, 173. . -brandspuit-meester, 223. . -cbirurpijn, 6, 210, 216. 457. 539. 55d. 588, 826,864.907. 945. 948. 986. . -commando, 770, 772, 773. 927. . -directie. 101. . -equipage-boekhouder, 859.

-meester, 5—7. 26, 28-30, 46, 57. 68. 79, 82, 83. 97, 102. 123. 150, 394. 396. 415, 436, 439, 460, 461, 465. 534, 536, 538, 598. 731, 791. . -ffczaj.;, 1035.

. -hoofd, 295, 297. 611. 862, 914. 041, 1016. v/h fjencraal soldij- kauloor, 5. 36. 78, 87, 92, 272, 473, 515 -517.

generaal Iraclements- kanloor, 593, 816, 860, 867, 944, 954, 1011, 1018. 1023, 1030.

van de loge, 94. » -hoofdijschap, OU, 1006.

Opper-koopman, 212, 282.293-296.

*^ 304, 373. 610. 888,

v/h kasteel.1.2,20. 74. 79-82, 121. 126, 181.217.232, 316. 366,415.436, 472, 503,506,605. 743, 747, 749. 759. 762, 926.970,975. 976, 997. 1038. 1060,

v/h kasleel (2'), 6. . -loots, 979. • -maudoer, 216-218, 220. 357.

377, 378, 825. 826. . -meesier. 210. 550, 825. 864.

1. 1. 907, 949.
```
-oflicier,  46,  544. 
```
```
-stuurman.  979. 
```
Oppositie, 489. Oproepen, 738, 772. Opschorten (procedure), 579. Opschuren (kollij), 802. Opslaan, 27, 581, 615, 708. Opslagen. 57. 713. 857. Opsluiten (kellinggangcrs en slaven),
Opstel, 104, 216. 222, 223, 561.
1. 1. 1. 673, 821. 822, 920, 922. Optrek. 148, 151. 157. 182.
```
-ken  (kinderen),  484. 
```
Opvarende. 1076. Opvatten, 476, 477, 709. , Onveilen, 330.569.667.681.807.934 ■ . -Ung, 666, 715. 1077. Opzenden (naar Nederland). 881. Opzet-gcld, 474. ^ ^

Opzichter, 29. 30, 102, 215. 314. 378, 513,523.537.538, 803, 930. 931. 1033. 1034. 1074. 1075. van Comp» wapenkanuT. 118.

• der prauwen, 150. Opziener, 68. 7Ó, 84. 85. 188. 19().

191,193-195. 197- lia 323,337—34^350.390- 393. 523. 564. hm. 627. 777, 779. 781, 7Hi. 784, 786,788,821.823- 826. 828, 829. 902. 903. 907, 976, 1057.

• van het lieestiaal. 634

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REQI8TER.

1131

Opziener van het eqaipage-maga- zyn, 122. • der gebouwen enz., 25.

timmerages,  96, 115.

Orde, a 151. Order, 773.

• (palriasche posltive). 205. Ordonnans, 155, 156. Ordonnantie, 75. 92, 101. 107, 169,

314, 373. 404, 414- 416, 420, 436, 439, 440, 460-462. 513. 517,519.521,522,528, 529, 541-544, 546, 593, 611. 637, 641. 744. 745, 830. 926. 928, 949, 953, 954, 956, 959. 962. 963. 986. 1002. 1009, 1038. 1046, 1060, 1080. 1081. •geld, 87. 310.

Organisatie, 1022.

• -seren (hulptroepen), 771.

Os, 632. 633.

Oasenhuid, 422.

<hid-€ommissaris4ieneraal, 989.

• -Gouvemenr-Gcneraal, 989.

-luitenant, 1025.

• -Schepen, 951. Oudenlom, 13, 95, 96, 630, 771. Ouders, 180, 482, 484.

Oven, 109.

Over-bevinding, 752, 753. . Kloen, 187, 188, 190. . -drager, 29, 80, 216, 284, 392. 401,414,435,436,764, 774, 907. . . (1«), 94.

op hel equipage-kantoor. 123.

• -haal-prauw, 714. '

-kropt zitten met lijnwaail, 99.

-last, 631, 663, 691, 734. . -leden, 41, 480. 483.

• -leggen van tjunia's, 509.

• -loopen uit Bantam en Cheri- lion, 564.

. -lijden. 15, 113, 133. 231, 240. 358, 473, 482-484. 486, 519, 528. 537, 539-541, 551, 553, 554. 583, 600, 601, 825, 826. 866, 888, 911, 943, 950, 953, 955, 982.

• -maal, 746.

Overmaken, 90, 91. 94, 477.

• -meesteren (Nederland), 72.

• -nachten in de stad Batavia, 113. . -neem, 3, 495, 496. 575.

• -nemen (werkjongens). 189.

-plaatsing, 838.

» -reding. 276.

• -schepen. 604, 620. 637- 641, 705. 706.

. -sche[)er, 639.

. -schot, 1020.

' -schrijving. 484. 794.

• -toom, 135.

. -treder. 649.

. -treding, 471.

• -vaart, 445, 448, 449, 595.

• -voer. 90.

. -wal, 57. 59, 637, 706.

. -wicht. 299. 343- 345, 501, 502,

505-508. 746, 894, 1068.

Paal, 654, 683, 896. 920, 1058.

• en perk stellen, 360. Paard, 114, 138,139,141,207,212.

213, 290, 319-321, 323-325,

:M2. 343, 346, 348, 351, 353.

354, 374-376, 385, 386, 395,

444, 445. 449, 467, 729, 777,

782, 786, 789, 790, 813, 910.

928, 1051, 1053, 1054.

Paarden-slal, 445. 446. 448.

. -tuig, 339, 346, 348.

Pacht, 49, 116, 139. 157,212,233,

322, 323. 328-331, 335,

336, 454, 580, 584, 587,

597-602, 609, 612, 614,

617, 618, 620, 624, 625.

627-629, 633, 636. 638.

641, 642, 644, 646. 651,

655, 656. 661, 704, 711.

713, 719. 720, 727—729,

732, 735, 737, 739, 764.

869, 915, 917, 918,

920, 922, 923, 984, 985,

1006.1028,1033,1044,1045.

1079,

. -conditie, 35, 41, 158, 179.

594, 601, 672, 692, 698,

704, 733, 734. 737, 738, 787,

812, 814, 816, 817, 915, 942,

1028, 1034, 1036, 1037, 1050.

Pachter. 35, 41, 97, 157, 158,201,

229, 233, 349, 361. 396, 454.

457, 580, 581, 586, 587, 598—

Digitized by VjOOQIC

1152

ZAAK-REGISTER.

661, 663, 665- -682. 684-689, 691. 693—698. 703, 704. 706- 708. 712. 715. 716, 718-725. 727. 728. 730. 734. 742, 764. 776, 781, 787, 789, 814-817, 831. 832. 914-918, 920-923. 934. 935. 942. 984. 985. 1001. 1029, 1036. 1049. 1050. 1070- 1073, 1075-1077.'

Pachteres. 348. 349.

Pachiffeld, 670. 672.

• -huisje. 628.

. -penningen. 158, 336, 457, 598- 601, 673, 1029.

• sawang. 620

. -schat 330, 776, 781. 1073.

' -termijn, 600

. tijd. 618, 673. 920. 922.

. -voorwaanle. 597, 861. 971,

976, 1070, 1075, 1078. . -vrij, 336, 635. 789, 790, 915, 984. Padi 330, 341. 455. 564, 717, 777.

781, 785 Pagar. 710, 804. Pagina, 368. Pak. 619. 672. Paket. 21. 247. 248, 983.
-boot, 379. Pakhuis. 3. 30. 80, 82. 101, 102, 171, 220, 222. 301, 302. 343-345, 398, ,500. 501.
567, 821. 823, 905.

(Comp-). 53, 90. 154. 279. 382, 388, 402. 453. 458, 743, 755. 917, 1054. 1059. 1060.

-bediende, 38. -behoeflen. 300. -hoek. 311.

■boekhontler. 210. 311,312. -huur, 512. 790, 1037, 1039.

-kiiechl. 758. 762 -ineesler, 292. 205, 297, 301-304, 401, 641, 907. Pamadalan, 651. Pan. 404. 621. 622. 626. Pan.l, 72, 267.

(in) nemen. 226. -ht! waarder, 102.

-schap. 268. . -gehl. 227. Pandeling. 225—227.

Pandjar, 810. Panembahan, 476. Pangcrau, 476. Pantjalang. 812.

Papier. 23. 110. 111, 201. 202. 230, 267. 310. 311, 318. 365, 716. 717. (gezegeld], 736. van credit, 60, 74, 77. 79. 87. 91. 93. 99, 134. 145. 180, 200. 210, 250. 274, 279. 287. 382. 388. 389, 545. 546. 598, 763. 816. 925, 938, 963. 968, 1026. 1062. 1073. 1080. 1081. Papieren, 5.

(CorapM, 937. Para.le, 406, 801. 802.

• -plaals, 802. Parapheer-^ehl. 184. 185. , Panlon, 973. 974, 1008. Pareren (orders), 773. Participant. 43. 162.

. -peren. 187, 189. 192. 194. 200. 236. 412, 718. Particulier, 37. 38. 48. 49. 54, 56. 90. 98, 110. 127, 176. 177. 187. 189, 190. 192. 193. 195. 203. 232, 233, 248, 287. 316, 318. ' :m, 367. 398. 576, 587, 592. I 607, 609. 613. 670, 755. 763. ' 815. 8'35, 923. 926. 970, 973. 990, 995. 1023, 1031, 1037. 1030. 1050. 1055. 1071, 1072. Parlij (succuml)erende). 938. • ad vers. 258. . litiganl. 42, 793 Pas. 8. 35, 514. 609. 637. 640. 681, 706, 775. 779. 780. 784. 785. 807. 816. 835. 024, 974. 1067. 1068, 1077. 1079. . (Engeische), 908. • (Makassaar.sche). 446. 448. Pa.Nar. 229. 348, 349.422.496.497. .M)7. 568, 652. 776. 777. 781. 782, 785. Paselian, 228. Paspoort, 247. Passage, 148.

(onpeperniit teerdel. 677 Passagier. 4. 607, 790. 83.5. 981

(Cliineesch), 1078. 1070 Passeren, 153. 351. 352, 476, 641. I 709, 710, 792, 793. , Patiënt, 986.

Digitized by VjOOQ IC

ZAAK-REGISTER.

1155

4»alih, 477. Patroon. 156, 913.

(scherpe), 183. 'Stokje, 417, 422. l^atrouillant (iniandsche), 779, 783. . -Ie, 152, 153, 156, 710,812. • -leren, 150, 152, 153, 182. Payeinent, 628, 936. Peaak, 496, 497. Peclati-we^, 998. Pedro porco, 606. Peilen (hoek van Oedjoiig-pangka),

Pembawang, 808 Pen, 310.

• -nemes, 267.

• -nendienst, 672.

• -iieschacht, 203, 267, 365.

. -ning {10«). 474. 479-482. . • (20«), 474, 479, 480, 484.

• > (40«), 455, 481.

. -nisl, 64. 117, 148, 150. 157, 278. 443, 459. 610. 761. 810, 1012.

-seel, 110. 111. . -sioen, 95, 112, 173, 1020. Peper, 20. 40. 54, 217. 219, 244,

403, 453, 500, 566, 567, 592, 593, 672, 677. 746, 760, 775, 780.785,807,839,878,
901, 972, 996, 1047.
```
 -cultuur,  289,  563,  566. 
```

-leverantie. 76. . -rank, 289, 566, 901. Perceel. 487. Percipiëren (oorj^eld), 326. Pericul, 642, 671. Perkament. 310. 1068. Permissie, 652, 734, 785, 787, 789. -briefje, 201, 202, 648, 713, 806, 1032, 1072, 1079. Persoon (miserabel); 1006. 1007. . (suspect), 709, 710. . (vrij), 225, 226. Persuasie, 772. Petak, 868. Pho en Topho, 585. 586, 656. 718.

729, 971. Phola, 217, 218. Pik. 417, 418, 424. Pikol, 382, 383, 607. Pilaarstuk (Spaansch). 834. Piraatschnp. 1005. Piriog, 664. Pisang, 624.

Pistool, 64, 147, 873. Pit, 50. Piti, 665.

Plaats (publieke), 742. Plan, 103- 108, 111- 113. 115, 830. 929.

• van defensie, 148, 156. Plank. 976.

Plano (de), 663, 692, 737

Plant, 50.

Plantage, 1020.

Planten, 120, 564.

Platte-grond-teekening, 104.

Plecht-anker, 389.

Plechtigheid (Chineesche), 585.

Plein. 148. 412.

Plichlverzuim. 771. 881, 882, 929.

Ploeg, 218. 825, 863.

Pluimvee. 777, 782. 786, 963.

Pluksel. 958.

Plunderen. 8. 10, 11.

Plunder-zucht, 145, 469.

Poeder-suiker, '441, 471. 587, 997.

Poel, 836.

Poenaliteit, 615.

Poetjoek 671.

Politie. 282. 554. 756, 767. 816,

945, 948. 1021. Pondgoederen, 670, 1036. Pondok, 740, 921. Poort. 101, 102,147. 157.213,220, 222, 406, 419, 437, 821, 823.

. -geld, 350, 352. Porcelein, 53, 160, 621, 874. Poriöii. 493.

Portie. 259, 268, 396, 484, 485, 673.

```
 (legitime),  282. 
```
Porlier. 141. 211, 351. 879. 897. Post. 223.

. -houder, 152, 153, 222, 305, 315, 316, 347, 348, 400, 585, ^, 710, 980.

. -kantoor, 20, 249.

. -meester, 21, 86, 385.

• -paard, 813.

• scriptum, 889. Pol, 622.

. (gebrande), 876.

Potia, 132. 133, 229, 323, 581, 613. 633. 653-655. 660, 661, 674, 680, 682-684, 689, 697, 707, 739, 764, 777. 782, 785.

Potlood, 110, 111.

Potten-bakker, 630.

Digitized by VjOOQ IC

1154

ZAAK-REQISTER.

Praai-brief, 979.

Praclizijn, 42. 43, 89, 209, 258, 259, 265, 514,561,562 792.793,899-901,932, 933,947,955,958-963, 986, 994.

(10.863-867,870,871, 879. 945, 956,959,961. 962.

{2-h 387. • 1* klasse 34.

Practijk (particuliere). 864, 951.

• f vaste) 948.

Practijken (kwade), 519, 545, 899, 960.

(ongeoorloofde). 225. 226. (verkeerde), 69, 70, 758. Prae-adverlenlie, 633. Praecaulie, 287, 747. Praejuditic, 60, 450, 654. Praerogaliet, 116. Praescriptie, 232. Praesidium, 453 >4&6, 764, 1061,

Praevenlje, 652. Prauw, 2. 3, 398, 622, 624, 629,

666, 675, 677, 717, 807, 809,

810, 837, 1075. Prauwen-huis, 810. Prauwvocrder, 149, 675, 808. Preciosa. 818, 819. Predicalie, 45, 653. Predikant. 41, 42. 72. 139, 142, 386, 595, 835,996,997. (Luthersch), 386. Predikanls-plaals. 45. Predikdienst. 184. Preekstoel, 180. Preferent, 600. 985. -Preferentie, 240, 287, 370. 934. Premie, 12. 14, 17. 62, 63, 203,

206, 208, 230, 255, 256, 350,

460, 548. 549. 576. 577. «815,

1048, 1069, 1070. Prepareren (geneesmiddelen), 865. Present, 33/.

• -paard, 338 Presentatie, 932.

• -leren Cgeslolen pakettcn). 983. President Heemraden, 325, 45d, 456.

   der  hospitalen,  963.

« Raad van iiistilie, 18. 26.

1. 353, 456, 889.

1000, 1001. 1061.

Schepenen, 454, 455. 585,

594, 598, 626. 648, 658, 678. 686, 696, 734, 740, 808. 820. 888, 889, 918, 1061, 1075. Prelensie, 280, 555, 556. 601 985 Preventie, 1005. Pretext, 642. Prins, 613. Prisatie, 252. Privé-rekening, 81. Privilegeren (een pachter), 628.

. -gie, 59. 73 166, 989. 1051 Prol)eren (kruit), 408. 413. Procederen, 45, 63. 472, 862, 882.

Procedure, 11, 17. 326. 488. 555. 579, 982, 1007. 1009. 1010, 1034, 1035. • (crimineele), 267. Procento, 40.

Proces, 43, 117. 677, 715. 741, 1001. 1003, 1009, 1034. -kosten, 899.

-stuk, 964, 1007. Proclamatie. 840, 841. Procuratie, 741, 792. Procureur. 42, 89, 267, 561, 792. Producten, 59. 67, 12i 154, 287.

335,385.388,389.

567, 670,677,768,775.

777, 780,782,784,786.

788, 802.805.815.936.

1045-1047.

    (te  velde  staande),  465

Productie. 514, 515. Proef-doos, 413. Proeven nemen, 50. Profil, 104, 105. Profijt, 41, 207. 746. Project. 5, 100, 105, 107, 108.

• -lading, 19. 20. Prolongatie. 1032 Pronuntifiren (sententie), 89. Prooi. 469. Proportie, 409, 416. Prorogatie, 1007. Prosecutie, 1004. Prostitutie, 579, 1035. Protocol, 736.

-leren (testamenten). 510 Proto-noUris, /36.

Provenu. 99, 202. 808. Provincie, 166.

Provisie-penningen, 296, 376, 377, 779, 784.

Digitized by VjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

1155

Provisie van pr^lie, 1000.

    >     lustiüe,  1005.

Promiên, 346. 402, 403, 460-462, 494, 607, 608, 676, 744. 865, 868, 897, 962, 963. Provocatie, 600, 642. Provoost, 156.

Prijs. 25, 200, 221, 246, 259, 281. 732, 791,792,909,915,1046, 1047, 1055.

-bepaling, 805, 831, 878,972.

• -courant, 49, 50, 438, 576, 730, 731, 747.

-Kjst, 50, 990. « -verhoogiDg, 67.

-verlaging, 256.

• •vemiindering, 1055.

• -vraag, 559.

Puie, 129, 130. 283. 285. 286. Puncteren. 517, 546. 954. Punt, 220. 222. Pupil, 579. 580. Pujge, 749. 1007. Pul, 663.

. -ter, 395. Pijp, 223, 363.

(looden), 822. Pijper, 981.

Quadrant, 423. Qualificeren, 13, 545.

Raad (koloniale), 32.

. (politieke), 529. 881, 882, 904.

der Aziatische beziltiniireB ,

» van commercie, 797.

• « discipline, 902, 969.

. . Indië, 1. 39. 103, 285, 292, 295. 352, 452, 453, 455, 468. 743, 772, 881, 888, 905, 1008, 1009. 1061, 1062.

• » justitie. 18, 26, 45, 51. 52. 55, 117. 139, 142, 150, 226, 228, 261. 267, 270,271, 323, 326, 352, 353. 401,408. 456,464. 466, 483,484,488. 517, 536, 562, 572.573.652. 677, 741. 754, 833, 858. 882. 883. 888—890. 892. 893. 902. 906, 913. 931.932.937—939, 942, 944, 1001. 1077.

• (Hooge) van justitie, 890, 1023.

Raad van politie. 225.

-kamer. 466, 1003.

• -zaal. 561. Rad, 415.

Rafiineren (salpeter en zwavel), 408.

Raisonnement, 1001.

Rak, 64.

Rampaanl, 373. 414. 415.

. -poek-spel. 725, 726. Rang, 115, 142. 276. 350, 374. 411. 412, 516, 548. 550. 563. 611. 717. 772. 773. 902. 904, 925. 951, 1005, 1023, 1025, 1047. -lijst, 142. Rantsoen. 22, 68. 101. 216, 217, 220, 272, 295.296.299. 303,453.460-462,708, 828, 839, 879,933.995. 996.

-geld, 81, 519. Rapport (tiendaagsch), 45.

-ganger, 80. 82—84. 123. Rasamala, 671. RatificaUe. 51. 129. Ralione officii. 882. 883. Rauactie, 1006. Realist. 203. Recepis, 461, 488, 818, 819, 875,

Recherche, 631. Recht. 881.

(inkomend), 98. 158, 604. 606, 609, 677, 914, 1028.

(in- en uitgaand), 33, 41, 44, 157. 158. 330.335,585. 598, 616.637.704,706.815, 1049, 1072.

• fuitgaand). 602, 606, 611, 636.

• -bank. 767, 894.1004,1007. . -dag, 561, 899, 1001. 1003.

Rechter, 11, 234. 267, 335. 362. 401. 489. 556. 659, 662, 663. 688. 690, 692, 741. 890.899,940,1051,1052. (competente), 1032. (dagelijksche). 642, 1006. Rechters-ambt, 893. Rechtsgeleerde, 716. 940 ' -geleerdheid, 893. . -pleffing, 463. Rechtspreken, 663, 840, 862.

■ -vaardigheid, 767. Reclameren. 232, 367, 809.

Digitized by VjOOQIC

1136

2AAK-REÖISTER.

Recognitie, 191, 194. 211. 291. 396. 446. 448. 451, 454-^457. 567. 586. 587. 598. 599. 621. 669. 711. 713, 714. 716. 718- 723. 728. 737. 739. 785. 787. 788. 919. 921. 923. RecoUemeDt. 258. 259. RecoUements-rol, 258. Reconvalescent, 160. 948. 950.

1. 1. Recouvreren (schulden). 1C79. I

Recruul 1048 Redemptie-geUI. 157. 580. 581.606.

1. 1. 1. 1. Reden (praegiiante). 212. j

Redoute. 102. 823. ,

Redres. 334. 730. 1063. '

• -seren (verzuim), 732. I

Reductie. 101, 515. 549. 819. 1004. I Reeder. 245. 246. 478, 1043. Reedery. 396. 397. Reformatien. 1004. Reforme. 751. 1063. Regen-mouson. 382, 494. 627, 943. Regent, 37, 135. 211. 337—345. I 348-350. 381-385, 387. I 400. 445. 449. 475-478. 502. 563-569. 574. 767. | 775-777, 779-786. 788, ! 802-804, 869, 884. 901, 943, 1029. 1031. 1068. -schap. 152, 337. 338, 340— ! 342. 344, 348. 381. 400. 441. 477, 608. 564. 566—568. 575. 1 654. 776. 777. 779-782. 784- i 788. 901, 1045. i

Regenls-vervvisseling, 799. Regeriiigs-vorni, 885. Regiment. 144. 771.

van Luxemburg, 890. . \Vurllcml>erg. 520, 522. 528, 546. 858. 859, 925. Register. 112, 826.

(alphabetisch), 531. Registreren. 486, 488, 736. 741.

1. Reglement (milituir), 902.

administratien te Ratavia.

athetaling tractemcnien, ;

alarm. 146, 407. 596

artillerisien, 405. 411.

begrafenissen, 898, 987. I

brandspuiten, 155. ,

Reglement directeur fortificatiea 221 in- en uitweging. 757. lijkslalien, 142.213,909 negotie-kantoor. 30. oorgeid, 322. 443. pi-acht Bn praal, 137, 138. 140. 211-213, 319. tractements-kantoren. 51 8. 1030. 1031.

Regres, 14.

Reinheid, 208.

Reinigen. 671. 866. 947, 955. 956.

• -ging. 897.

Reis. 331, 340. 344. 346, 348.773. 791. . f bovenlandsche). 777, 782, 786.

• (verloren). 974.

. -kosten. 170, 773. Reizen (te gerooet). 317. Rekening, 42, 89. 91-94. 107, 236. 241, 367, 566. Hooze), 647, 549. (particuliere). 453. van soldijen. 754. 774.

winnende  maandgel-

den, 28.

en verantwoord'mg, 473 • • doen.

792 794 Rekest, 205, 464, 547, 584. 709. 712. 1003. 1038.

```
 civiel,  54.  1007.  1008. 
```
Relief. 514, 515. 1004. Relivement, 1007. Rembours. 253.

Remboursement, 88. 481. 603.' Remissie, 158. 336, 599. Remitteren. 97, 482. Remonstrantie. 772. Remüneratie, 726. Rendement, 233. 267. 729. 870. Rendez-vous. 147. 156. Renten, 42. 483. 777, 781. 785.

1. Renunliêren van productie. 514. Renversaal. 489.

Renvoyeren aan den Raad van jus- titie, 902. Reparabel, 119.

Reparatie, 24. 51, 64. 70,99. 101- 105. 108,111.115.118.119.215 221, 222, 303. 364. 378, 397. 405. 420. 439. 440. 626. 627. 667. 822-825. 828-830, 903. 929.

Digitized by VjOOQIC

2AAK.RÉQlStÊR.

Uil

Repareren, 176. 177, 187, 189, 192, 194, 195, 391, 393, 808, 828, 957.

Reprtiüe, 108, 570, 936.

Repatriëren, 4, 548, 873, 982.

Repliek, 514.

Represaille, 245, 246.

Representant, 162.

Reproche, 514.

Republiek, 50.

(BaUafsche), 1019, 1021. (Fransche), 199, 332,843, 915.

Reputatie, 884, 886.

Rec|uisit, 939, 962.

Rec|uisitie, 872.

Reserveren voor de Compagnie, 618.

Resident, 59, 67, 114, 226, 227, 273, 289, 293-295, 297—300, 305, 306, 399-401, 477, 564, 592, 703, 790, 862, 869, 914, 1029, 1031, 1053, 1060, 1068.

Residentie, 90, 161, 495, 1005, 1006.

Resistentie, 709.

Resolutie commissoriaal, 161, 162.

Respüt, 1008.

Reslant, 2, 22, 64, 235, 243, 363, 415, 588, 731, 753-755, 760, 865-867, 879, 962, 963, 1040. -memorie, 762.

Restitueren (winst met hanen-ge- vecht), 655.

ResUtulie, 287, 324, 325, 830.

-tio  in  integrum,  55.

Retardement, 89, 514.

Retireren, 136, 802.

Retorsie, 245.

Retour, 58, 60, 451, 606. » -goederen, 167, 170, 253. • -schip, 4, 19, 20, 28, 38.

```
-vloot,  1010. 
```
» -neren over Batavia, 37.

Retrancbement, 996.

Retroacta, 120.

Reveille, 146.

Revenuen, 685.

Reviseur (adjunct), 462—464.

Revisie, 462-464, 489, 938, 984.

Revue, 927.

Richtsnoer, 868, 1000.

Rlngsloot, 628, 636, 648.

Risico, 50, 89, 111. 284, 337, 360, 575, 727.

nAlAAT-SOn DEEL UI.

I Rivier. 222, 563, 622-624, 676, I 803, 821, 822. I Roede (in de) vallen, 180. ' Roer, 978, 979. » -ganger, 863. Roet, 22. 417, 424. Hoeijer, 315, 395. Rok, 57, 779, 783. Rol, 13, 43, 209, 259, 514, 515, 561, 562, 792, 793, 899-901, 932, 1003, 1010.

• van autorisatie, 78, 91. . -dag, 741.

-paard, 409, 411, 416, 420, 421, 438. Rondbrengen (rapporten, enz.l 385. Ronde, 339, 963. • doen, 956. Rondloopen (met vleesch te koop), 634 . -per, 622. Rondschielen, 68.

-zwerven, 11, 19. Ronggeng, 776, 781, 785.

-spel, 132. Roof, 912.

. -zucht, 145, 469, 1041. Ropij, 125-127, 1069, 1070. RoUu, 65, 74, 75, 80, 228, 329,

377, 378, 667, 920, 921. Rouw, 473. . -goed, 987.

-mantel, 987.

-wagen, 910. Roven (buiteis, enz.), 11. Rover, 9, 815. Roversbende, 332. Rovery, 10.

Royeren, 209, 793, 933.

RuUing, 64, 410, 411.

Ruine, 124, 245, 266, 321.

Ruitenkaart. 530.

Run-bak, 559.

Rundvleesch, 831, 872.

Rust, 8, 132, 133, 151—153, 183,

577, 1020. . (publieke), 139, 709, 734.

7%7, 918, 932.

-verstoorder, 988.

• -verstoring, 9. Rgden, 141, 142, 212—213. Rijd-geld. 1031.

Rijk, 1002.

Rij-paard, 157. 322, 323. 376. 385, 399, 724, 726.

Digitized by VjOOQ IC

11S8

2AAK-REQIStE(^.

Ryst, 48, 54, 90, 93. 101. 154, 184, 199. 200,215-217,219.271, 286, 289, 299. 331, 337—342. 344. 347, 348,357.378.382, 386, 402, 403,445,449,472, 636—640, 647, 648. 700, 706. 709. 728. 729, 764, 777, 786, 791, 792. 836.839,894.895. 916, 917. 954.964.970,971, 990. 996. 1018. 1048, 1049, 1053—1060, 1073, 1081.

. -bazaar, 1056, 1057.

. -blok, 902.

• -cultuar, 58. 59. 588—590. 701.

-gewas, 1059.

-magazijn, 917.

• -markt. 647, 791.

• -veld. 564.

Rijtuig. 138, 139, 157, 211, 375. 467, 789.

Sacrament. 45.

Sagoe, 500.

Salaris. 42. 124. 126.232.239.240.

365, 366. 370. 572. 573,

587, 730. 758. 778, 782,

783, 912. 1076.

-lijst, 977.

•rekening. 232. 238. Saldo, 282. 367. 368.438,552.859. Salempoeri. 501.

Salpeter. 394. 408, 417. 500. 746. Salut, 381, 413.

• -schot. 595. Salvatie. 514. Salvo, 381.

Sampang, 398, 675, 676, 806, 807,

Sanctie. 771.

Sandelhont. 671. 672.

Sapanhoui. 500. 671. 672.

Schaal. 384. 669. 671. 672, 933.

Schaap, 632. 633.

Schaar, 621. • -laken. 857.

Schaarsheid. 109. 273, 472. 791, 895. 970. 1047, 1055, 1059.

Schade. 63. 89, 90, 135, 233, 235, 270, 460, 485, 498. 642, 752, 755, 832, 909, 978, 984. 985, 989, 991. 1069.

• -loos stellen (een schrijver), 718. ^

' Schadeloosstelling, 70, 83. 175. i 321, 32$ 395. 445. 561.

728, 811, 1033. ' • -vergoeding, 245. Scbaftbaas, 387, 863-866. 872.

880, 945. 953-955. 961. 963. Schaften, 827. Schaften). 961. 966. Schaftlijst, 961. Schans, 101. Schat, 292. Schavot, 742. Scheeps-behoeften. 27.

-benoodigdihed<»i. 5. -bevelhebber (vreemd), 47. •boekhouder. 94. -boord, 40. -gebruik. 440.

-gelegenheid. 548. 574. 881. -gezagvoerder, 272. -kapitein, 82, 83, 123. -kleederen. 28. -officier, 68. -oppermeester, 949. -overheid, 3, 7. 40, 45, 51. 460, 894, 908. -papieren, 279. -ruimte, 37. -soldij, 92, 93. -timmerman, 23, 56. 523. 831. • -werf, 56. Scheepvaart, 877. Scheiding, 487. 887. ScheldwoonI, 946. ScheUing. 128. 629. Schenken (bedorven dranken, enz.).

Schepenen. 19. 38. 42. 89. 100. 103, 105. 141. 150, 209, 213. 221, 225. 231, 258, 270. 282. 316, 323, 351, 356, 385, 387.
421—423, 454. 479, 486.
561, 572. 573, 585. 587. 630, 662, 677, 678. 690, 735. 741, 792. 794. 814, 820. 829.
1. 1. 1. 858, 868.
892, 898. 899, 906. 910.
1. 1. 1. 1046,1055.
1. 1. 1. 1. Schepelinjr. 318. 477.

(Javaansch). 862 Schepen-kennis. 364. Scherp-regler, 571. 573. Scheuren (windsels). 958.

Digitized by VjOOQ IC

2AAK-ftEQISTER.

1159

Schieman, 546. Schieten, 147, 156. Schiel-geweer, 8. 10, 13, 117, 146,

Schilder, 216. Schildpad-hoorn, 671. Schildwacht, 827. Schip, 233, 474.

(aangeleffd), 204.

. (afgelegd), 576.

(afgevaren Comp"), 56. . CComp-), 4, 6, 19, 20, 24, 34. 45, 46. 111, 116. 170. 247, 259,280,310.379,407, 439, 440,534,539,544,576, 607. 615,677,706,722,723, 755. 790, 945, 977. 978. . (Deensch). 797, 983. . (Engelsch), 244, 245, 819,

908 909. . (ingehuurd), 2, 6, 75. 247,

859,860. • (inlandsch), 40.

```
 (onttakeld),  159. 
```
. (opgelegd), 136. . (particulier), 24. 69—71, 83,

314, 319, 396.
```
 (vreemd),  40,  207.  254. 278, 
```
279, 315,316,318.319.355, 379.442,478.479,574,605. 606, 677,732,873,916.948, 977, 1038, 1046.
```
 (vijandig),  135, 136, 247, 259. 
```
```
 -per,    279,  574,  639,  640, 
```
Schoen, 206. SchoUrch, 121, 350. Scholier, 303. School (Ghineesche), 730.
```
 (Comp-).  223,  822. 
```
-wezen, 120. Schoonhouden, 230, 629, 667, 669, 947 957.

 -maken,   16,  218,  220.  620,

```
 -vader,  1000. 
```
-zoon, 1000. Schop, 803. Schorsing. 881. 882. Schot, 147, 407, 596, 803, 913. Schout, 712, 717, 718, 740, 743. 812, 987, 1075. -bii-nacht, 319, 334. Schouw, 150, 378. 408, 413. Schouwen (vee), 634.

I Schouwing, 387. 1 Schoven (kruitvaten), 439. Schriftuur, 112, 113, 576, 578,899—

901 Schrik', 1063. Schroef-pers, 277. Schroot-koker, 421. Schrijfbehoeaen, 83, 84, 86, 267. 348, 453.

• -dienst, 795.

• -fout, 516.

• -gereedschap, 35. 236, 300, 311, 318, 364, 365. 943. 1011-1016.

-kantoor. 5. 35, 75, 104, 300.

537, 544, 576, 758. 952. . -loon, 84. 120, 186, 187, 189—

192, 194, 198, 199,206,265.

393, 394. 715, 795, 796.

• -papier, 318.

. -werk, 35. 84, 115,392,716, 952. 1012. 1081. Schrijver. 68, 84. 288. 348. 365, 391, 395, 504. 571, 576, 577. 579, 585, 587, 672, 718, 788. 825, 828, 864. (Chineesch), 115. (inlandsch). 374. (Javaansch),778,782,783. (Malcisch), 115. Schudding, 1026.

Schuil (zich) houden, 9, 10, 16, 475, 478, 974. . -hoek, 1031.

S laats. 28, 254. J, 378, 536, 615. Schuiten-dok, 821. Schuiven (opium), 678, 679, 735,

817, 818. 832, 922, 942. Schuld, 166, 167, 169. 227, 234, 266. 267, 281. 359, 362, 363, 367, 383, 482. 517. I 519, 549, 555. 556. 574,

1. 1. 835, 932, 1021, 1078, 1079. (desperate). 236. (hypothecaire), 208. (parliculiere), 562. (uitstaande][, 231, 236. -eischer, 267. Schuldenaar, 835. Scliuldkennis, 663, 693.

-looper, 550. Schulden maken. 925. Schulsluis, 405.

Digitized by VjOOQ IC

Il40

2AAK-PÊQIStÉF*.

Schutterij, 67, 381.

Schijn, 630.

Scriha, 226, 227, 238. 305, 369,

401, 458, 906, 907, 1034. Scribent, 263, 288, 1013. 1015,

Scrupule, 454.

Seclusie, 660, 680, 689, 697. SecreUrie (generale). 33, 75, 104.

120, 201—205, 208, 583, 664,

824, 906, 1028. Secretaris. 169, 170, 238, 306.

(Ghineesch), 585, 730,

Bank van leening. 268,

906.908.

Boedelmeesteren , 488 ,

906,

Heemraden, 906, 1053,

Hooge Regering, 184. 185.

202, 285, 286. 1024.

Raad van justitie 226.

227,466,906,984,1000.

Schepenen, 42, 43. 352.

484-486,630,736.763.

792, 793,906,982.1077.

Vendumeesteren. 282.

Weeskamer, 281, 455,

488, 510, 513. • van politie, 292, 295, 297 304. Secreteren, 63, 460, 577, 936,992,

Secretesse, 115, 282, 1052. Secureren, 113, 818. Securiteit, 253, 287. 638. Sein, 135, 149, 150. 156, 247.596. 979, 980.

-schot,  837.

Seminarium, 121. Sensaüe, 308. Sentenüe, 89. 462—464, 938, 1002,

1008, 1009. Sepoet, 330, 335, 617. Seponeren, 604. 736. Sequester. 552, 601. Sequestratie, 466. Serang, 222, 821.

Sergeant. 62, 152, 294, 350. 351. 412, 546, 557, 570, 776. 778, 781, 783. 839, 902. 981, 1022. Senritnut, 564, 566. Sessie, 741.

Signatuur, 62. Simulatie, 1002. Situatie (critieke), 468. Sjahbandar, 8, 41, 47, 48, 94, 141, 142, 146. 150, 208. 256, 257, 271, 280. 292, 314. 355, 380. 442, 465. 475, 477. 514. 574, 585, 687. 598, 600, 606, 608. 609. 615-617, 638, 639, 642, 671, 732, 805-807, 816. 834-^836, 862, 913. 916, 944, 947. 954,967,972— 974. 983, 1036-1040, 1046, 1067, 1071, 1076. 1079.

-rij, 150. 638, 639, 641 869, 1028. Sjerp, 443.

Slaaf, 151, 157. 180, 186. 187. 191. 207, 216—220, 255. 316, 329. 355, 356, 364, 378. 391, 393- 395, 434, 435,468-471.480. 486, 487, 535. 556—558. 580, 581, 597, 609-611,623,624. 652-656. 658-660, 662.663. 668,679,680,683-685.687— 689, 691, 695,697—699,706. 707, 712. 828, 865,866.869, 873, 895—897, 915. 917-920. 923, 955-957, 959,961,970. 971, 1037, 1058, 1071. . (Gomp>), 36. 37, 216, 224, 82&-828, 1050.

• (gehuurde), 37.

• (zieke), 357. Slaan, 663, 691.

Slachten, 61, 179, 330, 331. 336, 585, 587, 624. 632-^36,716. 725, 735. 984. 987.

. -ter, 634, 635. 987.

. -terij, 336, 776, 781,787,984.

Slachtoffer. 1039. Slaper. 75, 316. 317, 672, 1036. Slaven-handelaar, 597, 1071.

```
-transport,  238,  369. 
```
Slavernij, 2&. Slavin, 217, 327, 896. Slepen (hout), 804. Sleutel, 237, 351, 36& 420. Sloep. 395. 858, 859. Slonsje, 422.

Slopen (afgevaren Gomp*schqpeo),56, Slordighea, 218.

Digitized by VjOOQ IC

ZAAK-REQISTER.

1141

Slot, 64, 392.

Sloten-maker, 302, 620.

Slaik (ter). 614.

Sluikerij, 603. 608, 616, 619, 638.

Sluikhandel. 20.

Sliiikweg. 677.

Sluis. 100-102, 107, 223, 628,

648, 822, 823, 903. Sluilboom, 222, 821. Sluiten (boeken), 36, 164,525,531,

552, 730. 731, 794, 858,

861, • (den BooiD te BaUvia), 903. Sluilffeld, 828. Smeé-kolen, 930, 931, 1048. Smid, 149, 216, 219, 302, 391-

393.412,523,620,930,931.

• (Ghineesche), 830. Smids-ambacht 192, 193.

. -winkel. 30, 191, 192. 219, 931 Smokkelaar, 330.

• larij. 1075 Smokkelhandel, 329, 442. Snaphaan, 16. 64. 120, 147. 873,

898, 913, 916.

-patroon, 419.

Sneuvelen, 256. 558. Snoeijea (gekl). 1006. Snoisteryen, 621, 628, 651, 677. Soberheid. 212, 571. Soboles, 940.

Sociëteit van Suriname, 32. Soerat koeliling. 622. Soeri, 649, m, 694. Soldaat, 61, 134, 145, 249, 255, 339, 341. 345. 347, 349, 494. 551, 902. 994, 995, 1027.

    (inlandsch),  838.

Soldij, 36. 77, 78, 87. 91, 92, 94, 134. 145, 515. 569, 652, 771, 1012. 1020. •bediende, 87. 92, 94.

  -boek,    36,    78.   515,  516,

« 519, 520, 529, 530, 547.548,552-554, 1012.

•houder. 297, 298, 303. 304. 400. • -kantoor (generaal), 515, 51 7, 519 552l' ^

•overdrager, 292, 295. 305, 1013-1015. -papieren, 7.

Soldij-rekening, 28, 77, 79, 90—

92, 272. m. Solemniteit, 381. Solidum (in), 599. Sollicitatie, 1009. Solutie, 514. Sommariuffl, 527. Sommatie, 600.

. -cedul, 488, 490. Sorteren onder iemand, 14. Soulaas, 134. 145.

• -lageren (weduwen, enz.), 447. Sous-Iieutenant ter zee, 45, 160. Souverein, 54. 66, 141, 166,211, 333.

(representatieve), 1064. Souvereiniteit. 31, 1005. Span. 789. 1027. Specerijen. 37, 52, 54,76,160,244.

1. 363, 403, 453, 677.
1. 747, 760, 807. Specerij-kist, 391.
```
 -pakhuis.  222,  287,  821. 
```
Specificatie. 26. 176, 177, 221,404,
1. 418,. 436. 437. 730.

731, 828-830, 866, 867, 926,

Spectator, 674. Speelkaart, 664.

» -zucht. 685. Spek. 271, 403, 962, 963. Spel. 567. 658. 661. 664, 665,692. Spelen, 659—661. 663, 664. 687,

689—693, 737, 776, 781, 785,

918, 919. 976. Spendatie, 316, 400. Spiauter, 277. 459, 671, 936. Spiegel. 621. Spilct. 410. 418. Spillage, 40. 65. 70. 192. 262,301.

747, 760. 761, 931, 997. SptUeren. 499, 501. Spoelen (yischindrkt), 667. Spoiie, 1006. Spons. 603. Spring-lochl. 51. Spunus. 940. Spuug-balt. 956. Spijker. 22. 24. 70. 109. 289. 299.

418, 424. 747. 755, 804. Spijs. 865. 866, 961. 962. Spijzigen, 971. 1056. SUaf, 261. 262.
-koper, 672. 677, 746. 1081. Sual, 109, 289, 747. Suat (huweiyksche), 1033.

Digitized by VjOOQ IC

114S

ZAAK-REQfSTER.

Staat (precise), 896.

-kunde, 127. 884, 887.

. -rekeninff. 239. 367,485,752.

a «sie 446. SUats-bestuur, 840.

• -inrichting. 1021.

. -regeling, 1017, 1018, 1021,

1041, 1064, 1065. Sud, 1006.

-houder, 30, 31, 173, 256. Stads-apotheek, 994.

• -ciiirurgijn, 563. . -drukker, 137.

» -gebouw, 100. . -kas, 258, 301, 321, 326,351, 562. 601, 649. 657. 686, 694, 793. 808-811, 833,900,967, 973, 988. -lasten, 38 -meester, 939, 944. -poort, 142, 652, 694. -punt, 222. -vendu-kantoor, 336, 358.

» -meester, 364. -wal, 16, 129, 929. -werken, 61, 820. 824, 911. Suf, 773.

Stal, 325, 635, 660, 688, 737. Sumboek. 515, 516, 518, 520, 529— 531, 534. 541, 546, 548. 551—554, 816, 817. Stand (militaire), 925. Sunk, 560. 667, 957. Staten-Gencraal, 28, 30, 129, 160, 161, 245. 254, 283, 331, 333, 357, 1065. Statering, 259. Statuten (oude), 282.

van Batavia, 254, 462, 463. Steen, 223, 929.

• -bakker, 630.

. -houwer, 215, 219, 390-392, 825.

• -kool, 23.

. -soort, 109.

• -springen, 109. Stelen (visch), 1074. Stelhout, 424.

Slem (concluderende), 772. Stempel, 261, 277, 629.

(Comp»), 62. Sterfgeval, 465, 481, 493.

. -huis, 482, 483, 488. 911, 912.

• -te, 356. 886. Sterkte (korte), 317, 538, 539.

Sterkte-lijst, 952, 953.

Sterven. 218, 327, 547, 558. 626.

867, 950. 953. 1023. Steven-geld, 474. Stilstaan van gage. 51.

-sund, 72. 548. • -zwijgendheid. 249. Stoelen-maker, 620. Stoep, 148, 660, 688, 717. Stof, 931.

• -goud. 127. Stok, 667. Stoken, 949, 956. Stoten, 663, 691.

Straat, 147. 148, 156, 621—625. 649, 662, 690, 694, 742, 863, 920, 1072, 1073. -schender. 663, 691. Straffen (lijfeigenen), 1031. Straf-oefening. 756.

-plaats. 400. Strand. 16. 136,476.494,802,929.

• -batterij, 249. 404. 405, 407. 411, 419, 437,839,929,930. 993. 1080.

-wacht, 642. Stremmen, 33, 44, 215.

• -ming, 53. Stroo-mat, 74.

. -zak, 74, 75,80,302.348.997.

1048 1049. Stroop,' 576, 580, 613, 656. 676,

Stuage, 37. Stuiver, 629, 988. Stuk (officieel). 33.

(by het), 634.

• -goederen, 603. Stuurman, 222. 821. Stijging, 388, 389. Subject (gevaarlyk). 826.

. (schadelijk), 12. 14. Subordinatie, 577, 869, 1063. Subsidie. 448.

Substituut, 150, 222,598,599,716. 718.720-326,740.741. 1078. • -secretaris. 168. Successeur, 164, 450. 495, 496, 592, 795.

• -sie (coUaterale), 479, 481. 482, 484, 582, 763,

Suiker, 58-60, 67, 403, 465. 570. 580, 587, 588. 590-592. 640- 642, 670, 771. 676, 699, 702-

Digitized by VjUUV IC

ZAAK-REQISTER.

1143

704, 705, 805, 878. 879, 917, 972, 1036. 1047, 1073. Suiker-cultuur, 58, 60. 66. 286,

304, 588-592. 699-703.

-fabriekant. 286.

. -fabricatie, 66, 763.

• -leverancier, 441.

-molen, 58- 60, 66. 67, 132, 133, 229,329.570,589,590, 592, 613,636,640,676,677. 699-701, 703, 763, 764. 776, 781, 787.

• -molenaar, 58, 59. 67, 286. 465, 471,570,571,700. 702. 764. 998.

. -pakhuis, 80, 762, 821, 997. . -riet, 589, 590, 701.

• -teelt, 700

Sulun. 19. 401. 457, 790, 1031. Siipercarga, 983.

• -solutie, 514. Supliek, 514 Supplement, 211.

Suppleren (overleden kalfaat-jonf^ens).

Suppoost, 43, 161, 163, 166, 168.
1. 415,436,439. 460-462,676,762,816.

(1«), 27. 29, 68, 69, 79.

82, 83, 96, 97. 123. 175, 262.

503, 506. 509, 516, 796. 797,

817, 1013-1015, 1038.

Surchéance, 158, 336, 540, 546,

599, 1009, 1010. Surcheren (amphioen- en dobbel-

kilten). 16. $iu*pa8seren. 87. Suspect, 116. Suspenderen. 579. 1004.

-sie, 1001.

Suspitie. 279, 280. 638. 639. 1002. 1075.

Taal. 997.

```
(Engelsche),  276,  278. 
```
. (Fransche), 276. 278.

• (Javaansche), 292, 906.

. (Haleische), 350, 769, 800, 825.

. (Portugeesche). 350. Tabak. 612. 643. 644, 651. 706.

Tabaks-pijp. 651. Tabak-verKooper. 644.

Tabak-warong, 724. Tabel. 409. 416, 417. Tafel, 240. 364, 454. 664. (de hooge). 97. . -geld. m, 448. 924. 925.

• -gast, 651.

• -goed, 160. Takkebos, 998.

Talmen met het afbreken van huizen,

Tamboer. 147. 182. 981. Tandil, 222. 821. Tantum. 873. Tap. 409.

Tapnering, 649. 650. 652, 653. 695. Tappen, 648, 649. 651—653. 656.

693-695. 918. Tapper, 651-654, 695. 733, 1006. Tapperij. 648, 682. 732. 733. 917. Tarief, 571. Tarra, 394, 671, 997. Tarwe, 158, 806, 1047. Tasthaak, 422. Taxateur. 252. 486, 487. 490, 736,

Taxatie, 482, 486, 487. 604. 618.
735, 736. 763, 915. -lijst. 487. Taxeren, 481, 496. Teeken, 182. 655. 667. (aiterlijk), 211. van distinctie. 138—140. Teekenaar, 969.

-nen. 110, 181.

-ning. 103, 106. 112.113.409. 416, «M,

Teeken-instrument, 110. -werk, 115.

Teer. 23, 110. 417, 418, 504.

Tegemoetkoming. 1053.

(geldelijke), 41.

Tegenspraak, 655. » -weer. 469

Tehuisvaren, 518.

Tekortkoming, 752. 753. 816.

Tellen, 477. 547. 827.

Teller, 88.

Tempel (Chineesche), 730, 982.

Tent, 1027.

Tentoonstellen onder de galg, 572.

Terechtslellen te Cheribon. 401.

Termineren, 258, 1005.

Termijn, 14, 88. 89. 158. 165. 252, 258. 269, 336. 366. 396. 467, 487, 489. 491, 514, 515, 569,

Digitizedby VjVJVJ'

'gle

1144

ZAAK-REQISTER.

570, 588, 600, 763, 833, 837, 868. 899, 900. 1010, 1028, 1060. Termijn (kort), 326.

• van produclie, 258. Territoir (Comp»), 885. Terugreis, 37. 965. TesUment, 41, 479, 484. 488, 510, 540, 547.

• -leur, 480, 481, 486.

• -trice. 481, 486. Testeren, 66, 540, 552, 553. Tevredenheid,^ 887. Thauwe, 624.

Thee. 160, 403. 624,670,671.715, 794, 874. 938, 1021, 1026, 1072. . -rekest 201—203. Tienden, 564, 643. Timmeraffe, 105, 108, 109. 115, 215, 323. 627, 823-825, 829, 858, 903. Timmerjongen, 219. . -loots, 219.

. -man, 149, 177. 216, 303, 314, 378, 390. 391, 412. 550, 620, 825, 826.

   >       (Ghineesch),    55,  98,

Tin, 109, 244. 289. 329. 459. 671. 672, 677, 746, 807, 990.

• -handelaar. 329. Tinnegieter, 216.

Titel, 115. 174, 563, 904, 1078.

Tiü, 716.

Titulatuur, 47, 333, 877, 878, 890,

Tjap, 632. 712. 809, 832, 922, 923. Tjaliah, 296. Tjioko, 725. 726, 737. Tioeke, 919.

Tjoetak. 441, 568, 569. 901. Tjunia, 509, 675, 807-811, 837,

Toeak, 649, 693, 694. Toegang, 772 Toekang-lali, 669. Toelage, 122, 144, 179, 210. 264,

294, 296, 298, 303. 315. 386.

393, 394. 399, 452. 504.

545, 745, 827, 897. 903. 908,

Toemenggoeng, 350, 768, 884. Toenaam, 537. 539, 540. Toeschouwer, 733, 734.

Toespijs, 61, 216.

Toeteiien (ketlinggangers), 826.

Toeval. 118, 640.

Toevoer. 215, 885.

Toeweging. 40.

Tol, 36. 41. 98, 134. 158, 601, 603-605, 607. 610, 611, 613, 617-620. 636-644. 665.666, 704-707, 915. 1006, 1028. 1050, 1071. 1072.

-boom, 135.

• -briefje, 621.

. -brug. 134. 135.

• -heffing. 604. 612, 915. 1078. . -vrij, 610. 611, 706. 1078.

• -lelie, 664. Tom, 565, 566. Toneel-spel, 673. Top. 776, 781.

-baan. 454, 585. 586,657-669. 661, 663, 664. 678, 682, 685,

1. 690, 691. 713—716, 718, 720, 721. 723—725, 737, 918, 922.

Topeng-speler, 716, 717. Tophuis, 657-659. 686, 688, 918. . -kit, 218.

. -pen, 657. 658, 660-664. 6fö. ÖB7. 689-693. 737. 919. 971, 976. . -tafel, 331, 454, 455, 457. 656. 659-661, 663, 688. 691. 719, 729, 918, 919. 976.

• -warong. 659, 660. 688. Tortureren. 572. Tortuur. 573. Tourbeurt, 359.

Touw. 150. 809, 943. » -verkooper, 669.

Traagheid, 441.

Traan, 22.

Tractaal, 51, 129^131, 143.

Tractemenl, 69, 81, 83, 85—67, 95, 96. 115, 121—123, 144, 170, 171, 175. 177-179, 185, 187—190, 192, 193, 197-200. 202-207, 230, 263. 265. 266. 276, 284. 310-312, 336, 338, 340. 342, 344-346, 350, 353. 354. 365, 373, 377, 378, 387, 388. 392— 394. 396. 397, 399. 402, 442, 447, 451, 452, 455. 457, 509, 511, 515-520, 522. 525, 528. 530, 531. 534-537, 542-546, 548-551. 553, 562, 573, 593,

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REGISTER.

1148

718, 720. 722. 723, 725,
1. 1. 761, 762, 779.
1. 795-797, 816, 817.
1. 880, 888, 897. 904.
1. 924, 925. 938. 949.
1. 1. 963, 965, 981,

986, 992, 994. 1011, 1013-1017.

1. 1. 1033, 1034.

1050, 1062. 1076. 1081.

Tractement-boek, 516. 520. 529—

1. 1. 541,

546-549, 551-554,

1012, 1013.

-kantoor. 534-548. 551, 553, 569, 950, 1011— 1016.

-kantoor (gener.), 515— 517, 519. 793. 816. Tracteinents-verhooginff, 1023. Tracteren (lootsen), 979. Trafiek. 559. 560. Traineren (rechtzaak), 257. Trainissement, 314. Transactie, 465. Translaat. 47. 48.

• -lateren (vredes-tractaat). 129. . .lateur,276,292.295.297.298.

1. 906 (Javaansch). 778. 782.

• - (Maleisch). 782. Transport, 231. 236. 238.240.288.

325.347.358.364.

382, 385. 487.489.494,

554.555.565,964,1006,

(vrijj. 112, 114.

doen. 112. Transporteren, 90, 220> 483. 1027. Transport-geld, 535. Trap. 285. 286. Trasi. 612, 665. Trein, 178. 441, 442. Trekbeest. 804.

. -paard. 149. 322. 375.376.385. Trinang. 329. 330. 335. 607, 612,

666, 707. Troeboe. 612. 666. 707. Troepen (Wurttembergsche). 540,

Troetel. 443. 459. Trom, 146. 147, 156.

. -I\jn. 572.

-pet, 32, 146.

• • -geschal, 130. . -ter, 214.

Trouw, 145. 558. 579, 885. (goede), 744.

```
  (kwade).  17.  112,  113. 
```
•belofte, 999. Trouwen. 580. 716, 717, 999. Tsieuw, 650. , Tuchteling, 1081. Tuchthuis (vrouwen), 822. Tuin. 120. 655, 660, 684, 688.

1. Tuinier, 630. Turberen (den gecommitteerde van

den inlander). 738. Tusschenkomst, 773. Twijfeling. 582. 817. Tyd (faUle), 1008.

(verbonden), 548. • -geest, 877.

-korting. 737. 919 Tijdsomstandigheden (kritieke), 66. Tijdverspilling, 515.

Uitbesteden» 1050, 1053.

-ding, 820. Uitbetalen, 87. 134. 509.

• -ling, 77, 92. 94, 347, 515, 519. Uitbraken (lastertaal). 578. Uildeelen (matrozen-kleederen), 28.

-ling. 167. Uitdienen. 78. 95. 115. Uitdroging. 836. Uiterlijkheden. 211. Uitgaaf (huishoudelijke), 69. Uitgeleide, 285. Uithangbord. 651, 695. Uithoek, 196.

Uitkeeren Ttoelagen aan vrouwen van inlandsche militairen). 477.

-ring. 68. 81. 86, 122, 264.

```
 .        (geldelijke).  26,  27. 
```
Uitkiezen (slaven). 219. Uitkoop. 633. 674. 680. Uitkoops-prijs. 60. 1023.

-waarde. 272. 618. Uitloopen. 152. 827. Uitmodderen. 225. 390. 981. Uilmonstcren. 540, 541, 947, 948,

• -ring, 528. 539, 541, 866,
Uitreis, 529.

• -boek, 531. Uitroep, 370.

Digitized by VjOOQIC

1146

ZAAK-REQISTER.

Uitrusten, 167, 827. 1

Uitscheiden, 650, 676. '

Uitschieten (kanonnen), 416.

Uitschrijving, 179.

UiUiag, 671.

Uitspraak, 767. #

Uitstek, 626 '

Uitstel, 405, 420. 828.

Uitsterven van slaven, 218.

Uittrekken, 235. 236. . -sel, 47.

Uilvaren, 547, 552.

Uitventen, 622-624, 634644,667, 693, 920, 935, 1073.

Uitvlucht. 750.

Uitvoer, 43. 48. 93. 124, 125, 127, 199, 215, 243, 244. 254, 271, 273, 274, 288, 289, 330, 441, ! 471, 576, 580. 587. 591, 597, ! 603, 605, 607, 608. 618, 633, i 636, 637, 639, 640. 643, 670, 671, 704-706, 798. 806. 983, 990, 1018, 1036. 1045, 1046.

Uilvoeren. 59, 591, 616. 641, 642, 677. 702. 706. 707, 973, 981. 1076.

Uitwaseming. 493. 559.

Dilwisseling, 129.

Uilzetten (geld), 511. 513.

Uitzoeken (houtwerken}. 815.

Unie (de), 31.

Uniform, 57, 443, 459, 557.

Usanlie, 135, 217, 220, 222. 282. ' 462-464. 1028, 1072. (aloude), 451, 456.

Vaandel, 129. 903.

Vaandrig. 144, 293, 294. 375. 610,

902.903.907.1022.

(inlandsch).777.781.788.

( . Christen). 201.

Vaart, 127, 647. 814. 815.

(ongepermitteerde), 613. . (particuliere), 37. 57. 289,

o96 798 . (vröe). 33. 44. 53. 318, 547. Vaartuig ((iiiineescli). 974.

(parliculier),8.37.40.913. Vaarwater, 215, 979. Vaatwerk. 603, 832. 833. 865. 954,

967, 973. Vacantie, 1003. Vacatie 96

Vacature, 45. 114, 173. 302, 311. 312, 568, 722, 725. 726, 1003.

Vaceren. 320. 325, 466, 970, 1060. Vader, 213. 256. 662, 690. 1000. . -lander, 129. 131, 144.

• -landsliefde, 469. Vagebond, 10. Valbrug, 142. 213. Valideren (percenten), 955. Valreeps-gast, 800. Vaischheki. 991.

Varen. 581. 707.

Varken. 330, 336, 632. 633, 636. Varkens-hok, 636. • -kot, 560. Varken slachter, 635

. -slachterij, 559—561. Varkens-vleesch, 624, 634. Vastbinden (hanen-vlijmen). 656. Vastliggen binnen de nvier van

BaUvia, 676. VaU 363. C03. Vee. 330, 331. 336. 585. 587. 61^

632 635, 682, 716, 735.

873, 961. Veer, 808, 809. 811. Vegen (vischmarkt). 667. Veiligheid. 132, 133. 151-154,

1. 567, 709, 767, 804. 826,
1. Veiling. 288. Vel. 559. Veld-artillerie. 404. 405, 437.
-post, 475. 630.

• -schans, 493. 788.

• -stukje, 406.

• -teeken, 443, 459. Vendu-boek, 236.

. -catem, 233, 234, 361. 362. 458.

• -ceren, 482. 924. . -extract, 365.

. -kantoor, 123, 175. 230-236.

239, 240, 243.278,281,336.

358-367.369.370.445.

449, 869, 870. 1077, 1078. . -meester, 124. 231—241. 243.

266, 277. 278.304,336.

337, 358-371,486,562.601.

747, 792, 835,870,906,942,

• -nieuws, 376.

-obligatie, 364. ■ -ongelden, 365.

• -penningen. 231. 233, 237. 238. 277. 358. 361,365,510.

-rol, 552. 553.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REGISTER.

1147

Vendusalans, 235, 238, 510, 511.

• -schrijver, 241. 359, 364, 371.

• -schuld, 92.

. -lie, 56, 231. 233-236, 240, 286.358-361,363.364, 366-368,370,382.601, 646, 747. • (Comp-), 501. . (publieke). 92. 337. 472. 791. 792, 836, 942, 1045, 1050. 1067. Venia agendi, 989. Venster, 148. 658. 687. 803. Ventileren, 1001, 1005. Venns-kwaal. 873. Verachtering, 952. Veralieneren, 483. Verantwoordelijkheid, 374. 447. 449. 451, 485, 751. -den, 460. 793. -ding. 509, 583, 584. 593, 669. 873. 1035. • naarlijksche). 284.

doen, 38. Verband, 78, 95, 115. 518, 985. -linnen. 301. 957. 964. • -meesier, 387, 897. . -schrift, 225. Verbanning, 79.

Verbeurd verklaren (visch). 935. Verbitteren (medeburgers). 276. Verblijf, 254.

(recht van), 913. . (vast). 663, 692. Verbranden. 15, 402. Verdediginff. 332, 468, 771. 772. 1020. Verdoen (zich zelven). 572. Verdrag, 45, 261. 313. VerdruKking, 884. Verduisteren (gelden of goederen

van crediteuren], 267. Vereenigen (de belrekkingen van

Bailluw en Drossaard), 711. Verevenen (rollen van inlanders). 14.

. -uing, 317, 958. Vergadering. 1. 100, 170, 561,562. 583, 794, 820, 938, 1003. 1026. (Chineesche), 182, 183. (constituerende). 840. 841.

(nationale). 31, 215, 247. 280, 357. (vertegenwoordigende), 1019, 1020.

Vergadering-dag, 435.

Vergader-zaal. 285, 473.

Vergeving. 12.

Vergoeden, 118. 233, 642, 681, . -ding. 731.

Vergunning tot vertrek, 1078.

Verhandeling. 113, 559.

Verheffing, 1004.

Verhindering (wettige), 259, 927.

Verhooging. 95.

Verhuizen, 15.

Verhuurder, 910.

Verhuuren. 329. 789,810,920,987.

Verifiëren (pretensiënj, 601.

Verjaren van crimineele zaken, 1007.

Verklikker, 778, 783.

Verknochtheid, 885.

Verkoop, 472, 474.

(contante), 508, 860. (particuliere), 743, 75^. 760, 801. van vaartuigen, 1066.

Verkooper, 363. 365. 370,371.582. I > -ping. 358. 360. I * ' (publieke). 746. I Verkorten, 638, 667. . Verkrijger. 481, 487. I Verkwikking, 962. I Veriies, 233, 359, 365. 820.

Verliggen (zijn tractement in een hospitaal). 1031.

Verlof 112. 561. I > (binnenlandsch), 50. ; Verioop, 1008.

 >    -pen  van  kanonnen,  416.

' Veriossinff. 548, 549. I Vermaagschapt zijn. 480. 481.

Vermaak, 737, 919. I Vermaken (soldijen), 91. I • -king, 519,530,532.546.547.

Vermillioen, 671. I Verminken (slaven), 558.

Vermoeden, 690.

Vermoorden, 8, 10. I Vermunten, 127, 128. ! Vernieuwing, 222. ' Verongelukken van schepen, 535.

Veroveren, 246. 259. I Verpachten, 561, 715, 920

. -ling. 134, 157, 179. 329. 330, 335, 457, 595, 597, 740, 805, 868. 869. 914. 924. 935. 1060, 1070, 1074, 1077, I . - (Javasche). 569, 1028.

Digitized by VjOOQIC

1148

ZAAK-REQISTER.

Verpanden, 658, 859, 687, 97L

. ^ing, 225-228. Verpraai -brief, 278.

VArn1aal«ina ^'V7

Verraad, 146, 332.

Verruiling, 118, 405.

Verrijken (zich). 24, 25, 38, 70, 801.

Vcrschü, 600, 1075.

(justitieel), 1006.

Verschooning. 218, 402, 403.

Verslag, 60, 592, 703.

Versmeden (nzer), 71.

Verspelen (kleederen), 218.

Verspillen (geld of goed van credi- teuren). 267.

Verstek, 899, 1008.

Verstellen (beddegoed), 957.

Versterf, 484.

Verstouten (zich), 146,

Verstrekken, 196, 357, 913.

. -king, 1. 2, 21, 27, 28. 34, 35, 40.48,53.61,65. 74, 83-85. 92. 93. 107. 110. 181. 230, 267, 3^ 9. 337, 342. 346, 348, 349, 378. 384. 386, 402, 403, 412. 415. 420, 451, 453. '461, 516, 519. 520, 522, 529, 550, 573. 576. 595, 708. 732, 827, 830, 866, 868. 872, 873, 879. 928. 930. 947. 956 957. 962. 963, 970, 994.995.1013-1016, 1027, 1048, 1049, 1081. . (gratis). 938.

Verstuiving. 931.

Vertegenwoordiger, 578, 579.

Vertering. 340, 343, 344, 346.

Vertier, 2, 99.

Vertimmeren, 24, 71, 675.

-nng.  67,69,314.396,809.

Vertinnen, 392.

VertoUen, 600. 639. 640, 666. . -Ier, 642.

Vertraging. 583. 952.

Vertrek, 519, 532, 537, 835.

-ken,  281.  362.

Vertrouweling. 218.

Vervaldag, 232. 237,358,365,367.

Vervalschen, 62, 459, 466, 988, 1006.

Vervanger, 231. Verversching, 677. Vervoer, 256, 274. Vervoeren, 34, 806. 1040. •Verwarring. 249, 366, 410, 745.

953, 1063. Verwerken (koflfu), 803. Verw-kwast, 110.
-stof, 110. 111. Verwisselen, 118, 631.

-ling, 537. Verwoesting, 469. Verwijderen (zich), 561. Verzamel-plaats, 156, 695. Verzoeten. 52, 126, 619. Verzekering (in) nemen. 152. Verzending. 33, 451, 732. Verzet, 255.

• -ten (zich), 8. Verzoek-brieQe, 1049.

. -schria, 203. Verzuim, 90, 117, 118, 120, 209, 233, 236, 258. 259, 360. 485. 514. 541, 826, 925, 948. Verzwijgen, 17. 227, 356. 489, 602, 608, 643. • -ging, 639. Vestigen (zich). 1025. Vesting-werk, 100, 101, 111, 823. Vel, 635.

Vexatie, 33, 44, 767. ViceHM)mraandeur, 247, 248, 272.

• -president van Heemraden, 717.

• • Schepenen. 712,

-versa. 860. Victualie. 5. Vieren (feestelijk), 143. Vigilanüe. 175. Vigileren. 475. 609. Vingers (door de) zien, 771. Viscii, 445, 446,449,454,611.612.

624, 665- 669. 920. 921.931,

935, 1073-1075.

(droge), 206

-bank, 789, 920. 921.

-kuit, 612, 666, 707.

-lijra, 612. 666. 707.

-marku 179, 269, 330, 331.

1. 624, 665. 666,
713, 714. 723. 735.
1. 920, 934, 935,

1073 -1076. » -verkooper, 666, 669. Visie (ter), 901.

Digitized by VjOOQ IC

I^AAk-RÉQIStCf^

1149

Visie nemen, 239» 369. Visitatear, 516, 593.

```
 -generaal    36,    169,   170, 
```
174, 175, 263, 272, 287, 364, 374, 462, 485, 486,. 517, 529, 795, 861, 867,

• der soldijen, 94.

van de reede, 6, 315. Visiutie, 59, 62, 485. 603, 606,

627, 671, 861, 1073. Visite (generale), 272.

-kantoor, 68.

(generaal), 262, 906.

Visiteren, 24, 36, 325, 364, 405,

406, 408, 409, 418, 552, 553.

606, 608, 615, 634, 635, 662, 677, 679, 690. 698, 790, 826, 827, 867, 1003, 1075.

Visschen, 330, 335, 617. 921. Visscher, 666-668, 678, 921, 1074,

Vivres 929. Vla^129,381, 615, 908, 1041,

Vlagge-brief, 385.

Vleesch, 271, 336, 446, 449, 634,

635, 954. 962, 963, 984.

(zoul-). 403.

-houwer, 634. 635. Vloer, 803. Vloot, 818. 819.

Vluchten (van het eiland Edam). 136. Vlijm, 656.

Voederen (paanlen). 928. Voedster-heer, 291. Voegen (zich), 862, 916. Voerman, 964. Voet (onder den) stoten, 709.

-ganger, 351. Vogelnestje. 329, 445. 449, 580,

607, 704, 869, 874, 1028. Voldingen, 514, 515.

Volk (slecht), 685.

. (het Bataafsche). 840. 841, 862,

1002, 1005. Volken-recht, 254. Volkplanting, 179.

-rijkheid, 568. Vohnacht, 792. Vonnis, 357, 401, 741, 1009. Voogd, 482, 662, 690. VoorWdding, 71, 72. Voorby-rijden, 141, 212-214. Voordeel, 703.

Voordracht, 935. Voorhouding, 931. Voorjaars-verkooping, 88. Voorkennis, 692, 694. Voorlooper, 141, 213. Voornaam, 234, 240, 362,370,537.

539, 540, Vooroordeel, 1078. Voorraad (Comp-). 54. 60, 791, 836,

865, 970, 1047 1051, 1080. Voorrijden, 911.

Voorschieten. 226, S7, 668, 1074. Voorschot, 42, 381, % 398, 773. Voorschrijven. 948, 9^ Voorspoed, 200.

VoorsUd, 621. 628, 645, 647, 650. Voorstelling (publieke), 380. Voorlhelpen, 475, 476. Voortteeling, 634. Vooruit-verstrekking, 59, 570, 591,

Voorwaarde (huweliiksche), 54, 484
Voorwagen, 416. Voorwendsel, 750. Voorzaal, 283. Voorzichtigheid, 66, 550. Voorzitter, 353. Voorzorgs-maatregel. 50. Voren (te) slaan. 547. Vorst, 95, 449. 458. 468, 476,613.

```
 (inlandsch),  285.  915,  1064. 
```
(Javaansch). 885. Vracht (op), 34, 37.52,65,90,755.

» -geld, 21. 310.

. -ffoed, 35.

-loon, 810.

-penningen, 860. » -vrij, lil.

Vrede, 51. 129—131.143,180,253.

375, 614. 877. Vreemdeling, 177, 195, 200, 206.

208, 212, 215, 234, 244, 254.

256, 257, 271. 363. 389. 466.

479-481, 583, 603, 614. 619,

627, 641. 646, 705, 706. 789.

790, 805, 832-834. 873, 878.

879, 954, 972, 973, 983, 1006,

1036-1040, 1045, 1047, 1066.

Vrees, 1002. Vriend, 225, 228, 246, 909.

```
-schap,   71,   129,   130.   143, 
```

200, 874. 990. Vrouw, 10. 12, 141, 151.217,225,

Digitized by VjOOQIC

IIKO

2AAK-R£ÓISTER.

228, 233, 256, 361, 477. 479,

582, 583, 652. 661, 662,

Vrucht, 446, 449, 483. 583, 622,

623, 629. 865, 872, 914.

954, 1072.

Vrij-brief, 699. . 'doai, 139, 255, 322. 352, 354,

375, 376, 385, 467, 474,

480, 719, 1070. . . (burger). 78, 473. 759.

• -gegeven, 699.

. -heul, 161, 219, 558, 789, 1005, 1029. 1063.

• > van denken en spreken,

handel, 465.

-oian, 234, 256, 363.

-mans-vaartuig, 727.

. -stelling. 273, 316, 374, 376,

385, 467, 513, 571. . -werker, 790. 839. . -williger. 137, 148. Vuur, 627, 956. . geven, 249, 710. . -werk, 130, 404, 418. Vijand, 57. 130, 135, 137, 145, 146. 179, 249. 255, 259, 270, 271. 275. 284, 319, 468- 470, 802, 818, 887. • (Europeesche). 50. Vijandelijkheid, 246. Vijandschap, 71.

Waag. 41, 158, 183, 331,585,624, 646, 669,670,672,673,729, 730, 921, 1036, 1072. 1073.

. -geld, 670, 816.

. -gerechtigheid, 158, 705, 1073.

. -meester, 669—672. Waar (droge), 603

• (natie), 603. Waarde (getaxeerde), 327. Waardigheid, 1005. Waarloos, 113.

-nemen (de belrekking van Baii- luw en Dros.saard), 711.

-nemer, 68.

Wacht, 102, 147, 150. 152—154, 182, 183. 220, 222, 223, 412, 586, 614, 620, 630, 638, 709, 711, 713, 740, 821, 823, 861. 903. • (Chineesche), 152.

Wacht (inlandsche), 895, 896.

•houden bij kruitmolens, 596. -huis, 104. 152, 153. I • -meester, 546, 838. -schip. 381. -volk, 152, 182. Wagen, 83, 207, 213, 214, 257, 320-323, 351, 391. 393, i 395, 789, 790, 911. 913,

(geschiklerdfi), 212. (vergulde), 141, 142. 213. -huur. 83, 191, 192. 265. 487 943

-pacht. 138-140, 142, 212, 213. 273,290,319- 321, 326, 328, 352, 354, 443, 444, 717, 719, 1051. -verhuurder, 323 -verhtturderij, 149, 324. 443 Wajang, 182, 331, 585, 586, 601. , 673, 674, 716, 718, 729, 733. I 734, 776, 781, 787, 918, 920. 922 WaL 40. 65, 102, 105, 220. 222. 409. 821-823. (aan) komen, 7. I Wanbedrijf, 951.

• -betaling, 43, 234. 361. 362. Wand, 803.

Wandeling (in de) brengen, 181. < . -gedrag, 14, 826. 902. . -orde, 335. Wapen, 64, 440.

(Chineesch), 182. (geslachts-l 211. (mlandsch), 132. 133. Wapenen (zich), 152. Wapenhandel, 355, 469, 556. • -goederen, 407. . -kamer, 21, 26, 64. 117— 120, 149, 150» 156. 302, 757, 873, 906. 907, 931, 1048. -goederen, 929. -ongelden, 858. Warong, 15, 649, 678-680. 694. 696, 703, 716, 739, 776, 781. 785, 787. 828. 924. -geld, 721, 725. -houder, 154, 651, 695. Was, 22, 75, 607, 645, 646. 671. . -kaars, 22, 82, 83, 301. 310. 622, 645, 682, 703, 704. 108L

Digitized by VjOOQIC

2AAK-REQISTEf^.

IIKI

Wasschen, 866, 872, 955, 957.

• -scherii, 559. Waler, 101, 206, 329. 628, 656, 804, 822. (warm), 955.

en rijst (op), 654. 659, 662, 663,683,687,690.691,919. -bali, 956.

fiscaal, 20, 21, 26, 35, 57, 146, 150, 222, 536, 585. 598, 614, 616, 638, 642. 719, 720, 722. 723, 748. 790, 821, 861, 888, 1000. 1004, 1034. 1076. -hoDd, 666. -kant, 621. -leflKer, 929. •leiding, 101, 223, 822. -weegkunde, 110. -werk, 99-102, 107. Wedden, 655.

-schap, 656. Weduwe. 141, 233, 256. 268,269, 362, 447, 894, 1006. 1007, 1033, 1034 Week, 237. '

-markt, 568, 738. Wees, 281, 1006, 1007. » -huis, 302, 1026.

512, 790, 984, 985.

-meester, 281, 282, 486, 488,

-kamer, 181, 455, 456, 498,

579, 794, 840,

906, 984, 985, 1077.

•kennis, 511. '

Weg, 220, 222,321,382,622—624,

628,647,649.650,694,1051.

. rHeeren), 8. 10, 141, 147,

443, 620, 709, 710,

• -blijven uit de vergadering van . diakenen, 794.

W^en. 52, 413. 639, 669-672,

1. Wegloopen van slaven, 191. Welvaart, 200, 286, 308, 558.

-zijn (algemeen), 100, 138, 139.

Werf, 171.

• -officier, 548.

Werk (particulier), 187—189, 193. {^7. 828. ' (publiek). 99, 326. • (secretarieel), 185. . -baas, 29. 101, 217, 219, | 730. 828-830.

Werken (Comp" gemeene). 16. Werkjongen. 29, 186, 1»B-194.

• -man (Chine&sch). 56, 183

• •loon, 25, 71. 262.

•loods. 222.

. -plaats, 216, 222. 827.

• -slaaf, 219, 220. Werver, 1048.

• -ving. 1048.

Wet, 615. 616, 1021, 1022.

. ('s Lands), 742. Welanger, 1074. Wetboek (crimineel). 969.

• -tig verklaring, 939. Wiel, 411, 421.

Wil ruiterstej, 91, 547.

-aemis, 815.

Wildschut, 634.

Willekeur, 99.

Wimpel, 615.

Winahoom-balkie, 424.

Windsel, 958.

Winkel, 219, 220, 222, 457, 559, 560, 567, 585. 620, 621, 627, 629. 645, 649. 651, 694, 703, 721, 821, 834, 935, 1073. fffroote), 79. (kleine), 155.

Winkelier, 515, 621.

Winnen, 655, 693.

Winner, 661.

Wmst, 337, 1034.

• (particuliere), 68, 70. -derving, 799.

Winsten (stille), 80, 593, 756. Wissel. 253. 273, 861, 894. Wisselen (klein geld tegen grof geld),

629 Wisser, 250, 421.

. -bol. 422.

. -stok, 421, 424. Witkalk, 75. 504.

• •kwast, 23.

• -ten (werkwoord), 220. Woeker, 635.

• -keren. 768. Woestijn, 9. Wol, 628. Wonen, 412, 797.

(in de slad), 717. Woning (vrije), 96. Woonhuis, 104.

• -plaats, 10. 37, 209.

(vaste), 113.

Digitized by VjOOQIC

liBi

ZAAK.RËQISTEI^.

Woord van eer, 355. 479, 611.

Worgen, 572.

Wraak, 8, 10.

Wijf (Chineescb), 661, 662, 690,

919, 976. Wijk, 151, 183.

• -raeesler, 151, 325, 326, 356,

910, 1056, 1058. Wyn, 158, 160, 196,403,595,839,

IJken, 833.

iJking, 1036.

IJkmeester, 672, 833, 967, 973.

IJkwezen, 316.

IJver, 175, 767.

IJzer, 24, 70, 109, 289, 299, 414,

416, 417, 424, 436, 438, 671,

755, 804, 931. » -warong, 724.

• -werk, 414.

IJzers (in de) Uinken, 1031, 1032.

Zaad, 50, 566.

Zaak (crimineele), 1007.

Zadel, 339, 346, 348.

-maker, 303. Zak. 347. Zakken-geld, 349. ZamenroUing, 14.

• -trekkinff, 525. Zand, 21, 220, 627. Zee, 708.

■ (in) steken, 146.

• -batterij, 102, 105, 406, 824.

• -gewas, 612, 665, 672.

-hoofd, 222, 821.

• -manschap, 979.

• -mogendheid, 972.

. -olïicier. 159, 175, 207, 318,

459, 944. Zeep, 75, 622. Zee-post, 980.

• -roover, 913.

• -slag, 894.

-strand, 146.

. -vaart, 335, 467, 536, 545, 546, 551, 758, 870, 890, 1006. Zeevarende, 1, 26, 28, 46, 74, 137, 144, 196,197,201,254, 355, 459. 523, 538- 540,544,635,693,694, 930, 947

(Chineesc'h), 158, 335, 336, 933, 934. 1080.

Zeevarende (Europeesch), 136.

(Javaansch), 136. 863, 1039.

• -wezen, 927.

-wind, 493.

Zegel, 184, 185, 238, 369, 603, 606, 619, 1038,1056,1067. (l}omp>), 18. . (k]ein\ 202, 203. -Uk, 203, 267. -recht, 488. Zegen, 129, 131, 143. Zeil, 22, 187, 195, 240, 364, 806, 979.

-doek, 424.

-maker, 523.

• -makers-ambacht 195.

```
-winkel,  187,  188,  195, 
```

Zek-geld, 82-86, 186, 196, 202—
230, 263-266. 309-312. 376, 377, 388, 401, 402, 467, 510, 511, 519, 727, 758. 800. Zelfbehoud, 124. Zendeling, 613, 990. Zel-stok, 809. Zicht (op), 89. Ziek, 809, 897.

Zieke, 34, 375, 403, 540. 558. 8t 866-868, 871, 873. 880. 944— 950, 953, 955-957, 960-96J. 966, 985, 986, 992. 994, 1026. 1027, 1046. Ziekenhuis, 223, 821,865,866,947. 949, 957. -kar, 375, 376. -oppasser. 872. 955. -schip. 550. -schuit, 872, 880. -transport, 1026. •trooster, 45

-vader, 864, 866, 872, 880, 945, 953-955. -vertrek, 947, 955. -zaal, 956. Ziekte, 28. 133, 151, 234,237,259, 359, 368, 465, 493, 530, 557, 630, 867, 927, 938. 947, 950, 951, 953, 955. 958, 960, 963. 965, 986, 1074. ' (epidemische), 994. • (interne). 946. Ziel-besoiirijvinff, 12. Zienswyze, 1063.

Digitized by VjOOQIC

ZAAK-REGISTER.

11K3

ZUver, 93. 124, 127, 128. 243 244. 252. 606. 083, 1069.

```
-smid,  620. 
```

. -werk, 818. Ziodelijkheid. 208, 742. 864, 947. Zoek (te) raken, 826. Zoetigheid. 805. Zonnestraal, 459. Zons-ondeivajig, 709, 710. 713. Zoon. lOOO.. .

Zout, 22. 217, 219, 271. 289, 301, 403. 573, 605, 728,839,996,

. 1081.

• -pacht, 445, 448. Zuinigheid, 318. 760. Zuiveren, 218, 669, 957.

Zuiveren (zich), 1002. Zuiverheid. 864. 947. Zuivering, 101. 822 Zunder, 410, 418 Zuurkool, 39. Zwaarte. 997. Zwabber, 250. Zwager, 1000.

-schap. 1019. Zwalp. 424, 976. Zwavel. 408. 417.

-raffineerder, 393, 394. Zweren, 38.

Zwerver, 12, 710.

Z\jde. 602, 618-620, 628, 671, 705.

Zy-linie. 479.

K.AI1AT-B0n DHL 111.

Digitized by VjOOQIC

^y^>

Digitized by VjOOQIC

I I

Digitized by VjOOQIC

B'DAnn.(719l5

Digitized by

Google

Status

Historis

Jenis

PLAKAATBOEK

Nomor / Tahun

nederlandsch-indisch-plakaatboek-1602-1811 / 1894

Pejabat / Kementerian

Gouvernement van Nederlandsch-Indië

FRBR URI

/akn/id/act/plakaatboek/1894/nederlandsch-indisch-plakaatboek-1602-1811

Dikurasi oleh CRPG Mobot AI