PLAKAATBOEK Historis

Nederlandsch-Indisch plakaatboek, 1602-1811

Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a project

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the

publisher to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. We also ask that you:

Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
Refrainfivm automated querying Do nol send aulomated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for informingpeopleabout this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countiies. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of this book on the web

at|http: //books. google .com/l

Google

Dit is ccn digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliothcckpl anken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat

doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken.

Dit boek is na oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke

domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrecht termijn is verlopen. Het kan per land

verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van

geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn.

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de

lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u.

Richtlijnen voor gebruik

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automaüsch zoeken. Verder vragen we u het volgende:

Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet -commerciële doeleinden.
Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn.
Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet.
Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng.

Informatie over Zoeken naar boeken met Google

Het doel van Google is om alle informaüe wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken

op het web via|http: //books .google .coml

NEDERLANDSCH-INDISCH

PLMAATBOEK,

1602—1811,

DOOR

Mr. J. A. VAN DER CHIJS.

ELFDE DEE

» * * * * ê M « «

178B— 17Ö4. ' '•-:•.

• •- • • . • ! •••

• •• • • .« ; ♦,• : :• .

uitgegeven dd^r het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen met medewerking van de Nederlandsch-lndische Regering.

BATAVIA

'sHAGE

LANDSDRUKKERIJ.

M. NIJHOFF.

\ 'O -

ÏTHENEW/ORK

'küblicubüary

j TIL Ut*» ^<?U».04kriONt^

ERRATUM.

• • • •

<• •

• « * « . • '- •• •• • « •

Bladz. 799, regel 9 v. b. eerste goeSei;en;.&^:*v^te goederen

• « • *

• • • ■•

; •*

"" •«- • * : • •

```
*  -  -    •  „  -  !' 
```

•      •      •

• ••

•

• « •

• • •

• •

• • ■

• ,

. .. - • • «. , • • •

, • 1. « •

•

« • « • • «

•

15 Januarij. Last op de buiten-kantoren van aUe boeken en papieren^ welke jaarlijks aan de kamers Amslerdam en Zeeland werden gezonden^ ook een stel te zenden aan de ktxmers van het Zuider en Noorder kwartier^ te heginnen met 1 Jannaaij 1788.

Volgens hun schrijven vao 28 December 1786 vonden Heeren XVII*^ zulks >om byzondere redenen" noodig.

In plaats van twee, moesten derhalve voortaan vier stellen gezonden voorden. -. • ^.^- . - .

« 1 <<«

```
•« 
```

Januarij. Kennisgave^ dai^^t^üegering voornemens was assignatien op Nederland •af 4e geven.

Benoodigd was eene som van iOOfiOiy guldens aan ducaten en zilveren speciën.

De assignatien zouden in Nederland eerst na de najaars-ver- kooping van 1789 uitbetaald worden.

25 Japuarij. Intrekking van het bepaalde op 2 November 1787 nopens wagenpacht.

In aanmerking genomen zynde, dat, hoe zeer men ter sessie van den i,^^ November jongstleden inzonderheid lot verhoging der pacht is overgegaan om daar door de als toen verleende afslag van tien ryksdaalders voor iederen wagen, die de wagenverhuurders binnen de stad mogen houden, weder te vinden en eene meer- dere evenreedigheid tusschen die verhuurders en die van buiten de stad te doen plaats hebben, men echter niet negeeren kan,

PLAlAAT-aOtt DEEL XI. 1

2 1788. W. A. ALTINÖ.

dat deze meerdere pachl de laatst gemelde in deezeongelakkige tyden drukken moet en dat het hun eenigziuls hard moet vallen, dat zy door cene gratie, die aan hunne meede verhuurtlers van wagens verleend is, moeten lyden ; zo is mitsdien goedge- vonden en verstaan de pachl voor iedere wagen, die de wagen- verhuurders buiten deze stad mogen houden, weder te stellen op den ouden voet of op ryksdaalders dertig in het 'jaar: en in zo verre het gemelde besluit als nu weder in te trekken; en hier van het collegie van Heemraaden kennis ie geeven.

2i9 Janaarij. Maatregelen in hei belang van de pasar te Batavia.

Qonfbrm de door het collegie van Schepenen gedaane voor- stellen, rakende eeaige nodige schikkingen omtrent de bazaar binnen deze stad, is goedgevonden en verstaan : 1® aan .i(eQ« P^f^^f ^^? S^l^^W^ bazaar, ter meerdere veilig- heid ,V toe jt^voêgenVTcr Üiiö'ëfesche wykmeeslers, hewoonders vaD die roArl^t, :^ra:metts toezifft te neemen, dat niemand in het zyse verkórt^-eT eenige ongeoorloofde knevelaryen ge- pleegd ^pd]ên;\efï:^SiVoi{ds beurtelings eens de ronde Ie doen, ten Tehfde' (e* ontwaren, of er goede wagt gehouden word en alle de deuren en toegangen gesloten zyn, mits- gaders te zorgen, dat voor ieder huisje of woning een kily water by de hand zy om, in cas van brand, water by de hand te hebben; en, by ontdekking van eenige wanordres in de bazaar, zo omtrent de behandeling van deti pagter. opschudding, als anderzinls, direct aan den Baljuw dezer steede kennis daar van te geeven, ten einde die officier daar in zoude kunnen voorzien; 2^ den pagter en de vier wykmeeslers van gemelde bazaar te qualiflcecren om uit de bcwoüuders van dezelve alle nagten beurtelings eeq wagt te formeeren van vyf man, len einde voor de congsie te waken en twee maal des nagls over de geheele huzaar de ronde te doen oni« by eeuig voorval, daar

W. A. ALTINQ. 5

van len eersten kennis te geven ann den wykmeesler, in in wiens wyk zulks komt te exteeren;

3° den fabriek, Jacobus Anthonius Beyvanck, te qualificeeren om een brandspuit met dies toebehoren ten dienste van (Ie gemelde l)azaar te verstrekken en in het daar toe ver- vaardigd vertrek in het pacht-huis of congsie te bergen ; en als brandspuitmeesters daar over te benoemen de voor- noemde pagler en vier wykraeesters;

4° de opgenoemde wagters by alle voorvallen by de brandspuit te lalen dienst doen en die, buiten de jaarlyksche, generale probeering der brandspuiten, alle drie maanden eens, in presentie van den Baljuw, te laaten probeeren;

^^ de sleutels van het gemelde brandspuithuisje te laaten be- waaren in een kasje in de congsie en van dat kasje de pagter, zo wel als de wykmeesters, ieder een sleutel te doen houden om op de eerste ontdekking van brand ten eersten gereed te kunnen weezen;

6° als wykmeesters te approbeeren de daar toe voorgedragene Cbineezen, lo Paoko, voor de Zuidwest zyde. Louw Sienko, voor de Zuidoust-y Lim Tien Soey, voor de Noordwest en Tio Tienko voor de Noordoost zyde van de bazaar; en

7® aan ieder van de voormelde wykmeesters, tol een teeken en kenmerk, voor reekening van de stads kas te lalen af- geven een schild met hel wapen van Batavia, ten einde bet zelve boven de posten van huime deuren op te hangen, en een rotting met een zilvere knop, almeede met het gemelde wapen daar op gegraveerd, mitsgaders een schriftelyk bewys van hunne aanstelling, door den secretaris van het voornoemde coUegie geteekend.

8 Februari]. Vereeniging van het regetUschap Tji-kalong met het regetUscfiap Tji-andjoer.

Tusschen beide r^ntschappen hadden steeds kwestiên bestaan, welke de Regering door hunne vereeniging onder ^D hoofd meende te kunnen oplossen.

4 1788. W. A. ALTlNÓ.

12 Februari). Wijziging van hel bepaalde op 20 April 1770 nopens beleeningen door de Bank-courant en Bank van leening.

Is goedgevonden en verslaan weder in te trekken de by het S?^^** arlicul van de instructie voor gemelde banken van den 20'° April 1770 gestelde order, om geene beleeningen op hypotheeken boven de lienjaaren te laten continueeren, en voortaan de beleeningen by het gemelde coUegie zonder eenige bepaling van tyd te laaten geschieden ; en daar onder te comprehendeeren alle de zodanige, welke thans reeds ouder dan 10 jaaren zyn en drie duizend en acht honderd ryksdaalders bedragen, dewyi men van begrip is, dal die order voor alle, doch in het byzonder voor behoeflige lieden, eene drukkende lastpost is, naardien zy niet in staat zyn de beleeningen af te lossen en, wanneer zy by andere collegies of particuliere personen daar toe gelden willen opnoemen, op nieuws ongelden moeten maaken.

19 Februarij. Opleiding van inlanders tot artiUeristen.

Vijftig inlanders uit de Boeginesche en Balische, te Batavia aanwezige kompagnién zouden te Meester Comelis of op eene andere, »bekwaame" plaats in de behandeling van het geschut geoefend worden, ouder genot eener maandelijksche toelage van twintig stuivers boven hunne gewone gage.

De Regering verhoopte op die wijze van bedoelde inlanders, »in cas van nood, een dubbeld nut*' te zullen trekken.

28 Februarij. Verbod tegen hel uitvoeren van Indische vogels naar Japan.

Dit verbod is op verzoek van de tolken in Japan uitgevaardigd.

28 Februarij. Wijziging van het bepaalde op 31 Maart 1786 nopens den kassier en den boekhouder van hel vendu-departement.

Door den heer (louverneur Generaal te kennen gegeven

W. A. ALTINQ. K

zynde, dat de vendameesters dezer steede aan zyn Edelheid verzoek gedaan hadden, dat onder hun het kassier- en boek- houderschap, in steede van om bet jaar, zo als by deze regeering, volgens het aangetekende ter resolutie van den 31"" Maart 1 786, gearresteerd is, om de twee jaaren zoude mogen worden verwisseld, om dat zy oordeelden, dat de tyd van een jaar daar toe te kort was, alzo zy, wanneer zy nauwelyks de nodige kunde in die diensten verkreegen hadden, dezelve direct weer moesten qaitteeren; zo is, om die reeden, goedgevonden en verstaan de kassiers en boekhouders van gemelde vendumeesters voortaan, in steede van om het jaar, om de twee jaaren te laaien verwisselen en voor zo verre het voornoemde besluit van den 31~ Maart 1786 te altereeren.

11 Maart. Verstrekking van brandhout aan Compagnie^ s schepen.

Is goedgevonden en verstaan in den vervolge raaandelyks te laaien verstrekken aan een schip:

van 300 man en daar boven. ...... 6^3 vadem brandhout,

» 200 en daar boven 5 »

» 180 a 160 lot 200 man 37,

" 100 tot ISO man 2Vj

•^ 50 • 100 » 2

50 man en alle mindere \ » »

n »

Vroeger kregen de schepen, b meest alle met 100 a %Q •koppen bemand", 2 vadems en die met 50 en minder koppen bemand 1 vadem brandhout 's maands.

11 Haart. Gangbaar verklaring (yp Java van Japansch kapergeld.

In overweging genomen zynde, dnt men buiten staat is de

door de Javasche ministers gedaanen eisch van duiten voor

,dit jaar, uit hoofde van het gebrek, dat men hier daar aan

6 1788 W. A. ALTINQ.

heeft, te kunnen voldoen en het echter noodzakelyk is dit gouvernement de benodigde kopere munttelaaten toekoomen:

dat het ook onzeeker is, of en wanneer er uit Nederland een genoegzaam getal duiten zal worden aangebragt om, zo wel dit gouvernement, als andere comptoiren, daar van naar vereisch te voorzien;

en dat het dus, om dit gebrek te suppleeren, het raadzaamst zoude weezen eenige Japansche pitjes, schoon ook zo zeer daar niet getrokken als de duiten, naar derwaarts te verzenden, wyl op dezelve nog een winst van 1S*728 procento te behalen is, te meer dewyl er nu gelegenheid is die van den factuur- houder, Godfried Christoffel Fetmenger, als gemagtigde van het opperhoofd van den Japanschen handel, Johan Frederik baron van Reede tot Parkeier, machtig te worden, even gelyk zulks in den jaare 1784, volgens het genoteerde ter resolutie van den 6'° January van dat jaar, van hel toenmalig opperhoofd van gemelden handel en tegenswoordigen directeur van Bengalen, M' Isaac Titsing, heeft plaats gehad;

zo is mits dien goedgevonden en verstaan den heer Directeur Generaal te qualiiiceeren om van gemelden Fetmenger qq. Gomp^ weegen over te neemen de van Japan aangebragle 4161440 p^ Japansche pitjes, tegens twee en een quart rd^ voor de duisend p% uitmakende rd^ 9363:12 of zo veel, als in den voormelden jaare aan gemelden Titsing daar voor betaald is;

en voorts die pitjes naar Java te zenden, ter gedeeltelyke suppletie van der voornoemde ministers eisch van duiten, met en benevens f 15000 aan laatstgemelde munt.

~ Maart. Intrekking van het op 29 Junij 1786 nü- gevaardigde verbod tegen den uitvoer van olij.

Geconsidereerd zynde, dat de uitvoer van alle zoorten van oly, die tol het branden van ligt gebruikt kan worden, by biljcl van den 29'" Juny 1786 is geinterdiceerd uil hoofde, van hel algemeen gebrek, dat er als toen, zo hier, als op Java, daar aan

W. A. ALTINQ. 7

was, en dat die interdictle tot heeden toe nog stand grypt, dog dat meu intusschen zo veel katjang hier in de bovenlanden beeft gecultiveerd en 'er van Java zo veel klappus oly isaan- gebragt, dat thans de takker katjang oly tegens twee Spaansche reaaleo word aangebooden; en dat, behalven dat dus de reeden van dat verbod ais nu cesseert, het ook te vreezen is, dat, zo de vervoer daar van niet weder opengesteld word, de culture van katjang zal worden verwaarloosd en men in der tyd weder in dezelfde ongelegenheid als (oen zal geraaken, buiten en behalven dat dit interdict tot stremming van den particulieren handel is strokende; zo is goedgevonden en verstaan den gemelden uitvoer van oly weder te permitteeren en het voorschreeven billet dien volgende in te trekken.

18 Maart. Spillage op peper.

Dewyl by bet reglement op de in- en afschryvingen van den 50^" April 1765 geene bepaaling gemaakt is, hoe veel de admini- strateurs by het harpen van peper aan stof zal worden gevali- deerd; zo is goedgevonden en verstaan voortaan op alle aangebragt wordende peeper niet meer dan 2 percento voor stof by het harpen van de/elve te accordeeren.

25 Maart. Vrijstelling van alle inlanders^ zoo binnen^ als buiten de stad Batavia woonachtig, van het betalen van hoofd-geld voor hunne slaven.

De majoor der inlandsche militairen, Nahim Bnkti Naya Widjaja, heeft by een addres vertoond :

dat de onder hem, als commandant der Westzydsclie Javaanen, sorteerende ingezeetenen, voor zoo verre dezelve binnen de buiten- posten woonden, hem ten ernstigsten en by continuatie hadden verzogt voor deze regeering te brengen hunne beede om ontheft Ie mogen worden van de impositie van veertig stuivers 's jaars voor elke slaaf, alzo zy dezelve onniogelyk zouden kunnen opbrengen ;

e 1788. W. A. ALTINQ.

d9t ahneede successive by hem waaren gekomen de commaii- danten» die dit addres oeveos hem badden onderteekend, met communicatie, dal hunne onderhorigen ook om de gemelde ontheflBng suppliceerden, onder betuiging, dat zy niet in slaat waren de door deze regeering gerequireerde contributie te fourneeren ;

dat hy en gedagte commandanten, na herhaalde van de band- wysingen, bespeurt hebbende de zaak daar meede niet te kunnen reprimeeren en eerder te dugten hebbende, dat hunne voor- Doemde onderhorigen, in cas zy langer hunne voorspraak wei- gerden, zig zomtyds met veel drift en onverstandige uittingen zelfs by deze regeering zouden vervoegen, dan wel hunne woon- plaatzen zouden verlaten, en zy dus van de tot bezetting der wagten benodigde manschappen zouden gepriveerd worden, genoodzaakt waaren die intercessie thans te doen;

en dat zy uit dien hoofde voor en van wegens hunne onder- horigen ootmoedigst smeekten om eene gunstige consideratie van de soberheid der middelen, waar uit dezelven hun bestaan zogten ; van het nadeel, dat de vermindering hunner slaven en arbeiders of het verloop dier ingezetenen zelve met hun volk aan de cultuur en destributie der producten en levensmiddelen, het welk hunne handteeringen waaren, zoude toebrengen; en boe veel van de door hun geteelde en ten verkoop rond gebragt wordende benodigdheden reeds aan geregligheid wierd betaald ;

en dat, nadien zy niet twyffelden, of deze regeering zoude hier op edelmoedig willen reflecteeren, zy zig onderwonden mede te bidden om op bun een gunstig oog te slaan, vermits zy, schoon ongaarne, meede moesten betuigen, dat hun de voor- melde impositie insgelyks ten hoogste bezwaarde, alzo hunne inkomsten zeer gering waaren en doorgaans, al zedert lang, nauwelyks toereikten tot de nodige maintenu van de distinctie, die hunne posten vereischteu, te meer zy, uit hoofde van die distinctie, eenige slaven moesten houden lot het verrigten van den nodigen arbeid in hunne huishoudingen, welken zy zelfs niet konden doen, en zy buiten dien genoegzaam geene lyfeigenen ba4den;

W. A. ALTINQ. 9

20 is hier over gedelibereerd en in aanmerking genomen, dat, iioe zeer men ter sessie van den 3*"° December 1787, volgens bet genoteerde ter resolotie van dien dag, besloten heeft dit liooH-geld in te voeren om daar door, was het niogelyk, voor eeD gedeelte aan het billyk verlangen van de heeren Meesters te voldoen met de op- en ingezetenen alhier iets van het hunne te doen contribueeren om de maatschappy in het draagen van haare importante lasten te gemoed te komen en on\ hun Wei- Edele hoog aehtbare tevens te overtuigen, dat deze regeering gaarne alles van haare zyde wil toebrengen, dat tot bereiking van dit oogmerk zonde kunnen strekken, men egter toen reeds bedogt geweest is, dat deze nieuwe iniposilie niet zonder onge- no^^ van de gemeente zoude kunnen worden geïntroduceerd, inzonderheid van die geenen, welke hunne slaven niet zo zeer uit een zoort van luxe houden, als wel om door der zei ver arbeid zig een middel van bestaan te bezorgen;

dat men ook niet ontkennen kan, dat dit hoofd-geld, ofschoon matig, egter voor den gemeenen man drukkende is, voornament- lyk in deze ongunstige tyden, waar in allesin verval is en het, meer dan ooit, voor dezelve bezwaarlyk valt zig het nodige onderhoud te verschaffen;

en dat, boe wel het te wenschen zoude zyn, dal men dit verzoek der inlandsche natiën op eene gevoeglyke wyze van de hand kon wyzen, om dat de concessie van het zelve veelen anderen en inzonderheid de Chineezeu en andere onchristenen aan zal zetten om met verzoeken van gelyken aart op te koomen, de tegenswoordige, ongelukkige gesteldheid en magteioosheyd, waar in men zig bevindt, egter niet toelaat om een zaak van dien teeren aart, als het invoeren van nieuwe belastingen is, met force te pousseeren, ten einde zig niet te expoiieeren aan de akelige gevolgen, die daar uit zouden kunnen resulteeren en niet zonder grond te vreezen zouden zyn, daar men uit dit request reeds niet onduidelyk kan afneemen, dat deze belasting d^n inlander zeer mishaagt en mogelyk, indien hy daar van niet gelibereerd wierd, tot murmureeringen zoude kunnen doen overslaan ;

10 1788. W. A. ALTINQ.

en IS mitsdien goedgevonden en verstaan alle de inlanders, zo in, als buiten deze stad, te libereeren van de by gemelde resolutie gearresteerde en bybillet vanden 18«" December 1787 geinlroduceerde impositie van 40 stuivers 'sjaars voor ieder slaaf of slavin, die de inwoonders en ingezetenen alhier in èygen- dom bezitten of in huur hebben.

Zie ook 18 April 1788.

« 28 Maart. Kennisgave aan de buüen-kanioren, dat de

Regering eene overeenkomst md den leverancier van

Chinesche matrozen had aangegaan.

Volgens dat contract werden de Chinesche matrozen geleverd voor 9 rijksdaalders per maand en per stuk, ouder voorwaarde, dat zij van Regeringswege zouden erlangen het gewone rand- soen aan rijst en brandhout.

1 April. Inwisseling van oude tegen nieuwe brieven van crediet.

Vermits ter sessie van den 18^" December 1787 besloolen is de lyd, in welke de inwisseling der thans rouleerende brieven van credit van rd» 50, 200, 300, 400. 500 en 1000 zoude moeien geschieden, te bepaalen, zo dra de daarvoor opnieuw aangeu)aakte in gereedheid zouden zyu gebragt, en gemelde nieuwe brieven van credit als nu zyn vervaardigd; zo is goedgevonden en verslaan den groot kassier, Welgevare, te qualificeeren om de voornoemde, thans rouleerende brieven van credit tegens de daar voor nieuw aangemaakte credit brieven van 50, 200 en 500 rijksdaalders in te wisselen en daar toe door denzelven alle dagen, van den 10*" dezer tot ultimo May aanslaande, voor en na den middag, uitgenomen op Zondagen, Ie laaien vaceeren; en de gemeente hier va» by billet kennis te geeven.

Op den 10*" Junij 1788 werd de termijn voor het inwisselen

W. A. ALTING H

verkngd' tot ultimo Junij daar aan volgende, waar van aan de gemeente kennis is gegeven l>ij biljet van den 13*^®^ Junij 1788.

-^ April. Bepalingen in het belang van Batavia's ge- zondheid.

Op een ingekomen extract uit de resolulien van Scheepenen dezer stad van den 2'^ dezer is goedgevonden en verstaan dat collegie te qualificeeren :

1^ tot het laaten dempen der Leeuwinne graft binnen deze stad van de groote rivier by de Middelpunts brug tot aan de stads binnen graft [)y de Rotterdammer poort met ^penlaating van de Tygers- en Kaaymans-graften, en van de Haleidsche graft van de Westzyde der Roea Malacca tot aan de stads binnen graft onder de wal aan de West- kant met openlaating van de Spinhuis graft, met despys, die uit de overige graften binnen de stad zal worden gebaggerd, de eerstgemelde graft door den aanneemer der uitmoddering van de Oostkant en de tweede door die van de Westkant, en zulx uit consideratie, dat, volgens het geavanceerde by gemelde resolutie, voormelde dwars graften den meesten tyd onbevaarbaar en reeds zodanig verland zyn, dat die zig zelfs binnen weinige jaaren door de van tyd tot tyd by hoog water aangespoeld wordende modder geheel en al zullen dempen;

dat het gemelde collegie, by eene genomene oculaire inspectie dier graften ten byweezen van den landmeeter, de Roo, en den rooimecster, Brkelens, gebleken is, dat dezelve, zonder ongerief voor de ingezetenen, die zelfs naar die demping verlangen, gemist kunnen worden en de overige graften in de stad, door de demping derzelven, in het drooge saisoen van meerder water zullen worden voorzien, zonder by eene sterke afwatering eenig inconvenient aan te brengen ; en dat door de uitmoddering daar van, zonder eenig wezendlyk nut, telkens op nieuws gelegenheid gegeven word tot de uitlaating van de allerschaadelykste dampen,

18 1788. W. A. ALTINQ.

welke geduurende bet grootste gedeelte van het jaar, dat zy droog liggen, door de verbarding en toeschroeijng van de modder zig daar in verzamelen; 2^ om de uitmoddering van de overige graften binnen en buiten de stad en die van het kasteel voor dit jaar weder op den vorigen voet, by verdeeb'ng van vyf wyken, op de daar van gemaakte conditien aan te besteeden, ter belaaling van een derde door de Compagnie en twee derdens uit de stads kas, en daar mede te laaten beginnen met primo May aanstaande en eindigen met ultimo October daar aan volgende, onder het op- en toezicht van twee gecommitteerde leeden van bun Eerwaardens in iedere vvyk, met toevoeging van de ordinaire opzigters by de uitmoddering, onder toelegging aan denzelven van hel gewoon salaris van rd" 15 per maand;

3^ om, tot goedmaking van de kosten dezer uitmoddering, ingevolgen jaarlyksche gewoonte, van de inwoonders der huizen in de stad, de Zuider voorstad en de Chineescbe campoog te mogen beffen een halve maand huishuur. En, vermits het gemelde coUegie by voornoemde resolutie gedoleerd heeft, dat, niet tegenstaande hel by deze regering jongst op den 3^° April 1787 genomene besluit en den 13^° daar aan gearresteerd billet daar tegen, de graften merkelyk verlanden door het werpen in dezelve van allerhande vuilnis, het welk niet weinig contribueert om de onzuiverheid der lucht te vermeerderen en den dampkring in een gestadige besmetting te houden, en het dus blykt, dat de voornoemde gestelde orders lol tegengang hiervan schandelyk verwaarloosd worden, zo is goedgevonden en verstaan op nieuws het werpen van eenige grove vuilnis of stank verwekkende materialen, hoegenaamd ook, als grove vuilnis, rottingen, mandens of matten, adappen, kajangmatten, kranjang, bladeren, enz., in de gooten of riolen op 's heeren weegen of in de stads graften op het ernstig- sten te verbieden, op verheurle van rd 2S, mei renovatie van het gemelde, dienaangaande genomene besluit en gearresteerd billet; en de respectiveollicieren van justitie, mitsgaders den gecommit-

17Ö8. W. A. ALTINQ. iJ

teerde tot en over de zaken van den inlander en de wykraeeslers, nader op het serieuste te gelasten om met meerdere nauw- keurigheid te vigileeren, dan tot nog toe geschied is, dat de daartegens gestelde orders buiten de minste oogluiking geëxe- cuteerd worden.

18 Arpil. Vrijstelling der Chinezen te Batavia van het betalen van hoofdgeld voor hunne slaven.

Door de officieren van de Chineezen alhier by requeste verzogi zynde, dat hunne natie zoude mogen gelibereerd worden van de betaling van het by billet van den 18^° December 1787 bepaald hoofdgeld voor de slaven, ten dien einde all^eerende, dal het grootste gedeelte hunner natie aan hun haare beswaaren dien aangaande had te kennen gegeven, vermits zy van hunne slaaven door derzelver weg drossen, het continueel verdobbelen van hun goed, ziektens en sterft ens, waar door zy hun ruim 50 percent in het jaar kwamen te kosten, lasten genoeg te dragen hadden, ongeagt hel hoofdgeld voor zicli zelvs, hetwelk van oudsher hun was opgelegd te betaalen, dewyl zy toen van de wachtdienst waren geéxcuseerd, en dat de meesten van hun in armoede, beladen met eeue talryke lamilie, met het een of ander ambacht zig erneerden en tot buD behulp door koop of huur een a twee slaven waaren magtig geworden; zo is, in overweeging genomen weezende, dat dezelvde reedenen, die deze regeering bewoogen hebben om, conform het aangeteekende ter resolutie van den 25^" Maart jongstleeden, den inlanders van die belasting te ontheflTen, ook voor den Chineezen militeeren, te meer daar deze natie reeds boven alle anderen een hoofdgeld aan de Compagnie opbrengt, en dat dtenvolgende aan dezelve dit hun verzoek niet wel kan worden ontzegt, goedgevonden en verstaan alle de Chineesche in- en opgezetenen alhier te libereeren van het opbrengen van het voormelde, bepaalde hoofdgeld voor hunne slaaven.

14 1788. W. A. ALTINÖ.

25 April. Verbelcriiig der positie van de leden in den Raad van justitie te Balama.

Door hun WelEdele hooj: aglbare [Heeren XVfl"*"] kennis gegeven zynde, dat hoogst dezelven de conditien, waar op de leeden van den Raad van juslitie dezes knsleels tol nog toe zyo aangesteld, in dezer voegen verbeeterd hebben, dal: 1^ voortaan het onderscheid tusschen ordinaire en extra- ordinaire Raaden zal ophouden en alle Raaden van justitie als ordinaire zullen worden aangesteld; 2^ bet tegens woord ig, twaalfjarig verband zal verminderd worden op vyf jaaren om na dien tyd te kunnen adspi- reeren naar de posten bier in Indie, zonder onderscheid of dezelve justitieel dan wel politiek zyn ; zo nogthans, dat dat termyn voor de teegenswoordige leeden zal ingaan met den 25''" May 1787 en van die, welke in het vervolg zullen aadgesleld worden, van het ogenblik van derzelver introductie in den Raad; 5^ voorlaan aan de Raaden van justitie, boven het tegen- woordig ordinair tractement van f 200 's maands, nog zal worden loegelegt eene gelyke somma per maand onder den naam van een douceur: en dat eindelyk deze regering gehouden zal zyn om in bet vervolg, by vacature van de posten van advocaat fiskaal van Nederlandsch Indie en water fiskaal, tol de vervulling dier posten ad interim by preferentie in aanschouw te neeroen en daar toe te despicieeren zodanige leeden van den Raad, als, de vereischte bekwaamheden hebbende, genegen zouden mogen zyn om zig daartoe te laaten gebruiken;

zo is goedgevonden en verstaan hun WelEdele hoog aglbare voor deze gunstige schikking de oprechte dankbaarheid dezer regeering te betuigen, in hoop, dat daar door de occasie mag worden gefaciliteerd om de opene plaatsen in het gemelde coUegie met bekwaame subjecten te vervullen ; voorts den gemelden Raad van justitie daarvan te informeeren en wyders het gemelde douceur van / 200 'smaands aan de leeden

.W. A. ALTINQ. 18

van dal collegie uit Comp* kas Ie lanten afgeven in Indisch geld, doch zonder eenige korting, van den dag van den onlvangst van hun WelEdel hoog agtbare missive.

2S April. Toepassing op officieren van gelijken rang in Franschen koninklijken dienst van het bepaalde op 16 November 1785 ten aanzien van lioofd-offideren van 's lands oorlog-schepen^ enz., mei betrekking tot het ontmoeten in rijtuigen van leden der hooge Regering.

Heeren XYII»^ badden hiertoe reeds besloten bij hunne resolatie van 13 JuniJ 1787, aan de Indische regering medegedeeld bij missive van 20 Junij 1787.

6 Mei. Wijziging van het bepaalde op 20 Maart 1787 nopens de b^aling van suiker.

Door den beer Directeur Generaal gecommuniceerd zynde, dat hel gebrek aan contanten dagelyks zo zeer vermeerderde, dat zyn Edele zich buiten staal bevondt om langer de zuiker,die aan de Compagnie geleverd werd, volgens bet besluit dezer Kegcering van den 20'**" Maart 1787, voor de eene helvt in conlanten te voldoen; zo is, hoe zeer het ook te wenschen waare, dat den leveranciers van zuiker eenige contanten voor dezelve konden worden verstrekt, ten einde hun daardoor, niet alleen in staat te stellen van het loon hunner werklieden daar- meede voor een gedeelte te voldoen en dus die culture te bevor- deren, maar ook onder de gemeente eenige meerdere contanten, inzonderheid van schellingen, dubbelde stuivers en duiten, te doen circuleeren, vermits men echter zich weder in deze on- aangenaame verlegenheid, zo best mogelyk, dient te redden, goed- gevonden en verstaan de voormelde helvt, die besloten is in conlanten te laaien voldoen, als nu mede in brieven van credit te doen betaalen, doch met een opgeld van 9 a 10 procent, zo als thans, by verwisseling der gemelde credit papieren tegen contanten, moet worden betaald.

Zie ook 27 Junij 1788.

lé 1788. W. A. ALtlNÖ.

27 Mei. Kennisgave, dat de Regering voornemens was assignatiën op Nederland af te geven.

Reeds te meermalen in deliberatie genomen zynde denood- zakelykheid om zich weder op de best mogelyke vryze van contanten te voorzien, ten einde daardoor het zo beerschend gebrek daar aan, des doenlyk, in zo verre te suppleeren, dat men ten minste uit de verlegenheid geraake, waarin men zich bevindt, doch de finaale dispositie daaromtrent telkens uitge- steld weezende, op hoop, dat men eerlang uit Nederland eenig ontzet zoude erlangen, zo is thans daar omtrent in speciaale overweeging genomen:

dat liet gebrek aan contanten thans tot die hoogte is gesteegen, dat in de aanstaande maand de gewoone, noodzakelyke verstrek- kingen daarvan, die reeds zo nauw bepaald zyn, als met eenige mogelyklieid heeft kunnen geschieden, niet gedaan zullen kunnen worden ;

dat men ook diversche comptoiren van de volstrekt benoodigde speciën dient te voorzien, die reeds successive beslooten zyn naar derwaarts af te zenden, als:

Java met nog rd* 700O0

Cheribon met nog » 400O0

Bantam » 50000 Spaansche reaalen of. > 400O0

voor de peper culture;

Japan met • 25000

Palembang met 30000 Spaansche reaalen of. . > 40000 Banjer » 20000 » » » » 26000

waarmede thans niet langer kan worden gewagt zonder gevaar te loopen, dat de ministers en be- diendens, door manquement aan contanten, in eene verlegentlieid zullen geraaken, die, zoo voor hun, als de Comp% van de nadeeligste uitzigten zoude kunnen weezen;

dat de wissel, die de Bengaalsche ministers ten

behoeve van het Ëngelsclie ministerie te Calcutte op

Transporteeren rd* 241000

W. A. ALtiNQ. 17

Per trans|)ort rd* S41000

deze regeeriog hebben getrokken, thans mede dient

te worden voldaan mei 155000 Spaansch of « 206000

en dat er dus, ongerekend de voldoening van de dagelyks van Palembang aangebragt wordende thin, de geleverd wonlende zuiker en de Bataviasche huis- hooding, vereischt word een aanzienlyk bedraagen

van rd» 447000,

ongeacht, dat men reeds genoodzaakt is geweest het geld te moeten ligten, dat het schip Leiden voor den Chineeschen handel heeft in gehad;

dal men wyders uit Nederland op den van hier gedaanen geld-eisch voor 1787 weinig meer heeft te verwachten en omtrent de voldoening op die voor 1 788 geen de minste staat kan maaken, behalven dat men geen gunstig vooruitzicht hebben kan, dat daarop vooreerst in tyds aanzienlyke en toereikende sommas ontvangen zullen worden;

dat men ook reeds successive van de gemeente op assigna tien heeft moeten negotieeren een aanzienlyk niontant van 445990 ryksdaalders mei een nadéelig rembourssement van den ducaton van 78 stuivers met 74 stuivers en dat, daar die gelden voor hel grootste gedeelle van hier verzonden zyn moeten worden, de voorraad aan contanten hier zoodanig is verminderd, dat men niet stellen kan van de ingezetenen zeer aanzienlyke sommas meer te zullen kunnen bekomen;

dat hier door en door den particulieren vervoer uit deze colonie, die, hoezeer daar legens, zo veel mogelyk, gewaakt wordt, echter met geene mogelykheid in het geheel is tegen Ie gaan, de waarde van de contanten zo zeer is vermeerderd, dat men reeds by inwisseling van dezelven legens brieven van credit een opgeld van 15 percent moet betaalen en, dewyler geene munlspecien van eenige waarde worden aangebragt, de swarigheid om contanlen Ie bekomen hoe langer hoe grooter zal worden en dus ook de condilien om die te kunnen erlangen vüu lyd lot iyd nadeeliger;

dat het baitendien ook, zo men langer wacht met zig van

PL4tAAT-B0BI DEKL XI. 2

18 1786. W. A, ALTIN6.

eenig geld te voorzien, te vreezen is, dat men het benoodigde niet zal kunnen bemachtigen, dat in deze kommervolle tyds om- standigheden niet dan de akeligste gevolgen zoude veroorzaaken ;

en dat, daar men dus volstrekt geld nodig heeft en niet langer waglen kan naar den aanbreng uit Nederland, het len hoogsten noodzakelyk is geworden zich, zo spoedig mogelyk, daarvan te voorzien en wel, dewyl er geen ander middel voor- handen is, met die op assignatien te negotieeren teegens geld om geld, naar dien het, niet alleen by de jongste negotatie, die teegens een rembourssement van 74 stuivers voor den ducaton van 78 stuivers is geschied, gebleeken is, dat op die voorwaarde de gemeente geen geld meer tellen wil, dewyl die negoUatie niet is vol gekomen, maar ook zedert het opgeld op de contanten zo zeer is vermeerderd, dat, wanneer dezelve in kas gebragt worden tegens geld om geld, die conditie thans voor de tellers nog nadeeliger is, dan wanneer zy brieven van credit op assignatien geeven tegens een rembourssement van 70 stuivers voor den ducaton van 78 stuivers en hel buitendien ook zeeker is, dat men, zonder hier toe te l)esluiten, geene contanten zal kunnen machtig worden;

en is mitsdien, hoe ongaarne men ook hiertoe overgaat, goed- gevonden en verstaan voor de Compagnie een fonds van 200000 ryksdaalders aan contanten te negotieeren, voor een derde in Spaansche reaalen van 64 stuivers het stuk en het resteerende in goede, goude, Nederlandsche ducaaten en zilverspecien, eu daarvoor met October aanstaande assignatien te verleenen op de heeren Meesters om in Nederland na de najaars-verkoping van 1789 voldaan te worden met geld om geld of den ducaton van 78 stuivers met 78 stuivers, mits egter de telling daarvan geschiede voor medio Juny aanstaande ; en de gemeente hiervan by billet te adverteeren.

-^ Junij. KennisgavCj dat de regering voornemens was diamanten, rotan, porcelein en thee op vracht naar Nederland te vervoeren.

Het de in dit jaar naar Nederland te verzendene scheepen is

W. A. ALTINQ. 19

goedgevonden en verstaan weder ruwe diamanten, thee, rot- tingen en porcelainen op vracht te aceepteeren tegens de gewoone recognitie van een procent voor de ruwe diamanten, van veertig procent voor de thee, dertig procent voor de hand- en veertig procent voor de bindroltingen en veertig procent voor de porcelainen, om daar door des te beeter in staat te weezen de, zo hier reeds zynde, als noch verwacht wordende, ingehnurde, particuliere dan wel meerdere Gomp" scheepen, dan de reeds bepaalde twee, met retouren te kunnen afzenden ; en de gemeente hiervan by biljet te adverteeren.

13 JuDij. Wijziging van de instructie voor den groot-kassier.

Van de gelden, die van Java en Cheribon per Compagnies kas naar herwaarts worden overgemaakt, is goedgevonden en Terstaan, by de voldoening derzelven alhier, voorlaan door den grootkassier geen half procent meer te laaten decorteeren, zo als lot nu toe heeft plaats gehad, Aevnfl het eenige hardigheid involveert, dat lieden, die hun geld zo naby als die comptoiren in contanten en dezelve gewoonlyk half in contanten en halfin papieren van credit hier gerestitueerd krygen, daarvan noch een half procent moeten rpissen ; en in zo verre de voor den gemelden kassier op den 24'" February 1784 (^) gearresteerde instructie te altereeren.

20 Junij. Inwisseling van vervalschte brieven van krediet.

Ter sessie van den 10*° dezer reeds beslooten zynde om door den pro interim advocaat fiscaal, van Massau, en den Bailluw, Wiegerman, zo veel mogelyk te laaten naargaan, boe veel de wee- zendiyke waarde is van de oude credit-brieven, die tegens nieuwe ingewisseld en vervalscht bevonden zullen worden, en thans nader geconsidereerd weezende, dat men van die vervalschte, oude brieven van ci-edit geene vindt dan van 50, 200, 500, 400, KOO en 1000 ryksdaalders en het noodzakelyk is, dat de gemeente

(') Doe ditam is waarsch^nl^k font, vermits io de resolotiön der Indische fieceriiii Tao di«a dag niets, ter sake dienende, is aangetroffen.

40 1^88. W. A. ALtlNÖ.

geadverteerd word, dat de intentie dezer Regeering is aan den eigenaars den voornoemde, vervalschte credit papieren, conform het genoteerde ter gemelde resolutie, de waarde, waar voor zy door de Compagnie zyn uitgegeven, te laaten uitkeeren om dezelve te kunnen inwisselen ; zo is nu goedgevonden en verstaan, niet alleen de wezentlyke waarde der gemelde, vervalschte, oude brieven van credit, zo ver die ontdekt zal kunnen worden, aan den eigenaars derzelven te laaten restitueeren, maar ook de gemeente tot dat einde te gelasten om de voormelde vervalschte credit-papieren van 50, 200, 300, 400, 500 en 1000 rd» voor den 15'° July eerstkomende by den groot kassier, Gysbert Jacob Welgevare, te bezorgen.

20 Junij. Kennisgave, dat de Regering voornemens wan ook Bengaalsche zijden-stoffen en ebbenhout op vraclü naar Nederland te vervoeren.

Op de te kennen gave van den heer Gouverneur-Generaal, dat zyn Edelheid was geinformeerd geworden, dat er lieden waaren, die wel genegen zouden zyn eenige Bengaalsche zyde- sloflen en ebbenhout op vracht naar Nederland te zenden, is goedgevonden en verstaan, om des te meer occasie te hebben scheepen naar Nederland te kunnen verzenden, buiten de reeds ter sessie van den lO^'* dezer gearresteerde acceptatie van ruwe diamanten, rottingen, porcelainen en thee, dit jaar meede, zo met Compagnies, als ingehuurde, particuliere scheepen, op vracht naar Nederland te laaten verzenden Bengaalsche zyde stoffen en ebbenhout onder betaaling van 20 procent voor de gemelde stoffen en 30 procent voor het voormelde hout aan vrachtpenningen.

27 Junij. Wijziging van het bepaalde op 6 Mei 1788 nopens de betaling van suiker, enz.

Is goedgevonden en verstaan den prys, die door de Compagnie thans voor de zuiker word betaald, met zes stuivers voor de pikol te vermeerderen en dus die weder te stellen op rd^ 5 ^/,

T788. W. A. ALTINQ. 81

voor de eerste en rd' 4'/» voor de tweede zoort, met intrekking in zo verre van het besluit dezer regeering daaromtrent van den 28^° Maart jongstleeden^ en dat geld, volgens het geresolveerde t^ sessie van den 6^'^ May jongstleeden, aan voornoemde zuikernioolen-houders te laaten voldoen in brieven van credit met een opgeld op de eene helvt daarvan van 9 a 10 procento; en voorts» tot wegneeming van alle ingeslopene misbruiken, de voor de zuikermoolens benodigde Javaansche boejangers voortaan weder, gelyk voorheen, door de Javaan- sche niandoors der gemelde moolens in het gebergte te laaten werven en daartoe door den gecommmitteerden tot en over de zaaken van den inlander aan dezelven passen te laaten afgeven en die Werklieden vervolgens door het volk der voornoemde moolens weeder naar derzelver woonplaatzen te doen geleiden en tevens de hoofden der Javaanen, onder wier districten gemelde moolens stnan, te verbieden om, zo min van den houders derzelven, als van den boejangers zelfs, eenig geld voor die arbeiders af te vorderen, met last aan den gemelde geconunitteerden, om de voormelde hoofden hiervan behoorlyk Ie adverteeren en te vigileereo, dat deze order stiplelyk werde naargekomen.

Nopens het laatstbedoelde hadden de saiker-molenaren in hun rekest aangevoerd:

dat gemelde boejangers eerlyds door Javaansche mandoors der zuikermoolens, met passen van den gecommitteerden tot en over de zaaken van den inlander voorzien, in het gebergte geworven, naar de moolens gebragt en door het volk der molenbouders weder naar buis begeleid wierden, welke handelwyze altoos zonder eenige hinder, ongemak of lasten van de boejangers en molenaars was gepractizeerd lot onder het laatst van de regeering van wyien den heer Gouverneur Generaal, van der Parra, of in die van wylen den heer Gouverneur Generaal, van Riemsdyk (H. L. M.), wanneer (dog hun onbekend op wiens voordragl en om welke reedenen) de

22 1788. W. A. ALTINQ.

Javaansche boejangers en hunne thuisreizen onder begeleiding van de bediendens der Javaansche hoofden waaren gesteld, te weeten, de boejangers van de zuikermoolens om de Oost onder het hoofd van die natie en die der om de West onder den Aria van Tangerang;

dat deze verandering voet had gegeven, dat de wervers en boejangers, niet alleen by hunne thuisreizen badden afgehangen van de bediendens dier hoofden, maar dat dezelve ook de beschikking over hun by hunne aankomst in *l gebergte naar zich getrokken hadden en dal dit aanleiding had gegeven, dat de zuikermolenaars, ter verkryging van Javaansch werk- volk, zich by voormelde bediendens hadden moeten addresseeren, waar uit eene wyze van verkoop der boejangers aan de molenaars was geboren;

dat, zo lang, als men door dezelven geholpen was tegen kleine presentjes en douceurtjes, men stilzwygend daarin bad berust, dog dat, daar die bediendens en vooral die van het Westerkwartier, omtrent in het laatst van het voorige en in dit jaar, zoo stout geworden waaren om van de moolenhouders een rd' voor iedere boejanger af te vragen, zy niet hadden kunnen nalaaten by deze regeering redres daaromtrent te verzoeken; en dat zulks best zoude geschieden met dat stuk op den vorigen voet te herstellen, waardoor de boejangers mede ontheven zouden worden van een ryksdaalder, die ieder hoofd almede aan gemelde bediendens alle jaaren moet betaalen, en andere kleine ongelden, waarvan zy te vooren niets geweeten hadden.

27 Junij. Voorziening in de tijdelijke huisvesting mn predikanten^ die uit Nederland te Batavia aankwamen,

In overweeging genooroen zynde, dat de ondervinding te meermaalen heeft doen zien, hoezeer de uitkomende leeraars, vooral wanneer zy met vrouwen en kinderen beladen zyn, io den beginnen aan veele ongemakken, by gebrek aan eene goede huisvesting, en armoede zyn bloot gesteld, hetwelk voor hun

W. A. ALTINQ. 25

dikwyis van de nadeeligste gevolgen is; zo is goedgevonden en verstaan den fabriek Beyvanck te qdalificeeren om aan de wooniog van den koster der HoUandsche kerk nog twee vertrekken aan te bouviren, de kombuis van gemelde virooning te vergrooten en de slaven vertrekken van dezelve op te metselen voor het daarvoor door hem opgegeven calculatief bedraagen van rd' 1615:31 aan bouw materiaalen ; en voorts die vertrekken, wanneer dezelve in gereedheid zullen zyn gebragt, te laaien dienen ter provisioneele inwooning van de successive hier aankomende predikanten der Gereformeerde gemeente, naar eene schikking, met den koster te maaken, tot dat zy zich van bekwaame wooningen zullen kunnen voorzien; en den kerkenraad der voorschreeven gemeente alhier hiervan by een extract uit de notulen van heden kennis te geeven.

Op den 4^^° Januari) 1791 is eene commissie uit den fialaviaschen kerkeraad in de vergadering van de hooge Regeering toegelaten om deze, namens de classis van Amster- dam, te bedanken »voor die goede voorzorge en groote «weldadigheid deeser Begeering, die zoo zeer tot aanmoediging

van veele uitkomende leeraren en dus ten nutte van de »Asiatische kerken dienen koude, met eene hartelyke wensch, »dat God de Heere gedenken mogle aan het werk en den ■arbeid der liefde, daaromtrent aan Zynen naam en den Heilige •beweezen".

1 Jalij. Kennisgave^ dat de rijsU welke van Regerings- wege dagelijks op de markt te Batavia verkocht werd, verkrijgbaar was voor zeven stuivers de gantang.

De ryst, die Gomp^ weegen hier op de bazaar word omgezet, is goedgevonden en verstaan, vermits dezelve in contanten wordt betaald, daar zy by particulieren tegens papieren van credit kan worden ingekogt en buitendien stoffig is, tegens teven in steede van acht stuivers de ganting of tegens rd^ 35 hel last te laaten verkoopen.

24 1788. W. A. ALTINQ.

1 Julij. Verbad voor vreemdelingen tegen invoer enver^ koop te Batavia van Europesche dranken.

Is goedgevonden en verstaan, zo lang de particuliere voor- raad van Europeeschc dranken hier ter hoofdplaats ruim toereikende is, aan geene der hier aankomende vreemde natiën den invoer en verkoop van Europeesche dranken toe te staan, naar dien Batavia daar van thans buitengewoon vooiiien is en er uit Nederland noch een schip met provisien verwacht wordt, en dus, wanneer de invoer daarvan door particulieren niet wierd tegengegaan, de successive, hier uit Nederland aankomende Comp" dienaaren een merkelyk nadeel zoude worden toegebragt.

22 Julij. Kennisgave, dat de Regering voornemens was assignatièn op Nederland af ie geven.

Op de te kennen gave van den heer, Directeur Generaal dat het gebrek aan contanten in Compagnies groote geldkamer en kas wederom zo groot was, dat men ten eenemalen buiten staat was om de goede en zoogenaamde baarsche maanden aan den gemeenen man te kunnen voldoen, is goedgevonden en verstaan om hier in, ter voorkoming van alle nadeelige gevolgen, die uit. het niet betaalen dier gelden noodwendig zouden proflueeren, weder op de best mogelyke wyze te voorsien, noch van de gemeente vyftig duizend rd* aan goede, zilvere speciën in kas te accepteeren en daar voor met October aanstaande assignatièn te verleenen op de heeren Meesters om in Nederland na de voorjaars-verkooping van 1790 voldaan te worden met geld om geld of den ducaton van 78 stuivers met 78 stuivers, mits die telling geschiedt voor ultimo van deze loopende maand.

25 Julij. Intrekking van de belasting: hoofdgeld van slaven.

Door den oud-major titulair van de infanterie, Jan Andries Duurkoop, hy requeste te kennen gegeven zynde:

W. A. ALTINQ. 28

dat hy zedert den jaare 17S4 zyn lighaamlyk bestaan en luiishoadelyk onderhoud meerendeels gezogt bad uit de inaatige voordeelen, die hy by den landbouw, tot welkers cuUure hy een aantal van ruim 400 stuks slaven continueel in het werk en reeel benodigd had, konde opleggen;

dat, hoewel by door 'sHeeren milden zeegen van gemelde coUure van 'slands producten eenige jaaren agter den anderen en door eikanderen gereekend een bestaanbaar inkomst bad kannen vinden, hetzelve echter, zedert de in den jaare 1780 ontslaane oorlog met Engeland en de daaruit voor meest alle ingezetenen meer en meer voorlgevloeide, beswaarende eu gevoe- lige naweeën, merkelyk en in zo verre successive of van jaar tol jaar was vermindert, dat by zyne boeken door meerdere en swaardere lasten dan inkomsten, als verlies aan slaaven, misgewassen, als anderzints, geduurende deze zeven laatste jaaren met een veraglering van een aanzienlyk capitaal had moeten afsluiten; en dat hy het als nu zeer verre gebragt zoude hebben, by aldien hy onder ultimo December aanstaande desweegen zyne reekening met een batelyke balans zoude kunnen verevenen ;

dat, het verlies op het papier van credit by verwisseling van contanten en diversche muutspecien, zo wel als de reizende pryzen van zomniige onontbeerlyke benodigdheden meer en meer toeneemende, dit poincl voor hem, als een lamelyk sommatje des maands voor het onderhoud van boven gemelde slaven als andere uitgaven benodigt hebbende, mede niet weinig drukkende was;

en dat hier by kwam de voor eenige lyd opgelegde belasting of het hoofdgeld der slaaven, die voor hem in deze, thans ailezints ongunstige tyden een ruineuze betaalpost zoude weezen, en dat hy daarom verzegt, dat hy daarvan gelibereerd zoude mogen worden, ten einde hy niet geheel moedeloos wierd in de hartelykste pogingen, die hy steeds, zo veel mogelyk, aanwende ter voortzetting van de voor deze colonie zo nuttige culture der 'slands producten;

en tevens nog ingekomen weezende een requesl van de

26 1788. W. A. ALTINQ.

capitains der Oost- en Westzydsche bargery, miisgaders van de barger-eavallery, Francois Golombyn, Joachim Herman Slrumpbius en Af Jobannes Nicolaas Bestbier, waarby zy zeggen, dat de onder hun sorteerende burgers hun ten ernstigsten en by continuatie op het dringenste hadden verzogt voor deze Regeering te brengen hunne beede om ontheft te mogen worden van de impositien, volgens dewelke zy 40 stuivers 's jaars zouden moeten opbrengen voor ieder slaaf of slavin, welke zy in eigendom moglen bezitten of in huur hebben, alzo zy dezelve wegens hunne sobere omstandigheden onmogelyk zouden kannen opbrengen ;

dat almede successive by hun waaren gekomen de respective capitains der inlandsche en Moorsche burgery, zomede de in de Oounelanden zich onthoudende landbouwers, met te kennen gave, dat zy ook om de gemelde onthefiSng suppliceerden, alzo zy niet in staat waren de door deze Regeering gerequireerde contributie te fourneeren;

dat door allen voor reedenen waaren geallegueerd, niet alleen de reeds op de slaven liggende belasting van rd' 10 per kop, die by den invoer wierd betaald en, door elkaar geslagen, wel op 10 percent ruim kon worden begroot, maar ook, dat na de betaaling van deze recognitie doorgaans een quart binnen het eerste jaar stierv en nog een quart jaaren lang wegens ziekte tot allen dienst onvermogend bleev, terwyl van de overige, gedeeltelyk wegens gebrek aan kragten, gedeeltelyk uit indo- lentie, zeer weinig arbeid te krygen was en men genoodzaakt was op de voormelde, kostbaare wyze, tot hetgeen in Europa een persoon verrigte, hier ten minsten tien en meer slaven te kopen en te onderhouden;

dat het verlies op het papier van credit by verwisseling voor contanten in diversche muntspecien, zowel als de nn en dan hoog ryzende pryzen van zommige onontbeerlyke benodigd- heden, de uitgaven tot onderhoud van voornoemde slaven dikwyls zeer duur en ten uitersten swaar maakten;

dat de broodbakkers, wagen verhuurders, konstenaars en ambachtslieden daarenboven als een door hun in hetbyzonder

W. A. ALTINO 27

meer dan door anderen gevoeld wordende beswaar hadden (^eallegueerd de veele moeite, die zy hadden, om slaven lot buD werk aan te leeren en de bestendige ondervinding van terwaarh)zing hunner goederen, de veele zieklens onder hun werkvolk, de geduurige desertie, dikwyis van geheele complotten Ie gelyk, die zelden achterhaald wierden, en de ruineuze dieveryen, waar aan zy by continuatie geêxponeerd waaren;

dat de negotianten, hehalven deze evengemelde, hun zeUs betreffende opgave, ook nog geallegueerd hadden, dat onder hunne itoelies de meeste slaven waaren van arme weduwen, welke van bet loon derzelven op een zeer bekrompene wyzeleevden en daarvan geene korting konden voelen;

en dat de landbouwers, buiten de reeds gemelde inconvenien- leo, noch in consideratien hadden gebragt, dat de revenuen van haDDe landen zedert de in 1780 ontstaane rupture met Engeland en de daar uit voor meest alle ingezetenen min en meer voort- geYk)eide bezwaarende en gevoelige naweeën, merkelyk en in zo verre successive of van jaar tot jaar waaren verminderd, dat zy hunne boeken door meerdere en swaardere lasten dan inkomsten, als verlies aan slaven, misgewassen, als anderzints, gedurende de zeven laatste jaaren met eene veragtening van een aanzienlyk capilaal hadden moeten afsluiten.

dat zy, capitains, door herhaalde van de hand wyzingende voorschreven verzoeken niet hadden kunnen repousseeren, alzo dezelven volstandig persisteerden by den aandrang om hunne beede onder het oog dezer Regering te brengen;

dat zy dus eindelyk genecessiteerd waaren zulks te doen, niet twyfelende, of deeze Regeering zoude hier op wel willen redecteeren ;

en dat zy in dit vertrouwen zig tevens onderwonden te sQ[^Iiceeren, dat deze Regeering eene gunstige reflectie zoude willen slaan op hun, vermits zy, schoon ongaarne, mede moesten betuigen, dat hun de voormelde impositie insgelyks len hoogsten .beswaarde, te meer zy uithoofde van hunne bekleede qualileiten eenige slaven moesten houden tot hel verrigten van den nodigen arbeid in hunne huishoudingen,

28 1788. W. A. ALTINQ.

welke zy zelvs niet konden doen, en zy buitendien genoeg- zaam geene lyveigenen hadden;

zo is bier over in hel breede gedelibereerd en in aanmerking genomen, dat er zeeker nimmer een tyd kon zyn, minder geschikt om eene nieuwe impositie tot beswaar van de ingezeetenen in te voeren dan de tegenswoordige, dewyl het builen twyffel is en de ondervinding bovendien maar al te klaar doel zien, dal, naarmate de Gomp^ in voorspoed afneemt, de welvaart haarer dienaaren en ingezetenen vermindert ; dan dat deze Regeering egter hiertoe inzonderheid is overgegaan om den heeren Meesiers van haare bereidvaardigheid te overluigen van al het mogelyke gaarne te willen aanwenden om de Comp* in haare ongelukkige situatie, zo veel doenlyk is, te gemoet te koomen;

dat hetgeen, zo door gemelde Duurkoop, als de voornoemde capilains by deze hunne requesten lot adstructie van derzelver instanlie is geallegeerd geworden, op de waarheid steunende is en het verval van alle lakken van beslaan voor de ingezetenen zo zichtbaar, dat deze nieuwe bepaling, hoe gering dezelve ook schynen moge, dezclven drukkende is, voornamenllyk daar de maatschappy by den invoer van staven reeds voor ieder kop rd' 10 aan pacht en dus reeds meer dan het 10^^ gedeelte van derzelver waarde geniet;

dal deze Regeeriug ook om de gemelde reedenen reeds ter sessie van den ^5'" Naarten IS*'" April jongstleden, volgens het aangeleekende by de resolutien van die dagen, in de verplichting is gebragt geweest om eerst de inlanders en daarna de Chineezen van deze imposilie vry Ie kennen, waar door dan ook dezelve thiins van die importantie voor de Comp® niel meer is, als men zig in den beginne wel had voorgesteld;

en dat dezelve moliven, die deze Regeering als toen lot die uitzondering hebben doen overgaan, in een gelyke graad voor den supplianten zyn mililecrende en het dus dezelven zeeker tol l)eswaar zoude strekken, dat zy aan die belasting alleen onderhevig bleeven;

en is mitsdien en dewyl het hierdoor maar al te zeer blykbaar

178Ó. W. A. ALTINÖ. J0

is, hoe weinig deze Regeering in haare wdmeenende pogingen om eenig middel tot soulaas van de Comp* uit te denken beeft moogen reusseeren, goedgevonden en verstaan als nu alle de ingezetenen en inwoondera albier, zo binnen, als buiten de stad, te libereeren van de betaling van het voormelde, by billet van den 18^° December 1787 gesteld jaarlyks hoordgeld van 40 stoivers voor ieder der slaaven, die zy in eygendom of wel in huur hebben, en dienvolgende het daaromtrent genomen beslait van den 5^° van gemelde maand en het voorschreeven billet weder in te trekken.

1 Augustus. Maatregelen tot verbetering van het negotie" kantoor te Batavia. — Oprigting van het pennisien- gesticht.

Naar aanleiding van een «ampel bericht'* ter zake van de opper-kooplieden van het kasteel bepaalde de Regering:

1® enz.;

2^ ter voorkoming van alle nadelige gevolgen, die door den voornoemden opperkooplieden zyn opgegeven, resulteerende uil hunne onbewustheid van de indienstneeroingen plaatzing der pennisten op het negotie comptoir, voortaan op de re- questen, waarby de indienstneeming of plaatziug vaneenige pennisten voor en op het gemelde comptoir verzegt word, door den gemelde opperkooplieden voor gezien te laaien teekenen en de door deze regecring gestelde ordres omtrent liet in dienst neemen van pennisten en het changeeren van zeevarenden en militairen tot de pennendienst by dezen te renoveeren;

5® op het geallegeerde by het voorschreeven bericht, dat zy, opperkooplieden, zich omtrent de changementen van zom- mige dienaaren tot de pen zo slipt niet kunnen houden by de bepaalingen, opdat sluk gemaakt, daarin om de daarvan bygebragte reedenen consideratie te gebruiken, zo lang de constitutie van het voormelde comptoir in dien ongunstigen staat blyvt, waar hetzelve thans in is;

SO 1^86. W. A. ALTINQ.

4^ weegens het geavanceerde door gemelde opperkooplieden omtrent het gering l)estaan, dat de pennisten genieten, en dat dezelven door de stricle bepaaling der hoeren Meesters om de ledig lopende onderkooplieden eerst te emploieeren, tot geene hoger stand dan tot die van boekhouder kunnen komen, aan te merken, dat de ondervinding leert, dat by beweezene bekwaamheid door dezelven hanne bevordering ook volgt;

5® omtrent het aangehaalde, dat bevorens kennis en deuchd beter beloond konden worden dan tegenswoordig aan vreem- delingen, die kundig waaren, te remarqueeren, dat die als noch mede belooning ontvangen, maar dat de slechte ge- steldheid der tyden en de toeneemende ongezondheid en sterfte de beste oogmerken verydelen, en dat, zo lang die defecten niet geremedieerd kunnen worden, het on- mogelyk is hierin redres te bezorgen, wyl de door hun voorgestelde poincten hiertoe, hoe nuttig in zich zelvs, echter in de hoofdzaak geene verbeetering te weeg brengen :

6® naardien de voornoemde opperkooplieden als een der hoofd- gebreeken, die geremedieerd dienen te worden, aanhaalen de ingeslopene insubordinatie, in het algemeen alle de die- naaren, die onder baazen staan, op het ernstigste te ge- lasten om aan dezelven dat ontzag en respect te bewyzen, dat billyk is en den minderen aan zynen meerderen be- taamt te geeven;

7^ nopens de mindere gelegenheid en meerdere difficulteiten, die gemelde opperkooplieden zeggen, dat men thans aan- treft in vergelyk van vroegere dagen, om uit de aankomende manschappen zich van bekwaame scribenten te voorzien, aan te merken, dat dit conform de waarheid is, voor zo verre zulks veroorzaakt wordt door mindere uitzending uit Nederland van manschappen en aankomst van bekwaame lieden, maar dat daarin geene difficulteiten hier worden toegebragt en geen baas, die behoorlyk den heer Gouverneur Generaal verzoek doet, dat iemand tot de pen gechangeerd mag worden, zulks word geweigerd;

1786 W. A. ALTINQ. 31

8^ betrekkelyk tot het geooleerde door vooraoemde opper- kooplieden omlrent de mindere faculteit, die zy en mindere boofdbediendens na zouden hebben om zoekere domestieke en eivile arbitragien in het werk te stellen tegens diso- bediente of negligente suppoosten, hun ie kennen te geeven, dat die faculteit nimmer onibrooken heeft, doch dat men buiten bet binnen bannen en het in de spekkamer zetten van zulke dienaaren, mits daarvan straks kennis word ge- geven, niet weet, dat er immer eenige verdere faculteit tot correctie gegeven is, en dat by meerdere strafoefening van phnten en rottingsiagen zy zich kunnen en behooren te addresseeren, daar het gehoordt;

9^ op het verder geavanceerde door gemelde opperkooplieden, dat men tegenswoordig strafloos overtreedt de orders om, zo wd na den middag, als des morgens ter bestemder posten te verschynen, de respective baazen en pennisten op het voormelde negotie comptoir serieus en nader te te gelasten om volgens de ordres, zo wel na den middag, als *8 morgens op hunne bescheidene posten te verschynen en gedumrende de bepaalde uuren daar te verblpen, op poene van correctie;

10^ en het by deze regeering op den 30'° December 1740 genomen besluit omtrent de waarneemingen der respective administratien te renoveeren en den administrateurs nader te ordonneeren om, zo wel des morgens van zeven tot elv uuren, als na den middag van twee tot vyf uuren in hunne administratien present te zyn, op verbeurte van een maand gage, ten behoeve van de gereformeerde armen, voor ieder reis, dat zy buiten wettige redenen op gemelde tyden daar in niet gevonden zullen worden;

11^ den meergemelde opperkooplieden op te draagen het formeeren van eene door hun geproponeerde instructie betrekkelyk de goede order en de middelen ter conservatie eener geregelde discipline voor het gantsche, commercieele departement van de Compagnie ter dezer hoofdplaats, op den voet, zo als zulks voor heen heeft plaats gehad;

3J 1788. W. A. ALTINÖ.

12^ op bet wyders by dit bericht gedaan voorstel om hun, opperkooplieden, te qualificeeren, met nitslailing van alle ondergeschikte baazen op hel negolie comploir, om by aankomst van scheepen uit de zich hier bevindende militie en zeevaart zo veelen nit te zoeken en direct tot zich te tieemen^ als zy ter suppletie van het onlbreekende getal en noch daarenboven voor eens zes a ihien tot reserve zullen benodigen, zulks op den ouden voet te laaten blyven, dewyl gemelde opperkooplieden nooit iemand is geweigerd, doch tevens hun permissie te verleenen om voor eerst noch zes pennislen boven de bepaaling te emploieeren ;

13^ ten opzigte van de verder voorgestelde middelen van bestaan en tot encouragemenl van gemelde pennisten, naar dien men meede van begrip is, dat, boezeer de gemaakte schikkingen omtrent de pennislen in voorige, gelukkiger tyden heilzaam en voldoende waaren, dezelve thans, daar alles in verval en de levenswyze zo veel kostbaarder dan toen is, niet toereikende zyn om den pennist te kunnen doen bestaan, maar veelen derzelven, voornamenllyk by hunne aankomst alhier, door gebrek aan het nodige komen Ie overlyden, en dat men dus daarin op eene geschikte wyze dient te voorzien, op het daartoe geproponeerde door voornoemde opperkooplieden om in de Znider voorstad buiten de Nieuwpoort, omtrent de recruten wacht byde waterplaats, een genoegzaam uitgestrekte erv in te koopen en daarop, hoog uit de grond, te stichten een bekwaam gebouw met vyflig apartementen voor honderd koppen of voor twee man een kamer, voorzien roet eenvoudig huisraad en verders geapproprieerd met verdere, benoodigde gemakken en een ruim vertrek tot een eetzaal, den oud gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, Willem Vincent Hcivotius van Riemsdyk, voor te stellen om desselfs aldaar liggende erv roet de daarop geplaatste gebouwen tot dat einde aan de Compagnie af te staan;

14^ en Ie approbeeren de daaromtrent voorgestelde schikkingen

W. A. ALTINÖ. 55

eo diis in gemelde gdioaweo, by afstand van het voormelde erv, een kastelein Ie plaatzen, voorzien van eenige slaaven lot zyne adsistentie en gereedschappen, etc, die tevens scijafbaas en mei zeeker gezag bekleed is» doch die daar- in en omlrenl de kost, etc. door een reglement onder het op- en toezicht van twee of meer buiten regenten bepaald is;

15® ieder baas van een schryfcomptoir de vryheid te vergunnen eeu zeker gelal scribenlen, naarmate van bet getal, dat by onder zich heefl, in gemelde gebouwen te buis vesten om daarin zo lang te domicilieeren en, zonder daarvoor het minste van hunne gages of kostgelden te missen, gevoed en in cas van zieklens en ongemakken gecureerd te worden, tot dal zy den trap van boekhouder beklommen zallen hebben;

16^ lol goedmaking van de kosten tot de erectie van dit gebouw onder de ingezeeleneu alhier eene collecte te lalen doen en hetgeen daaraan zal onlbreeken, door de Compagnie te doen suppleeren om naderhand aan haar vergoed te worden;

17^ de dispositie over het voorgesteld eerste middel lot het onderhoud van voornoemde gebouwen en pennislen, om namen tlyk de leiders van gelden op assighatien naar Nederland Ie verplichten om, boven de gestelde agio, altoos Ie fourneeren een halv procent op hetgeen van hun geaccepleerd zal worden, vooreerst uit Ie stellen, naar dien men vermeent, dal dil voor de gemeente niet alleen te drukkende zoude weezen, maar ook niet ingevoerd konde worden zonder inconvenienlen of obslaculen aldaar te verwekken;

18^ dog daar en tegen voorlaan ten voorschreeven einde door den koopers van amphioen op de vendulien by de gepriviligeerde amphioen-socieleil te laaien belaalen een procent van het hedraagen, waar voor zy dil articul zullen koopen, alzo verondersteld word, dal die belasting weinig of niet gevoeld zal worden en geene vermindering in den prys van dat sap zal veroorzaaken ; en de gemelde

PUIllT-BOEIk DE£L Xi. ^

24 1788. W. A. ALTINQ.

1 Julij. Verbod voor vreemdelingen tegen invoer enver^ koop te Batavia van Europesche dranken.

Is goedgevonden en verstaan, zo lang de particuliere voor- raad van Europeeschc dranken hier ter hoofdplaats ruim toereikende is, aan geene der bier aankomende vreemde natiën den invoer en verkoop van Europeesche dranken toe te staan, naar dien Batavia daar van thans buitengewoon voorzien is en er uit Nederland noch een schip met provisien verwacht wordt, en dus, wanneer de invoer daarvan door particulieren niet wierd tegengegaan, de successive, hier uit Nederland aankomeude Comp" dienaaren een merkelyk nadeel zoude worden toegebragt.

22 Julij. Kennisgave, dat de Regering voornemens was assignaiièn op Nederland af te geven.

Op de te kennen gave van den heer. Directeur Generaal, dat het gebrek aan contanten in Compagnies groote geldkamer en kas wederom zo groot was, dat men ten eenemalen buiten staat was om de goede en zoogenaamde baarsche maanden aan den gemeenen man te kunnen voldoen, is goedgevonden en verstaan om hier in, ter voorkoming van alle nadeelige gevolgen, die uit. het niet betaalen dier gelden noodwendig zouden proflueeren, weder op de best mogelyke wyze te voorsien, noch van de gemeente vyftig duizend rd^ aan goede, zilvere speciën in kas te accepteeren en daar voor met October aanstaande assignatien te verleenen op de hoeren Meesters om in Nederland na de voorjaars-verkooping van 1790 voldaan te worden met geld om geld of den ducaton van 78 stuivers met 78 stuivers, mits die telling geschiedt voor ultimo van deze loopende maand.

25 Julij. Intrekking van de belasting: hoofdgeld van slaven.

Door den oud-major titulair van de infanterie. Jan Andries Duurkoop, by requeste te kennen gegeven zynde:

W. A. ALTING. 28

dat hy zedert den jaare 1754 zyn lighaamlyk bestaan en huishoudelyk onderhoud meerendeels gezogt bad uit de uiaatige voordeelen, die by by den landbouw, tot welkers culture by een aantal van ruim 400 stuks slaven continueel in het werk en reëel benodigd bad, konde opleggen;

dat, hoewel by door 'sHeeren milden zeegen van gemelde culture van 'slands producten eenige jaaren agt er den anderen en door eikanderen gereekend een bestaanbaar inkomst had kannen vinden, hetzelve echter, zedert de in den jaare 1780 ontslaane oorlog met Engeland en de daaruit voor meest alle ingezetenen meer en meer voortgevloeide, beswaarende en gevoe- lige naweeën, merkelyk en in zo verre successive of van jaar tot jaar was vermindert, dat by zyne boeken door meerdere en swaardere lasten dan inkomsten, als verlies aan slaaven, misgewassen, als anderzints, geduurende deze zeven laatste Jaaren met een veragtering van een aanzienlyk capitaal had moeten afsluiten; en dat by bet als nu zeer verre gebragt zoude hebben, by aldien by onder ultimo December aanstaande desweegen zyne reekening met een batelyke balans zoude kunnen verevenen ;

dat, bel verlies op het papier van credit by verwisseling van contanten en diversche muntspecien, zo wel als de reizende pryzen van zommige onontbeerlyke benodigdheden meer en meer toeneemende, dit poincl voor hem, als een tamelyk sommatje des niaands voor bet onderhoud van boven gemelde slaven als andere uitgaven benodigt hebbende, mede niet weinig drukkende was;

en dat hier by kwam de voor eenige lyd opgelegde belasting of het hoofdgeld der slaaven, die voor hem in deze, thans allezints ongunstige tyden een ruineuze betaalpost zoude weezen, en dat by daarom verzogt, dat hy daarvan gelibereerd zoude mogen worden, ten einde hy niet geheel moedeloos wierd in de hartelykste pogingen, die hy steeds, zo veel mogelyk, aanwende ter voortzetting van de voor deze colonie zo nuttige culture der 'slands producten;

en tevens nog ingekomen weezende een request van de

'^ "' ^ " ™

-^ -^ur aöaklen;

NG J7

nlende beswaar hadden V badtien, om slaven lot lendige onderrinding van vcele ziek lens onder hnn wyls van geheele complollen 1 wierden, en de roineoze *" "^ ïiicilie gefixponeerd waaren;

■* t (leze evengemeMe, bun zelfs

^" ~ - iieerd badden, dat onder hnnne

• en vau amie wedawen« welke • zeer bekrompene wyzeleevden uden vcelen;

uiten de reeds gemelde inconvenien-

iiiidden gebragt, dat de revenuen van

• 780 onislaane ruplure met Engeland

t alle ingezetenen min en meer voort-

M gevoelige naweefin, merkelyk en in

\an jaar lot jaar waaren verminderd,

U)or meerdere en swaardere lasten dan

iian slaven, mi^ewassen, als anderzints,

laatste jaaren met eene veragtening van

lil) hadden moeien afsluiten.

. door herhaalde van de hand wyzingende

eken niet hadden kunnen repousseeren, alzo

;g persisteerden by den aandrang om hunne

oog dezer Regering te brengen;

'indelyk genecessiteerd waaren zulks te doen,

of deeze Regeering zoude hier op wel willen

in dit vertrouwen zig tevens onderwonden te

dat deze Regeering eene gunstige reflectie zoude

op hun, vermits zy, schoon ongaarne, mede

'ligen, dat hun de voormelde imposilie insgelyks

n beswaarde, te meer zy uithoofde van hunne

iialileilen eenige slaven moesten houden tol het

van den nodigen arbeid in hunne huishoudingen,

38 1768. W. A. ALTINQ.

18 voldaaOy en by het contrarie voldeende redenen Ie geven, waarom zulks niet heeft kunnen geschieden, en daar vaneen apart vertoog over te zenden ; mitsgaders den gemeUen vieitaUMir generaal te recommandeeren om deze opstellen ten eersten en met alle voortvarendheid te examineeren en te beriditen, in hoe verre aan het reglement voldaw is, en by het tegendeel, in hoe verre de daar van gegevene redenen aannemelyk zyn, OBi, na dat het lid dezer Regeering, die de bevindingen naziet, zal gediend hebben van zyn Edelens consideralien, daar op in Raade van Indiê het nodige gedisponeerd te worden.

Om echter, ten opzichte der i*evigie van gedagte raeraerie van menage, zo ved mogelyk te betrachten, dat aan het oog- merk der Heeren Meesters voldaan werde, zo is goedgevonden en verstaan dat werk de ministers en bediendens op de respective bnlten-comptoiren^(^ te dragen, te meer dezelve met mindere moeite en omslag en meerdere locale kennis en ondervinding in staat zyn het zelve te volbrengen en te overwegen, wel- ke veranderingen, naar mate der veranderde gesteldbeki op ieder comploir, daar in gemaakt zouden moeten vrorden, mits- gaders aan dezelve ten dien einde een volledig extract der gemelde missive, dit poinct concernerende, te laten toekonen, met recommandatie om daar mede alle mogelyke spoed te maken en die gerevideerde memorie herwaarts te zenden, ten einde daar over verder by deze regeering gedisponeerd en, met de nodige consideralien geamplieerd, de Heeren Meesters in der tyd aangeboden te worden.

22 Augustus. Last op de buitethkantoren, de opper- kooplieden van hel kasled Batavia^ dethvrntcUeur-generaal en den boekhouder-generaal jaarlijks eene rekening op te maken van de lasten en winsten van dk kantoor.

Tot hun narigt werd hun hét navolgende extract uit de patriascbe missive van 20 December 1787 toegezonden:

Eene zaak, in welke, zal 's Compagnies interest behoorlyk worden bevorderd, het bestier in Indie niet minder dan dat

W. A. ALTINO. 59

hi«r Ie bode een byzonder bekng heeft, heeft opze opmerking tot ug getrokken eo bestaat hier in, dat de producleo van ieder ooraploir nergens worden belast met het waare kostende, zo min als de goederen, die men na ieder comptoir afzend, het zy ten handel, het zy tot behoeftens, en dal ook de rendementen bruto oT wel ealeulatief werdc» opgemaakt, het welk noodwendig ten gevolge moet hebben en ook, zo als ons de ondervinding doed zien, dadelyk heeft, dat men niet dan gebrekkig en zulks nog met de uiterste moeite ende omslag kan nagaan, weike waare voordeelen ieder comptoir in lodie de maatscbappy aaniNrengt en welke de waare laMen zyn, dje de Compagnie om ieder comptoir draagd, eo niet zelden in de beoordeeling, of bet mercantiel interest van de Compagnie vorderd de aaoboudiog van een comptoir, tot welke politicque redenen op zig zelven geen noodzakelykheid zouden geeveip, mits- gados in het maaken van eene bepaling der ojgnslag ep ksteo, welke omtrent ieder comptoir zo na mogelyk behoord te geschieden in evenreedigbeid aan het geen dezelve jaar- lyks aan vraare voordeelen afwerpen, door schynwinsten word

Om nu hier aan te gemoed te koomen zenden wy UEdele hier neevens het model van eene bereekening, naar 't welk wy begeeren, dat UEdde jaarlyksch zullen opmaaken eene diergelyke omtrent ieder comptoir en met de gewoone verdere boeken eo papieren aan ons toezenden, daarop brengende, ingevolge deszelvs inrichting, alle onkosten, hoe .genaamd, zoo op de respective comptdren als te Batavia vallende, waar uil wy ons verbeelden, dat met een opslag van bet oog, als 't waare, nagenoeg zal kunnen worden gezien, wat voordeelen, welke na aftrek van alle kosten dien naam alleen verdienen^ de maalscbappy by elke bezending geniet; imm^% omtrent die producten, welke te Batavia worden aangebragt, terwyl omtrent de retouren, welke van zommige etablissementen gedeeltelyk op Batavia, gedeel* telyk dirtct in Nederland aankomen, die reekening tot bereiking van het bedoelde oogmerk op beyder plaatsen opgemaakt eo alhier by den anderen kan gevoegd wordep.

40 1768. W. A. ALTINQ.

De opper-kooplieden van het kasteel Batavia gaven reeds in December 1788 Ie kennen » on vermogend" te zijn om aan dezen last te voldoen, waarom zij daarvan den 16**^ December »g'excuseerl" werden.

22 Augustus. Last op de buiten-kantoren alphabelische registers zomen te stellen op alle brieven, hoeken en ^staande ordres^*.

Tot toelichting van dezen last maakte de Regering circulair bekend het volgende extract uit de missive van Heeren XVD*^™ van 20 December 1787:

Laatstelyk is nog by ons in aanschouw gekoomen, dat het omslagtig ondersoek der brieven, boeken en papieren, welke wy gewoon zyn jaarlyks uit Indie te ontfangen, en daardoor ook het ondersoek van de directie, welke zoo op Batavia, als op de buiten-comptoiren plaats heeft, merkelyk zoude worden gefaciliteerd door alphabetische registers op alle die brieven en boeken of staande orders, welke tot de gemelde directie betrekkelyk zyn, en door welke brieven en boeken wy in 't byzonder op het oog hebben uwe generaale resolutien en brieven aan de respective buiten-comptoiren, mitsgaders de resolutien van dezelve comptoiren en de brieven, door de bedien- dens aldaar, zo aan ons, voor zo verre de comptoiren aangaat^ met welke wy directe correspondentie hebben, als van alle de comptoiren aan UEdele geschreeven.

Wy vermeenen uit hoofde van het denkbeeld eener goede en wel geschikte ordre, welke wy vertrouwen, dat op de hoofdplaats hier omtrent plaats grypl. te mogen vast stellen, dat verscheide van die regisiers tot uw gebruik dadelyk zullen voor handen zyn, en verlangen derhalve, dat UEldele ons daar van de afschriften doen toekomen, welke wy gaarne zonden erlangen van het begin dezer eeuw af tot nu toe; dan, voor zo verre die registers niet zouden mogen daar zyn, zullen UEdele aan de hoofd gebieders van ieder comptoir moeten aanschryven om dezelve te doen zaamen stellen, terwyl wy UEdele verders

W. A. ALTINQ. 41

gelasten te zorgen, dat alle die registers jaariyks behoorlyk werden by gehouden en aan ons overgesonden.

ZoUende daar voor al in agt moeten worden genoomen, dat de xaaken gebragt worden onder de respecten, waar toe zy immediaat behooren, zodanig, dat men, het een of ander willende naspooren, het zelve terstond kan vinden onder dat woord, waar onder men het zelve natuurlyker wyze het eerst zal zoeken» tot bevordering van welk oogmerk ook kan strekken, wanneer de zaaken, welke daar voor vatbaar zyn, onder meer dan een respecl worden gebragt.

26 Augostus. Kenmsgave, dat de Regering voornemens was assignatién op Nederland af te geven.

Voor den handel op CShina had de Regering noodig eene som van 30,000 rijksdaalders aan Spaansche realen en keizer- daaUers.

De •telling'' moest geschieden voor S8 Augustus 1788. — Zie verder bij 19 Augustus 1788.

26 Augustus. Verdubbeling van zegels acte-^ expeditie' en bewijs^gelden voor Compagnies dienaren ten behoeve van het pennisten^gesticht te Batavia.

Overwegende:

dat, hoeaseer men reeds ter sessie van den 1*° dezer beslooten heeft ona door de koopers van amphioon op de vendutien by de gepririligeerde auiphioen-societeit een procento te laaten betaalen van de door hun te koopene amphioen en men stellen kan, dat deze belasting, door elkander genoomen, jnarlyks circa zes duizend ryksdaalders zal bedraagen, deze somma echter niet als voldoende kan worden aangemerkt om de pennislen op allezints voordeeligen en aanmoedigenden voet te onderhouden;

dat dus daartoe noch een fonds moet worden bepaald, waaruil, buiten lasten van de Compagnie, genoegzaame gelden profluee- ren om het heilzaam doelwit in dezen te kunnen bereiken

I^X 17»8. W. A. ALTINg,

eli «lat daartoe het voorgest^de middel zek^ als het mtmt dnikkenst voor de gemeente ie conmdereeren i8« waaneer daar van eenige belioefttge dieiiaaren, als die van de zeevaart, mOitie en chirurgie "worden geéiimeerd, naar dien niemand^ die eettige bediening of avanoemeDt verkrygl, niet gaarne i«ts meerder voor de acte of het bewys, dat hy daar van ontvangt, zal opbrengen» alzo die bevordering meestal Ter- endereteld kan worden lot vermeerdering van zyn bestaan of wM zyn aaneien te strekken en zelden of nooit dan «p zyn eige verzoek en met zyn genoegen geschiedt, te neer, daar by overtuigt is, dat dat geld eenelyk besteed word om arme mede dienaaren, die na by gemis van het nodige veelal door gebrek en verdriet onfkoomen, een beeter oiiddel van bestaan te bezorgen en de maatschappy daar door bet voordeel te |9rocrederen van in der tyd iinltige dienaaren uit dezelve te kunnen zien voortkomen ;

en is milsdien goedgevonden en verstaan de vastgestelde aeget, acte-, expeditie- en bewys-geiden voor Ck^mpagnies dienaiien, zo hier als op de builen-comptoiren, len behoeve van gemelde inrichliug met een capitaal te vermeerderen en dus dezelve vooitaan dubbeld te laatcn voldoen, mitsgaders daaar van de verantwoording te laaten doen door den eersten geswooren klerk ter generaale secretary, doch daarvan te eiEcipieeren de officieren en gemeenen van de zeevaart, militie en arthillerie, de pennisten op de respective schryf-comptoiren tot de geswoore klerken Ier generaale secretary indusive, mitsgaders de chirur- gyns, derde en ondermeesters, dan daar onder echter niet te begrypen de eqnipagemeesters en opzichters, zo hier abopde buiten comptoiren, den major van de arthillerie en den rit- meester van de lyfwacht van den heer Gouverneur Generaal.

26 Augustus. Reglement voor de groote pemmten'tafel in den luin, vooraan op den Molenvlielschen^k te Batavia.

Art. 1. AUe Ëuropeesche peoniatenep d|e van Suropeescbe

W. A. ^LTIHQ. 43

vaders afkomstig, doch oaderloos zyn, zo die op de sohryroomp- toiren binnen dit kasteel» als op Me in de «tad zyn bescheiden, zaUen de vryheid hebben om van deeze genicene tafel te mogen proflteeren en in de vertrekken van des tooren en de thain te woonen, mits de geenen, die daar toe geneegen zyn, daar van kennis geeven aan hunne respective baazen, die daar van den binnen regent zullen moeten verwittigen en doezen daar van kennis geeven aan den bakmeester, op dat hy tei* behoorlyker tyd mooge weeteo, voor hoe veel peraoonen hy apyzen moet doen bereiden.

Art. 2. De pennisten, die niet aan deeze geueene tafel spyzigen, zullen daar van in hel geheel geen last draagen ; en de geenen, die daar aan spyzigen» zullen, zo Jange zy noch geen drie jaaren aan de bak geweest zyn, vry gedefroyeerd worden, doch na dien tyd zal van hun koatgeld, ten behoeve der bak, de helvt per maand worden ingehouden; rullende aan den bakmeesler, om des te boeter in slaat te zyn de by articul 4 te meidene spyzen te kunnen opdissen, buiten de by articul 3 te mddene varstrekkingen, noch uit het fonds van heeren commissarissen voor ieder pennist worden toegelegd :

5 rd' per maand, wanneer het getal is van 10 tot 15 man;

rd* per maand, wanneer het getal is van 16 tot 20 man;

4 rd* per maand, wanneer het getal is van 21 tot 30 man;

en boven de 30 man, ieder 3 Va rds, zo voelen als 'er mogen

zyn.

Art. 3. De bakmeester zal 's maanddyks, tegens betaling van de inkoops prys, uit 's Compagnies pakhuizen genieten een pikul of , 123 S koffy-boonen en 10 ft mostert-zaad ; wyders ui de Compagnie alleen bekostigen en jaarlyksoh aan den bakmeester zonder betaling laaten verstrekken voor twaalv tafel-gasten en, ingevalle het getal grooter is, als dan naar even- reedigheid der meerderheid, tot 24 man toe, doch het geen daar boven is, zal door heeren commissarissen uil het lot stand- houding van deeze inrigting bepaalde fonds inkoops worden voMaan:

in ruiling,

44 1788. W. A. ALTINQ.

6 Taaten lioter, 10 leggers Gaabsche wyn, 12S0 S poeder ziiiker,

6 p' Guinees gemeen gebleekt, 24 ft speceryen, 72 » peeper swarte,

1 halve legger»

1 haWe aam,

6 waler balys,

6 emmers,

36 vadems brandhout, 12 groote mandens, 12 dubbelde > 12 enkelde »

3 potten wit kalk,

6 wit quasten,

1 boute ladder,

1 groote kopere soep-lepel,

1 9 » braad-pan,

3 tinne vlakke schotels,

1 » soep-schotel,

3 » borden vlakke,

2 » leepels,

2 mostert-poljesy

3 » -leepels, 2 peeper-doosjes, 1 yzere hout byl,

1 » as-scbop,

2 » kap-messen,

7680 ft ryst voor twaalv tafel-gasten en 4 koelies, ft 40 ft ieder

ter maand, '360 kannen clappus-oly, 120 » olyven-oly, 144 » azyn hollandscb, 180 » » inlandsch,

48 maateu zou.l »

in ruiling,

W. A. ALtiNd. 45

9 ft kattoen,

het repareeren der kopere komhois-goederen» 100 stuks porcelainen en f 439 : 5 : — , Indisch gdd» aan kon- tanten voor 4 koelies a 6 stuivers ieder 's daags, nevens de nodige tafels en stoelen, die uit het ambachts-kwarlier zullen worden verstrekt, alwaar de onbekwaame of onbruikbaar raakende ook gerepareerd of legen nieuwe verruild kunnen worden.

Art. 4. De bakmeester zal daar en tegen alles behoorlyk moeten laaien schoon houden, in ieder kamer des avonds een lamp doen branden en zich in het opdissen der spyzen, zo veel immers mogelyk zy, moeten reguleeren naar de volgende bepaaling; en dus moeten aanrigten alle morgens koffy en een boterham;

Zondacbs : versch-vlees gebraade, soep Tan versch-vlees, frikkadellen, gestoofde groente.

Maandachs: vis met aardappelen, gebraade hoenders, gestoofde groente. Uingsdachs : versch gebraade spek, groente, hoender-soep.

Woensdachs : gebraade eenden, vis of hoender-kerry, gestoofde groenten of vruchten.

Üonderdachs : soep van versch-vlees, gebraade vlees, frikkadellen^ gestooide groenten.

46 1788. W A. ALTfNQ.

Vrydachs :

gebraade hoenders of hutspot met aardappelm,

frikkadellen,

groente.

Saterdachs :

hoender-soep,

gebraade eenden, en

gestoofde groente,

terwyl onder de groentens gepermitteerd word eens ter weeke ingelegde Caabsche groentens te geeren;

'snamiddachs alie daagen thee; 's avonds :

Zondach, gebakken vis met salaa,

Maandach, hoenders op de rooster gebraaden met groenten,

Dingsdach, vis-kerrie en gebakkc vis,

Woensdacli, vis-pindang en gebakke vis,

Donderdach, gebakken vis met salaa,

Vrydach, lioenders op de rooster gebraaden met groenten,

Saturdach, ingelegde vis en karwaat;

voorts ryst, brood en boter naar genoegen en buiten des aan elke tafel-gast een boutelje Caabsche vsryn of Pransche wille wyn daags.

Art. K. Aan ieder, onder de bak zich aangegeeven hebbende pen- nist, die uit de zeedienst ofdie der militairen tot de pennedienst changeert, zal gratis worden afgegeeven, zo hy 't benodigd is :

een blaauwe lakensche rok,

twee kamisools,

twee broeken,

een hoed,

zes hemden,

zes paaren koussen,

vier bonte onderboeken,

een bonte korte kabaay,

twee paaren schoenen.

Ook sal men hem voorsien van een bonte slaap-kooy, be- neevens een goede combaars en twee kussens, en boven dien.

van Chinees-linnen,

W. A. ALTINQ. 47

zo lange hy op zp comptoir geen kost-geld krygt, *s maande- lyks een oode dncaton, alles te betaalen uit *t fonds tan heeren commissarissen.

Art 6. Wanneer iemand der pennisten in een ziekelyken staat komt te ▼ervallen, zal hy niet na het hospitaal behoeven gebragt (e worden, maar door den oppermeester van de kruit- moolen moeten worden geroedicineert, die, wanneer 'er geen gegronde klachten over hem koomen, daar voor genieten zal Qit de kassa van heeren eommisa rissen een douceur van drie honderd ryksdaalders in het jaar ; dan wel, indien de binnen- regent de genees- en heelkonst magtig is, zal zulks aan hem voor die somma worden opgedragen;

en zal de bakmeester verplicht zyn om voor de zieken zodanige spys of drank gereed te laten maken, als de practizyn opgeevt. Art 7. Ter voorkoming van alle disorder en nakoming van een welgeschikte en ordentelyke leevens-wyze der aan deeze lafel-spyzende gasten zal door de volgende zes en twintig pefzoonen dagelyks, geduuf ende het middach-maal, van iwnni v tot één uuren, by beurten, het opzigt moeten worden gehouden, het geen dus voor ieder een week in de zes maanden is, te weelen : den geheimschryver van zyn hoog Edelheid, groot kassier,

eersten geswooren klerk ter generaale secretary, negotie-boekhouder, secretaris van den Raad van justitie,

Schepenen, Weesmeesteren, howelyksche zaaken, Boedelmeesteren, beide banken, kassier van beide banken, groot winkelier^ factaarhouder, eerste suppoost op 't comptoir-generaal,

» > » » • de generaale visite,

guamizoen boekhouder.

4d 1788. W. A. ALtlNÓ.

den logie-boekhouder, hospitaals-boekhoader» iolandscli militair-boekhouder»

adjunct eerste geswooren klerk ter generaale secretary, eerste suppoost der generaale directie, tweede visitateur der soldyeo, kassier der kost-penningen, geswooren klerk van den Raad van justitie, » . » » Scheepenen, • • » Weesmeesteren,

die ook zullen moeten letten, dat het middach -maal door deo hakmeester naar de voorschreven bepaaling praecies en naar behooren worde opgedischt en dut de spyzen in haar zoort wel en goed gepraepareerJ zyn.

Art. 8. De bakmeester zal ook gehouden zyn de keuken en gereedschappen, daar in gehoorende, de tafels, aan dewelke word gespyzigt, en de plaats der spyzing zelvs, zo wel als de kamers der pennisten, altyd zuiver en schoon ie doen houden en behoorlyk zorg te draagen, dat de kopere pannen, etc. twee maal des jaars of na bevinding van noodzakelykheid verünt worden, ter voorkoming, dat de spyzen niet in onverlinde of van hel tin onlbloote kopere pannen, enz. klaargemaakt worden. Art. 9. Wyders zal tot het houden van een dagelyksch toe- zigl een binnen regent worden aangesteld, die alle irreguiari- teiten moet voorkomen en len dien einde van een aparte instructie zal worden voorzien, waar in hem ook zal worden bevolen om te zorgen, dat de publieke godsdienst door de hier logeerende pennisten niet verwaarloosd word.

Art. 10. Wanneer aan Heen en ander, in dit reglement bepaald, niet word voldaan, zal het een ieder vry staan zyn beklag (e doen by den heer commissaris van de maand.

26 Augustus. Vergunning voor den commandeur, mee- commandeur en onder-equipage-meester ie Batama lot het drijven van partiadieren handel.

In aanschouw genomen zynde, dat de reeden, waarom men

W. A. ALTINQ. 49

deo oommandeors het dryren Yan particaliereo handel beeft geinterdioeerd, inzonderheid geweest is om het misbruik, dat door dezelve uit hoofde hunner bedieningen daarvan omtrent de zeelieden gemaakt zoude kunnen worden, voor te komen en bun alle weegen daar toe af te snyden;

dat die reeden wel als noch voor het grootste gededte exteert, maar de tegeoswoordige, ongunstige gesteldheid der tyden eenige meerdere inschikkelykheid vordert, dan bevorens nodig was, en dal inzonderheid de zeevaart die inschikkelykheid boven anderen nodig heeft door de weinige gelegenheid, die dezelve thans in banne gevaarlyke posten heeft om iets te kunnen overwinnen ;

dat bevorens, toen de particuliere handel hier noch floreerde, de zeelieden by de ingezeetenen, zo met geld ais goed, naar welgevallen geriefd konden worden, maar dat thans alles zo zeer in verval is, dat weinige derzelven meer eenig credit by particulieren kunnen vinden en men nauwlyks meer lieden vindt, die eenig geld of goed den zeeman durven toevertrouwen, en dal zelvs veeien derzelven nu hunne reizen moeten volbrengen zonder, by gebrek aan geld en credit, gebruik te kunnen maaken van deu hun toegestaanen handel en zonder iets meer dan hunne gages te verdienen;

dat zy hierin zeeker eeniger maten zouden worden te gemoed gekomen, indien de gemelde commandeurs weder de vryheid hadden met hun te negolieeren, dewyl niemand met meer ge- mslheid dezelve eenig goed en geld kan fifteren dan zy, om reeden niemand dezelve zo van naar by kan kennen en naar- gaan en beetere gelegenheid beeft om zyne pretensien van dezelven, bet zy hier, dan wd op de buiten comploircn, te innen en zich dus voor schade te hoeden;

dat, ofschoon ook de permissie om met de zeevaarl handel te dryven den commandeurs in zoekere opzichten een deur opent om dien handel voor het grootste gedeelte naar zich te trekken en daar van omtrent zommigen een misbruik to kunnen maken, dezelve echter thans tevens een middel opleevert om den zeeman eenig credit te bezorgen en in de gelegenheid te stellen van op den hem gepermil teerden handel iets te kunnen

fUlMT-IOlK DUIi II. ^

Ito 17d8. W. A. ALtlNÓ.

profiteeren en dat daarvan nimmer minder misbruik dan thans heeft kunnen worden gemaakt, uithoofde de meeste, eo niet alle de scheeps-oflScieren xich in die ongelukkige situatie bevinden, dnt zy, van ach zelvs geen geU hebbende om met hnnne eigene penningen te handelen, daarom steeds hunne goederen voor het grootste gededte op credit moeten zien machtig te worden, dan wd daar toe geld negotieeren en de armoede en vrelnige occasie, die zy hebben om iets te kunnen profiteeren, hun van alle credit hebben beroovd en het das voor dezelven dan noch praeferabelder is om met den conmiandeurs, schoon zy ook dan iets minder mogten kunnen winnen, dan wanneer zy met andere ingezetenen handelden, te negotieeren, als geheel bniteo de mogelykheid te weezen van eenigen handel te dryven.

En is dierhalven om alle deze redenen goedgevonden en verstaan den opper- en vice-commandenr en onder-equipage- meester als nu permissie te verleenen om, benevens aUe andere ingezeetenen alhier, particulieren handel te mogen dryven met de overheeden van Compagnies scheepen en vaartuigen in rysi, zuiker^ arak en Aon/, voor zo verre zulks aan de laatslgemelde geaccordeerd en de in- en uitvoer van die articulen toegestaan is of in der tyd gepermitteerd zal worden, en dienvolgende in zo verre te i*esilieeren van het secreet-besluit dezer regeering van den 14^ Augutus 1787, mits zy zich echter zorgvuldig virachten, dat van deeze concessie geen misbruik word gemaakt, het zy door geobtrudeerde in- of verkoop of anderzints, en dat tot den ontvangst of vervoer van die goederen geene Com- pagnies, maar alleeulyk particuliere vaartuigen gebruikt wopden, op poene van confiscatie der goedereo, die dezen contrarie hunnentweegen vervoerd zullen worden.

2 September. Verlenging van het octrooi der Amphioen'^ socideU tot uW December 1790.

Zie bij 19 Oclober 1787 en 22 October 1790.

4 September. Voorschrift nopens onbekwaam touwwerk.

Het gestatoeerde by deze regeering, volgens het genoteerde

178è. W. A. ALTINÓ. 61

tér resoiatie tan den il<» Jany 178S(^), dat het onbekwaame Umwwêric ten overstaan van een jnstilieele comniaaie in atokkea moet worden gekapt, is goedgeronden en Temtaan, ter voorkoming ?an alle misverstand, in »> verre te extendeeren, dat daar ondei^ ook de vaderlandsehe touwen moeten begreepen worden en het zelve, zo op deze hoordplaats door een oommissie van expresse gecommilleerdens, als op de rêspective buiten-comptoiren applieabel te maaken, met last, zo aan den commandeur en opper* eqoipagemeester, als aan den ministers en bediendens ter gemelde comptoiren, om voor de nakoming dezer ordre zorg te dragen.

4 September. Last op de buüen^katUaren van dk Canh pagme's vaartuig^ groater dan eene boat^ eene afzon- derlijke rekening te houden.

Is goedgevonden en verstaan, conform de door hun WelEdel hoog achtbare te kennen gegeven begeerte, alle de ministers en bediendens op de rêspective buiten-comptoiren circulair te gelasten om voortaan voor ieder Gomp* vaartuig, groter dan een boot, een aparte reekening te laaten houden en by een specifieke reekening of specificatie apart te noteeren, welke reparatien van eenig belang daar aan geschied zyn, welke tuigage gerepareerd en verstrekt is, welke verdere verstrekkingen van provisien als anderzints aan dezelve gedaan zyn en hoeveel het een en ander bedraagt ; en hun tevens te recommandeeren om die specificatien 'sjaars aan hun WelEdel hoog achtbare te laaien toekomen, ten einde te kunnen beoordeeleu, of 's Gonip' penningen wel dan kwalyk zyn besteed ; en deze ordre almeede omtrent de op de byzoudere comptoiren invallende scheepen iosgelyks betrekkeiyk te maaken.

4 September. Last op de buüen^kantoren van elk Lands oorlogschip eene afzonderlijke rekening te howlen.

Op het aangeschreevene door hun WelEdel hoog achtbare,

(') In de resolatlên tan dezen dMum is niets, ter zake dienende, te vinden.

Ki 1788. W. A. ALTIN6.

18 goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens circulair aan te bevoelen om in het vervolg aan ieder 's lands schip van oorlog, het welk zich by hun zal bevinden, eene aparte reekening te geven en daar by specifiek bekend te iaaten stellen de hospitaals-gelden en verdere onkosten, wdke zodanig een schip zullen concerneeren, mitsgaders by vertrek van zoodanig schip van hun comptoir die reekening te doen sluiten en door den commandeerende oiBcier van het zelve te doen leekenen om vervolgens naar Nederland overgezonden te kunnen worden.

4 September. V oorschrift voor scheeps-overheden nopens rijst.

Conform de begeerte van hun WelEdel hoog achtbare is goedgevonden en verstaan den ministers en bediendens op alle de respective builen-rcomptoiren als een staande order ter observantie aan te bevoelen, dal de scheeps-overheden derysl, die hun gepermitteerd is particulier mede te nemen, niet zullen mogen verkopen, voor dat 's Corap^ ladingen daar van uil hunne scheepen behoorlyk verand woord zullen weezen.

4 September. Vernieuwing van het bepaalde op ^OJ ulij 1767 nopens borgtogten van Compagnie* s dienaren.

Deze vernieuwing geschieJde op verzoek van Heeren XVII°^°.

-4" September. Voorschrift nopens i>het effenhouden van f^hei negolie-werk** op de btiiten-kantoren.

Vermits men op meer comptoiren eene ongepaste nalatigheid in het in tyds effen houden van het negotie-werk ontwaarten het visiteeren der Indische hoeken hier ter hoofdplaatze nier- kelyk in verachlering is geraakt, zo is goedgevonden en verstaan den ministers en bediendens op de respective buiten- comptoiren circulair aan te schryven, dat de verzuimen, die daar door worden veroorzaakt, en hel nadeel, het welk daar door de Compagnie word toegebragt, zullen lopen ter ver-

W. A. ALTINQ. 83

andwoording en vergoeding der hoofdgebieders en den visitateur- generaal der Indische negotie-lioeken.

8 September. Last op de buüefhlcatUaren jaarlijks op ie makei^ en onder de voor Nederland bestemde papieren naar Batavia te zenden ^eene gedetailleerde en specifieke ^opgave der by hun aan handen zynde restanten^\

Ook van Batavia zoude jaarlijks eene dergelijke opgave aan Heeren XVII>^° worden aangeboden.

8 September. Vergunning voor de opperhoofden te Sama- rang en te Cheribon ivissds op Batavia af te geven.

Het bedrag dier wissels, welke in assignatiên op Nederland zouden geeonverteerd worden, moest strekken om die kantoren van eenig geld te voorzien.

-|- September. Vernieuwd verbod tegen den uitvoer van goud en zilver^ gemunt en ongemunt.

Ten einde in het meer en meer toeneemend gebrek van geld hier ter hoofd-plaatze, zo veel mogelyk, te voorzien is op den 8^ dezer in Raade van Indie goedgevonden, met renovatie van het op den 3*«" Pebruary 1784 gedaan verbod tegens den uit- voer van goud en zilver, als nu nader te verbieden alle uitvoer van hier naar elders van goud en zilver, zo gemunt als ongemunt, met uitzondering alleen van de courante muntspecien, die de Ambonsche, Bandasche, Temaatsche en Macassersche burgers en ingezeetenen naar Java zullen vervoeren tot den inkoop van ryst, gdyk zulks op het serieuste geinterdiceerd word by dezen, op poene van confiscatie van het goud en zilver, dat contrarie dezes zal worden uitgevoerd, de eene helvt ten behoeven van de Compagnie en de andere helvt van den officier, die de calange doen zal, mits den aanhaalder contenteerende; met expresse last aan den respective oflScieren van de justitie, benevens den sabandhaar, om tegens de overtreoding dezer order met alle

y4 1788. W. A. ALTINQ.

nauwkeurigheid te vigileeren en doen vigileeren en t^gens den contraventeurs zonder eenige connivenüe hun ambt en plicht te betrachten.

En zal deeze worden gepubliceerd en» zo in de Nederduitxche, als de gewoone inlandscbe taaien worden gealBgeerd ter plaatzen» daar men gewoon is publicatien en alBxien te do«i.

-^ September Vernieuwd verbad tegen den uitvoer van ryü en padi.

Zie ook 26 September 1785.

9 September. Bepaling, dat de katechisatiên in de binnen'Portugesche kerk te Batavia in de Portugesche taal gehouden zouden worden.

Door het collegie van curatoren en scholarchen beslooten zynde om de tot nu toe in de Nederduitsche taal gehoudene catechisatien in de binnen Portugeesche kerk alhier voortaan in het Portugeesch te laaten houden» uit consideratie» dat thans weder in twee schooien de Portugeesche taal zal worden aangeleerd en in een derde het Maleitsch en dus de krank- bezoekers en leermeesters, beneevens de schoolmeesters dier drie schooien» het onderwys in de Nederduitsche taal» waartoe eigentlyk de eerstgemelde gehoudene catechisatien zyn ingericht geweest, zo zeer niet noodig hebben en het gering getal der catechisanten het houden van meer dan eene catechisatie onmogelyk maakt, zo is goedgevonden en verstaan deze gemaakte schikking te approbeeren.

9 September. Yoorschrifi nopens het in dienst nemen van inlandsche en Portugesche jongdingen.

Is goedgevonden en verstaan voortaan geene inlandsche of Portugeesche jongelingen hier in Compagnies dienst aan Ie nemen» iw die voorzien zyn met het getuigenis van de leedea van het coUegie van curatoren en scholarchen» die hetopsicht

W. A. ALTINQ. 5)(

oter de wyk hebben, waarin zy heUien school gegaan, om daardoor, zo veel mogdyk, het dagelyks toeneemend gek^ aan bekwaame inlanders en inzoDd(»rheid Portugeezen voor te komen.

9 September. Amj^ieUie . van het verbod tegen het dandestien schocl^hmden.

Om de clandestiene schooien tegen te gaan, welke buiten ▼oorkennis van curatoren en scholarchen gehouden worden, dus onder geen opzicht staan, en de leerlingen aan de daartoe aangestelde leermeesters onttrekken en hun bestaan verminderen, is goedgevonden en verslaan te renoveren de by het school- reglement van den 4^ April 1684, art. 1 en het by deze regeering óp den 10^° April 1778 geapprobeerd nieuw school-reglement, hoofdstuk % gestelde order tegens het houden van clandestine schooien en die order in zo verre te amplieeren, dat die geenen, welke strydig de voornoemde order buiten voorkennis van het voornoemde collegie school houdt, verbeuren zal eene boete van vyf en twintig ryksdaalders ten behoeven van de gereformeerde diacony-armen dezer stad.

15 September. Benoeming van dienaren der Compagnie.

Als een staaltje^ hoe allertreurigst omstreeks het jaar 1788 de toestand was, diene het volgende antwoord der Regering op eene aanmerking van Heeren XVII"^^'':

b goedgevonden en verstaan te rescribeeren, dat deze Regee- ring Doet geen minder leedwezen moet betuigen en verklaren, dat, ongeacht zy niet altoos kan instaan voor het gelukkig gevolg haarer keuze, het gebrek aan bekwaame dienaren reeds zo groot is geworden, dat zy ter waarneming van posten van eenig belang veeltyds veel eer recours moet nemen tot zulken, die aan handen zyn, als tot zoodanigen, die er behoorden te zyn, byzonder voor de hoofd-administratie op Tomaten, waar toe, noch beslaan, noch qualiteit eenigzints animeerende is ; ja, dat zjr by bet a&terven van gebieders der buiten-oomptoiren steeds ia de uiterste bekommering is, wie daar toe te verkiezen en

56 1788. W. A. ALTINQ.

aan te slellen, als zynde de yverloosheid, onverschilligheid en weinige lust om zig te verheffen zoo groot en algemeen, dat zy niet dan met de sterkste aandoening moet penelreereo en voorzien de nadeelige gevolgen, die daaruil eerlang zullen voortvloeien, byzonder ook, dal er uit hoofde der ongelukkige situatie alom geen vooruitzicht tot beterschap te hopen is.

-|^ September. Maatregelen tegen hel ontduiken der belasting op het vrijgeven van slaven.

Door het coUegie van Scheepenen dezer stad te kennen gegeven zynde, dat het uit de notitien, die door den notarissen aan dat collegie om de drie maanden wierden afgegeven, en uit een dien aangaande door den secretaris hunner Ëerwaardens ingediend bericht geconsteerd had, dat eene menigte van slaaven werden vrygegeven, zonder dat daar van by dien gerechte, ingevolgen de ten dien opzigten successive geêmaneerde ordres, behoorlyk van brieven wierden gepasseerd, maar dal men, ter ontduiking van de daar op vallende ongelden, aao dezulken alleenlyk ter hand stelde eene notarieele quitantie, waar by hunne lyvbeer of vrouw bekende hunne lyvwaarde ontvangen Ie hebben, met belofte om, by eerste zitting van commissarissen uit dien gerechte, daar van de emancipatie* brieven te zullen passeeren, dog dat aan deze belofte nooit of althans zeer zelden wiei*d voldaan, zo als ten duidelykslen bleek uit het gemelde bericht van den secretaris, waar by hy te kennen had gegeven, dat van de 104, by de respective notarissen in de gepasseerde maanden January, February eu Maart by wege van zoodanige quitantie vrygegevene slaven, maar een door zyn lyvheer voor commissarissen uit dat collegie behoorlyk en volgens de wetten was geëmancipeerd geworden, en dat dit verzuim ten gevolgen had, dat, daar deze menschen niet volkomen ontslagen waaren uit het ink der slaverny, zy ook niet, even gelyk andere vrye lieden, van hunne vrydom konden jouisseeren en over zulks niet sorteerden onder de hoofden der campongs, noch by dezelven wierden

W. A. ALTINQ. 87

geénrolleerd ; en dal dit al verder ten sequeele had, dat zy hier door van alle burger-diensten bevryd bleeven en de secretaris van hun Eerwanrdens daar door buiten staal was gesteld om te voldoen aan de statutaire order van den 14*° Augustus 1781, volgens welke door hem moest worden afgegeven cene notitie van de door de christenen en onchristenen geëmancipeerde slaaven, de eerste aan den capilainderPapan- gers en de tweede aan den gecommitteerden lol en over de zaaken van den inlander; en dat boven dien door dit verzuim den diacony-armen en boedelmeesleren kas een merkelyk nadeel wierd loegebragt.

Zo is, om zulks in den aanstaande, zo veel mogelyk, tegen Ie gaan, conform het tevens gedaan verzoek door hel gemelde collegie van Scheepenen, goedgevonden en verstaan aan de respective notarissen alhier (e gelasten om alle lyv-heeren en vrouwen, die voor hun ten behoeven van hunne lyveigenen qoitantien passeeren, waar by zy bekennen de lyvwaarde hunner slaaven ontvangen te hebben, aan te kondigen, dat zy verpligl en gehouden zullen zyn om binnen den lyd van zes maanden, gereekend van den dag van het passeeren van zodanig eene qnitantie, hunne slaaven, dewelke zy invoegen voorschreeven vry geeven, voor commissarissen uit Schepenen voornoemt, Goaform de wellen te eraancipeereu, met ordre om telkens om de drie mannden eene behoorlyke notitie van zodanige, voor hao gepasseerde quitantien aan den secretaris van het gemelde Gollegie ter hand te stellen, op verbeurte van 50 ryksdaalders ten behoeven van de diacony-armen dezer stad, voor ieder keer, dal zy daarin nalatig zullen worden bevonden ; en voorts by publicatie en affixie van billetlen de gemeente hier van kennis te geeven en alle lyv-heeren en vrouwen, die in voegen voorschreeven hunne lyveigenen zullen vrygeeven of vrygegeeven en nog niet gefimancipeerd hebben, Ie ordonneeren om binnen de gemelde bepaalden tyd van zes maanden, de eerste gerekend van den dag van het passeeren der gemelde quitantien en de anderen van dato dezes, hunne vry te gevene en vry gegeven slaven of slavinnen, ingevolge de wellen, voor welgemelde

K8 1788. W. A. ALTINQ.

commissarissen uit hei voornoemde collegie te emancipeeren, dan wel voor hun Eerwaardens te oompareeren om hunne beswaaren dien aangaande uit te brengen, alles meede op verbeurte van 50 ryksdaalders, ten behoeven als boven. Zie ook 2^5^^ 1789.

19 September. Kemnisgave, dat de Regering voornemens was assignatim op Nederland af Ie geven.

Het vereischte bedrag was 50,000 rijksdaalders aan Neder- landsche ducaten en in Indié gangbaar zilveren geld.

Ook hier is sprake van preferentie. Zie bij 19 Augustus 1788.

De » telling'' in Indiö moest geschieden vóór ult^ September 1788; de terugbetaling in Nederland, »geld om geld", zoude plaats hebben na de voorjaars verkooping, anno 1790.

19 September. Wijzigingen in het groolboek en journaal van de equipage-werf.

Als een voorbeeld van de toenmalige administratie in Indiê en van de bemoeizucht van Heeren XVII°^ is het volgende opgenomen.

De heeren meesters, overgezonden hebbende eene memorie van remarques op het grootboek en journaal van de equipage- werf alhier van 1784/5 en de viryze, vraar op het zehre werd gehouden, ten einde deze Regeering dezelve te doen strdcken tot naricht, zo is na deliberatie hier over goedgevonden en verstaan : 1* nopens de daarby gemaakte eerste remarque, of men de aankopen van ankerstokken niet zoude kunnen vermyden en de nodige ordres stellen, dat die altoos gmo^zaam wierden aangehragt, naar dien het hun WeIBdel hoog achtbare was voorgekomen, dat die, dewelke per vlotten hier aangehragt, zo wel als die van balken gemaakt waaren, zo min te staan kwaamen in vergelyk der aangekogte, den Javaschen ministers aan te schryven om altoos eene

W. A. ALTING. 59

genoegzaame quantiteit anker-stokken naar herwaarts te befoiyen, dan wel, ao zulks niet zoude kunnen geachieden, de reeden daar van op te geeven;

V den oommandeur en opper-equipagemeester, Philip Hendrik de Haart, te gelasten om voorlaan nauwkeuriger, dan tol noch toe heeft plaats gehad, verantwoording te laaten doen van de gemelde anker-stokken, naar dien hun WelEdele groot aditbare hebben aangetoond de onderscheiden pryzen, die voor dezdve zyn opgebragt, en tevens elucidalie ge- vraagd omtrent den gedanen inkoop van 10 pees, toen er noch volgens de boeken anker-stokken in voorraad waaren, en de zoodanige, die ter waario aan de scheepen verstrekt worden, zo wel by de inventarissen, als op de onkost-rekeningen bekend te doen stellen;

3® den ministers en bediendens op de respective builen- comptoiren circulair toe te zenden en hier aan den boek- houder van de equipage^werf te laaten afgeeven een extract uit voornoemde remarques aangaande de werp- en swaare ankers, waar omtrent gemelde heeren Bewindhebbers zeggen, dat, vermits dezelve altoos by de wigt van ieder pees worden aangereekend , voortaan by den jaarlykschen staat niet alleen de sluks, maar ook de wigt van de ankers genoteerd en verantwoord moeten worden, en wel op deeze wyze: pees van zo veel honderd S,

» »

enz., onbegreepen de weinige ponden boven of onder ieder soort, en dus maar alleen met observantie van het onder- scheid van de eene 100 tot de andere 100S;endezelven tevens te gelasten om gemelde ankers, volgens het voor- meUe voorschrift, by den jaarlykschen staal niet alleen by stukken, maar ook by hel gewicht (e noleeren en te verantwoorden;

op hun WelEdele groot achtbare gemaakte aanmerking omtrent de afgeleverde hsdken, dal die zeer onderscheiden

60 1788. W. A. ALTINQ.

van /* 5 lot /* 10 woitlen bereekend en in die reekening een geimagineerd capitaal gevonden word, den voornoemde boekhouder van de equipage- werf, ten einde dit in het vervolg voor te komen, te recommandeeren om voortaan de afgeleeverd wordende balken, volgens het tevens te kennen gegeven verlangen, op de aan den inkoop daar van evenaarende pryzen by de boeken af te schryveu en tol dat einde ieder maand de prys-oourant daar van effen te stellen; en dit laatste of de effenstelling maandelyks van de prys-couranten mede in alle administratien te laaien observeeren;

5^ den voornoemde boekhouder te ordonneeren om, conform hun WelEdel groot achtbare begeerte, in den aanstaande de verongelukte, afgevaarene en onbruikbare, mitsgaders ter sloop verkogte vaartuigen niet gelyk te stellen, maar van eikanderen te separeeren en zodanig te boeken, om daar door duidelyker te weezen;

6^ den gemelde commandeur en opper-equipagemeester, de Haart, te recommandeeren om, daar de kajang-matten, volgens het verders geavanceerde door voormelde heeren bewindhebbers, weinig meer als niets in Nederland waardig zyn, in het emplooi van dezelve in de retour^scheepen alle menagement te gebruiken, zo veel als buiten praejuditie van de conservatie der ladingen kan geschieden;

7^ den gemelde boekhouder van de equipage-werf te gelasten om, vermits de pokhouten by de stukken en ook by het gewicht worden nangereekend, die voortaan mede by de stukken en het gewicht te verantwoorden;

8^ als mede om, volgens de begeerte van gemelde heeren Bewindhebbers, de jaty-duigen in heele en halve leggers- duigen te separeeren, zo als by de Hollandsche duigen plaats heeft;

9® en op de vraag van hun WelEdel groot achtbare, welke belet zelen er zyn, dat men niet alle zoorten van duigen laat aanbrengen om ongehouden te zyn daar van inkoopen te doen tot veel hoger pryzen, als die anders de Compagnie

I78è. W. A. ALtlNÓ. èl

te Slaan komen, den Javaschen ministers en resident te Cheribon, Godfried Garel Gockinga, te laaten opgeeven, wat reedenen er zyn, dat de hier benodigde quantiteit van gemelde duigen niet voldaan kan worden;

10® om het merkelyk onderscheid, dat gemelde beeren bewind- hebbers uit de pryzen aanloonen, dat er tusschen de eene en andere bos huising moet plaats hebben, den meer gemelde boekhouder van de equipage-werf te recom- mandeeren om in het vervolg de huizing by het gewicht in te neemen en te verantwoorden;

11® en, om op de te kennen gegeeve verwachting, dat de jaty*l^gers en die van Hollandsche duigen aangemaakt zyn, als zo veel meer dan andere kostende, mitsgaders die, welke uit de scheepen geligt zyn, als minder in waarde zynde, van de andere gesepareerd zullen wonlen, de voornoemde jaty-leggers^ die van Hollandsche duigen worden aangemaakt, en die, welke men uit de scheepen geligt beeft, van de andere te onderscheiden, met last om de prys, welke men reekent voor die uit de scheepen geligt worden, in het journaal er by te stellen ;

12® om de reekening der halve leggers in zei ver voegen te verantwoorden, als omtrent de heele gezegd is, met ernstige recommandatie om deze administratie over het geheel met meerdere attentie waar te neemen, naar dien gemelde heeren bewindhebbers uit deze reekening eenige voorbeelden hebben aangehaald van de achlelooze directie hier omtrent;

13® gelyk ook om de stukken Fransch linnen van 80 en 50 ellen, zynde even zo als omtrent hel everdoek geschiedt, te separeeren, alzo dit tot noch toe verzuimd is;

14® om de dikte en bet gewicht der lynen te noteereu en de prys daar van naar evenredigheid van dezelve te stellen, dewyl er zeer veel onderscheid in de dikte en dus ook in hel gewicht derzelve plaats heeft;

15® en om, naardien de lynen in zoort zich in lynen van 1% van 9 en van 6 draad verdeelen, dezelve ook op dien voet te verantwoorden en de afschryving daar van even-

62 1786. w. A. alTiNÓ.

reedig aan de waarde van ieder zoort te doen, waar omtrent hnn WelEdel groot agtbare remarqneereny dat bet zeer oneigen is, dat de afgeleferde in het gemelde boekjaar meest alle k f 5 zyn afgeschreven;

16° den baas-zeilmaker voortaan te laaien verantwoorden, in welke zoorten van lynen, wit ' en geteerd ieder apart, zyn voorraad bestaan heeft, aangezien voornoemde heeren bewindhebbers zeggen, daar er by het openen der boeken onder dien baas noch 41tVi6 'y*^^^ P^^ restant van de vorige boeken ter verantwoording waren en in het voornoemde boekjaar maar 14S afgeleverd en aljgieschreeven zyn, zich te moeten verwonderen, waar om aan den baas gedurende dat jaar noch 16S op diversche datums uit het toawpakbuis geleeverd zyn;

1 7° daar hun WelËdel groot achtbare, dewyl de paarde lynen zich onderscheiden door de dikte, verwachten, dat in het vervolg de verantwoording daar van in de onderscheidene zoorlen zal geschieden, zulks voor d^n aanstaande te doen observeeren;

18° conform de te kennen gegeeve begeerte van hun Wei- Edel groot achtbare, by de afleevering van louwen, waar van trossen en lynen geslagen worden, in hel journaal te

doen stellen : een touw dik duim, als mede de

lengte daar van en die trossen en lynen in den aanstaande naar de waarde te laten aanrekenen, als dezelfde waarde van nieuwe niet hebbende;

19° de oude zeilen mede op deze of eene aparte reekening te laaien inneemen en »fleveren, met l)enoeming van den naam der zeilen, en de oude zeilen mede ih het groot- boek te doen noteeren; dewyl die door gemelde heeren bewindhebbers eenelyk hier en daar in het journaal pro memoria genoteerd zyn gevonden;

20° in het vervolg, volgens de intentie van gemelde heeren bewindhebbers, de langte, de dikte en het gewicht der rcepen by de reekening daar van bekend te laten stellen ;

21° dewyl de groote en fokke schooien in lengte merkelyk

178Ö. W. A. alTinö. 6S

differeeren van de grootc en voormars-zeil schooien, dezelve voortaan gesepareerd te laten verantwoorden of in 'twee hoofdrekeningen, als een van groote en fokke-schoot en een van groote en voormars-zeil schooien;

tv naar dien hun WelEdele groot agtbaren aanmerken, dal er volgens gemelde boeken op Edam louwen zyu aange- maakt, die noch niet nodig waaren, en, die men benodigd had, niet, den bovengeraelden commandeur en opper-equi- meesler, de Haart, te ordonneeren ten eilande Edam steeds die touwen te laaten aanmaken, die hy zal oordelen, dal het eerst zullen manqueeren;

25° ook den voorschreven boekhouder te gelasten de verant- woording van de zoorten van wiel-trossen in evenredigheid van derzelver pryzen te doen, om dus op denzelven voet, als de touwen, by de onderscheidene duimen verantwoord te worden, ten einde men beter over de voorraad per restant zonde kunnen oordeelen;

24° om geene trossen, naar de intentie van hun WelEdele groot agtbare van oiibekwaame equipage-goederen aangemaakt, onder de nieuwe te vermengen en tegens dezelvde pryzen ab de nieuwe af te schryven en die aangemaakte trossen, zo wel als de Ipen, ieder in eene aparte hoofd-reekening, evenredig aan de waarde van opgeslagen touwwerk, te verantwoorden;

25° dezelvde verantwoording ook omtrent de yzere trossen in agl te nemen of ieder zoort apart en de waarde daar van naar evenredigheid van het gewicht;

26° by inkoop van yzer voortaan in het journaal te speci- flceeren, in wdke zoorten en tot wal pryzen die inkoopen geschieden, om dezelve des te beeter te kunnen naar gaan;

27° en geene dreggen onder staaf^yzer te melleeren, maar in twee hoofddeelen te separeeren en de dn^gen by het gewicht te specifieeeren, vermits dreggen, zo als hnn WelEdele groot agtbare remarqueeren, is gemaakt yzer, het welk /* 18 a / 20 de 100 8 kost, zeer

64 1786 W. A. ALTtNÖ.

oneigen onder staaf-yzer, dat de helvt minder kost, gcmelleerd gevonden word;

28° den administrateurs in het yzer-magazyn te laaten a%eeven een extract uil de voornoemde remarques met betrekking tot het daar by aangehaalde omti*ent het yzer aao hoepen, met order om ten opzichten van het daar by voorkomende nopens hunne administratie, zo ten reguande van de in het gemelde boekjaar gedaane inkoopen, als het niet stellen van de pryzen van afgeleeverd yzer naar rato de prys van den voorraad, zich te verantwoorden, dan wel elucidatie te geven en zich naar de daar by gemaakte remarques dien aangaande te gedraagen;

29° het voornoemde hoep-yzer, zo in de administratie van de werf, als hel yzer-magazyn, in hel journaal by ieder zoort (e laaten noteeren, om die reeekeningen in beide die ad ministra tien te doen overeenkomen;

30° de groote en kleine spykers, ook ieder in zyn zoort ver- tlecld, voortaan by de boeken van de equipage-werf te laaien inneemen en verantwoorden en zulks mede in de andere administratien of het yzer magazyn en hel ambachts- kwartier by den inneem te doen geschieden, alzo voor- noemde heeren bewindhebbers dit in den aanstaande verwagten ;

31° den baas der scheeps-timmerlieden ten eilande Onrust te gelasten om zyne boeken in het vervolg naar Nederland ie zenden, om dat wdgemelde heeren bewindhebbers allegeeren, dat de reekening van goedereu onder den baas van Onrust vry aanzienlyk is en uit de equipage boeken niet dan met veel moeite naargegaan kan worden, met recommandatie om alle de goederen en gereedschappen by het sluiten der boeken daar in te specificeeren volgens het door den heeren Meesters daar omtrent by gemelde remarques gegeven voorschrift, naar dien die specificatie maar weinige bladzyden zal belopen; en ten dien einde dcnzelven daaruit een extract dien aangaande te doen ter hand stellen;

178Ö. W. A. ALTINQ. 6K

52^ alle aankopen van articulen, die men met eigene scheepen kan aanbrengen, zoo veel mogelyk te menageeren;

55^ io liet vervolg, zo veel doenlyk, ter voldoening aan het verlangen van hun WelEdel groot achtbare, by de reekening van onkosten van scheepen voor het opvissen van ankers te noleeren de scheepen, welke die ankers verlooren hebben, en die, aan virelke dezelve weder geleverd zyn en dos op zyn reekening weder in te ueemen;

54^ van de door den gemelde heeren bewindhebbers gemaakte remarques omtrent de verwstoffen een extract aan den klein-winkelier, Jacob Hacker, te laaten afgeeven om deze regeering te elucideeren dan wel zich te verantwoorden omtrent bet daar by voorkomende;

35^ den gemelde klein-winkelier te gelasten om, ten einde den heeren Meesters in staat te slellen de boeken van die administratie of wel de rekening over de verwen in zoort beeter te kunnen naarzien, voortaan by de boeken eene aparte reekening te formeeren over het Spaans groen, een dito over Berlins-blauw, een dito over oker, een dito ^

over lood-wit, een dito over meny, een dito over ver- millioen en een dito bevattende de verdere coleuren;

56^ den meergemelde boekhouder van de equipage-werf verders te gelasten om in de boeken van de werf te noteeren de precise datums, wanneer de goederen zyn aangebragt, zo als zulks in den gemelde kleinen-winkel geschiedt;

37^ en ten ernstigsten, volgens huu WelEdel groot achtbares uitdrukkelyke begeerte, te recommandeeren om de voor- schreven boeken altoos op een effen voet te houden;

38^ by de boekjes van het eiland Edara voorlaan, naar de begeerte van hun WelEdel groot achtbare, by het kajerdraad mede de bosschen te noteeren, met het gewicht der bosschen;

39^ mitsgaders altoos het gewicht der bosschen en van de daar van gemaakte touwen, met derzelven lengte en dikte;

40* in den aanstaande van ieder vaartuig een post te doen boeken, die melding maakt, hoedanig dat vaartuig moet worden aangemerkt;

PUIA4T«nB lUKL XI. 5

66 1788. W. A. ALtiNQ.

41® en den voornoemde commandeur en boekhouder te gelasteo, om aan het verlangen van hun WelEdel groot achtbare te voldoen, zedert de tien laatste jaaren op te maakeo en naar Nederland over te zenden eene juiste opgave van alle de vaartuigen, welke in het begin van die tien jaaren aan handen waaren en wat zedert met dezelve is voor- gevallen, welke afgelegd en welke weder aangebragt en ingenoomen zyn ; met recommandatie om een en hetzelve vaartuig altoos een en dezelvde naam te laaten behoaden en dus niet met de letter in het grootboek en journaal in te nemen, zo als gemelde heeren bewindhebbers aan- tonen, dat plaats heeft gehad;

42® den meergemelde commandeur en opper-equipagemeester, de Haart, verders volgens het verlangen van hun Wel- Edel groot achtbare te recommandeeren om geene repa- ratien aan vaartuigen te doen, voor en al eer men zeker is, dat het vaartuig de voorgenomene reparatie noch kan afvaaren ;

43® dewyl het eiland Onrust, Edara, de baas timmerman, smit, kuiper, blokmaker, kaartenmaaker, bootsman der kleine vaartuigen en bootsman der ploesers, ieder een hoofd-rekening hebben, volgens welke, hetgeen op die reekening geleeverd is, ook daar door moet verantwoord worden, en hun WelEdel groot achtbare zich dus ver- wonderen onder andere onkosten van scheepen, onder ultimo February en ultimo Augustus, belast te zien voor goederen van de baas timmerman, de baas kaartenmaker en bet eiland Onrust, den voornoemde baas timmerman, baas kaartenmaker en hel eiland Onrust voor het vervolg te laaten belasten voor de goederen, die onder hunne administratie gehooren of daar onder gekomen zyn, en te ontlasten, zo dra zy daar van voor de scheepen of ander- zints geêmploieerd hebben;

44® om voor ieder arlicul, dat in een of meer administratien geêmploieerd word, uit de boeken van eene administratie te kunnen zien alle de quantileit, welke van dat arlicul

W. A. ALTINQ. 67

in een rond jaar in alle de adminisiratien geêmploieerd word, de respective administrateurs alhier te demandeeren om voortaan ieder artical direct in Ie neemen en te boeken in die administratie, waar onder hetzelve het meest gehoort; eu, zo andere administratien er ook van benodigd zyn en direct uit de scheepen ontvangen, die administratie er als dan voor te crediteeren, dewelke het meest van dat articul debiteert; 45° als mede om, in gevolgen hun WelEdel groot achtbares verlangen, by alle posten van inkoop in het journaal te Doteeren de namen der verkopers, het gewicht der wiclitgoe- deren en touwen en de lengte, enz. van ellemaat-goederen, met de pryzen van alles en by afleevering mede het gewicht en de maat van pond- en ellemaat-goederen, het touwwerk mede in zyn assortement van lengte en dikte en by alles de pryzen, waar voor het word afgeschreeven ; 46^ mitsgaders om ieder articul, even zo als het ingenomen

Is, ook volgens de factuur te bereekenen; 47' en den opperkooplieden dezes kasteels, Fredrik Hendrik Beynon en Amoldus Constantyn Mom, benevens de voor- noemde administrateurs, extracten uit deze remarques omtrent de gemelde drie laatstgenoemde articulen tot der- zdver naricht te laaten afgeeven; 48' voorts alle de bovengemelde dienaaren te permittecren die swarigheden en inconvenienten, dewelke in den executie der voorgemelde ordres mogten voorkomen, mits wettig ea gegrond zynde, aan deze regeering op te geeven; i9' wyders dezelven te gelasten om met den eersten met het formeeren van de boeken van 1788/9, invoegen voor- schreeven, een begin te maaken; ^0' mitsgaders alle de bovengemelde orders, zo op deze hoofd- plaats, als de respective buiten-comptoiren relatiev te maaken, met recommandatie aan den ministers en bediendens om, zo verre dezelve eenige betrekking tot hunne ambten en bedieningen hebben, die straks te observeeren, schoon de- zelve ook by dezen niet speciaal zyn aangehaald en genoemd.

68 1788. W. A. ALTINQ.

De boekhouder van de equipage-werf bracht tegen deze wijzigingen allerlei bezwaren in, naar aanleiding waarvan de Regering op den 18^" November 1788 goedvond: 1® met betrekking tot hel bygebragte door voornoemde boek- houder met relatie tot de § 4 van het geresolveerde door deze Regeering Ier sessie van den 19"° September jongst- leden, den extract-factuurhouder te gelasten maandelyks het extract-factuurboek van de equipage-werf te doeo efleo stellen en den 8^° of uilerlyk den 10^° van de daaraan volgende maand de extracten aan de respective adminislralien te expedieereu, naar dien het schynl, dat daarmede Ihaus verscheidene maanden gewacht word; 2^ dewyl de goederen hunne eigentlyke benaaming by de factuuren draagen en zy die by den ontvangst en ver- strekking dienen te behouden om abuizeu en fourberieo voor te komen, de respective baazen op de gemelde equipage- werf en Onrust te ordonueeren om de goederen hunne eigentlyke benaamingen, waarmede zy by de factuureo worden bekend gesteld, by den ontvangst en verstrekking (e laaien behouden ; sub poene, dat de houtwerken en andere articulen, door eene verkeerde benaming by opgave en daar op gevolgde afschryving by de boeken voortlopende, len | voordeele van de Compagnie zullen worden ingenomen eu daarentegen dezulke zullen moeten worden vergoed, welke door eene zoodanige verkeerde boeking niet in weezen zyn, zonder dat in den aanstaande zal worden toegelaten, dat de partyen tegen den anderen worden overgeschreven, alzo dit aanleiding tot bedrog kan geeven, en, wanneer de pryzeo van het een met hel ander differeereu, de goederen niet op hunne waarde gehouden kunnen worden; 3^ hoe zeer gemelde boekhouder de by § 5 gegevene order niet schynt te begrypen, alzo by voorstelt om op den ouden voet te blyven continueeren, tot dat het oude restant van schuiten en jollen by de boeken zal zyn afgelopen, eo dit oude restant geene connexie heeft met die order, dewelke mede brengt, dat voortaan de verongelukte, aigevaareue eti

W. A. ALTINQ. 69

oDbruikbaare, mitsgaders ter sloop verkogte vaartuigen ieder op eene afzonderlyke reekening by overschryving van schniten en jollen moeien worden ingenomen, dat zelvs geschieden kan met dies kostende en op wat lyd men begeert, om jaarlyks onder ultimo Augustus op de gewone lastreekening naar een deswegen ingediend bericht af te schryven, naar <lien echter de verschillende pryzen der vaartuigen al te aanmerkelyk zyn om te gedoogen, dat daar omtrent geene i^enoegzame accuratesse zoude plaats hebben, den baas timmerman van de equipage-werf en den baas ten eilande Onrust ernstig te gelasten om in het vervolg aan den equipage boekhouder nauwkeurig op te geven de juiste nommers van de vaartuigen, die verongelukt, afgevaaren en onbruikbaar, dan wel ter sloop verkogt zyn;

4^ op het geremarqueerde door voormelde boekhouder op § 216 van het gemelde besluit, dewyl de presente behandeling, om het yzer met het Chineesche arbeidsloon te beswaaren, niet dan confusie veroorzaakt, voortaan van de Chineesche ambachtslieden in het generaal een afzonderlyk hoofddeel ky de boeken van de equipage- werf te doen formeeren om jaarlyks onder de lastreekeningen op het hoofd-comptoir te doen verevenen, even als de verstrekkingen aan de Europeezen op soldyen aan land en randzoenen ordinair, om daar mede ie beginnen met primo September 1789;

'^^ vermits de Chineezen om geen andere redenen dan uit ge- brek aan Europeezen worden geêmploieerd en de reekening van equipage van scheepen door de in dienst zynde Chineezen jaarlyks vermeerdert en uit dien hoofde, in vergelyk van voorige jaaren, hoog op stok loopt, de Chineesche zeevaarende, even als inlandsche, voortaan op een aparte reekening te boeken en te vereevenen; en

6'' dewyl de door gemelde boekhouder gegeevene redenen, waarom hy als noch niet kan voldoen aan de hem by .^ 41 van het gemelde l)esluit gegevene order om eene nauw- keurige lyst der vaartuigen, welke zedert de laatste tien jaaren aan handen zyn geweest, voor Nederland in gereed-

70 1788. W. A. ALTINQ.

heid te brengen, allenzints gegrond en aanneenielyk zyn, denzelven daar toe de nodige tyd te geeven.

September. Verbod tegen }iei verleenen van haiiei^ gewone belooningen.

Ingevolge de door de heeren Meesters te kennen gegevene begeerte is goedgevonden en verstaan alle de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren circulair te gelasten om geene extra-ordinaire beiooningen te doen, van wat aard dezelve ook zouden mogen weezen en door wie ook aangepreezen, zonder alvoorens op eene behoorlyke gemotiveerde voordragt quaiificatie daar toe te hebben erlangd; en de ministers en bediendens deze order ter stricte observantie aan te beveelen.

23 September. Korting ad 3 stuivers van elke 48 stuivers bij verstrekking van soldij aan gewone milt' tairen.

De ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren en bet opperhoofd van het generaale soldy comptoir alhier is goedgevonden en verstaan per een extract uit hun WelEdel hoog agtbare missive van 20 December 1778 te informeeren, dat de aftrek der drie stuivers van de 48 stuivers by verstrekking van soldyen alleen betrekking beeft op den gemeenen militair, en hun tevens te gelasten om, ieder in de hunne, precis op te geven, hoe veel het nmntant wegens die affschafnng met opzicht tot de verdere Compagnies dienaaren zoude beloopen en op dewelke zulk eigenllyk toepasselyk zoude zyn, met order om lot de nadere dispositie die zaak te brengen en te houden op den ouden voet.

Volgens het opperhoofd van het generale soldij-kantoor zoude alleen voor Batavia de beoogde korting eene bezuiniging van 8,559 rijksdaalders 's jaars opleveren (Resolutie 4 November 1788).

Zie ook 9 Januarij en 24 Maart 1789.

W. A. ALTINQ. 71

23 September. Wijziging in de inrigting van de artillerie.

Aan de opperkoopiieden dezes kasteels, benevens den major tier arlhillerie, is goedgevonden en verstaan te laten afgeeven en circulair naar de buiten comptoiren te verzenden een extract uit hun WelEdel hoog agtbare missive van 20 December 1787, rakende het brengen van het arthillerie wezen hier in Indiê o|) eene reguliere voet, zo als zulks thans in Europa plaats vindt, onder ccmmunicatie, dat, vermits men in Nederland alleen het kanon van 24, 12, 6 en 3 fë voor regulier houdt, de arthillerie il;iar mede in deze gewesten zal moeten worden geschikt en dat lie eisschen dus uit Nederland en van Batavia daar naar in het vervolg zullen moeten worden ingericht, onder deze limitatie nogthans, dal de invoering van die schikking langzamerhand zal moeten geschieden en dat, zo lang het nog aanbanden zynde kanon van een ander kaliber en de daar toe gehoorende affuiten bekwaam zyn, hetzelve zo lang gebruikt zal moeten worden en deze schikking dus eerst zal moeten ingaan, wanneer dezelve onbekwaam geraken.

26 September. Voorschriften nopens de wijze^ waarop hospitalen moesten worden ingerigt en beheerd.

Met het doel om daarvan »zo veel nut en hulp ten behoeven •der ongelukkige lyders te trekken als naar de gesteldheid der

plaatzen dienstig zoude kunnen worden geoordeeld'\ bragt de Indische Regering het navolgende extract uit de missive van Heeren XVII°*" van 20 December 17Q7 ter kennisse van hare liedienden op de buiten kantoren:

Wy zenden UEdele eene verhandeling over de schadelyke hoedanigheid der lugt in de gasthuizen en gevangenissen, be- nevens deszelvs hulpmiddelen, door Alexander Petrus Nahuys en gedrukt te Haarlem by J. Bosch in 't jaar 1770, niet wetende, of dat werk by UEdele bekend is ; dragende deze verhandeling in 't algemeen de goedkeuring van deskundigen weg, waarom wy ook niet twyfiTelen, of van deszelvs inhoud zal in verschei- de opzichten een nuttig gebruik kunnen werden gemaakt, en

78 1788. W. A. ALTINQ.

refereren ons wyders lol de schriflelyke remarques over de wyze, waar op een hospilaal behoord Ie worden ingerigl en bestierd, welke wy van deskundigen hebben ingenomen en ÜEdele insgelyks hier nevens doen loekomen.

REMARQUES rakende de inrichting en bestiering der hoffn-

taaien.

Een der schadelyksle zaken, welke aan diergelyke gebouwen allyd eigen en van eenen gestadigen invloed zp op de gezond- heid en herstelling der lieden, welke in dezelve worden geplaatst, buiten twyffel zynde de quade dampen, natuurlyke gevolgen van de zieklens en ongemakken der patiënten, moeten dus in de eersle plaats hier tegen, zo veel mogelyk, alle behoed middelen worden gebruikt, waar toe èn de constructie der kamers of zaaien èn de directie zeer veel kunnen contribueeren.

Wat de eerste betreft, heeft men hier te lande van zeer veel nut bevonden de practyk om de ramen zo hoog te doen maken, dat de bovenkant zo hoog zy als de verdieping zelve, en zodanig, dat dezelve (schuyf-ramen zynde, welke om die reden daar toe ver te praefereeren zyn) van boven na beneden kunnen worden gehaald, nadien de natuurkunde en ondervinding leert, dat die dampen altyd zo hoog mogelyk klimmen, mits dien derzelver uit- en doortogt merkelyk daar door word be- vordert, daar dezelve in tegendeel, wanneer de ramen van onderen worden opgeschoven, uit dat zelvde beginzel in hel bovenste gedeelte van het vertrek of zaal blyven hangen.

Tot dat zelvde einde worden ook wel draai-ramen gebruikt.

Zeer nuttig is ook ten dezen opzichte het maken van koker- gaten in de muuren, zo hoog mogelyk, aan de binnen-kant met een boute schuif voorzien om naar vereisch van een meerderen of minderen doortogt te kunnen worden opengelaatenofgeslooten.

Men kan voor al tot het wegtrekken der quade dampen en gedurige zuivering van lugt, wanneer de zieken-zalen onmiddclyk onder beschoten dak zyn, op het dak werktuigen doen maken, zo als nevensgaand model aanwyst, en deze machines kunnen

W. A. ALTINQ. 73

ook dienst doen voor de beneden vertrekken, wanneer men Damelyk in de zoldering van de beneden vertrekken houte-kokers maakt, welke tol rykelyk eens mans hoogte op de boven-ver- trekken worden doorgetrokken of zo veel meer, als nodig is om dezelve eene genoegzame gemeenschap te doen hebben met de voormelde, in het dak geextrueerde machines, waar door de dampen der benede-vertrekken zig als dan mede kunnen ont- lasten, wordende voorts die kokers voorzien van een klap om, des noods, te veel doortogt te kunnen afsluiten.

Ook moeten de secreeten zodanig zyn geplaatst, dat dezelve wel niet zo verre gelegen zyn van de zieken-kamers, dat de overgang tot dezelve voor de patiënten schadelyk is, maar 't is egter ook zeer noodzakelyk te zorgen, dat dezelven daar van zo verre zyn verwydert, dat zy door eene te naby zynde gemeenschap met de zieken-zalen in dezelve geen kwade dampen kunnen veroorzaken.

De reinigheid en het gemak der zieken almede zaken zynde, waar op men zig in diergelyke inrigtingen voornamentlyk toe moet leggen, laat men hier volgen eenige byzonderheden, welke lot bevordering van beide met een zeer gewenscht gevolg hier te lande worden werkstellig gemaakt en in Hbyzonder toepasselyk zyn op de directie, welke in zodanige huizen behoord plaats te hebben.

Daar toe moeten onder anderen de zalen dagelyks des morgens l^edwyld en twee malen des weeks geschrobt worden.

Idere week moet elk lyder van een schoon laken worden voorzien en, verondersteld zynde, dat elk twee lakens heeft, het bovenste wekelyks onder gebruikt wonlen.

De plunje van ieder inkomende patiënt moet al mede gereinigd worden en hy intusschen voorzien van het gcene hy mede brengt, boven 't geen hy aan 'tlyf heeft, of van zodanige andere kleederen als gereinigd in voorraad zyn.

Al verder is tot behoud van reinigheid en voorkoming, zo veel mogelyk, van besntettelyke lugten nodig, dat by het ver- binden van de gewonde 'er een (waar toe, des noods, een recon- valescent in staat is) met een bak by de hand zy om de windzels

74 1788. W. A. ALTINQ.

en plaisters, die op de wonden hebben gelegen, by ieder patiënt op te zamelen (welke verschelde malen gewasschen en weder gebruikt kunnen worden) en aanstonds weg te brengen. — Ook is tot gemak der patiënten een eerste vereischte, dat ieder een byzonder leger heeft, waar toe de boute krebbens verre boven de bed-steden worden gepraefereerd. Tol hunne genezing is niet minder noodznkelyk, dat 'er altyd een oppasser zy, die nagaat, of de medicynen op de voorgeschreven wyze en op den gestelden tyd worden ingenomen, en aan de heelmeesters verslag kan doen, wat 'er in hunne afwezigheid is voorgevallen ; terwyl ook aan hun gemak zeer bevordelyk is, zo de plaisters een geruimen tyd te voren in gereedheid worden gebragt om de verbanden met des te meer spoed te kunnen doen.

Tot gebruik van die zieken, welke zig niet in staat bevinden om zig uit hun leger of uit de zieke zaal te begeeven ter ver- rigting van de noodwendigheeden van de natuur op die plaatzen, welke daartoe zyn geschikt, employeerd men hier te lande werktuigen, waar van modellen worden overgezonden, moetende ook op de geduurige zuyverheid van dezelve attent worden gelet, waartoe men ze bier te lande dagelyks met warm water uitbroed, wordende in gevallen, waar in zulks te pas komt, ook alhier met een zeer goed gevolg gebruik gemaakt van kussens, met kaf van graanen opgevuld en groot 4 ellen in 't vierkant, wanneer men nimmer gevaar kan loopen van bederf der bedden.

Tot deeze kussens kan op plaatzen, waar men kaf-beddens gebruikt, geemployeerd worden het kaf, dat in die beddens te oud en te hard geworden is, moetende dezelven ook dagelyks worden gewassen en het kaf gedroogd of vernieuwd.

29 September. Vergunning tot liet houden des Vrijdags van pasar ojt het land Tjimangis.

De pasar op het land Tjilingsi verviel hierdoor. — De nieuwe pasar was gelegen bij paal 28.

W. A. ALTINQ. 75

6 October. Voorschrift nopens het bevorderen van secretariële^ negotie-^ soldij- en Japansche bedienden, alsmede van overdragers van negotie- en soldij 'boeken.

Bij missive van 20 December 1787 gaveu Heeren XVII"«« (e kennen:

Op uw herhaald verzoek, gegrond op het meer en meer toe- nemende gebrek aan bekwame negotie-bediendens, hebben wj goedgevonden ÜEdele mits dezen te qualificeeren om de over- draagers der negotie- en soldy-boeken op de respective buiten- romptoiren, na gegeven preaves van handigheid en yver en na expiratie van eenen ten minsten drie-jarigen dienst ten genoegen in die posten, te mogen voordragen tot den post van onder- koopman; by die voordrachten echter zorgvuldig in 'toog houdende, het geen wy UEdele by onze missive van den 25 October 1779 opzichtelyk tot diezelvde vergunning omtrent de soldy-, negotie- en secretariële bediendens op de hoofd-plaats heb- ben aangeschreven, ten einde wy volledig instaat worden gesteld om dezelve met gerustheid te kunnen beoordelen, zullende als dan behoorlyk reflectie op de zodanige geslagen en na bevind van zaken gedisponeerd worden.

In het aangehaalde schrijven van 25 October 1779 hadden Heeren XVII°^'^ aan de Indische Regering medegedeeld:

En hebben wy mede nader in overweging genomen het ver- zoek, by UEdele missive van den 29*" October 1777 voorkomende, ten einde UEdele de vryheid zoude mogen behouden om onder de secretariële, negotie-, soldy- en Japansche bediendens de zalken, die zig door vlyt, yver en applicatie hebben bekwaam gemaakt, te mogen bevorderen tot diensten, waar toe de qualiteit van onderkoopman staat.

Zynde vervolgens by ons verstaan aan UEdele te accordeeren om onder de bediendens, die tot den vaart en handel op Japan worden geêmploieert, de zulken, die zich tot dien dienst hebben bekwaam gemaakt, te mogen stellen in posten, waar toe de

76 1788. W. A. ALTINQ.

qualiteit van onderkoopman staat, om dezelve vervolgens, ter verkryging van de voornoemde effective qualiteit, aan ons voor te dragen ; dan met opzicht tot de soldy*, negotie- en secrelaride l)ediendens hebben wy de voorschreven vryheid aan UEdele niet anders kunnen verleenen, dan onder deze bepaling, dat, wanneer voorzeide bediendens in gemelde departementen tot een post worden bevorderd, waar toe de qualiteit van onderkoopman is staande, UEdele als dan, by de voordracht van zodanig een bediende ter verkryging van de voormelde effective qualiteit, aan ons zullen moeten opgeven de redenen, welke UEdele heb- ben bewogen om denzelven de voorkeur te geven boven een der buiten emploi zynde onderkooplieden, met byvoeging van de successive posten, welke zodanig een voorgedragen persoon, zedert by in den dienst der maatscbappy is geweest, heeft waargenomen, om daar door over de redenen, waar op de voor- schreven voordracht door UEdele zoude mogen worden gegrond, des te beter te kunnen oordeelen.

Eerst op 6 Oclober 1788 deelde de Indische Regering het vorenstaande aan hare bedienden op de buiten-kantoren mede, »in vertrouwen, dat de overdraagers door de gunstige schikking •der heeren Majores zullen aangemoedigt worden om door »vlyt en yver dezelve te verdienen".

7 October. Wijziging van het school'reglemenL

Op een extract van curatoren en scholarchen uit hanne resolutie van den 27^" September jongstleden is goedgevonden en verstaan het vierde articul van het vierde hoofdstuk van het op dep 10*^° April 1778 by deze regeering geapprobeerd school-reglement te amplieeren naar het daar by voorgestelde articul van het in Nederland vastgesteld scfaool-reglement van den 5^° May 1655, capittel 5, dat namenllyk, indien eenige kinderen, van hunne ouders te school besteed zyude, maar vier of vyf daagen te school gegaan hebbende, of thuis blyven, of elders school gaan, daar voor nochtans de volle maand school-

W. A. ALTINQ. 77

geld zal moeten worden betaald, alzo de respective schoolmeesters daar omtrent hun beswaar by het voornoemde collegie hebben iDgebragt.

7 October. Verbod tegen het toelaten binnen hel gebied van de O. I. Comf van i^agenten of consuls^* van vreemde natiën.

Dit verbod, afkomstig van Heeren XVII°«°, is uitgevaardigd naar aanleiding van het verblijf te Batavia van zekeren Fransch- man, die beweerde agent van zijne natie te zijn, maar zijn exequatar niet kon overleggen.

9 October. Last op de buiten-kantoren de jaarlijksche ^vertooning der winsten en lasten^' in te rigten volgens het Timoresche model.

Heeren XVII>^° waren volgens hun schrijven van 20 December 1787 met dat model zoo zeer ingenomen, dat zij last gaven zalks >als een staande order vast te stellen en dadelyk te *doen in train brengen".

Het model, ontleend aan de Timoresche missive van S8 September 1785, luidt, als volgt:

De negotie-boeken onder behoorlyke balance gesloten zynde, neemen wy de vryheid uw hoog Edelhedens eerbiedig te ver- loonen, dat: de lasten in dit boekjaar hebben beloopen . . /* 1 5503 : 5 : 8

de winsten en inkomsten » 14581 : 15 : 8

dus dat de lasten de winsten zyn te boven gegaan f 1121:10: —

anno passato waren de lasten f 15228: 9: 8

en de winsten » 13569: 5: 8

zo dat de lasten in dat jaar ook meerder zyn

geweest tot / 1869 : 4 : —

blykende, dat het presente boekjaar in verge-

lyking van het gepasseerde te vooren geraakt

is f 757:14: —

78 1788. W. A. ALtlNÓ.

by de memorie van menage word Timor be- paald op / 18000 : — : —

en de gevallene lasten hebben dit jaar belopen,

gelyk boven Ie zien is » 15503: 5 : 8

dus de lasten die bepaling zyn te boven gegaan f 503 : 5 : 8

maar wanneer men stelle het geen door bun hoog Edelheeden nader is toegestaan meer- der op te brengen, na luid der marginale aantekening op de bevinding der Timoreese negotie-boeken van denjaare 1 76 ^4» geda- teerd 18 April 1766, waar by het onder- volgende woordelyk genoteerd staat, te weeten:

by de memorie van menage is gecalculeerd voor kost-gelden en randzoenen f 2534 : — : —

voor ordinaire en extra-ordinaire reparatie, timmeragie en vaar lui gs-ongelden » 4000: — : —

voor soldyen aan land » 3000 : — : —

stdle voor de reekening van condemnatie en confiscatie, item verscheide kleenigheden,

die niet Ie bepalen zyn » 466 : — : —

komt als boven .... / 15000 : — : —

waar meede by de memorie van menage

gezegd word, dat zig dit comptoir wel kan

bedruipen. By de vorenstaande f 15000 : — : —

geaddeert zynde, zo veel zedert toegestaan is meerder op te brengen, als voor kostgelden en randzoenen » 1344 : 5 : —

voor hospitaals ongelden uitterlyk » 300: — : —

item zo veel onder de gehoudene besoigne op dit comptoir op den 19 December anno passato toegestaan is op te brengen voor slaaven ongelden, namenlyk f 30. — voor ieder in een rond jaar, dus gecalculeerd op 45 stux » 1350: — : —

Transporteeren f 17994:05: —

W. A. ALTINQ. 79

Per transport f 179i»4 : 05 : —

waar by nog Toege de scheeps-soldyen, waar op by de memorie van menage niet ge- reekend is en die ook niet wel op een vaste voet te bepalen zyn » 703; 8 : —

zo veel stelle voor de ongelden van schepen en vaartuigen, aldaar niet te huis horende, waar omtrent mede geen bepaling gemaakt

is » 3000 , — : —

te zanien f 2Ï697Vl3':^^

ran deze somma gedelraheerd de vooren- staande, in dit boekjaar gevallene ongelden, ten bedraegen van > 15503 : 5 : 8

zo blykt, dat de dit jaar gevallene lasten min- der zyn, als eerst by de memorie van menage bepaald en nader door uw hoog Edelhedens successive toegestaan is... . f 6194: 7: 8

9 October. Voorschrift naperis de inrigiing vaneischen.

De Regering gelastte daaromtrent op Ie volgen, wat Heeren XVn»*» in hunne missive van 20 December 1787 ter zake hadden geschreven, luidende:

Eu daar wy het in 't algemeen als zeer nuttig en zelvs nodig beschouwen, dat, ingevalle de eisschen der respective buiten- comptoiren inhouden vorderingen, welke uit hoofde van de gevraagde hoeveelheid, vergeleeken met het geen daar van noch aanbanden was, en het jaarlyks verthier buiten gewoon moeten voorkomen, UEdele de nodige elucidatie hebben om na te gaan de redenen, welke de ministers daar toe hebben be- wogen, om alzo te kunnen beoordeelen, of die eischen behoren te worden voldaan, ja dan neen, en, zo ja, tot welke hoeveel- heid, gelasten wy UEdele als eene circulaire ordre voor alle comptoiren vast te stellen, dat in de voormelde gevallen by den dsch werden gevoegt de nodige informatien, waar toe de in bovengemelden zin extra-ordinair gevorderde goederen moeten dienen.

80 1788. W. A. ALTINÖ.

14 October. Lasl op de buüen-kantaren eene ^merkelyke f^reduciiè** te maken in de verstrekkingen aan schepen.

In geen geval mogteu de ter zake » gestelde ordres en •bepalingen" overschreden worden.

14 October. Last op de buiten-kantoren, nndien de pryzen van zodanige goederen, als^ voor Europa geschikt^ van ^hier ^Batavia^ naar 't een o f ander comptoir gezonden y>mogten zyn, intusschen merkelyk kwamen te dalen, ndezelve alsdan na Batavia terug te zenden\

Dit voorschrift is op last van Heeren XVII°^ uitgevaardigd.

31 October. Last op de buiten-kantoren j>telkens een ^calculative opgave te doeti van de benodigde uitgave i^zedert het opmaken van den formeelen eisch tol »ultimo January aanstaande''.

De Regering had zoodanige opgave noodig >ten einde »met zo veel te meer zeekerheid op hunne eisschen (e •kunnen disponeeren".

31 October. Last op de buiten-kantoren zware touwen niet langer dan drie jaren aan te hemden.

Na ommekomst van dien termijn moesten de touwen ter verwisseling naar Batavia worden teruggezonden, ten einde op het eiland Edam tol trossen en lijnen verwerkt te worden.

4 November. Kennisgave, dat de Regering voornemens was assignaiièn op Nederland af te geven.

Noodig waren 56,000 rijksdaalders aan Nederlandsche ducaten en in Indiö gangbaar zilver geld.

I^da W. A. ALtiNG. 81

De •telling'' in Indié moest plaats hebben vóór 10 November 1788; de assignalién zouden afgegeven worden «met October 1789"; en de uitbetaling in Nederland zoude plaats hebben Da de najaar^-Terkooping in 1790, geld om gdd.

i November. Yoorsckrifl nopens Spaan$che schepen.

Confonii den inhoud hunner Hoog Mogende resolutie van den 6" Maart 1787, by brief van de hoog Edele Heeren 17"«"van den 18^" Juny 1787 dit heen gezonden en deze regeering ter observantie aanbevolen, is verstaan den gouverneur en hoofden op de respective builen-comptoiren circulair te gelasten om f.'cene Spaansche schepen op eenige plaatzen onder Ciompagnies ressort toe te lalen, veel min aan dezelve eenige gerieflyk- heden te vergunnen, maar dezelve af te wyzen en te doen vertrekken, ten waare zodanig schip of schepen ofte derzelver equipagien door nood, absolut gebrek aan onontbeerlyke zaken ofte andere zee-i*ampen genoodzaakt waren geweest om, tot verkryging van het een of ander, 's Compagnies plaatzen aan te doen, wyl buiten zodanig geval den Spanjaarden ongeoor- looft is eenige zodanige plaatzen te bezoeken.

7 November. Kennisgave, dat de Regering voornemens was assignatiën op Nederland af te geven.

Het bedrag beliep ditmaal 50,000 rijksdaalders.

Overigens waren de voorwaarden dezelfde als die op 4 November 1788, met uitzondering van de • telling", welke vóór IS November 1788 moest plaats hebben.

21 November. Voorschriften nopens het forum, enz. van notarissen en hunne klerken.

Het collegie van Scheepenen dezer stad verzegt hebbende interpretatie van het besluit dezer regeering van den 20™ October 1747 en dat deze regeering zoude gelieven te bepaalen, of de Raad van justitie dezes kasteels, dan wel de

VLAUAT-BOn DBL ZI. ^

n 176a W. A. M.TINQ.

genolito dmer stad de oompelente rechter is van de kleriten der respeotive ootariaseD» zo v9el als van de notarisseo zehrs, isgeTallea dat de eerste tevens Compagnies dienaaren zp, en of deielve kunnen en moeten wordea geoonsidereerd Ie sorteeren onder die genen, welke by het voorschreeven beslail gezegt worden in offilsio te pecceeren.

Zo is, hier over gedelibereerd en in aanmerking genoooien zyndis, dat, sdhoon het wel niet uitdrukkelyk bepaaU is, wie de competente rechter over de notarissen, hier ter sleede in hunne oflCfden pecceerende, is, het zy de Raad van justitie dezes kasteels, dan wel het voornoemde collegie van Scheepeneo, dtzdven echter steeds geoonsidereerd zyn, schoon anderzints als bnrgers wordende aangemerkt, in officie zo wel onder de een als onder de andere rechtbank te sorteeren, naar mate zy daar voor worden aangesproken, vermits aan de eene zyde hnnne officien wel burgerlyk zyn en hunne prothocollen By hun overlyden of afgaan by Scheepenen worden geseponeerd, maar zy ook aan de andere kant by hunne aanstelling door den Raad van justitie worden geëxamineerd en deze hunne prothocollen visiteert, waarom er dan ook diversche voorbeelden aan handen zyn, dat zy zo voor den Raad van justitie als Scheepenen zyn aangesproken en geactioneerd ; en dat, — boe duidelyk het voornoemde besluit dezer regeering van den 80^° October 1747 ook zegt, dat alle burger-diensten door burgers zullen moeten wortlen waargenomen, doch dat diegenen, die toen noch Compagnies dienaaren waren, in ofUcio pecceerende, voor Scheepenen calangeabel zouden zp, — het echter blykt, dat de klerken van den notaris, M^ Nicolaas Mattheus, beide Compagnies dienaaren zyn en men bevreesd is, dat dezelve, die ter verantwoording in hun officie zyn aangesproken, zich door exceptien de judicature van dien gerechte zouden willen ontrekken en sustineeren als dienaaren van de Compagnie onder den Raad van justitie te gehooren, mits dien goedgevonden OB' verstaan :

1 ^ tot wegneeming van allen twyfel in den aanstaande te statoee- ren» dat, volgens de oude usantien, alle de notarissen alhier by

178Ö. Shi. A. ALTINQ. 9Ü

praevedKe voor den Raad van justitie dews Idsteeb ett voor Scheepenen dezer stad geactioneerd zullen kunnen worden ;

V het meergemelde besluit dezer regeering van den lO** October 1747 te renoveeren met deze ampUalie, dat ?oortnn, niet alleen alle klerken van notarissen burgers en geea Compagnies dienaaren zullen moeten weezen, maar ook» dat die genen, die Ihans burger diensten waarnemen en tevens Compagnies dienaren zyn, zich dien aangaande zolleii moeten declareeren en een van gemelde diensten moeten qniteeren ;

5* vermits men mede ontwaard heeft, dat het meermalen word verzuimd, dat de eerste klerken der notarissen den bepaald^i eed by hunne aanstelling praesteeren, insgelyks by deze gel^enheid te renoveeren het besluit dezer regeering dien aangaande van den 34"° Augustus 1762; en dus de novo te gelasten, dat de eerste klerken van de respeetive notarissen voortaan onder eede zullen worden gebragt en dien eed zullen moeten praesteeren voor den Raad van justitie dezes kasteels, naar het formulier, dat voor de notarissen beraamd is, met recommandatie aan den gemdden Raad om, zo veel mogelyk, zorg te draagen, dat daar aan voldaan word.

11 December. Voorschrift nopens arak-leggers.

De door de Macassersche ministers gestelde order om de ledig geraakte, heele en halve araks-leggers voortaan door den dispen- cier in de kuipers-winkel te laaien afgeeven om aldaar behoorlyk ingenomen en ten dienste van de Compagnie verantwoord te worden, als de goedkeuring dezer regeering wegdrdagende, is goedgevonden en veristaan circulair op alle comptoiren te stellen, alwaar de arak niet verkogt, maar verstrekt en geconsumeerd word, met byvoeging om, indien de qoantiteit der ledig geraakte, heele en halve leggers en aamen meerder bedraagt, dan de' ministers in de huishouding nodig bebben, deielve te schooven en herwaarts terug te zenden.

84 1788. W. A. ALTINQ.

14 December. Lad tai het aanplanten van koffïj-boamen.

Dit een extract uit zeekeren brief, door den sergeant en koflSj-opzichter van Wanajassa aan den gecommitteerde toten over de zaken van den inlander geschreven, gezien zynde, dal, schoon het schoonmaken der oude koOy-tuinen aan het kofiy- gewas geholpen heeft, de oude koffy-boomen echter alle jaaren minder draagen, waar van de vruchtboomen, die in dezelve aangekweekt zyn, de oorzaak zyn ; en dat, zo men die alle wilde oitroeyen, men veel nadeel aan de inwoonders zoude toebrengen; zo is, naar dien de heeren Meesters noch jongst hy den eisch der retouren op de extensie van die culture hebben aangedrongen. om hierin by tyds te voorzien, goedgevonden en verstaan den gecommitteerde Rolff te gelasten de gezamentlyke regenten in de respective regentschappen aan te schryven om door ieder huisgezin, zo van de bomies, als manoeuipangers, die zich in hunne districten ter inwooning t>e vinden, ten eersten op nieuw te doen aanplanten 200 pees jonge kofiy-boomen en by die aanplanting al het nodige te doen observeeren.

16 December. Regeling der rantsoenen voor het arbeids- volk op het eiland Onrust,

Hoewel reeds sedert jaren die rantsoenen verstrekt waren, bestond daaromtrent toch >geen vaste voet".

De Regering gelastte dientengevolge den commandeur en opper-equipage-meester >om nopens de verstrekkingen ten gemelde eilande zich te reguleeren naar het by deze regeering op den 24«" Maart 177K gearresteerd en den 27*° Pebruary 1776 gealtereerd reglement voor de scheepdingen van de scheepen, welke ter rheede van Batavia liggen, met suppletie van de by bet gemelde arbeidsvolk zedert eenigen tyd bereeds genoten 7^/, S vleescb en 77^ S spek voor een opper- en onderofficier en 5% £ vleescb en S^t ^ ^9^^ ^^^ ^^ gemeenen**.

W. A. ALTINQ. 8B

18 December. Verpachting van de ngemene** middelen van het koningrijk Jakatra voor het jaar 1789.

De Toorwaarden zijn dezelfde als die, vermeld deel X, bladz. 756 — 788, behoudens toevoeging van het navolgende:

Ten tienden, dat de pachters van de waag gerechtigd zyn 0111 van de zuiker, die door particulieren word ingekogt, zo Teel voor waag-geld te vonleren, als daar van, ingevolge de pagt-conditien, voorheen is betaald, doch dat hun daar en tegen de een halve stuiver, die bevorens betaald is voor ieder pikol zuiker, die aan de Compagnies geleverd word, voortaan niet zal worden voldaan.

Ten elvden, dat de by het 5^"" articul van de voornoemde pachtconditien, onder het hoofddeel van de gemelde pacht van de waag, vastgestelde een procento voor de koopmanschappen, die van baiten inkomen, niet zal betaald worden van de zuiker, die aan de Ck)mpagnie geleverd word.

Ten twaalvden, dat de uitvoer van de zo genaamde tay minjak of uitgeperste catjangkoeken is verboden.

Ten dertienden^ dat de particuliere uitvoer, van hier naar elders, ▼an alle houtwerken, kalk, pannen en stenen is geinterdiceerd.

Ten veertienden, dat de vrye vervoer van Java*s zout, van hier naar Sumatra's West-kust, is gepermitteerd, mits daar toe by deze regeeriog verzoek doende.

Ten vyflienden, dat den leverancier der Chineesche zee- varenden aan de Compagnie is toegestaan om, zonder betaaling van gerechtigheid of het ondergaan van eenige belasting, ten behoeven van gemelde zeevarenden drie varkens per dag te mogen slachten ; en

Ten zestienden, dat de pagters van de groente kraamen en winkels, de vischmarkt, de rystmarkt, van de Chineesche top- tafels, het hoofdgeld der Chineezen,' den handel aan de schepen, 'l dagten van vee, de hanevegteryen, bet merken van de wax- kaarssen en de herbergen binnen en buiten de stad gehouden en verpligt zullen zyn hunne pachtpeuningen voor de belvtin contante speciën te voldoen.

^ 1788. yv. A. ALTINQ.

19 December. Verbod voor de administrateurs der ver- sdiiUende administratién te Batavia dkadr iets te leenen uit hunne administratién^ zonder voorkenms van den Directeur^generaal,

De Regering vreesde, dat uit dat leenen » bedrog en, opiyn Biniost genomen, confusie'' zoude ToortTloeijen.

23 December. Last op de kapiidns van schepen hij de reparatie hunner schepen tegenwoordig Ie zijn en omtrent die reparatie aan de Regering ie rapporteren.

De Regering gelaste «voor den aanstaande, dat decapitains der scheepen, welke gerepareerd moeten worden, geduurende die reparatie daar by present zullen moeten weezen en behoor- lyk zullen moeten nagaan en eene distincte notitie houden van alle zodanige voorzieningen en reparatien, als aan hunne bodems gedaan worden, met bekendstelling tevens van de daartoe gebruikte houtwerken en verdere materialen, ten einde na vol- bragte reparatie daar van aan deze regeering direct eene specifieke opgave te doen, welke opgave zy, zulks gerequireerd wordende, zullen moeten beledigen".

Op 7 Augustus 1789 is nader bepaald, dat «direct na de »volbragte reparatie'', de kapiteins ter zee hunne berigten ter zake blJ de Regeering moesten indienen.

27 December. Bepaling^ dat hel CoUegie van Schepenen was het forum competens voor opvarenden van door de Compagnie ingehuurde schepen^ even als »t;an aUe andere %vreemddingen'\

In ^fMWS^y 1 789 kwam de Raad van justitie te Batavia tc^n 4|Bze beslissing op, doch te vergeefs, verpiits de Regering de dj[)Qr insn R^cid aangevoerde bezwaren nc^eipde > opgegrond en »ver gezogt".

1788-1769. W. A. ALTINQ. %fl

30 Deeember. Maatregel in hei belang der djatuboMckm in Ckeribon.

De resident ie Cheribon geantwoord hebbende, dat, indifm jaarlyks de gevorderd wordende jaly-duigen compleet voldaan xooden moeten worden, de Compagnie ak dan verplicht zoude xjrn binnen drie jaaren het boecb te doen stiU^oip, fdzo het jaty-duigen kappen machtig vee] homeD yf;rr)ielt; zo is i^oedgevooden en verstaan den opper-kooplieden dezes kasteels te gelasten om den eisch van Cberibonfvche jiily<4QigW ^ffor eerst eenigzints minder te nemen.

6 Januarij. Wijziging van het bepaalde op 23 September 1785 nopens het confronteren van de Bataviasche negotie-boeken.

Vermits het uit de ondervinding gebleeken is, dat, hoezeer deze regeering de bevorens geweest zynde confrontisten der Bataviasche administratie-boeken afgeschaft en dit werk aan bet generaale visite comptoir gevoegd heeft om daar door weder twee dienaaren voor de Compagnie oit te winnen, het hier mede bedoeld oogmerk echter in geenen deeien wordt bereikt, naar dien dit werk als nu door de meenigvuldige en dagelyks ver- meerderende occupatien van den visitateur-generaal verachtert, zonder dat men mogelykheid ziet hier in zonder vermeerdering van den omslag te voorien, zo is goedgevonden en verstaan het eonfronteeren van de Bataviasche administrftie-boe^ep w^er te separeeren van het gemelde generaale visite comptpir en te stellen in dien staat, waarin het voor het besluit dezer regeering van den %y^ Septemb^ 17811, waar by het aan het voortfebrevea comptoir gebdgt is, is geweest.

9 Januarij. Yemieuwing van het bepaalde op 3 Mei 1776 nopens onkost-rekeningen van Compagnie's schepen.

De drie exemplaren van 4ie reKenjngen war^P bfftepod voor

88 ^709. W. A. ALTINQ.

het generale virite-kantoor, het generale soldij-kantoor en voor de equipage-werf.

Van de scheeps-onkosten moesten afgezonderd blijven, >al •*i geen ten lasten of voordeelen van scheeps-soldyen geboekt •werd".

9 Januai^. Wijziging van het bepaalde op 23 September 1788 nopens korting op soldijen.

b goedgevonden en verstaan het besluit van den 35*' Sep- tember 1 788 nopens het decorteeren van S stuivers van ieder ryksdaalder by verstrekking van soidyen, voor zo verre de scheepe-timmerlieden ten eilande Onrust betreft, weder in te trekken en ten hunnen opzichte te laten stand houden hgA besluit deze regeering van den S0^° Juny 1783, waar by ge- melde deoorteering is afgeschaft.

Voor de Regering was o. a. een motief tot het invoeren dezer wijziging, »dewyl de ondervinding leert, dat hel teo uitersten difBciel en gevaarlyk is om in eene inrichting omtrent den gemeenen man eenige verandering te maaken, zo dezelve ten zynen nadeele strekt, en het ook tevreezenis, dat deze af- trekking den voornoemde timmerlieden tot misnoegdheid zal doen overslaan, zo als zy daar van reeds ten gemelde eilande blyken gegeeven hebben".

Zie ook 24 Maart 1789.

9 Januarij. Verbanning van een inlandsch hoofd buiten Java,

Als een staaltje, hoe zoodanige verbanning in de vorige eeuw geschiedde, wordt hier het navolgende extract uit de resolutiên der Hooge Regering ingelascht.

Door den heer Gouverneur Generaal ter tafel geproduceerd zynde het translaat van een Javaansche brief, door den Ade- patty Vi^iera Tanoe Datar van Tjanjoer aan den gecommitteerde

W. A. ALTINQ. 89

tot en over de zaaken van flen inlander, Leendert Rolff, ge- sehreeven, waar hy zich zeer beklaagt over zyn oom, den Aria Soeranagara, die zyne huisvrouw heeft trachten te debaucheeren en haar in zyn afweezen een brief heeft toegezonden, waar van hy een copia by zyne gemelde missive gevoegd heeft en wiens translaat zyn Edelheid mede geproduceerd heeft, waar- hy hy haar op het sterkste van zyn lievde verzeekert en haare weder lievde verzoekt, met instantie, dat gemelde Aria door deze regeering verzonden zoude mogen worden; zo is, geconsidereerd, dat gemelde Aria reeds lang voor iemand van een slecht ge- drach is bekend geweest en om die reden reeds voor eenigen tyd uit de bovenlanden verwydert is geweest en dit verzoek dus niet wel gedeclineerd kan worden zonder bedochting, dat daar- uit nadeelige gevolgen zullen voortspruiten, goedgevonden en verstaan den voormelden Aria Soeranaga ra tot nader order naar Ceilon te relegeeren en hem intusschen, tot dat 'er gelegenheid ter zper verzending zal weezen, op het eiland Edam te plaatzen en voorts denzelven tot zyn onderhoud toe te leggen vyf en twintig ryksdaalders 's maands om door den voornoemden regent van Tjanjoer alhier aan de Compagnie betaald en Ceilon in der tyd .ten goede gebragt te worden.

9 Januarij. MekkO'gangers.

De zienswijze der toenmalige Regering nopens deze perso- nen blijkt eenigermate uit het volgende, hetgeen ook om andere redenen niet zonder belang is.

De heer Java's gouverneur op het favorabelst voorgedragen hebbende het verzoek van den Sulthan om aan zeekeren hadjie, Abdol Wahiet, met een gevolg van vier perzonen per Compag- nies scheepen in zo verre transport te verleenen, dat zy de tmn aanbevolen reis naar Mecha verder kunnen vervolgen, alzo gemelde oude vorst zich het devoot ontwerp scheen geformeerd te hebben om voor zich van Mecha de priesterlyke waardig- heid te verkrygen en te doen repareeren zeeker ;:ewyd huis, dat aldaar door zyne voor-ouders was opgericht; zo is goed- gevonden eo vertaan in dit verzoek te condescendeeren en dien

W. A. ALTINQ.

voigende aan genieldeo hadjie, Abdol Wabiel, mei om gevolg van vier peraonen, by gek^fenlieid, met een Compagnies acUp Iranaport te verleeDen ora verders ayn rys naar Hee^ia te kunnen voorlsetten.

13 Januarg. Regding van de hoeveelheid wapenen^ aanwezig op de buiten-fmlen nabij Batavia.

Is goedgevonden en verstaan op de volgende posten een de na te noemene waapens» etc. te laten blyven, als:

4»

s ;l

•

Op de recruten wacht

Tanjong-Poura

Taogerang

de Kwal

• Tihineesche wacht. . .

Meester Cornelis

Aokce

Jaccatrt

Buileazorg

Pfoanlwyk

Ryswyk

Anijol

Wilgeaburg

fidam

de Keeten

. Vyf-hoek

2 -

16 ! 16

50 50

30 ao

20 20

12 I 12

80 ; 80

16 i 16

16 I 16

20 . 20

6 6

16 50 30 20 12 80 16 16 20 6

il6 I 50 ! 30 1*20 12 80 16 16 20 6

of in hel freheel 4 8

1 1 22 1 1

1 1

22 1 1

1 1

22 1 1

2Ö2 292 292

l 1

22 1 1

20 12 12 3 U

10 6 6 6

6 6

4 6

2921111

Voorts daar van e^n inventaris te doen formeeren om

W. A. ALTING. 91

t^lkeiw hj venuideriiig vao dai onmiModiait of paBt-4MNider voraDtwoord te worden.

Be brigadier, L. C. Colmood, had nameiyk aan de Regering beriep:

dat tyy xyne aanaielling in deo jaare 1776 tot hoofd van Compagnies militie in lodie het gebraik noeh geweest was» dat de aankomende, baarsche roiUlaireu hunne voUe wapenen mede naiioiieo ^ die poëten, waar zy in den beginnen geplaatst wierden, dan dat, wanneer dezelven onder de com- pagnien geiooorporeerd of naar de buiten comptoiren gecomman- deerd wierden, hunne wapenen, die gedeellelyk onbekwaam en Terwaarloosd waaren, op de wapen-kamer wierden afgegeven ;

dat hy dit beschouwd had als een gebruik, waar uit veele iaoonvenienlen zouden kunnen voortvloeien, en zyn Edelheid, van Riemsdyk» H. L. !!•, onder het oog gebmgt en tevens geproponeerd had om, by aankomst van bM^rsche militairen uit Nederland, hunne geweeren en wapenen direct in de wapen-kamer te brengen eu die in presentie van deo de week«hebbenden onder- major adjudant, commandant van de recruten-wacht, benevens twee ofBderen van het guamisoen, als geccmimitteerdens, af te geeven en dat dit goedgekeurd was en dus nog stand greep; dan dat zedert den oorlog alle de buiten-posten, onder bat ressort van Batavia gehoorende, voorzien waarra geworden met meerdere geweeren en wapenen, als er militairen geleegen hadden, waar door het veroorzaakt was geworden, dat de overUdlige verroest «D bedorven waaren, en dal hy om die reeden deze regering verzegt zodanige ^schikkingen te willen maken, waar door ieder boiten-post en redout langs strand eene vaste bepaaliog van geweeren, waapenen, ammunitie en andere goederen kreeg, en dat ab dan volgens die bepaling op iedere post eene inventaris geformeerd wierd, die daar moest blyven, op dat ieder commandant of post-bouder kon weeten, wat er by overgave verantwoord moest worden; dat vervolgens al het overtollige, dat aldaar verroest en bedorven was, mogt a^egeev^n worden ter plaatzen, daar het behoorde, wyl het tevens ligt te begrypen was, dat omtrent dit poinct veele derangjementen voorkwamen

94 1789. W. A. ALTINQ.

op die kleine postjes, wier post-houders door riektens of sterfgevallen continueel verwisselden;

dat de veMschans Tanjong-Poara, Tangerang en Meester Cornelis eenigc wapenen in reserve dienden te hebben, en principaal de laatste om de baarsche militairen, die aldaar gelegd wierden, aan (e leeren;

dat Buitenzorg om reden van dies verheid ook met eenige geweeren boven het bepaalde getal moest worden voorzien, welke als dan op den bepaalden tyd weder verruild zouden kunnen worden.

16 Januarij. Afschaffing van straat-lantaafiM te Batavia.

De Regering magtigde het Collegie van Schepenen om de zeventig stuks landthaams, die in de stad en zuider voorstad van wegens hetzelve des avonds worden opgestoken, weg te doen en ten faveure van • de stads kas te verkoopen, vermits de ondervinding heeft doen zien, dat het daarmede bedoeld, goed oogmerk om, zowel den inwoonder een zeeker gerief en agrement toe te brengen, als daar door de rcfveryen, die in en omtrent de stad op de afgelegenste plaatzen gepleegd worden, voor te komen niet bereikt word, maar men in tegendeel, door dien de weegen, zo in, als omtrent de stad, steeds onveiliger worden, moet supponeeren, dat deze verlichting den booswichten in hunne roveryen faciliteert, en daartoe jan rlyks een aanzienlyk montant van 1800 rd^ benodigd is, die met meer nut tot bet onderhouden van verscheidene stadsgebouwen, bruggen enz., waarmede de Compagnie thans belast is, geêmploieerd zullen kunnen worden, behalven dat de gemelde landihaarns door het steelen van de glaazen uit dezelve en het verrotten der paaien binnen kort eene capitaale reparatie beno<ligd zullen hebben.

20 Jannarij. Lasl op scheeps-overheden i^by ontvangst "^van lywaten, die tussehen scheepsboord en de wal nat ^of vochtig geworden zyn, dezelve niet te ontvangen, ernaar direct weder na de wal af te schepen'*.

178d. W. A. ALTINQ. 95

20 Januarg. Bepaling van salul» en sein'echolen^ te walet' en Ie lande^ op i>een derde kmiU gerekmd tot de swaarte livan 'tcaliber'\

De majoor van de artillerie, Piion, bad l)evondea, dal »een •derde kruit vaa de kogel-zwaarte voldoende is om met scherp

te schieten'*.

Eerst bij missive van 14 December 1792 keurden Heeren XViinn deze regeling goed.

27 Januarij. Voorschrift omtrent kafiOU'Schoten.

Naar dien gebleeken is, dat op de buiten-comptoiren het mis- bruik is ingeslopen om by het monsteren meer dan de bepaalde 5 schooteD te doen, zo is goedgevonden en verslaan te reno veeren de order, dat op onderhorige comptoiren, by het monsteren ter hoofdplaatzen van gouvernementen, direclieo en commandemen- ten, vyf schoten gedaan zullen worden en dat op geen plaatzen, minder dan een commandement, by de ruonsteriiig gescholen, maar wel driemaal hoezee geroepen mag worden;

voortaan van alle seinschooten en schoten op vaartuigen, liie door de overheden worden opgegeven gedaan te zyn, ver- klaaringen te doen produceeren, door den constabel of conslabels- maat en den bootsman verleend, en dit in zelver voegen te doen observeeren met relatie tot het afblazen der stukken nu en dan, dewyl by de meeste reekeningen een groot aantal van die schooien worden opgebragt, zonder dat men kan naargaan, of die waarlyk geschied zyn;

vermits men vermeent, dat alle eer-schoten op scheepen, alleen io volle zee zynde, wel gemenageerd kunnen worden, voortaan in die gevallen zodanige eer*scholen te excuseeren ;

en wyders, tot verder menagemenl van hel kruit, te gelasten om by het doen van alle eer-scholen de stukken kanon van het minste kaliber te emploieeren en voorts zich omtrent de hoeveelheid van het daar toe te gebruikene krpit Ie reguleeren naar de order dezer regeering van den 20^° dezer.

94 1789. W. A. ALTINQ.

M Mi^ ' Hoatregden ter bev&rdering mn arde en rust in de Batavi(uche ammdanden.

Ter tafel gebragt zynde een berigt van den gecommitteerde lot en over de zaaken van den inlander, RolflF» waarby hy te kennen geevt, dat hy met waarheid getuigen kan, datliy, ten vollen beseffende, hoe volstrekt noodzakelyk een gestlidige zorg voor de pablieke veiligheid in de boven-landen was, ter bereiking van dat voornaam oogmerk geen vlyt, noch moeite had gespaard, maar geduurende den tyd, dat by zyn tegens- woordig ambt bekleedde, zynde circa 4 jaareu, zyne oppassers dagelyks had uitgezonden en doen rondzwerven om roevers en moordenaars te ontdekken en af te brengen, het welk hem altoos als het beste en eflSeacieuste middel was voorgekomen en ooic steeds door de inlandsche hoofden als zodanig was aangeprezen ;

dat hy reeds voor eenigen tyd tot zyn leedwezen had moeten ondervinden, dat de gemelde, uiterste vigilantie niet toereikende was, vermits hem nimmer een schuldigen waa afgebragt, niet tegenstaande de berigten, dat Ghineezen, Javanen en andere lieden op 'sHeeren weegen bestolen, beroofd en vermoord werden, niet gecesseerd hadden;

dat dit hem had doen vermoeden, dat er verborgene amphioen- kitten en andere schuilplaatzen moesten wezen, wefrwaarts de rovers en moordenaars, niet alleen een spoedige en secaoüe retraite konden nemen, maar daar zy ook hunne buit konden van de hand zetten;

dat hy daarom niets nagelaten had, het geen dienen kondè om die plaatzen te bespieden en te ontdekken, ten einde die schorken daar te attrapeeren en af te brengen;

doch dat ook deze naspeuring tot zo verre vruchteloos was geweest, dat geen een van die schurken was gevonden, terwyl inmiddens, tegen alle zorgdragenheid, het getal der rovers en moordenaars zo zeer geaccresseerd was, dat thans genoegzaam geen Javaan de wegen anders als in gezelschap van veelen kóndé of durvde passeeren, zonder gevéuir tie lopen van beroovd of ond het leven gebragt te* worden ;

W. A. ALTiNQ. 9$

en dat iiy zich hier door gdnoodaaaki vond deze regeeritig^ dnr vm keonis te geren en om een kraehtdadiger voor- neniiig te teraoeken, dan door zyn best y^rmogen had knsnen bygdiragt worden;

dat deze regeering uit de twee gevallen, welke in dit jaar geéxteenl waren, voldoende zoude biyken, hoe verre dit kwaad gevorderd was;

dat voor eenige maanden een oppasser van Buitenzorg was a%ekomen met groentens voor zyn Edelheid ; dat hy by TJIIoéar die groentens naar gewoonte geplaatst bad op een bamboeze vlot en zelvs mede daarop was gaan zitten; dat, terwyl hy zyn paard door een bator of bovenlandscbe koely langs dett' oever van de slokken had doen leiden, negen andere koelies, iasgelyks te voet langs de slokkan gaande, den evengemelde hadden verzeld; dat deze tien koelies, aldus hndnen weg vervolgende, omstreeks of even beneilen Tjibinong onvooitiens besprongen waren door veertien rovers, die, na de koely, die bet paard had geleid, met een kris doodgestoken en twee andere koelies gekwetst te hebben, het lyk vad den vermoorden in de slokkan geworpen hadden en met het paard been gegaan waren;

dat W€irnige dagen diiama mede 18 vagaboodfeu onderstaan hadden negen bufifels-karren even b^eded Btitlenzorg aan te honden en zes span bnflëb uit te spannen, die zy mede genomen' hadden, zonder zich in het minste te kreunen aan de lamen- tatien der arme karrevoerders, die aldus door hun beroóvden tot het vervolgen van hunne reizen, zo wel als tot het terug koeren bniten staat gesteld wierden;

dat hy by deze twee voorbeelden, die als bewyzen van de stootheid en talrykheid der zich thans in de hoven-elanden op* hoodende rovers en moordenaars waren aan te merken, dè nybeid nam te voegen, dat hy, op den ontvangst der tydtng tan de even gemelde enveldaden, ter ontdekking, ware het mogelyk, van degenen, die dezelven gepleegd hadden, conform het van zyn Edelheid ontvangen bevel; een sergeant, een c4)rporaaI en lestien oppassers naar boven gezonden bad met ordre om, mt aVeen de gemelde kwaaddoenders op te zoeken, maar ook

96 i^ed. W. A. ALTiNd.

om alle degeDOD, die zy in de amphioeii-kitteo zoudeo aan- treflfen, zonder onderscheid van perzonen, insgelyks af te brengen, ten einde hier geëxamineerd te kunnen worden en dat de gemelde oppassers by hunne terug komst niets anders hadden medege* bragty dan 24 in de amphioen-kilten geattrapeerde Javanen, van dewelken geen aan roof of moord op 'sHeeren weegen schuldig was bevonden;

dat hy ondertusschen by die gelegenheid, ter bevestiging van zyne suppositie nopens de amphioen-kitlen, die zonder pas of qualificatie in de boven-landen zouden gehouden worden, ont- waard had, dat 'er zulke waaren op de landen Pondok Tjina en Tjibinong, toebehoorende het eerslgemelde aan den opper-koop- man en opperhoofd van het generaale soldy-comptoir, Gomeüs Sinkelaar, en het tweede genoemde aan den opper-koopmaa en oud gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, Willem Vincent Helvetius van Riemsdyk;

dat, uit hoofde van deze ontdekking, hy de vryheid gebruikte te berichten, dat deze regeering hy placaat van den 6^° April 1764 aan alle hier en hier omtrent wonende Gbineezen had geinterdiceerd en verboden zich ter woon of ten handel, hetzy te lande, hetzy over zee of langs de rivieren, te begeeven ver- der dan de buitenposten, te weeten : tot aan deze zyde van At rivier Tangerang ten Westen, Meester Cornelis ten Zuidenen de rivier Maronda ten Oosten, zonder voorzien te weezen van een door den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander onderteekend permissie-briefje, inhoudende den naam van den verzoeker, de plaats werwaarts hy zich begav, en het oogmerk waar toe, met bepaling, dat die briefjes maar zouden mogen worden verleend voor een zekeren tyd, tot een jaar toe, en onder de poenaliteit^ dal degenen, die zonder zulk een briefje zouden wonten achterhaald, zonder eenige oogluiking in de ketting geklonken en dusdanig een jaar lang aan de publieke werken ten arbeid gesteld zouden worden, het welk door hem en zyne predecesseurs, zo veel mogelyk, geobserveerd was, alzo aan de zuiker-molens, wyl de molenaars wegens degeduurige vermeerdering en vermindering hunner Chineesche koelies het

1789, W. A. ALTINO. 67

oDdottilyk Tonden telkens, als zy eenige koelies uil hunne dienst ODtdoegen en andere weder in dienst nnmen, zich van nieuwe permissie-briefjes te voorzien, waren toegestaan geworden jaar- lykscbe passen, die hun rd' 10 kosteden;

eu dat om dezelvde reeden, niet alleen aan de houders van de amphioen-kitten in de bovenlanden diergelyke licenlien wierden verleend voor een rond jaar, waar voor zy rd' iG^j^ betaalden, maar ook aan de Javanen, die rongings in de bofen landen lieten speelen, briefjes wierden gegeven, bepalende de plaats, waar zy speelen wilden, en voor hoe veele nachten zulks geschieden mogt, terwyl het salaris daar voor bepaald wierd naar het getal der geaccordeerde nachten, gereekend elk op een ryksdaalder;

dat volgens deze successive verleende permissie-briefjes en passen niet meer dan 670 Chineezen in de boven landen zouden moeten wezen, die zig daar met het cultiveeren van thuinen, etc. geneerden, en dat hun getal nochtans, volgens herhaalde verzekeringen, tnsschen de 2 a 3000 bedroeg, het welk genoeg aantoonde, dat de Chineezen zich niet stipt naar de beveelen dezer regeering gedroegen, het geen meede daaruit blykbaar was, dat van de in weezen zynde 44zuiker-molenaarsditjaar slechts 30 nodig badden geoordeeld zich van passen te voorzien en dus 14 bet zonder dezelven wisten te stellen, zonder zich aan de aantygingen, die hy hun by herhaling had laten doen, ook in het minste te storen;

dat dit gedrag der zuiker-molenaars fundament gaf dezelvde overtreding ten opzichten der houders van amphioen-kitlen, dobbel-kitteii en rongings-spellen te onderstellen, te meer, zo als vooraf reeds was gemeld, door hem dadelyk twee plaatzen van ongepermitteerde amphioen-kitten ontdekt waren;

dat, schoon de amphioen-kitlen, dobbel-kilten en rongings- spellen een noodzakelyk kwaad was, het welk tot voorkoming van grooter kwaad niet finaal uilgeroeid konde, maar tol eene zekere hoeveelheid diende toegestaan te worden, het nochtans gewis was, dat men deze hoeveelheid behoorde te modereeren, wyl met de gelegentheid ter voldoening aan de geneugtens, die

XL 7

96 178d. W. A. ALTINQ.

de JavaDen in genoemde kitten en qpellen vonden, ook de ▼erleiding tot het verspillen van bet eigen goed en vervdgens het roven en moorden onder hun vermenigvuldigd wierd;

en dat om de hoeveelheid der amphioeii-kilten, dobbel-kitten en rongings-spellen te kunnen modereeren volstrekt nodig was altoos hun getal te kunnen weeten en het in zyne mach! te hebben om ze Ie vermeerderen of verminderen ;

dat hy dierhalven verzogt, dat aan eiken houder of huurder van een zuiker-molen mogt worden geordonneerd om jaarlyksch, nevens zynen potia, voor den gecommitteerde lot en over de zaken van den inlander te verschynen, hel getal der op die molen zich ophoudende Ghineesche en inlandsche huuriiogen exact op te geeven, zich voor dezelven van een pas Ie voorzien en daar voor rdMO Ie betalen;

dat de officieren en de pachter van het hoofd-geld der Ghineezen mogten werden gelast aan hem, gecommit^rde, op te geven de namen der thans in de boven lauden zynde Ghineezen en waarmede dezelven zich geneerden;

dat het houden van arapbioen-kitten en lophuizen bailen speciaal oonsent de novo mogt worden geinterdiceerd en dal allé degeenen, die zich daar mede geneeren wilden, gehouden zouden wezen by den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander te compareeren en, na vertoning van een coosent- briefje van dengenen, op wiens territoir zy zich wilden nederzetten, zich te munieeren met een pas voor een rond jaar onder betaling van rd" 16 V4» ^®" ^^''^ ^^^ ^^^ instantie en betaling voor hun gedaan wierd door den potia of mandadoors op zulk een land;

dal de potias en mandadoors geconstringeerd wierden tot eene betere vigilantie omtrent de veiligheid en mitsdien mede aan- sprakelyk gemaakt wierden voor de moorden en aanrandingen op 'sHeeren wegen, elk voor zo verre zyn land strekte;

dat alle landheeren, die bazaars hielden, geïmponeerd wienl door hunne potias of huurders van dien jaarlyksch te laten opgeven, hoeveel Ghineezen op hunne landen waren en welke neering en handteering zy daar oefenden, milfigaders dat

1789, W. A. ALTING. 99

alle deidven mogtea verplicht worden om zich jaarlyfcis van eea permissie-brieQe te voorzien, onder belating, voor zo verre degeoieo concerneerde, die op de bazaars woonden, en met uit- zonderiog van de landbouwers, van Iwee ropyen voor éik brieQe, op poene, dat degenen, die daarin nalatig waren en bevonden wierden hun pas voor uilioio February niet afgeliaald ie bebbea, loodea verbeuren eene' boete van rd* 10 ;

dal alle houders van rougings-spellen mede gehouden zouden wezen een consent-briefje van dengenen^ op wiens land zy wilden speelen, aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlaader te vertonen en zich by hem van een pas te voorzien, onder betaling van rd" 1 voor elke nacht;

dat geene warongs in de boven-landen luoglen worden ge- permiHeerd, als tot den verkoop van eetwaren en met expres verbod van het uitventen van andere goedereu, buiten pei^missie van den gecommitteerde tot en over de zaken vanden inlander, die derhalven alle warong-houders aldaar, tegen betaling van rd^ J6V4 'sjaars, van de nodige bewyzen zoude moeten voor- zien;

dal alle eerste mandadoors op de landen wierd aanbevolen ott, wanneer zy door den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander wierden opgeroepen, ten eersten voor hem te moeien verscliynen en dat, indien zy daar aan niet obedieerden, zy weder onder hunne commandanten zouden mogen geplai^tst worden;

dat elke landheer gelast wierd op te geeven, boe veel snaphaan- houders op zyn land zich bevonden, en toe te zien, dal niemand oen schiet-geweer had zonder een permissie-briefje van den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, alzo in cas van het contrarie de mandadoor zoude gemulcleerd wor- den met rd" 100 voor dk snaphaan, dat zonder consent zoude worden geattrapeerd;

dat, zodra iemand vermoord wierd, de polia of mandadoor van hel land, daar dit geschied was, ten eersten daar van aan den gecommitteerde tot en over de ^zaken van den inlander WMide moeten k^nis geven, aaet opgave tevens, op wat.wyze

391)139

100 1789. W. A. ALTtNQ,

de lyken waren gekwetst, tonder dat deielven eerder dan na den ontvangst van een permissie-briefje zonden mogen begraven worden, op poene, dat de potia of mandadoor, die tegen dexe ordre gezondigd londe hebben, op de plaats, daar de moord voorgevallen was of daar omtrent, aan een boom of paal ge- bonden en met rottings gekastyd londe worden;

en dat deze regeering de nodige ordres gelievde te deoemeeren, dat op onverwachte tyden, waar bet mogt vereischt worden, de nodige visitatien gedaan wierden;

dat hy zich vleide, dat deze regeering hem de vrymoedig- heid, waarmede hy deze voorstellen deedt, zonde gelieven ten goede te honden, te meer de vermeenigvuldiging der rovers en moordenaars in de boven-landen de liezittingen onzeker niaakte, de Inst om ze te verkrygen uitbluschte, de werkzaamheid ver- minderde en du8 gevolgen veroorzaakte, die op de cultnar van de koffy, indigo, peeper, etc. een allemadeeligsten invloed hadden :

waar over als nu in het breede gesproken en in aanmerking genomen zynde, dal, niet tegenstaande de door deze regeering gestelde orders en reglementen tot beveiliging der hoven-landen en tegengang van de daarin gepleegd wordende moorden en roveryen en speciaal de placaaten van den 6*^ April 1764, irS^r 1780 en '|S^ 178S. op dit sujet geëmaneerd. de dagelyksche ondervinding maar al te klaar doet zien, dat zich hy aanhoudenheid noch veele vagebonden in dezelven op- houden, die zich niet moorden en roven emeeren, en dat, in stede dat derzelver getal zoude verminderen, dezelven van dacb tot dacb meer en meer toeneemen;

dat dit voor een groot gedeelte daar aan geattribueerd moet worden, dat de voornoemde, door deze regeering gestelde orders worden verwaarloosd, viraar door aan de boosdoenders gdegen- heid word gegeven om, niet alleen hunne misdaden met meerder gemak, dan anders zoude kunnen geschieden, te pleegen, maar ook by onderzoek naar hun zich te verschuilen en de door hun geroovde goederen van de hand te zetten;

dat, ofschoon het wel niet te stellen is, dat de door den gecommitteerde Rolff geproponeerde nadere poineten tot tegen-

W. A. ALTINQ. 101

gaog Tan dit zo nadeelig kwaad loereikende zullen wezen om hetzelve (en eenemalen te beletten en uil te roeyen, het echter leeker is, dal de executie daar van bel zelve zal moeten doen vertuinderen ;

en dat, hoe zeer de ondervinding ook heeft doen zien, dat er (ot noch toe geene zodanige ordres geslehl zyn kunnen worden, die de boven-landen in het geheel van booswichten hebbcD kunnen doen zuiveren en het meenigvuldig moorden en rooven in dezelveu verbinderen, het geen veel al ook moet toe- geschreven worden aan de achterhouden beid der Javaanen om, wanneer er misdaden bedreeven worden, de daar aan schuldigen uil \rees voor derzelver wraak dan wel van hunne vrienden en uit hoofde der inconvenienten, by onze manier van regtsplegiug te hunner opzigte gesteld, op te geven, men echter verplicht is by aanhoudendheid daar tegen, zo veel mogelyk, te doen waaken en zodanige orders te geeven, als men vermeent, dat tot die tegengang kunnen strekken;

20 is mits dien volgens het gemelde voorgestelde en met renovatie van voornoemde orders en reglementen en inzonderheid ▼ao gemelde placaaten van den 6" April 1764, IK December 1780 en 2 December 1782 goedgevonden en verstaan: 1" alle houders of huurders van zuiker-molens te ordonneeren om jaarlyks aan den gemelde gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander op te geven het getal der op die molens zich ophoudende Chineesche en inlandsche huur- lingen en zich voor dezelveu van een pas te voorzien, onder betaling van 10 rd voor ieder permissie-briefje van elke zaiker-molen, in stede van de bevorens bepaalde rdM : 12 per kop;

(te ofiBcieren van de Chineesche natie en den pachter van het hoofd-geld der Chineezen te gelasten om aan den gemelden gecommitteerde op te geven de naamen der thans in de boven-landen zynde Chineezen en waar mede dezelven zich geneeren; ^' de betaaling van rd' I6V4 jstarlyks door de houders van gepermitteerde amfioen-kitten en top-huizen wel te laten

n.9

lOJ 1789. W. A. ALTrNQ.

standhouden, doch door den gemeTden gecommitleerde tevens te lalen opgeven, welk een moderaat getal van zoodanige kitten en haizen en waar ter plaatze door hem noodzakelyk word geoordeeld;

4^ de potias en mandadoors der landen voortaan in zo verre aansprekelyk te houden voor de moorden en aanrandingeo, die op 'sHeeren wegen geschieden, voor zo verre een ieders land strekt, dat zy verpligt zullen weezen om direct aan voornoemde gecommitteerde echte berichten te suppediteeren wegens den toedracht van zodanige gepleegde moord of aanranding, met opgave tevens van den naam van den daader, op poene, dat, in gevallen zy hier omtrent nalatig worden bevonden, zy naar exigentie van zaaken met een bannissement of corporeele straf zullen worden gepunieerd ;

S^ alle landheeren, die bazaars op hunne landen hebben, te gelasten om door de potias of huurders van die bazaars jaarlyks te laten opgeven, hoeveele Chineezen op honne landen zyn en welke neering of handteering zy daar oefenen, en allen dezelven zich jaarlyks by den gemeiden gecommitteerde van een pas of permissie-brieQe te doen voorzien, onder betaling (voor zo verre diegenen coneer- neert, die op de bazaars woonen, doch met uitzondering van de landbouwers) van twee ropyen voor elk briefje, sub poene, dat degenen, die daarin nalaatig zullen zyn en bevonden zullen worden hun pas of permissie-briefje voor tdtimo February van ieder jaar niet te hebben afgehaald, verbeuren zullen eene boete van rd' 10, ten behoeve van den gemeiden gecommitteerde;

6^ alle houders van rongings-spellen in de boven^landen te ordontieereti om het consent-briefje van den genen, op wiens land zy zullen speelen, aan den voornoemden gecommitteerde te vertonen en zich by hem van een pas te voorzien, onder betaling van een rd' voor eiken nacht, die zy aldaar zullen speelen;

7* alle eerste mandadoors op de respective landeryen te gelasten, Wanneer zy door den voornoemden gecommttteenle worden

W. A. ALTIHQ. IQS

opgeroepen, len eerstea voor bem te verschyneD, op poene, dat, die bier in onwillig zal worden bevonden, weeder terslond onder zynen commandant zal worden geplaatst;

8^ door eiken landheer aan den gemelde gecommitteerde te laten opgeven, boe veele saapbaan-bouders op zyn land zich bevinden, met last om toe te zien, dat niemand een schietgeweer heeft zonder permissie-briefje van den gemelden geoommitteerde, en voor ieder gnapbaan, dat zonder zodanig een permissie-briefje zal worden ontddLt, den mandadoors van bei land, waarop betzelve word gevonden, te doen verbeuren eene boete van een bondert ryksdaalders, mede ten beboeven als voren; en

9^ den meergemelden gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander serieus aan te bevelen om uit alle de gemelde fondsen voor zp reekening in zyn dienst te onderbonden zo veele meerdere bediendens, als tot tegen* gang, zo veel mogelyk, van alle disorder en ongeregeldbeden in de bo ven-landen noodzakelyk zullen worden geoordeeld. Zie ook 8 December 1801 en ^ October 1805.

3 Februari}. Toelichting tot hel bepaalde op S Augustus 1784 nopens een T>douceur*' voor de bedienden van hel generale soldij-kantoor.

Door het opperhoofd van het generale soldy-comptoir verzegt lynde, dat, dewyl den soldy-bediendens by besluit dezer regeering van den 3"'' Augustus 1784 van wegens de Compagnie is toegelegd zestig ryksdaalders voor bet opmaaken eo dubbetd copieeren van elk slel uitreis-boeken van ingehuurde, partic^ere scheepen, met welke volk in Compagnies dienst word aangebragt, en by dit besluit geene bepaaling gemaakt is, of dit ook relatie beeft tot de boeken van bodems, waarop onder-kooplieden dan wel adsistenten geplaatst zp, voor dewelke zedert niets ten lasten van de Compagnie is gebragt, hy ^^i eene nadere ordre dientwegen door deze regeering gmooieerd zoude mogeu worden; zo is, na deliberatie hier

104 1780. W. A. ALTINQ.

over, goedgevoodeo en verstaan te verklaaren, dat zodanige scheepen, indien zy manschappen in 's Gouipagnies dienst aan- brengen, begreepen worden onder de zulken, welke by het voornoemde besluit van den 3^ Augustus 1784 vermeld zyn en daar voor dierhalven ook rd" 60 gevalideerd zullen worden.

12 Februarij. Bepaling^ dat goederen^ verstrekt uit Campagmes pakhuizen aan leden der Hooge Regering, met contant geld betaald moesten worden.

' Door den heer Gouverneur Generaal te kennen gegeven zynde, dal, vermits de goederen, die, met de gewone percentos bezwaard, uit Compagnies pakhuizen op ordonnantien aan den heeren leeden, benevens de secretarissen dezer vergadering, mitsgaders den opper-kooplieden dezes kasteek verstrekt worden, thans door het gebrek aan contanten alle in papieren van credit in Compagnies kas voldaan worden en de Compagnie echter verplicht is haare contante speciën, dan wel goud, inzonderheid naar (ihormandel ter inkoop van lywaaten af te zenden en de Compagnie daar door een reftel nadeel wordt toegebragt; zo is, op het tevens door zyn Edelheid gedaane voorstel ten einde hier in te voorzien, goedgevonden en verstaan de voornoemde goederen voorlaan in kas te laaten betaalen in contante speciën en zulks ook betrekkelyk te maaken tot die goederen, welke in de jongste zes maanden genooten zyn en onder ultimo deezer voldaan moeten worden.

17 Februarij. Regeling eener paket-vaart tusschen Indiè en Nederland,

Bij missive van 16 Mei 1788 deelden Ueeren XVII»^ de beide, navolgende stukken aan de Indische Regering mede.

PLAN tot hei voeren en onderhouden eener spoedige en gere- guleerde correspondentie met *s Comp' hoofd-bezittingen in Indië en de Caap de Goede Hoop,

§ 1. De Compagnie zoude zig moeten voorzien van tien

W. A. ALTINQ. lOK

▼aartuigen van 80 a 85 voeten lengte, alleen gebouwd om zeer snel te zeilen, dog ook sterk genoeg om de zwaare zeeön en felle atormen te wederstaan, die veeltyds op de Indische ryzen worden ondervonden; zullende zes dezer vaartuigen ge- emploieerd worden voor de reize en de vier overige om, zo jD Iodi£n, als hier te lande, by noodzakelykheid de andere te remplaceeren (').

$ 2. Daar, enz.

S 3. Dezelve zouden by de respective kamereu kunnen werden aangebouwd en uitgerust na de volgende verdeeling, ab: vier by de kamer Amsterdam, twee by de kamer Zeebnd e» een by ieder kamer van hel Zuider- en Noorder-quartier, dan wel na zodanige andere schikkingen, als onderling over- gekomen zouden worden, en alles volgens het model, waar van de tekening bier nevens gevoegd is.

§ 4. Met opzigt tot het equipeeren van paketbooten zullen de kameren van het Zuider- en Noorder<|uartier naar even- redigheid van haar aandeel in de Compagnie, zo wel als de kamereu van Amsterdam en Zeeland, insgelyks equipeeren.

Zallende jaarlyks ter vergadering van 17"^, by geleegenlieid ^n het arresteeren eener equipagie van schepen, teflens wor- den bepaald:

hoeveel paketbooten in hel daar op volgende jaar naar Batavia, Ceilon en de Gaap de Goede Hoop zullen worden gezonden;

by welke kameren dezelve zullen worden geëquipeert en de tyd, op welke dezelve paketbooten zullen dienen gereed te lya om uit te zeilen ;

lerwyl ten opzigte tot de pakelbool, welke voor de kamer van Zeekind zal vertrekken, dezelve altoos in de maand Maart gereed zal moeten weezen om uit te loopen, uit hoofde van de meer- dere lacUiteid om in dal saisoen van daar zee te kunnen kiezen.

S S. Desgelyks zal by hel retour der paketbooten deeze proportie worden geobserveerd, dal van de drie paketbooten

O VolgeDs de boven aangehaalde missive van Heeren XXII"*" was »de aanboaw *^m twii paeqaeÜMolea flnaat gerfgnleerd" en het plan «finaal gearresteerd". De eersif boot zoude omstreeks 1 September 1788 van Amsterdam vertrekken, welke ^ il'** Febroarti 1789 te BaUvia aankwam.

106 1780. W. A. ALT^MQ.

twee zullen thuisvaareD voor de kamer Aroslerdam en een voor de kamer Zeeland;

mei dien verstande nogtans, dat meo in de belading der retouren met gemelde vaartuigen behoorlyk zal moeten 'üorgen en observeeren, dat de quantiteid retoiir^goederen, wdke daar meede aan de karaeren van Amsterdam m van Zeeland zullen worden verzonden, niet zullen te boven gaan het aan- deel, dat van die zelve goederen aan die kameren behoort te wolfden gezonden, maar de verzending derzelver goederen met Comp' gewoone scheepen aan de respective kameren daar oa, zo veel mogelyk, inrigten, ten einde by de liquidatie op de retouren de egaliteid zo na doenlyk werde gehouden.

S 6. Men is geinformeert, dat tot een equipagie voor zoorl- gelyke vaartuigen voldoende zoude zyn drie opper-officieren ; voorts een bootsman, een timmerman, een zeilemaker, een kok en een chirurgyn, veertien bevaren matrozen en twee jongens.

§ 7. En daar het van 't alleruiterste belang is, dai voor deze vaartuigen altoos bekwame officieren te bekomen zyn, staal men voor deze twee middelen: voor eerst die geene, die zig op deeze logten ten genoegen beyverd hebben, te remunereeren met hun na expiratie van den tyd, voor welke zy aangenomen zyn, op 's Gomp* ordinaire schepen te bevorderen ; en ten anderen aan dezelve hogere gagien toe te leggen als na gewoonte.

§ 8. Ten dien einde zoude men van gedagten zyn, dat aan den gezaghebber van zodanig vaartuig zoude kunnen gegeven worden den titul van capitain-lui tenant met de gage 's maands van f 100, aan de tweede officier den titul van luitenant met f KO, aan de derde met den titul van sous-luitenant f 36 en

voorts aan den bootsman / S8

aan den timmerman , » 30

den zeilmaker

de kok

de chirurgyn

en aan yder der matrozen

's maands, waar onder een zoude moeten zyu, die zig het kuipen verslond; en aan yder der jongens f 8 's maands, beide

38 34 16

W. A. ALTrNQ. 107

voor de eerste raze; terwyl deze gagien, zo van jongens, als van matrozeD, voor de Iweede en derde reize telkens mei / 2 's roaands zouden verhoogd worden, dog niet verder.

§ 9. Wyders zonde aan «ien eapitain-lui tenant of gezag- hebber moeten overgelaten woréeii de andere officieren en verdeie equipagien ait te zoeken en aan de bevrindhebberen Toor te dragen, ten einde, na examee der officieren, dezelve te approbeeren.

§ 10. En zonde men niet alleen nodig oordeelen om de equipagien voor drie jaaren te engageeren, zo als omtrend alle zeevarende geschied, maar ook speciaal om die van de heen- en weer-varrade paketbooten niet af te danken, maar wel in dienst Ie honden by derzeiver terug komst binnen de drie jaaren.

$11. De schafting zoude behooren gereguleerd te worden op deze voet, dal 'er twee tafels zouden weezen, een voor den capilaiihlnitenant, luitenant, sous-luitenant en chirurgyn, de tweede voor den bootsman, zeilmaker, timmerman en kok en de 14 matrozen met de twee jongens, aan hunne bakken verdeeld.

§12. Om de drie maanden zoude telkens een van deze sdieepjes op een te bepalene zeildag, wind en weer dienende, oa de Caap moeten vertrekken, voor welke reis gesteld word een tyd van 3 maanden, dan wel langer of korter, na mate van het saisoen.

§13. Aan de Gaap zouden deeae vaartuigen slegts agt dagen vertoeven om zig van 't nodige te voorzien en de depeehes YHii de Gaap voor Indidn in te neemen, buiten onvoorziene om- standigheden of schade, waar van altoos door het ministerie een voldoend bewys aan de opper-offieieren ter hand zoude moeten gesteld worden.

§ 14. Men rekent, dat van de zeildag af dezelve in twee maanden de verdere rys tot Batavia zullen kunnen afleggen.

% IS. Op Batavia zouden die vaartuigen ten spoedigsten moeten in gereedheid gebragl worden om 14 dagen na haare aankomst de terug-reis na het vaderland te kunnen aan nemen; 60 deze tol de Caap weder gesteld wordende op twee maaiiilon.

108 1789. W. A. ALTINQ.

hei verloeven aan dien uithoek op gelyke agt dagen, als op de uitreize, en voor de (erug-reize van de Gaap na Earopa weder 3 maanden stellende, zoude de gantsche logt, uit en thuis (zoo als men zegt), buiten onvoorziene toevallen, volbragt kunneo worden in den tyd van 11 maanden.

§ 16. Ën om dit met een opslag van het oog te kunnen nagaan refereert men zig aan de nevensgaande tafel, waarop gespecificeerd zyn de tyden van vertrek en aankomst op de respective plaatzen, geschikt na de informatie, die men daar omtrent bekomen heeft, met relatie tot de saisoenen.

§ 17. Alhoewel men nu meent zig te mogen vleyeu by ondervinding te zullen zien, dat de hier voorgestelde tyden tot het afleggen der reizen zodanig ruim zyn genomen, dat snel- zeilende vaartuigen dezelve in een korter bestek zullen volbrengen, zoo meend men egter, dat het ook zal nodig zyn om de opper- officieren door een goede belooning aan te spooren om van hunnen kant al het mogelyke aan te wenden tol het spoediger volbrengen hunner reizen.

% 18. Men geeft dierhalven in bedenking, of niet daar toe een zeer gepast middel zoude zyn hun toe te leggen een praemie van spoedige voyage, te berekenen op zo veel guldens daags, als de ryzen in minder dagen zal volbragt zyn, dan by de tafel bepaald is; en dit zo wel voor de uit reize, als voorde thuis reize; waar toe men voorslaat een somme van / 20 daags, te verdeelen f 10 voor den capitain-luitenant, f 6 voor de twede officieren en / 4 voor de derde.

§ 19. Vyf van deze voorgeslagene scheepjes zouden genoeg- zaam zyn voor de Bataviasche reizen en zoude vervolgens het zesde moeten dienen om in den tyd, dat gene retour-schepen uit de West van Indifin geöxpedieert worden en dien volgens tusschen de maanden van February en November, tweemaal de reue van Ceilon na de Caap en terug af te leggen, ten einde de correspondentie met dat gedeelte van Indien, die van geen minder aanbelang is ab die met Batavia, op eenen geregelden voet te onderhouden en die depêches ook met de Bataviasche paket-booten te kunnen erlangen.

W. A. ALTINQ. 109

$ 20. Ten dien einde zoude de miouilers van Bengalen, Ghonnandel, Mallabaar en Souralte moeten worden geinformeerd door die yan Ceilon van den verlrelilyd, die zy bepaald hadden voor dat vaartuig, en de ministers van die vier comptoiren gelast worden in tyds hunne brieven en papieren na Ceilon te verzorgen.

§ SI . Terwyl van dit over en weder varend scheepje tussen Oilon en de Gaap veel ligt een nuttig gebruik zoude kunnen gemaakt worden om beide de gouvernementen te doen erlangen sodanige goederen, als zy van eikanderen mogten benodigt zyn.

§ %% De gages van de matrozen en jongens, op dit vaartuig bescheiden, zouden kunnen verhoogd worden met /*2'smaands voor het tweede en derde jaar, gelyk onder art. 8 bepaald is voor de twede en derde reize van de uit- en thuis-varende.

§ 23. Om nogtans ook alle mogelyke zorge te dragen, dat de correspondentie niet gestremd worde door onverhoopte rampen en tegenspoeden, zoude men oordeelen noodzakelyk te wezen om de vier overige vaartuigen, die boven het getal van 6 geproponeerd zyn, te doen dienen om de eene of andere agter-blyvende paketboot te vervangen en Batavia met twee van dezelve en Ceilon van het derde te voorzien, terwyl het vierde hier te lande ten gelyke einde zoude aangehouden worden.

§ 24. En op dat die vaartuigen eenig nut zouden kunnen aanbrengen, ofschoon het oogmerk van derzelver aanschaffing alleen rust op een onzekerheid, zouden zy in Indien lot binnen- landbche reizen kannen worden gefimploieerd, egter met dien verstande, dat zo door generaal en raaden, als door de ministers op Ceilon, zoude behooren te worden gezorgd, dat altoos een van die scheepjes aan handen was op dien tyd, dat men dezelve lot vervanging der paketbooten zoude kunnen benodigd zyn.

% 2S. Terwyl, in cas de uitgekomen paketboot door geledene schadens als anderzints de reize herwaards niet aanstonds zoude kannen doen, als dan de equipagie van het zelve zoude moeten overgaan op dat vaartuig, het welke (als gezegd is) in gereed* beid moet gehouden worden.

110 178Ö. W. A. ALTJNQ.

§ 36. KanneiHle wyders, by slerfg^vallen van de eqaipagie op de heen- en weder varende fiakeibooten, dezelve worden geremplaceerd met zodanige bekwame subjecten, hIs op Batavia of de Gaap voorhanden zyn.

§ S7. Ook zoude de booge regeering en de ministers aan de Gaap de Goede Hoop behoren te worden aangeschreven om, ingeval de door hun af te zendene depêches een aller-s|X)edigste overkoinsl kwamen te vereisscben, zy als dan de gezag hebt>er order zouden moeten geven om zodanige haven (van hier ge- rekend aan de andere zyde van het canaal) aan te doen, «Is hy, naar gelegenheid van tyd en omstandigheden van zaken, het liekwaamsie en veiligste zal eordeelen, ten einde aldaar voor- melde depêches ter verdere spoedige verzending aan de praesidiale kamer van Amslenlam of van Zeeland af Ie geven en voorls met zyn onderhel)l)ende pakel boot de reize herwaards vervolgen.

% 28. Schoon men ook nü veilig mag veronderstellen, dat de noodzakelykbeid eener geregelde correspondentie mei de ministers in Indien in de omstandigheden» waar in de republiek zig bevind, zo wel als den dienst, die hier door aan den lande zal worden bewezen ten opzigle lot de oorlog- schepen, die zig in Indien bevinden, de tegenwerping zal voor- komen, welke met betrekking tot de kosten tegen deze voorslag in 't algemeen zoude kunnen gemaakt worden, zo meend men egter als ten overvloede te moeten doen zien, welke voordeelen in rekening te brengen zyn.

§ 29. Voor eerst de vragten der goederen, die deze vaar- tuigen zouden kunnen vervoeren zonder dezelve eenigermate door die lading in het snel zeilen te verhinderen, mtls daar toe niet dan zware goederen geprojecteerd worden, dezelve, zo verre het retour betreft, l>epalende op tin, peper, coffy of kruidnagelen en voorts sappanfaout om de ruimte ie vullen, en welke goederen, berekend zynde op een kwantiteit van 65 a 70 koopmans lasten, aanmerkelyk de aan te weiidene kosto) zouden verminderen.

§ 30. Ten anderen zo zouden de brieven van particulieren, welke, zo ingevolge het geresolveerde ter vergadering van 17**

178d. W. A. ALTING. 111

in dato 15 Mai 1784 eii hel daar op gevolgd aanschryveBs van gemelde vergadering naar Indiê vanden 15^ Mai deszel ven jaar(^), als volgens het zcdert gemaakte plan op dat stuk^ onder beslelling van de Compagnie genomen zonden worden, met deze pakelboolen kunnen wonlen overgevoerd, wanneer men zig vlyd, dat het geregeld vertrek dezer vaartuigen, zo wel als het spoediger afleggen der reize, voorhal wanneer deze schikking, zo hier te lande als in Indie, 2sal bekend zyn, het getal der brieven a:iiimerkelyk zal doen toenemen en de porten van die brieven als dan ten voordeele der pakelbooten gebra^ft mogen worden.

§ 31. Daar het klaarblykclyk is, dat het mede nemen van goederen door de schepelingen aanleiding geeft tot het geene, 't welk met alle zorgvuldigheid moet voorgekomen worden, de overi idinge namentlyk der paketbooten, meend men te moeten voorslaan om niet alleen gene recognitie goederen of iets van die natuur te permitteren, maar om zelfs op middelen bedagt te zyn, waar door op eene eflicacieuRer wyze dan op de ordinaire GoTOfi* schepen het innemen van goederen kan verhinderd wor- den, waar toe in bedenking word gegeven, of ook aan de krui t- lezers, welke op de schepen gesteld worden om daar tegen te waken, zoude toegelegd worden alle ongepermitteerde goederen, wdke zy zouden aanhalen en aanbrengen, teneinde dezdve tot vigilantie aan te moedigen.

§ 32. Ten dien einde zoude aan den commandeur van wegen de kamer van Amsterdam ter Texelsche rheede behooren te worden aangeschreven en gelast alle attentie daar op te vestigen en zulks te beletten, mitsgaders te zorgen, dat de kruit*1ezers, welke tot scheep-leggers op gemelde vaartuigen worden ge- eniploieerdy volkomen kennis dragen, dat zulks moet worden tegengegaan en belet, terwyl de overige kameren, ieder inde haaro, de nodige voorziening daar omtrent insgelyks zullen dienen te bewerkstelligen, al Hwelk geveeglyk zou kunnen geschieden door het doen drukken eener waarschouwing daar-

(') Zie ded IL, bladz. 773.

112 1780. W. A. ALttNÓ.

tegen, waar van altoos exemplaaren aan boord van ieder paketboot sullen inoelen voorbanden zyn, en de kruid-lezers daar van door den commandeur in Texel, voor zo ver Amster- dam betreft, en by de andere kameren door de gene, welkers zaak zulks zyn zal, zullen moeten geinformeerd worden.

§ 33. En om in dezen alle onzekerheid weg te nemen zoude men oordeelen, dat alles, wat de equipagie zoude mogen medenemen, liehoorde bepaald te worden tot de lyst, welke by deze gevoegd is.

§ 34. Waar en tegen, gelyk zulks by de ingehuurde schepen gebruikelyk is, den gezaghebber tot een doucear toegelegd konde worden een praemie van f 600, te genieten by deszelfs retour hier te lande voor de eerste reize, van f 800 voor de tweede en van f 1000 voor de derde reize.

S 35. Inzelver voegen voor den gezagvoerder van de Geilonsclie, naar de Gaap heen en weder varende paketboot f 600 voor het eerste jaar, f 800 voor het tweede en f 1000 voor het derde jaar.

§ 36. En word laatstelyk hier nog bygevoegd een lyst wegens de nodige inrigting van de medicyn-kisten, met elke paketboot mede te geven.

MEMORIE, vervallende een ontwerp van schikkingen apheieluk van den onlvangsl, de verzending en heslelling der brieven van en aan particulieren^ xo uit Indiè, China en de Caap de Goede Hoop voor Europa^ aU van hier naar Indié^ China en de Caap voornoemd.

% 1. Ingevolge van het geresolveerde by de vergadering van 17"®" sub dalo 15 May 1784 is reeds de hooge regeering van Indiê aangeschreven om de nodige voorzieningen Ie doen, ten einde alle de particuliere brfeven, die men op Compagnies etablissementen, zo in Indiê als aan de Caab, zoude mogen verlangen naar Europa te zenden, onder Compagnies verzor- ging en bestelling zouden kunnen worden genomen.

En, vermits het zelvde behoord te geschieden omtrent de particuliere brieven of paketten, die men zoude begeeren van hier

W. A. ALTINQ. 115

Daar InAiè of naar de Gaap te laaien afgaan, zo zal het nodig zyn, dat by ieder der kameren iemand werde benoemd en aangesteld, die de Yoorzeide particuliere brieven, zo die van hier naar Indiö, China of de Cuap gezonden, al$ die van daar ootvaogen worden, onder zyne zorge en beheering neemt.

$ ± De particuliere brieven of paketten^ voor Indie, China of de Caab bestemd, zullen, zo dra dezelve in handen van de aangestelde persoon koomen, in onderscheidene klassen worden gebragt, naar de onderscheidene groole van ieder derzelve.

§ 3. Tot bepaaling van die klassen zullen er worden geoiaakt negen onderscheyden vormen van hout, waar op gesneden zal zyn 't bedraagen van het port, 't geen voor ieder brief of paket van een der voorzeide negen formaaten of by bet zelve naastkomende gevordert moet worden.

§ 4. Volgens deze negen onderscheidene klassen of zo veel minder, als de ontvangene brieven uitleveren, zal op ieder brief van de voorzeide klassen door middel van daar toe te makene stempels het gewoone merk van de Compagnie, benevens bet port, voor ieder van die brieven of paketten by de bestelling in te vorderen, gesteld worden.

Zullende 't voorzeide brieven-port worden betaald in maniere, als volgt:

1 voor de brieven van het kleinste of eerste formaat 6 stuivers,

2 » die van het tweede formaat 12 » ,

3 > » > » derde > 1 galden,

4 • de brieven van het vierde formaat 2 guldens,

Si» B » » vyfde » 5 » ,

6 > » B » » zesde > 4 > ,

7 » » » > > zevende formaat B > »

8 • » » « » agtstè » 6 » ,

9 » « 9 » » negende » 7 »

En, zo er ter verzending naar Indie^ China of de Caap brieven

of paketten van een groter formaat mogten worden aangeboden, ilan zal de bepaaling van het daar voor te betalene port ter discretie staan van heeren Bewindhebberen, welke door zamen- voeging van drie of meer der voorzeide stempels of op

rUlAAT-iOll DOL ZI. ^

zodf^P^f^ y(^9 Ü9 ?;y .m,e.e8t ger^ikn zullen viod^n, rhel te betülm^ poriL op .de briefen zoUon doao stellen ; zullende U>t het ])^teinjpelexi der brieyw na vootrmelde negen fonnaaten nodig zyn vier sleivipeU^ als:

eep a 6 stuivers voor 't eerste formaat, welke tevens dienen i^l yoor ^et jlwed^ formaat dpor bet daar op at ellen van twee-ipaal die stempel; één v^u een gulden voor 't derde formaal, • > twee guldens voor 't vierde formaat, » ■ drie » ■ » vyfd,e » ,

terwjl doojr het stf^en van een oX meer verschillende of dubbeldjs stpmpoll^ de oyer^e foirooiaaten insgelyks zuUen J^uunen wordejn bestempeld.

§ 5. Al het geen bier voor gezegd is omtrent bet geen in iajD[t j^enoomen moet worden ten aanzien van bet sorteeren en i*egelen van bet port-^eld der brieven, welige hier te lande by de Compagnie worde^i optyangen ter voortzendinge naar Indiê, Qbïna of de Gaap de Geiede Hoop, zal in zelyer voegen aldaar moeiden plaats hebben omtrent alle zodanige brieven en paketten, als welke van daar naar herwaards zullen worden gezonden.

§ 6. iQgevolge van diep zal men aan de booge regeering van Indiê moeten doen toekomen twee stel vormen en twee dito stempels tot gebruik ter hooldplaats, zo voor de brieven eu paketten van particulieren, weUie van daar naar Nederland zuHeo woirdên gedepecheerd, als voor die, welke van Ambon, Ba.nda^ Ternaten, Nacasser, 0anjermassing, Fontiana, Timor, Palembang, Japan, Nalacca, Siimatra's Westkust, Java's Noord- Oost-kust, Cheribon en Bantam, ingevolge de te gevene ordres door de booge regeering aan de ministers en bediendens aldaar, onder de secretarieele papieren naar Batavia zullen woi*den gezonden ter verdere voortzending naar Nederland.

Gelyk mede ten ?:e}vden einde aan de ministers of bediendens van Bengalen^ Gliormandel, Ceilon, Mallabaar, Souratle» Cbina en de Caap de Goede Hoop ppitrend de brieven, die vandaar n^ar Nederlaad zullen worden verzonden*

§ 7. De voorzeide brieven en paketten dus naar deraelver

irad. W. A. ALTINÓ. iU

oodenehèideBe vomen en klassen -bestenqnld xyndièy lo te hode^ ab in IiMÜê, op Ghioa «■ aan dé Caap, ebI nwt op- acht tot die, vfe\ke van hier verzenden worden, de invordering van hei |MH*è-geid gesohieden moeten ter plaatse, alwaar Mdanige brieveli of pakeiten volgens derzelver adressen meten worden bezorgd.

En ten aanzien van die, welke irit InAö, Gbina of de <jaap berwaards gezonden worden, zal men het port-geld<invoréeren by de hestalliDg van die brieven of paketten 'hier te latide.

§ 8. De brieven of paketten van particolieren, geaddresseerd aaa persmen, thuishorende te Batavia, o^ Anabdina, fianda, Teniaten, Macasser, BaojermasBing, Pontiana, Timor, Palem- baag, China, ia pan, Malaoca, Somatra'É Westkust» Java's Noord-ee0t-4ii8t, Oheribon en BanlaaA, dan wei «p een onderhdri^ oomptoir van een der voormelde plaatsen, zullen door de personen^ mike door de respective ka meren tot de direotie van dit werk znllen zyn aangesteld, in een kist of paket, beheorlyk gesloten, lerzonden worden met een fiaketbnet, naar Batavia gedestineerd^ op welke kist of paket zal moeten gesteld worden het adres ffin den fioüvemeur Generaal en de raaden vanhdiê, mett)y- voeging det letters P. B., denoleerende fiarticuüere brieven.

En aal de gene, wdke by de respeetive kameren totdeke^ handeling van dat werk zal zyn aangesteld, gehouden en verpligt zyn telkens, by iedere verzending van brieven, in die kist of het paket by giamdde brieven te voegen een lyst, vraar van eeo concept of model hier agter is gevoegd, waar by onder* scheiddyk Myke, hoe veel brieven van ieder zoort of klassen en naar wdke plaats gedestineerd, mitsgaders het beloop der portgeiden, verzonden worden, van welke lyst telkens by iedere zodanige verzending copia zal moeten gezonden worden aan de geen of de genen, welke tot de behandeling van dat werk in Amst^dam zal of zollen zyn aangestrid.

$ 9. Maar de particuliere brieven of paketten voor personen, thuishorende op Geilon, Cormandel, Bengalen, MaHébaar en Staratle, zuilen verzenden worden met een pahfift-boot voor Ceiion en die voor peraonen aan de Gaap de Goede Hoop met

116 1789. W. A. ALTINQ.

1960 paketbooi, voor dat gouveroement boBtemd dan wd het zelve moeteode aandoen, ' — zullende mede op de kisten of paketten, waar in de voorzeide brieven of paketten zyn gesloten, respective- lyk worden gestdd de adressen aan den Gouverneur en Raad van GeOon, mitsgadera aan den Gouverneur en Raad van de Gaap de Goede Hoop, met byvoeging insgelyks der letters P. B., (e kennen gevende, dat in de kisten of paketten gevonden worden de particuliere brieven, — en zal iozelver voegen, als by § 8 is gezegt, by de brieven of paketten voor ieder van iaast gemelde comptoiren een dito lyst moeten gevoegd en een copia daar van naar Amsterdam, in voegen voorzegd, verzonden worden ; zullende ook zodanige lysten moeten worden gevoegd in Indiê, op China en de Gaap by de brieven, welke van daar naar het vaderland worden gezonden, terwyl die paketten zulleu moeten zyn opgeschreven aan hoeren bewindhebberen van de kamer, voor welke de paketboot of *s Gompagnies gewoon retour- schip, met het welke dezelve worden overgevoerd, retourneerd en op het adres almede moeten gesteld worden meergemelde letters P. B.

§ 10. Het zal niet te min aan eenen ieder, zo hier te lande, als in Indiö en aan de Gaap vry staan om, zulks verkiezende, hunne brieven of paketten met Gompagnies gewone schepen te verzenden, zynde die vryheid te noodzaakelyker, om dat naar gene andere plaatzon om de West van Indié, dan naar het gouvernement van Geilen, enige paketbooten gezonden worden.

§ 11. Maar zal voor zodanige brieven of paketten, met Gompagnies gewone schepen verzonden wordende, zo hier te lande, als in Indiê, Ghina en aan de Gaap de Goede Hoop, hel zdvde port-geld moeten worden betaald, als voor die, welke met de paketbooten van hier gezonden of albier ontvangen worden; zullende voorts omtrend dezelve brieven en pakellen ten aanzien van al het overige in zei ver voegen moeten worden gehandeld, als hier voor § 7, 8 en 9 staat uitgedrukt.

$ IS. De personen, by de respective kameren dit werk Verriglende, zullen de brieven of paketten, onder hun berustende^

W. A. ALTINQ. 117

met de eerst verlrekkmde paket-booi moeten afzenden, zonder onderscheid voor welke kamer zodanige paket-boot vertrekt.

En zal derhalven een bekwamen lyd voor den bepaalden zefldag het paket of de kist met particuliere brieven voor Batavia en voor de overige comptoiren gezonden moeten worden aan de aangestelde perzoon by die kameren, welker paket-boot het vroegste vertrekt.

Zullende het zelvde moeten in acht genoomen worden omtrend de brieven of paketlen, die met Gorop* gewone schepen mogen verzonden worden.

§ 13. Van de betaling van eenig port-geld voor de brieven or paketlen, die uit Indië, China of de Caap de Goede Hoop alhier werden ontvangen, zullen vry wezen:

de hooge collegien van hun hoog mogende, de Staten Generaal (ier Vereenigde Nederlanden,

Hun Edel groot mogende, de Staten van Hdland en West* Vriesland,

Hun Edel mogende, de Staten van Zeeland,

de respective collegien der admiraliteit,

de beide hoven van justitie in 'sHage,

Zyne doorlach ligste Hoogheid, den heer Opper-bewindhebber,

Heeren bewindhehberen der respective kameren der Oost- Indische Compagnie,

Heeren beéedigde hoofd-participanten,

eo de beide heeren advocaaten van de Compagnie of die de laastgemelde posten bekleed hebben, het geen by de bestempeling der brieven of paketten in Indiê zal moeten wor- den geobserveerd door die genen, welke tot de behandeling van dat werk aldaar zullen zyn aangesteld, alzo op dezelve geen stempels zullen moeien worden gesteld, sprekende het van zelvs, dat de vergadering van Zeventienen, de generaale-maatschappy repraesenleerendc, mitsgaders de respective kameren geene porten zullen betalen van de brieven en paketten, aan haar geaddresseerd.

$14. Voorts zullen in Indiö, China en aan de Caap de ^oede Hoop van de betaling van eenig port-geld voor de brieven

118 17S9. W. A. ALTINQ.

of ptketleo, die aldaar uil Nederland worden ontvangeo^ vpy wezen alk' brieven, welke opgeschreven zyn aan den Uoav emeor Generaal en> de raden van bdidn, uiimakende het lichaam der hooge regeering van Indid te Batavia, de Ooiuremenr Genevaal en

de diredear generaal van Nederlands ItidiO Ie Batavia, de coUegien op ieder hoofd-comptoir» den raad van politie

de eollegien* op> ieder comptoir van den Baad van justitie, de gouverneurs van Chormandel, Geilon en de Gaap de Goede Hoop> de directeuren in Bengalen en Souratte, de gouverneur of cooMnandeur van de Maliebaan, mitagaders den eersten super-carga en hoofd van den^Ghioe- schen handel te Canton, al het welke by de bestempeling der biïeven of paketten alhier zal moeten werden geobserveerd door die geenen, welke tot de beheering van dit werk hier te lande zullen zyn. aangesteld, naar dien alle dezelve van bier ongestempeld zullen moeten< worden* venonden.

§ 16. By ontvangst met voormelde paketbooten* of met Gomp* schepen hier te lande van eenige kisten met partic«iiere brieven zullen de by. de respeetive hameren totde behandeling van het werk der brieven aangestelde personen gehouden zyn daar van terstond kenoisse te geven aan twee* of ten minaten een der. tfeeren bewindhebberan om vervolgens, in hunne tegenwoordigheid, die kisten • of paketten te* openen en na bekomen verlof van dezel^ boeren de daar in gevonden vwurdende- brieven en paketten onder hunne beheering te

§! 17. Yoonnekle personen zollen gehouden zyn wel gade ta slaan^ of< by bet openen- van de voorzeide kisten oi' paket- ten^ ten overataan vui heerenbewindhebfaerenofeenderaelver, aaui hun eenige brieven of> paketten voorkomen, omtrend welke het een of andere vermoeden zou kunnen vallen, oih< van die brieven of paketten al8;dan aan voormeMei heerea aanwyzinge te-, doen en> deraelver bevelen daar onitrendi te vragen, waar

17»B. V*. A MtrtHÓ. nV

oiuMflè zo in Dldië, CRina ett dë C!^a()> desëlVë' v<M^iëtliD|' zd moeten géMtaiedM.

S 18. Dezelve personen zullen iMdb' wél moetfenadbi gefëtf, of de üft Indie, China of van dë Gaap dë (h^V Hoop otft- vtfT^e briefen wAkaig bebooifytL zyn> bestéiüpeld, alrviolgèitfif lier bepaabfe by § 4 nioet gtS8(5hiaieftl; oiki, indien zuilM üiisr gedaan mogt zyn, dit v«lt%uiM' al^ dM tfe Vèrbmt^D cAl dHlrf ?an nauwkeurige aattiék^tkfng te' bonden' oiid 'er bet nödig«: ^^d>mik van te kunnen malceni

§ S2. Van de g«liottdëll(; aifn!€flieiliAg«0 zèl door de per^oneril die by de ktaieren ZeelMid", Ddft; Rotterdbm; Roorti' en- Eiik* bnizen zuiktf aangaat', légen het' eldde van cfk jèfaréèltigenefaalë lyst' moeten worden gezonden atfnde géén df dlë'geUen, WMftj by de* kamer Atnalëfdafm tot dë bDHttffdeling' van^ dll Wètii hi^ te lande i& of zyn benoefttid, t€fn eindë by^ laatmg(WUèldo kamer dé generaale rekeiling; van ontVatïgist tonAh kuftrtëtt worden gehouden.

$ 29. De brieven of paketten, thoisborendë in €fêil alttd; alwaar een kamer is gevestigd, zullen worsten Besteld door ^n of meer krüit-lèzers of zodatiigè andeirè pelitonen) ab hMi9ii bewintfbebberen zuUen oorAèelen bel mëo^t' dk^ IM gë- sehikt te zyn, mitö^ het getal van dettidvie, zo véel ni^lyk), geêv^nredigd viferderide na h«t get^l dot* të beirtlrfteiNf briëV«n; zuHende dezelve kiHilMezer^ of attdëre peiiïoneii voo^ iedct^ brief, die door bon word bertëlll; gentetërl' vier difiteiii W betalen uit het fMdir der ontVangeUë briëf^p^Mën:

§ 29. De persoon' of p^^Offeffi tot' etc.

Bn zal by de genefttiitë vëré»lwi9oillh)|f, alt ifiede 1^ de byzondere, welke door dè by de batAeron Zieelafld, Délfl; Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen amigo^etdë perttmen aan bet' einde van ieder jaar, blytMs^' 22; aatf die vM Amaterdattt' moeten' worden overgezonden; door dè pcfpitonen, by de gëza- mentlyke kameren tot het beattfut^'over het* werft der'brfëvën* respectivelyb benoemd, op » dën eed, bf deti' aanvang hutfner bediening gedaan, moeten worden vierklffifrd, dat' zygene meerdere brieten of paketten bebbèfi oirt Vangen, datf die

IJO 1789. W. A. ALTINO.

op de voormelde verantwoording zyn vermeld, uitgezonderd alleen die, van welke volgens het bepaalde hier voor, § 13, geen brief-port word betaald.

§ 33. De hooge regeering van Indie (e Batavia, mitsgaders de ministers van Ceilon en die van de Gaab de Goede Hoop, zal bebooren te worden aangeschreven om ten aanzien van den ontvangst, bestelling of verzending der particuliere brieven of paketten zoortgelyke schikking te beraamen, als de hier voor- gemelde, en mitsdien tot de waarnemingen van dat werk mede op elk der voorschreven etablissementen een persoon aan te stellen, met qualificatie om aan dezelve insgelyks zodanige som toe te leggen, als naar redelykheid zal worden geoordeeld te bebooren en uit het fonds der brief-porten, 't welk zy respec- tivelyk aan handen zullen hebben, te betalen ; en om wyders op de verdere etablissementen van de Compagnie, alwaar geen correspondentie direct naar Nederland plaats heeft, mede ter bestellinge en voortschikkinge der particuliere brieven zodanige voorzieninge te doen, als bevonden zal worden te behoren.

§ 34. Zoortgelyke voorzieningen, als die zo even § 33 aangewezen zyn, zullen mede behoren plaats te hebben ten aanzien van Bengalen, Ghormandel, Mallabaar, Souratte en China, zo met opzigt tol de brieven en paketten, welke met de van daar direct naar Nederland vertrekkende schepen verzonden worden, als omtrent die, welke men van daar naar een naby gelegen plaats, van welke een paket-boot vertrekt, zoude verkiezen, daar toe gelegentheid zynde, te laten afgaan ten einde met dezelve paketboot te worden voort gezonden.

§ 35. De personen, welke, invoegen als ^ 33 is gemeld, tot de beheering en verrigling dezer zaken aldaar zullen worden aangesteld, zullen verpligt zyn jaarlyks op Batavia aan de hooge regeering en op de overige comptoiren aan de ministers aldaar te doen eene behoorlyke verantwoording, hoe veel van ieder klassis van brieven by hun aangenomen en naar Nederland verzonden, dan wel uit Nederland aldaar ontvangen, en hoe veel gelden by ieder van hun deswegen ingekomen zyn, welke verantwoording altoos zal moeten worden gedaan onder dezelve

W. A. ALTINQ. 141

verklaaring, als by § 29 is bepaald ; zullende de voorinclde ontvaiigene en verantwoord wordende penningen vervdgens moeten komen in Comp' kas.

$ 36. Van deze respective veranlwoordingon zal jaarlyks aan de hooge regeering van Indie door de minisiers, die zulks aangaat, verslag moeten worden gedaan; zullende dezelve regeering daar van, als mede van de verantwoording, die aldaar op den voet van hel bepaalde hier voor. § 33, wegens hel geen (en opzigte van de voorzeide brieven en pakellen de hoofdplaats betreft, aan meergemelde regeering geschieden moet, jaarlyks aan de vergadering van 17"*° een duidelyk verslap moeten doen, ten einde aan die vergadering daar uit blyke, hoe veel deze nieuwe tak van inkomsten over geheel Indie, China daar onder begrepen, liedraagd.

§ 37. Dan zal van de verantwoording, die aan de Caapsche regeering ter zaken voorzeid geschieden moet, door die ministers zelve direct aan de vergadering van \1^^ moeten worden kennis gegeven.

§ 38. Zullende de oiBeieren, mitsgaders de ganlsche equi- pagie, zo op Comp' gewone schepen, als op voornoemde paketbooten, gehouden en verpligl zyn alle particuliere brieven, welke zy onder zig hebben, over te geven aan den capilain van hun onderhebbende bodem, die wederom gehouden en verpligt zal zyn alle dezelve, zo spoedig doenlyk, ter hand te stellen aan den genen, welke byde kamer, voor welke hy retourneert, tot de behandeling van dat werk zal zyn aangesteld, die vervol- gens verpligt zal zyn daar van aan hecren Bewindhcbberen kennis te geven en exacte aanteekening te houden.

Behoudens nogthans, dal bet aan dezelve capitain of andere gezaghebbers geoorloofd zal zyn onder zig te nemen zodanige afzonderlyke brieven of pakellen, welke hun van Comp' wegen naderhand nog zouden mogen werden toegezonden, des egter, dat zy gehouden en verpligt zullen zyn dezelve ter plaalze hunner aankomst te overhandigen aan den geenen, die aldaar lot de behandeling van dit werk zal zyn aangesteld.

§ 39. Eindelyk behoudt de vergadering van 17"^" aun zig

IJB* 17TO. W. A. >i(LTIflÖ.

de raeiiUcit om de in dezo gearresteerde srhikkingen en bepaaKngen in der tyd' 2odïinig te rcffanderen, als zy nodig- en raadzaam zal oordeelen.

Naar aanleiding van deze stukken besloot de Indische Re- gering op den 17**" Februari) 1789 het navolgende.

Aan den commandeur en opper-equipagemeesler, de Haart, is goedgevonden en verstaan te laaten afgeven extracten of copyen van de missive der heeren Meesters van den 16*^° May 1788 en een geredresseerd p^an tot een reguliere correspondentie mei Indien en de Caab, mit^aders de verzending der brieven van particulieren uyt Indien, China en de Caab na Nederland en vice versa, met ordre om, in zoo verre zyn departement aangaat, te zorgen, dat de daarby gemaakte schikkingen geobserveert en uitgevoerd werden, en omtrent zommige poinc- ten, daarby voorkooniende, die eenige twyffeling of swariglieid onderworpen zyn, te dienen van zync consideratien, hoedanig dezelve uit den weg geniimd konnen werden, in dier voegen, dat aan het bedoeld oogmerk werde voldaan.

Voorts copia van de gemelde papieren circulair na de buiten-comptoiren (e zenden, met uitzondering nochtans van de West van Indien, om te strekken tot naricht en obser- vantie van de ministers en liediendëns aldaar.

Dë gezaghebbers van de paketbooten is verstaan, by bon dèpart van hier, in gevallen van de uitterste spoed, zodanige ordre te geven, als opzigtelyk het aandoen van pléatzen aan deze zyde van 't canaal en de afgave der depedies by § 27 van het plan werd voorgeschreven.

Tot de beheering ^n H werk, by § 8 van het gemelde plan aangehaald, met relatie tot de paketten van particulieren voor Bét^via, etc, buiten de West van Indien, is goedgevonden aan te stellen de beide confrontisten der Bataviascheadininistratie- boeken, Vemede en BHant, en hen ten dien eihde te laten afgeten copia van de papieren, betrekking hebbende tot dit plan; en voor zo verre bet post-comptoir alhier in te trekken.

178e. W. A. A>LT1ffO. 1«5^

Üe benoeminif van zodanig een persoon op de buiien-comp*- (eiren is goedgOYondbn te defereeren aan de gefiieders of opperkttoMen» met bevel om jaarlyks een verslag van hel veFrigle herwaarts te zenden, met een notitie der inkomsten.

Tol eommissaris van het klyn zegul en van liet stempelen der particuliere brieven en pakketten is verstaan te verzoeken en te committeeren den heer raad extra-ordinair, Wiegerman, en^ voortaan* deze posten door hel* jongste lid* deeer vergadering te laaten waarneemen, mitsgaders aan zyn Edelheid' ten* dien eindfe te laten afgeven een oopia van alte papieren, relatie hebbendie toft het plan nopens de verzending der particuliere brieven.

De observantie der onhre, voorgeschreven by § 6 van het goedresseerd plan omtrent de brieven, die van Batavia en de plluitzen aan deze kant van de indien na N^brland' gezonden werden, is verstaan den gemelden heer Wiegerman op te dragen en de mioisters en hediend^ns van de daarby gemelde Gomptoiren nader te gelasten om' alle particuliere brieven van die oomptoiren voor Nederiand onder de seoretarieele papieren na herwaards te zenden.

Sehoon> het' beramen van een plan tot een geregelde bezorging der particuliere brieven in Indiém door middel' van Gomp* scheepen of paketbooten van het eene comptoir na^bet andere, als nieede van de Caab na indien en vioe versa, moeyelyk zal ▼allen en aan veele inoonvenienten en swarlgheeden subject zyn, bysNider omtrent de Chineezen en inlanders, en men* aieaiand met redelykheyd zonde kunnen verhinderen de afzen- ding bunna* brieven» met parlicaliere vaartuigen, te meer daar op zommige comptoiren maar een enkelde scheepchoccasie is en het empfoy van byzondere paketbooten te kostbaar zoude* ▼allen na niate van het weinig nut en voordeel, 't welk daar nnde te tiehaaien zoude zyn, ongeagt, dal men ze door de Marompene gesteldheid» waarin men doorgaans is, niet zoude konnen beroanneo; zo is echter goedgevonden te probeefen, of nwD zo een plan zal bcmien inrioMen, dat zodanig gesteld' is' ofD het' oogmerk vaa nut en voordeel beide te bereibea, en daar toe te rerzoeken ente committeeren de heerm raaden eitrn-»

184 1789. W. A. ALTINQ.

ordinair, de Bock en Wiegerman, en aan hun Edele alle de papie- ren, hier toe relalie hebbende, in copia te laten afgeeven.

De ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren is verstaan ie ordonneeren om tot de uitvoering van het voormelde onderwerp Ie emploieeren zodanige perzoonen, als reeds in dienst zyn, zonder daar van afzonderlyke posten te maaken.

Aan den gemelden commandeur en opper-equipage-meester is verstaan tot zyn naricbt te laaten afgeeven een extract uyt het voormelde geredresseerd plan tot een reguliere correspondentie met Indien en de Caab, voor zo verre daarby voorkomen zaken, die tot zyn departement belrekking hebben.

Den opperkooplieden dezes kasteels, Beynon en Mom, en den voornoemden commandeur en opper-equipag^meester, de Haart, is goedgevonden door een extract uit het gemelde plan, § H, tot hun naricbt te informeeren, wat by de belaading van pakei- booten in agt genomen moet worden, met speciaale last om, by 't rormeeren der project belaadingen, deselve zodanig te schikken, dal ze in 't snel zeilen niet hinderlyk zyn en dat daar toe by praeferentie genomen moet worden thin, peper, coffy of nagulen met sappanhout, de goederen gerekend op 65 of 70 koopmans lasten.

Het opperhoofd over het generaale soldy-comptoir, Sinkdaar, is verstaan te qualificeeren om, by verstrekking alhier van geld of goed aan de op de paketboolen bescheiden zeevarenden, daar van aantekening te houden by een onkosl-rekening, die door den gezaghebber van de paketboot getekend moet worden.

Den Ceilonsche ministers is verstaan aan te beveeleo de observantie der ordres, by § 20 van het voormelde plan voorgeschreven, en dienvolgende den ministers van Bengale, Chormandel, Mallebaar en Souratte te informeeren van de liepaalde vertrek-tyd der paket-boot, welke van Geilon direct staat afgezonden te worden, ten einde deze vier comptoiren in tyds hunne papieren na Geilon kunnen zenden; — voorts de ministers in Bengale, Chormandel, Mallebaar en Sourate van hier meede aan te tevelen om, ter voldoening zo

W. A. ALTINQ. ISS

reel mogelyk aan de intentie, daarna, zo veel doenlyk, de schikking te maaken.

Den ministers in hot gemelde gouvernement Geilon is verstaan in bedenking te geven, of van deze van de Caab naar Ceilon en van daar terugkeerende paketboot geen nuttig gebruilc gemaakt zoude kunnen worden om die beide gouvernementen te doen erlangen zodanige goederen, als zy van clkanderen benodigen.

Den commandeur en opper-equipagemeester is goedgevonden op te dragen om, by sterfgeval der equipage op de heen- en wedervarende paketbooten, dezelve te suppleeren.

Den waterfiscaal, van Massau, is verstaan in 't byzonder te recommandeeren om te beletten, dat de paketbooten hier geen particuliere goederen inneemen.

De bepaaling van het brieven-port is goedgevonden egaal te stellen met de daar van gemaakte bepaaling in Nederland, met dit onderscheid, dat, in steede van 6 stuivers, betaald zal worden eeo nieuwe schelling; in steede van 12 stuivers twee nieuwe schellingen en in plaatze van een gulden vier en twintig stuivers.

De observantie der ordres, voorkomende onder §9, 10 en 11 van het geredresseerd plan, wegens de verzending der brieven van particulieren is gociigevonden den eersten gezworen klerk Ier generale secretary in H byzonder te demandeeren.

Den heer commissüris tot het stempelen der gemelde brieven on paketten van particulieren is goedgevonden aan te bevelen om zig te reguleeren naar de by § 15 voorkomende uitzondering, opzicbtelyk de betaling van het portgeld, en om, conform het aangeschrevene by § 16 en 17 en tot het einde daarby vermeld, by de opening der kisten met particuliere brieven praesent te zyn.

Den gouverneurs, directeurs en opperhoofden op de respective buiten-comptoiren is verstaan te gelasten om ter voldoening aao het oogmerk, by § 16 en 17 van het plan wegens de verzending der brieven van particulieren voorkomende, by het openen der kisten met zodanige brieven praesent te zyn.

Door de voormelde confrontisten der Bataviasche administratie-

19B 1789. W. A. ALTiNQ.

boelfiOB is verataan, van den onivimgst van 4iet port^eld der particuliere brieven een generaale rekening te ^oen hoaien 6b den ministers en bediendens op de respeotive bniten-complwen te gelasten om 'sjaars, by ban te doen verslag, herwaards ie lenden de rekening van ontvangst.

By de generaale verantwoording, zo hier, als op de buiten-oooip- toireii, is goedgevonden door de daar toe aangestelde persoonen ^ «den eed, by het aanvaarden van hunne beéJeniigen gedaan, te doen verklaaren, dat zy geea meerdere brieven hebben ontvangen, exceplo die, v^aar van niet hetaaM word.

Aan 4en genen, die tot het bestden der brieven gefimployeert word, is i^rstaan loe te leggen een heele nieuwe slaiverefvyf duiten voor ieder brief, te belalen uit de porlgelden.

En aan de gecommitteeitleos, die de bezorging bebbeo, zo bier, als op de re5(peclive buiten-comploiren, een «douoeur na male der som, die van het porlgeld provenieeren zal.

Veorls is goedgevonden de hier van in te komene penningen by de boeken een rekening te geven onder den naam ▼an portgelden en het bedragen der aankomende brieven, by alzending, ieder comptoir aan te rekenen.

Zie ook 14 April 1789.

26 y>bwiMit

3 IfMTt

Kennisgave^ dai de Regering voememens wa» assignatiën op Nederland af te geven.

De Regering verlangde een onbepaald aantal gouden staven t^en 217} rijksdaalders van 48 zware stuivers ieder voer het reaal fijn, welke staven zij voor de kust van Koromandel noodig had.

In October 1789 zouden daarvoor »by praeferentie*' assig- natiën worden verleend.

De terugbetaling in Nederland zoude geschieden na de najaars-verkooping in 1790 met 72 stuivers voor denducalon van 78 stuivers.

De opgave van het beschikbare goud moest «ten spoedigste** geschieden aan den Direclettr-generaal.

W. A. JkLTmd. 1S7

24 Maart. Teelichtmg tot het bepoMe np 9 Jhmuarif 1789 Mpens kartmg ep sddijen^

ik groot winkelier verzogt liebbende geqaalificeerd te mogen

worden om ten lasten van het comptoir-geiieraed te mogen

dscbiy¥en twee stuivers per ryksdaaliler van de soldyen, welke

belaald wofden aan den gemeeaen militairen en 4len seheeps-

timneiiiedeB ten eilande Onnut, èie deze regering by bedait

van den t5*" September 1786 en 4 Janaary jongstleedefi heeft

«tgesonderd <van de by eerstgemeld besluit weder ingevoerde

afkorting van drie stuivers per r^sdaulder van ée verstrekt

wtrdende gage, als een stuiver, welke deo winkeliers bybeshrit

van den 20^ liiny 1783 tot een doaoeor is toegelegd, «■ «es

stuiver, die volgens het genoteerde ter resolutie van den

21^ December 1787 aan zommige dienaaren van de loge tot

een bestaan is geaccordeerd, en dat by gefilucideerd zoude magen

worden, of de mede ten eilande Ocirust besclieidene smits,

ambachtslieden en zeevarenden insgelyks van de voornoemde

Wling bevrjfd zullen Myv^n ; zo is — geconsidereerd, dat, daar

de voHVoemde wlitairen van de gemelde decorleeriog volgens

bel yooraoemde besluit van den 23"° September joogstleedea

zyn geêxcuzeerd geworden, bet vau zelvs spreekt, dal omtrent

dezehen ook dalgeen moet worden geobserveerd, dat vóèr

dat besluit heeft [daats gehad, doch dat daar onder de ten

eilande Oarust bescheidene timmerlieden niet gecomprehendeerd

kuooep worden, alzo de gemelde loge-bediendens de voor*

Doemde stuiver van de aan dezelven verstrekt wordende soldyeo

niet mogen genieten; en dat, ofschoon by het gemelde besluit

van den 9^° Jamiary jongslleeden eeiielyk van de ten eilande

Onrast zyode scheefi^-timmerlieden gesprooken ^^-ord, het echter

foar de verdere, daar bescheidene Europeesche dienaareo eene

hardighdd zoude indudeeren, indien dezelven hierin met de

Toorooemde timmerlieden niet gelyk stonden, behalven dat

daar pit ook zomwylen oaaaagenaame gevolgen «ouden kunnen

profloaeren, — mitsdien goedgevonden en verstaan tot iater-

luretalje van het meergemelde besluit van den 9^° January

IM 178Ó. W. A. ALtlNÓ.

jongstleeden te verklaaren, dat van de voorschreeven korting, niet alleen scheeps-timmerlieden, maar alle de ten geaielde eiiande bescheidene anibachts-lieden en Europeesche, 's Com- pagnies dienaaren bevryd zullen weezen; en voorts, dal van ieder ryksdaalder der aan de gemeene militairen alhier verstrekt wordende soldyen de voornoemde twee stuivers en de eene stuiver, die den voornoemde groot winkelier van de soldyen, welke aan gemelde timmerlieden, amliaclils-gezellen en dienaaren op Onrust woi'den betaald [sic]^ ten lasten van de Gomp^ zullen mogen worden gebragt, doch dut den boven- gemelde loge*bediendens de voornoemde eene stuiver van de soldyen van de len gemelde eiiande bescheidene dienaaren niel competeert en dus de Gomp^ daar mede niel zal mogen worden beswaard.

24 ^^ . Voorschrifl nopens parate executie van nalatige pachters van Compagnie* s domeinen.

Uit overweeging, dat de voldoening der hoog lopende, gereclitelyke ongelden den voornoemden pachters ten uitersten beswarcnd vallen moet, zo als ook hier over reeds te meer- malen klachten zyn voorgekomen, en dat het zo noodzakelyk is, dat de Compagnie door de nalatigheid der pachters niel benadeeld word, als dat tot de invordering dezer gelden geene nutlooze kosten tot verder rnine der pachters gemaakt worden, is goedgevonden en verstaan in hel vervolg de parate executie tegens de pachters van Compagnies domainen alhier te laaten doen ingevolgen het placaat van hun Edele groot mogenden, den heeren Staaten van Holland en West-Friesland van den 31^° Maart 1588 en dienvolgende den heer ontvanger-generaal te demandeeren om alle inkomsten en gerechtigheeden van de Compagnie alhier ter hoofdplaatze met alle naarstigheid en getrouwheid (e innen en goede toezicht te houden, dat dezelve ter behoorlyker tyd worden voldaan.

Voorts zyn Edele te auctliorizeeren en te qualificeeren om, ingevallen eenige pachters van *s Compagnies gerechtigheeden

W. A. ALTINÖ. 129

oawillig or naiaatig mogten biyven hun achterweezen op den bepaalden iyd te voldoen en de regeering vervolgens besloten mogt hebben dezelven lot die voldoening door bet middel van parate executie te oonstringeeren, als dan die onwillige of nalatige pachters door een der deurwaarders van den Raad van jnsütie dezes kasteels te doen sommeeren en beveelen om binnen den tyd van vier en twintig uuren na de voonuelde sommatie en bevel prompt hun achterweezen te voldoen en, iogevalle van weigering of nalatigheid, den oowilKgen of nalatigen eenelyk en met 'er daad in gyzeling te doen leiden en hunne goederen door den gemelden deurwaarder te doen arresteeren en inventariseeren, zo wel roerende, als onroerende, om zes dagen na dat arrest, by faute van voldoening of ten minsten handvulling te doen van hunne schulden, direct, na voorgaande bekendmaking by billetten, in bet* openbaar door deozelven deurwaarder, ten overstaan van den heer ont- vanger-generaal, zo verre tot voldoening van bet achterweezen toereikende zal zyn, verkogt te worden en den gegyzelden gearresteerd te houden, tot tyd en wylen deszelvs achter- weezen uit de penningen van deze verkoping met de kosten, 10 daarop, als op de voornoemde executie gevallen, voldaan en betaald zullen weezen dan wel tol de nadere dispositie dezer regeering; zonder dat echter iemand door de voorschreeven executie gepraejudicieerd of verstoken zal wezen van zyn recht of actie, waarin by zoude willen praetendeeren door de voor- uoemde parate executie ten onrechlen of onbeboorlyk verkortte weezen, waar van het een iegelyk vry zal staan zyne klachten bionen den tyd van zes weeken na voornoemde executie by deeze regeering te kunnen doen, om daarop gedisponeerd te worden, als bevonden zal worden naar recht en billykheid te bebooren.

Wyders de geproflueerde penningen uit de voornoemde verkogte goederen terstond te doen betaalen en overleeveren aan voornoemden beer ontvanger-generaal, voor zoverre het achterweezen van den geëxecuteerden bedraagt, en het surplus, dal lomtyds mogte overschieten, na aftrek der gemaakte kosten,

HUAAT-MII DBL II. 9

150 ^^8Ö. W. A. ALTINQ.

aan den geëxecuteerden terug te doen geeveo en, ingevalle de voormelde penningen niet toereikende mogten weezen tot yereevening van de schuld, waar voor de executie gedirigeerd is, daar van geene onkosten te doen detrabeeren» ten ware dezelve noodwendig hebben moeten worden gemaakt; en ein- delyk de voornoemde deurwaarders, mitsgaders de respective ofiBcieren van justitie alhier te aucthorizeeren en te gdasten om, ten verzoeke van welgemelden heer ontvanger-generaal, tegens de voornoemde onwillige of nalatige pachters in voegen voorschreeven te procederen en te doen procedeeren zonder eenige weigering of belet ter contrarie. Zi« ook ^W 1789.

5 April. iMpectie van de buiten-posten in de nabijheid van Batavia.

De Regering magtigde den brigadier » jaarlyks, in de maand Juny, door een officier uit de infantery en een officier uit de arthillerie alle de buiten-posten te laten visiteeren en exact naargaan, hoedanig het gesteld is met de goederen, welke onder berusting en administratie van de commandanten gebleeven zyn, en by het rapport van hunne bevinding tevens te doen bekend stellen, welke goederen bekwaam dan wel onbekwaam of absent bevonden zyn, ten einde de zodanigen, door wier verzuim de wapenen onbekwaam zyn geworden of absent geraakt, daar voor op hunne soldy-reekening te belasten".

'y j)^. Regeling der brieven^post.

Naar aanleiding van het bepaalde op 17 Februarij 1789 vond de Regering wijders goed: 1^ op de respective gouvernementen, directien en commaode- menten door de gebieders aldaar een der bekwaamste dienaaren te laaten aanstellen tot het ontvangen en afgeeven der aankomende en afgaande brieven onder den naam van post-meester en op de verdere comptoiren die fanctie den opperhoofden zelvs op te draagen;

W, A. ALTINÖ. Ijl

2^ alloi CompagDies capitains of gezaghebbers en schippers ▼au parlieuiiere scheepen of vaartuigen, zoo ook hunne oflBcieren, te inlerdioeeren om eenige andere brieven te ontvangen en mede te neemen, als de zodanige, welke hun van de respective postmeesters worden ter hand gesteld, op poene van vyf ryksdaalders voor ieder brief, die zy dien contrarie óf hier óf op een der bniten-comptoiren zullen aanbrengen, te verbeuren de eene lielvt ten voordeele van het post-comptoir, waar zulks word ontdekt, en de andere helvt pro fisco; en van deze ordre den voornoemde Compagnies capitains of gezaghebbers eene ordonnantie te laaten afgeeven en de schippers van particuliere scheepen of vaartuigen daar van door den sabandhaar en licent- meester albier te laaten informeeren en op de bniten- comptoiren zulks insgelyks te laten doen door die geen, die dit incumbeert;

3° io gevallen de gemelde Compagnies capitains en gezag, hebbers of schippers van particuliere scheepen of vaartuigen, nadat hun de brieven van den post-meester zyn ter hand gesteld, langer koomen te vertoeven, hun als dan wd te qnalificeeren om de hun nader aangeboden wordende brieven te accepteeren, doch met last om daarvan een lyst te formeeren en die lyst en brieven by aankomst ter plaatze hunner destinatie af te geeven aan den post-meester, alles op de voormelde poenaliteit in cas van nalatigheid of verzuim ;

4^ door den fabriek alhier, Jacobus Anthonius Beyvanck, te laaten aanmaken de nodige stempels tot het stempelen der voornoemde brieven en mallen van de groot- en dik- heid derzelven, naar die uit Nederland zyn ontvangen, voor de bniten-comptoiren en by verzending derzelven de respective gouverneurs, directeurs, commandeurs en opper- hoofden te gelasten om zich daar naar stipt te reguleeren ; eo wyders de post-meesters te ordonneeren om alle brieven aan te neemen, te bezorgen en te verantwoorden volgens den daarop gestelden stempel;

S* de kasten met brieven, voor zo verre Nederland betreft,

1<5J 1789. W. A. ALtlNÓ.

by aankomst en verzendiog op het secretary te lateo be- zorgen om daar vao aanleekening te houden en vervolgens ten eerslen aan het post-comptoir en de vertrekkende scheepen bezorgd te worden;

6® den voornoemden fabriek, Beyvanck, te qualificeeren om de nodige kisten of kasten voor die brieven, zo voor Nederland, als de buiten-comploireii, steeds in gereedheid te brengen naar de opgave van het posl-comptoir ;

7^ het opper-op- en toezicht over de post-comptoiren op de buiten-comptoiren, het stempelen der brieven en het be- waaren der stempels den i'espectiven gebieders of opper- hoofden op te draagen;

8® het brieven-port, dat de postmeesters op de Indische brieven zullen stellen en hetwelk, zo wel als dat der Nederlandsche brieven in contante muntspecien voldaan en ook in dier voegen weder verantwoord zal moeten worden, binnen 's lands en aan Cabo de Goede Hoop in volgender voegen te laaten betaalen, als : voor brieven van het eerste formaat, waar op door de heeren Meesters het portgeld van 6 stuivers en by deze regeering, ingevolgen het genoteerde ter resolutie van den 17^° February jongs tleeden, een nieuwe schelling of zeven en halve stuiver bepaald is, twee nieuwe dubbeltjes of vyf stuivers ; voor die van het tweede formaat, in plaats van twee nieuwe schellingen, vier nieuwe dubbeltjes of tien stuivers; voor die van het derde formaat, in plaats van een gulden, vyflien stuivers; voor die van het vierde formaat, in stede van twee guldens, dertig stuivers of een ropy en zo vervolgens, onder toevoeging van een vyfde van gemelde portgelden en dus vao de vyf stuivers een stuiver voor den postmeester;

9^ van deze ordres wel te eximeeren de inlandsche brieven, welke door inlandsche vaartuigen, gevoerd door Chineezeo en inlanders, worden aangebragt en vervoerd, omdat bet leo uitersten moeyelyk, zo niet ondoenlyk zoude zyn die brie?eD onder deze orders te doen comprehendeeren, doch de andere brieven, welke daar mede worden overgezonden, door de

W. A. ALTINQ. 155

sabandbaars Tan ban te laten afvorderen om hier aan den heer postmeester-generaal en op de buiten-comptoiren aan de gebieders ter taxatie en stempeling ter band gesteld, mitsgaders vervolgens aan de postmeesters afgegeven te worden;

10* den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, Leendert Rolff, te gelasten om alle particuliere brieven, die hem over den landweg van Java, Cheribon en Bantam worden aangebragt, aan den heer postmeester-generaal te bezorgen ten einde, na taxatie en stempeling, in voegen voorschreeven aan den postmeester afgegeven te worden ;

n* de postmeesters, zo hier, als op de respective buiten- comptoiren te ordonneeren zorg te draagen, dat by ontvangst van brieven met de bestelling derzelver alle mogelyke spoed en voortvarendheid gebruikt word;

12* ten aanzien van de brieven voor Nederland (ongeacht dat dezelve naar goedvinden ten post-comptoire zullen kunnen worden bezorgd en alle moeten aangenomen worden) te bepaalen, dat, indien dezelve met 's Compagnies scheepen of paket-booten verzonden worden, de brieven-kist uiterlyk zal moeten open blyven tot des namiddags van den derden trommelslag of, zo zy met ingehuurde, particuliere scheepen afgaan, tot den dach, die by billetten word opgegeven, dat dezelven zullen vertrekken, wanneer dezelve zal worden gesloten en geene brieven meer voor die bezending aan- genomen zullen worden ; doch de brieven voor de buiten- coroploiren zonder tydsbepaling op het post-comptoir te laten aceepteeren om by de eerste, bekwaame gelegenheid verzonden te worden;

13* den postmeester alhier te ordonneeren om, wanneer de brieven en paketten voor de respective kamers in Nederland gezorteerd zyn, dezelve te doen transporteeren naar bet huis van den heer postmeester-generaal, dan wel ter plaatze, waar zyn Edele het zal verkiezen, nevens een lyst van de gemelde, ter inpakking gereed zynde brieven en pakketten, om, aldaar getaxeerd en gestempeld zynde, met de gemelde

154 ^780. W. A. ALTINQ.

Ijst, waar by het bedragen der atempeling gespecificeerd 18, in zyn Edeles presentie yervolgens in een kist gelegd te worden ; voorts by de verzending van brieven of paketten naar de bniten-comptoiren dit insgelyks te doen obser- veeren, onder aanreekening van het portgeld voor de brieven» welke uil Nederland voor die comptoiren ontvangen zyn;

14® by aankomst der brieven albier de kisten in presentie van den beer postmeester-generaal en op de buiten-comp- toiren in tegenwoordigheid der gebieders te laten openoi en die niet te laaten afgeeven, voor dat dezelve daartoe permissie zullen hebben verkend;

15® de postmeesters te gelasten om exacte lysten te houden van bet brieven-port en de brieven, welke met de uit Nederland en Indiö komende paket^booten of scheepen en vaartuigen worden aangebragt, en daar van alle maanden een te presenteeren aan den heer postmeester-generaal : en dit van de aankomende brieven op de buiten-comptoiren aan de gebieders aldaar mede te laten doen;

16® de gemelde postmeesters almede te gelasten om alledrie maanden zodanige lysten den heer Gouverneur Generaal aan te bieden en vervolgens de negotie-bedieiidens insge- lyks kennis te geeven van bet bedragen van hel ingekomen port-geld» ten einde mei voorkennis van den beer directeur- generaal eene ordonnantie ter in kas telling daar van in gereedheid kan worden gebragt; terwyl de gemelde lysten voor de accoord bevinding door den heer postmeester- generaal alvorens geteekend en dit articul inzelver vroegen op de buiten-comptoiren geobserveerd zal moeten warden ;

17® de gemelde postmeesters al verders te demandeeren om alle de brieven, welke van de buiten-comploiren worden aangebragt en geadresseerd zyn aan de heeren leeden dezer regeering, haare secretarissen, de collegien van justitie, weesmeesters en den brigadier en hoofd over de militie in Indie, ongeslempeld voor niet te laaien bezorgen;

18® van de betaaling van bel bepaalde port-geld te excuzeeren

W. A. ALTINQ. tjg

de brieven, welke van hier naar de buiten-comptoiren aan de respective gebieders en opperhoofden, mitsgaders den eersten super-carga van den Ghinaschen handel, afgaan;

19® ten einde een ieder zoude kunnen weeten, v^aar hy zich in de bestelling zyner brieven moet addresseeren, de post- meesters te gelasten om voor hun comptoir een bord te plaatzen met de woorden: past campioir;

20® het brieven-port, voor zo verre de Nederlandsche brieven betreft, in Nederlands geld of voor zes stuivers op 7 Va en voor e^i gulden op 24 stuivers en zo voorts bepaald zynde, de postmeesters tot eene beloning voor hunne moeite te haten volstaan met voor de ontvangene zeven en een halve stuivers zes stuivers, voor vier en twintig stuivers twintig stuivers Indias en zo pro rato in Compagnies kas te verantwoorden;

^1® voorts uit dit surplus te laaten contenteeren de brieven- béstelders of de bediendens, die daar toe zullen worden geCmploieerd, en daar uit insgelyks te vinden de verdere te vallene ongelden en het resteerende vervolgens te laaten verdeelen onder de postmeesters, de eerste voor tweeen de tweede voor een derde gedeelte; en dit almede, zo hier, als op de buiten-comptoiren, te laaten observeeren met opzicht tot de Nederlandsche en Indiasche brieven-porten, naar de bepaling, hier van gemaakt;

28® den ministers en bediendens op de respective buiten- comptoiren, China hier onder mede gerekend, doch met uitzondering van de West van Indië, te gelasten om zodanige brieven, waar van de eigenaars overleden of gerepatrieerd zp en de executeurs of gemachtigdens het port-gdd niet kunnen betaalen, ter vernietiging in der tyd weder terug te zenden, onder terugreekening van het aangerekende port-geld;

iS® by de boeken, zo hier, als op de buiten-comptoiren, een post te doen formeeren onder den naam van brieven' porten, waar onder het port-geld zal moeten verantwoord worden;

156 "I^BÖ. W. A. ALTING.

24^ alle de brieven, welke niet in de kisten en dus ongestempeld herwaarts mogten gezonden worden, op liet post-comptoir Ie laaten afgeeven om door den postmeester den heer postmeester-generaal ter stempeling gepresenteerd en ver- i volgens verder ter bestelling afgegeven te worden ; en dit op de buiten-comptoiren in zelver voegen te doen observeerea ;

2B® den postmeesters te ordonneeren om de kisten of kastjes van de gemelde brieven by verzending te beschryven met den naam van bet comptoir, aan het welk, en hetscbip of vaartuig, waarmede het gezonden word, voluit en daar onder te stellen de letters P. B.;

26^ alle deze schikkingen en ordres te laten aanvang neemen met primo May aanstaande en daar van de gemeente by een billet te adverleeren en op de buiten-comptoireD, zo spoedig zulks doenlyk is;

27^ den advocaat en water-fiscaal, den bailluw en land-doret, den commandeur en opper-equipage*meester, den saban- dhaar en licentmeester en den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander alhier, mitsgaders de fiscaals op de buiten-comptoiren te gelasten om nauwkeurig te letten en toe te zien, dal hierin geene fraudes gepleegd worden. Zie ook 22 September 1789.

17 April. Afschaffing van de zoogenaamde modder- Javanen.

Door de vorsten van Gheribon en den pangerang van Gabang verzogt zynde om bevryd te mogen worden van de gewoonlyke, jaarlyksche leverantie van modder-Javanen voor deze hoofdplaats, welk verzoek door den resident aldaar mede is voorgedragen, zo is, — bier omtrent in aanmerking genomen wezende, dat deze leverantie tot geen gering beswaar der voornoemde lieden is strekkende, zonder dat men daar van hier veel voordeel gentel, alzo de verandering van het cllmaal, die zy moeten ondergaan, en het werk, dat zy moeten doen en alleen in modderen

W. A. ALTING. 137

bestaat, de meesten deraelven by bun aan weezen alhier door ziektois baiten staat stelt om iets wezentlyks ie kannen ver- riditen; dat voornoemde menschen ilaarom ook hier toe len oitersten afkeerig zyn en zelvs die last, zo zy het vermogen hebben, steeds met geld af koopen, vooral, om dat zy zich niet alken van hanne baisgezinnen moeten verwydercn, maar de ondervinding hun ook zedert jaaren beeft doen zien, dat veelen, die de reis tot dat einde naar herwaarts ondemeemen, het met de dood moeten bekoopen, gelyk er onder anderen noch van de honderd koppen, die in den voorieden jaare hier zyn aangekomen, drie en zestig zyn overleeden; en dat dus met de voornoemde vorste en pangerang van de leverantie dier Javanen te bevryden, waartoe zy nauwelyks door de onwillig- beid hanner onderdanen in staat zyn, de Cheribonsche inge- zetenen een aanmerkelyk soulaas zoude worden toegebragt zonder zich zdvs veel te benadeelen, te minder daar die lieden, die anders bier naar toegezonden moeten worden, tot de koffy-culture met vrucht kunnen worden gebruikt, — goed- gevonden en verstaan de voornoemde vorsten en pangerang van de meergemelde leverantie te excuzeeren.

24 April. ViHn'schnfïmfu^peng het verzenden mn brieven.

In iea vorm van een billet is op dezen datum ter kennisse van het publiek gebragt het bepaalde op 14 April 1789.

24 April. Vaorschrifïen nopens salut-schoten.

Is verstaan:

1^ enz.,

3* te renoveeren het 35"^ art. van de instructie, rakende het salut, bepalende elf schoten voor een Raad extra- ordinair en dertien schoten voor een Raad ordinair, hier ter rheede:

4*^ enz.,

8* bet tiende art. van de voormelde instructie nopens het salat te renoveeren en dienvolgende nader te gelasten om

1S8 1789. W. A. ALTINQ.

• het buskruit, dat op de reize komt nat te worden, niet over boord te werpeu, maar op de eerste plaats, daar men aankomt, af te geven; 9® enz.,

10® de seiii-schoten, welke voortaan zullen gedaan worden, telkens by het overgeven der krnit-rekeningen door de schecps-overheden met verklaringen te doen bewyzen.

3ê

April. Kennisgave, dat de Regering voornemens was asngnaliên op Nederland af te geven^

De Regering had noodig eene som van 100,000 rijksdaalders aan Nederlandsche ducaten, ducatons of Spaansche matten tot betaling van opium, welke zij van een Engelsch koopvaardQ- kapitein a contant gekocht had.

De » telling' moest geschieden vóór 1 Mei 1789; de assig- natiên zouden in October 1789 verleend worden; en de terug betaling in Nederland, geld om gdd of 78 stuivers voor de ducaton van 78 stuivers, zoude plaats hebhen na de najaars- verkooping van 1790.

1 Mei. Kennisgave, dat de Regering voomeuèens was assignaliên op Nederland af te geven.

Verlangd werd eene som van 100,000 rijksdaalders, voor '% aan Ned. ducaten, ducalons of Spaansche matten en voor 7t ^8D andere, in Indie gangbare, zilveren speciën, ten einde den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander te kunnen voorzien van de nodige contanten tol inkoop van koflBj.

De «telling" moest plaats hebben vóór 16 Mei 1789. — Zie vervolgens bij -^ April 1789.

1 Mei. Verhooging van den prijs van Java-suiker.

De Regering vond goed »de Javasche ministers te infor- meeren, dat men besloot en heeft voor 1790 van de Javasdie

1789 W A. ALTINQ. 139

moleDaan te aecepteeren een scheepslading of een millioen pooden, de eerste zoort met een verhoging van 12 stuivers op het pikol, dewyl de ministers by brief van den ^(y^ November 1788, § 39S, zeggen, dat men aldaar ongeneegen is dit product tegeos minder dan KV2 ryksdaalder per pikol te leeveren ; en véirders den resident te Cheribon gelyke aanschry- ving te doen om voor 1790 een halve scheepslading of üOOOOO fi zuiker voor Batavia te bezorgen en daar toe mede een apart fonds te eisschen*'.

26 Mei. Inslrudie voor de koffij'Cultuur.

Deze instructie^ ontworpen door den gecommitteerde toten over de zaken van den inlander, L. Rolff, «omdat hy by het jongst aanweezen alhier van de inlandsche regenten en Europeesche opzichters had bespeurd, dat dezelven allen zodanig eene instructie verlangden ten einde daardoor alle willekeurig- heid weg te neemen en zy in het eischen van de verplichting hanner onderhorigen, bepaaldelyk tot alle handelingen, die ge- melde culture vereischte, door vaste en toereikende ordres geaiichtborizeerd zouden mogen worden", werd, in het Javaansch vertaahl, ter narigt en observantie medegedeeld aan de »res- pective*' regenten, aan de Ëuropescbe opzigters en aan den resident van Cheribon. Ook werd gelast dit stuk «op de pablieke plaatzen in de regentschappen'" aan te plakken.

Zij luidt, als volgt:

Art. 1. Ieder huisgezin, het zy manoempangers of boemis, in de Jaecatrasche boven- en Preanger-landen gezeeten, zal ge- houden zyn, zo digt hy zpe wooning mogelyk, by zo verre de grond daar goed en vrugtbaar zal weezen, en anders op de Daast bygeleegene plaats, waar goede en vrugtbaare aarde word gevonden, te planten, aan te kweeken en te onderhouden het ge- tal, welke zy nog ontbreeken aan 1000, en de zulke, welke oog geen cofly plantagien hebben of als de hunne konnen aanwyzen, het voormelde getal van 1000 pees coSy-boomen, des doenlyk by malkander, waar omtrent men zig echter zal omten schikken na het terrein.

140 1789 W. A ALTINQ.

Art. 2. Van de geene, die het erengemdd getal cofly4iooiDeii bezitten, zal geen nadere aanplanting gerergd wordra, hoewel hel altoos in hun beh'even zal staan hunne plantagien door onderscheidene thuinen zo veel Ie vergrooteo, als zallai konnen beheeren ; dog zullen zy allen verpligt weezen, insteede van de uitgaande en geen vrugt meer geeyende bomen, andere aan te planten en zulks in nieuwe thuinen, wyl de onder- vinding heeft geleerd, dat,hel aanplanten van jonge cofly-bomen, insteede van de uitgegane en geen vrugt meer gevende oude bomen, niet voordelig is, door dien de grond zodanig is uit- gemergeld, dat men doorgaans ziet, dat boomtjes, wdke aldus geplant zyn, in lange zo fleurig niet staan or zo veel vorderen, als die, welke in nieuwe grond zyn gepoot.

Art. 3. Daar men verkiezing van grond heeft, moet tot de coffy thuinen genomen worden zwarte, met zand gemengde aarde, als de beste voor cofiTy-bomen zynde; en daar men dk verkiezing niet heeft, spreekt het van zelvs, dat men moet content zyn met de grond, die 'er is, mits men in allen gevalle geene bomen gaat planten op de afheUing van bergen, daar ze óf te ved zon ór te veel schaduwe hebben en aan afstroomend regenwater te zeer g'exponeerd zyn.

Art. 4. Om te verhoeden, dat de jonge planten niet door het vee beschadigd worden, moeten de coffy thuinen met cadon- dongs of andere heesters, na goedvinding, omheind en de heiningen of paggers altoos digt en wel geconstitueerd ondei^ houden worden, konnende men tot styving van die paggers van 8 tot 8 voeten een dadap-boom in dezelve planten.

Art. 5. Als men voorneemens is cofly-bomen te planten, het welk in de regen mousson diend te geschieden, moet men voor af, in de goede mousson, de grond zorgvuldig bereiden door denzelve 3 a 4 malen, zo diep mogelyk, om te ploegen en zo van gras als wortels te zuiveren.

Art. 6. De coffy-boomtjes moeten ten minsten agt voeten van de paggers afstaan en buiten de thuinen mag meede op een distantie van 8 voeten, geen hoog gras gelaten worden, tot voorkoming, dat by bet afbranden van de allang allang het vuur

178Ö. W. A. ALtmÖ, 141

oiet OYerdaa in de cofly tbainen, gelyk meermalen is ge- beurd.

Art. 7. Tot de aanpianting zullen genomen werden jonge boomtjes, die door afgevallene vrugten onder de oude bomen opgeschoten en reets twee jaaren of meer oud geworden zyn, moelende die boomtjes, zo veel mogelyk, op een en denzelvden dag uit de grond geligt en ook weeder geplant, mitsgaderSp als ?an verre getransporteerd worden, voor de hitte der zonne gedekt en, wanneer men die uil de grond neemt, een gededte der aarde, waarin geslaan hebben, daar aangelaten en ook daarmeede weeder in de grond gezet worden ; het welk nc^tans, daar de aarde zwart en goed is, geenzints volstrekt vereischt word en alleen onvermydelyk nodig is geoordeeld, daar de bomen uit goede in rode en magere grond worden overgebragt.

Art. 8. De planting van die jonge boomtjes moet geschieden in de maanden November en December in regie linien, in dier voegen, dat tusschen vier cofly-bomeii een dadap-boom te staan koine; en de afstand der bomen van elkander moet genomen worden op ten minsten 8 voeten, wyl de coffy-bomen, wanneer volwassen zyn, voor al in goede, zwarte grond, zig min of meer ^ier voelen ter weederzyde van den slam uilbreiden en de groote tusschen-ruimtens, niet alleen aan de eigenaars, zo als in het vervolg zal aangeweezen worden, beter als kleine lot het planten van pady, etc. zullen te pas komen, maar ook daar door verhoed word, dat de lakken, door de wind bewogen wordende en teegeos eikanderen slaande, de bloeisem en jonge vrugten ter ontyd niet doen afvallen ; mitsgaders in een onbekrompene spatie het plukken der reipe vrugten met meerder gemak en met minder nadeel van de bomen zal konnen verrigt worden.

Art. 9. De gaten, waarin men de jonge coffy-bomen wil planten, moet men zo ruym en diep maken, als de uitgebreid- heid der wortelen het vordert ; en, na dat de boomtjes ingezet zp, moeien die gaten gevuld worden met losse aarde, die men vervolgens wel moet zamen drukken of perssen en tot '/^ voet rondom de stam ophogen ten einde Ie verhoeden, dat vervolgens, by het uitroeyen van het onkruit, door het patjollen de wortel

141 1789 W. A. ALTINQ.

en de stam niet geraakt of beschadigd worden; wanrom het ook dienstig zal zyn, dat men niet te digt by de coffy-bomen het gras wegkapt, maar het zelve op de distantie van een voel rondom met de handen uitpiuki.

Art. 10. De dadap-bomen, die invoegen voormeld tusschen de coffy-bonien, dog eerder als dezelven, geplant worden, moeten geen oude bomen, maar slegts takken ter lengte van een halve vaam en van goede zoort zyn, die men een voet diep in de grond diend te steeken.

Art. 11. Het emplooi van andere dan de dadap-bomen in de coffy thuinen word weegens het misbruik, het welk dooi^ gaans gemaakt wordt, in 't geheel verboden, ja zelvs kan de pisang-boom, of schoon men dezelve voor de coffy plantagien niet ondienstig oordeeld, indien het opschieten van nieuwe loten tot zulk een meenigte, dat ze de cofiy-bomen uit de grond verdringen, voorgekomen word, echter wegens de gemeenlyk be- vonden wordende -nalatigheid daar omtrent niet zonder restrictie toegelaten worden ; dog de regenten en Europeesche opzigters worden gequaliflceerd het planten daarvan te permitteeren aan de zulke, van dewelke zy verzekert zyn, dat steeds de nodige zorge zullen dragen om niet meer als een of twee loten van de moeder-plant teflens te laten opgroeien.

Art. 12. De coffy thuinen moeten vier keeren 's jaars worden schoon gemaakt, tot dat de vrugten twee keeren ingezameld zyn, waar na men zal konnen volstaan met het zuivert^drie keeren 'sjaars; moetende dan al het onkruid worden wegge- ruimd, voornamelyk zeker onkruid of klim-op, by den inlander genoemd douan doutan, waarin kleine wormijes zig onthouden, die voor de coffy-bomen schadelyk zyn ; en voorts alle gewassen, die aan de bomen kleeven of rondom de stammen opranken, wyl die de coffy-l>omen doen verstikken en uitgaan.

Art. 13. Het wegruimen van 't onkruid moet met patjoUen geschieden en niet met parrangs, op dat door het kappen met parrangs de zydelings strekkende wortelen niet geledeerd worden.

Art. 14. Wanneer de thuinen schoon gemaakt worden in de goede mousson, moet men het weggekapte gras, etc. digt

W. A. ALTINQ. 145

aaD de Gofly-bomen leggeo, om dat bel zehe dan niet verrot en, droog wordende, dienen kan om de grond voor de sterke zonue- stnuden te dekken en vogtig te houden.

Art. 15. Daar en teegen moet bet weggekapte gras, etc. in de reegen-moasson, wyl 't dan rot, te veel broeid, de bast van de bomen en bunne bovenste wortelen daar door aansteekt en bescbadigt, van rondom de bomen weg genomen en dan in het lange in 't midden der paden gelegd worden om voor te komen, dat de grond door het afloopende regen-water niet werd weggespoeld.

Art. 16. Dewyl in de maanden November en December, wanneer de cofly-bomen moeten geplant worden, ook de tyd is tot bet zaaien van pady, tipar of gaga, zo word, om bet schoon houden der tbuinen gemakkelyk te maken en met het aanleggen van die tbuinen een ten eersten te verwagten genot te ?ert>ioden, gepermitteerd, dat de eigenaars der nieuw aangelegde coSy-thuinen, na dat de bomen beboorlyk geplant zullen zyn, de tasschen-ruimtens bezaaien met 't gemelde graan ; en na bet snyden van die pady moeten de planters de tbuinen direct schoon maken om de gemelde tusschen ruimtens weeder te kannen beplanten met jagong, battates, sny- en andere zoorten van spoedig groeiende boonen, by den inlander genaamd cadjang japon, tobak, kapas tot 't spinnen van cattoene-garens en indigo: zo dra die veld-gewassen, etc. ingezameld zyn, moeten de eigenaars de tbuinen ten eersten weeder schoon maken om TDor de tweedemaal, eerst met pady en, na het inoogsten daar van, met de voorafgemelde veld- en aard-gewassen bezaaid en bepool te werden ; dan, wyl de ooffy- en dadap-bomen dan reeds 10 veel schaduwe zullen geeven, dat van een verdere bezaaying en beplanting der tusschen ruimtens op den voorschreeven voet geen goed succes zoude te verwagten zyn, zo zullen de eigenaars der cofiy thuioen, na dat dezelven bet voor de tweede keer gezaaide en geplante zullen ingezameld en de grond gezuiverd hebben, in de gemelde tusschen ruimtens alleen nog mogen planten khidie of tallas, die in de schaduwe nog wel willen groeyen, en na zeeven maanden, alzo op dien tyd doorgaans

144 1789. W. A. ALtlNÓ.

Tol wassen is, kan uitgegraven worden; dog dit slegts ?oor een enkelde keer, wyl dan de coffybomen, min of meer 5 jaren oud geworden zynde, beginnen vrugten te geeven en de lommer, zo van dezelven, als van de tusschen beide staande dadapJiomen den grond zo zeer zal overdekken, dal, niet alleen weinig gras of onkruid meer in de plantagien zal groeien en het zelve dus door de eigenaars daar van gemakkelyk met de handen zal kunnen worden uitgeplukl, maar ook het zaaien en planten tusschen de coffy- bomen dan ten boogsten schadelyk voor de- zelvcn word geoordeeld, alzo de kladie en overige gewassen (e veel van 'Ivoedzcl, 't welk de grond aan de coffybomen meede deelt en 't geen die dan ten boogsten benodigt zyn, zouden opslurpen, terwyl de coffy- en dadap-bomen, zo door bet ver- slinden van 't grond voedzel, als door een Ie veel geeveode lommer teffens 't groeien van veld- en aard-gewassen óf in 't geheel zal beletten óf zulks ten minsten zeer schraal zal maken.

Art. 17. Wanneer de vrugten van de coffy-bomen donker rood geworden en volkomen ryp zyn, zullen de eigenaars de- zelve ordentelyk moeten plukken en niet vermogen, gelyk veel tyds hunne gewoonte is, dezelve van de takken af te stropen, wyl daar door, niet alleen de bomen veel lyden, maar ook de bloeiseis en nog te jong zynde vrugten nutteloos verspild worden, 't welk dus zeer schadelyk en nadeelig voor die nu zo zeer gewilde culture is.

Art. 18. De ingezamelde coffy moet niet in de vrye lucht, 'tzy op de aarde gestort dan wel in tatampas of groote wannen op de dakken der huizen ter droging door de zonne gesteld, maar in de huizen opgeschuurd, voorts op para-paras ofbam- boesen roosters uitgestort en, na dat door een daar onder steeds te onderhouden klein vuur geheel droog geworden zyn, in manden of zakken gedaan, mitsgaders eindelyk weder op de zolders geborgen werden, door welke behandeling men kleine, zware en blaauwagtige of zee groene bonen zal erlangen, daar integendeel dezelven, wanneer menze aan weer en wind bloot steld, groot blyven en door bet gestadig bleeken in regen en zonneschyn, niet alleen wit en ligt, maar ook kragteloos wor-

W. A. ALTINQ. 145

deo, tol merkelyke schade voor de eigenaars, wyl ze dezelven hy het gewigt moeten leveren, en waar door ook teffens notoir de waarde daar van werd verminderd.

Art. 19. De regenten en mindere inlandsche hoofden, zo meede de sergeanlen zullen zorge dragen, dat aan al het vooren- staande prompt en zonder eenige afwyking worde voldaan, mitsgaders dat de ingezetenen in ^t gewigt niet henadeeld en dus van hen niet meerder zwaarte werde genomen, als op de onderscheidene regentschappen bepaald is, en dat aan hmi direct, na de leverantie van hunne cofly, betaald werde zo veel, als op ieder regentschap daar toe is gesteld.

Art. 20. De regenten zullen behoorlyk toezigt oeffenen, dat de onder hen zorleerende mindere hoofden den gemeene man niets zonder huune voorkennis afneemen en dat de laatst- gemelde op den tyd van den coffy inzaam, zo veel hel doenlyk zaï zyn, verschoond worden van alle lands of particuliere diensten ; lerwyl de Europeesche opziglers gelast worden, by bevinding van het tegendeel, zo meede ingevalle de regenten of mindere hoofden niet aan hunne pligt of de successive door haar hoog Edelens gestelde ordes voldoen, daar van ten eersten kennis te geeven aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander.

Art. 21. Laastelyk zullen alle de Europeesche opziglers voorts van tyd tot tyd de cofiy-plantagien en thuinen bezigtigen en ten dien einde, met voorkennis der regenten, hy continuatie de ronde doen, waar toe de regenten hen van goede paarden en van het benodigd volk zullen moeten voorzien.

Zie ook Ji^ 1805.

4- Junij. IfUrekking van het verbod van 7 Maart 1786 tegen den uitvoer van tahi minjak of uitgeperste kaljang'koeken.

De uitvoer mogt slechts »in matige quantiteiten*' geschieden, waarop de officieren van justitie en de sjahbandar moesten loezien.

rUIAAf-tOtt MI& IL io

I4tf Ited. W. A. ALTlNÖ.

De intrekking geschiedde >om den nachodas der Ghineesclie jonken daar door gelegenheid te geven noch voor een gedeelte hunne gelden en papieren van credit daaraan te kunnen besteeden''.

9 Juny. Verbod tegen den uitvoer van koièdg-smker.

De straf was confiscatie ten behoeve van den ofTicier, die de calange zoude doen.

16 Junij. Last op de suiker-leveranciers de tarra der kanassers niet liooger dan 55 en niet minder dan 30 e te maken.

BIJ ontvangst van suiker moesten de scheeps-overheden twee kanassers tot het bepalen van de tarra afzonderen en volgens de tarra dier kanassers de ingeladen hoeveelheid suiker verantwoorden.

16 Junij. Voorschrift nopens het lossen te Batavia van met noten-muskaat en foeli geladen schepen.

De Regering vond goed den commandeur en opper^uipa^ meester aan te schrijven »by arrivement van een schip mei speceryen van Üandu, direct na de visitatie door gecommitteerde leeden uit den Raad van justitie dezes kasteels, een of meerder vaartuigen, naar mate de ingeladene noten en foely, naar boord van zodanig een schip te zenden ter immediaate ontk)6siüg van de daar in afgeladene speceryen en op het eerste losvaarluii; den capilain van dien bodem en vervolgens met ieder losvaar- tuig een der daar op in rang volgende officieren van dat schip te piaalzeu; en daar mede te laten conlinueei*en tot de compleelc ontlossing en verantwoording in H pakhuys toe".

16 Junij

Mwart

April

Intrekking van de maatregelen, genomen op 24

MH.rt lygg ^^^^^ achterstalUge pachters.

De Raad van justitie te Batavia bracht allerlei, »merejus(i-

1^69. W. A. ALtlNè. 141

•eieele^' bezwaren tegen het piakaat van 24 ^^ 1789 ter keanisse van de Regering, waarop deze bij geheime resolutie van 16 Junij 1789 besloot hel piakaat in te trekken en »de

procedures in eas van executie tegens nalatige pachters weder op den ouden voet te stellen".

19 iunij. Vernieuwing van het bepaalde op 26 Januarij 1754 nopens y>verslreckingen van gagie*' op buiten- kantoren.

Is goedgevonden en verstaan, met renovatie van het besluit van den M^ January 1734, deo ministers en bediendens op de respective buiten-comploiren de novo aan (e beveelen om de soldy-boeken telkens te laaten naarzien, of de ordres, gesteU iegens de ongelimiteerde affoetaalingen van maand^den aan dienaaren, wier reekeningen wegens maandcedullen en trans porten bewaard zyn, behoorlyk zyn in acht genomen, op poene, dat zy daar voor in eas van overtreeding responsabel zullen weezen.

26 Junij. Last op de buiten-kantoren i^in 7 formeren j>der eisschen dal overleg te gebruiken^ dat men van y^eene verstandige directie en eene behoorlyke oeconomie T^vast steUen mag*\

26 Junij. Regeling van salut'Schoten ter reede BuUavia.

Een schip, dat bij bet verlaten der reede niet mogt salueren, niogt zulks ook niet doen bij terugkomst.

Voor zoo verre salueren veroorloofd was, werd het aantal salulsehoten bepaald op 9 «der in H land vaarende en op 1 3

der uit Nederland komende en weder derwaarts verrekkende •scheepen".

ft| het salueren van 'sLands oerlogschepen mogt menniel meer dan 17 schoten doen.

148 1789. W. A. ALTiNd.

26 Juuij. Kennisgave, dat de Regering voornemens was assignatiên op Nederland af te geven.

Is goedgevonden en verstaan weder in 's Compagnies kas ie accepleeren eene somma van drie en zestig duizend ryksdaalders aan goede, goude, Nederlandsche ducaaten en andere, hier gang- baare, zilvere muntspecien en daar onder rd' 40000 aan Spannsche realen ; en daar voor met Oclober aanslaande Ie verieenen assignatiên op de heeren Meesters om in Nederland na de najanrs- verkoping van 1790 voldaan Ie worden met geld om geld of den dukaten van 78 stuivers met gelyke 78 stuivers.

26 Junij. \oormhr%fï nopens het opnemen van goederen in de verschillende administraliên.

Is goedgevonden en verstaan volgens hun WelEdele grool achtbaren order te statueeren, dat zo veele articulen, als er zyn en welke in onderscheidene administratien geemployeerd worden, voortaan in het geheel in die administratie zullen moeten worden ingenomen, daar het meeste van zulk een articul word gebruikt; en dat, zo inkopen niet vermyd kunnen worden, die volstrekt alleen moeten geschieden door ofby die administratie, die de geheele vertooning van dit articul aanwyst; en dal die administratie alle de andere, die het zelvde articul, doch in mindere quantiteit emploieeren, daar van moet voorzien.

26 Junij. Voorschrift nopens de berekening en verdeeltng van het middel van bestaan.

Ingevolgen de begeerte van heeren Bewindhebbers is goed- gevonden en verstaan te statueeren, dat voortaan in iedere administratie de bereekening en verdeeling van het middel van bestaan aan ieder baas separaat en zo geöxtendeerd zal moeien worden aangewcezen, dat men het als met een opslag van het oog kan nagaan, omdat het zelve in geeoe hoeken eenigzints gedetailleerd word aangetoond en het echter posten van aanbelang zyn.

W. A. ALTINQ. 149

7 Jalij. Last op de buiten-kaniaren, y^htj *i stden van ^geweeren van soldaten, op schildwagt staande^ zigniet •ie conlenteeren mei de vergoeding van twee capüalen •advans, maar, ingevalle *er agidoosheid en verzuim ^klaar blykt, de straf evenredig te doen zyn aan den ^misslag**.

Kl ?oorschrifl is op last van Heeren XVII"^ uitgevaardigd.

•

7 Julij. Last op de buiten-kantoren, nndien de Compagnie i^door het niet tydig opgeven der malversatiên, waar aan zig een Comp' dienaar mogt schuldig maaken, •schade kamt te lyden, dezelve te laaten vergoeden door •de geene, aan wien de opgaave had geincumbeert en •in H verzuim zoude zyn geweekt de Regering daar f^van te informeeren, zo ras het gepleegde misdryf ter •zyner kennisse zoude gekomen zyn\

Dil voorschrift is op last van Heeren XVII'>^° uitgevaardigd.

14 Julij. Last op de buiten-kantoren ^met alle attentie ^en overleg het poinct der onkost reekeningen na te gaan, •onder voorhouding, dat men voornemens is alle posten, •die of tegen de reglementen stryden of zichtbaar te ihoog genomen zyn, uitkoops te laten vergoeden door den geen, wiens post het is daartegen te waaken\

16 Jttlij. Last om ^by onverschilligheid of inactiviteit •der bediendens, aan welke eenig onderzoek wordgede- nnandeerd, de schade, die daar door veroorzaakt zoude nnogen worden, te laten vergoedeti door den geenen, ^die zich daarin niet behoorlyk van zyn plicht zal ^hd>ben gekweten**.

Deze last is afkomstig van Heeren XYn°«",

1)^0 1789. W. A. ALTINQ.

17 Julij. Vernieuwde toezending aan de buiten-hantoren van hel formulier voor een restant-Ujst, vastgesteld op 19 October 1781.

Heeren XVII'*° wisten niet, dat zoodanig Tomi ulier lieslood, en verlangden daarom bij missive van 4 December 1788 de invoering van zulk een formulier.

Elk verzuim zoude met eene boete gestraft worden eu aan den visitateur-generaal werd aanbevolen op die verzuimen naauwkeurig te letten.

Op verscheidene buiten-kantoren werd dat formulier uiel meer gebruikt.

17 Julij. Verschil in rechtspraak met betrekking tot Europeanen en inlanders.

Hun WelEdd hoog achtbaren gansch geen genoegen helibende kunnen neemen in het infltgeeren van een geringe straf aan een soldaat, in tegen overstelling van die aan een inlander, schoon beide een gelyk delict begaan hebbende, zo is goedge- vonden en verstaan te advoueeren, dat de daar omtrent gemaalile aanmerkingen volkomen overeen komen met de gronden van redit en billykbeid, doch tevens te remarqueeren, dat de constitutie dezer gewesten, alwaar de inlander aan een ten uitersten despotieke en slaafsche regeeringswyze onderworpen en gewoon is^ niet geschikt is en toelaat om in zommige gevallen eene volkomene evenredigheid te observeeren in bet corrigeren van Europeezen en inlanders of infligeeren aan dezelven van geringe slralTei), gelyk zulks ook de reeden uitmaakt, dat geen Europeezen in de ketting geklonken mogen worden, bet geen echter een ge* meene straf van den inlander is, zonder dat zulks eeaige de minste afkeer by hun verwekt, wyl hunne denkbeelden bet slaavsche en verachtelyke daar van niet gevoelen of inzien; gelyk zulke zaaken en gevallen niet altyd justitieel kunnen behandeld worden uit hoofde van de gewone omslag en in- convenienten, die daarmede steeds verzeld eyn, en dat eene

178a W. A. ALTINQ. 151

politieke afiloeniog, mits alle misbruik geweerd word, nu en dan in deze landen, alwaar men niet altoos en in allen gevallen de Europeesche gewoontens en gel»ruiken zich tot een rigtsnoer kan laten strekken, noodzakelyk en verre te prefereeren is boven een justitieel onderzoek.

28 Jnlij. Eennisgave, dat de Regering voornemens toas thee, enz. op vracht naar Nederland te verzenden.

Zo • met Compagnies, als particuliere, door de Compagnie in- gehuurde retour-schoepen is goedgevonden en verstaan dit jaar weder op vracht naar Nederland te accepteeren thee, ruwe diamanten, hand- en bind-rottingen, porcelainen, lynwaaten, Bengaalsche zyde stoffen, benzuin en ebben-hout, onder betaaling van 40 procent voor de thee, 1 procent voor de ruwe diamanten, 30 procent voor de hand- en 40 procent voor de bind-rottingen, 40 procent voor de porcelainen, 20 procent voor de lynwaaten, SO procent voor de gemelde zyde stoffen, 30 procent voor de benzuin en gelyke 30 procent voor het ebben-hout, doch met dien verstande omtrent de thee, dat van die, dewelke by ver- koop in Nederland niet meer dan 20 stuivers het pond zal reiideeren, echter acht stuivers per pond voor vracht aan de Compagnie zal moeten worden voldaan en dat de verzenders cautie zullen moeten stellen of wel de Compagnie op eene andere wyze secureeren, dat, ofschoon de thee voor een laagere prys dan 8 stuivers het pond wierd verkogt, echter acht stuivers per pond voor vracht zal worden betaald ; en de gemeente hier Tan by een billet te adverteeren.

28 Jolij. Verzending van geld door middel van de brieven- post.

Het door den koopman en secretaris van het coUegie van Scheepenen dezer stad, M** Wybrand de Jongh, by requesle gedaan verzoek van rd^ 15000 in contante muntspecien op assignatién Daar Souralte te mogen overmaken ter weder uitkeering aldaar aan den onder-koopmau en kassier, Gerrit Piper, is goedgevonden

153 1789. W, A. ALTINQ.

en verstaan te ontzeggen, doch hem te permttleeren het ge- melde bedrag langs den weg van het post-comptoir met 's Compagnies scheepen derwaarts te zenden.

B ao^m' Vemieuwing en ampliatie van het bepaalde op 14 Augustus 1787 nopens handel met vreemdelingen.

Is goedgevonden en verstaan te renoveeren het secreet be- sluit dezer regeering van den 14*''^ Augustus 1787, wanrby gestatueerd is, dal de sabandhaar en Hcentnieester alhier alle handel, uitgenomen met inlandsche handelaars, en inzonderheiil ook die niet vreemde Europeezen zal mogen dryven en dat, zo de in-, als verkoop met dezelven zal moeten geschieden on- der zyn opzicht en met zyn voorkennis, zo ver den perzoon betreft, die koper by aankomst of leverancier by verlrek is; en lot ampliatie dezer ordre nader te gelasten, dat diegeenen, die van vreemde Europeezen goederen, welke met permissie dezer regeering aan den wal gebrast mogen worden, willen koopen, dan wel met eene gelyke toestemming aan dezelven eeuige articulen buiten arak, zuiker en ryst zullen willen verkopen, aan den voornoemden sabandhaar, voor en al eer zy eenige koop of verkoop daar omtrent zullen mogen sluiten, preciese zullen moeten opgeven, waar in de door hun te koopene of verkopene goederen bestaan en hoeveel het waare kostende daar van bedraagt.

30 Julij. Verbod voor de buiten-kantoren equipage- goederen^ speciaal luy4ouwen\ aan *s Lands oorlog' schepen te leenen.

Dit verbod is op verzoek van Heeren XVII°*" uitgevaardigd.

De bewuste goederen moesten in eigendom worden afgestaao. »tegen schriftelyke erkenlenis van den commandeerenden ofEcier •van den bodem, die zodanige goederen zal behoeven". Ver- volgens moesten die goederen, inkoops prijs, gesteld worden op de rekening van het betrokken schip.

W. A. ALTINQ, 183

31 Jaii). Bepaling, dat equipage-meeslers direct, noch indirect handel mogten drijven in equipage-goederen.

Dit voorschrift is afkomstig van Heeren XVII°^°.

De Indische Regering merkte naar aanleiding lüervan op:

dat men twyfelde, of door deze interdictie wel aan het oog- merk zal voldaan worden, wyl er immers canaalen genoeg zjn om die inkoopen en bande! steeds voor hunne reekening door anderen te laten doen, wanneer men ze noch duurder zal moeten betaalen, ongeagt men noch daar en boven ook zoude mogen aanmerken, dat, wanneer van de inkoopen door de equipage-meesters geen misbruik gemaakt en de Compagnie voor het overige eerlyk bediend word, men hun het voordeel, dal daar by behaald mogt kunnen worden, wel mag over laaten om tot een bestaan te dienen en hun te meer van andere wegen af te houden''.

31 Julij. Last op de buiien-kantoren eene lijst naar Batavia te zenden, tvaarap y^volgens een gemoedelyke ^opgave bekend is gesteld, welk zoort van inkomsten en emolumenten door ieder minister en bediende genoten ^word, met by voeging van de besluiten, volgens welke ^dezelve respectivelyk aan hun zyn toegestaan'.

Dit voorschrift is afkomstig van Heeren XVII°^°.

De lijst moest naar Nederland doorgezonden worden.

Alwie aan dezen last niet >exaclelyk" voldeed, zoude gestraft worden door «voor 't vervolg verstoken te blyven van de *Qiet opgegevene inkomsten en emolumenten".

15 Angustos. Vrijstelling van de leden in den Baad van jiêstitie te Batavia van de verpligting tot het zich aanschaffen van aandeelen in de O. L Compagnie.

Die vrijstelling is door Heeren XYH"^'^ verleend >ora het •engageeren van bekwaame subjecten tot den dienst der justitie

1K4 1789. W. A. ALTINQ.

»ïo vcd mogelyk Ie fadlileeren". — Zie ^^gtjlü^ 1189. — Ëersl den 26**^ November 1789 is van deze vrystelling aan den Raad van justitie mededeeling gedaan.

15 Auguslus. Kennisgave^ dat de Regering voornemens was assignatiên op Nederland af Ie geven.

Noodig was eene som van 140,000 rijksdaalders, bij voor- keur aan Spaanscbe matten, dan wel voor een gedeelte aan nieuwe, zilveren, gekartelde ducatons.

De «telling*' moest geschieden vóór 24 Augustus 1789; de argifte der assignaliên zoude in October 1789 plaats hebben en de uitbetaling in Nederland na de voorjaars-verkooping van 1791.

18 Auguslus, Voorschriflen voor verschillende adrnu nistratién.

De Regering vond goed:

1® te statueeren, dat voortaan in alle administratiön alle zes maanden eene memorie van al, het geen in dien iyd uit de sciftepen geligt is, zal moeten worden gefourneerd od) vervolgens, door den commandeur en opper-equipage-meester, na gedane confrontatie tegens de daar van op deszeivs comptoir gehoudene notities, geauthentizeenl zynde, als een bylaag der administratie-boeken te dienen, ter voorkoming van alle abuizen, die 'er anderzints door het absent raaken van eene ordonnantie of verzuim van inlioeken kunnen ontstaan ;

2® terwyl de goederen, die de eene admislratie uit de andere ontvangt, meerendeels verstrekt of verzonden zyn biooen den tyd van zes maanden, dat eerst de aanreekening daar van ontvangen en de pryzen derzelver bekend worden, met dil gevolg, dal de gemelde goederen of te hoog ofte laag worden afgesch reeven, de respeclive administeurs voor den aanstaanden te verplichten tot hel geeven van maan- delykscbe lierichlen; en

W. A. ALTINQ. 1KB

3* de ohsenrantie van de order om de exiracUfaetuuren te leekeDen den extraet-facluarbouder de novo aan te beyeelen.

20 Augnslus. Last op de Indische Regering -adefectueuze ^noatetHnusschalen' naar Nederland te zenden in kisten^ welke van een j>apart merk' voorzien waren.

Van medio September 1785 tot ullimo December 1786 waren Ie Batavia niet minder dan 12,407 ponden specerijen als be- dorven begraven, welk begraven Heeren XVII*^" kennelijk niet vertrouwden, hoezeer zij bunnen last verscholen achter >de •jegraswoordige schaarsheid Iiier te lande", waardoor van de bedorven noten > misschien nog wel een voordeelig gebruik •loade kannen worden gemaakt".

20 Augastus. Verbod tegen den verkoop van kaarten aan vreemdelingen.

Door hun WelEdel boog achtbaren voor het vervolg volstrekt verboden zynde eenige kaarten aan vreemden af te staan, zo is goedgevonden en verstaan deze order voortaan stipt te observeeren en den commandeur en opper-equipage-roeester daar van tot zyn naricht te informeeren.

20 Augustus. Verbod tegen de aanstelling van advocaten door de Indische Regering.

Omtrent de admissie van den als jong matroos uitgekomen, P. Vietor onder de Wyngaard, om als advocaat voor de beide btnken van justitie alhier te postuleeren het bun WelEdel hoog achtbaren bedenkelyk voorgekomen zynde, of hel belang van proees voerende partyen genoegzaam in het oog word gehouden, wanneer het voldoende is om in Indié te worden geadmitteerd» dal iemand bewyzen produceert, dat hy gepromoveerd is lol docler in beide de rechten on voor hoven van justitie is geadmit- teerd, alzo men buiten staat is zich genoegzaam Ie informeeren oaar het gedrag, dat zodanige in Nederland gehouden heeft;

156 1789. W. A. ALTINQ.

en hoogst dczelven daarom vastgesteld hebbende, dat geeae advocaaten voor Indiö by deze regeering zullen worden aan- gesteld, maar daar toe uan hun WelEdel hoog achtbaren zullen moeten voorgedragen worden, zo is goedgevonden en verstaan zich in dien opzichten naar hoogst derzelver welbehagen Ie gedragen.

21 Augustus. Verbod voor den Bataviaschen kei*keraad tegen *hei neetnen van disposiiien ten principalen op f^noch onbeweezene kluchten", zonder vergunning van de Regering.

Op eigen gezag had die kerkeraad een krankbezoeker doen «ligtcu" van het schip, waarmede deze moest repatriëren.

28 Augustus. Yoorschriflen voor de proces- en legaat- bezorgers en den groot'kassier van de diaconie te Batavia,

Besloten is den proces- en legaat-bezorgers van gemelde diacony, tegeuswoordige en toekomende, te recom mandeeren om, by het doen van reekening om de drie maanden, geene restanten ouder zich Ie houden, maar dezelve, ingevolgens de ordre, aan den groot-kassier onder quitantie af te geven; en in zelver voegen te handelen met de penningen, die by den afgaanden proces- en legaat-bezorger onder ultimo December per restant aan handen zyn ; en levens den voornoemden groot- kassier van diaconen te gelasten om, wanneer zyne restanten by het afsluiten zyner reekening onder ultimo van ieder maand meerder komen te emporteeren dan rd' 2000, het meerdere direct over te brengen in deyzere geldkist, welke tot dal einde in het armhuis is geplaatst en waar van de fungeerende praeses en de kassier de sleutels in bewaaring zullen moeten hebben, met uitzondering nochtans van die maand, waarin de groot- kassier praesideert, wanneer een der sleutels zal moeten blyven onder berusting van den afgeganen praeses der vorige maand.

W. A. ALtlNÖ. 157

1 September. Mededeeling aan de buiten-kanloren van arl. 6 van hei op i^ Aprü 1788 te 'sHagetmschen Nederland en Engeland gesloten traclaat.

Dit artikel laidt, als volgt:

Nais comme il peut arriver (vu réloigDemeiU de plusieurs des possessions des deux Hautes parties Contractantes), que les avautages, qul doivent leur resuUer reciproqueuienl de la eondusion du présent Traite peuvcnt devenir illusoires, si Ton ne peut prendre des mesures pour la liérense muluelle des (iites possesions, avaut que leurs Gouverneurs respect ifsayent recu des ordres de l'Europe a cette fin, il est stipulé et convenu en^ cas qu' une d'elles soit hostilement aUaquée ou bien menacée d'une attaque lioslile dans ses posscssions, soit en Afrique, soit en Asie, par une puissance Européenne, qu' il sera enjoiut aux Gouverneurs de leurs établissemenls dans ces deux parties du monde de se concerter muluellement sur Ie secours a fournir et en cas de besoin de fournir cc seeonrs de la maniere la plus prompte et la plus efficace a la partie attaquée, el que des ordres pour cel eflet seront expediés aux dils Gouverneurs d^almrd après la conclusion du present Traite; et dans Ie cas que les deux Uautes parlies Contraclan tes seroient obligées de se fournir les secours susdils, Elles ne penuettront pas aux vaisseaux de guerre, de quelque nature qa' ils soyenl, de la puissance altaquante d'enlrerdansaucun de leurs porls dans les susdits établissenients, jusqua ce que Ia paix ^tre la partie atlaquanle el l'allié de Ia partie GoDtractante soit établie, a moins que les dits vaisseaux nc soyeot forcés de s'y refugier pour éviter de pi'rrir ou de faire naufrage.

Ueeren XVII"^" gaven naar aanleiding van dit artikel nog de volgende voorscbriflen bij bun schrijven van 24 November 1788:

158 1766. W. A. ALtlNÖ.

Wy zenden UEdele hier neevens eene resolutie van haar hoog mogende, genomen den 9^ Ney dezes jaars, belrekkely k het tractaat, den 15^° April bevorens gesloten tusschen deze republiek en de Kroon van Engeland, en waar by hoogst- dezelve wyders hebben goedgevonden ons te zenden copie van het 6^* arlicul van het opgemelde tractaat, lot zodanig einde, als UEüele uit den inhoud dier resolutie zullen ontwaaren.

UEdele zullen dierhalven, conform aan den letter van het voorszegde 6^ arlicul, in het geval, dat de bezittingen van de maatschappy of eenige derzelve door eene Europeesche mogend- heid vyandelyk mogten worden aangevallen of met eenen vyandelyken aanval van dezelve bedreigd, terstond met het Engelsch gouvernement moeten overleggen den bystand, welke aan zodanige aangevallen of bedreigde plaats, ingevolge het tractaat, op de meest spoedige en kraglige wyze zal worden verleend, en tot dat einde, zoo ras aan UEdele omstandigheedeo mogten voorkoonien van zudaiiigen aard, dat UEdele zoude vermeenen eenen vyandelyken aanval te moeten verwaglen of daar voor bedugt te moeten zyn, en noch veel meer in het geval, dat bereids dadelyk iets vyandelyks mogt ondernomeD zyn, daar van terstond moeten kennis geeven aan het gouver- nement van Madras, mitsgaders aan de onderhoorige gebieders van zodanige andere gouvernementen, posten of bezittingen van de Engelschen, als nader aan de bedreigde of aangevallen plaats mogten gelegen zyn, en daar by opgeven en verzoeken den bystand, welke UEdele zullen vermeenen benodigt Ie zyn om de vyandelyke magt te weeren of, reeds post gevat hel>bende, weder te verdry ven, om alzoo met genieenen overleg de meest efficacieuse middelen daar toe te kunnen beraamen.

Zoo ook zullen UEdele, in H geval, dat een diergelyk aan- zoek van de Engelschen aan UEdele mogt worden gedaan, met hun gemeenschappelyk overleggen de wyze, waar op aan hun bystand zal worden verleend en wanneer hunne bezittingen dadelyk vyandelyk mogten worden aangegreepen, dien bystand zonder uitstel verleenen, mits egter zorge dragende, dat 's Compagnies bezittingen niet te veel van troupes of ammunitie

178Ö. W. A. alTinó. 189

van oorlog wenlon ontbloot en daar door aan aaninerkelyke ge?aareo bloot gesteld.

Ook zullen UBdele in dil laat.«te geval sUptelyk moeten lellen op de uitvoering van hel verder gestipuleerde by het meer- gemelde 6^^^ articul, dat namenllyk, wanneer de termen daar zullen zyn tot het verleenen van de voorzegde bystand, aan geene oorlog-scheepen, van wat natuur die ook zourie mogen zyo, de aanvallende mogendheid toebelioorende, zal werden toegestaan in de havenen van 's Compagnies bezittingen in te lopen, uitgezonderd alleen, wanneer zy daar toe mogten zyn gedwongen door hogen nood en tot berging van schip of leeven, gelyk UEdele ook op de uitvoering van dit gedeelte van het articul, ingevalle de vyandelyke aanval 's Gomps bezit- tingen mogt concerneeren, ingelyker voegen by het Engelsch gouvernement zullen nioeten aandringen.

En vermits het zoude kunnen gebeuren, dal eene bedugtheid voor eenen vyandelyken aanval of ook zodanige aanval zelve ontstond of werkelyk plaats greep op onderhoorige bezittingen of oomptoiren van de Maatschappy, aleer UEdele daar van kennis hadden gekregen of in staal waaren geweest om daar in op den voet van het voorszegde 6^' articul te kunnen voor- zien, en de tyd en omstandigheeden niet toelieten Uliklele daar van in tyds te adverleeren, zal hel ter conipleete vol- doening aan de intentie van haar hoog mogende nodig zyn, en wy begeeren dierhalven, dat UEdele copie van deeze onze beveelen, mitsgaders van de voorzegde resolutie en bylagen, niet de aller-eerste gelegenheid zuilen toezenden aan de ministers op de respective comptoiren, uitgezonderd alleen CeiloQ en Cabo de Goede Hoop en de verdere comptoiren om de West van Indiê, in hel aanschryvens aan den gouverneur en raad van Ceilon uit gedrukt, als aan en opzigtelyk tot welke wy zodanig afzonderlyk schryvens hebhen doen afgaan, als aan DEdele zal oonsteeren uit de afschriften daar van, welke wy hier byvoegen tot UEdele narigt, en zulks ten einde dezelve in den haaren, hy voorkomende gelegenheden (die God verhoede)

oaauwkeurig te observeeren, met dien verstande nogthans, dat

160 1789. W. A. ALTINQ.

op zodanige plaalzen, alwaar iiii hoofde van nabyheid van Engelsche beziltingen het geval zoude kunnen exteeren, de ministers tot het dadelyk verleenen van bystand niet zullen vermogen over Ic gaan zonder UEdele qualiGcatie, dan wanneer de nood zulks onvermydelyk mogt vorderen, en wanneer de zaak cenig uitstel kan lyden, zig liever zo spoedig doenlyk aan IJEdele moeten addresseeren en uwe ordrcs afwagten, hoedanig zig te gedraagen, in alle gevalle zorgvuldig distin- gueerendr, of het gevaar komt van eene Europeesche dan vvf*l inlandsche mogendheid, als spreekende het Iractant alleen van het eerste on geenzints van het laatste geval.

Laalstelyk beveeleu wy UEdele aan om in 't algemeen alles toe te brengen, wat lot instandhouding van tie zo gelukkig beves- tigde harmonie tusschen beide natiën op eene met de belangens van de maalschappy beslaanbaare wyze kan meedewerkcn ;

en daar en tegen alles te vermyden, wat met reede daar jegens als aatistotelyk zoude kunnrn worden beschouwd, hoe- danig onder anderen is hel toestaan aan andere natiën van byzondere vryhecden, voorrechten of inschikkelykheeden en waar omlrend ons zeer bedenkelyk zyn vonrgekoom«'n de dispositien, door UEdele by derzelver secreet besluit van den 7^* December 1786 ten behoeve van de Franschen gemaakt: want, hoe zeer de republiek ook met deeze natie byzondere traclaten heeft van vriendschap en alliantie, niocl de verpligting. daar uit resul leerende, egter geenzints zoo verre worden gextendeerd, dat zulks zoude kunnen strekken, of tot eenige praejudicie voor de Compagnie, het zy uit zig zelfs, het zy in de gevolgen, welke daar uit zouden kunnen voortspruiten, of ook om de republiek in te wikkelen in onaangenaame om- standigheeden met andere van haar nabuuren, met welke zy niet minder in goede vriendschap en verstandhouding is ; wes- halven wy ook, overeenkomstig het gevoelen der vergadering van 17°, daar omtrent gemanifesteerd, begeeeren, dat de eeven- gemelde disposilien op onlfangs dezes weder werden ingetrokken en daar van kennis gegeeven, naar 't behoord, ten einde deeze zaak alzo weder werde gebragt op den voorige voet.

W. A, ALtlNÓ. lèi

•Zo ?eel de staat en het vermogen van een ieder^' zouden toehten, moesten de buiten-kanloren vorenstaande voorschriften stipt in acht nemen.

3 September. Kenmsgave, dal de Regering voornemens was assignatièn op Nederland af Ie geven.

De Regering verlangde 50,000 rijksdaalders aan gangliare, zilveren spe tien en, »des noods, voor een derde aan goede, goude, 'Nederlandsche dukaaten".

Dr > telling" moest plaats hebben voor IS September 1789. — Zie overigens bij 15 Augustus 1789.

21 September. Herinnering van de dienaren der Com^ pagnie aan hunne verpligtingen.

Btj geheime missive van 15 December 1788 hadden Hoeren XVn**° aan de Indische Regering geschreven:

dat zeedert het de Voorzienigheid behaagd had Neérlands maatschappy met gedugte slaagen te bezoeken en van een to{>{)unt van voorspoed te doen daalen lot eene laagte, welke voor deszelvs geheele omkeering moest doen vreezen, hun Wei- Edele hoog achtbare geduurig met de grootste bekommernis waren aangedaan geweest over deszelvs toestand en, als bestuurders der maatschappy, geene middelen onbeproeft, geene weegen onbezogt hadden kunnen laaten om dien toestand te verbeeleren; dat hun WelEdele hoog achtbare ten dien einde hoogst derzelver pogingen by hun hoog mogenden en den heeren staaten van Holland en Zeeland, mitsgaders zpe door- luchtige hoogheid, den beere Prince van Orange en Nassau, hadden aangewend ter obtenu van het nodige soutien om het wankelend credit der maatschappy, zo veel mogelyk, op te bcoren en te ondersteunen, met dat voordeelig succes, dat de tkmipagnie provisioneel in een gedeelte van haare benoodigheid vfras voorzien door de loegestaane leening van een aanzienlyk montant penningen, waar toe de heeren staaten van Holland eéue güld-leening by forme van 25'** penning van de bezittingen

KUAAf-BOB DBU. XI. 11

I6t 1789. W. A. ALtINd.

en het vermogen der ingezetenen hadden moeten doen; dan dat hun Edel groot mogenden echter daar toe niet waren ofer- gegsian, dan na dat men had doen zien, dat de maatschappy genoegzame resources in zich zei ven en in haaren handel bezat om, by eene wyze directie en pUchtmatige medewerking van deze Regeering en verdere Compagnies dienaaren in Indiê, aan alle haare verplichtingen te kunnen voldoen en een nuttig en voordeelig lichaam voor het gemeene land te kunnen hljrven; en dat deze Hegeering dierhalven op nieuw en met allen na- druk door hun WelEdel hoog achtbare wienl aanbevolen om een allemauwkearigst toezicht te houden op alle de dienaaren van de Compagnie, met qualificatie en, voor zo veel des noods, last om terstond uit hun posten op te roepen en niet a^e- schreeve gage als onnutte subjecten naar Neederland op te zenden de zodanigen, welke daar in gebreeke bleeven en op de eene of andere wyze zich aan wandevoir schuldig maakten.

Aan deze beschouwingen voegde de Indische Regering den 21**^ September 1789 het navolgende toe:

Daar het dus, zo uit dit geëerd aanschryven, als uit bet dage- lyks meer en meer toeneemend verval van alle takken van wel- vaard hier te lande maar al te zichtbaar is, dat Neerlandsch, wel eer zo bloeiende maatschappy tot die laagte gedaald is, dat zonder deeze, zo edelmoedige, als aanzienlyke ondersteuning van den souverein, die zo zeer ten bezwaar onzer lantgenooten strekt, haar geheel de middelen zouden ontbreeken om zich immer weder uit die laagte te kunnen verheffen of zich staande te houden en haare ondergang zonder dezelve als onvermydelyk zoude moeten worden beschouwd, en deze ondersteuning zeer zeker tevens als het uiterste en laatste middel moet worden aangezien om de maatschappy voor haaren gewissen val te behoeden, en dezelve, hoe aanmerkelyk en krachtdadig ook, in verre naar niet zal kunnen loei*eiken, indien haare dienaaren niet eindelyk eens met eene verdubbelde welme^nendheid hel hunne aanwenden om door eene stipte betrachting hunner

W. A. ALT1NQ. 165

dierbaare pUchieD de goedgunstige en heiiryke pogingen onzer beoren meesiers ie onderschraageo, zo hebben wy niel vriUen a&jn ulieden allen thans in deze onze vergadering te ont- bieden om ulieden dit zo nadrukkelyk aanschryren van hun WelEdele hoog achtbaaren en 's Maatschappys zo nadenkelyke toestand onder het oog te brengen en ulieden met dien ernst en yver, die het groot gewicht der zaak vordert, de volstrekte oootzakelykheid en uwe zo duure verplichting voor te houden om, zo de welvaard van ons lieve vaderland, het belang van het zelve, van eene maatschappy, waar aan gy lieden door eeneo plegtigen eed van trouwe verbonden zyl en van wiens voor» of tegen-spoed het geluk van Nederland afhangt, zo het belang van duizenden uwer natuur- en laud-genooten, van ulieden zelven, van uwe nakomelingen, ja, zo uwe eer en goede naam ulieden nog dierbaar is, met opofiTering van alle eige belang en byzondere inzichten, alle uwe betragtiugen te maaken en met ongekrenkte trouw werkzaam te weezen, dat, voor zo verre zulks een ieder van u lieden in de onderscheidene posten, waar in gylieden geplaatst zyt, aangaat, zo de mildaadige hulp van den souverain, als de uiterste pogingen van onze heeren en meesters, tol redding van de maalschappy aangewend, aan het daar meede bedoeld groot en heiiryk oogmerk beantwoorJeu, en ulieden ten dien einde op het serieuste aan te maanen en te beveelen om, getroffen door bet akelig lot, dat ons allen dreigt» en aangespoord door dit zo dringend schryvens van hun WelEdele hoog achtbare, als eerlievende dienaaren, alles, wat iD uwe vermogens is, aan te wenden om door eene getrouwe waarneming uwer diensten, waar in gylieden gestelt zyl, zo wel in het generaal de belangens van de maatschappy met de meeste oprechte- en getrouwheid ten haaren weiweezen te briiartigen en te bevorderen, als inzonderheid de goederen, aan uwe ad ministra tien en zorg toevertrouwd, ten haaren meeste voordeele gade ie slaan, en in één woord om, met ter zyde stelling van alle ontrouwe handelingen en slordige toezicht over hel door u lieden beheert wordende, al het uwe toe te brengen, wat tot behoud en welvaard der wankelende en zinkende Maat*

164 1789. W. A. ALTING.

schappy, waar aan gy lieden alles verschuldigd zyt, strekken kan; terwyl wy u lieden tevens op het ernstigste en wel- meenendstc waarschuwen, dat wy ons steeds naar uw gedrag en handelwyze en in hoe verre een ieder uwer zich vanzyne verplichting kwyt, op het nauwkeurigst zullen informeeren en dat wj, hy bevinding, dat iemand uwer Compagnies belangen verwaarloost, zynen dienst veronachtzaamd of nalaatig in zyn plicht word bevonden, denzelven zonder aanzien van perzoon, wie hy ook zy, direct uyt zynen dienst zullen stellen en als onnutte subjecten met afgeschreeve gage naar Nederland zullen opzenden; doch dat wy daar en tegen ook de zodanigen, die door yver, trouw en kundigheid zich boven anderen ver- heffen, in geheugen houden en bevorderen zullen.

Op den 6^^" October 1789 is het vorenstaande voorgehouden aan »alle de dienaaren ter dezer hoofdplaatse [Batavia], op •dewelke zulks relatie kondc hebben". — Eerst den 20**^ October daaraanvolgende besloot de Regering zulks aan de buiten-kantoren mede te deelen.

22 September. Vrijdom van briefporl voor den president van den Raad van justitie te Batavia,

De Raad van justitie geinsteerd hebbende^ dat voortaan de voorzitter van hun achtbaren ontheft zoude mogen worden van de betaaUng van bet bepaalde brieven-port voor brieven, die aan denzelven van de buiten-comptoiren worden toegezonden, uit hoofde aan denzelven ouder zyn adres te meermalen van de buiten-comptoiren wierden toegezonden requesteii en nndere papieren, aan den Raad gericht, over zaakeu en belangens, de justitie aangaande, en hel billyke, dat er in geleegen was, dat een president of voorzitter van het opperst gerichts-coUegie gelyk gesteld wierd mei een opperhoofd van een buiten-comptoir, die daarvan hy besluit dezer regeering van den 14*" April jongstleeden, § 18, was geexcuzeerd, zo is goedgevonden en verstaan het voorzittend lid in gemelden Raade te excuzeeren

W. A. ALTINQ. 165

ran de betaling van de brieven-porteD vao binneDlandsche brieven, doch eenelyk voor zo verre dezelve relatie hebben tol adressen, reqoesten eu andere papieren, aan den Raad gericht, over zaaken en belangens, de justitie betreffende, en dus bier mede het reglement, rakende het post-comptoir, te amplieeren. Zie ook 13 September 1792.

22 September. Toekenning van een middel van bestaan aan den opziener van de blokkernnakers-winkel te Batavia.

De opziender van de blokkemakers-winkel op de equipage- werf, Hans Hendrik Joost, heeft by requeste verzegt, even als de aDdei*e baazen op die werf, een douceur of middel van be- slaan te mogen genieten, alzo hy, volgens zyn geallegeerde, voor bft meenigvuldig werk dikwyis in de noodzakelykheid was geweest Chineezen in te huuren en te betaalen ter verrichting ^'an Compagnies werk en, zo daar door, als de desertie en sterf- gevallen zyner slaven, die het werk mede moesten doen, binnen deo lyd van by naar zes jaaren een aanmerkelyke schade van wel drie duizend ryksdaalders had geleeden, en hy buitendien Bietg anders genoot dan zyne gage en kost geld ; welk request is afgegeeven aan den commandeur en opper-equi page-meester om te berichten, in hoeverre daarop reflectie geslaagen zoude kunnen worden ; en in voldoening aan dat besluit beeft hy, commandeur, BQ-bei4cbt, dat de gemelde opziender der blokken-makers de ^igste was, die zich eenelyk van zyn gage en kostgeid moest erneeren, daar de andere baazen eu opzienders daar en teegen jaariybs gesoulageerd werden met een middel van beslaan, en <lat hy dus van gevoelen was, dal de baazen en opzienders ^ao de equipage-werf, een bestaan genietende, daar van ieder 3 pnicento 's jaars aan meergemeldeu opziender der blokken- makers zouden kunnen uitkeeren, het welk noch een inkomen ahiDaakte van ruim 400 rd% dat den contribuauten tot weinig l)«^aar en hem opziender tot merkelyk soulaas zoude strekken.

Waarop als nu goedgevonden en verstaan is dit voorstel Ie unplecteeren en dien volgende aan den meergemeldeu opziender

166 178d. W. A. ALTtNQ.

der blokkenmakers voortaan toe te leggen 3 procento 'sjaars van het geen de gezamentlyke baazen en opzienders op gedagte werf voor een middel van bestaan jaarlyks genteten. en zalks door een ieder der gedagte baazen en opzienders, naar rato van zyn aandeel, aan den gemelden opziender te laten uitkeeren.

29 Beptembar 6 Octobêr '

Vaststelling van een termijn, binnen welken zonder boete te betalen alsnog overschrijving van vaste goederen kon plaats hebben. — Nadere voorschriften nopens het emanciperen van lijfeigenen.

Het collegie van Scheepenen dezer stad te kennen gegeeven hebbende, dat, ofschoon de gemeente diverscbe maaien en noch laatst by billetten dezer regeering van den 1^ Mat 1778 en 20 February 1784 viras gelast geworden de overschryving van haar vaste goederen, waar van zy eigenaars worden of in welk^ possessie zy op de eene of andere v^yze geraaken, binnen den lyd van zes maanden te efiectueeren, zo als by placaat van den 28'" Augustus 1758 en besluit dezer regeering van den KK" April 1770 was bevoelen, deze orders echter niet volkonsen wierden naargekomen; en dat, — hoezeer deze regeering noch jongst by billet van den 16^ September 1788 allen lyvheeren en vrouwen gelast had om, vermits er veele slaaven wierden vrygegeeven, zonder dat daar van by het voornoemde collegie volgens de ten dien opzichten successive geémaneerde orders vry brieven wierden gepasseerd en sommige lyvheeren en vrouwen, ter ontduiking van de daarop vallende ongeldeti, eene- lyk eene notarieele quitantie aan hunne slaaven verieenden, waar by zy bekenden hunne lyvwaarde ontvangen te hebben, indien zy in voegen voorsch reeven hunne ly velgenen vry gaaven of vrygegeeven en noch niet geëmancipeerd badden, binnen den tyd van zes maanden, de eersten van den dach van bet passeeren der gemelde qui tan tien en de anderen van den datum van dal billet, hunne vry te gevene of vrygegeeven slaven of slavinnen conform de plaats hebbende wetten voor het voornoemde collegie te emancipeeren dan wel voor hun Eerwaardens te verschyoen

W. A. ALTtNQ. 167

om honne beswaaren dien aangaande in te brengen op verbeurte

Yan TyfUg ryksdaalders, — slechts een zeer gering getal

lyfheeren en vrouwen aan die orders hadden geobedieerd en

sommigeo hun onvermogen om de daarop gestelde boete te

kannen voldoen als de oorzaak van hun verzuim in dezen

hadden bygebragt; zo is goedgevonden en verstaan:

1* de op- en ingezeetenen alhier by billetlen nader te gelasten

om de vaste goederen, waar van zy op de eene of andere wyze

bezitters zyn geworden en die niet op hunne naamen zyn

overgeschreeven, als noch te laaten overschryven en ten dien

einde alle hunne heseheiden van eigendom binnen den tyd

van 6 maanden, gereekend van heeden, ter prothocolle-kamer

or by de landmeeters te bezorgen ; en dal als dan die geenen,

die zich binnen den voorschreeven termyn komen aan te

geeven, van de bepaalde boete van verzuimde overschry\ing

zullen worden gereleveerd; en hun by renovatie Ie adverteeren

en te waarschuwen, dat na de expiratie van gemeld tydstip

en vervolgens altoos de overschryving van vaste goederen

behoorlyk zal moeten geschieden binnen den tyd van zes

maanden, te reekenen van den dach der verkryging af,

mitsgaders dat geen verder dilai plaals vinden, maar een

ieder, die bevonden word de orders hier omtrent niet te

hebben geobedieerd en nafaitig te zp geweest, zouder

conniventie incurreeren zal, niet alleen de poenaliteit, by de

billetten van den iT^ December 1765 en 17 April 1770

gestatueerd, maar daar en boven over zyne nalatigheid en

disobedienlie naar merites zal worden gecorrigeerd;

alle de lyvheeren en vrouweu, die in voegen voorschreven

by notarieele quitantien hunne lyveigeoen vry gegeven en

noch niet conform de wetten geëmancipeerd hebben, mede

by billetten, met renovatie van het voornoemde billet van

den 16*^ September 1788, te ordonneeren om deze hunne

vrygegevene lyveigenen als noch binnen den tyd van zes

maanden, mede gereekend van hoeden, voor commissarissen

uit den gemelde gerichte te emancipeeren en hun in die

gevallen mede te releveren van de by de wetten bepaalde

*»o

168 1760. W. A. ALTINQ.

boete van 25 rd\ miU direct de emancipatie geschiedt ; en levens te statneeren, dat die geenen, die zich niet komt aan te geeven binnen voorschreven tyd en daar omtrent nalatig blyvt, niet alleen de voonchreven boete zal moeten betalen, maar daar en boven noch zal worden gecondemneerd in de voorschreven, by billet van den 16"" September 1788 vastgestelde aroende van KO rd' en naar merites gecorrigeerd over nalatigheid en verzuim; en 3^ de respective notarissen alhier Ie gelasten om in den aan- staande, alle drie maanden eens, boven de by het voornoemde billet geordonneerde afgave van eene behoorlyke notitie van alle quilantien, die voor hun gepasseerd en waar by slaaven vrygegeeven worden, aan het meer gemelde collegie noch die quitantien zelvs ter hand te stellen, op eene gelyke poene van vyflig ryksdaakiers ten behoeven van de gereformeerde diacony armen, zo zy hierin nalatig blyven, ten einde de lyvheeren en vrouwen door dien weg zullen kunnen worden geconstringeerd aan de voorschreven ordres te voldoen, als in die gevallen geene bewyzen van vrydom in banden zullende hebben, voor dat zy aan die bevoelen geobedieerd hebben. Zie ook 4^ 1790, 23 Augustus en 6 September 1805.

"«óSbl^' Vüschrijving van een algemeenen boete'^ dank- en bede-dag.

28 September. Kennisgave, dat de Regering voornemens was assignatiên op Nederland af te geven.

Benoodigd was eene waarde van 150,000 rijksdaalders aan ducaten en zilveren munt, bij voorkeur Keizer-daalders en Spaansche matten.

De assignatiên zouden afgegeven wonlen in October 1789 en uitbetaald met geld om geld na de voorjaars-verkooping in 1791.

De » telling*' in Indié moest geschieden vóór 10 October 1789.

Bovendien remitteerde de Indische Regering per assignatie

W. A. ALTINQ. 169

op HeereD XVII"'" naar Nederland eene som van 130,285:34 rijksdaalders len behoeve van den Prins van Oranje, die voor dat bedrag «by de Bataviasehe lioeken te vooren" stond» aan welke assignatie preferentie >op den gewoonen voel" wei*d toegekend (Resol. 3S Sept. 1789).

4- October. üüloaving eener premie van 1000 ducatons op het uitleveren aan de justitie van twee Chinezen^ die zich schuldig hadden gemaakt aan het vervalschen van krediet'brieven.

Tevens werden »de rigoureuste straffen, by 's Lands wetten •bepaald", bedreigd tegen »die geeneii, die zich zullen durven *te onderslaan de voornoemde Ghineezen te verbergen of op »te houden".

Dit stuk moest niet alleen te Batavia, maar ook in de boTenlanden, op Java, te CherilK)n en te Bantam »geaffigeerd" wordea

15 October. Intrekking der leverantie van indigo en katoenen garen door de regenten van Tji-andjoer en Tji'blagoeng.

Door den presenten gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, Hendrik Isaac Guitard, gediend zynde van bericht wegens de gedane verrichtingen omtrent de aan deozelven gegevene qualificatie om met de regenten van Tjianjoer eo Tjiblagon eene conventie aan te gaan ten opzichten der door huo zo zeer verzogte ontheffing der leverantie van indigo en katoene gaarens, indien zy zich plechtig wilden verbinden om, in stede van gemelde producten, jaarlyks 4 a 5000 pikols koSy-boonen meerder te leeveren boven de 50000 pikols, die men stelt, dat binnen kort van Tjianjour en Buitenzorg geleeverd ndlen kunnen worden, en om daar door tevens Jampang en het vdk aan de Zuid-zee tot de aanplanting van een meer bepaalde quanlit^t koffy-booinen te animeeren en te verplichten, waar bf gemelde gecommitteerde heeft overgelegd de transkiateu van

170 1789. W. A. ALTINQ.

drie Javaansche briereD, door gemelde regenten geschreefen, t^ blyke, dat dezelven de voornoemde condilien hebben aangenomen en zich levens, onder nader verzoek van de leverantie van indigo en katoene gaarens bevryd te mogen wezen, plechtig verbonden en aangeboden hebben om als dan in den tyd van vyf jaaren aan de Compagnie te zullen leveren, als:

van Tjianjoer pikols 8S000,

» bet land Tjidammer » 5000,

. Tjiblagon • 1000,

» het Builenzorgsche > 8000,

of te saamen pikols 36000;

na resumtie van welk bericht en dies bylaagen als du goedgevonden en verstaan is de voornoemde regenten vbd Tjanjoer en Tjiblagon te ontslaan van hunne verplichte leverantie vm indigo en katoene garens en voorts te approbeeren de voornoemde, met de voormelde regenten aangegane conventie om, in stede van de gemelde indigo en katoene garens, tegens het jaar 1793, 5000 pikols cofly jaarlyks meer te zullen leeveren, in verwachting, dat zy niet alleen daar aan stipt zullen voldoen, maar ook, dat zy in den tusschentyd tot betjaar 1793 voor die onthefte leverantie en het gemis by de Compagnie van die producten eenig toereikend equivalent aan .koily extra zullen opbrengen en leeveren.

■^MteB

Op 31 December 1789 is aan den regent van Bandoeag geweigerd het verzoek om eveneens van die levering vrij- gesteld Ie worden.

IS October. Voorschriften voor verschülende admnis- tratiên.

Is goedgevonden en verstaan: 1^ alle de administrateurs en den equipage^boekhooder te gelasten om voortaan de goederen onder altimo van ieder maand, in stede van om de zes maanden, elkander aan te rekenen;

W. A. ALTINQ. 171

V te renoyeeren de van oud» gestelde ordre om door alle admiiiislraleurs en boekhouders de onversirekte goederen (met uitzondering echter van de hun toegelegde procento's) by hunne boeken ten voordeele der Compagnie in te neemen, met last aan den negotie-boekhouder om by het confrontee- ren en overneemen der sluitposten van de administrateurs en boekhouders de over verstrekte posten specifiek over te neemen en by het sluiten der boeken ten behoeve der Gompagnie in te noemen;

V te noteeren» dat in de groot-boeken der respective admi- nistratien steeds een alphabet geformeerd word van de daar in voorkomende hoofd-reekeningen en parthyen, zo mede dat zulks voortaan, ingevolge de begeerte der beeren Meesters, in bet grool-boek van de equipagie-werf, ofs^cboon het zelve naar den alphabeUschen letter is ingerigt, zal plaat» vinden; en

4^ de administrateurs en boekhouders in de respective admi- nistratien te gelasten om de restanten specifiek in de nieuw te formeeren boeken onder primo September van ieder boekjaar in te neemen, zodanig als dezelve by de vorige boeken onder ultimo Augustus zyn afgesloten, en de daar omtrent bevorens reeds gestelde ordres by dezen te renoveeren.

23 October. Bepalingj dat scheeps-opperhoofden vaten met naite waren i^dum- steek'* konden uülsveren.

Zij ontvingen die vaten te Batavia ook >duim-steek".

27 October. Toelichting tot het bepaalde op 25 December 1788 nopens reparatie van schepen

Dewyl het uit de successive by deze regeering ingekomene berichten van de capitains, wier scheepen vertimmerd zyn, coQsteert, dat de capitains onvermogend zyn distinct naar te gaan, welke ligte houtwerken by reparatie aan hunne bodems verbmikt worden, en dus ook hunne opgave daar omtrent niet

172 1789. W. A. ALTINQ.

kannen beêedigen, zo is zo ter interpretatie van het beslait dezer regeering van den 23'° December 1788 omtrent het betedigen dier bericliten, als om in den aanslaande het laat inkcnnen derzelver voor te komen en tevens zorg te draagen, dat de capitains of gezaghebbers der gerepareerd wordende scheepen en vaartuigen steeds daar by present kunnen zyn, goedge- vonden en verstaan te statueeren:

1^ dat de capitains en gezaghebbers van de scheepen by derzelver vertimmering ten eilande Onrust accuraat zullen moeten naar gaan de swaare houtwerken, die tot het repareeren hunner bodems verbruikt worden, en de opgave daarvan zullen moeten beêedigen, voor zo verre betrefl de balken van 20 voeten en 10 duimen en daar boven en de swalpen en planken van twee duim en daar boven; 2^ den commandeur en opper-equipage-meester te gelasten om peen capitains of gezaghebbers van scheepen of vaartuigen, die in verlimmering liggen, in eenige commissién te employeeren, om hun bier door in staat te stellen de vereischte attentie op de geömploieerd wordende mate- rialen te kunnen vestigen; 3^ den baas der scheepe-timmerlieden ten eilantle Onrust te ordonneeren om direct na de verlimmering der scheepen aan deeze regeering te dienen van bericht wegens de verbruikte houtwerken aan ieder schip; en 4^ de capitains en gezaghebbers almede te gelasten direct na de verlimmering van hunne bodems te dienen van bericht wegens de daartoe verbruikte materiaalen, zouder naar hel bericht van voormelden baas te wagten. Zie ook 6 November 1789.

27 October. Regelingen betreffende de forten te Tandjoeng- poera en te Tangcratig.

Is goedgevonden en verstaan: 1^ vermits er l»y de memorie van ménage ten aanzien van de verstrekkingen of jaarlykache ongelden van deze poeleu

9 9

178Ö. W. A. ALTINÖ. 175

geene bepaaUng gemaakt is en er geene reedenen zyn, waarom een capiiain, op de schans Tanjong Pouni als commandanl liggende, het niet met dezelvde emolumenten, als een capitain in hel guarnizoen alhier geniet, zoude kannen stellen, de emolumenten voor den commandant op gemelde post Tanjong Poura, capitain zynde, te bepaalen op zodanige voet, als door een capitain-militair, in het Bataviasche guarnizoen dienst doende, maandelyks word genoten, met uilzondering echter van het geen deze laatste voor huishuur tot rd' 12 en drinkwater tot rd'' 1^/g geniet, dewyl de voornoemde commandant vry woning en water heeft; en dus deozelven voortaan maandelyks toe te leggen:

aan kost-geld rd' 10'/^,

sec-wyn . 5*/,,,

brandhout » 5^4 ;

V naar dien de by de guastos-boekjes opgebragte verstrekkingen aan gemelde post, zo uit kas, als de overige administratien, of veel Ie ruim of builen uoodzakelykbeid en geheel onnoodig zyn en hel dus noodig is, dat daar omtrent voor den aanstaande cene vaste bepaling gemaakt word om tot een regd en richtsnoer voor den commandant te strekken en te gelyk de laslen van die post merkeiyk te verminderen, de jaarlyksche verstrekkingen voor deze schans te bepaalen, als volgt:

uit kas:

aan gage en kost-gelden naar het getal der aldaar dieusidoenden,

aan sec-wyn rd» i^/ie ^^

» brandhout rd*" 5^4 'smaands voor den commandant, eapitain zynde,

tot den inkoop van houlskoolen voor het sraeeden van yzer in het jaar rd' 12,

10 potten wilkalk volgens de Bataviasche iokoopsprys,

rd' 25 voor de kojang ryst van 3400 S, mits de quantiteit over inkoop cgalizeert met de maandelyksche verslrekkingen; en, wanneer de inkoop legens voorschreven

174 1^89. W. A. ALTINQ.

prys niet kan geschieden, als dan de yoldoening van Batavia te laten eisschen; alle andere verstrekkingen uit kas te laaten cesseeren builen de hoogste noodzakelykbeid, wanneer daar toe noch alvorens qualiflcaiie van deze hoofdplaats erlangd zal moeten zyn;

het getal der Javaansche arbeiders voortaan op 10 koppen te bepalen, daar er nu wel 50 zyn aangehouden ; en, zo er meer noodig zyn, daar van alsdan voldoende reeden te laaten geeven; jaarlyks almede te laten verstrekken:

uit het provisie-magazyn : arak, zo veel als tot randzoenen voor de bezetting nodig \H, de legger tegens 360 kannen gereekend, zonder eenige nadere afschryving voor spillage, dewyl de spillage dan daar van is afgetrokken; 180 kannen lamp^ly, 80 8 wax-kaarssen, 5 • katoene gaaren en het zout tot randzoen yolgeos het getal der bezetting; uit de arthillerie: 12 bossen scherpe snaphaan-pa troonen, 100 tt buskruit, mits by eene aparte specificatie word aangetoond, waar toe het verbruikt word, 3 kippen lond, 2 p* kardoes-naalden, IS > -gaaren,

1 bos kurk,

5 boeken kardoes-papier; uit de wapenkamer;

2 p' trom vellen,

1 bos trom leinen,

1 > > snaaren,

1 » » spanders, doch het meerder benodigde voor de tamboers, die aldaar tot het aanleeren geplaatst worden, uit den voorraad van het Bataviasche gnamizoen to laaten suppleeren, als niet tot de lasten van deeze veld-schans behoorende ;

1^89. W. A. ALTINÓ. 17tl

1 9 kooper-draady 1 » yzer,

» lym, 50 pees yuursteenen;

uil den inedicioaaleD wiokel: aan medicamenten, zo veel de bepaaling voor hei getal der koppen aldaar bedraagt;

uit den kleinen winkel: 1 riem klein formaat papier,

Vi » groot » »

3 bossen pennen schagten^ Vi % gaaren, grof, Hollandsch,

p" penne-mes.

S rood zegel-lak;

uit het ambachts kwartier:

p^ wit kwasten.

« kryt.

p' groote mandens

• dubbelde »

enkelde »

uit het yzer magazyn:

135

8 yzer

staal,

» spykers;

van de equipage-werf:

e roet,

tonnetjes swartzel,

vat teer.

p^ teer-kwasten

S Persiaansche roode aarde, en

uit de waater-poort :

200

p" stroozakken;

3« de w

illekeurige en tegens de ordre by die boekjes plaats vin-

dende jaarlyksche afschry vingen op de arak voor spillage tot wel

72 kannen aan de Compagnie te laaien vergoeden, zo men niet

voldoende kan aanioonen daar toegequalificeerd geweest te zyn;

176 1^8d. W. A. ALtlNÓ.

4® en, dewyl men vermeenl, dal de commandant aldaar met de voornoemde verstrekkingen in een jaar ruim kan rond- schieten, hem,- hetgeen hy zal oordeelen nader nodig te hebben, by een extra eischje te laten vriigen, mits de reedenen der benodigtheid duidelyk bekend stellende;

5^ geene andere verstrekkingen aan deze post te laten doen dan in ruiling van de goederen, wier defecten de com- mandant kan aantoonen en die hy zodanig terug leevert en verantwoord;

6® daar alles hier op Batavia voor deze post gerepareerd of aangemaakt word en dus de timmerman, smit en metzelaar, die daar worden aang(;houden, onnodig zyn, dezeambagts- lieden voortaan aldaar te excuzeeren en naar herwaards te laten overkomen;

7® en dewyl maar al te klaar gebleeken is, hoe ruim en ongcqualificecrd men op gemelde post in de ver- strekkingen en afschry vingen is te werk gegaan, den commandant aldaar te gelasten zich te verantwoorden, waar toe de exorbitante verstrekkingen in het generaal gediend hebben en in het byzonder omtrent het geen by de kassa-reekening seedert den jaare 1787 te voeren komt en gediend zoude hebben tol reparatie, timmera- gie, etc, onder aantooning tevens van de daar toe erlangde quolificatie, ten einde over het een en ander, na het inkomen dezer verantwoording, nader te disponeeren ;

8^ vermits de visitateur-generaal opgeeft, dat het boekjaar 1786/7 niet is overgekomen en dus door hem niet naargezien is kunnen worden, de voornoemde comman- dant te gelaslen om hetzelve naar herwaards te zenden en voortaan telkens om de zes maanden alle effecten op te neemen en het rapport daar van herwaards te zenden, mitsgaders den inventaris achter de consumptie-boeJcen te insereeren, het welk geheel builen gebruik is;

9^ ofschoon men geenzints als gepermitteerd kon aanmerken de verstrekkingen, die aan deze post geschied zyn voor het jaar 1760/1, zich echter voor deze keer te reguleeren

178Ó. W. A. ALtiNQ. 177

naar de som, die in dat en de overige vier jaaren zyn afgeschreeven tot f 6000, en het geen sucoessi ve 's jaars in de volgende jaaren meer is opgebragt te laten vergoeden, zo door de geweezen commandanten of hunne erfgenamen, als den tegenswoordigen en daar van door den voornoemden visitateur-generaal eene reekening te doen formeeren. Met relatie tot de veld-schans Tangerang is beslooten:

1^ dewyl voor deze post mede by de memorie van ménage geene bepaaling der laslen gemaakt is, alle de verstrekkingen aan de commandanten van dezelve voortaan gdykstandig te stellen met die, dewelke de officieren in het Bataviasche gaarnizoen genieten, met uitzondering echter van de huishuur en het drinkwater, vooral daar deze post buiten dien een toereikend middel van bestaan aan deszdvs commandant geevt;

V te laaten continueeren de maandelyksche verstrekkingen voor ieder hoofd aldaar van: de ordinaire kost-gelden, 3 bossen pady,

3 kannen arak. t loot peeper,

Y^ kan zoete oly en

4 ft zout;

voorts in het jaar aan dezelve te laaten verstrekken:

uit het provisie-magazyn : arak, zo veel als tot randzoen van de bezetting aldaar noodig is en de leggers tegens 360 kannen te bereekenen, zonder eenige nadere afschryving voor spillage te ver- antwoorden, 60 ft waxkaarssen, 180 kannen lamp-oly,

5 ft kattoene garens,

zout tot randzoen naar het getal der bezetting; uit de arthillme: 100 ft buskruit, mits by een aparte specificatie word

aangetoond, waar toe het verbruikt is, 12 bossen scherpe snaphaan-patronen,

rUlAAT-BOlI DKKL II. t3

178 I78è. W. A. ALtlNÓ.

3 kippen loDt» a p' kardoes naaUen, 1 ït kardoes gaareo, 5 boekoD kardoes papier;

uit de wapen-kamer: S p* trom vellen, 1 bos trom lyoeD, 1 » » snaareu, 1 > • spaoderSy 1 S koper-draad, 1 > yier, S » lym, 50 p" vuursteenen;

uit den medidnalen winkel: zo vele medicamenten, als de bepaling voor het getal der daar bescheidene koppen bedraagt; uit den kleinen winkel: 1 riem klein formaat papier, V, » groot .

3 bossen pennen-schaglen,

V4 ^ gaaren, grof, HoUandsch, 1 pees pennemes, 1 9 rood zeguMak;

uit het yzer-niagazyn : 20 8 spykers;

van de equipage- werf :

4 p* trek-lynen, 1 vat teer,

4 p' teer-kwasten, 25 ft Persiaansche roode aarde; 3^ al het meerder benodigde by een extra eischje te laten eisselien, mits de reeden van bcnodiglheid duidelyk daar by i)ekend gesteld en de defecte goederen in ruiling terug gegeven en verantwoord worden; 4® enz. 5^ den commandant te gelasten om al bet ontvangen wordende

W. A. ALTINQ. il9

van de hoofdplaats speciGek in te neemen en by weder verstrekking Ie verantwoorden; 6^ voortaan van zes tot zes maanden een behoorlyke opneem te laten doen van 's Compagnies per restant zynde effecten aldaar en die van ultimo Augustus, achter de guastos- boekjes geinsereerd, naar herwaards te zenden, dat men geomitleerd heeft.

6 November. Voorschriften omtrent het verlimmeren van schepen ten eilande Onrust.

Qm in het vervolg zulke reedenen, als eenige capitains hebben aangehaald, waarom zy hunne berichten niet kunnen betedigen, Yoor Ie komen, als strekkende om bet oogmerk, dat deze regeering daar mede bedoeld lieeft, te verydelen, zo is als nu nader goedgevonden en vei-staan mei relatie tol de reeds gestalueerde ordrcs^ rakende het vertimmeren der scheepen ten eilande Oorusl :

1^ den baas ten gemelde eilande te gdasten om voortaan, by hel vertimmeren van eenig schip, geene ruuwe, swaare hout- werken, lot zo verre dezelve betedigd moeten worden, Ie laten verwerken, zonder dal zy alvorens aan den capitain of, by indispositie van dien, aan den capitain-lieulenani van hel in verlimmering liggend schip ruw zullen zyn vertoond; en 2* om alle caplien by zieklens van de capitains voor Ie komen voor den aanslaande te stalueeren, dal by de vertimmering der scheepen de capilain-lieutenanis, by ziekte hunner capitains, de reparatie der bodems en de daartoe verbruikt VTordende materialen zullen moeten naar gaan en hun dus voor zo verre onder dezelve verplichting te brengen, als waar onder de capitains thans zyn. Zie ook 25 December 1788 en '27 October 1789.

9 November. Wijziging van het bepaalde op 50 October 1787 ten aanzien van de bosschen op Java.

Is goedgevonden en verstaan het besluit dezer regeering van

180 1^80. W. A. ALtlNÖ.

den 30^" Octolier 1787» waar by bepaald is, dat de hout- handelaars met hunne vaartuigen jaarlyks maar een tocht zullen mogen doen, in zo verre Ie altereeren en te mitigeeren en dus voor den aanstaande aan de Chineezen, die zich met den hout- handel erneeren, permissie te geeven om jaarlyks twee tochten met hunne vaartuigen naar Java Ie doen ter afhaal van hout- werken, doch onder die expresse restrictie nochtans, dat namentlyk nog door de Chineezen, nog door anderen, in Com- pagnies afgezonderde hout-bosschen of blandongs zal mogeo worden gekapt, maar dat dezelven altoos hunne hout-werken uit de door hun in huur bezeeten wordende negoryen, dan wel uit hol district van Blora zullen moeten laten aansieepen ; met recommandatie aan de Javasche ministers om te zorgen, dat de Rembangs resident met alle vigilantie en nauwkeurigheid daar op acht slaat.

17 November. Verbod tegen dobbel- en hasard-speUen.

Sedert eenigen tyd by deze regeeriiig niet dan met de uiterste onstichting ontwaard zynde, dat, in vilipendentie van de daar tegens liggende wetten, de dobbel- en hazard-spellen by Compagnies dienaaren en burgers te dezer hoofd-plaats zo zeer zyn toegenomen, dat zy zich niet ontzien dezelve opentlyk in de herbergen en publieke plantzen en zelvs in hunne privaate en particuliere huizen en thuinen te oefenen en te exerceeren, waar door niet alleen allerhande disorders ontstaan, groote geld sommen worden verloren tot ruine van zich zelvs en hunne families en onbetaalbaare schulden gemaakt worden, maar ook hunne diensten, oDicien en broodwinningen verwaar- loosd en allerhande onbehoorlyke middelen ter bekooming van gelden in het werk gesteld moeten worden, tot merkelyk beswaar van de Compagnie en de goede ingezee tenen en verregaande ergenis van de gemeente ; en het dus ten hoogsten noodzakelyk is, dat dit zo verderfelyk kwaad werde tegen gegaan en gestuit; zo is goedgevonden en verstaan aan alle Compagnies dienaaren en burgers alhier, van wat staat of rang

W. A. ALTINQ. 181

dezelre ook zyn, op het sterkste te verbieden eenige dobbel- of hazard-spellen en generalyk eenige spellen» die om grof of om hoog geld gespeeld wonlen, te excerceeren, van wal natuur die ook zouden mogen weezen, dan wel onder wat benaming ook op dezelven te wedden of daar in deel te ueemen, en elk eo een it^elyk expresselyk te interdiceeren eenige van die dobbel-, hazard-, groove of Iiooge spellen in hunne huizen, hetzy herbergen, koffyhuizen of andere publieke plaatzen, dan wel parlicaliere huizen en tuinen te proponeeren, admilteeren, toe Ie laaten of te gedogen, op poene, dat de bewoonders of eigenaars Tan die huizen of tuinen, die dezelve tot het exerceeren van zulke spellen laten gebruiken of die daar in gedoogen, voor de eerste reis zullen verbeuren eene boete van duizend ryksdaalders en voor de tweede maal van twee duizend ryksdaalders; en dat die geeoen, die bevonden zullen worden dezelve spellen te hebben gespeeld, geproponeerd of geêxcerceerd, dan wel daar op gewed of daar in deel genomen te hebben, zullen verbeuren voor de eerste maal eene boete van vyf honderd ryksdaalders en voor de tweede reis het dubbelde van dien, te appliceeren een derde voor den aanbrenger, een derde ten behoeven van de armen van de gereformeerde Nederduitscbe diacony alhier en een derde ten behoeven van den officier, die de calange zal doen ; en dat daar en boven tegens alle de overtreeders, zo van de directe woorden, als de inlenlie dezer interdictie, voor de derde reis naar rigeur van de beschreeven wellen zonder eenige conniventie zal worden geprocedeerd en wel byzonder ten opzichte, zo van Compagnies dienaaren, als burgers, tot suspensie van hunne diensten, oflicien en neeringen en tot al zulke correctie en slraffen, als bevonden zullen worden naar nieriles en gelegenheid der zaak te behooren.

Voorts ten dien einde wel expresselyk den advocaat fiscaal van Indiê en alle andere officieren van de juslitie te ordonneeren ■lier op zonder aanzien van perzoon nauwkeurig acht Ie geeven ^ des aangaande van het geen hun voor zal komen, behoorlyke informalien te beleggen en zodanige poursuites te doen, als zy oaar justitie gehouden zyn, zonder daar van in gebreeken te

181 1789. W. A. ALTINQ.

blyven of eenige dissimulatie te gebruiken; en hier ?an de gemeente te adverteeren.

26 Noyember. Verbod voor de builen-katUoren tegen h^ ongeautoriseerd verstrekken van tafd-gelden aan de kapiteins en offideren van *s Lands oorlogschepen.

Dit veiiN>d is afkomstig van Heeren XYII^^.

26 November. Bepaling, dat oorlogschepen van vreemde natiën niet meer op de reeden van Compagnie* s Aziati»he bezittingen zouden worden loegdaten, Uenzy in het Ingeval van alleruiterste nood^\

Dit voorschrift is afkomstig van de Staten Generaal, welke reeds den 5^ Maart 1789 daartoe een besluit namen.

In de resolutien van Commissarissen-Generaal van 11 Januarij 1794 vindt men ter zake het volgende aangeteekend:

aan de vergadering van Heeren XVII"'''' in consideratie te geeven, dat de voornaamste der zv^arigheeden» welke zig in de uytvoering der voorschreven resolutie van Haar Hoog Mogende opdoen, hier in beslaat, dat het de Compagnie op verre de meeste van haaren bezittingen aan magt en defensie ontbreekt om, wanneer vreemde oorlogscheepen tegen de hun genoti- Gceerden inhoud van voorschreven resolutie aan zouden willen onderneemen eenige derzelve, ook buiten het geval van uiterste nood, aan te doen en eenige baayen of havens in te lopen, zulks te kunnen beletten; en dat ook op die plaatzen, alwaar dit al mogelyk zoude zyn, zulks niet zoude kunnen geschieden sonder de Gomp*, voor al in haaren thans so weerlosen staat, aan groote schadens en nadeelen bloot te stellen, teegens welke zwarigheeden, na het inzien van Commissarissen Generaal, in Indiö niet wel middelen uit te denken zyn ; en dat Commissarissen Generaal dierhalven verzoeken om ten spoed igsten met nadere en positivo instructien te mogen werden gemunieerd, hoedanig zig, so wel op plaatzen, daar het mogelyk, als daar het on-

W. A. ALTINQ. 185

mogdyk is om zalks met geweld te beletten, te gedragm, wanneer oorlogseheepen of gewapende manschappen ran vreemde natiën mogten tragten in weerwil der aan hun genotifioeerden inhoud der voorschreTen resolutie van Haar Hoog Mogende de etaUissementen van de Nederiandsche Compagnie, ook buyten het geval van uylerslen nood, aan te doen.

Wijders bevatten de resolutiAn van Commissarissen-Generaal ▼an 12 Maart 1794 ter zake nog bet volgende:

Geremarqueert zynde, dat van vroege jaaren af op Java alleiints heilsaame beveden zyn geweest om geen vreemde- lingen aldaar te admitteeren, maar deselve by aankomst af te wysen, en die orders ook steeds agtervolgt zyn geworden, zonder dat daar uit, voor zo verre bekent is, eenige inconve- oiênten zyn voortgevloeit ; dat ook de voorschreven resolutie Hunner Hoog Mogende daar in geen de minste verandering te weege gebragt, maar de gemelde orders integendeel meei*der kragi by gezet heeft en de door de hooge Regeering van ludiê geopperde bedenkelykheden tegen de letterlyke uitvoering derzelve geen relatie konnen hebben tot Java, zo is goedgevonden en verstaan den Gouverneur van Java's Noord-Oost-cust te recommandeeeren de voorsclireeven, op Java berustende orders in alle voorkomende gelegentheden by aanhouden theid naar uiterste vermogens ter executie te doen stellen en te doen observeeren.

Nog opgemerkt zynde, dat ongeagt de voorengemelde stand houdende orders de door de hooge Regeering van Indiê gemaakte zwarigheden by verschyn van vreemde oorlogscheepen egter op iava plaats zooden konnen vinden en dat tot eene gedeeltelyke uit den wegruiming en opligting van dien, voor zo veel dat gou- veraemeot aangaat, bepaalt zoude kunnen worden, dat, ingevalle de overheeden van zulke scheepen, geinsinueert zynde om te vertrekken, na gedane protestatie tegen hun verblyf ongenegen niogten zyn de riiede te verlaaten, als dan zorge zal moeten worden gedragen, dat geene vaartuigen, hoe genaamt ook, naar boord van de gemelde scheepen vaaren en ook niemand van

18^ 1789. W. A. ALTINQ.

deselve, hy zy wie hy zy, aan land koome, onder wat pretext het zoude mogen weesen,endat, wanneer zy daar gewelt willen gebruiken, dan gewelt met gewelt te keer gegaan behoort te worden; zo is, uyl aanschouw van de situatie, waar in de Compagnie zig, voornamentlyk ook met opzigt tot haare militaire en navale magt, thans bevind, goedgevonden en verstaan den Gouverneur van Overstraten voor te houden, dat heeren Com- missarissen Generaal in de presente omstandigheeden, waar in de republiek en in bet byzonder de Compagnie zig bevind, vry raadsamer oordeelen het by een ernstige protestatie te laaten berusten, als tot bet emploieeren van middelen van gewelt over te gaan, en dat de duisterheid, welke de woorden : uiltersle nood in zig bevatten, waaromtrend de bepaaling of opheldering van de nadere verklaring hunner Hoog Mogende zal moeten worden afgev^gt, intusschen kan dienen om met meerder gratie eenige toegeventheid te gebruiken omtrent scheepen, die wezentlyk aan het een of ander gebrek hebben of door zee- nood genootzaakt zyn geworden een der Javasche comptoiren aan te doen, mits alle ommegang met den inlander zorgvuldig tegeng^iaan en belet worde.

26 November. Verbod tegen het bezit van sdUetgetoeer in de Bataviasche bovenlanden.

Door den beer Gouverneur Generaal te kennen gegeven zynde, dat zyn Edelheid reeds te meermalen hoogstdeszelvs gedachten had laten gaan om de meenigvuldige moorden, die er dagelyks in de boven landen met schietgeweer gepleegd wierden, op de best mogelyke wyze tegen te gaan en dat de gecommitteerde tot en over de zaaken van don inlander, Hendrik Isaac Guitard, daartoe aan zyn Edelheid als het geschikste middel had opgegeven het beletten, dat niemand in de boven landen met eenig schiet-geweer gewapend ging en daar toe aan niemand eenige permissie verleend wierd;

zo is goedgevonden en verstaan den gemelde gecommitteerde te recommandeeren voor hel aanstaande jaar geen passen te

178e. W. A. ALTINO. 18S

TerieeDen aan de mandadoors der landen voor bet houden van sehietgeweeren of soapbaanen eo alle de geeoeo^ die als dan met sehietgeweeren gevonden worden, aan ie houden en hunne geweeren te coiifiaqneeren om hier door het getal daarvan, zo veel doenlyk, te verminderen.

26 November. Tijdsbepaling^ binnen welke dienaren van de Compagnie zich moesten voorzien van actiën in die vennootschap.

De heeren Meesters op de door deze regeering geproponeerde modificatie in hunne WelEdele hoog achtbare ordres, by welke bepaald is, boe veel actiën 's Compagnies dienaaren in Indid io de Compagnie volgens hunne onderscheidene qualiteiten en bedieningen moeten baerideeren, goedgevonden hebbende te be- paalen, dat voortaan alle de personen, tot welken bet verzoek dezer regeering daar omtrent zich uitstrekt, zullen kunnen volslaan met zich, in cas van bevordering, binnen een bepaalden tyd van de vereischte actiën te voorzien, doch dat, vermits de voorslag dezer regeering om zulks te doen by eerste gel^nd- heid hun WelEdel hoog achtbare al te vage is voorgekomen, boogstdezelven begeeren, dat daar omtrent die zelvde bepaling van tyd zal worden geobserveerd, als by hoogstderzelver primitief aanschryvens over deze materie voor de als toen in posten zynde leeden is gefixeerd; zo is goedgevonden en verslaan een ieder, die zulks aangaat, zo hier, als op de buiten comptoiren, daar van te informeeren en de tyd tol zodanige voorziening van aclien te bepalen binnen den tyd van drie jaaren.

1 December. Voorschrift nopens kruü-rekeningen.

b goedgevonden en verstaan voor den aanstaande te statueeren, dat in het hoofd van ieder kruit-reekening gesteld zullen moeten worden de plaatsen, werwaards de reizen geweest zyn, en de qaanliteit kruit, die de overheeden by vertrek van hier binnen boord ontvangen hebben, en dat voortaan by gemelde reekeniug spedfiek genoteerd zal moeten worden het getal kardoezen of

186 1769 W. A. ALTINQ.

patronen, die ieder keer worden aangemaakt en geTttM, dew|4 dit een en ander tot noch toe geomitteerd is.

En, vermits men by de resumtie der kruit-reekeningen heeft ontwaard, dat alle scheepen en mindere vaartuigen, oogeagt dezelve groole ot kleine quantiteilen kruit in hebben, echter ieder 'smaandelyks 10 ponden spillage opbrengen voor twee maal kruit te keeren of vyf ponden voor ieder reis, lo is verders goedgevonden en verstaan den oommandeor en opper- equipage-meester te gelasten daar omtrent eene bepling te maken en dezelve te schikken naar de quantileiten, die aan de scheepen en vaartuigen by vertrek van hier zaHeo worden afgegeven.

14 December. Last op de buiten-kanloren zorg te dragen, dat -hde bevinding op derzdver negotie-boeken met de i>daarop gemaakte rcmarques en marginale aantee^ i^keningen** bij de eerste gelegenheid beantitoord toerden.

Enkele buiten-kantoren zonden in het geheel geen antwoord, anderen eerst »na een langen tyds verloop''.

Het nadeel, daardoor veroorzaakt, zoude op de gouverneurs en hoofden der kantoren verhaald worden, »(en waare men • van het uitstel voldoende reedenen kan geven''.

21 December. Kennisgave^ dat de Regering voome9nens was assignalién op Nederland af te geven.

Vereischt werd eene som van 60,000 rijksdaaklers aan Nederlandsche ducaten en in Indiö gangbare zilveren spetiên.

De •telling" moest >(en eersten" geschieden ; de assignatiên zouden in October 1790 afgegeven worden; en de uitbetaling in Nederland, geld om geld, plaats hebben na de najaars- verknoping van 1791.

21 December. Verpachting van de ^gemeene" middden van het koningrijk Jakaira voor het jaar 1790.

Uit overweeging, dat, hoe zeer men zich ook had mogen

1789 W. A. ALTINQ. 187

fleieo, dal door den vroede, die men nn sedert eenigen tyd gebad heeft^ zo de algemeene, als particuliere welvaarl weder hier ter plaatze tot haare voorige bloei gebragt zoude zyn kannen worden, de naweeën van den jongst geéindigdcn oorlog met de kroon van Engeland ecbler zicb noch zo zeer doen gevoelen, dat alle takken van handel noch steeds by aan- iioüdeiidheid als treuren, viraar toe inzonderheid de papieren Tin credit, die men uit gebrek aan contanten verplicht is geweest te moeten invoeren en noch buiten staat is in te wissekn, mitsgaders de geheerscht hebbende en noch sub- sisteerende onlusten met sommige inlandsehe natiën mede niet weinig toebrengen; en dat, daar men noch steeds de aangenaame hoop koestert, dat de zaken eens eindelyk tot haaren vorigen staat zullen komen, het niet raadzaam zoude wezen Compagnies gereehtigheeden als noch voor langer als een jaar te verpachten, te nimder, daar de pachters noch in het onzekere hunne pachten moeten aanslaan, en men als dan beter in staat is over den uitslag daar van te kunnen oordeelen en de Compagnie dan ook minder gevaar loopt, dat zy daar by benadeeld zal worden, dan wanneer dezelven voor den gewonnen tyd worden afgestaan; is goedgevonden en verstaan de verpachting der domainen alhier weder slechts voor een jaar en dus eenelyk Toor het aanstaande jaar 1790 te laaten geschieden en den dach daartoe te bepalen op Maandach den 28^'' dezer.

En hoe zeer deze regeering ter sessie van den 30^ December 1788 beslooten heeft den impost op het gemaal weder te doen ver|)achten, zoo heeft egter het request van den pachter van het zelve maar al te duiddyk doen zien, dat het als noch voor de Compagnie te prefereeren is deze geregtigheid, in stede van te verpachten, te doen collecteeren, te meer nog te eene maal onzeker is, ot en welke quantiteyt tarwe men van de Caap zal bekomen; en is mits dien ook goedgevonden en verstaan de collecte van voornoemde impost op het gemaal, lot dat dezelve weder verpacht zal worden, even als in 1784 te laten geschieden door den baas van de koorn-molens en denzelven, buiten het gewoon tractement van 12 ryksdaalders.

188 1789. W. A. ALTINQ.

uit het te coUecteerene noch toe te leggen rd' 10 of in het geheel rd* 22, niiU hy zich in alles stipt reguleert naar de schikkingen en condilien, die op de pachl van de koorn-moolen bepaald zyn en maandelyks aan den sabandhaar en licent meester verantwoord» wat door hem voor het gemaal gecollecteerd is, om door dezen weder onder ultimo December aan de Compagnie verantwoord te worden.

En tot voorkoming van alle fraudes hier omtrent is tevens goedgevonden en verstaan te statueeren, dat, zo lang de voor- noemde impost op het gemaal by collecte zal worden geheeven, de brood -bakkers alhier verplicht en gehouden zullen zyn telkens, wanneer zy tarwe naar de moolen laten brengen, de netto quantiteit daarvan aan den voormelden sabandhaai* te laaten opgeeven en daar toe een permissie-brierjê, waar by die quantiteit hehoorlyk staat uit gedrukt, te haaien ; en tot de afgave daar van den meermelden* sabandhaar zo wel te qualificeeren als om, by ontdekking van Traude, de tarwe, die zonder zodanig licentbriefje dan wel boven het daar by bepaalde naar de moolen word gebragt, aan te haaien en ten voordeele van de Compagnie te confisqueeren en door den overtreeders noch daar en boven de dubbelde waarde van dien te doen betaalen.

Terwyl voorts met opzicht tot het meel, het welk, zo door den scheeps overheden, als door andere persodnen, van de Caab de Goede Hoop, dan wel van Bengale of China zal worden aangebragt, beslooten is den meermeiden sabandhaar almede qualificatie te verleenen om daar van den gewoonen impost van een ryksdaalder voor ieder pikol te heffen, even zo als zulks by art. 20 van de conditiön der pacht van de koom- moolen bepaald is, en dit bedragen almede onder ultimo December door denzelven te doen verantwoorden.

24 December. Bepaling, dat het voorgeschrevene op 31 October 1788 nopens touwtoerk geene betf^ekking had op gemoeioe-touw.

Dit was bevonden veel duurzamer dan het vaderlandsclie touwwerk te zyn, «mits 'er geen zoet water of vuilgheid bykoml'*.

IS JuilUErg

1^89. W. A. ALtlNÖ. 18d

üüvoer-r^ten op vogel-nestjes.

Alvorens oyer te gaan tot hel verpachten der Jaecatrasebe domainen voor het jaar 1790 in overweging genomen zynde, dat er in de boven landen alhier, naar opgave, circa veertig pikols voogelnesljes worden ingezaameld, waar van de Com- pagnie, wanneer die worden uitgevoerd, tot noch toe niets aan g»ecbllglieid geniet, en dat dus daar van, even gelyk op Java plaats heeft, mede eenige uitgaande rechten voldaan zouden hinnen worden; zo is goedgevonden en verstaan voortaan van de gemelde vogelnestjes, die hier in de boven landen vallen, wanneer dezelve worden uitgevoerd, te laaten betaalen zes procenlo ten behoeve van den pachter van de in- en uitgaande rechten of de boom en 25 rd* voor ieder pikol ten voordeele van de Compagnie ; en dit laatst gemelde bedraagen door den saban- dhaar en licentraeester te laaten collecteeren en verantwoorden ; en hier van de gemeente noch op heeden kennis te geeven, ten einde de verpachting daar naar te doen.

Zie ook 1 Julij 1791.

29 December. Taorschrifl nopens de spillage bij hel kruil keet'en aan boord van Compagnies schepeti.

Is goedgevonden en verstaan de spillage voor de quantiteit van meer dan 2000 ponden te laaten op den ouden voet, namentlyk op vyf ponden voor iedere reis, doch omtrent de quantiteiten van 2000 ponden en daar beneden de spillage te bepaalen op twee ponden op de duizend ponden, voor ieder keer, dat het kruit volgens de ordres moet gekeerd worden.

31 December. Beëediging van gecommitteerden tot den T^opneem'* van transporten van administratiên.

In consideratie genooroen zynde, dat men niet zonder reeden beducht moet weezen, dat 'er zomwyien administratiên door den eenen administrateur aan den anderen worden overgegeven, waarin die goederai niet gevonden worden, die daar in volgens

löO 1^80. W. A. ALTINÓ.

tle boeket! moeien zyu, zo als noch onlati^s met de zeil-makers- winkel op de equipage-werf maar al te duidelyk is gebleekeo, en er dus veeltyds konkelaryen kunnen plaats hebben tusschen den afgaanden en aankomenden administrateur met de over bevonden tegens de Ie min zynde goederen (e verreekenen en het dan noch uiankeerende met geld te suppleeren, waar door, niet alleen noodwendig conrusien moeten onstaan, maar ook de Compagnie veel tyds de lydende party moet worden, zo is om hier in, zo veel doenlyk, te voorzien goedgevcmden en verstaan by het doen van transporten van alle administratieD van den eenen administrateur aan den anderen de gecommit- teerdens» die tot den opneem en het zien doen van transport geëmployeerd zullen worden, de door hun desweegen over te geeven raporteu voor den Raad van justitie dezes kasteeis te doen beëdigen, dat de goederen, by die transporten vermeld, in waaren weezen zyn geweest, en in zelver voegen door de administrateurs mede den eed te doen praesenteeren, dat daar omtrent tusschen hun geen conventien, hoe ook genaamd, gemaakt zyn.

31 December. Bepaling, dat voor reizen naardegroole Oost op Compagnie" 8 schepen geen gebruik meer zoude worden gemaakt van Javaansche matrozen.

Zulks werd vastgesteld »uit consideratie, dat buiten eo behalven, dat het veel moeite in zich zoude hebben en mogelyk niet wel doenlyk zoude weezen alle inconvenienten uit den weg te ruimen, die nu in de bereiking van bet oogmerk om van de Javasche zeevarenden een nuttig gebruik te maken hinderlyk zyn, het maar al te duidelyk blykt, dat die natie te lui en te vadzig van aard is om daar van in den zee-dienst dat gebruik te kunnen maaken, dat men zich in den beginnen bad voorgesteld, en dat de commandeur zelvs komt te allegeeren, dat by zeer gaarne wenscht van die leevaarenden ontslaagen te weezen, en verzekert dat hy het werk veel spoediger met Ghineezen dan met hun kan verrichten*'.

1786—1790. W. A. ALTINÓ. 191

31 December. BeptUkig, dat Tji'btagoeng weder ander Tji-andjoer zoude sorteeren.

Is goedgeYonden eo verslaan, coDform het door den adipatly van Tjanjoar en den aria van Tjiblagong gedaan verzoek, des laatstgemeklens regenlschapje, Tjiblagong, roede gelyk bevorens onder de tjoeiaks van Tjanjoer te laten sorteeren, mits hy, adipatty, iogevolgen zyne aanneeming, dan ook overneemt de schuld van het gemelde landschap, zo ten behoeven van de Compagnie, als van den oud-gecommilteerde, van Riemsdyk, ea die onder ultimo December 1790 finaal liquideert

Zie ook 23 JnniJ 1747.

51 December. Bepaling, dat Wanajasa weder onder Krawang zoude sorteren.

Is goedgevonden het landschap Wanniassa, dat bevorens altoos onder Crawang gehoord heeft, doch in 1770 tot een regentschap op zich zelven gemaakt en thans vacant geraakt is door de crimineele detentie van dies regent, Soera di Garra, weder als bevorens onder Crawang te stellen om den regent aUaar te dedommageeren voor het weinige land, dat die van Bandong nodig zal hebben tot den afvoer en opschuuring van de io het laatstgemelde regentschap ingezameld wordende producten, onder dit beding nochtans, dat door den regent van Crawang, volgens zyn aanneeming, de restant schuld van Wanniassa aan deo oud-gecommitteerde, van Riemsdyk, zal worden overgenomen.

15 Jannarij. Gangbaar verklaring van Spaaneche matten of 'bkop8tukken'\

Men maakte zwarigheid dergelijke, uit Nederland aangevoerde moDten aan te nemen, waarom de Regering eenige daarvan Kot wegen en essayeren, welke bleken goed te zijn.

192 15^90. W. A. ALtlNÓ.

Een iegelijk werd mitsdien gelast die munten *ais goede en » gangbare mantspecien aan te nemen". Zie ook 26 Junij 1798.

22 — 29 Januarij. Maatregelen tot zuivering dernegatie- boeken van j^sckyn-reslanten**.

Door den lieere Gouverneur Generaal ter tafel gebragt zyode hel door den visiiateur generaal overgegeven, beraisonneerd bericht nopens alle schyn-restanten, waar van de Indische negotie-boeken dieuden gezuiverd Ie worden, zo is, na eene nadere resumtie van het gemelde bericht, deezen aangaande en wel met opzigt tol deeze hoofdplaatze beslooten:

etc, etc.
Wyl het canon, alhier Ier hoofdplaatze langs de batteryen op bolwerken en buiten-posten geplaatst, met het kostende on- der de restanten voortloopt en weeder op andere gouvernemenlen en builen-comptoiren gedeeltelyk niet, gededtelyk zonder viraarde* als in gebruik zynde, afgeschreeven en onder ongetaxeerde goederen ingenomen word, derhalven om een eenparigen voet in deezen te houden en het canon, schoon in gebruik, echter als een refiel effect moet worden geconsidereerd, de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren circulair te gelasten om al het yzer en metaal canon, zonder onderscheid, waar het zelve geplaatst is, met hunne gelds-waarde by de boeken te laaten voortlopen en ten dien einde, die onder on- getaxeerde goederen worden gevonden, in faveure van voor- jarige lasten en ongelden met hunne wezen tlyke waarde weeder by de boeken in te neemen om daar by als waare restantoi te blyven voortloopen, met die stipulatie egter, dat by het slot der boeken en het specificeeren der canons distinct zal moeten worden aangeweezen, hoeveel stukken en van vmi calib^ op ieder der bolwerken of batteryen te vinden zyn of in de arthillerf ter waario leggen, terwyl voor het overige blyft standhouden de oude order om de rampaarden, affuiten en het geen verdo* in gebruik en de dagelyksche sleet onderworpen is, by de
W. A. ALTINQ. 193

a^ve uit de arihillery voor de batteryen op fortifieatie-ongelden af te schryyeo.

k ?erataan de guarnizoeDS-wapeiikamer met en beoeYens hel geene op de man is, den voorraad der pennislen gevreeren, 20 mede die der Onel- en Wesl-zydsche burgery, mitsgaders der Papang^rs eu Mooren, exaot te laten opneemen en daar vao, agter bet wapenkamersjoomaaU te laten formeeren eene ioveDlarigy by wyze van een ruilekaart, zonder geld, van ieder hooUdeei byzonder, waar op vervolgens maandelyks moet wor- den gedebiteerd of gecrediteerd, hel geene de respective corpsen afgelangd is, dan wel in ruiling te rug ontfangen hebben.

17'/,. Het hoofd der militie en verdere, commandeerende officieren der pennisten en burger compagnien te recomman- deeren om alle zes maanden, gereekend onder ul^ February eo Augustus, aan den heer Directeur generaal te bezorgen, by bel gewoonlyke rapport van den opneem, de zogenaamde ruite- kaart, die door de schryvers der compagnien worden geformeerd, waar op distinct ingeschreeven is al, het geene in de zes maanden oaifangeu, te rug gegeven of abzent gerankt is, met accurate aaowyzing van de daar na aan handen zynde restanten, ten einde daar na aan den boekhouder van de wapenkamer te wor- den afgegeven ter confronlatie legen de boeken, om by ontdekking van aaumerkings- waardige verschillen berigl Ie doen, daar het behoort; en voorts de confrontislen der Bataviasche adroinislratie- boeken Ie gelaslen, by onderzoek van de agterslallige boeken der wapenkamer, op dit poinct behoorlyke reflexie te slaan.

I)e minisiers en bediendens op de respective buiten- comptoiren circulair Ie gelaslen om alle de by hun aan handen zynde vaartuigen, wanneer niet in gebruik zyn, zo lange ge- beerd onder de restanten te laaten voorlloopen, dog, dezelven reéel in gebruik zynde, als dan het kostende (niet alleen de Uole hol, maar ook de inventaris) op het comploir generaal sf te Kchryven om binnen 's lyns, egter met het waare kostende, by het journaal gesteld te worden en dusdanig by de restanten ^ OQgeschat te blyven voortk)pen.

SS. etc etc

194 tTM; W. A. ALTIfie.

Met «psigt tot het gu^misoen eo de wapenM derbe- zettelingen even en indiervoegen op de respective bmten-^amp- toiren te doen handelen, als onder dit hoofJ-deel ter deezer hoofdplaatze is gearresteerd, en de ministers en bediendens circulail* daar van een copia ter observantie te laaten toekomeo.
Gemelde ministers te recommandeeren om in 't vervolg de bereekening van 4 en 13 penningen by de negotie-boeken met 6 penningen of een heele stuiver te verwisselen, wdke manier confintu de order over Indie stand grypt.
eto. etc.
De gereedschappen op de onderscheidene virinkels, enz. te laten afsehryven, als onbequaam syn of worden, en deeze ordre de ministers en bediendens der respective buiten-comp- toiren eircuhir ter olMervantie aan te bevoelen.
De ministers en bediendens der respective buiten-comp- teiren, waar segels gestempeld worden, circulair te gelasten om, eeven en indiervoegen als voortaan ter deezer hoofdplaatze zal moeten geschieden, de zegels direct na derzelver stempeling op haare waarde ten faveure van inkomsten Ie brengen en het nodige papier en gereedschappen tot lasten, en ten dien einde by de boeken een reekening te formeeren onder de naam van gestempelde papieren, om ten voordeele van 's lands in- komsten gebragt en verantwoord te worden.

Zie ook 11 Maart en 17 Mei 1794.

b Februar^. Maairegden tegen morshdndêl ter reede Batavia.

Door den waterftscaal en den sabandhaar en licenlmeesler ge- diend synde van berigl wegens het door hun gedaan onderzoek van den door den Engelschen capilain, Day, alhier presumptief gedreven handel in speceryen, so is dien aangaande besloten: 1^ om, so veel mogelyk, ded smokkelhandel voor te komen, wiiar toe het lang en meest onnodig verblyf der Engelschen alhier zeer veel contribueerd, voórtaata aan deiselve eb voor- naamentlyk aan de bekende lorrendrayers teü hoogsten

W. A. ALttfIÓ. IdS

eeo iiiaaiid it^h\jï alhiel- toe Ie staaA en hun vaü deese dispositie direct by hun ftrritemetit door den sabéindhaar te doen informeeren;

2* ?oor den aanstaande de statueeren, dat de schuyten van vreemde natiën, by het over en weer Vaaren van en aan hunne scheepen, by en ointrend de Boom zullen moeten blyven leggen Mnder verder óp te varen;

3' wyl de meeste van die sogena^mde lorredrayers, in steede van digt by het admiraal-schip, meestal verre van hét selve ten anker komen en blyven leggen, den commandeur en^ opper-equipagie-meester nader te gelasten om aangemelde particnliere scheepjes van vreéinde natiën, by hun aankomst, han ankerplaats by en onder het admiraai-schip te doen aanwyzen, met qualificatie om dersélver geséghebbers, indien daar aan v^éygeren te voldoen, uit naam der regeering aan te seggen, dat hun geen de minste adsistenlie sal worden verleent;

4* omtrent enz.

6* Ie renoveeren de by deese riegeering gestelde orders tegen het aan boord gaan van scheepen van VreenMe natiën op de daar tegen gestatueerde poenaliteiten.

o Februar^. Bezuimging op kerkdifh gebied te Batavia.

Door den visitateur-generaal gediend zynde van berigt weegens de door hem gedaane examinatie van de staad-reeke- hingen van de gesaamentlyke (jereformeerde kerken van 1788 <^n 1789, en welke middelen na zyne gedagte souden kunnen strekken om het capitaal van die kerken, 't welk sterk vermindert, door vermeerdering der inkomsten en vermindering der lasten ^igsints te ondersteunen en te verbeeteren; so is dien aan- gaande beslooten:

1* de organist van de builen-Portugeesche kerk te stellen op

een besolding van rd* 120 in steede der genootene 280 rd', tot

tyd en wyle dit godshuis weeder van een orgel zal voorsienzyn ;

2* de organist van de hospilaals-kerk te stellen op rd' 80 in

sleede van rd' 120, vermits er aldaar weinig te doen valt ;

196 1790. W. A. ALTiNd.

5^ in steede der jaarlykscbe 360 rd' aan huurloon voor slaaven, welke de blaasbalgen in de respective kerken treeden, tel bepaalen :

voor de HoUandsche kerk rd* 120,

» » binnen Poriugeeache kerk » 60,

» » casteela-kerk > 60;

4^ ten opzigte van hel tractement van den koster in de Hol- landsche kerk voortaan bet salaris als bode van scliolarcben in te Irekken, terwyl van genoemd collegie gesalariseerd werd met rd' 40 's maands, waar door dos 48 rd' uit- gewonnen werden;

S^ de jaarlykscbe afgaave van rd" 105 aan den koster van de binnen-Poi'tugeescbe kerk, bestaande door bet opbrengen van 542 coelies tot het schuuren der kronen en voor noodige adsistentie, voortaan te doeu cesseeren, terwyl al dit werk door den koster moet worden verrigl voor deszelfs toegelegd salaris, dog daar teegen aan bem te voldoen:

voor het klokkeluiden op K2 Sondaagen rd' 25*— t

» eenige coelis » 15.—,

2 prauwen sant • 2.14,

1 stuk touw voor de klok I.IS»

voor bet schoon houden der servetten, enz. voor

het H. Avondmaal, in steede van 24 rd^ . . . > IS.—»

voor beesems, tamarinde, enz » 5.1 '2,

of 's jaars rd* 64.—;

6^ aan den koster van de HoUandsche kerk voor bet schoon- houden en verstrekte benodigdheedens, waar voor jaarlyks is afgegeeven:

voor veegen en sloffen a rd® 7 per maand. . , rd* 84.—, » » van de stoepen a 2 7i per maand » 30.—,

9 schoon houden der kronen • 40.—,

voortaan voor deese drie posten 's jaarlyks uit

te reyken » 100.—,

en nog voor sant en ragebollen, oly, enz.. . . » 60.— ^ of te samen een jaarlykscbe uitgaaf van.... rd'160.— ;

W. A. ALTINQ. 197

7^ deo koster van de buiten-Portugeesche kerk, in steede der jaarlyksche afgaave van rd' 58 voor het gehoon houden eu verstrekte benoodigdheeden, te laaten aigeeven rd* 40;

8* aan den kosler van de hospitaals kerk, in steede der betaald wordende rd' 60:30 voor het schoon houden en be- nodigdheeden, te laaten betaalen rd* 30;

9^ met opsigt tot de verdeeling der gecollecteerd word^ide gelden te blyven by het presente gebruik; en

10^ wyl de ongelden voor de verbruikt vmrdende kaarsen te hoog op stok loopen, den kerkmeesters te recommandeeren om hierin voortaan meer menagement te gebruiken en voortaan de benodiglheid van kaarsen voor de kerken van de Malbbaar te vorderen, na een te zenden hout model.

By resolutie van den 20"^ Mei 1791 is aan den koster van de Hollandsr.he kerk Ie Batavia, wiens inkomsten in een jaar hadden bedragen 247 : 3 : — rijksdaalders, weder toegestaan Toor het schoon houden der kerk en het verstrekken van eenige benoodigdheden in rekening te brengen 256 : 30 : — rijks- daalders, in plaats van 160 rijksdaalders.

12 Februari}. Wijziging van het middel van bestaan voor de bedienden bij de equipage-werf te Batavia.

He Regering vond goed «voor den aanstaande een vaste somma van rd* 10000 als een middel van bestaan voor de equipage-werf te bepalen en daar in 'sjaarlyks te laten participeeren :

de commandeur voor rd* 2200,

' vice-eommandeur voor » 900,

• zeylenmaker voor » 700,

stuurman van 't tonw-pakhuis voor • 800,

• timmerman voor » 1000,

■ k^yper voor » 700,

Transporteeren .... rd* 6300,

tW 1790. W. A. ALTtHe.

Par transpcrt. • • • rd' 6300,

de baas kaaitemakar voor » 600,

»    blokkonaker     •   »       400,

9 » smil voor > 100,

» » van Onmat voor » 8000,

of gelyk boven rd* 10000,

onder deeie bepaling egter, dat de boekhouders aonder delractie de uitdeeling en 't middel van beataan gaudeeren aolien, dal vj van ouds geaoten hebben ; van welke schikking de visiuteor* generaal aegd, dat men van vireerskanten de voordeeligste uitwerking mag verwagten» door dien de dienaaren, ofschoon daar voor iets minder gesteld is, als een stipte, naawkeurige hereekeuing aoude afwerpen, daar door gerust sullen wezen, dat zy, nog hunne erfgenamen, nooit door restitutieo gemoles- teerd luUen worden en de Compagnie ook hevryd zal weezen van de daar uit voort te vloeyene nadeelen".

-^ Februari). Bekendmaking, dat de kerkeraad vm de Luthersche gemeente te Batavia op 27 februarij 1790 openlijk in de Luthersche kerk rekening en verant- woording zoude doen van zijne administratie der gelden en middelen van die kerk gedurende het jaar 1789.

Zulks geschiedde »na jaarlyksche gewoonte**.

23 Februarij. Behandeling van zaken in de vergaderingen der Hooge Begering.

Mits de grasseerende ziektens, bet op handen tynde vertrek van de retour-scheepen van de tweede besending en dat men niet weet, boe lang het nog zal aanloopen, eer de vergaderiag het bepaalde getal beeren leeden zal hebben door de presente, ongesonden lugtsgesteldheid, is goedgevonden om met de thans present zynde vier heeren leeden de ordinaire en geen uitstel lydende zaeken af te doen, maar de dispositie over de zulke« die van eenige speculatie en belang zyn, uit te ntellen.

Zie ook 17 December 1791

W. A. ALTWê^ )9II

16 IHaarl. B^pali(ig, dat na» het hoofd det 4fuf<- r^kem^sitn vm ^cb^pen Wfe$t wordm belsend ge$teld het aantal e» hel kaliber der kammnen^ waarmede de schepen bij hun vertrek waren ge$mmteerd,

19 Maart Ampliatie van de ordonnantie op het klekh zegel.

Ter yermeerdering van het debiet van legela en ter voor-

loomiog, aeeveel niogelyk, van » kwade practyken'' bepaalde

de Regering:

1^ dat niemand by deeae regeering, den Raad van jostitieen de verdere respeelive eoHegien een los zegpl om hel reqvest or schriftuur, dat door of voor hen zal worden ingedient, aal moo|^ slaan, maar het gesegeld papier sal moeten besebryven mei een gedeelte van het sebriftanr, reqoest, enz. zelve;

1* dat de citatien van wegens de beyde rechtbaBkea en in bet generaal alle de door de praolisyns overgelegd wordende papieien en sehriftauren meede op de zeguls gesobreeven sollen moeten worden en niet» gelyk veel al gcsobied, dat er slegts een zegnl word omgeslagen;

3* dat de secretarissen, vendumeesterenv BOtarisseo of andere beamptsebryvers, tol het passeeren van obUgatien gequali- ficeerd, geene minuten sullen mogen sobryven, nog van de door bun gepasseerde actens grossen afgeereB, dan op een gesegald papier en niet sullen kannen volstaan om de voor bun gepasseerde instnimenlen een segvl te slaan en alleen buiten op het segol te schryven: dü zegui hoort tot het inleggende request, testament, extract of andere acte.

4* dat Ueemraden de voor bun gepasseerde Ueemraden4Len- nissen, de bank-courant en van leening bnnne bank*hennissen 6B meede alle anderen, die gequalifioeerd syn beleeningen te doen, gehouden en verpligt sullen syn hunne verband- sehriften in een gehenden boek te schryven en deselven

MO 1700. W. A. ALTINQ.

by de stempeling te brengen om, eeven als by de weef- kamer en boedelmeesteren in gebraik is, te laten stempelen ;

K^ dat de ter seeretary van wees- en boedelmeestereD opgemaakt wordende boedel-reekeningen al meede sullen moeten ge- schreven worden op geseguld papier, sonder dal de secreta- rissen of de geswore clercq sullen kunnen volstaan de daar toe behoorende zeguls daar om te slaan;

6® dat de bank-courant en van leening, so wel als vendu- meesteren gebonden sullen zyn en alle, die gequaliflceerd syn vendutie te houden, hunne vendu-extracten op zeguls te schryven en wel expresselyk gelast worden het hoofd van die extracten op de zeguls te stellen en dat zy niet zullen kunnen volstaan met er het zegul om te slaan en er buiten op te setten : dit zegul haard tot hel inleggend extract, so als thans gebruikelyk is;

7^ het 9^ articul van de ordonnantie op het kletn zegul de dato S9 September 1767 wegens het verstempelen der verkladde zeguls weder in te trekken en den heer com- missaris van het klein zegul te qualificeeren om de zeguls, welke by toeval geklad of onbruikbaar zyn geworden, by de gewone verstempeling te doen verstempelen ; mits eg\tx de geen, die sulks versoekt, eeniglyk het opgeld van die versogte zeguls betaald en de bekladde of onbruikbaar geworden zeguls over geeft om door deu lieer commissaris vernietigt te worden en daar van by het rapport van de stempeling aanhaling te kunnen doen;

8® de voormelde orders omtrent het beschryven der zeguls de ministers en bediendens der respective buiten-comptoireD ter observantie aan te beveelen;

9^ wyl het capitaal van Boedelmeesteren onder ultimo Augustus

1789 groot is geweest rd* 259175: 12: 4 en door vendu- meesteren jaarlyks meer of min verantwoord is geworden rd' 200 en dit dus weinig kan toebrengen ter verraeerderinir van dat capitaal of onderhoud van het Ghineesche hospitaal, die inkomsten als nu weder te brengen ten voordeele der Compagnie en dus, liet 73*^ articul van de ordonnantie

W. A. ALTINQ. JOl

op het klein zegul altererende, nader te bepalen, zo wel Toor het vendu-eoruptoir, als ?oor de bank van leening: dat alle extracten uit de vendurollen, welke na aftrek van het veoda-salaris en het een per mille voor den armen, mitsgaders bet 7, percento voor 's Heeren geregtigheid, een suiver rendement vaa BO rd* of daar boven tot 100 rd' toe bedragen, voortaan zollen moeten geschreven worden op een zegul van 6 stnivers, van 100 tot 500 rd' op een zegul van 12 stuivers,

BOO > 1000 » » » » » S4 »

1000 » BOOO » » > > » 2 ryksdaaMers,

5000 rd' en daar boven tot 10000 rd' op een zegul van 4 ryksdaalders,

nu 10000 rd' en daar boven tot 20000 rd' op een zegul van

8 ryksdaalders, ran 20000 rd' en daar boven op een zegul van 10 ryksdaalders.

18 Haart. Instructie voor de regenten van het pennisten- gesticht te Batavia.

Art 1. Tot directeuren van dit gestigt zullen door de hooge Regeering deezer landen steeds uit den haare worden verzegt en g'authoriseert twee of drie leeden.

Art. 2. Aan dezelve heeren directeuren of die geene, die in 't vervolg in hun Kdele plaatzen zullen succedeeren, zal gedemandeert blyven het generale opzigt en de directie over het zelve gestigt en over alles, wat daar aan maar eenig- zinls gehoord, en waar onder diendhalven meede begreepen word de administratie van de middelen, tol het zelve gestigt gehoorende, zoo wel in den ontvangst, als in de uitgaven.

Art. 3. Aan gemelden heeren Directeuren zal in dit gestigt ingernimt moeten worden een aparlement na haar Edele keuze om vervolgens, ten kosten van het zelve, geapproprieerd te worden tot een kamer van byeenkomst van dezelve.

Art. 4. De heeren directeuren zullen allo maanden, op den eerstal Woensdag of Saturdag van de maand, benevens de Datemeldene reenten van dit gestigt, in de by art. 5. daar

iOi 1790. w. A. *(.TiMa.

toe geschikte tuimer by den «md^reo kopuiQ om te vfriiaq^den al, bet geene bevpndea zal worden tot welsyp van ditg^tigt nodig te zullen weezeo.

Art B. Oe heereo directeuren zullen, tot beter gerief ?an een yder, aan dit gestigt annex, een voor een, odaandelykB l^t opzigt en de directie houden, ^an wien derhalven alle de geeneo, in deeze instructie en 't reglement begreepeu, hs^arin alle vereiscfatens zuUen addresseeren en aan deszeUs beveelens obedieeren moeten. En zal den heer direoteur, Wif^german, daar te boven, ingevolge zyn Edele aanne^wing, blyven con- linueeren iq. de post van boetübouder en kas^er.

Art. 6. En op dat gemelde heer kassier in de afbetaling m^t voldoende zeek^rbeid kaï^ te werk gaitn, zullen alle ordon* nantien of rekeningen, waar op betaling gevordert wo|^, vpor af BQU)etea worden onderte^kend, te weelfoi door de regenen van de maand, hier na te melden, voor gezien en door den heer directeur Siberg voor geapprobeert.

Arl. 7. De beeren directeuren zulleq j^^rlijks, even na het uil-einde van bet zelve, aan de booge Regeering deezer landen in scriptis aanbieden een volleedig rapport van haare verrii^ti^g^n, zoo tep aanzien van dep toestand van be^ gestigt, als vau des- zelfs middelen, min of meer geschikt op dien» voel, als zulks omtrent bet m^riue-school op Samaraqg word geobservpert ; om vervolgens, na resumtie, het gemelde verslag van z^i^keq door den druk ileelagtig te worden gemaakt aan de gemeente en inzonderheid aan die geenen, die bet ba^re tot pprigtiog van dit gegtigl hebben gecontribueert, ten einde haar lieden te doen smaaken het genoegen, over dat huu liefde-giften zoo heilzaam zyn aangelegd.

Art. 8. Tot regenten v^n dit gestigt worden van weegens de booge regeering deezer landen gelast en geautboriseert een getal van 12 perzooneq, namen tlyk:

den drossaard der Bataviaspbe ommelanden, » boekhouder-generaal,

yisitateur  »

H opperhoofd van de loge.

W. k. M.TIN9* VK(

den mban^haar en licentmeester,

» geooiniQi(te^de tot ea o?er de xaaken vap den inlander»

» geheüns^ryver van den heer Gouverneur Generaal,

groot kasrier,

» secretaris van dep Raad van justitie, 't hoofd van de ehirufgie, den eersten gezwooren klerk ter generale secretary en

negotie-bo^kbouder.

Art. 9, De^ze regenten zullen na den anderen, tv^ee aap twee, zich een maand lang moeten verledigen omme, het zy (des noods) alle middagen of avonden, of buiten nood om den anderep dag, een of meermalen des daags, ter haarer keuze, en op zodanige ^uren, als zy zullen oordeelen tot bereiking Tan het bedoelde oogmerk hel best geschikt en noodzakelyk te zyo» haar, het zy yder afzonderlyk of beide te gelyk, zoo als ly dat met den andereq zuUep overeenkamep» te vervoegen in het gemekle gestigt, ten einde zylieden in perzoon en van naby zullen kunnen nagaan en onderzoeken, of aan de volgende artieuieD eompleet en na de intentie voldaan word.

Art* 10. Oe overige regenten zullen, dien onverminderdi verpligt blyven om in cas van intosschen opgekome ziekte ef prensante beezigheeden in den dienst' van de Comppgnie van bmde deeze regenten van de maand, dezelve daar in te gemoed te koonieo en deeze binderiHs nit den weg te ruimen met darzelver plaat?» voor die tyd te doen bekleeden door de regepten van de maand, die haar staan op te volgen, op dat al^oo gfen nadeel worde toegebragt aan de bttlyke oogmerken, die de aan* stdiing van haar, regenten, ten gevolge hebben.

Art. 11. Zoo wanneer regenten van de maand optdekkeo, dat in de agtervolgmg van deeze word gmianke^t, zullen zy daarin zodan^e directe of provisioneele ordre verleenen, als zy na naaten van de aangelegendheid der zaaken zullen oordeelen nodig te syn. En waar toe aan haar by deeze word verleend genaegzaame magt en autboriteit, aan dewelke, zoo wel de peonisien, als de bakmeester, de kok, de onderchirurgyn en da opfiasaar der zieken gesubmitteerd warden; egler onver*

204 1790. W. A. ALTINQ.

mindert een yders regt van beklag aan den heer direeieor van de maand en onder deeze i^estrictie ten opzigten van de regenten van de maand, dat dezelve verpligt blyven omme in zaaken van belang ininiediaat kennisse te geven aan den beer directeur van de maand, op dat denzelve daar in vervolgens zodanige approbatoire of andere nadere beveelen knn verleenen, als zyne Edele zal oordeelen noodig te zyn. Terwyl in zaaken van gering belang of aangelegenheid zy, regenten van de maand, zullen kunnen volstaan met daar van by provisie aanteekening te bonden.

Art. 12. En op dat beeren directeuren van alles, wat in dit gesligt eenigzints merkwaardigs of belangryk voorvalt en verrigt wort, eene genoegdoende en gerequireerd wordende kennisse komen te dragen, zullen de regenten van de maand, die van alles, wat er geduurende baare maandelyksche commissie komt voor te vallen en door baar verrigt word, aanteekening moeten honden, buiten en bebalven het bepaalde by art. 11, verpligt blyven om by het uit-einde van baare commissie, niet alleen aan de regenten van de maand, die haar zullen opvolgen, de nodige kennisse te geeven van de expiratie haarcr bepaalde tyd, maar ook uit die haare aantekeningen aan dezelve in het kort by monde, mitsgaders >ian den jongst afgegaane beer directear van de maand ampel en in scriptis verslag te doen van den toestand van bel gestigt en wat door haar gedurende de gepasseerde maand daar in is verrigt geworden, het een en ander, zoo wel omtrend het gedrag der pennisten, dat van den bakmeester en verdere bediendens, als ten aanzien van de qualiteit en quantiteit der opgediste spyzen en dranken, het schoonhouden en reinigen, zoo der apartementen, als van het combuis-, keuken-, tafel- en beddengoed en inzonderheid van de omstandigheid der zieken en de oppassing derzelve.

Art. 13. Ook worden zy, regenten, gezamentlyk wel seri- euslyk g'inhereert de oogmerken van de hooge R^eering deezer 'anden, met deeze haarlieder aanstelling bedoeld, en dat hoogst dezelve derhalven van haar dan ook billyk vorderen en ver* wagtende is, dat zy lieden omtrend dit gestigt, welkers gestand-

W. A. ALTING. SOK

boodiog veel al zal dependeeren vao eene goede orde en prompte agtervolgiog derzelve, steeds zonder verflauwing en met eene waare liefde en yver werkzaam zullen weezen om het zelve gestigt, zo verre maar eenigzins doenelyk, tot eene genoegzaame vDlkomeoheid te brengen.

Art. 14. Alle pennisten, in Europa geboren of van Europische vaders afkomstig, dog ouderloos en in dienst van de Comp<^ op eene van baare scbryf-comptoiren, zoo binnen, als buiten het kasteel Iicscbeiden en werkelyk dienst-preste erende, zullen de vryheid hebben om van bet logement en defroiement in (iit gestigt Ie profiteeren, mi Is de geene, die daar toe geneegen is, daar vau vooraf kennisse geeve aan zyn baas, die daar na denzelve aan de regenten van de maand en deeze weer aan den heer directeur van de maand zullen moeten voorstellen ommc na verkreegen consent van denzelven heer directeur, vervolgens door haar regenten van de maand met zyn naam, geboorte plaats, ouderdom, aankomst in 't land, met wat schip en voor wat qualiteit, mitsgaders praesente bescheiden comptoir, g'enrolleert te worden op eene apart daar toe Ie houdene generale rol, die in het apartement, op art. 3 vermeld, zoo wel zal moeten worden geseponeert, als deeze instructie, de rapporten, by art. 1 2 aangehaald, en alle andere documenten, die tot dit gestigt maar eenigzinls relatie hebben, en van welk apartement de sleutel zal blyven onder de be- waaring van de regenten van de maand, die, benevens de overige regenten, daar van, by absentie van de beeren directeuren, het nodige gebruik word g'accordeert.

Art. 15. Den nieuw aangekomen pennist zal door de regenten van de maand dit reglement, voor zo verre hem betreft, worden voorgeleezen, onder ernstige recommandatie het zelve in 'alle deden te observeeren en onder eene gepaste vermaning, niet alleen tot het onderhouden van een allezints ordentelyk gedrag, maar ook tot het naarstig bywonen van den pablicquen godsndienst, als een voornaam poinct zyner pligl- betragtingen en ter bevordering, zoo wel van zyne tydelyke, als eeuwige welvaart strekkende, waar na de regenten van de

J06 ^fQ6. W. A. ALtiNÓ.

maand hem een apartement tot zyn logies aanwyzen eh den bakineesler by baar ontbieden zullen om hem aan te zeggen, dat zoodanig een pennist in bet gestigt aangenomen is, met lasl aan denzelven bakmeiesler om hem, nevens de anderen en na teneur van dit reglement, te logeeren en te tracteeren.

Art. 16. De pennisten in dit gestigt zullen, buiten het aan baar gerecommandeerde by art. 15, baareu dienst op de colnptoi- ren, alwaar zy bescbeyden zyn, almeede getrouwelyk en met yvér belragten en waameemen, mitsgaders zicli bequaam maken moeten om in der tyd hier op de hoofdplaats of op eene der buiten-comptoiren in een andere dienst van de Comp^ te konnen worden g*employeert, als waar door zy aan bel oogmerk van de booge regeering deezcr landen beandwoorden, baar by beereu directeuren veraangenamen en derzelver voorspraak meriteeren zullen.

Art. 17. En om in deeze verschuldigde betragliiig van baaren dienst gerust te zyn, zullen de regenten van de maand daar omtrent niet minder attent zyn en voor al niet dulden moeten, dat iemand van dezelve buiten wettige reden (waar van zal moeten consteeren), bet zy des voor- of na de middags, van zyn comptoir blyft en alzoo baar dienst verwaarloozen ten nadeelen van de Comp^, van wien zy, boven het voorregt van dit gestigt, nog genieten blyven hunne ordinaire win- nende gage en kostpenningen.

Art. 18. Terwyl tot nog al meerder aandrang van dit noodzakelyk poinct, het geene meede één en wel de voornaamste reden uitleverd van de onkosten, die de Comp® lol de onderhou- ding van dit gestigt jaarlyks wel heeft willen contribuèeren, de respeclive baazen der scbryf-coniptoiren by deezen worden gelast om alle weeken by ten door haar onderteékende notitie opgave te doen aan de regenten van de maand van die geenen van de pennisten van baare comptoiren, in dit gesUgt gelogeert wordende, die baaren dienst verWaarloozen, op dal zy regenten van de Uiaand den aangeklaagden hier over ter verant- woording stellen en van den uitslag verslag kunnen doen aan den beer Directeur* van dé 'maand by hun rdpport, op aH. 12 geioiéid.

IWÖ. W. A. ALtffJó. t07

Art. 19. Boven en behalveti dit ailes worden de baazen van d« sehryfHsomptoiren mc^e nog gedeniandeert om alle zes Qtdanden eens te fcfmeeren een conduite lyst van haare pennisten, in dft gesligt logeerende, behelzende:

a. de beseheide plaats,

b. • Daam,

c. > geboorte plaats,

d. » oadenlom,

e. » quaHteity

f. baar gedrag in en buiten den dienst,

g. haare bequaamheeden en

k. bet nut, dat de Comp* van dezelve in der tyd te wagfen treeft ;

znltende dit poinct aanvang moeten neemen mei primo Tan de aanstaande maand April, daar na met primo September ^ vervolgens eens om de zes idaanden.

Art. SO. DtoBé conduite lyst zullen zy, baazen van de scbryf-eomptoiren, ondertekenen en overgeven moeten aan den heer direeteAr van de masittd, ten einde vermelde heeren directeuren alzoo in dtdat gesteld worden om die geencn, die zig door hun gedrag tnlks vraardtg hebben gemaakt, by gelegenheid aan de hooge regeering favorabel vooi* té dragen en daar en tegen rile andëlre, die zig dan wan-gedrag schaldig hebben gétaaétt of aan dit reglement ongehoorzaam zyn, bnisselyk te feorrigëei^n, zodanig als haar Ëdelens zullen oonteelen dsiar ti^geiis en tot teegengang van alte andere onbètaAniëlykheéden üodl^ en dienstig te zyn.

Art. 41. Wordende onder de hüissélyke coneclic meede begreepen de magt om de hardnekkige, quaadwillige enonge hoortaame aan de recrüte-wagt in arrest te zenden en in h^are ordinaire, dagelyksche kleeding met een snaphaan te laaten platl- \ea op de brug vóóf* de wa^, vaü des mt^lrgens ten 8 tot des mid- dags ten 1 1 en des na de middag van 5 tot 6' uuren, na dat door iea beer Gouverneur Generaal van Indien de nodige ordre bier toe aan het guarnisoen zal zyn verleend, ten dien eflecte, dat zoo wanneer een pennist met een bewys van den heer directeur van de maand tot dat einde aan de recrute-vv^ gëzmiden

SOS 1790. W. A. ALTINO.

word, deidve door den commandaDl van die post beboorlyk worde geaccepteerd en behandelt, invoegen voormeld, tot zoo lange, dat dezelve op een nader bewys van geoielden lieer directeor van de maand uit zyn arrest' word ontslagen, geduu rende welken tyd de bakmeester aan den gearresteerdeo zal moeten doen bezorgen de ordinaire spyze, voor de andere pennisten opgedischt wordende.

Art. 22. De pennisten, dewelke van het icgies en defroyenienl van dil gestigt geen gebruik willen maaken, zullen ook iiiel gehouden zyn daar van eenige lasten te dragen of iels te moeten contribueeren tot standhouding van het zelve.

Art. 23. Zoo als almeeJe niet zullen behoeven te doen die geenen, die daar in worden gelogeerd en getracteerd, te weeten, geduurende maar een aanhoudend verblyf van drie jaaren, dog na expiratie van dien en langer continneerende, zullen zy moeten gedogen, dat van de kostpenningen, die maandelyks van de Comp" nan baar worden verstrekt, de helfte ingehouden en door de baazen der schryf-comptoiren (als zulks by deeze g'ordonneert wordende) verantwoord en overgegeven worden aan den beer directeur en kassier van dit gestigt, ten behoeven van 't fonds van bet zelve.

Art. 24. By aldien een pcnnist uit dit gestigt van hierin emplooi als adsistent of boekhouder na eene der buiten-comp- toiren verplaatst word, zal aan de zodanigen, wanneer by zig in alles van zyn pligt wel gedragen heeft (en anders niet), uil bet fonds van dit gestigt tot een uitzet worden verstrekt rd* 50, ten einde daar voor aan te kopen bel nodige ter zyner uitrusting derwaarü^.

Art. 26. Aan een yder van die geenen, die uit de zee- of militaire- tot de penne-dienst changeert, zal, zoo .by zulks verzoekt en henodigl mogte zyn, worden verstrekt:

een blaauw lakenscbe rok,

twee camisools. | ^, . ,.

, , } van Chmees hnnen,

twee broeken,

een hoed,

zes hemden,

W. A. ALTlNè. lOg

WBê paar koosen,

fier onderbroeken, I i . .

tweei korte kabayen, | ^an roode cast giogam.

twee paar schoenen,

een bonte slaapkooy»

een buldzak»

een oombaarB,

fier witte kussen skwpen,

tffee hoofd-kussens,

een stoel, en

een tafd, lerwyl daar te boven, zoo lange hy op zyn bescheiden comptoir geen koslpenningen geniet, alle maanden aan hem meede oog zal worden afgegef en ryksdaalder 1 : 30 en zulks alles ten lasten van het fonds van bet gestigt.

Art. S6. En op dat hier in geen misbruik plaats kan vinden, worden alle baazen van de schryf-comptoiren, van wien een of meer pennisten in dit gestigt zyn ingenomen, gelast omme alle maanden, tegens het uiteinde van dezelve, by een door haar (mderteekende notitie opgave Ie doen aan de regenten van de maand van zodanige pennisten, dewelke van de ordinaire, 's Compagnies weegen verstrekt wordende kostpenningen nog uiet knnnen profiteeren, op dat, deeze daar van weeder rapport doende aan den heer directeur en kassier, zyn Edele na gedaane onderteekening, by art. 6 vermeld, zig daar na in de afgave kan reguleeren.

Art. 27. By aldien een of meer pennisten uit dit gestigt in een ziekelyken toestand of tot bedlegering vervalt, zullen zy niet oa eene van *s Compagnies hospitaalen behoeven getransporteert, maar overgebragt moeten worden in een apartement van bet gemeUe gestigt, alwaar haar lieden door den bakmeester van bet zelve de nodige en met den toestand van hunne ziekte overeenkomende spyze en drank zal moeten worden bezorgd.

Art S8. Tot beter oppassing van de zieken word aan dit gestigt geaccordeerd een beqoaam perzoon uit de zeevaart of uit de militie om als oppasser of zoo genaamde zieke-vader te

KOltf-iOIE DOL II. 14

SlO 1790. W. A. ALTINQ.

fangeeren, waar voor uit hei fonds van het gestigt maanddyks nog tot een douceuraan hem zal worden afgegeeven rd* 3 : 16, onvermindert de verpligting van de oVerige pennisten van bet gestigt in 't generaal, dewelke eene genoegzame gezondheid genieten, tot de belragting eener hroederlyke liefde omtrend haare zieke kameraaden, ten einde zy door haar hezoek nu en dan en door het toehrengen van alle mogelyke hulpe min of oieer io hunne omstandigheeden opgelieurd en verkwikt mogen warden.

Art. 29. Het by art. 27 gemelde apartement, zullende dienen tot een zieken-huis, voorzien met de nodige bygebouwen voor den ondermeester, den oppasser en de slaven, zal ter ordre van heeren directeuren ten spoedigsten in gereedheid worden gebragt op zodanige plaatze in het gemelde gestigt, als haar Edele zullen oordeelen daar toe het geschiktst te zyn.

Art. 30. En dewyl eene matige lichaams-be weeging veel toebrengt tot de gezondheid, zoo zullen de pennisten van dit gestigt haar moeten onderwerpen aan een zagte exercitie of wapenhandel, ten einde al met eenen in der tyd» des nodig zynde, voor de Compagnie tegens derzelver vyanden van nut te zyn» zullende tol dat einde door den heer Gouverneur Generaal uit het guarnisoen aan dit gestigt worden toegevoegd een bequaam drilmeester, dewelke haar pennisten geduurende den tyd van 8 maanden, beginnende met primo April en eindigende met ultimo November, alle Woensdagen en Zaterdagen des avonds van 5 tot 6 uuren zal onderwyzen in den wapenhandel.

Art. 31. En om hier van een gewenscht effect te hebben worden de capitainen van de compagnien pennisten gelast om telkens by deeze exercitie te doen adsisteeren een van haare oiBcieren, om alzoo met eene daar in een geschikte en geregelde ordre te doen observeeren.

Art. 32. De spyze en dranken, dewelke, zoo des morgens ten 6 uuren, op de middag ten een uuren, na de middag ten half drie uuren en s'avonds ten 9 uuren praecies, na het voor- af luiden van de klok van het gestigt, zullen worden opgediscbt, zullen na gelegendheid van het jaar saisoen moeten bestaan uit het volgende, als:

W. A. ALTma til

Alle morgen een dobbelde bolerham met koffy en poeder loiker. Alle na de middagen thee met de nodige poeder zuiker.

Des Maandags op de middag: gekookte fersche visch of labberdaan met aard-appelen en pattatas, van yder de helfle, voorts gebraaden hoenders met gestoofde groen tens» hetzy snyboonen» kool, enz. na gelegend- lieid van het jaarsaisoen. En des avonds: salade met gevlegte hoenders, gebraaden op de rooster met peper en zout.

Des Dingsdags op de middag: soep van hoenders met ryst en uyen, voorts versche ham of varkens carbonade, gebraade of gestoofl, met gestoofde vrugten van pisang, annanas, goeyabes, namnam of gedroogde Gaabse rrogten.

En des avonds: ryst of gort met pruimen of rozynen, benevens de nodige boter en poeder zuiker en gebakken visch. Des Woensdags op de middag: loogenaamde snert van goede versche groene catjang, gekookt io boendernat met uyen en gezouten vaderlands of inlandsch spek, daar na huspot meede van dito spek met aard-appelen, geele peen en uyen. Des avonds: kerry van hoenders of van versche visch met gebakken visch.

Des Donderdags op de middag: gekookte versche visch met aard-appelen en pattatas, voorts Yaderiandsch gezout vleesch met gestoofde roomse of snyboonen. Des avonds: ryst, gekookt met wyn, tammerinde en zuiker of zoo ge- naamde grobbejak, met gebakken visch. Des Vrydags op de middag: kerry van hoenders, gebraaden varkens carbonade met ge- ttooUe aard-appelen, geele peen en knollen van Ghineesche radjs.

SU 1700. W. A. ALTING.

Des avonds:

salade met gebakken visch en een boterham. Des Zaturdags op de middag:

huspot van gesprengl rundvleesch of inlands spek met uyeo, aardappelen, pattatas en kuoUen van Gliinesche radys. Des avonds:

kerry van hoenders met gebraaden eend-vogelen. Des Zondags op de middag:

soep van versch vleesch met zeldery en porcelain, daar oa witte lM)onen of grauwe erweten, dan wel snybonen of porcelain met zuuring, mitsgaders gebraaden versch rund-vleesch. En des avonds:

gebraden varkens carbonade en aaiïl-appelen met boter en notemusschaat ; wyders ryst, bi'ood, boter, zout, peper, lem- metjes, citroenen of limoensap na genoegen, mitsgaders des middags en 's avonds, onder de maaltyd, voor yder twee man een boutelje goede Caabse of Fransche witte wyn, dewelke onder de maaltyd, en na dezelve, aan de eetens tafel, onder een pyp tabak, geconsumeert en niet meede gmiomen zal mogen worden na haare apartementen.

Art. 33. En op dat de spyze van vleesch, spek, hoenders of eende, die 'er op de middag, door de absentie van sommige pennisten als anders, resteerd, al meede van nut blyft, zoo word de bakmeesler gequalificeert dezelve des avonds weeder op te disschen en hem daar na, in de portien, voor de avondmaaltyd geschikt, te mogen reguleeren, op dat alzoo de zuinigheid be- tragt en niets nutteloos verspild word, mits hy, bakmeester, vau deeze concessie geen misbruik maake, het geen aan de waakzaamheid van de regenten van de maand al meede word gedemandeert.

Art. 34. Tot hel bereiden en klaar maaken der hier voor opge- geeven spyze, neevens hel koeken van het ordinaire koSy en thee- water, zoo meede voor het in gereedheid brengen van dat geene, dal ter nutliging voor de zieken zal worden geordonneert, zal aan dit gestigl almeede worden afgestaan een bequaame Europische kok, Ie neenien uil de zee-vaart of uit de militie, aan dewelkeo

W. A. ALTINQ. 213

uit bet fonds van het gestigt maandelyks als een douceur zal worden afgegeeven rd* 5, terwyl hy daar te boven» ten laste als vooren, in het gestigt gelogeert en met de spyze van de gemeene tafel gedefroyeert zal worden.

Art. 35. De gemdde kok zal de spyze, die hem word opg&- geeren, na behooren en voor al in een genoeg doende quantiteit 'm gereedheid moeien brengen, zullende de bakmeester ten dien einde van het gereqaireerde in tyds aan hem kennisse geeven en hem teffens het nodige, daar toe vereischt, afgeven moeten.

Art 36. Hy zal op de by art. 32 bepaalde eetens tyd de liok moeten luiden om daar door de tafel-gasten aan de tafel Ie roepen en dan immediaat de spyze, door hem bereid, goed, xindelyk en warm moeten opdisschen; waar na by direct het combuis-goed, door hem g'employeert, schuuren en schoon zal moeten maaken en by mancquement van genoegzaarae vertinning mï *{ zelve immediaat kennisse moeten geeven aan de regenten van de maand, die daar in als dan de nodige voorzieninge zullen doen.

Art. 37. En dewyl by deezen aan den kok word gedeman- deert de verantwoording van al het combuis-goed, dat aan hem by zyn aankomst, navolgens een by den bakmeester daar van te ontwerpen lyst, zal worden afgegeeven, /zoo zullen heeren directearen aan hem, buiten zyn apartement, ook nog doen inrui- men een bequaam vertrek, waar in hy dezelve met securiteit zal kannen bergen ; egter alles onvermindert het regt van den bak- meester omme hier op volgens het genoteerde by art. 36 zig al meede te informeeren op zodanigen tyd en zoo meoigmaalen, als hy zulks zal goedvinden, ten einde by ontdekking, dat daar aan mancqueert, verslag te doen aan de regenten van de maand.

Art. 38. Aan den gemelden kok zullen apart en alleen ten gebraike van de combuis worden vei*strekt vier leedige leggers, voorzien ieder met een dekzel en slot, welke vier leggers by steeds gevuld zal moeten houden met water, op dat het tyd berft om behoorlyk door te zakken en dus geschikt en goed word tot het klaar maaken der spyze en het kooken van thee- ën koHy-water, zullende de keetel, waar in zulks geschiet en

S14 1700. W. A. ALTINQ.

die met een kraan voorzien is, alle avonden schoon gemaakt en met ander water weeder opgevuld moeten worden ; ook zal hy, by het leedig vallen van een der voornoemde leggers, de- zelve, alvoorens hy die met ander waler vult, moeten scbooo maaken ; en waar op den bakmeester almeede afzonderlyk ia! hebben te letten.

Art. 39. Voorts zal de kok zyn combuis en daar buiten om, waar hy de hoenders, visch, als anders schoon maakt, na verrigting van dien of direct na gedaane opdissing, des middags en /s avonds, niet minder zindelyk en rein moeten houden : lea welken einde aan hem ter nader verantwoording nog zullen worden afgegeven drie draag-v^ter-balys, vier water-emmers, twee water-tobbens en twee water-putzen.

Art. 40. En om hem in deeze, van hem gevorderde dienst . te gemoed te komen en hem tot de prompte observantie van ': dien in staat te stellen zollen aan hem van de 8 stux, aan dit gestigt hier na af te geevene Comp® lyfeigenen 4 stnks ter ' zyner hulpe in de combuis geplaatst worden om daar in i permanent dienst te doen en door den kok in het bereiden -;. der spyze onderwezen te worden om dezelve, zoo veel doenlyk, bequaam te maaken van by zyn absentie daar toe te kunnen worden g'employeert.

Art. 41. By vacature van de praesente bakmeesters-plaats zal, met raad en advis van de heeren directeuren, door de hooge regeering deezer landen dezelve plaats weeder worden vervuld door een ander, meede bequaam perzoon, die insgelyks van een goed gedrag en belydenis is doende van den protestantsen gods-dtenst.

Art. 42. Aan den bakmeester zal tot het doen vervaardigen van de op art. 32 bepaalde spyzen en dranken, zoo meede tot de nog verder te doene verstrekkingen, het volgende worden verstrekt, als:

van wegens de Gomp" voor 24 koppen alle jaaren, te vreeten : 15 vaten boter. 20 leggers Fransche of Caabse witte vryn met de fust,

720 kannen clappus oly,

W. A. ALTINQ. Sltf

S40 kanoeD olyveD oly, 588 » azyn, HoUandsch, S4 maaten zout, inlands, 6 » » HollandSy

18 S cattoene garen, dispens zoort, 300 stnks porcelainen in zoort, ISOO S poeder-zuiker, 12 guinees, gemeen gebleekt, 'sComp* oude zoort, 48 8 speeeryen in zoort, 144 » peeper, zwarte, 36 mandens in zoort, 40 potten wit kalk,

wit-^inasten, 11520 e ryst, 480 » waskaarsen, 50 > mostert-zaad ;

wyders nog, onbepaald het getal der koppen, meede nog alle jaaren :

6 stuks baniboese ladders in zoort, 1 groote kopere, vertinde soepleepel, 1 > » » braadpan,

S kap-bylen,

5 yzere aseh-schoppen, i kapmessen, '

i groote, yzere roosters en

6 yzere hang-lampen,

te weeten, zoo deeze 8 articulen door het onbruikbaar raaken jaarlyks benodigd zyn en anders niet, waar omtrent de beeren directeuren haare attentie meede word verzegt en gereqoireerd ;

voorts het repareeren en vertinnen van het combuis goed, tafels en stoelen, die uit het ambagts-quartier zullen worden Tentrekt, alwaar 't onbequaame of onbruikbaar geraakte gerepareert en teegens nieuw verruild zal kunnen worden.

Art. 43. Ook zal, by vermeerdering van dit 24tal koppen, bet meerder benodigde voor dezelve meede wel uit de pakhuizen

S16 1700. W. A. ALTINQ.

van de Gomp* aan dit gestigt afgegeven worden^ dog onder deeze mits, dat het inkoopskostende van dien uit bet fonds zelve alle zes maanden eens, met ultimo January en ultimo July, aan de Comp* worde betaald.

Art. 44. En dewyl het vermeerderen van dit S4tal koppen afzonderlyky als het zelve zulks een en meermalen, zo als thans, surpasseert, juist met opzicht tot de vermeerdering pro rato van het geaccordeerde en bepaalde op art. 24 niet behoeft te accresseeren, zoo v^ord almeede niet minder aan de zoi^ en oplettenheid van de heeren directeuren en de gezamentlyke regenten overgelaten omme ten aanzien van de benodigtheeden, dewelke door de vermeerdering van het gemelde 24tal koppen zullen worden vereischt, te handelen zodanig, als men zal bevinden dienstig te zyn en ter verligting van de lasten vao dit gestigt te behooren.

Art. 4S. Alverder zal uit H fonds van dit gestigt aan den bakmeester alle maanden nog worden verstrekt rd' 47, voor yder man, in dit gestigt gelogeert en gedefroyeert wordende; voorts nog, buiten het benodigde brandhout, rd' 37 '/4 meede 'smaands voor het onderhouden van 10 stuks coelis, dewelke zullen moeten worden g'employeert tot alle diensten, die in dit gestigt gerequireerd en van haar gevorderd zullen worden.

Art. 46. Om te praevenieeren alle uitvlugten van den bakmeester met betrekking tot de deugdzaamheid van het aan hem verstrekt wordende uit 'sComp' pakhuizen, zoo word dezelve gelast omme, zoo by aldien aan de te doene verstrekkingen eenig mancqueroent van deugd is en anders niet, dezelve niet te ontvangen, maar by de administrateurs aan te dringen tot deugdzamer verstrekking; en wanneer deze zulks wygeren, zal hy van haar moeten afvorderen en zy gehouden en verpligt zyn af te geeven een monster van het geene men hem wil verstrekken, ten einde by zig daar mede kan addresseereo aan de regenten van de maaud, die haar hier op nader infor- meeren en fis bet node) haar addresseeren kunnen aan den heer directeur van de maand om daar in als dan bet nodige werkstellig te maaken.

W. A. ALTINQ. tl7

Art. 47. Van de clappafroly, aan den bakmeeater verstrekt wordeode, zal hy voor ieder kamer of apartement alle weken eens, des Satordags avonds ten 6 uuren, moeten verstrekken een volle boutelje oly met het nodige cattoen voor pitten, terwyl de lampen in de zieke vertrekken den geheele avond en nagt door in den brand gehouden zullen moeten worden.

Art. 48. De bakmeester zal des Woendags en des Zondags Khoon tafel-goed geven en voor al ook zorgen moeten, dat de ver^ schoning en reiniging van de zieken na behboren word betragt.

Art. 49. De bakmeester zal ook gehouden weezen onune, kaiteo de 4 leggers, by art 38 aan de kok geaccordeert, nog 6 lef^ers indiervoegen in gereedheid te brengen om te dienen tot het benodigde drinkwater, waar meede hy zodanig zal moeten handelen, als omtrend den kok is bepaald, en welke 10 leggers door heeren directeuren aan hem zullen worden verstrekt uit de ontfangene en met het lust aangereekend wordende leggers met wyn, terwyl hy de overige dier wynleggers zal moeten verantwoorden aan welmelde heeren directeuren.

Art. SO. Dewyl het zoude kunnen gebeuren, dat er in het gcstigt, by absentie van de regenten van de maand, zaaken nü gewigt kwamen voor te vallen, die eene directe, provisioneele Toorzientnge requireerden, zoo word de gemelde bakmeester, die in het gestigt gelogeerd is en daar in praeseot zal moeten zyn, tot die gerequireerd wordende, provisioneele voorzieninge geauthóriseerd, met deese restrictie nogthans, dat hy daar fan immediaat kennisse zal moeten geeven aan de regenten lao de maand, dewelke haar daar op informeeren en, het Qodige nader aan den bakmeester belast hebbende, rapport nllen moeten doen aan den heer directeur van de maand om daar in verder bevoolen te worden, het geene zyn Edele zal oordeeleo te behooren, zullende hy, bakmeester, in dit opzigt ea ten aanzien van alle andere orders, rakende de onderhouding van de 'pligten, den pennisten, den kok, den ondermeester en oppassers van de zieken voorgeschreeven en die hy, in absentie nm de regenten van de maand, zal verleenen, door een yder van haar moeten worden aangemerkt als een adjunct van de

S18 1790. W. A. ALTINQ.

maand en derhaWen aan die zyne ordres ook moeien geboor- zaamen, behoudens hun regt van beklag aan dezelve regenten, ab op art. 11 vermeld.

Art. SI. Als medicyn- en beel-meesler van dit gestigt zal fungeeren moeten den opper-chirurgyn van de kruitmolen, aan dewelke daar voor uit bet fonds van het zeWe voor zyne te doene practyk zal worden betaald rd* ISO in het jaar en wyders nog voor de te leverene medicynen als anders 5 stuivers 's daags voor yder impotente; dog zullen deeze twee betalingen geen eerder gevolg hebben, dan na dat door het hoofd van de chirurgie en meede regent van dit gestigt de daar van door hem geformeerde reekening zal weezen gere- sumeert en onderteekend.

Art. S2. Dan nademaal in den praesenten bakmeester, D' DAckers, de vereischte bequaanibeid tot deeze post word verondersteld, zoo word in dit geval, geduurende zyn bakInee8le^ schap, de gemelde oppeiM^hirurgyn van de kruitmolen hier van g'excuzeerd en het een en ander, onder de bepaling als vooren, aan hem, Döckers, opgedragen, in verwagting, dathy daar in zig na gemoede kwyten en aan de zieken niet onthouden zal, het geenen, buiten de benodigde, deugdzame medicamenten, verder tot haar lavenisse en spoedige herstelling zal kannen oontribueeren.

Art. 53. Boven éiea zal door de Gomp* aan dit gestigt meede nog afgestaan worden een bequaam ondermeester, die in een apartement van het op te rigtene zieken-gebouw, op art. S9 vermeld, gelogeert en aan de gemeene tafel getracteert zal worden, alles op die zelve wyze als de pennisten, onder het getal van dewelke hy in de verstrekkingen zal worden begreepen, genietende boven dien tot een douceur uit het fonds van het gestigt alle jaaren rd* 50.

Art. 54. Hel hooft van de chirurgie en meede regent van dit gestigt word by deeze gedemandeert en geauthoriseerd omme nu en dan de nodige inspectie te neemen over bet behandelen der zieken, ten einde, wanneer daar omtrent niet na behooren word te werk gegaan, desweegens den medicyn- en

W. A. ALTINQ. tl9

bed-meester, benevens de onder hem staande ondemeester en zieke oppasser te onderhonden, haar lieden tot eene betere eo oompleete betragting van hunne pligten aan te maanen of, iogevaUe zulks van geen effect bevonden word, daar van kennisse te geeven aan de regenten van de maand, dewelke zulks tallen rapporteeren aan den heer directeur van de maand, door wien als dan daar jeegens de nodige voorziening zal worden gedaan.

Art 55. Ten diensten van dit gestigt zullen uit het ambagts- qnartier worden afgegeven 8 stuks 'sComp' lyfeigenen, die haare randzoenen, kleederen en roaandelyks pinang-geld in het qaartier, nevens de andere lyfeigeuen van de Gomp% wel ontfangen, dog egter permanent in het gestigt logeeren zullen ; ea waar van 4 stuks, als op art. 40 vermeld, by den kok in de combuisy 2 stuks in het zieken-huis geplaatst en de overige 2 tot alle verdere benodigde diensten g*emploieert zullen worden. Art. 56. By afly vigheid van een der pennisten van dit gestigt zal het volgende in agt genomen worden, te weeten:

de heeren directeuren zullen in de kasteels drukkery doen vervaardigen de volgende exemplaaren van ordonnantien als: De commandant van de recruten wagt bezorgd, ingevolge verleende ordre van zyn hoog Edelheid den heere Gouverneur Generaal, gratis teegens heeden middag, de klokke vier uuren, in het gestigt der pennisten 8 ordinaire lyk- dragers tot het ter aarde bestellen van het lyk van den

bescheiden geweest op

Batavia, den

De wagen-verhunrder van de Westzyde van de groote rivier bezorgd gratis teegens heeden middag, te vier uuren, in het gestigt der pennisten een ordinaire lykwagen, bespannen met twee paarden, tot het ter aarde bestellen

van het lyk van den

bescheiden geweest op

Batavu, den

SSO 1790. W. A. ALTINQ.

De doodgraver van het buiten Portugeesche kerkhof doet gratis in gereedheid brengen een ordinair graf tot begraving van iiet lyk van den in het gestigt der pennisten

overieeden

bescheiden geweest

bezorgende voorts

zodanig teegens heeden middag in het gemelde gestigt de benodigde roef en het dood-kleed. Batavu, den

De aanspreeker

adsisteerd heeden middag ten vier uuren in het gestigt der pennisten by de begravinge van het lyk van den . .

bescheiden gev^eest

Batavu, den

Den fabricq van het ambagts-quartier.

Laat ten spoedigsten in het gestigt der pennisten bezoi^n een ordinaire dood-kist tot het ter aarde bestellen van

het lyk van den

bescheiden geweest

om daar voor op zyn soldy reecquening te worden belast. Batavu, den

Het opperhoofd van het generaale soldy-comptoir.

Heeden de klokke uuren is in het

gestigt der pennisten overleden den . . .

bescheiden geweest

Batavia, den

Den

word by deeze kennisse gegeeven van het overlyden op

heeden van den op zyn comptoir bescheiden geweest

zynde clercq :

Batavia, den

» Deeze exemplaaren zullen dusdanig by den beer directeurs

W. A. ALTINQ. Sll

die de post van boekhouder en kassier op zich genomen beeft, onderteekend en in voorraad afgegeeven worden aan regenten van de maande die, als van bet overlyden van ymand in dit gestigt direct door den bakmeester kennisse moetende gegeeven worden, van yder der gemelde exemplaaren een in gereedheid brengen en zodanig aan den bakmeester afgeeven znllen ; die als dan door den oppasser van de zieken zal moeten doen bezorgen, dat dezelve besteld en alles behooriyk worde gereguleerd om het lyk van den overleedenen ter aarde te brengen, zullende agter hel lyk in haare penniste roonteering moeten volgen een aantal van 6 pennisten uit het gestigt, dewelke' daar toe door de regenten van de maand zullen worden gelast.

Art. 57. De aanspreeker, die op gemelde ordonnantie zal moeten adsisteeren, zal voor zyn salaris niet meer genieten dan een rd% die hem uit het fonds van dit gestigt zal worden betaald.

Art. 58. En op dat al met eene worde gezorgd voor de goederen, die een overledene in dit gestigt zoude kunnen nalaten, zoo zal immediaat, na dat een pennist bedlegerig en in liet zieke vertrek getransporteerd word, door de regenten van de maand alle zyne goederen geinventariseert, in een kist gesloten en zodanig gesteld worden onder de administratie van den bakmeester om by herstelling aan hem zelfs of by overlyden aan dengeeneu, die daar toe gewettigd zal weezen, verantwoord te worden.

Art. 59. De bakmeester word nog gelast om het hek voor dit gestigt des 's morgens ten half 6 uuren te openen en bet zelve des avonds ten elf uuren weeder te sluiten.

Art. 60. Laatstelyk zullen van deze instructie en reglement de nodige exemplaaren, het zy voor het geheel of in extract, gedrukt en, van weegens de hooge regeering deezer landen geaathentiseert, afgegeeven en geafflgeert worden op alle de schr^'f-comptoiren van de Comp% voorts aan het gemelde gestigt en aan de administrateurs van de pakhuizen, mitsgaders aan alle andere plaatzen, alwaar heeren directeuren zullen oordeelen zulks nodig te zyn, ten einde niemand, die dit aangaat, eenige ignorantie kan praetendeeren*

Mi 1700. W. A, ALtlNÓ.

Nog bepaalde de Regering:

1® van 's Compagnies lijfeigenen ait het amtiacht»qoartier ten dienste van bet gestigt aftestaan agi stuks om aldaar permanent verblijf te houden, in steede van de bevoorens bepaalde coelies;

2^ de in 't gestigt logeerende pennisten te verpligten om zig des Woensdags en Satardags middags in den wapenhandel te doen onderwijzen;

3^ de heeren directeuren te accordeeren voor eerst het doen eener beleening op het gemelde gestigt van rd' 10,000 tegens de interest van 6 procento in 't jaar;

4' een favorabel aanschrijven aan de ministers en bediendens

van de respective buiten-comptoiren te laten afgaan tot het

doen eener collecte ten behoeve van het meermelde gestigt.

Op 18 Augustus 1798 moesten de directeuren en regenten

van dit gesticht de hoofden der schrijf-kantoren herinneren

aan hunne verpligting tot het halfjaarlijks indienen van

conduite-lijsten van de op hunne kantoren bescheiden pennisten

(art. 19 en 20 van de instructie).

4^^. Verlenging van den termijn voor het overschrijven van vaste goederen^ enz. — Bepalingen op hdt emanciperen van slaven.

Op de voordragt door het eerwaarde collegie van heeren Schepenen is goedgevonden om het op den 9tV^ September anni passati bepaalde en met den 6®° April aanstaande te expireeren termyn van overschryving van vaste goederen en emancipatiên van lyfeygenen nog voor den tyd van zes maanden te pro- longeeren.

En is tevens besloten: 1^ onder deze prolongatie en order tot het volbrengen der emancipatiên te begrypen zodanige lyfeygenen, als door hunne lyf- heeren of vrouwen by uiterste wille van het juk der slavemy zyn ontslagen, onder voorwaarde, dat zy zei ven de kosten van hunne vrybrieven, etc. zullen moeten betalen,

W. A. ALTINO. SS$

op dat de zdveD by de respeciive eompagnien kannen ingetrokken worden en hunne vryheid komen te genieten, wyl zy anders door de testamentaire executeurs als slaven worden aangehouden en dus, contrarie de begeerte van de testateuren of testatricen, in de dienstbaarheid blyven;

V de boete van rd' 25, op het emancipeeren van slaven bepaald, voortaan te laten voldoen uit de nalatenschappen der lyf- heeren en vrouwen, indien de boedel meer dan rd" 2000 komt te belopen, terwyl daar tegen de erfgenamen en executeuren van boedels, die beneeden de .2000 rd' belopen, zullen kunnen volstaan met het betalen van de helft van voorschreven bepaalde boete voor ieder van sodanige lyf- eygenen, als door der testateuren of teslatriees uiterste wille geëmancipeerd word; en ten

V dat voortaan geene slaaven by testament in vryheid sullen moogen worden gesteld, als ten kosten der nalaatenscbappen van de testateuren en testatrices.

2ü Maart. Toekenning van een middel van beikuin aan de bazen in het ambadUs-kwartier ie Batavia.

Is goedgevonden het voorschreeven middel van bestaan voor den aanstaande te bepalen op rd* 5000 's jaarlyks, om in deser voegen verdeelt te worden, als : aan den baas timmerman rd' 1000,

metselaar » 600,

smit

koperslager

loodgieter

beeldhouwer

400, 400, 3B0, 2S0.

StlCant

lïA^* y^rnieuwing van het verbod legen den uitvoer van poeder' en kandij'Suiker.

Zie ook bij 31 JnllJ 1786 en 9 JonQ 1789.

194 1790. W. A. ALTINÖ.

30 Haart. Last op de buüen-kanlaren aan niemand te vergunnen naar Nederland terug te keeren^ 3vaor en valeer deze Regeering nauwkeurig geïnformeerd is^ hoe i^het met de boeken staat en dat men liquide tram- -bporten kan doerC\

9 April. Bepaling^ dat bij terugkomst te Batavia van militairen van buiten-kantoren hunne wapenen terstond moesten worden nagezien door speciale gecommitteerden^ die van hunne bevinding verslag moesten doen.

20 April. Toekenning van 4 pet. spiUage bij vervoer van teer.

In hel reglement op de in- en afschryvingen was dit artikd vergeten.

26 April. Last op de buiten-kantoren^ »6y hetexteeren «mn eenige onlusten^ alle de contanten^ provisién^ an^ "^munitie of andere goederen^ op trains- of oorlogs- toongelden afgeboekt wordende^ by een apart trains-boek Mn te nemen en hel gemelde boek^ waarby het verstrekte »6n verbruikte separaat en distinct moet worden afge- y>schreven^ na herwaards [Batavia^ te zenden^ ten einde :i^alhier gevisiteerd en geëxamineerd te worden**.

Volgens de Regering was dit eene «navolging van aloude, •heilzame heveelen".

30 April. Bepaling^ dat de predikant voor het eiland Onrust aldaar moest wonen.

INt voorschrift in afkomstig van Heeren XVII°^ en vervat in hunne missive van 9 November 1789, $ 411*

itÖO. W. A. ALTiNÓ. JSK

7 Mei. Interpretatie van het bepaalde op 17 November 1772 nopens het onderhotui van gevangenen.

Het door dese regeering op den 17<'° November 1772 ge- nomen besluit, waar by bepaald is, 't geen aan den cipier van 's Compagnies boeyen tot onderhoud der gevangenen voortaan sal worden loegelegt, en volgens 't welk een maat ryst 's niaands per man word verstrekt, is verstaan in deser voegen te interpre- teeren, dat door de maat ryst drie gantangs sullen worden begrepen, sullende de iaatstgemelde quantiteyl dan ook 'smaands per kop verstrekt worden.

-jj- Mei. Verbod tegen vervoer van particuliere koffij over zee. — - Aanmaning tot waakzaamheid tegen smokkel' handel.

Dewyl dese regeering met grond bedenking heeft opgevat, dat, oDgeagt den verboden handel in coffy, des niet te min met 's Comp^ scheepen particulier aansienlyke parthyen coffy na dé Caab worden overgevoerd en het niet onwaarschynlyk is, dat salks op andere comploiren van de Compagnie meede ge- practiseerd word, zo is mitsdien besloten allen handel, verkoop en vervoer van koffy, niet alleen nader op verbeurte der coSy selve met de vier dubbele waarde (om by aanhaling a uso verdeeld te worden) met allen ernst te verbieden, zo hier, als op de builen-comptoireu, het zy met Compagnies of parliculiere scheepen en vaartuigen, dan wel andersints; met last aan de officieren van justitie en den gecommitteerde tot en over de saken van den inlander daar teegen met alle nauwkeurigheid (e waken ; en voorts den advocaat en water-fiscaal in 't bysonder Ie recommandeeren om by het beladen der rethour-scheepen daar op attent te syn ; maar ook de Caabsche minisiers en de tuinisters en bediendens op de respeclive builen-comploiren te gelasten om te sorgen, dat deese inlerdiclie geobserveerd en aiHen aanbreng en handel dadelyk geweerd worde^ met by- gevoegde verklaring, dat deese orders en schikkingen in 't by-

»UIUT-I0U DEEL XI. t5

Kt 1790. W. A. ALTINa

sonder appKcabel syn op Batavia, CSieriboo, Java, Ambmna en CeyloD, alwaar de Gomp* de coffy cultiveert

En om te meer van het effect deser interdictie versekert te sp, so is tevens goedgevonden om alle administrateurs, aan de- welke de sorge en l)eheering op dit arlicul is toebetrouwd, op het serieuste te gelasten om alle overwigten en procento*s, die hun daar van syn toegelegt en wettig competeercn, sulveren sonder agterhoudentheid aan de Compagnie te leveren tegen den bepaalden prys, op poene om, Ity ontilekking van bet tegen- deel, uit hunne posten gesteld te worden.

Dan, opdat teffens de ingesetenen en de gemeente, die van coffy willen voorsien syn, daar meede na vereisch en tot hun nodig huis-gebruik sullen konnen worden voorsien, so is al verders be- sloten de gemeente by biljette té adverteeren, dat deselve alhier uit de kleine winkel te bekomen is tegens 5 stuivers contant het pond, midsgaders de ministers aan de Caab en der verdere respective buitencomptoiren te ordonneeren om een calculatie te maken en op Ie geeven de benodigtheid van coffy, die ten dienste der ingesetenen 's jaars zal vereyscht worden, om daarna van hier een regulieren eysch te doen en daar meede als voor- meld uit 's Compagnies pakhuizen voorsien te worden tegens ses en een halve stuivers contant het pond.

By overweging wyders, dat de sluikhandel in het generaal volgens de algemeene blyken meer en meer doorbreekt, waar toe het aanmerkelyk seden bederf en de losbandige denkwyse van veele lieden niet weinig contribueert, te meer het genoegsaam onmoge- lyk, ten minsten ten uitersten diOiciel, is de smokkelhandel met een volkomen effect tegen te gaan en uit te roeyen op Batavia door desselfs bysondcrc situatie daar toe en dat men niet alle wegen, canalen en gaten, die daar toe gevonden en uitgedagt worden, kan ontdekken en stoppen, bysonder als de ongeper- mitteerde goederen, die hier, ongeagt alle voorsorge en oplettend- beid, doorslippen en in Compagnies scheepen en vaartuigen en die van particulieren ter sluik ingeladen worden, ter plaatse van hun aankomst een facile, onbelemmerde of ten minsten een oogluikende ontlossing en invoer konnen erlangen, en dat de

17ÖÓ. W. A. ALtlNÓ. iil

jMeoade weitfo, die mm hier sleld tegens allea sluikhandel, geoi volkomen kragt en effect sullen beblj^en, ten waare op de bttten-cQuipteiren meede met alle nauwkeurigheid tegen de ootlossing en uivoer van alle verboden goederen gewaakt ep de orders daar tegen na rigeur geéxecuteert worden, so heeft men ten uitersten noodsakelyk geoordeelt, ter bereyking van hel bedoelde oogmerk, om ook daar omtrent de nodige middelen ran voorsiening en stremming, so veel mogelyk, te beramen ; en wyl men niet sonder reden bedenking moet maken^ dat nagelen, cofly, catoene garens en indigo met 's Compagnies retbour-schee- pen van hier ter sluik uitgevoerd en aan de Caab ingevoert werden, (e meer aldaar geen in- of uitgaande rechten plaats vinden, en bel niet onwaarscbynlyk is, dal sulks aan de Americanen door bon gemaklyk en min kostbaar over en weder varen van dien uithoek een faciele aanleyding kan geeven om sig van die producten meester te maken, bysonder om dat die goederen, so verre de Caab deselven niet kan slyten, niet na Nederland vervoerd kunnen worden en dus aan vreemden moeten worden gedebiteerd, derhalve bedoten om insonderheid de Caabsche ministers ea die van de verdere buiten-comptoiren ernstig te recommandeeren en te gelasten om met de regeering in desen band aan hand te gaan en tot verydeling van allen smokkel- handel meede werksaam te syn en dus daar tegen niet alleen met allen ernst en yver te waken en dadelyk te beletten den aüscheep en verkoop van allen verbode goederen, die soratyds, ongeagt alle voorsorgen, alhier in de scheepen en vaartuigen (er sloik mogten afgeladen syn, maar ook te letten en te sorgen, dal de officieren van justitie en de ecpiipagie-meesters of equipage- opsiglers dese orders volgens hun eed en pligt sonder eenige conniveotie of oogluiking observeeren en executeeren; mits- g^ers de opper- en onder-equipagie-meesters alhier van dese orders te infonneeren, met bevel om by de belading der scheepen sorgvnldig te letten en te waken, dat in deselven geen verbodene ^^ ongepermitteerde goederen voor particulieren afgeladen wor- d^, op privatie van hunne ambten, indien men indertyd mogle ODld^ken, dat sulks, of met hunne voorkennisse mogte syn

22Ö 1^00. S/^. A. ALtJNÖ.

geschied, of dat zy daartoe de handen geleent, dan wel zelre daar in geparticipeert hebben.

En is tevens verstaan hier van de gemeente by biljette Ie informeeren ten einde sig daar na te gedragen.

Btj aanhaling van kofllj zoude de boete (viermaal de waarde) berekend worden a 4 X li stuivers contant per {K)nd.

Chinezen of inlanders, onvermogend de boete te betalen, zouden in de ketting worden geklonken, tot U]d en wijle zij de boete hadden voldaan.

Corapagnie's dienaren zouden, behalve met de boete, naar exigentie van zaken gestraft worden.

Zie ook bij 4/26 Febmarij 1763.

11 Hei. Invoering van de zout-pacht te Padang.

Door den sabandhaar is verslaan de particuliere handelaars te laten informeeren, dat by de aanstaande verpagting van 's Compagnies domainen op Padang geintrodueeerd sal worden het betalen der gewone pagt op het sout, dat aldaar voortaan sal worden ingevoerd.

18 Mei. Verhooging van het invoer^regl voor manufao turen, door vreemdelingen te Batavia aangebragt.

Is goedgevonden de by den invoer van lywaden door vreemde Europeen tot heeden aan de Compagnie betaalde recognitie- penningen in deser voegen te verhogen, als die van Bengale en Souratte met 4 en die van de cust Chormandel met 5 procento, zo dat voor de twee eerste soorten betaald sal moeten worden 1 2 en van de laatst genoemde soort lywaden 1 S procento.

1 Junij. Voorschrift nopens het provianderen van Com- pagnie^s schepen met visch.

Wyl de visch, die aan alle de scheepen steeds voor de heen-

W. A ALTINQ. 229

en lerug-reyse verstrekt word, meestal op de terug-reyse na berwaards slegt gesteld word en veel stank op de scheepen veroorsaakt, zo is verstaan voor den aanstaande alle de van hier na de buiten*comptoiren vertrekkende scheepen met viscli Ie proviandeeren alleen voor de heen-reyse en dus de ministers en bedieudens der respective buiten-comptoiren van dit besluit circulair te informeeren, ten einde de benodigde voorraad van visch by het vertrek der scheepen na herwaards in tyds in gereedheid te hebbeu en te verstrekken, met last tevens aan de ministers en bediendeus van sodanige comptoiren, alwaar geene genoegsame quanliteyl visch te bekomen is or te duur soude te staan komen, om deese regeering als dan daar van ten eersteu te informeeren. Zie ook 20 Augustus 1790.

1 Junij. Bepalingen nopetis Moonclie zeevarenden^ van Soerale afkomstig en in dienst der Compagnie.

De Regering bepaalde :

Vooreerst, dat aan die Mooren alhier niet meer dan agt fflaaaden gage van de verdiende twaalf worden afgegeeveu.

Ten tweeden, dat de Mooren en sarangs, welke sig op Batavia bevinden» hy eerste gelegendheid na Souratte worden terug gesonden.

Ten derden, dat het nimmer aan een sarang of tandal worde toegestaan om aldaar agter te blyven, te trouwen en sig met er woon ter neer te setten.

Ten vierden, dat de Mooren, die sig in 't vervolg in den dienst geéngageert hebben, nimmer worden gesteld onder de sarangs, welke sig thans alhier bevinden en woonagtig syn.

8 Juoij. Bepaling^ dat zieke Compagnie^ s dienaren, in eenig hospitaal opgenomen, hunne halve gage zouden behotiden.

IHt was eene «gunstige dispositie van Heeren Heesters".

J50 1790. W. A. ALTIWQ.

8 Junq. Verslrddehig van tnedicttmeiüen aan hel pm^ nislen-gesticht te Batavia.

Is goedgevonden om 'sjaarlyks ten dienste van dat gesligt uit 's Compagnies voorraad tegen inkoops-prys te laten ver- strekken de hoogst benodigde medicamenten, ten bedragen van rd* 200, om door den presenten bakmeester, die tevens deii dienst van opper-chirurgyn aldaar waarneemd, voldaan te worden.

21 Junij. Vernieuwifig van hel verbod^ uitgevaardigd op 22/25 November 1763 "stegen den vervoer van alle j^lywaden van '« Compagnies sorleering na de Oosiersche "^gouvernementen en Timor, waarvan de Comp' de "ninvoer en verkoop aan sig privatief gereserveerl heefV\

25 Jun^. Ijost op de buiten-kantoren nn 'templeyder y>vaartuigen alle mogelyke overleg te observeerea en in f^de aanhouding van vaartuigen zig na de ardres ie ^reguleeren^ mitsgaders by hel dschen derzdven de gegronde noodzakelykheid daar van aan te tanen, ^met byvoeging^ hoe veele en van wat charter hen "^gepermitteerd zyn'\

3 JalU

Uillooving eener premie van 500 rijksdaalders op hel uitleveren van vijfJavaansche^ valsche munters.

29 Junij. Last op de buiten-kanloren, dal, invanneerde

hwfd-gebieder door eenige ongesteldheid zig tot hel ^^vervaardigen van het generaal verslag van zaken i>of hel beantwoorden van brieven buiten staat bevind, ^daaraan zonder H minste verzuim door de overig y^leeden van den Raad op de gewone tyd zal moeten 1^ voldaan worden'.

W. A. ALTINQ. 431

2 lutij. Beptding, dat hel salut van vreemde oorlog' sdtepen op reeden, waar 's Lands oorlogscfiepen lagen^ door deze zoude worden beantwoord.

Oai onaaDgenaamheden te eviteeren, iDdien die zomlyda Ie duglen zyn", mogt men aan commandanlen van vreemde oorlogschepen » liever iets meer dan ie weinig lionneur •geeveOf zo ala zulks naar de plaalselyke gesleldheid besl zal coDveflieei*en'\

2 Julij. Kennisgave, dat de Regering voornemens ivas assignatiên op Nederland af te geven.

De Regering verlangde 150,000 rijksdaalders aan Neder- Jandsclie ducalen en in Indi6 gangbare, zilveren muulspeciön.

De assignatiên zouden verleend worden in de maand Oclober 1790 en de terugbetaling in Nederland geschieden na de najaars^verkooping in 1791 met 74 stuivers voor deuducaton van 78 stuivers.

9 Julij. Kennisgave, dat de Regering voornemens was assignatiên op Nederland af te geven.

In 's Compagnies casse is verstaan te accepteeren, het zy contanten, dan wel papieren van credit, en daar voor met de maand Oclober aanstaande by preferentie af te geeven assig- natiên op de hoog Edele Heeren XVII°^" aan de geenen, die hunne gelden op de favorabelste conditien voor de Compagnie sallen willen tellen; en hier van een iegelyk by een biljet te adverteeren, ten einde die geenen, die genegen mogten weesen gelden op assignatiên na Nederland over te maken, ten spoedigsten en wel voor ultimo deser ten comptoire van den heer directeur- generaal souden kunnen opgeeven, so wel de som, die zy begeeren te tellen, als hel rabat op de contanten en papieren van credit, waarop zy de telling sullen willen doen, en welke langere lermpien van remboursement in Nederland, als by de Com- pagnie gebruikelyk is, ouder het genot van sekere procento*s

13S 1790. W. A. ALTtNG.

na expiratie vau ses en negen maanden na hel vertonen der assignatiên in Nederland^ genegen syn te conditioneeren. Zie ook 6 Augustus 1790.

9 Jnlij. Verkoop van Chrislm slaven.

De Regering vond goed » te verklaaren, dat, wanneer Cbristen slaven in insolvente of andersints in favoreni crediloruin ^^e- sequestreerde boedels gevonden worden, desclveii wel sullen mogen verkogt worden, dog niet dan aan Christenen van de Gereformeerde en Lulkersche religie".

Zie ook 3/18 Septeml)er 1807.

9 Julij. Voorschrift nopens hel op nieuw in diensl nemen van Compagnies dienaren^ die hun ontslag hadden gevraagd.

Heeren XVU"*" schreven ter zake in hunne missive van 9 November 1789:

Daar het ons al meermalen is voorgekomen, dat dienaarcn. welke haar ontslag om ie repatrieeren bekoomen hadden, egter by het openvallen van eenige post in deselve zyii geplaatst en als dan aldaar wederom verbly ven, moeten wy UËdele doea opmerken, dat wy veronderstellen, dat, by aldien zo iemand op nieuws verzoekt te continueeren of een nieuwe post erlangd, de gevraagde permissie om te repatrieeren geheel cesseerd en dat, wanneer by by vervolg verlangd te vertreklten, hy daar toe op nieuw aanzoek zal moeten doen om voor Ie komen, dat niet iemand, te vooren zodanige permissie hebbende bekomen en zig by vervolg niet wel gedraagende, van dezelve zig ten nadeele van de G<)mpagnie zal kunnen bedienen.

9 Julij. Kennisgave, dat de door de Compagnie dagelijks omgezet wordende rijst op de markt te Batavia verkocht zoude worden voor 6 stuivers de ganlang.

ISlalQ

W, A. ALTINO. JSJ

Nadere regeling der briefporten.

Bij missive van 3 December 1789 bepaalden Heeren XVII"^|> ter zake het volgende :

Met opzigt tot de briefporten^ waar omtrend UEdele de Tffdom verzoeken voor gouverneurs van Java, Halacca en de groote Ckist, onder te kennen geven, dat UEdele gewenscht hadden insgelyks geêximeerd ie zyn, uit hoorde dat zulks aan zom- mige onder-geschikte en mindere gequalificeerdeus was te beurt gevallen, moeten wy remarqueeren, dat de exemtie van de hoofdgebieders van de Westersche coroptoireu en van deCaab de Goede Hoop van de belaaling van briefporten alleen betrekking moet hebben tot de correspondentie, welke zy direclelyk onder- hoaden met den heer opper-bewindbebber en met ons of met de leeden van het bewind en 'sComp" ministers, waarom wy gaarne dit zelfde toestaan aan de raden van Indiê, als meede aan den gouverneurs van Java, Malacca en van de groote Oost, doch bepaaldelyk tot geene andere brieven als de voormelde, welke derhalven alhier afzonilerlyk met Comp' secretarieele papieren zullen worden verzonden; terwyl yan alle andere volgens de daar op geslaagen stempels het bepaalde port ook door de voormelde, geëxcipieerde perzoonen behoord te worden betaald, met nadere uitzondering echter van den Gouverneur Generaal, Directeur generaal en ordinaire raden van Indien in der lyd, die voor alle brieven, zonder onderscheid, zullen vry zyn, terwyl wy echter vaslelyk vertrouwen, dat alle de voor- ineUe, geêxipieerde perzoonen de brieven, welke, aan parti- culieren geaddresseerd, onder hun couvert mogten worden ing^looten, zullen overgeeven Ier bezorging op de ordinaire wys en teegen de gewoone briefporten, ten profyte van de Compagnie, ten einde alle misbruiken, welke zelfs huns ondanks daar in zouden kunnen worden gepleegd, te weeren.

15 Julij. Bekendmakingy dat de Bataviasche diakenen op 21 Julij 1790 openlijk in de Nederduitsche kerk rekening en verantwoording zouden doen van hun be- heer der armen-gelden gedurende het jaar 1789,

45* 1^90. W. A. ALTINQ.

23 Julij. Kennisgave, dctt de hank-coHrmA en bmk van leeuing mn den 23" JuUj tol den 9" Augmlus 1790 gesloten zoude Utjven.

Zie ook S7 Augustus 1790.

23 Julij. Verbod voor Engdêchen te BaUnm feederen in te voeren en te verKoopen.

Is verstaan aau de in 't vervo^^ van lyd alkier aankomende Engebclien geen permissie (ol doo invoer cu verkoop van goederen te geeveii, mitsgaders den sabandbaar en lieenl- meester te qualificeeren om hen by aankomst van deexe dispositie direct te informeeren.

27 Julij. Vernieuwing van hel bepaalde op 31 JtUij 1753 en 27 September 1765 nopens hel verstrekken van medicijnen aan Compagnie's dienaren.

Nogmaals werd uitdrukkelijk gelast >by het eisschen van •medicamenten het getal der koppen, voor dewelke dezelve •geêischt worden, te noleeren".

27 Julij. Verhooging met een rijksdaalder *smaands van hel tractement der sergeanten, korporaals en soldaten van de kompagnie inlandsche Christenen te Batavia.

30 Julij. Voorschrift nopens hel ^coUationeeren der y>papieren*\

Is verstaan de bedienden», die jaarlyksgecommilteertwordea tot het collalioneeren der papieren, by een aparte waerschouwiD^ voor te houden, niet alleen om te teekenen voor de pai^ieren, die ze gecollationeert hebl)en, maar ook te zorgen, dal de collatie mei alle nauwkeurigheid geschiede, of dat zy anders veranlwoordelyk zullen gehouden worden voor de defecten eo abuisen, die door inattentie en verzuim nadeirhand zullen worden onldekt in dezelve plaats te hebben.

W. A. ALTtNQ. J5JJ

6 Afigiistas. ¥omwmrdmt wMrop de Regentig Mssignati^ op Nederland wüde afgevea.

Vennits de op 9 JullJ 1790 gestelde voorwaardeD geen bruikbaar i'esQliaat hadden opgeleverd, bepaalde de Regering nu

voor de eene belvl in contanten en voor de andere helvt in credit- en halv in ban k-brie ven gelden in Compagnies kas Ie accepleeren en daar voor met October aanslaande assignatién te verieeuen op de heeren Heesters om in Nederland op den gewonen tyd, dan wel na Yerioop van zodanige langere termpen, onder hel genot van 4 rdS als de leiders zullen opgeeven, vol- daan te worden met 70 stuivers voor den dukaten van 78 stuivers; en hier van de gemeente by billet, zo wel te ad verteeren, als dat die geenen, die geneegen zyn op deze voorwaarden gelden in Compagnies kas op assignaliën te tellen, daar van opgave zullen moeten doen voor ultimo dezer maand ten comptoire van den heer directeur-generaal om daarna finaal te kunnen disponeeren over de som, waar voor deze regeering op de voor- melde condllien in dit' jaar assignaliën zal laten afgeeven'.

Hel resultaat hiervan was, dat de Regering op 16 September 1790 goedvond:

Dewyl gebleeken is, dat de ingevolgeii bel besluit van den 6** Aaguslus jongslleeden opgegeevene gelden, bestaande voor de eene helvt in contanten en voor de andere helvl in brieven van credit en halv in bank-brieven, bedraagen eene somma van rd' 974789 :S6, daarvan te accepteeren 30 percenlo of rd' 292437 en daar voor in de aanstaande maand October te laaien afgeeven assignaliën op de hoog Edele Heeren Zeventienen, betaalbaar na het aflopen der najaars- verkoping van 1791 en ▼oorjaars-verkoping van 1792 met 70 stuivers voor den dukalon van 78 stuivers; en de gemeente daarvan by billet kennis te gceven en tevens te informeeren, dat de lelKtig dier gelden al noelen geschieden voor primo October aanslaande en dat iM dien einde een ieder zich ten spoedigsten aan het comploir

856 1790. W. A. ALTINQ.

van den heer directeur generaal zal moeten opgeeven, aan wien de te telleue gelden moeten worden geremitleerd.

9 Augustus. Maatregelen tegen brand in de Chinesche kamp te Batavia.

Vermits bleek, dat aan de Chinesche hoofden te Batavia geene mededeeling was gedaan van het bepaalde op 25 Haart 1768 (deel Vill, bladz. 359 vlg.), bepaalde het collegie van Schepenen, dat de 505« in de Chinesche kamp langs den groeten weg staande, door Chinezen bewoonde huizen zouden worden ge- nummerd en dat de kapitein-Chinees aan elk dier buizen zoude doen argcven een tjap, behelzende, dat blJ brand uit elk huis één man zich bij den brandspuit zoude moeten voegen om dien te lalen werken.

Deze maatregelen zijn den 10^* Augustus 1790 door de Regering bekrachtigd.

16 Augustus. Wijziging van hel bepaalde op 15 Januarij 1788 nopens de verzending van papieren naar Neder- land.

Voorlaan zoude voldoende zijn het zenden aan de kamers iu het Zuider en Noorder kwartier van een stel van alle brieven, door de Indische Regering aan Heeren XVII"*^° geschreven, item van alle brieven, met de buiten-kantoren gewisseld, alsmede van alle resolutien en besoignes van de Indische Regering.

Op de buiten-kantoren moesten dadelijk ingetrokken worden »de meerdere klerken en schryfgereedschappen", toegeslaan in gevolge het bepaalde op 15 Januarij 1788.

16 Augustus. Bepaling, dal in Nederland beproefde geweren in Indiê niet op nieuw beproefd behoefden te worden.

W. A. ALtiNQ. itl

i6 Augustas. Vergunning voor particulieren^ onder be- taling van de bij besluit van 12 September 1748 bepaalde recognitie^ contanten naar Indië te zenden.

Deze Tergunning, door Heeren XVII°'° verleend, heet eeoe Ternieawing van hel boven aangehaalde besluit, hetgeen echler niet is aangetroffen.

Welligt is zulks een in Indiè niet afgekondigd besluit van Heeren XVU»^».

20 Augustus. Bepaling^ dat de groot-kassier, altvat ten behoeve der Compagnie in papiereti ontvangen of betaald moest worden, voor de helft in brieven van krediet en voor de andere helft in bankbrieven zoude ontvangen of betalen.

20 Augustus. Verstrekking van gedroogd vlcesch (dendeng) aan Compagnies schepelingen.

Door den commandeur en opper-equipage-meester te kennen gegeven zynde, dat de heer directeur-generaal aan hem vertoond had eenige monsters gedroogd vleesch of zogenaamde dinding, die zeer goed van qualiteit was, en dal hy de verstrekking daar van aan de scheepelingen, in stede van gedroogde visch of karwaat, verre preiereeren zouile, te weeten, zo de verstrekking daarvan halv in gedroogde visch of karwaat en halv in gedroogd vleesch of dinding gedaan wierd, te meer, dewyl hel gedroogde vleesch op lange reizen zich beeter preserveerde en die onaangenaame reuk niet van zich gav als de gedroogde ▼iflch; zo is dien conform goedgevonden en verstaan voor het vervolg die verstrekking te laten geschieden voor de helvt in gedroogde visch of karwaat en de andere helvt in gedroogd vleesch of dinding.

Zie ook 1 JuniJ 1790.

20 Augustus. Verpachting van de Javasche domeinen. Op het gedaan verzoek door de Javasche ministers is goed-

4S8 17d0. W. A. ALtlNÓ.

gevonden en verstaan han te qualïleceren de sabendhaiTeii en verdere domainen op en langs die kust weder voor den tyd van drie jaaren Ie verpachten, ingaande roet primo Januari 1791 en eindigende met ultimo December 1793, op al zulke conditien en voorwaarden, als waar voor die de laatste maal in 1787 verpacht zyn geworden, in hoop, dat, niet tegenstaande de beduchting der ministers voor eene aanmerkelyke verminderisg' derzelver, uit iiooMe het geld gebrek lot in den hoogslen graad is toegenomen en de handel genoegzaam ten cene- maal vervallen is, echler een voordeelig rendement het tegendeel zal bevestigen.

26 Augustus. Voorschrift nopens •onbekwaam** zeildoek.

Te vooren gekomen zynde, dat, wanneer op Ceilon onbe- kwaame zeilen van de scheepen en niinilere vaartuigen worden geligt, dezelve door eene commissie ten overstaan der equipage- opzichters worden gexamineert ter ontwaring, waartoe dezelve best in dienst van de Compagnie noch kunnen worden gebruikt, hetzy tot prezennings, dan wel (ot ander emplooi; en dat,by bevinding, dal zy tot deeze of geene bepaalde eindens kunnen dienen, dezelve als dan dadelyk daartoe worden versneedea om zodanig te worden ingenomen en verantwoord; en dat voorts ook al het overige, anderzinis noch bruikbaar zeildoek van diergelyke onbekwame zeilen wordt losgetornd en nage- meelen om almede in dier voegen ingenomen en verantwoord te worden ; zo is, naar dien die schikking in alle deelen nuttig is bevonden, goedgevonden en verstaan dezelve den ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren cireulair aan te bevoelen.

27 Augustus. Kennisgave, dat de hank-couranl en bank van leening op 1 September 1790 heropend zouden worden.

Eene commissie had bevonden, dat beide banken » ten nutte

van het gemeen" werkzaam konden blijven. Zie ook 23 Julij 1790.

W. A. ALtlNé. i%^

SI Ao^alHs^ Kennisgave^ dal de Begwing voornemens um ilmt i^i^ufe diamanlm^ rotan^ paircetein^ ^amar%nde^ Ujnmadet^ Bengaalsche z^den stoffèit, benzoë en ebbew» hml op vradu naar Nederland te vervoeren.

Dewyl men verondersteld, dal er in de naar Nederiand ge- prejecleerde scheepen eene genoegaaarne ruimte zal weezen om goederen op vracht te kunnen vervoeren, zo is goedgevonden en verstaan weder, ze als in het voorleden jaar heeft plaats gehad, goederen op vraebl naar Nederland te accepteeren en (Ie gemeente daar van by billet te informeeren.

2 September. Opberging der wapenen van de Bataviasche ickuttery^ in de wapenkamer.

Op het door den heer raad extra- ordinair en collonel der kirgery, Jtobannes Siirerg, geilasin verzoek is goedgevonden en verstaan de gewceren en wapenen, die Ibans onder berusting, 10 der Europeescbe, als inlandsche Imrgery zyn, voortaan, na 4e vfiilhragle exercitie, in de wapenkamer terug Ie laaten geeven ^ vervolgeps daar van weder alleen zo veel te doen verstrekken, als nodig zs^l zyn tot het optrekken der wachten» om daardoor voor te komen, dat geene geweeren absent raaken.

U September. Bepalingen nopens het pennisten^gesticht te Batavia.

Op de doQr heeren direcleuren en regenten van het gesticht <ler pemuslen gedaane voordracht is goedgevonden en verstaan : 1* de baazen der respective schryf-comptoiren te gelasten de kostgelden van de pennisteu, welke ziek in het gesticht zyn, naaodelyks, onder overgave van eene exacte notitie, af te geven aan den heer directeur en kassier van het gemelde gedicht. Jan Hendrik Wiegeman, naar dien gemelde hoeren directettren en regenten bepaakl hebben» dat da zieken in bet gebelde gestmhl, die goed logies, eene goede oppassing,

i4Ö ^700. W. A. ALtiNQ.

extra ordinaire spyzen en de nodige medicynen ter honner herstelling hebben, geen kostgeld zullen genieten; 2® het getal der pennislen, welke in het gesticht zullen mogen aangenomen worden, voor het vervolg te bepalen op 80

stuks en vryheid te verleenen den geen, welke zich boven dat getal aandient, ar te wyzen of wel ten zynen eigen kosten of voor reekening van den baas van het comptoir, waar op zodanig een mogt besclieideu zyn, ter inwooning binnen het gesticht aan te neemen, onder betaling van vier dukatons aan den bakmeester, buiten lasten van hei gesticht.

• *I o^ob^^'' Uitschrijving van een dank' en bede-dag.

24 September. Oprichting van een hospitaal op het eiland Purmerend.

Belangrijke sterfte onder het personeel op Onrust maakte

voorzieningen noodig, waarom de Regering besloot:

1® enz.

2^ alle de zieke, Europeesche timmerlieden en zeevarende, welke thans, zo in het hospitaal op Onrust, als in het aldaar liggend zieke-scbip zyn, over te laten brengen nasir het eiland Purmerend in het aldaar staande gebouw, geschikt voor de leproozen, en ten dien einde den fabriek te qualificeren om in dat gebouw een scheymuur te laten optrekken om de weinige leproozen, die zich aldaar be- vinden, afgescheiden van de andere zieken te laten blyven en voorts eenige vengsters en luchlgaten meer in dat gebouw te maken, na maten nodig zal zyn tot de bekooming van toereykende verFche lugt in het zelve;

3® dewyl het getal der leproozen sedert de laatste jaaren zeer vermindert is en thans maar in 9S personen bestaat, mitsgaders de helft daarvan gezond en zonder besmetting zp, is verstaan het hoofd der chirurgie, de inspecteurs der leproozen, neevens de buiten-regen ten van da t godshuis te qua- liRceeren eene nauwkeurige examinatie der voormelde, zich

W. A. ALTINQ. i4l

Ihans op dat eiland bevindende leproosen te doen en daar van aan deeze regeering distinct berigt te doen, ten einde die geen, welke bevonden voorden niet besmet te zyn, van daar naar hel eiland Edam« ingevolge het bepaalde by het 13"^ ariicul van de ordomantie voor dat godshuis, te ver- plaatsen om aldaar tot Gomp" dienst gebruikt te worden;

4* den opper-chirurgyn van het eiland Onrust te benoemen lot binnen-regent van het voormelde op Purmerend in te richten hospitaal en aan den zelven te demandeeren de inipotenten, buyten de medicynen, ook te voorzien van de nodige spyze en verversching, met ordre zich daar omtrent te reguleeren na de schaf-ordre en inrichting, die ten opzigte van het buiten-hospitaal alhier in gebruik is en plaats heeft, en ten dien einde een copia daar van aan hem te laaten toe- komen, alles onder het opzigt van den baas van Onrust als bollen-regent, waartoe denzelven by deezen word benoemd, en verder onder het generaal bestier der buiten-regenteu van de Bataviase hospilaalen; mitsgaders te bepaalen, dal de in genoemd hospitaal zig thans bevindende en nader in- koomende lyderen, even als in andere hospitaalen gebruikelyk is, de helft hunner winnende gagie zullen moeten missen en zulks te laaten ingaan met primo deezer maand September ;

S° den voormelden binnen-regent voor eerst te laaten inwooneii in het huis van den pi*esenten binnen-regent van het leproozeu huis en de onder-chirurgyus in de wooniiigen van die van dat huis, tot dat daar omtrent een nadere schikking zal zyn gemaakt;

6* aan den genoemden binnen-regent van het hospitaal toe te voegen twee bekwaame onder-chirurgyns om in 't hospitaal dienst te doen en een om op het eiland Onrust te verblyven om by ongelukken van beenbreuken of anderzints present Ie zyn en de nooilige huipe te kunnen toebrengen en deii- zelve daar toe aldaar een bekwaame plaats aan te wyzen ; voorts hel hoofd van de chirurgie op te dragen de bezorging daartoe van nog een bequaani onder-chirurgyn, ten einde aan het oogmerk beantwoord worde; en

^LUUT-MKi DUL XI. 16

S4t 1790. W. A. ALTINÖ.

7^ te notearea, dat ordre gesteld is, dat de lykea van de overleedenen voor i vervolg op 'l eiland Engelsch Oarust en niet meer op Purniereod begraaven zullen moeien worden, en voorts die ordre te approbeeren. Zie ook 5 November 1790.

5 October. Bepaling van het zegcl*geld voor kwüaniién wegens verkochte slaven.

Op de door den heer raad extra-ordinair. Jan Hendrik Wiegerman, als commissaris van het klein zegul gemaakte bedenking, dal de Iransporten van slaven, die ter dezer hoofd- |)laals van eklers te koop worden aangebragt, or geschreeven zyn op gezeeguld papier, of alhier zodanig gecoucbeerd worden, en dal daar en tegen van alle de slaaven, dewelke alhier per pablieke vendutie verkogl worden, hel zy door vendumeeslers. den curator ad-liles of secretarissen der respective collegies, daar loe gewettigd, enkeld verieend worden bewyzen of qnitanlien op ongezeeguld papier, is goedgevonden en verslaan de vendumeesters dezer stad, lienevens den curator ad-iites, zo wel als de secretarissen der respective collegien, welke geqaali- ficeerd zyn publieke verkopingen van slaaven te doen, te gelasten voor hel vervolg geeoe quitanlien aan den koopers van slaaven ie verleenen, als die geschreeven zyn op gezegukl papier, en daar omtrent de volgende schikking te observeeren: vooreene quitanlie van een of meerder slaven, gekogl voor rd' 500 en

daar boven, op een zegul van rd* 5,

boven de rd« 400 tol 500 rd"* op een zegul van . » !2, • » » 500 > 400 » > ■ » » . » 1^

■ » ■ aOO ■ 500 ■ » » » » 56 stuivers,

» » » 100 9 200 > inclusive op een zegel

van S4 » ,

en voor de waarde van een honderd rd' en daar

beneden np een zegul van 12 > «

en het l)e<lraRgen van die zeguls ten lasten der koopers Ie brengen, dewyl voor die geenen, welke in slaat zyn dnnif

W. A. ALTINQ. 14^

siaaveo te k(N^n, ook dat roeerder bedraagen der zeguk niet beswaarlyk vallen zal; doch aan een ieder vryheid te laten om, by verkoop van slaavcn uit de hand, op de gezegulde transporten of quitanlien de overschryving te kannen doen, invo^n thans in gebruik is; voorts hier mede de ordonnantie voor bet klein zegul te doen ampliéeren, van dit een en ander de gemeente by billet kennis te geeven en zulks circulair naar de respeetive buiten-comptoiren Ier observantie aan te beveelen.

12 October. Voorschrift nopens het ontvangen per pro- curaiie in Nederland van Compagnies assignatiën.

Dewyl door zommigen niet schynt begrepen te zyn de door de heeren Meesters gestelde order omtreod de verandering in de extensie der assignatiên en boogstdezelven uit dien hoofde 1>y generale missive van den 9^° November 1789, § 313, tot elacidalie wel hebben gelieven te melden, dat niet de geene, welke het geld in Compagnies cas teld, met een procuratie bdioeft te magligen den geene, aan welke de betaling in Eoropa moet geschieden, maar dat het verlangen van wel- mdde heeren Meesters alleen is geweest, dat die geene, welke geregtigd is om den inhoud der assignatiên in Europa te oDlfaDgen, wanneer tot die ootfangsl in persoon buiten staat is of zulks niet verkiest te doen, dat zo een houder als dan die geene, aan welke hy die assignatiên ter ontfang overgeeft, mei een behoorlyke procuratie daar toe qualificeerd, zo word de gemeente hier van by dezen geadverteert, ten einde zig bier na te kunnen reguleeren.

15 October. Verbod tegen de betaling van door inlatiders geleverde producten mei goederen in plaats van met geld,

Dewyl de gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander ais een der voornaamste, zo niet de eenigste reeden

244 1790. W. A. ALTINQ.

van de traage en niet noemenswnardige voortgang der cnllare in hel regentschap Crawang aanhaalt de slechte betaaling der geleeverd wordende producten, naar dien den hoofden der tjoetaks hunne producten» in slede van met geld, voor meer dan drie vierde gedeeltens mot goederen» als amphioen, kleedjes, ganibier en meer andere, betaald worden, die zy, mindere hoofden, dan wel verplicht zyn legens noch veel hoogere pryzen den gemeenen man op te dringen, die dan nog daar en boven met hel gewigt word gekneveld, is goedgevonden en verslaan hem Ie qualificeeren de voornoemde betaaling met goederen voor het vervolg ernstig te verbieden en tegen te gaan, ten zy gemelde hoofden tot de aanneeming daar van vrywillig geneegen zyn.

15 October. Voorschrift nopens levering van katoenen garen in Krawang.

• Naardien de gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander geallegeerd heeft, dat de kapas in het regentschap Crawang meest in 't wild groeit en het zeer beswaarlyk vallen zal den inlander tol een spinzel Ic animeeren, dat fynder is als het reeds geleeverde, dewyl ze daar voor van den regent gecne bclaaling erlangen en dit van oudsher eene ingeslopene coslume is, zo is goedgevonden en verslaan hem fe qualiGceeren die coslume af te schaffen en na onderzoek deze regeering op te geven, wat aan den regent uit de leverantie van kapas naar billykheid zoude kunnen worden toegelegd. Zie ook 31 Decenaber 1790.

15 October. Afschaffing van hel toppen van kofftj-boomen,

Dewyl men op Tjanjour een proef genomen heeft met de | koffy-boonien Ie toppen en dezelven veel minder vruchten hebben afgegeven dan de ongelopte, gelyk men daarvan op l'lsle de France ook schielyk is afgestapt, zo is goedgevonden van bel voornoemde toppen af te zien en by de praesente schikking van

W. A. ALTINQ. 24S

droging en ontbolstering der kofly-boouen te eonünueeren, vermils de door den Pranscheu schryver, Le Monnier, beschree- veu stoof-kamer en wind- en water-molens zeer hoog in kosten zouden lopen en by den inlander niet in te voeren zyn.

15 October. Regeling van het toezicht van inlandsche hoofden op de koffij-aUluur.

Is goedgevonden de respective hoofden der districten van hel regentschap Tjanjour ernstig te doen recommandeeren eeoe betere nakoming hunner plichten in het hun opgedragen ^ezag en te gelasten om ten minsten twee malen in het jaar, eeos by de planting en eens by het inzamelen der kofiy, present te zyn en dan nog eens den Europeeschen opzichteren te verzeilen by bet doen der ronde in hunne districten, naar ilien zy zich steeds op de hoofd negory ophouden en hun ilistrict aan het opzicht van een ingebei overlaten; en voorts hun noch in 't byzonder te laaten recommandeeren by bet doen dier ronde geene inwoonders absent te houden, zo als tbans nu en dan wel geschiedt.

lo October. Verbod voor inlandsclie regenten mindere lioofden eigenmagtiy aan le stellen.

Vermits de hoofden der tjoetaks van Tjanjour en Djampang meesl altoos lievelingen en aanverwanlen van den adipatty zyn en met die posten gebeneficecrd worden en er daarom veele gevonden worden van een slechten en luien aart, die zich met de hun aanvertrouwde landen weinig bemoeyen, is goedgevonden en verstaan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander te qualiliceeren de regenten aan te scbryven om in het vervolg geene mindere hoofden op eige aulhoriteit aan le stellen, maar dientwegen met hem, gecommitteerde, steeds te consnieeren: en om hunne bewyzen van aanstelling door zyue liandteekening en cachet te approbeeren.

S46 1790. W. A. ALTINQ.

mits met alle bescbeidenlieid daar omtrenl te werk gaande en die bewyzen gratis afgegeven worden.

15 Oetober. VrijstdUng der ingezetenen van Buüenzorg van den aanplant van kofftj-boomen volgens de inslrtuiie,

Dewyl de inwoonders van het land Buitenzorg meer vermogeD hebben dan die van Tjanjour, meesl gezeeten lieden zp eo geene aparte plantages, maar de hun opgelegde 1000 pees bóomen meest by hunne huizen en in de vrucht-thuinen aan- gelegd hebben en zy hunne contingenten behoorlyk opbrengen en veelen vry wat meer dan 1000 pees lioomen aanplanten en het dienvolgende die menschen zeer hard zoude vallen, indien men hun wilde dwingen hunne plantages volmaakt naar de instructie aan te leggen en de vruchtboomen, die in de tuinen in overvloed staan, te ruineeren, is goedgevonden en verstaan te permitteeren, dat de gemelde inwoonders van Buitenzorg continueeren by de praesente methode van aan- planting der kofly-boomen, in verwachting, dat de leverantie van daar steeds mede zal vermeerderen.

22 Oetober. Verbod tegen den uitvoer van olij, geschikt ter verlichting.

Mits de thans alhier plaats hebbende schaarsheid aan oly is goedgevonden en verstaan den uitvoer, zo van klappus-, kadjang-, kamirie-, raap- en olyven-oly, als van alle andere soorten, die tot het branden van licht kunnen gebruikt worden, te interdiceeren op poene van confiscatie en de vier dubbelde waarde van dezelve daar en boven, ten behoeve van de officieren, die de calange zullen doen.

22 Oetober. Wijziging van het octrooi der Amphum- sociëteit.

Dewyl het nadeelig denkbeeld, het welk hun WelEdelboog achtbare omtrent de directie dier sociëteit schynen te hebben

W. A. ALTUiQ. 847

opgevat, veel al veroorzaakt kan zyn door de onvergeooegde opgave van soromigen der deelhebbers, die geen begrip hebben yan het papier van credit en ook onkundig zyn van de be- bandeUng van zaaken by de sociëteit» en het dus ter wegneenting vao alle vermoedens, als of zy door de directie van de sociëteit benadeeld wierden, noodzakelyk zoude zyn, dat die geenen hunner,

welke minder dan 10 actiën bezalen, mede het recht hadden

•

^maod hunnentweegen te qualificeeren om by de gewone, zes maandelyksche vergadering der sociëteit sessie te hebben en alzo gelegendheid te bekomen kennis te krygen van zaaken, relatie hebbendo tot de sociëteit, te meer er thans maar een gering getal deelhebbers is, dat het voor een hoofd-participant bepaalde getal van 10 actiën heeft, zo is goedgevonden en verstaan het 1^^^ en 13^ articul van het octrooi van gemelde socieleit van den 30^° November 174S in dier voegen tealte- reeren, dat zodanige deelhebbers, welke 4 a 5 actiën en daiar boven in eigendom by die sociëteit bezitten, gereekend zullen worden hoofd-participanten te zyn en mits dien sessie zullen bebben in de gewoone, generaale vergaderingen van genoemde sociëteit; en welmelde sociëteit van deze dispositie te informeeren, teo einde daar van aan de respective deelhebbers, zo hier als io Nederland, kennis te kunnen geeven. Zie bij 2 September 1788 en 15 Maart 1794.

Hoezeer het octrooi op ult^ December 1792 expireerde, heeft toch de sociëteit gedurende het geheele jaar 1793 van hare privilegiën genoten en gewerkt, alsof zij nog een wettig bestaan had.

4 November. Last op de buiten-kantoren jaarlijks ^vroeg- •iydig'* naar Batavia op te zenden zekere lijsten^ henoodigd voor het ^generaal verslage'.

De modellen dezer lijsten waren de volgende:

248

W. A. ALTINQ.

o 2i-

< 1

?9>

3 fD , ff 3;!

, 1

Palembang

Japan

Malacca

Bengalen

Geilen

Surattfi

■■■• '

Ambon

Ternaten

Timor

•

Winsten en lasten volgens de

memorie van menage van

1 May 1753 en 9 May 1755.

Winjiten.

•

Lasten.

—

Winsten.

Winsten

en lasten

in . . .

Lasten.

. _

Restant.

Crediteuren.

Metaal.

e»

a o a

■

a ©

•

< e: Ci

1 r» C

N «

« m

—

Yzer.

Mortieren.

—

Houwitsers.

Snaphanen.

C5 i

•

Vuursteenen.

Houwers.

Pistolen.

Garbynen.

— - - —

Barken.

< ea

a a

•

Ghialoupen.

Pantjalangs.

Losvaarluigen. Roeyschuiten.

— - - —

Buskruit voor e jaar, resolutie Maart 1779.

en 19

DO 1

Buskruit verbruikt in een jaar.

B B

§•

IS--

8 1

Restant buskniil.

Ponden bus- kruit.

< a

• «

Contanten.

Goyangs ryst.

W. A. ALTINQ.

349

-aspood

I 3

c «

-o

m e

-3

u o

IBeioi

'apnsop isoaip audAig

-3(|d8a8s|Beqiiiy

'dpadJCA992

-ij»|ni{Viy

•JLidjIBAeo

'JLiaiaeju]

-adipani|699aa<)

'di|A|ai|j9^

•anbiinoj

'idaqed

oeAauocnafi

c o

«:«

•

a. S

CL.

'aaoiqdmy

'jaifinz ^pae^

l«il.

'aiJBMz *jadaa({

*jadoi| jFe]^

'aain^ej^

'ua^ojj

•Xiao^

'paoBa Jl

:s S V. %ï a

co o

"ia S-S

a a a 13 9

• S « «3

6C»« oJS ceO 0 Q:=— fr-

S S 2 •C2>

rs o

3S0

W. A. ALTINQ

50 50 rt 2r ö a> gt o r> w «Tj as Sr ^ 50 H a! H w >

p» E S fi»

O a» 3 o

5> ^

P»

9 9

9 g »

'y) a» Q> o

►1 9

Kerkelijke.

Zeevarende.

MiliUe.

Artillery.

Tolaal.

Dooden.

Mans.

Vrouwen.

Jongens.

Mysjes.

es <

Geboren.

Gesiorven.

•3

Uetaal.

Yzcr.

9 © 9

Mortieren.

Houwitsers.

Spaphanen.

Vuursteencn,

Houwers.

Pistolen.

< ft: »

-1

Carbynen. Barken.

Chialoupen.

Pantjallangs.

15'

^

«;

fft

Tr;

►-

»<

•«

Losvaartuigen.

Roeyschuilen.

s e; on

W. A. ALTINQ. 281

De boekhouder-generaal te Batavia maakle met behulp deier lijsten een » generale'" lijst, welke naar Nederland werd opgezonden.

5 NoTember. IndiemlsleUing van 18 Mluks manslaven** bij hei T^jangsl nieuw opgerigle** hospitaal ten eilande Purmerend.

5 November. \ oorschrift nopens Compagnie* s slaven, die eenig handwerk konden uitoefenen.

Ter voorkoming van alle verwarring en verkeerde opgaven, die omtrend de van hier na de buiten-comptoiren versonden wordende ambagts-lieden uit Comp** slaven in der tyd souden kannen ontstaan, is goedgevonden en verstaan den fabriek te demandeeren om voortaan, by afzending van slaven naar de buiten-comptoiren, by de opbreng derzelve te noteeren, of zy èen ambagt kennen en welke.

16 November. Yoorschriflen nopens den jaarlijkschen 3opneem*\

De buiten-kantoren werden gelast:

1® den jaarlykschen opneem onder ultimo Augustus met de nauwkeurigste accuratesse te doen en door de daartoe be- noemde perzoonen daar voor den eed te laten prestoeren;

2* de inkomende raporten van den opneem aan de negolic' iioekhouders ter hand te doen stellen om dezelve te confron- teeren en te vergelyken tegens de waare restanten, die hy de negotie-boeken worden aangeweezen en te vinden zyn;

3* het kostende van al, het geen ontdekt word by den opneem minder te zyn, dan de boeken dicteeren, door die het incnmbeert uitkoops te laaten vergoeden of onder behoorlyke borgtogt op reekening te stellen;

4* het kostende van al, het geen de opneem meerder aanwyst dan het restant der boeken, in zo verre het spillage geevende goederen zyn, aan den deel- of belanghebbers tegens

258 1790. W. A. ALTINQ.

inkoop8>prys, voor zo verre omtrent soniuiige articulen geene prysbepaaling vastga<(te]ii is, uit 'sComp' kas (e voldoen, niits- gaders het verder over bevonden wordende, ingevolgeu circulaire ordre van den 26^° July anno 1776, ten faveure van de Gomp^ in te neemen en te debiteeren, egter alles voor het sluiten der boeken; 5® by overgaaf van administratien, het zy by sterfgeval of ver- wisseling, waartoe eens vooral de lantsle dag van de maand, waarin zulks voorvalt, moet genomen worden, den adminis- trateurs te gelasten hunne maandelyksrhe specificatien vroei;- tydig aan den boekhouder Ie overhandigen en doordeezen de boeken, zo verre verhandeld en eflen gesteld zyn, tegens de overgaave direct te lalen confronteeren om zo alle verschillen direct te kunnen verevenen, dewyl het uitstel (ot Fehruary of Augustus altoos verwarring voortbrengt; en 6^ het herigt van den gedaanen opneem met de daarop ge- vallene confrontatie telkens agter het journaal in te binden en met de besluiten van approbatie of ontheffing, in raade van politie daar op genomen, jaarlyks naar deeze hoofd- plaats te zenden, ten einde te kunnen ontwaaren, of deeze ordres naar het voorschrift volbragt en onderhouden wordeo. En by deeze gelegentheid tevens in overweeging genomen zynde, dat de ondervinding heeft doen zien, met hoe weinig accu- ratesse de gewoone opneemen onder ultimo Februai^ en ultimo Augustus van de diversche administratien ter deezer hoofdplaats mede geschieden en dat veel al als een oorzaak daar van kan worden aangemerkt de volumineusheid der goederen in dezelve, waar. door alles niet wel twee maal in een jaar behoorlyk kan worden nagegaan, en dat, wanneer eens in een jaar, zoo als bevorens gebruikelyk is geweest, een accuraat opneem geschied, zulks als voldoende kan gereekend worden ; zoo is goedgevonden en verstaan, tot voorkoming teffens van onnodige kosten, den opneem der respective administratien ter deezer hoofdplaats voor het vervolg alleen eens jaars, onder ultimo Augustus, te laateu geschieden en voorts door de daartoe gecommitteerd wordenden den eed voor den Raad van justitie deezes kasteels

W. A. ALTlNÖ. 485

weegens buone {;eiroawe en accurate behandeling Ie laten praesteeren.

18 November. Beperking van hel prevüegie^ verleend aan milüaire kapiteins op 20 Jam$arij 1694, iot j^de i^hoofden der mililie van de respeclive comploiren*\

Alleen de iantsten hadden voortaan in criminaUbus een forom prevUegiatuni in den Raad van justitie Ie Batavia.

2 December. Bepaling, dai^ ie beginnen mei 1' Januari] 1791, de pacht der groenten-kramen en winkels uit- sluitend met contant geld voldaan moest worden.

Zulks geschiedde, omdat die pacht geene «naam waardige*' verhooging veelen kon; de pachters slechts contanten ontvingen ^ de Regering op die wijze maandelijks met een bedrag van 420 rijksdaalders bevoordeeld zoude worden.

7 December. Prijsbepaling van kruitvaten.

h goedgevonden en verstaan de door major, Pilon, gedaane voorstel, waar door de prys der kruitvaten op een egacle en permanente voel gesteld kan worden, te amplecteeren en mits- dien hem te qualiOceeren voortaan de kruitvaten te leeveren voor de volgende prysen, als:

die van 100 Ü tegen f ï: 10

• » 50 • » » 1 : 16

» » 25 » » » 1 : 5 : — , en

een kogel vat » 1 : 5

milRgaders aan hem tegen inkoopsprys, mits voor contante hetialing, te laten afgeeven de jaty-duigen, welke er noch per restant zyn en voorts de voornoemde l)etaling der kruitvaten meede in contanten uit 'sComp' kasse Ie laten doen.

7 December. Toevoeging van de districten Padjang-koenang en Palo aan het regentschap Rembang,

SK4 17dO. W. A. alTinó.

30 December. Verpachting van de gemeene nUddèkn van hel koningrijk Jakaira voor hei jaar 1791.

In overweeging genomen zynde, dal de reedenen, die in den voorleeden jaare. deeze regeering, ingevolgen bet genoteerde ter resolutie van den 21'° Uecember van dal jaar, beblten doen besluiten om de ver|)aclitin<; der Jacatrascbe domainen sle^^ts voor een jaar te laten geschieden, als noch dezelve zyn en even sterk, zo niet sterker, als toen militeeren om Gonif' gerechlig- heeden weeder maar voor een jaar te verpacbten, zo is na deliberalie bier over goedgevonden en verstaan de ver|)achting der domainen albier weeder eenlyk voor het jaar 1791 te laten geschieden.

De wijzigingen waren ditmaal de volgende:

Ten zestienden, dal de slachter voor hel guarnizoen alhier, buiten de reeds vergunde agt beesten, voortaan noch agt beesten 'smaands, zonder bepaaling van tyd, pacht-vry zal mogen slagten, met vryheid om het vleesch, dat daar van, na de leverantie aan het guarnizoen, zal oversohieten tegens markfs- prys te mogen verkopen, en exemtie van alle hal-ongelden, buiten het bepaalde keur-geld van 6 stuivers voor ieder beest.

Ten zeeven tienden, dat de pagters van de vischmarkt enz.

Ten agtienden, dat voorlaan van de vogel nesjes, die bier in de bovenlanden vallen en na elders worden uitgevoerd, by dies uitvoer sal worden betaald ses procento ten behoeven van den pachter van de in- en uitgaande rechten of de boom en vyf en twintig rydsdaalders voor ieder picol van de Compagnie; welke laatst gemelde vyf en twintig ryksdaalders door den sabandhaar en licentmeester zullen worden gecollecteerd.

Ten negentienden, dat de tot het gebruik van de pagters van den handel aan de scheepen en de waag g'extnieerde opstallen aan de boom, die door de pagters inditjaar, na ve^ kregen consent, voor hun rekening in goeden staat zyn hersteld, door de hun opvolgende pagters, met een afslag telkens van

W. A. ALTINÖ. " ^^g

tien proceoto op het kostende en zo vervolgens, op die voel door den eenen van den anderen zullen moeten overgenomea eo in eene behoorlyken slaat gehouden werden.

Ten Iwinligsten, dal van de iogevoerd wordende Javasche gekorven tabak door de pagter van de boom en de pagter van de gekorven Chioasche tabak de helft van de door ieder ge- noten wordende ordinaire ihol zal worden geheeven; zynde één en één halve ryksdaalder per picol door den eerstgenoemde eo vyf procento van ieder parthy .door den laatstgenoemden pachter.

Ten een en twintigsten, dat de uitvoer van oly, zo van clappus, eadjang, kamirie, raap, olyven, als van alle andere zoorten, die tot het branden van ligt kunnen gebruikt worden, aan een ieder word geinterdiceerd, behalven aan den capitain der Chinesehe natie te Bantam, die gedurende dit gelegd ver- bod gepermitteerd is om tot gerief der ingezetenen aldaar 'smaandelyks van hier na derwaards te mogen uitvoeren een daisend kannen lamp-oly.

En ten twee en twinligsten, dat de pagters van de groente kramen en winkels gehouden en verpligt zullen zyn hunne pag1| enningen geheel in contante munt-specien aan de Com- pagnie te voldoen, met permissie om onder ieder honderd rybdaalders tien ryksdaalders aan kopere duiten te voegen.

24 December. Voorschrift nopens f iel aannemen van lid- malen der gereformeerde kerk.

Op het door den kerkenraad der Gereformeerde gemeente gedaan verzoek ooi bekragtiging van zyn besluit, bepalende den ouder- d(Mn van aan te neemene leedemaaten, zo is, — geremarqueerd zynde, dat, daar men niet veronderstellen kan, dat een predikant eo onderling iemand lot lidmaat zullen aanneemen, die daartoe ile vereischtens niet beaït, en het niet doenlyk is de ziels-ver- mogens der menschen naar hunne jaaren te bepalen, dit besluit aU fyverlollig'kan worden aangemerkt, — goedgevonden en ver- "^taan den voonuclden kerkenraad te recommandeeren om het

2K6 1790—1*91. W A. ALtlNÖ.

aanneemeii van leedematen over te laten nan de conscientie van den predikant en ouderling, die de geloofs-belydenis afneemen.

31 December. Last op den regent van Krawang voor elke^ door de bevolkitig van zijn regenisdiap geleverde pikol kapas 4 rijksdaalders aan zijne onderhoorigen te betalen, moetende hij de betverking van die kapas voor zijne rekening nemen.

Hij kon zulks >met gemak*' doen en zoude op die wijze •den gemeenen man tot de aaiiplanting en inzaani van dat •product wat meerder animeren".

Zie ook 15 October 1790.

7 Januarij. Last op de kantoren i>om de groote Oost' op hunne fioede te zijn ivegens de •gereseti differenten •lusschen de hoven van Engeland en Spanjen\

De Indische Regering vreesde, dat uit die »differenten" een oorlog tusschen de zee-mogenheden zoude ontstaan, waarin Nederland gewikkeld zoude worden.

~ Januarij. Amplialie van het bepaMe op 7/21 Mei 1790 nopens handel in koffij.

Zyn Edelheid aan de vergadering te kennen gegeeven hebbende, dat hoogst deselve door den pro interim advocaat en water- fiscaal, M'' Garel Saxe, was geinformeerd geworden, dat sommige eigenaars van landeryen, niet tegenstaande het daarteegen leg- gende verbod, de door hun gecultiveerd wordende coflfy, in steede van aan de Gomp® te leeveren, aan particulieren verkopen, zo IS, ofschoon het placcaat deeser regeering van den 21^ Mai 1790, waar by alle op- en verkoop, in- en uitvoer en generalyk alle handel in koffy te deeser hoofdplaats builen de Comp'

1^01. W. A. ALTINÓ. S5t

geinterdiceert is, een genoegsaam verbod daar teegen insluit, echter tol Foorkoming van alle exceptien goedgevonden en verstaan, met ampliatie van dat placcaat, allen eigenaars van hoderyen, die op hunne landen coffy cultiveeren, te gelasten dat product eenlyk aan Je Cotup% direct aan haare pakhuisen, te leeveren voor de gestelde prys van rd' 6 in contant geld liet pikol van 1 40 ponden en hun mitsdien den verkoop daar- m aan anderen, direct of indirect, te verbieden, op poene, niet jlko van de verbeurte van de coOy, die bevonden zal worden m hunne landeryen aan particuliere geleeverd of verkogt te zjD, maar ook van de vier dubbelde waarde van dien, het poQd gereekent op K stuivers contant, om i uso verdeeld te worden.

il Januarij. Vermeerdering van het aantal klerken ter generale secretarie (41) ^met 10 stuks**'

Zie bij 29 April 1788, 13 Februari) 1767, 8 Junij 1769, io Maart 1803 en 18 Maart 1808.

23 Januarij. Y oorschrift nopens kruit-rekeningen.

Ten einde met te meerder grond omtrend de opgave der f^Terheeden wegens de op de respective buiten-comptoiren gedaane schopten te kunnen oordeelen is goedgevonden te statueeren en de ministers en bediendens circulair aan te ^hryven om in den aanstaande de kruitreekeningen van de aanwezende scheepen te laten eximineeren vóór derzelver vertrek van daar, om daar door te ontwaren, of daar by somwylen ook iets is opgebragt, van hetgeen onder hun gebied is voorgevallen, dat eenige vermindering veelen of 'n 't geheel geêxcuseert kan worden, en hiervan, by vertrek van ieder schip of mindere vaartuigen, by de gelyde-brief aao deeze regeering kennis te geeven, onder overzending ^Q de kruitreekening zelven.

ruiUT-lOB DBB. II. 17

860 1791. W. A. ALTINa.

te reDoveei^en en de prys ilpr kadjang-oly nader te bepaaleo op de voormelde prys van een ryksdaalder voor de vier kanneD, mitsgaders een ieder op nieuw te verbieden den verkoop daanran teegens hoogere prys, op poene, dat by ontdekking van bet coii- trarie, het zy by geweygerde verkoop of wel verkoop teegens een hoogere prys, alle de oly, die by zodanigen zal worden bevonden, direct geconfisqueerd en zonder eenige form van proces door bet coUegie van Scheepenen ten behoeven van de Comp^ zal worden verkocht.

Kmnisgave^ dat Schepenen zouden verpachten de pacht

op het slachten van vee en die van de tntgevoerd wor- dende kandij- en poeder-suiker.

Mits bet overlyden van den pachter van het slagten van het vee, Lim Hantam, is op de propositie van den heer Gouverneur Generaal goedgevonden en verstaan hel coUegie van Scheepeueo deezer sleede te qualificeeren om die pacht voor dit loopende jaar 1791, ingaande met medio deeser maand, publicq op nm^ aan den eerstmyneuden te verpachten op de conditien, daar toe bepaald, en op die, op welke die pacht den 27"^ December anno passato aan gedagten Lim Hantam is verpacht geworden.

Wyders in overweegiiig genoomen zynde, dat, daar hel voor- uitzicht op een opulent suiker-gevvasch aller voordeeligsl is. men dus ook vast kan stellen, dat de Gom p^haa re benoodigheid in tyds zal verkrygen en dat mitsdien, ter opbeuring vanden kwynemlen, particulieren handel en om de eygenaars van de suiker-moolens in de swaare lasten, die zy moeien draagen. eenigsints te gemoed te koomcn, de vrye uitvoer van poeder- en caudy-zuiker zonder eenige prejudlüe voor de Gomp" zoude kunnen worden opengesteld; zo is na rype deliberatie hier over goedgevonden en verstaan hel besluit deezer regeering van den 26*° Maart anno passaio, waar by do uilvoer van poeder- en candy-zuiker is verhoeden, weeder in Ic trekken en den uitvoer aan elk en een ygelyk te permit leerenen daar van de gemeente by biljet te informeeren.

Zie bij 1^ Augustus 1791.

W. A. ALTINQ. 181

17 Februarg. Uitgifte van nieuwe brieven van creüet.

• Eenige brieven van credit" van 500, 200 en 100 rijksdaalders werden gangbaar verklaard.

Deze waren gedagteekend 31 December 1790 en voorzien met de handleekeningen van de Raden van Indiê, D. J. Smith en G. J. Welgevaare, van den l"*°opper-koopman, J. J. van Maas, van den groot-kassier, M. Senn van Basel, mitsgaders (in margine) van den Directeur-generaal, H. van Stockum.

Zie ook '-'^^"^ en 1 April 1788.

18 Febriiarij. Bepaling^ dat ziekte de kapiteins ter zee niet vrijstelde van hel beeedigen van rapporten nopens reparatièn aan hunne schepen.

Dewyl de indispositie van de capitains meede al te meer. malen oorzaak is geweest, dat aan de ordre deezer regeering len dien opzichte niet is voldaan en daar door ook de beste oogmerken, met die instelling bedoeld, verydeld wordende, be- zwaaren niet altoos na bebooren kunnen worden ondersogt, zo is goedgevonden en verslaan tot hunne naricbt voor bet vervolg te bepaalen, dat op beswaaren van die natuur geeiie reDectie zal geslagen worden, maar dat zy, ingeval van ziekte, verplicht zullen zyn iemand hunnentweegen op het verbruik der zvvaare houtwerken toezigt te laaien houden, ten eynde daar door kennisse te draagen, welke tot de reparatie van hanne, in commando hebbende bodem verbruikt zyn ; en voorts de capitains in het generaal voor te houden en te gelasten, •lal zy, ingevalle zy door ziekte verhinderd zyn geworden by de verlimmering in persoon present te zyn, de waarde daar van met eede zullen moeten bevestigen.

Op 26 April 1791 verscherpte de Regering dit voorschrift aUus: »den Haad van justitie deses kasteels te qualificeeren oro •in het Tervolg, by de opgave der capitains, dat »y doQr

t6S «701. W. A. ALTtMQ.

» ziekte Terhindert xyn geworden by de tertianneriog hanoer •scheepen presentte zyn, zodanige opgave als dan direct door •hun te laaten beSedigen*'.

Zie ook 33 December 1788, 27 October en 6 No?ember 1789.

18 Febmarij. Bepaling, dat de boeten bij andertroutr geheel zouden komen ten voordeele van de kas van het collegie van huwelijksche en kleine zaken.

De president en commissarissen van huwelyksche en kleyne gericbts-zaaken alhier by een adres vertoond hebbende, dat bet inkomen van dat collegie, bet welk alleen in de bepaalde leges der toevallig aan hnys ondertrouwende persoonen en in de toegelegde 5 percent uit de declaratien van onkosten» die ook van jaar tot jaar geringer wierden, bestond, seedert eenige jaarea berwaards zodanig was verminderd, dat de cassa, na aftrek der jaarlyksche kamer guastos, met het sluiten van het jaar, in steede van te vooren, telkens ten agteren stondt en er dos ook zeedert geen verdeeling meer had kunnen plaats vinden, waar door commissarissen in hunne ampten, nog van voordeelen, nog van praerogaliven gejouisseerd hadden, terwyl vao de gelden, die voor de gedaane ondertrouwe inkwaamen, ruim twee derde ten behoeven der Hollandsche kerk en stads-werbeD moeten uitgekeerd worden, zo als uit de aan hun adres geannexeerde kassa- en staat-reekening bleek; dat, dewyl zy in het vast vertrouwen verkeerden en niet twyffelden het geen- sints met de genereuse intentie en goedertierende meeniog deezer regeering strokende was, dat collegianten, die ten dienste van het publiecq hunne amptspligten naar vereysch en behooren tragten waar te neemen, die steeds zonder eenig genot of voordeel, maar telkens ten lasten van hunne beurs zouden moeien bekleeden ; en dat zy zich daarom tot deese regeering wendeo met foeede om daarop gunstige reflectie te slaan en ingevolge rao dien zodanige bepaaling te maaken, dat de jaarlyksehe kamer ongelden konden gefourneerd en goedgemaakt worden ; lo v,

W. A. ALTINQ. M3

lil eontidenilie vaii de billykhcid deeier imiantie en dtt de reekeaing der itads^werken volgens de oMmddinge betuiging van den heer raad extra-ordinair, Johannea Silierg, als president lao hel coUegie van Scbeepenen deezer stad, hel gemis fan het geen ten behoeven dier weriwn by hel doen van onder- Iroawe geeoUeeteerd v^ord, lyden kan, goedgevonden en verstaan die boetens voor bel vervolg te brengen ten voor- deele van de kassa van het coliegie van bawelyksche en kleine gerechtsiaaken. Zie ook 10 JnUj 179K.

18 Februari]. Toewijzing aan de kerken der gerefhr- meerde gemeente te Batavia van de opbrengst der collecten^ welke ten behoeve van de leprozen bij gelegen- heid der avond-godsdiemt-oefeningen werden gedaan.

Diakenen moesten die gelden maandelijks aan den kerk- flJ€ester veraniwoorden.

22 Febniarij. Voorschrift nopens de "breslant-boekjes der ^respective baasen*\

In aanmerking gekoomen zynde, dat het zeeker is, dat ieder baas verantwoordelyk is voor hel geene by ontvangt, en dal de boekhouders, geen administratie hebbende, zich daar meede in geene deele kunnen verryken, doch dal liet ook leevens nodig is, dat de restant-boeken der baasen, zoo veel immer mogelyk, loel de boeken accordeeren en die efienstelling niet maandelyks l^n geschieden, zo is goedgevonden en verstaan den boekhouder van de equipagie-werf te gelasten in het vervolg alle zes maanden de restanl-boekjes der respective baasen teegen de equipage- Wken te confronteeren en effen Ie stellen, met ordre aan de baasen om deselve ten dien einde aan genociden boekhouder Ier band te stellen.

En om verder alle ongefundeerde exceptien voor te komen '^ temns goedgevonden en venteon den heer direeteur-geiiafeal

164 1781. W. A. ALTINQ.

te verzoeken voortaan by de gewoonlykc ordonnantien van opneem en transport der respeclive administratien te laaten bekend stellen, dat de boekhouders verpligt zullen zyn de be- vonden goederen teegens de restanten der boeken te coofronteereii en daarvoor te teekenen, mitsgaders, by bevinding van eeni|?e differenten, daar van straks aan zyn Edele kennisse te geeven

22 Februarij. BorglogU te stellen door den secretaris mn den Raad van justitie te Batavia als curator der boedd-^ van insolverU overledene Compagnie* s dienaren.

Greremarqueert zynde, dat tot nog toe de secretaris van den Raad van justitie in qualiteit van curator der boedels van insolveni overleedene Comp' dienaaren geen cautie heeft gesteld voor de in die qualiteyt onder zyne administratie komende gelden en dus de Comp* bloot gesteld is om, by hel overlyden van denzelve, by insolventie schaaden te lyden ; zo is om daarin ie voorzien goedgevonden en verstaan den secretaris van welmeldfo Raade als zodanig voor het vervolg zo veel cautie te laaleo stellen voor een bedragen van rd^ 4000, als hy verplicht L< te doen in zyn ampt van sequester van gedagten Raade.

En om ook des te beeter in deese voor het belang der Comp^ te kunnen zorgen is verder goedgevonden en verstaan den weimeiden secretaris van den Raad van justitie deezes kasteels te gelasten om voorlaan alle jaaren, ouder ultimo der maand July, accuraat op te geeven, welke boedels hy in zyne voorschreeven qualiteit van curator onder zyne berusting heefi, welke vereevend zyn en welke nog als onvereevend voortloopen, mitsgaders welke nog niet verantwoord kunnen worden, met aanhaaling teevens van de datums, dat zodanige boedels onder zyne berusting gekomen zyn.

3 Maart. Ampliatie van de voorschriften, vastgesteld op 21 November 1760, voor »(fc burgerlyke samenleving' van de Chinezen.

Nadat de Ghinesche Raad te Batavia geklaagd had over het

W. A. ALTINQ. S65

toeoemeiide xedeobederf van de Chinezen en dien ten gevolge

meer politie- en regts-magt verzocht had, welke de Regering

niet wenschelijk achtte aan dien Raad te verleenen, bepaalde zij :

1^ zo wel den bailluw deezer steede, den drossaard der

Bataviasche ommelanden en den gecommitteerde tot en over

de zaaken van den inlander, als den capitain en luytenants

der Ghineesen te gelasten zich zonder afwyking te reguleeren

naar de den 2P' November 1760 over de Cliineesen beraamde

instnictien, voor zo verre een ieder hunner incumbeert;

2^ tot ampliatie van die instruclien te bepaalen, dat de ge-

wysdens van de vergadering der Cliineese officieren, in voegen

die by gedagte instrnctien bepaald zyn, niet zullen mogen

worden omvergestooten door den bailluw of drossaard privata

aactoritate, maar dat daar toe al vooren het consent

van het collegie van Scheepenen en by provisie van den

heer president zal vereyscht worden;

3* door den capitain en luytenants van gedagte natie jaarlyks

collegialiter den door hun aangebooden eed van purge te

laaten doen voor opgemeld collegie van Scheepenen, aan

handen van den heer president.

15 Haart. Reglement voor de bank-courant en bank van leening.

Dit reglement is grootendeels gelijkluidend aan dat, vast- gesteld op 20 April 1770 (deel VIII, bladz. 632 vig.), zijnde de wijzigingen de navolgende:

Art 1; aan het slot is toegevoegd: » mitsgaders de door de •Compagnie ingevoerde en gangkaar verklaarde brieven van •credit, naar de waarde, waar voor die door de Compagnie •zyn uitgegeeven".

Art 2; »800, 100, 50 en 10 ryksdaalders", lees: 800, 400, 300, 200, 100 en KO ryksdaalders.

Art. 4; >den kassier", lees: den kassier en den boekhou- der. — Het slot: >en onder de voorschreeven

bekragtigen" vervalt.

996 1701. W. A. ALTINO.

Art. 6; de hier TemidMe coapiireB idjn gew^|agA in verband met het aaogeteekeDde by art. S.

Art. 9 en 10; hiertnsscfaen is ingeschooven een nieuw art. 10 luidende: die geen, die een reekening by de bank krygt, zal, tegens afgave van het bedragen daar van, een bank*brief van 10 rd% zonder legul en op een quart vel papier geschreeven, ontvangen, ten bewyie van de folio, waar op zyn reekening gestekt is.

Art. 10 (niettw 11); «zallende hetzelve eontra-

cassa-boek'' vervangen door: buiten welke dateering op zodanige bank*brieven geene renten zal behoeven goed gedaan Ie worden.

Art. 10 en 1 1 ; hiertusschen zyn ingeschoven de artikelen :

Art. IS. De gemdde, dus gedateerde en gequiteerde bank- brief zal den kassier tot quitantie verstrekken, mits hy die by zyn kassa-boek behoorlyk noteert, gelyk ook de boekhouder zulks by het contra kassa^bodi zal moeten doen.

Art. 13. Zo dra 'er bank-brieven ontvangen worden, aal de vaceerende commissaris gehouden en verplicht weezen om die terstond in zyn praesentie te laten aüschryven en doorsnyden, waar na zy, in een aparte bundel ingenaaid, geseponeerd zullen moeten blyven leggen, tot tyd en wylen de banken door de daar toe te benoemene gecommitteerdens van wegens deze regeering zullen zyn opgenomen, zonder dat dezelve voor dien tyd vernietigd zullen mogen worden.

Art. 11 (nieuw 14); aan het slot is toegevoegd: dan wel in papieren van credit, voor zo verre die door den geen, die de inwisseling zyner bank-brieven begeert, geteld zyn.

Art. 13 (nieuw 16); »jaarlyks, in de maand Jan uary'Weef: jaarlyks, na dat de boeken van de bank gevisiteerd zulleo weezen en van derzelver bevinding aan deeze regeering zal zyn gediend van bericht, zullen enz.

Art. 14 (nieuw 17); >October" lees: December.

Art. IK (nieuw 18); »den 10*° of 12»"" lees: medio.

Art. 16 (nieuw 19); »geduurende dat jaar" lees: geduu- rende het voorige jaar.

Art. 21 (nieuw 24); «7,^ per cent, zegge een twaalfde per

1T9f. W. A. ALT1NQ. 167

•ceol** hei: V« P^ cento, ^^tffi ®^ Iwaahrde rd* pro eenlo.

Art. SS (nieaw 28); »ten profyle van de bank" lees: de helfte ten profyte van de bank en de weederbelfte ten voordeele ?an de gereformeerde diaeony-armen dezer stad.

Art 26 (nieuw 29); ■ bypotbeeequen" lees: bypotheeken,

mitsgaden hsse goederen. — «Naar dat president

•interest" lees : mits tegens geen booger of laager interest en die beleeningen niet te booren gaan de som van rd' 600000,

Art. 27 (nieaw 30) ; >op bypotbeeoquen de helft" Ises:

op hypotbeeken binnen dese stad zal met meer mogen worden beleend als de belvt en op die buiten de stad niet meer ak twee derde.

En zal geene beleening contioueren" yervalt.

Art. 26 is vervangen door een nieuw artikel 31, luidende: de directeur en commissarissen zullen de bdeenders daar eo boven cantie moeten doen stellen len bunne genoege.

Art. 29 en 30. Hiertusscben is ingeschoven een nieuw artikel 33, luidoule : alle bdeeningen zullen moeten gesehieden in eoarant-geld, waar onder brieven van credit gereekend worden, zoader dat de beleenders daar voor eenige bank-brieven zoUen mogen verleend worden, bet zy op zyn, dan wel op een anders naam.

Art. 31 (nieuw 35); aan bet slot is toegevoegd: terwylde IndLbouder, by verzuim van dien, de schadens zal moeten vergoeden, die daar door veroorzaakt worden.

Art 31 en 32. Hiertusscben is ingeschoven een nieuw artikel 36, luidende: ingevallen de beleenders van vaste goederen of, by derzelver aflyvigbeid, bmine executeurs of erfgenamen onvermogend zyn dezelve af te lossen, zullen die goederen door de bank, mits alvorens daar toe by bet zdve verzoek gedaan word, publiek mogen worden verkogU

Art. 33 (nieuw 38) : >den praeses uitgezonderd" vervalt. —

•Die van de bank ...... ter zyner risico" lees : die van

de bank een vast salaris in bet jaar zal hebben en daar voor de taxatie doen.

268 1791. W. A. ALTiNQ.

Ari. 37 (nieuw 42); »voor den lyd indusive" /ee* :

voor den tyd van 1, 2, 3 en 6 maanden inclusive, zonder dat daar voor üisgelyks bank-brieven zullen mogen worden afgegeeven.

Art. 40 en 41. Hiertusschen is ingeschoven een nieuw artikel 46, luidende: dan, om ülle risico in deezen voor te koomen, zullen de commissarissen gehouden en verplicht weesen om jaarlyks, voor het opengaan der banken, alle de panden te taxeeren en by bevinding, dat dezelve cone mindere waunle hebbeu, dan waar voor zy beleend zyn, daar van notitie te houden om, by vernieuwing vau de beleening, die goederen te laten lossen, dan wel daur op in mindering te doen betalen.

Art. 41 (nieuw 47); «salaris van meubilaire goederen" lees: salaris van vaste en meubilaire goederen.

Art. 42 (nieuw 48); »het goed" lees: de losse goederen.

Art. 43 (nieuw 49). Aan het slot is toegevoegd: •om »op reekening van kamer-ongelden gebragt te worden".

Art. 44 en 45. Hiertusschen is ingeschoven een nieuw artikel 51, luidende: dan daar en tegen zullen geene losse goederen voor minder dan een derde vau de gelaxeerde waarde mogen worden beleend.

Art. 46 (nieuw 53); »hel zelve" lees: de goederen.

Art. 49 (nieuw 56); »een boode of afslager' lees: een boode, die tevens afslager zal moeten zyn.

Art. 50 (nieuw 57); «10000 rd»" lees: 20,000 rd*.— »Hy «en de president" lees: liy en de kassier.

Art. 50 en 51. Hiertusschen is ingeschoven een nieuw artikel 58, luidende : de vaceerende commissaris zal met de kas^ sier van deeze commissaris-kas een behoorlyke notitie moeten houden en die notitie, zo wel als de gemelde kas met dies sleutel, op primo van ieder maand aan den aankomenden commissaris moeten overgeeven; en zal als dan by de reso- lutien van dit een en ander telkens pertinente aanteekeuing moeten worden gehouden.

Art. 54 (nieuw 62); «ter somme van rd' 10000" kes: te weelen : de directeur, de kassier en de boekhouder, mitsgaders

17d1. W. A. ALTINQ. 360

secretaris eo pand-bewaarder, lot een bedragen van rd' 20000 en de comoiissarissen tot id 10000.

Art. 56 (nieaw 64); »de boode of afslager" lees: de boode en afslaager.

Arl. 57 (nieuw 65); «eens Ier maand of zo dikwils" lees: de eerste Woensdach of Saturdach in iedere maand en voorts zo dikwils.

en teffeus besluiten'' lees : en het restant daar

van na te tellen, als om na te gaan, ol de commissaris* kas behoorlyk door den eenen commissaris aan den anderen is overgegeeven, en levens hel noodige omtrent de zaaken vüo de bank te besluiten, waar van pertinente uanteekeuing by de resolntien zal moeien gehouden worden.

Art. 62 (nieuw 70). Dit artikel luidt nu: jaariyks voor primo February, wanneer de boeken zullen moeten zyn afgeslooten, zal de slaal-rekening op de afgesloolene boeken ky deeze regeering moeien worden overgebragt, ten einde door daar toe aan te slellene gecommilleerden het saldo der kas opgenoomen en de boeken gevisiteerd zullen kunnen worden, vrelke gecommitteenJens daar voor lot een douceur zullen genie- ten een faondert ducatons ieder, die uit de kamer-ongeldcn nn de bank zullen betaald worden, behalven nog, enz.

Arl. 65. Dit artikel is vervangen door een nieuw artikel ^71, luidende : hy gedagle gecommilteerdens zal ook van weegens deeze regeering als commissaris vaceeren een haarer leeden, ten ^nde ua de visilatie der boeken naar te gaan, of den inhoude deezcs in agt genomen is, zullende ten dien einde door de officianten der banken, niet alleen visie moeten gegeeven worden van alle gepasseerde bank-kennissen, afgeschreevene PD doorgesneeden bank-brieven, maar ook van alle andere papieren, documenten en panden, die zullen worden gerequireerd. Art. 64 en 65. Hiertusschen is ingeschoven een nieuw arlikcl 7.3, luidende: van decze cominission zal de boekhouder verplicht weezen een apart boek te houden en vervolgens alle drie maanden de daar van ingekomene gelden in de groote kas der banken over brengen, waar van een aparte reekening

S70 1791. W. A. ALTINQ.

by de boeken ztl moeUn worden geformeurt, terwyl ah dan hier van almede by de resolutien heboorlyk aanteekening lal moeien geschieden.

Aan het slol is toegevoegd een artikel 75, laidende: ea etndelyk zullen, 20 de directeur, als commissarissen, kassier en boekhouder jaarlyks, in den aanvang van het jaar, voor het openen van de bank, by deeze regeering den eed moeten afleggen, dat ly geduurende bet voorige jaar deze instructie, een ieder in hunne betrekking, stiptelyk hebben naargekomen

Bovendien zijn toegevoegd eed-formulieren voor den directeur, de commissarissen, den kassier, den boekhouder, secretaris en pandbewaarder en voor den eersten gezworen klerk, alsmede het formulier van een jaariykachen eed voor al de genoemden.

15 Maart. Kennisgatfe^ dat de Regering [vaomemoM was assigtèolièn op Nederland af te geven.

Verlangd werd eene waarde van 12S,000 rijksdaalders aan ducatons, Spaansche matten, keizer-daalders en ropQen.

De terugbetaling in Nederland zoude geschieden na de najaars-verkooping in 179S, de ducaton van 78 stuivers berekend tegen 76 stuivers.

De storting moest geschieden voor uil. Maart 1791, terwyl de assignalien eerst in October 1791 zouden verstrekt wofden.

De Regering moest 310 kisten met opium betalen, maar bad daartoe geene voldoende middelen.

~ Maart. Voorschrift nopens bank-brieven en banh- certificaten.

Naardien de Hooge Regering deezer landen is te vooren gekoomen, dat by de boeken van de bank-courant Aeéïer slzi verscheiden bank-certificaten van overleedene of gerepatrieerde participanten in gedagte bank voortloopen en dat 'er ook

W. A. ALTtNQ S71

Doeh eeirige bank^britven onder de gemeente gevonden worden, die of Yervalscht of geheel valscli aangemaakt syn, zo is op den 15^ deezer maand Maart in raade van Indiê goed- gevonden en verstaan de gemeente te gelasten, zo als een ieder, die zodanige bank-certificaten onder zich berustende heeft, gelast word by doezen, binnen den tyd van drie maanden, gerekend van primo der aanstaande maand April tot ultimo Juny daar aan volgende, dezelve op hunne naamen te laaten overschryven of teegens betaaling in gedagte banken over te geven, op poene, dat by verzuim daar van, na verloop van dien tyd, de waarde van zoodanige bank-certificaten zal vervallen zyn ten behoeve van voornoemde bank; en tevens besloten alle de participanten in meermelde bank-courant in het generaal te gelasten, zo als dezelve gelast worden by deezen, hunne bankbrieven (uit- gezonden die, welke in dit loopende jaar 1791 verleend zyn) Doeede binnen den tyd van drie maanden, gereekend van primo April tot ultimo Juny deezes jaars, in welmelde bank te vertoonen of te doen vertoonen aan de commissarissen en boekhouder van gedagte bank, die daar toe expresselyk als dan dagelyks zullen vaceeren, des morgens van acht tot elv uuren, ten einde dezelve leegens de boeken te coufronteeren ; door welken boekhouder de deugdzaam bevonden wordende bankbrieven, ten blyke, dat die confrontatie geschied is en dezelve waarlyk deuchdzaam zyn, aan het hoofd van dezelve voor geconfronteerd en accoord bevonden zullen worden geteekend; terwyl een ieder tevens by deezen gewaarschouwd word zich binnen den voormelden bepaalden tyd, het zy als participant, dan wel als eigenaar van bankbrieven te melden, op poene van nadere dispositie, behalvendat de schade, daar door te veroorzaaken, voor reekening van den hier in nalaatigen zal worden gelaaten; en op dat niemand hier van eenige ignorantie zoude kunnen praetendeeren, ui decK worden gepubliceerd en, behalven in het Nederduitsch, ook iu de Maleidsche, Javaansche en Chineesche taaien worden gealfigeerd ter plaaiaan, daar men gewoon is publicatien en affixien te doeD. Zie ook 16 Maart 1792.

474 I^Öl. W. A. ALTlNÓ.

22 Haart. Bekeftdf naking, dat de Luihersdie kerkeraad te Batavia openlijk veratUwoordit^g zoude doen zijner gestie gedurende het jaar 1790.

22 Maart. Maatregelen in het belang van Batavia's gezondheid.

In verband met het bepaalde op 14 September 1753 werd

aan bet collegie van Heemraden o. a. opgedragen:

1® enz.,

3^ door de landmeesters en verdere bediendens van dat collegie een verdeeling der perken en districten te laaten maaken, welke omgekapl en verbrand moeten worden, mitsgaders de limiten te bepaalen, waar en tot hoe verre de omkapping zal dienen te geschieden en tot hoe verre van de schoone boorden der stranden een zeekere maat van 30 roeden beraamd zoude moeten worden; en voorts op te geeveo, welke middelen verder dienstig konnen zyn om het bedoelde oogmerk te kunnen bereyken; en

4® om intusschen, zo spoedig mogelyk, voor reekening der cassa van dat collegie, ten eynde een algemeen nut te hebbeo van desselfs nanzienlyke inkomsten, een begin te laaien maaken met de omvelling der boomen en uytroeying der kreupel-bosscheii, mitsgaders het verbi*anden derzelve en het suyveren der stranden en daarmeede onder behoorlfk toezigt, voor eerst en zo S|)oedig mogelyk, een aanvang ie maaken aan de Oosl-zyde van de stad. Zie ook 1 Maart 1776.

24 April. Last op den secrtiaris van den Raad van justitie (e Batavia apart boek te houden van de onder zijne administratie zijnde afkomende gelden van insolvent overleden Compagnie* s dienaren en van de sequeslratie- gelden.

irél. W. A. ALTINÖ. 47Jl

24 Mei. Aanbieding van crimineele vonnissen door den regier aan hel plaatselijke hoofd.

Naar dien al te meermaleo is voorgekomen, dal de hoofden der bttyten*comptoiren oratrend de ordre ter aanbieding door de rechters van crimineele vonnissen in een abusief begrip schpen te verkeeren, is goedgevonden en verstaan de respective builen-comptoiren circulair aan te schryven, dat die vonnissen niet gepresenteerd worden om daarop approbatie Ie verzoeken, maar alleenig tol erlanging van qualificatie, daii wel surcheance van de execulie van de zélve, zo daartoe gewigtige reedenen voorkomen, met recommandatie zich deeze elucidatie tot naricht te laaien strekken.

31 Mei. Ontheffing mn de Regenten van Tjiandjoeren Duitenzorg van de j>zo drukkende" leverantie van indigo en hUoenen garen.

Zulks geschiedde op last van Heeren XVII°^". — Zie ook 13 Oclober 1790.

31 Mei. Prtjs'Verhooging met een halven rijkedaalder per pihd van de hoffij, geleverd door Soemedang en Praka- moentjang^ en. met een kwart rijksdaalder van de koffij, geleverd te Cheribon hoven eene hoeveelheid van 1.200,000 « 'sjaars.

Deze verhooging is afkomstig van Heeren XV1]°^°.

31 Mei. Middelen van ménage.

Als een merkwaardig bewijs voor de treurige omstandigheden, waarin de O. I. Compagnie in 1791 verkeerde, wordt het volgende ingelascht:-

Door Heeren Meesters geadvanceerd zynde, dat hoogst dezelve zich genoopt vonden deeze regeering met den meesten nadruk te herinneren de hooge noodzakelykheid om eindelyk

I^LaAiT-BOn DBBL XX. 18

f74 Y791. W. A. ALTINQ.

eens de lasfen in IndiAa op een dragetyken voet te breiiga) en in notal)ele besparingen een yoornaam en onvermyddyk huismiddel te vinden, zoude de Comp* niet eerlang onder die swaarte bezwykeoi; dat huB WelEdel hoog achtbare nnts- dien ten ernstigste gelasteden, zo veel zulks immer mogelyk zoude zyn, de reepective bezittingen der maatSGhappy weeder te brengen op dien ouden en eenvoudigen voet, waarop zy nog waren in bet begin dezer eeuw, en om in bei byzonder roet alle mogelyke aaudagi na te gaan, of de veranderde omslandig- heedeii der tyden wel zo veel subalterne comptoiren noodzakeiyk vorderden, als welker onderhoud de uitgaaven der maatsehappy tans zo notabel beswaarden ; dat zy dierhalven begeerden, dat, in zo verre zich deeze regeering beswaard uM^te vinden die veranderingen omtrent deese en geene poincten daar te stellen zonder daarop te hebben geboord de consideratien der respective ministers, ieder raadslid in den politicquen raad der res|iective comptoiren zyne reedenen in scriptis zoude moeien inbrengeo, waarom de door deeze regeering gunstig geoordeelde reformen geen plaats zouden kunnoi of bebeoren Ie hebben, en dat ve^ volgens de resolutie van den raad met die particaliere advisen ten spoedigste ter kennisse deezer regeering zoude moeten worden gebragt ten einde na haere beste kennis de finale oonclusien als dan Ie kunnen noemen ; zo is, hier over ryfielyk gedelibereerd weesende, in aanmerking genomen, dat uit de resolutien en advisen deezer regeering blykbaar is, dat alle pogin- gen, zo wel hier Ier hoofdplaatse, als op de buylen oompCoiren worden aangewend om de Comp^ onder de ondragelyke lasten, waar door Indien gedrukt word, éaor notabekbespamgen niet te doen beswyken ; dat echter van alle dezelve lot nog toe weynig effect word bespeurd en in tegendeel ondervonden is^at, onge- acht alle vermaningen en recommandatien, de lasten, in sleede van te verminderen, genoegsaam overal boven maaien geklommeo zyn; dal dus de vraag, of er eenige mogelykheid zoude zp om, ingevolge de ordre van hunne Wel Edele boogachtbare, de bezittingen der Maatsehappy weder te brengen op dien ouden en eenvoudigen voet, waarop zy noch waren in het begin deezer

W. A. ALtfNd. jtn

eeuw, m dan preseoteB tyd van ia teel btidenketykliéid én uit- gestrektheid is, dat men niet dan met beMbroomdheid én bekooimeriDg daarop zoude kannen antwoorden; dat deeze regeering, kf overweeging der innerlyke gesleidhékl atom en de Terbazende verandering en omwenteKng, die zeedert overal in de bysondere en pnbliqae gesteldheid der zaaken en om- stamügheeden beeft plaats gevonden, zich niet alleen te meer moet bdibgen, dat door den oork)|f met Engeland en deszelfs naween de innerlyke gesteldheid, als bet waare, omgekeerd is; dat bet verval meer en meer is doorgebrooken ; dat armoede de plaatse van wélvaart, gebrek die vati ovei^vlocfd, dnurle die van goedkoopbeid, ontevreedenbeid die van genoegeW, teï^riet die van vrolykheid, disordre en onversobilligheid die van ordre eo yver beeft vervangen, ongeacht de gedugte en nadeeiige verandering, die door tegenspoeden en zeidzaame evenementen tot het verval gecoöpereerd hebben; maar ook uit dit aller- onganstigst taiereel in het generaal van Indien zoude veraMenedj dat zoo een reductie en verandering in den présenten slaat vad Gomp* bezittingen eer te wenscben dan te verwachten was, boe zeer zy ook met de Hoeren Meesters volkomen van begrip is, dat het beete systbema zoude zyn om de directie alom te brengen op den ouden en eenvoudigeh voet ; dat, dewyl onder de poiflcten van notabele bezwaarnissen door bun WelEdelehoog aehtbare meede begreepen zyn de overweeging, of veranderde oBKtandigbeeden der tyden wel zo veel subalterne oemploiren noodtakdyk vorderden, en koogstdezetve tevens geordonneerd hebben om zulks naet alle aandagt na te gaan, de heeren Mees- len zouden kunnen worden geinformeerd, dat onder de jongste bewigne over Maccasser de opbraake van dat comptotr ge- pKÜnreerd is boven de aanhouding op den pi'ese&ten, nadeeligen ^ koslbaaren voet; dat deeze regeering ter sessie van den ^9* Maart jongstleeden de opbraake van Pontiana en Maan- pnwa geoTdonneerd heeft, als formeele lastposten synde, zonder ttnig gegrmide vooruitzicht om daarmeede het beloofde oogmerk (€ bereiken ; dat omirend de opbrake of aanhouding van Padioig in 1788 het positief bericht van bun WeiËdele hoog achtbare

576 1791. W. A. ALTING.

by brief van den 30*° November verzogt is, alzoo deeze regeering niet op zig heeft durven neemen om zig finaal tot het een en ander te verklaren, ongeacht ook de consideratien vanden gezaghebber, von Erach, hun WelEdele hoog achtbare sedert overgezonden met de in dit jaar van hem ontvangen amplialie van die consideratien, niet ten eenmaal van grond ontbloot zyn om tot bet laatste provisioneel te besluiten, bizonder indien de gantsche omslag op Poulo Cbinco konde worden overge- bragt, enz., enz.

Tj^* ^(MUrcgelen in het belang van den handel mei China.

Om eenige voorziening en te gemoet koming te verleenen ter weder oplieuring van den handel der Eymuysche jonken, die in vergelyk van vorige jaaren zoo blykbaar is afgenoomen en dreigt zeker te niet te loopen, is, na rype deliberatie daar over, uit overweeging aan de eene kant van de nuttigheid, die den bloey van dien handel voor deeze hoofdplaats kan te weeg brengen, en aan de andere kant van de noodzakelykheid, die er is, dat ter bereyking van dat oogmerk, soo spoedig mogelyk, de meest convenabelste middelen worden by der hand genomen en in het werk gesteld, goedgevonden en verstaan :

Eerstelyk: de Eymuyschen handelaars toe te zeggen, dat deeze regeering in vervolg van tyd de anachodas der hier ten handel komende jonken met thin en peeper, zo verre 'sComp* voorraad zulks zal permitteeren, de eene tyd meer en de andere tyd minder, eenigsints zal trachten te adsistéeren.

Ten tweeden: de gerechtigheid van de in- en uitgaande rechten of van de boom voor de kleyne Eymuysdie jonken voor bet vervolg te verminderen op de helft van de voor de groote jonken bepaalde somma*s.

Ten derden: ann de kleyne Eymuysche jonken te permitteeren de aanbreng van de helft van het aan de groote jonken gepermitteerd getal Chineese nieuwelingen.

Ten vierden: de gerechtigheid van de in- en uitgaande rechten of de boom voor de Tunghaysche en Tuugieemscke

W. A. ALTtNQ. J77

jonken te bepaalen en gelyk te stellen met die der kleine Eymuysche jonken.

Ten vyfden: alle conniventie omtrend den aanbreng van volk door de Tanghaysche en Tungleemsche jonken ernstig te verbieden en de observantie der gestelde bepaaling van 100 man voor hunne equipage, mitsgaders de verpligting om dat gelal by vertrek van hier weeder meede te voeren, op de daar- toe gestelde poenaliteit by placcaat van den 1 5/26 Juny 1 787» by renovatie van dat placcaat, ernstig aan te beveelen; en

Ten zesden: alle door deeze regeering successive gestelde nrdres belrekkelyk de vaart en handel der jonken by een te colligecren ten einde, by vertrek der jonken, aan de anachodas tol bun naricht afgegeven te worden.

19 Janij. Verbod voor de gezagvoerders van Compagnie^s paketboolen particuliere [bestel-) goederen naar Neder- land over te voeren.

Zie bladz. 111, § 31— 3B en bladz. 125, alin. 3.

1 Jalij. Last op de leveranciers van vogelnestjes in de Bataviasche ommelanden deze noch te verkoopen^ noch af te leveren zonder bijvoeging van een betvijs van den pachter van de waag te Batavia, dat dit product door hem of door zijne bedienden was gewogen.

Zulks werd gelast tot tegengang van smokkelhandel. — Zie «ok ^^ 1789.

1 Julij. Bepaling, dal aftredende diahenen der hervormde gemeente te Batavia na ommekomst van twee jaren weder ak zoodanig verkiesbaar waren.

In overweging genomen zynde, dal lot nu toe de diaconen der hervormde gemeente niet langer als zodanig fungeeren dau twee jaaren en na expiratie van dien tyd daar toe niet weder verkoozen worden; dal dit veroorzaakt, aan de eene kant.

178 1781. W. A. ALTINQ.

dat de meesta dendve zich weynig aiqplioeeraD opdiezaaken, welke dienen kannen ten meesten voordeele van het aan han sorg opgedragen belang der armen, hetwelk nu ?oor het vervolg meer dan anders noodzakelyk zal zyn uit hoofde van hel aan- zienlyk capitaal, dat aan hun ter administratie zal wcndeii afgestaan; en aan de andere kant, dat de voorraad van leeden, tot diaconen gesdiikt, van jaar tot jaar afneont en het te voorzien is, dat men eerlang heawaarlyk geschikte voorwerpen, zo onder Gorop* dienaaren, als voornamenllyk onder de burger- staat, daartoe zal kunnen vinden, zo is na deliberatie daarover goedgevonden en verstaan als nu te bepaalen, dat de diaconen, die twee jaaren als zodanig gefungeerl hebben, na verloop van de twee volgende jaaren weder tot het ampt van diaconen verkiesbaar zullen zyn en zulks tot twee reyseo toe, op denzdven voet, als omtrent de verkiezing der ouderlingen by den kerkeraad der hervormde gemeente plaats heeft; eu mitsdien gedagte kerkenraad, zo wel als het coUegie van diaconen van deeze dispositie te informeeren.

-^ Julij. Verlenging tot uÜ' Augusttis 1791 van den termijn, vastgesteld op 15/25 Maart 1791 voor het ink- veren van bank-brieven.

14 Julg. Yerbod tegen den invoer van thee in Nederlmi, tenzij deze (afkomstig was van de NederUmdsche 0. l Compagnie.

De Staten Generaal maakten bekend:

Nademaal wy, in overweeging genoomen hebbende, of eo in hoe verre (iet overeenkomstig zoude a^yn met het belang van de generaale geoctroyeerde Oost-Indische Compagnie en van de commercie deezer landen den invoer en verkoop van alle vreemde thee te verbieden, buiten de geene, welke door dezelve Compagnie zal zyn of worden ingevoerd, vdkomen over- tgigt zyq geworden, dqt een verbod van invoer van vreemde Ihee van veel bellang en voordeel moet zyn voor de Nederlandscbe

OosirJadiscbe Compagnie;

W. A. ALTtNQ. t79

woo is % dat wy om een proef Ie neemeii, of het verbod fan uivoer vao Treemde thee niet nadeeUg zoude zyn aan de algemeeno eominercie deexer landen, en te gelyk, of de Neder* hadsche Compagnie in staat zal syn om jaarlyka, direct uit China, zodanige qaanliteit en van zulke qualiteit in te voeren, ab nodig is om het gemis der vreemde thee te vervullen, goedgevonden hebben, by ampliatie van onze voorige plaeaaten ter deezer materie en speciaal dat van den 21"^ September 1717, ie ordonneeren en statueeren by doezen, dat geduurende den tyd van het tegenwoordig loopend octroy van de Oost-lndi- sebe Compagnie dezdve alleen zal worden geoctroyeerd om bin- nen deeze landen thee in te voeren en te verknopen en dat geen vreemde thee, nog door andere Compagnien, nog door parti* CQÜeren, het zy uit de eerste of tweede hand, in deeie landen GÜ mogen ingebragt of verkogt worden, op poene van verbeurt- verUaaring en de vier dobbelde waarde der ingehragte theên ; dat van dit verbod zal worden uitgezonderd zodanige thee, welke naar deeze landen reeds zoude zyn of nog zoude mogen worden ingescheept van de volgende plaatsen binnen de daar nevens gestelde termynen, als:

van Gothenburg en Zweeden binnen 14 dagen,

vao Deenemarken, Hamburg, Breemen en Embden

binnen 8

van Braband, Vlaanderen en Duinkerken binnen . . 6 van Yrankryk, van Duinkerken tot Bordeaux, binnen 14

van Spagne binnen 28

van MarseiUe, Livorno en Trieste binnen 16

van Lisbon binnen 30 dagen

uit de Vereenigde Staten van Noord-America binnen VI weken tn van alle andere landen en plaatsen, die niet genoemd zyn, binnen zodanige termynen, als naar evenreedigheid der distantie ^Q gele^entbeeden om de nodige kennis te geeven van het verbod met de bovenstaande zullen overeen komen.

En dat wyders in agting genoomen zynde, dat het zoude kannen gebeuren, dat sommige ingezetenen der republicq, het- xj door koop, hetzy door vooruit verschot, in engagementen

t80 '701. W. A. ALTINQ.

waren getreeden omtrent parthyen thee, reeds in Europa of America zynde, welke van buiten 'slands wierden verwagt, en dat zy zouden kunnen vreezen, dat, of door gebrek aan scbeeps occasie, of om eenige andere reedenen, de voornoemde verwagt wordende thee binnen de hier vooren gestelde termpen niet naar herwaards zoude kunnen worden afgescheept, aao de zoodanige de vryheid zal worden gegeeven om, binnen vier dagen na de publicatie deezes, van hunne engagementen, met overleevering van bchoorlyke, volleedige en geveriGeerde bewyzen, kennis te geeven aan den magistraat van derzelver woonplaats en sig binnen veertien dagen, met overgifte van de dubbelden der voorzegde bewyzen, te addresseeren aaneen der coUegien ter admiraliteit binnen deeze landen, met verzoek van prolongatie van voorzegde termyn voor eeuen zoodanigen con venabelen tyd, als naar maate van de omstaudigheeden nodig zal geoordeeld worden; hebbende wy ten dien einde de respective coUegien ter admiraliteit gequaliflceerd om op de daar toe Ie doene verzoeken zoodanig te disponeeren, als zy in reedelykheid zullen bevinden te behooren.

Dit stuk is eerst bij missive van Heeren XVII°^" van 25 October 1791 aan de Indische Regering bekend gemaakt, welke Regering bedoelde missive in hare vergadering van 25 JuniJ 1792 in behandeling nam en goedvond het verbod te' laten af kondigen, ■dog hun WelEdele hoog achtbare te informeeren, dal deeze regeering de doarby gemaakte conditieii mede voor dit jaar op Oost-Indiën niet applicahel heeft gemaakt en dus als ung gepermitteerd is de afzending van thee op vragt, te meer die zal bestaan in geringe parthyen en het de ingezetenen lianl zoude vallen verstoken te worden van de occasie ter afzendin;? der thee, die zy vóór de informatie van de daar legen zyn«le wet ingekogl of gecontracteerd mogten hebben, terwyl deeze regeering inmiddels te gemoed ziel een gunstige dispositie op het by missive van den 25®" Mei laatstleeden aan de hoog Edele

W. A. ALT1NQ. J81

HeereD 17"» gedaan verzoek om qualificatie tol de verzending ook voor het vervolg^^

22 Jolij. Last op den klein-winkdier i^de kassen^ 1» waarin breekbare goederen worden afgepakt ^ behoorlyk Ue doen beschi^ven^ tol narigt der geenen, die T^dezelve ontvangen*'.

De scheeps-overheden moesten vergoeden, wat bij uitleve- ring gebroken werd bevonden.

26 JuKj. Wijziging van het bepaalde op 31 December 1789 nopens het beeedigen van gecommitteeideti tot den "^opneem'* van transporten van administratièn.

Door den heer directeur-generaal te kennen gegeeven zynde, dat zyn Edele al te meermalen by den ontvangst der rapporten nu de overgave van administratièn van den eenen administrateur aan den anderen, dan wel door de executeuren of gemagtigdens van overleedenen en naar elders vertrokkenen bedenking had gemaakt, in boe verre met eenige gerustheid door zodanige administrateurs of gemagtigdens, ingevolge het besluit der regeering van den 31®" December 1789, de eed voor den Raad van justitie deezes casteels konde worden gepresteerd, dat namelyk de goederen, by die transporten vermeld, in waeren weezen waaren geweest ; dat tot die bedenking nader aan zyn Edele aanleiding had gegeeven hel deezer dage ingekomen rapport wegens de overgave van de administratie van de pakhayzen ten eilande Onrust en de Kuyper door de gemagtig- dens van den gewezen administrateur. Dirk van Hogendorp, wyl het, uit hoofde van de veelvuldige ziektens en andere ver- hinderingen, onmogelyk is geweest om de in die administratie aün handen zynde, volumineuse goederen, als daar is het Japans staaf kooper, het thin, de peeper, salpeter, koffy-boonen, enz., te weegen, ongeacht de extra ordinaire ongelden, die daartoe ^>aden moeten worden jfespendeerd^ en de spillage, die door

t8l 1781. W. A. ALTINQ.

het Terwerken van de peeper veroonatkt word ; en dat sym Edek uit dien hoofde vermeende aan de vergadering in oonaideratie te moeten geeven, of om reeden van die inconvenienten, met alteratie van het voormelde heduyt, voor het vervolg niet zoode kannen bepaald worden, dat de beèediging der rapporten van de over- gaaf alleen zullen geschieden in die gevallen, wanneer w regt- matige reeden van verdenking zyn, dat er konkelaryen toaecheD de afgaande en aankoomende administrateurs hebhen phiate ge- had; zo is na deliberatie daar over goedgevonden en verslaan de voormelde ordre van den 31^" December 1789 in lo verre te altereeren en als nu te bepaalen, dat de rapporten van de overgave der administrateurs alleen zullen moeten befiedigt wor- den, in gevallen er reedenen zyn te twyfelen, dat by zodanige overgave niet geliandelt is, zo als behoord, of strydig met de intentie, v?aartoe de voormelde ordre gesteld is.

1 Augustus. Bekendmaking^ dat diakenen van de gere- formeerde gemeente te Batavia openlijk verantwoording zouden doen hunner gestie gedurende het jaar 1790.

2 Augustus. Wijziging van de contrifmtie tot een middel van bestaan voor de opperkooplieden van hel kasted Batavia, enz.

Is goedgevonden en verstaan op de door den heer directeu^ generaal gedaane te' kennen gave van de geringe voor- deden, die het kleeden-pakhuis thans aan de administrateurs van het zelve afwerpt, hun te ontheflTen van de voor die administratie bepaalde contributie tot bet middel van bestaan voor de opperkooplieden deeses kasteels en de overige bediendeos van het negotie-comptoir. en daar en tegen de administrateurs van de Westzydsche negotie-pakhuizen en die van de pakbaizea aan en bezyden de Waterpoort, welkers inkomsten, zeedert dat den inzaam van koCFy opulenter geworden is, vermeerdert tpt op te leggen eene jaarlyksche uitkeering van rd' SOOO tea behoeve van het voornoemde middel van bestaan, in steede vaa de rd' 1000, die bevoorens door hun zyn gefourneerd geworden;

W. A. ALTINH. tSS

en dk ara en ander te kteo ingaan met prino September 1790.

9 Angoetiis. Toekenning van een jaarlijksch •dauceur** aan de boekhouders van de equipage^werf en van het ambadUs^kwartier te Batama.

Door Hen heer 4irectear-generaal aian de vergadering te kennen gegeven zynde, dat zyn Edele te meermaalen was voorgekomen, dat die geen, welke de diensten van boekhouder op de eqaipage-werf en boekhouder in het ambagtsquartier waarneemen, niet kunnen bestaan van de by hun genoten wordende gage en kostgeld en dat dus verondersteld konde worden, dat zy steeds met de respective baaseq geparticipeerd hebben in het door laatstgemelde genoten middel van bestaan ; dat daardoor ook konde veroorzaakt zyn, dat alles niet van hunnent- w^n met de nodige en met 'sGomp' belang overeenkomende aecoratease was behandelt, als wel vereischt was geworden, en dat tot voorkoming daarvan de zodanige dienaarep op een andere wy^e dieqdmi te worden te gemoed gekomen ; zo is, hier- over gedelibereert en in aanmerking genomen weesende de nood- laakdykheid, dat die dienaaren, welke in labofieuse posten geplaatst zyn, waar zy, buiten hun gage en kostgeld, geene inkomsten hebben, eenigsints te gemoet gekomen worden, goed- gevonden en verstaan aan de eerstgemelde jaarlyks tot een doueeor uit 's Comp* kassa toe te voegen vyf hondert ryksdaalders en aan de laatstgemelde een bedrag van een hondert en vyltig ryksdaalders,

9 Augustus.. Voorschrift nopens Chinesche graven.

Oe Regering vond goed »te arresteeren, dat de grafsteeden ?Qor de lyken van de oflBoieren der Ghineese natie, als ook die van de Ghineese leeden in het eoUegie van Poedel meesteren en honne familien, alleen te deezer hoofdplaatse, niet zullen Diogen ezcedeerea de fireedte van S4 en diepte of lengte van 56 voeten en de afbellende hoogte van agt voeten uit de pik.

284 1791. Vé, A. ALTINQ.

mei vryheid aogtans» aHeen aan dezelve, om, des goedvindende, de hoogte te extendeeren tot tien en elf voeten, mils de aarde, tot die meerdere ophoging nodig, daar omtrent niet gegraven, maar van elders buiten het landgoed Goenoeng Saharie zonder praejuditie van een andere gehaald en aangebragt worde;

dat de grafsteeden van alle andere hunmer natie, zonder onderscheid, volstrekt bepaald zullen moeien blyven binnen den omtrek van acht voeten breed en twaalf voeten diep, mitsgaders de afbellende hoogte van 6 voeten uit de pik, ten ware op het daartoe gedaan verzoek door deese regeering in de meerdere uitbreiding speciaal consent zal worden verleend;

de capitain der Chineesen afzonderlyk, niet alleen te deman- deeren om te zorgen, dat deese, op nieuw verleende limitalie niet alleen niet worde overlreeden, op verbeurte van rd* 500, een derde voor den aanbrenger, een derde voor bet Chineesche hospitaal en een^derde voor het gestigt der pennisten, maar hem ook, ten einde alle bederf en stank door het in de gegraavene kuylen stilstaande water, zo veel mogelyk, te prevenieeren, te recommandeeren om te letten, dat de nodige canalen gegraven en gestadig open gehouden worden om dat water daaruit te doen afloopen;

en eyndelyk te laten standhouden alle verdere ten opsigte der begraafplaatsen gearresteerde ordres".

Zie ook 2/13 JunlJ 1797.

12 Augustus. Verbod voor de buiten-kanioren medica- tnenten te verstrekken aan van Batavia komende en voor de heen- en terug-reis voorziene Compagnie*s schepen.

Is verstaan de ministers op de respeclive buyten comptoiren te ordonneeren om voortaan geen medicamenten aan vanhier komende scheepen te verstrekken, die voor de heen en terug reyse voorzien zyn, als volgens speciaal besluyt van 't ministerie aldaar; en dit besluyt, waar by zulke verstrekkingen werden gearresteerd, als dan mede op de onkost-rekening bekend te stellen.

17él. W. A. ALIWQ. igK

12 Aogostos. y oorschrift nopens verstrekkingen' aan Compagnie*s schepeti op buiten'kantoren.

De Regering vond goed, >op liet daartoe gedaan verzoek door den commandear en opper-equipagie-meester, circulair naar de buiten-comploiren te gelasten om alle de verstrekkingen aan seheepen even als hier te doen en de ministers en bediendens ten dien einde van de nodige reglementen te voorzien, mét ordre om in dien gevalle daarvan aanhaling te doen by de onkost-reekening, wyl dit daar by lans niet duidelyk te ontdekken is, mitsgaders den commandeur en opper-equipage-meester alhier te gelasten om een accurate lyst te formeeron, welke Tersirekkingen alhier geschieden/'

12 Augustus. Verbod tegen den uitvoer van poeder- en kandij-suiker.

Uitgezonderd bleven de gepermitteerde lasten van de scbeeps- officieren, mits gedekt door een consent, onderteekend door den Gouverneur-Generaal. — Zie bij 8/14 Februarij 1791.

De leverantie van suiker geschiedde weder »zeer traag'\ ten gevolge waarvan de Regering vreesde niet genoeg suiker voor Nederland magtig te zullen worden.

19 Augustus. Aanstelling van Commissarissen-generaal over Nederlandsch-Indié,

In hunne missive van 31 Mei 1791 schreven HeerenXVII'^^i' ter zake het navolgende :

•Daar wy reeds voor eenigen tyd hebben begreepen, dal tot herstel van 's Compagnies zaaken in Indiê ten hoogslen noodig was, dat eene commissie wierd benoemd om aan de middelen, welke wy daartoe hebben beraamd en nog verder zullen beraamen, efiScacieuselyk de hand te leenen en alle zodanige verdere redressen in te voeren, als noodig zullen worden bevonden, is deze speciaalyk dienende om UEdele te informeeren, < dat, na dat wy ons over deeze materie aan haar hoog mogende.

de Heeren Slaaten Generaal der ¥ereeiii§de Nederfemdmi hadden geaddreeseerd, op aalborisatie van wdgemeMe haar hoog mogende door zyn Doorlachlige Hoogheid tot commissarisMn- generaal over geheel Nederlandsch Indiê benoemd en Terfolgem door ons in- die eminente qualileit aangesteld syn de heeren :

M' Sebastiaan Coraeiis Nederbnrgh, eerste adTocaat ran de generaale Nederlandsche Oost-Indische maatsehappf ;

Simon Hendrik Frykenitts» capkain ter lee leo dienste deeter landen;

M'' Willem Amold Aking, Gonvernear Generaal, en

Hendrik van Slockum, directeur generaal tan Nedarkndseb- IndiO, zullende deeze heeren in hunne voormelde qoaliteit door ons worden voorzien van zodanige uitgestrekte magt en auctortleit, als tot de meest mogelyke executie van hunne commissie werd vereischt en wy zelve bentten; lynde de ernstige begeerte van zyne Doorluchtige Hoogheid en ook de oute, dat zy geconsidereerd worden te representeereu de persoon van welgemeide zyne Hoogheid als Opperbewindhebber en Gouver- neur Generaal van de geheele Oost-Indische maalschappy en de vergadering van Seventienen, waarom wy DEdele gelasten bon als zodanig alle respect, eere en gehoonoiamheid te bewyzeo; want wy zulks ten dienste van de maalschappy bevondea hebben te behooren.

En is wyders tot uw narigt streckende, dat de twee eerstge- noemde heeren in het aanstaande najaar naar de Caab de Goede Hoop zullen vertrekken en> aldaar het noodige verrigi hebbende, verder naar Batavia omme aldaar gezamentlyk met de andere leeden der commissie hunne workzaamheeden te vervdgen^'.

19 Augustus. Inshvctie voor de CommiêsanBêm'geÊierêd ever Nederlandeeh-lndié.

Alzo de toestand van de maatschappy door de menigvuHige rampen en vérHeMiiy hnar iiv den jongsten oorlog van ée republiek met de kroon van Engeland overgekomen en totf*

t7»1. W. A. ALTINÓ. Iè9

g^bngt, is geworden van een allernadeeligrt nitzigt, zoo dat ly ia genoodzaakt geworden tol bet doen van zeer aanmerkdyke opneemiBgen van gelden, tot overgroot beivraar van haare Goantien; dat men wel getragt beeft in dat beswaar door een mimer^i aanbreng van winslgeevende retounw te voorzien, dog mei geen voldoende gevolg, aizo, niettegenstaande alle de daar toe aangewende pogingen, de jaarlykscbe oitgaaven de inkooisten der generaale maalscbappy merkelyk zyn Uyven oiertreffen; dat zulks voomamentlyk daar aan is toe te sebryven, dat de Indisehe lasten tot eene schrikbaarende boogte zyn gesieegeo, terwyl geene de minste, gegronde hoop word gegeeven om deKlve in tyds en voor dat de maatscbappy, gelyk nood. wendig zonde moeten gebeuren, onder dien ondraaglyken last sonde bezwyken, binnen beboorlyke paaien te zien terog brengen ; dat dit te minder kan worden verwagt, daar in de buisbouding in Indi6 en alle de verscbillende departementen van administmtie aldaar zyn ingeskopen zeer gioote gebreeken, welke geduiirig aanleiding geeven tot vernsgaande malversatien en fraudes, tot onbersekenbaar nadeel van de Compagnie, gelyk zulks in de importante te kort koming aan de groole geldkas te Batavia ea de scbandelyke handelwys omtrend de kruidnagelen in de Westzydsehe negotie pakhuisen nog onlangs op bet edatanlat is gebkdLen; dat ook de onkunde, sorgebiosbeid oaitrent 'sCompagnias balangea en insubordinatie onder alle elaasen van dienaren (gislyk uit dn klagten, welke de vergadering van 17*" van de hoge r^eesing van Indiê beeft ontlangen, en de menigvuldige bewysen van slordigbeid, slegt overleg en scbande- lyke directie op meest alle comptoiren^ welke jaar op jaar Toorkomen, maar al teduidelyk blykt) zodanig zyn toegenomen, dat daar van de ergste gevolgen moeten worden geapprehendeerd; dat de afgelegenbeid van het moederland intusscben nfieest al veilunderd met de vereischte spoed en eSeet van hier de nodige redresaen en reformes daar te stellen, mt hoofde van gemis nu locaale kennis in verscbeide zaaken en de onzekerheid omliend gebeurtenissen, welke in een zoo lang tydverloop, als tol de Gorrespondentieu met de Indische comploiren vereischl

280 17Ó1. W. A. ALTINÖ.

Word, kunnen voorvallen, hel welk het niet zelden ongeraaden maakt om zodanige stellige bevoelen te geeven, als de dienst van de maatschappy andersints wel zoude vereisschen.

Soo is, by overweeging van dat alles, voorgekomen, dat om daar in te voorzien en voor te komen den lolaalen val en het onherstelbaar bederf van een lighaam, zoo naauw verknogt aan H belang van H gemeenebesl, ten hoogsten noodzaakelyk en geen meer geschikt middel overig was dan eenige, daar loe geschikte persoonen te coromitteeren en te bekleeden met eenc zodanige uitgestrekte magl en auctoriteil, als wy zelven bezitten, omme eflicacieuselyk de hand te leenen aan de execnlie der middelen, welke tot herstel der zaaken in Indien reeds beraamd en vastgesteld zyn of nog beraamd en vasigestdd zullen worden, en om wyders na te gaan de geheele Indisclie administratie in alle desselfs deelen, te ontdekken de ongereegeld- heeden, abuizen en malversatien, welke daar in plaats hebben, üe schuldigen te doen straffen en yverige en getrouwe subjecten in derzelver plaats aan te stellen ; en om wyders in het algemeen te overleggen en dadelyk vast te stellen en te introduceeren zodanige middelen, als aan hun het meest gepast zullen voor- komen om het goed bestuur en de orde te doen herleeven, den omslag en uitgaaven merkelyk te besnoeyen, de winsten en inkomsten te vermeerderen en daar door, voor zo verre zulks immer practicabel zal zyn, de Indische lasten te verminderen tot eene voor de maatschappy draaglyke boogie.

Deeze oogmerken aan haar Hoog Mogende, als de hoogeen souveraine verleenders van het octroy, waar op de maatschappy subsisteerd, by missive der vergadering van 17^" van den 17" Mey 1791 zynde opengelegd en hoogst dezelve verzegt zynde omtrent de voorschreeve zaak zodanige maatregelen te neenien en orders te stellen, als hoogst dezelve ten meesten nutte van de Compagnie zouden oordeelen te behooren, zo zyn door zyne Doorluchtige Hoogheid, op atictorisatie van haar Hoog Mogende, tot de voorschreeve commissie benoemd en vervolgens door de vergadering van 17^** aangesteld deheeren M' Sebasliaan Cornelis Nederburgli, eerste advokaat der generale

W. A. ALTINQ. 260

Nederiaodsehe Oost-Indische maatschappy , Simon Hendrik Fryiienius, capitain ter zee ten dienste deezer landen, M^ Willem Araold Aiting, Gouverneur Generaal, en Hendrik van StokkunvT directeur generaal van Nederlandsch Indié, die by ons worden geoordeeld te bezitten de voorzigtigheid, bekwaamheid en probileit, tot eene zaak van die aangelegenheid vereischt wor- dcode; geeveude aan dezelve zodanige ampele magt en aucioriteit, als tot het uitvoeren van hunne commissie nodig is en in de opene brieven, door ons verleend, broeder is uitgedrukt.

En zyn wyders door ons beraamd de volgende poincten, waarna de voornoemde commissarissen zich in de uitvoering hunner commissie, zoo veel mogeiyk, zullen moeien geilraagen.

Art. 1. De voornoemde M' Sebasiiaan Cornelis Neder burgh en Simon Hendrik Frykenius, in hel aanstaande najaar van hier zullende vertrekken, zullen by behouden aankomst aan Cabo de Goeile Hoop zig in hunne voorsz. qualitcit aan de gezamenllyke Compagnies dienaaren doen voorstellen, enz. (').

Art. 10. Na het volvoeren van deeze en zodanige andere Terrigtingen, als zy uit kragle van de op hun verleende commissie ten ineesten nutte en profyle van de Compagnie zullen dienstig oordeelen (waar omlrend bon egter word aanbevoolen om ^ig, zoo veel mogeiyk, te bespoedigen en hun verblyf aan Gal)o de Goede Hoop zoo veel te bekorten, als de omstandiglieeden hel zullen toelateu, en om voor bun vertrek van daar van alles aan zyn Doorluchtige Hoogheid en de vergadering van I7*B omstandig verslag Ie doen, mitsgaders kennisse te geeven <)aa de beeren, hunner hoog mogende gecommitteerdenstotde zaaken van de Oost-Indische Compagnie) zullen zy hunne reize vervolgen naar Batavia en zig ook aldaar, benevens de andere leeden der commissie, met name M^ Willem Arnold Vlling en Hendrik van Stokkum, Gouverneur- en Directeur Generaal van Nederlandsch Indiè, in meergemelde quaiiteit doen voorstellen.

(*) Bet orerige gedeelte Tao dit artikel en de arlikeleu 2 t/m 9 hebben t)iMait^d betrekking op hetgeen CominisHarissen -generaal aan de Kaap de Goede •loop iooden verriglen.

riUAAT-IOa DEEL XI. i9

t90 ITSt. W. A. ALTINQ.

Art. 11. De geiMBmUyke ledden der commime zeilen Big vervulgeiie n die leifde qualiteil doen iiitroduceereo ie de Xergadeinng vmi Generaal en Haden eu aldaar sesfêe neeoKu, mllegaders dezelve vergadering bywomieii, zo dik vry Is xy zulks nodig ef raadaaam zallen oordeelen ; wordentle om trend denelver rang en de honnearay aan liitn ie bewyzen, len deezeii jsere- fereerd aan de aparte aanscliryvingen, welke deswee^ens aan de reapective romiiloMrett onder deii huidigeu diitum worden afgezonden, terwyl ook omtrent den rang en de wyze der deliberaliett, onder hun Ie henden, aan 't goedvinden der nt\ bier uitgezonden comniiaBarissen zal meelen vrorden voldaaa.

Art. It. Hun wordt in 't algefloeen aanbevoelen om tea spoedigaten Ie beraaaaen en vast te ateileti de middelen» welke hun de neeat geaehikte en eifieaeieuaie zullen voorkoonien lol herstel der zaaken van de maatachappy in Indiê, veruiinderiD;: der aitgaaven en vermeerdering der inkomsten» daar toe de Indiacbe hiiishoading perlineatelyk nagaande in alle de onder- aeheiden doelen en administratien, en om in 't bysonder, voor zoo veel de omalandigheden zulka zullen toelaten, len uitvoer te doen brengen de roidilelen van iielasting, door de vergadering van 17'" voor geheel Indiè geaiYOsteerd by haar aannehry veos van den 4«° Janna rij 1791.

Art. 1 3w Wyders word bun tot derzelver informatie gege?» de tneoMfie, door de hoeren bewindheblieren, Faick, Craeyvanger en Scholten geformeerd over de middelen v;\n redres, welke in 's Compagnies tegenawoordige gesleldheid liehooren Ie worden aangewend, en de resolutien, door de vergadering van 17° mitsgaders door de kamer Amsterdam ingevolge de i|ualificatien der vergadering van 17^^", daar op genoomen in datis 39 Maart en S7 Mey 1791 en van de kamer in datis 6. 9 en 37 Juny 1791» alle welke stukken gehouden wordeii voor ten doezen geinsereerd en zulks ten einde, overeenkomstig dezelve resolutien, in train te brengen de verschillende middelen van redres, daar by beraamd en gearresteerd (').

(') Ai Ue in dit artikel opgesomde stakkeo x||o, eireDmin eU de instradic zeWe, in 's Lands archief te Batavia aanwezig.

1>«T. W. A. ACtlNQ. S^i

Art. lé. Hu» werd egler vdkomeQ vryfaëd gegeeven om üee» ittddeleii Ie verfangen lioor xodanige andere, aki zy ita dea 8(and der zaakett» lo ak sy die Wfientlyk zullen lieidndai, inear geachikt aoadei mogen oordeate» M vennindering der bste, vermeerdering der inkomsteji en, in 'I algemeen» ter bereiking van de keilaame eegmerfcen der vergadering van 17^, by voonegde resoiulien gemanifesteerd, 't welk Ie nood- akdyker in geeordeeld, nmdai de teegenweovdige, aorgelyke gciieldbeftd der mnatachapiiy aanleiding zoude kunnen f(eei«n tot gsbeorteniflieii» welke niet kunnen worden voenien, in neike gevnUen ket de nildmkkelyke begeerte is van syne Ihiorkiehli^a Boo|^eid en de vergadering van 11», dat eon auaauriaBeii generaal met die selUe aagt en volkomene auAiw^ ritdt, als welgemelde zyne Hoogheid en voornoemde vergadering, idve pranenl aynde, aouden kannen nitoeflenen, de meest prample nn eflBcnciewe middden tot behoud der mnatarhap|iy nllen daar atèUkn.

Zy snUen zieh eok UMt raad en daad kunnen daan adaia- toeren door aodanige goede en gelrouwe dienaaren, ah zy daar tae zttlfen vetkiezen, als mede de aaagt hdiben om onbekwaame of sk^ sidbjeclM uit deraelver posten te stellen en naar Nederiand np Ie aenden» dan wel aan de jnatilie over te geeven, amder denweegena lot eenige Teraniweording gebanden te ayii, m in derzelver fitmlB andere en. gelnwiwe perseonen aan te sleBen, zynde wel exprcaaelyk verstaan, dat door bun alleen gadnnfcadc deraelver aanweezoB in Indie finaallyk zullen vci^ tqU worden alle openvallende posten* zonder onderacheid, oek die der leaden van de boogn lafel, dog ten aanzien van de Imlite by previsie en onder iqpprobatie.

Veeris Ie. verkenen alle quaUUiten en rangen, hoe ook gemannd, ook zonder op de provisioneele vervullingen of voor- dngten te letten, de voorkeuze geevende aan de bekwaamate m eeriykale; wordende ten dien einde aan commiasariasen Seoeraal ook ovei^gidalen de dispositie «f» de voordraglen, uraar op nog niet is gedisponeerd, voorkomende by de brieven der Inage legeering en Kaapaebe miniatefs.

292 1791. W. A. ALTINCI.

Art. 15. En, ingeval de van hier uitgezonden comiufissarisseD, 't zy aan Cabo de Goede Hoop of op eenig ander etablisseroeDl in Indiö, zig afzonderlyk mogten bevinden, zonder de aan- weezigheid der cominissarissen in Indiö, zuUen zy meede weezen gequalificeerd tot al, het geen by 't voorenstaande articul aan de gezamentlyke heeren commissarissen gedcman- deerd is.

Art. 16. Bysonder zullen zy daarin kunnen in *t oog boudea om te vergelden de diensten, welke aan hun in hunne qualiteil ter bevordering van 's Compagnies belangen zullen worden beweezen, waar toe hun al meede uitgestrekte magt en qualificatie word gegeeven, egter daar in handelende met alle bescheidenheid en betamelyke inenagement van 's Compagnies finantien.

Art. 17. Voor zoo verre nu de oommissarisseD, van hier uitgaande, het nodig mogten oordeeien om ook andere comptoiren of l)ezittingen van de Compagnie, welke die ook zouden mogen weezen, in persoon te visileeren, zal hun zulks volkomen vrystaan, als meede om daar toe andere persooneii te benoemen en af te zenden, op wel- ker bekwaamheid en integriteit volkoomen vertrouwen kan worden gesteld: en zullen zy of de {lersoonen, in voegen voormeld door hun benoemd, op alle zulke plaatzen, waar zy zig zullen bevinden, worden gerespecte^ e» geboo^ zaamd. eeven of wy in persoon aldaar tegenwoordig waren, «d, in 't generaal, die zelfde magt uitoeffenen als op Batavia met de twee andere commissarissen.

Art. 18. Op Batavia zullen commissarissen generaal ge- znmentlyk geduurende het aanweezen der commissie aldaar en op alle andere etablissementen de van hier uilgezon- den commissarissen geduurende hun aanweezen privativelyk en met uitsluiting van alle anderen uitoeffenen het r^t van het maaken van vreede en oorlog met de Asiatiscbe mogendheden, als meede dat van abolitie en gratie of pardon.

Ook zullen alle onderhandelingen en correspondenüen met

W. A. ALTINQ. 895

ifilaodsehe vorsten en volkereo moeten geschieden met hun overieg en goedkeuring, het welk ook omtrend alle andere zaken van eenig belang zal moeten worden geobserveerd.

Art. 19. De commissarissen, van hier uitgaande, worden gequalificeerd om te openen en kennis te neemen van alle brieven en papieren, zonder onderscheid, aan de vergadering van 17®°, elk der respective kameren en alle commissien der vergadering van 17^° of kameren, geene, ook hoe genaamd, uitgezonderd, geaddresseerd, welke zy geduurende hunne com- missie mogen vinden of ontmoeten, in zee of aan land, waar zulks ook zoude mogen weezen, zorgende, dat de door liuu geopende brieven en papieren ten spoedigsten wederom werden verzeegeld en naar de plaals hunner destinatie voort- sezondeu.

ArL 20. Commissarissen generaal zullen van tyd tot tyd aan zyne Doorluchtige Hoogheid en de vergadering van 17^° of zodanige commissie, als daar toe door de vergadering van 17"^ met overleg van welgemelde zyne Hoogheid zal worden benuemd, en by retour der van hier uitgezondene leeden of lic by onverhoopt overlyden in derzelver plaats mogten zyn gesaccedeerd, aan zyne Hoogheid en de vergadering van 17^° omstandig rapport doen van hunne verrigtingen.

En zullen voorts gehouden zyn van tyd tot tyd ann de heeren hun hoog mogende gecommitteerdens tot de zaaken van de Oost-Indische Compagnie van gemelde verrigtingen kennisse Ie geeven.

Art. 21. Voorts worden hier by gevoegd extracten uit de resolulien der vergadering van 17*" in datis 14 Mey, 8, 9, n, 15 en 18 Augustus 1791, raakende verschillende onderwerpen, aan commissarissen generaal gedemandecrd, omme te strekken tol derzelver informatie en narigt (^).

Art. 22. Eindelyk zullen de heeren commissarissen generaal, van hier gaande, gehouden weezen in handen van zyne Door- lacliüge Hoogheid en die geenen, welke zig in Indien bevinden.

(^) Zie boveo de aaDteekeaing bQ artikel 13.

S94 1701. W. A. ALTINQ.

m handen tan den eentgenoemden af te leggm den eed, na Yolgende.

Dat zweer ik» te weezen eomminam generaal o?er alle de établissementen van de Nederlandsche Oost-Indische Compagnie in Indie en aan Gaho de Goede Hoop, dat ik in de oitoetfeniog fan voorsz. qualiteit zonder aanzien tan persoonen hel welzyn van gezegde Compagnie op alle plaalzen en iyden zal behartigen ; dat ik geene giften, gaaven, geschenken, hoe ook genaamd en welke die ook moglen weezen, voor my of de myne, dtreclelyk of indireclelyk zal aanneemen; dat ik uib geene beloften of toezeggingen, zo min als aan eenige bedrei- gingen, van wie die ook zouden moogen gedaan worden, gehoor zal geeven ; dat ik my in allen deele na den inhoud tan mpe instructie zal gedraagen en voorts alles doen, dat een goed en getrouw coromissaris-generaal schuldig is en behoort te doen.

De Gouverneur-Generaal, tevens Commissaris-Generaal, van Uverstraten, heeft den 14^*" December 1796 de instructie slechts beêedigd, »voor zo verre die ab nog kan geoordedd •wordn van applicatie te zyn**.

Zie ook 19 November 179S.

26 Augustus. Last op de buken-kantaren »z^ M lètiarigt en observantie te laten strekken" een rapport van den Visitateur'generaal over de wijze^ waarop de last' en staat-rdumingen bekoorden kgeformetrt" te worden»

Het bewuste rapport luidt, als volgt: »daar de ernstige pogingen uv?er hoog Edelheedens en de zugt voor 'sComp* importante belangen geduurig werkzaam zyn, was het mogelyk, na zo veele op een gevolgde desastres en teegenspoeden, haaren voorigen luister te herstellen en door noodxakelyke eu wyie

W. A. ALTINd. 19K

schikkingen in en omireot. de reductie der lasten door een nieow ontwerp der memorie van menage redreasen omtrent deo generaalen opneem, als andere, belangr]^e middelen te ontwerpen om door besoiniging en een gereguleerde loaneance in de huishouding al gaande weg weederom uil te winnen de swaare verliezen en ondragelyke ongelden, daar de maatschappy lans onder zugt en eyndelyk beswyken zoude.

Om deese drangreedenen en uithoofde van schuldige gchou- ieim vervrymoedigt zich den ondergeteekende uw hoog EJelheedens kennis te geeven, dat hy, by het opmaaken der bevindingen op de Indische negotie-boeken, 't aan- \vyzen der geformeerde last en winst-reekening of den vertboog van staat, by vergelyk van 's ministers brieven, de nadeeligste misvattinge en oneigen handelwyze ontwaard beeft, die in waarheid als een gedeelte van meede werkende oorsaaken van 'sComp' verval moeten beschouwd en aan- gemerkt worden.

Ongeacht het wel bereekende r^lemeot ten opsigte der last- en winst-reekening, sub dato 30 July 1753 gestatueerd, ismen egier op sommige der respective buiten-comptoiren van deeze heilsaame voorschriften afgeweeken en wel voornamentlyk ten opsigte der ordre, dat de last-reekeningen met al, het geene deseive in ieder boekjaar reöel gedragen hebben, moeten beswaard worden, op dat men by 'teynde van ieder boekjaar in effecte sonde kunnen sien, wat iedere reekening in Hbysonder de Edele Gomp* van onderhoud gekost beeft, terwyl al voorts nieuwe Umnieragien of forlificatien onder bande genoomen, het kostende van dien volgens ordre van den 8^ December 1744 moet af- gesehreeven, egter binoens lyns by de aparte reekeningen gesteld werden, lot het gansche werk zal zyn geabsolveert ; ik herzegge, ongeagt deese recommandatie zyn successive importante fcekeningen ieder boekjaar niet vereffend, maar als hetwaare omler de generaale effecten en restanten gebragt, vervolgens in liei daaraan volgende boekjaar op voorjaarige lasten en ongelden (die by de staat-reekening, zoo te zeggen, geen vertooning

296 1791. W, A. ALTINQ.

maakeo, zo als luen deselve aanmerkt als posten, die in hel nieuwe boekjaar hadden plaats gevonden en in het afgeslooten niet hebben kunnen gebragt worden) afgeschreeven, zeer dikwyis onder byvoeginge, dat de approbatie uwer hoog Edelens heeft moeten afgewagt worden.

Deese handelwyze heeft dierhalven noodsaaklyk moeten geeven, dal by 'topiuaaken der Indische generaale staat-reekeniiig ili> gesamentlyke lasten en winslen sig in den scliyn voordeeliger vertoonden, dan deselve in waarheid moesten beschouwd wor- den; en ook wel voornaamentlyk als men nog let en nagaat, dut byna ^/j van verdiende maandgelden alhier niet, maar iii Europa betaald en dus op den Indischen staat niet gebra^'t worden; dat de goederen, uit Europa ontvangen en na de Indische comptoiren wederom versonden, met geen ongelden van schecps- vraglen, risico ter zee, interessen, maand gelden, enz. niet be- swaard, gevolgelyk de afschryvingen na de vaderlandsche of Indische prys-courant geschied en alleen by versending mei 1 percent Bataviasche ongelden behisl zyn; en welke ongelden wel te snamen op 50 percent kunnen geschat worden ; lervvyl in tegendeel de misvatting van het Indische capitaal, waarop de voorwaarts aangehaalde, oneyge reekeningals waare restanten gesteld waareii, influentie had op een daaruit gefonneenle balans van de eiïeclive bezittingen dezer Comp^ in deese ge- westen, en bysonders in Europa, tot de negotiatie van gelden tot voortzetting van den qiiynende handel en behoeftens, in voegen den ondergeleekende by een beraisonneerd lierigt sub dato 5 November 1789 een aller aansienlyksl schyn-capilaal heeft aangeweesen.

Brengt men dus alle aangeweese nadeelen by een en voejil daarby de verschillende oorlogst rouhien en verliezen ter zee: vergelykt dezelve met den leegenswoordigen, beklagenswaardigen staat, dan moet men erkennen, dat wyze maatregelen waak- saam geweest zyn om het nog gaande te houden en dat hetgeene ik verhandeld heb, als een gedeelte der meede werkende oor- zaken van verval moet worden aangemerkt.

Uel verligle oordeel uwer Hoog E«lelheedens zal hieruit be-

W. A. ALTINQ. 897

merken, hoe Doodzakelyk het zy de nodige redressen te stellen, opdat het generaale verthoog geen schyn, maar den waaren staat Tan 'sGomp" bezittingen in effecte aanwysd en betoogd.

Om dit oogmerk te bereiken vermeend den ondergeteekende ooder wyzer correctie, dat het reglement of d'aanwysing der last-reekeningen, g'arresteenl sub dato 30 July 1753, denovo ter obscryantie gerecommandeerl dient te worden, met byvoeging der navolgende poincten:

§ 1 o/* randcoenen ordinair: en, vermits de emolumenten Tan de hoofdgebieders ten opsigte der goederen willekeurig zyn en das gedeeltelyk onder onkosten-oixlinair voorkómen, het ook wei gebeurt, dat door inattentie geen behoorlyke ütucidatiên by de maandelykse afschryvingegesuppcditeerd zyn en dierhalvcn de Gomp* dikwyis benadeeld is en werd, zo diend voortaan agler het journaal gevoegd te worden eene aanthooning by wyse van reekening-courant, alwaar in den debet gesteld is 't tantum, dat de Comp» vaiiteerri, en in den credit hel geene daarop verstrekt en afgelangd is.

§ 2. Onkosim ordinair^ na de woorden medicam&nleti voor ket gmmisoen: dan wel 4 stv* Indias 's maands voor een tluropees eo 2 stv« voor den inlandsen militair en 'sComp' slaven, in de vaste guarnisoenen bescheiden en volgens het reglement sub dato 25 Mei 1765 gepermitteerd; welk bedragen jaarlyks onder ultimo Augustus, ten faveur van medicamenten werd afgescbreeven, dan wel uit 'sComp' cassa betaald en waar voor de opper-chirurgyn gehouden is de nodige medicamenten, lavementen, linnen en verbanddoek te leeveren aan die geene, die niet in het hospitaal leggen, zonder verdere ongelden in reekeniog te brengen.

§ 5. Onkosten evlra-ordinair. Vermits de gastmaalen 's Comp' wegen niet meer gevalideerd worden, komt diis deese aan- wyzing te vervallen.

S 157i. Tryn- en oorlogS'Ongelden. Deese hoofdpost is leedert 30 jaaren herwaarts by slot der boeken met de andere laslreekeningen op het generaal vereffend, zonder dat na den geêyndigden oorlog van U restant verbleeve amunitie, wapen-

89^ 1791 W. A. ALTINd.

kamers-goederen, lont, andere proviaien of hel geene al verder aan- en len behoeve van den Iryn verstrekt ia, eeeige nienlie gemaakt, nog veel minder voorzegde last-reekening lea faveure gebragl zyn, derhalven diend tot voorkoming van soorl- gelyke irregulaire handeiwyze en om de Goinp* voor ruineose nadeelen te dekken, deeze reekening voor 'i vervolg, aa *i voorbeeld van § 4, onder het hoofddeel van de nieuwe timmeragie aangeweesen dan wel afgeschreven en daar oa binnen lyns gesteld te worden, onder dien verstande nogtans, dat de daartoe spectoerende tryns- of by-lmeken hdioorlyk gehouden en jaarlyks na deese hooidplaats overgezonden worden, opdat men, na 't afloopen van dien, met \ opslag van 'toog ontwaaren kan, hoe veel de oorlog de Gomp' gekost heeft, ab meede welke goederen in de administraties terug gegeven en door het hoofd van den tryn weederom moeten verantwoord wordeo.

En deeze manier van handelen heeft alnieede betrekking voornamenllyk op Tematen, alwaar de zogenoemde vogage- reekening plaats heeft (of waar dezelve voor het vervolg mogle geintroduceerd worden) en tot dus verre oneygen onder de restanten gesteld, in het daaraan volgende boekjaar op voor-jaarige lasten en ongelden vereffend is, waar door men in en omtrend de beschouwinge van de waare restanten en effecten, als ook by H verthoog van den staat, misleyJ is geworden.

§ 19. Onder de reekening van tvïii^/ en ver/tef, alwaar oader anderen slaat : gpeceryen^ goud en zilver^ koapmansehappeMf enz., moet worden gevoegd: onder aanwyzing der procento'K, by den verkoop behaald, en die wel distinct, post voor post, in 't journaal by het opmaken van de generaaie winst-reekening voor 't vervolg dienen gestekl en liereekend te worden, opdat men met een opslag van 't oog alles behoorlyk revideeren eu beoordeelen kan.

Na § 19 volgd volgens het meermelde reglement de behandeling van ongetaxeerde goederen, wdke aanwyzin? niet uw hoog Edelheedens welbehaagen zoude kunnen vernietigd en daar en teegen gesteld worden :

W. A. ALTtNQ. t99

Ik reekeuBg vaD ongelaxeerde goederen diond by het grotd- h«k een aparte boofdpoet uit te maaken, edoch ter vermydiBg Tan ODnedig sehryfwerii kaa dea beekheiider maaadelyka, nadat de verbandeUng der last-reekeniiig by 't journaal afgeloopea n, alleen sleUen:

(hgeêtuceerde goeArm. Aan onkoeten-erdinair f (of

aan de ledwning of reekeningen. waar op de afacbryvingen geschied zyn) weegena lodanige goederen en benodigdheeden,

üb het specifiealie-bodc pag ten dienste der huiaboudiiig

Yeratrekt en bier meede t^ verdere verantwoording van de oBtbngers op annexe niite-kaart bekend, onder ieders boofd- éeA bebsi werd.

Hierfay moet men egter letten, dat alle inveotarisaen klaar en doydelyk aangeweeaen tjn, so by voorbeeld de wapen- kamer, de artbiHery, de amits-winkel, het goamisoen, de equi- page-werf, de tinunermana-winkel, de inventaris der vaartuygen en al hetgeen, boe gering ook, tot daaglyka gebmik aan de respeetive werkbaazen verstrekt en op de bst-reekening ter verdere verantwoording afgeboekt is, welke goederen zich dan ook om de zes maanden by confrontatie van den generaalen opneem vereffenen door de aaawysing éer mAequame goederen^ welke reekening almede by bel groot- boek als een hoofdpost gesleld word, onder byvoeging der nodige byboekeo, om altoos te kunnen revideeren, of de bevoorens afgegeeven en onge- taxeerd voortgeloopen goederen, dan wel bet geene door tyd verloop onbequaam geraakt en op de lastreekening afge- sebreeven is, in waarheid wederom onbequaam belast en door versending na Batavia of vernietiging complete verefleoing gevooden hebben.

0$ murtuigent in gebruik zynde, vind men op veele oomploiren, hoe reddeloos ook, als waare restanten geheel oneygen voort- iaopeo, vmardoor dus 't kapitaal der Gomp« in schyn vergroot werd, wesfaalven voortaan, Ier renovatie van degegeeve*ordre sab dato i 1 Oeiober 169S, voonobreven kielen op het comptoir- generaal moeten afgeschreeven worden, onder de restanten Innaeos-lyna egter met hei waare kostende gebragt worden

SOO '791. W. A. ALTINQ.

om altoos te kunnen nagaan, hoe veel ieder vaarthayg gekosl heeft.

Eu hier meede vermeen ik de nodige veranderingen ten op- sigte der last-reekeniugen aangeweezeu te heblien, weshalven ik lans overgaa ter aanvvysinge, hoedanig voor 't vervolg de slaal-reekeningen in de respeclive gouvernementen en comploiren ter o|)- en navolging van de hoge beveelen der Heeren Heesiers heel beknopt en zeer facieel zouden kunnen ingerigt worden, om eyndelyk met zekerheid 'sGomp' waare slaat en capilaal naar kooproansslyl en niet iu schyn te verhoogen en Ie kuunco beoordeelen.

De verhandelingen van slaat, tot dusverre plaats gehad, blyven voor 't vervolg gearresteerd, om reeden de memorie van menage teegen de gevalle lasten geconfronteerd werd en de gemaakte of tans te niaakene nieuwe bepalingen al ineede inkoopswaarde gereekend zyn; dus volgen: I. de gevalle lasten en voordeelen van het jongste jaar by

vergelyk van 't boekjaar l)evoorens; II. de gevalle lasten by vergelyk der memorie van menage; IU. de roeden van vermeerdering der lasten by vergelyk van

de even geciteerde memorie van nicnagie; IV. de reekening van winsten en inkomsten, enz. almcedein vergelyk der menage met de bygevoegde ieedenen van vermeerdering of vermindering; V. de voorjaarige last of winst-reekening; VI. de generaale restanten in vergelyk van 'tjaar bevoorens met de reedenen van de vermeerdering of vermindering; en dan VII. verslag van den waaren staat deezes gouvernements (of comploir), zodanig zich dezelve by slot deezer boeken na koopmansstyl aanwyst en vertoond, bereekend met alle zo- danige posten van beswaar, die de Comp*^ werkelyk draagt, doch waar van de boeken geen reêele aanthooning doen, invoegen dit uit de navolgende calculative bereekcning consteerd, als: Üe generaale lasten en ongelden, volgens slot der handel-boeken

•••••••

W. A. M-tlNO. $01

gedoureiide deo loop vao 12 maandea gedragen 't comploir generaal Ier li(|uidalie gebragt, noteeren inkoops. f

Ten beswaar van voorjaarige bisten, ongeMen eo verliesen is vereffend een eapitaal, groot. . f

In voegen de afgescbreeveo en binnenslyos gesteUe vaarihuygen op H comptoir-generaal al- mede bedragen

Den interest a 3 percent op de restanten, de- welke na aftrek van 'tpapiere geld (by aldien er bet zelve daar onder gevonden word) bedragen hebben »

De soldyen, die ingevolge der verkreegen licentien na Nederland ter uitlietaaling gesonden zyn, monteeren »

Voor \ schip fof scheepen of mindere vaar- thuygen)« die de benodigdlieeden van de hoofd- plaats aangebragt heeft, voor dereise na her- waarts, gereekend op maanden. NB. hier

volgt men de bereekening der vaarthuygen, volgpns berigt van den commandeur, Roseboom,

bepaald op *s maands, dan vermits tans

alles duurder en deese bereekening al 32 a 33 jaaren oad is, zoude men ze wel 10 percent niogen verhoogen >

Al de gevalle ongelden op de voorwaarts onder de lasten teegens inkoopsprys afgeschreeven goederen, zeedert den aanbreng uit Europa tot ua deeze hoofdplaats toe, zo van risico ter zee, interesse, gagie, enz., waarvoor men by eene QHHiicque bereekening wel 40 percent kan stellen ot. . . »

AI hetwelk, te zaaraen g'addeerd, aanwyst, dat dit gouvernement de Comp^ in effecte gekost

heeft een somma van. . .^ f

Omtrend de voordedige reekeningen, voomamenllyk. van

sol 1791. W. A. ALtlNd.

wimten en verliêi^ Ain wel iem overwiimt ef 4e prsdiielw, die ieder comptoir tot den handel lecverd en waarna in waarheid de bezittingen der Gonlp^ in hoeverre dewlve toot- of nadecBg zyn, teegens de bslen moeien vergeleeken en heeordeeld wor- den, laat dil plan niet toe heheorlyke BMdeilen Ie iarmeeren ; voor yverige dienaaren egler, die knnde, tyd en liefbebbery hehlien, strekt het eireiiiair veiwndene pelriaoe nodel aab dato t September 1790 lot een wegwyaer, by aMien mca de voordeeien leegene de te dragene laaien aauwyaen en vergelyken wil**.

Zie ook 50 April 1794.

30 Augustus. Voor9chrifleB Mpcna hu$krmi.

I)e Regerinir bepaalde:

1' dal het oude boskmyt, dat by arrivenient van een schip aan de wal word gebragt, niet meer sal worden ingenoomen by de boeken vm de arlliiNerie, maar by de boeken vaa het ambagts-quartier, onder den naam vm hushuii 'mté, teegen de prys ven f 16: 10 de 100 S;

2® dal de baas der kruilmaakers twee maal in de maand, ab op den ltt^° en den laalele dag dersetve, aan den keepinan en boekhouder van het ambagta-qnartier sal moetea epgeien de quantiteil bnakniit, die hy geduurende die lyd uil de schee|)en en mindere vaarthuygen volgens de geleide-brieijes had moeten onlvangen, ten einée de qoMittleil te konneo inneemen na het geleyde-briefïe tel /* 16:10 de 100 C;

3® dat de gedagte baas der kmilmaakere, ingevaHe er minder word uilgeleeverd, dan het geleydeJirieQe dieteerd, by daar- van aanstonds schriflelyk rapport sal moeten doen aan dm beer direcleur-generaal;

4^ dat de commandeur en opper-equipage-meester sal moeien zorgen, dal de hoofden der sdieepen en mindere vaarthuygen hunne kruitreekeningen veertien dagen na hun aankoosl behooriyk hebben afgesloolen en aan hem evarkandtgd, ooi daaruit by sehriftelyk beiigt aan den heer dirBclem>genenai

W. A. ALTING. SOS

op te geven bet restant, «lat volgens de kruitreekeoingen op de moolen had moeten geleeverd worden ;

5® dat de meergemelde haas der kruitmaakers^byaldien onder het aan de molens gebragte buskruit zich lievind» dat ten eeomaal liedorven is en dus in zee moei geworpen worden, daarvan hy zyn gewoonlyk berigt keimis zal moeten geven aan den heer directeur-géneraal en by zyn notitie aan den koopman en boekhouder van het ambagts-quartier, ten einde deese betzelve, wanneer liet in zee geworpen is, by de boeken van die administratie kan afschryven ten lasten van Hoomp- (oir Batavia tot f 16:10 de 100 S;

6* dat gedagte koopman en boekhouder van ^tambagts-quartier verplicht zal zyn het hermaalen buskruit, na aftrek van 10 percent, die het hy hermalen verliest, over te schry- ven op buskruit hermalen teegen f 16 : 10 de 100 S eu de verlooren geraakte 10 percent al meede tegen f 16:10 de 100 S af te schryven ten lasten van *l eoraploir Batavia;

7" dat de gedagte boekhouder van *t ambagts-quartier verder verplicht zal zyn om by het sluiten der boeken aan den negotie-boekhouder op te geven de qoanliteit van het uit de scheepen en imndere vaarlhuygen ontvangen buskruit, naarvan aftrekkende hetgeen bedorven ts, als meale het gevallen verlies by hermaling, ten einde gemelde negotie- boekhouder het bedragen van hetgeen bevonden word in den dienst employabel te zyn, kan brengen ten faveure van epaipage van scheepen, als tot welkers lasten het by ver- strekking is afgeschreeven ;

B® dat de lioekbouder van de arthillerie by de boeken van die administratie geen ander buskruit zal mogien inneemen, dan hetgeen waarlyk van de krnitmoolens ontvangen is en hem tot / 16: 10 de 100 S aangereekend word, hetzy dat het & nieuw gemaakt, hetzy dat het is hermalen ; en eindelyk len

9* dat alle die schikkingen een aanvang zullen moeten neemen, met primo der aanstaande maand September.

304

W. A. ALTINÖ.

G September. Last op de buiten-kantaren zich, mutcUU mutandis, te regelen. naar zekere memorie van ménage voor Cheribon.

Deze memorie luidt^ als volgt:

.2 o

o» a

^ s .

S- ö o.

S 'u

.S2 S

SOLDYEN.

c a

1 1

' 1

1 1 1 1

Koopman of opperkoopman zonder genot van{ ^age, koslgehl en emolumenten \f

Pakhuis meester, als zoodanig door de heeren Meesters met de qnaliteit van onderkoopman begiftigd, dog welke posl anders gewoonlyk maar door een boekhouder word waargenomen

Boekhouder en scriba

Pennisten, waar ouder twee boekhouders. Ver- mils volgens de jongste ordre de copy boeken na Nederland moeien worden bezorgd, is dus de vermeerdering allernoodzaakelykst

Krankliezoeker

Oppermeester

Ondermeester

Ambachtsman, zynde een smil, welke, zoo voor de dagelyksche reparalien der gebouwen, vaar-

«tuigen, als houtvlotten, niet te missen is. . . .

Vlottemaaker, tot het vervaardigen der houtvlot- ten allernoodzaakelykst

Vlotlemaakersmaat

Kuiper

Trompetter

Indigo-zorteerder

-maakers

40 30

84 24 30 20

20 16 20 20

12 1 20 I

Wil men de aansienlijke indigo cultuur met nut voor , de ("ompo continueeren, zyni 'er dus deeze persoonen on- ontbeerlyk

Transporleere f 444 :

120:-

170t. W. A. ALTINQ.

S>0

uftO

««

ot^

3^^

2.H

• ^^^

«o

9 es

" s •

s -

• t

** 09

ieuwe menag

11 1

6 1

SO 2

20 1 4 6 1

50 2

1 1

100

SOLDYEN.

Per transport

Vaandrig

Sergeants

Gorporaals

Tamboer

Soldaten

Quartiermeesters

Matrozen en handlangers. Vermits vedeprodaoCen na depedie van 't schip geleeverd worden, is men in de noodzakelykheid dezelve tot retouren na Batavia te zenden, gelyk ook dikwyls, byzon- der in deze tydsomstandigheeden, eenige koppen meerder, zoo tot den kruistogt, als tot convooi der houtvlotten, benoodigt zyn; invoegen, by ziekte of sterfte, als men de oude bepaaling moet opvolgen, *er dikwyls verieegentheid en nadeelen uit voortkomen

Bombardier

Ganonnier

Tdd

444 40 96 84 12

600 28

168 20 14

/1606

Waar na dezelve jaarlyksch zullen gewinnen f 18073, waar voor stelle, dat Vs 1° Nederland word uitbetaald en dus Vs alhier zullen afbetaald worden met /'BO^, in sleede dat bevorens ', voor Nederland gereekend wierd, om reede alhier meeren- deels oude dienaaren bescheiden zp, die haar gage niet opnee- men ; dus in Nederlandsch geld zullen bedragen f 4969 : 16 : —

En vermits thans 13 koppen meerder gesteld zyD, dan de memorie van menage in 17SS gesteld heeft, met een bedraagen van. ..... » 8K80 : — : —

Zoo zoude thans de afbetaalingen het gestelde by de memorie van menage verminderen met f 3610 : 4 : —

FLABUT-BOa hiXL 11. 20

soe

W. A. ALTING.

Kastgelden en randsoenen.

1 onderkoopman en pakhuismeester a rd' 4 : 58 voor en 4 kannen wyn 's maands, bet welk met 1 5 sluivers de kan betaald word, bedraagende 'sjaars/" 145 1 boekhouder en scriba a rd' 5 : 9 : 8 's maands » 75 5 pennislen a rd' 5:9:8 ieder 's maands.. > ^27 1 krankbesoeker a rd* 3:9:8 's maands. . . > 76 1 oppermeester a rd" 4 : 38 's maands, benee- vens 4 kannen wyn » 143

1 ondermeester a rd' 1 : 12 's maands » 29

1 smit a rd' 3:9:8 's maands » 7S

1 vlottemaaker a rd" 3:9:8 's maands » 76

1 vlottemaakersmaat a rdM : 12 : — 's maands > 29

1 indigo sorteerder » > 1:12: > » 29

5 • maakers a rd" 1 : 1 2 : — ieder 's maands » 1 48

1 kuiper a rdM : 12 : — 's maands > 29

1 trompetter a rd" 5:9:8 's maands » 76

1 vaandrig a rd* 4 : 38 's maands, beneevens

4 kannen wyn » 145

koslgeld

Indiasch

:11

:19

:11 :14 : 19

: 14 : 14 :10 : 14

4 sergeants è rd' 3 : 9 : 8 's maands »

6 corporaals » » 1:12: — » »

50 soldaalen a 29 stuivers 's maands »

1 tamboer > 29 > » >

2 quarliermeesters a rdM : 12 's maands. . • 14 mattr. en handl. a 29 st* ieder 's maands »

1 bombardier a rd^ 5:9:8 's maands ... . »

1 canonnier a rd' 1 : 12 : — 's maands »

Voor gedroogde vissen, azyn, tammerinde en zout ten behoeve van 10 zeevaarende, die alhier op twee vaartuigen dienst doen: 750 p' gedroogde vissen 's maands rd' 10 : — 50 kannen azyn,touak, » » — :45 15% tammerinde » • 1:12

lOgantmgs zout » » — : 50

305

178

717

201

:11 :18 : 4 :15 : 7 :8

. 304:19:-

Transporteere / 3191 : 2 : 6

W. A. ALTINd. S07

Per transport f 3191 : S : 6

De navolgende randsoenen zyn ingevolge ex- tract uit de notulen van het geresolveerde in Raade ^aji Indie dato 15 Augustus 1786 geaccordeerd. Aan KI gemeene militairen: 17 gantings zout 's maands rd' 1 : 3 25^/, S peeper 's maands. . t . » 1 : 13

51 kannen azyn, touak > 1 : 28 : 8

f 93: 6: — Tot verdere randsoenen aan de ligt kostgeld winnende dienaaren, als. ^24^2 kannen arak, waar van:

31 Vs kannen aan 21 koppen a 1 Vi kan

ieder, 153 > » 51 militairen a 3

kannen, en 40 > aan 10 zeevaarenden a

4 kannen ieder > 740 : 10 : —

*>^90 S ryst aan meermelde 82 ligt kostgeld

winnende persoonen 's maands,

liOO > > aan 30 inlandsche mattroozen

op de twee pantjallangs, waar van

onder onkosten van chialoupen verslag

zal worden gedaan » 520 : — : —

Te zaamen f 4544 : 18 : —

Waar voor de memorie van menage gesteld tól » 3874 : 4 : —

Dus tans meerder f 670 : 14 : —

308

W. A. ALTINQ.

\anMii «18

rmAmU»

McdleMBOitt», ank n f Ifrttrdotk

-»— I-

— I — I—

foadoilta

/ liSi 8i'

0 — I— t—

14400 f«adMi rjvi au 40 kotlji è 30 fouèim Mn *ima«B4s . . .

BsUkrnlt, eqalfag*. wftpmt«igra, ■ekiiaiiiwiichapp—, «Ie. . . .

kopp«B 40

/ Stil tt .<«

koppan 40

/ 800t tl 8

Yoor MbêqvMii* foe4n«m dU ■iMtan m MkndkhMi nakw

kanacB 108

/ IMt 8t-

0 — t — t-

P6M 10

f M:

Tni kckiwren dMier laslctibepMld 1/ — t— t— 1/ 4fi ii— ƒ — s— :— 1/ — t— *—

—.—•-• '

W. A. ALTING.

309

h nlk« toe DoodiMkcljkA ikast tah

.1^

VoIfMW

«ld*

• tVM

voor botoon&o do wMfouuiê

het hoipitMl, 1*11

iwwtetTODd lebed,

• tOM tMItmifOB,

■ laaidte ......

ps&nt UB twM afjieloefde (•4 dmkiro oriio dietoeit, dat van lodor Ewopoooeh, IfBiiioa beaehojdoB, *o moowdi 4 atoHcn ladtaaeh ^JMn, tcB behoereB Taa don uyiioiiiMoator mag vordon "V *i IJ ia eeotaot» oiodicaaontaa of pljratcrdook, on ,dM van doToor«aart8aaiige«eoaeBl40koppoii f kopyaa la *t iMiopltaal loboraoron, Mmdodaa ^ ^an f4 kc^fOD kvancB otaadfiTpeB

/ MtlS: 8

0 148tl0i—

w — I— I—

*9 yiMinJaeo

en vel aal koBBon rondaeUetan an teoTona *K 4t ds bcpaaliBf van boaknüt anl^ data 9 Ifant

' ** * Mf vcnooran word

M* TB ie vliQe.atokkeB, aoo alhter ala op ladnuna/oo, ^■isnca vaa c«co vaartnlson hoogat benoodlgd . . .

■i^TiaaeMfe hoeft hiervoor nlotab^aald { men diond

^ ap vcrdafft to lyii, terwyl i Jaaren door 1 4w Ma uw naatlf gaolald ia . ; . . .
iMiISi 8

«5;— :—

/ SfliUi 8

w IMt 8t—

ƒ -H-l-

» 39x1 4i —

» — t — !—

/ l(9tllt—

I18il9i- « liSi Bi'

w 188i tl — ft — :— j —

-I— t-

w TttlOt —

w lOOi— !—

Waar na do otdlnaira ongeldoB bedraagen inllen

voor do voorige oMnioria van nunafa goateld iMoft

» Wt St 8

w 18«t Si—

» ISftUt—

»/ — :— J —

»» — ;— »—

w 8Mt — t —

m 7flllOl—

» lOOs— t—

/ 170«i if o 119ft •^

/ Mtilli—

«■&W.

W naiéiuMdheM de looiooioia de vaart beloBi

^ ""i^ Il iMo goHoodiaokt do knilivaartaiffon te

l<na litliw^a, dna ateld men aUoonJaarlfka voorknit

''BB. / 109, lenrf l do ■aeerdoro nndaoenen tot o»

^ ^kneo^dfl ■aofdora laUmdm on het gaene vexder

**i, «tfcMheanaoUon goed gaaaakt worden, sjnde ^«^ liai üBield eoa altooa aoo veel fai nAaaiat te « Mn 4tt aOa niaigMd aal *» liiHiKDa tot nnt va» »a
- ^n^iau vaiatiokt en vorhnUkt ia, ea ook teevona fHdlM,dlo,aoadarte

ƒ I09l-»-/

■•-•-l/

310

W. A. ALTINQ.

Oni

Uming k §muiA

f Sltt 4i— / — :— :—

/ &1S:1«:-

Oii

Toor §■!• wtM d0 laluidan, itam voor Mi^antl* en nlffiga ....

ƒ 89»t>-:—

ƒ S47l:ltt S

ƒ -:-»— ƒ

-:-:-|/ -:— •>

Toot koot, aMdfaoBMteo, «ic. .

/ S47I10:— / «»: 8j— ƒ — t— s— ƒ — s— :— / »

_ ï^

Ttmmef

Tot oMdvlMol nui hot fort ra ge-

bon WOB

ƒ 419:10t—

ƒ IM: I: S

ƒ — .— .-

ƒ -:-i-

ƒ 21»:*

s ' .<

fleetoi»?

Tot oaderlMDd im gOToafOBOB

ƒ — t.-t-^ / IWiIti » / ISBilSt • /

t — — :— *

W. A. ALTINQ,

311

om ickmpen.

Sb snik» tot nooduakclyke dicjiat van

«•f«

iMt.reekcniBw Uükena minder bljrft, daa ie , Kcateia hMft, kaa meB^ereeiiter jubtfeen en sonde dtw ouder hoofferoedkeuriiiKe, Tem lu i opgmÊkmakte oakoat-roekeningen t«r hooflplaaue «rrvvi^ecrd vordra, dindanig kannen eonttnqeeten en bepneld

-e 1

ƒ MC:— j—

SM chialatÊpen.

T^ S^C* A«r 30 inlsDdache matrooscn ca leeTurenden, hoe 9f^sx ookL, als geniMeni» een stunrman ■ maande twee en twee mkitn^ rda ew% de matroos een en eea achtete rdr, faedraafd echter ''AJTv f 1164:» en, ofsehoon de aanxienljke reparatie der w« a:;kfeer dÜCBSt doende vaartuigen ter koofdplaatxe raacUed, toet «ektar ■* terogkomat van ie toekten nof ket een en ander nit 1^ TOcsTmai eerauekt vorden, doa deexe bepaalin^ Toor *t Terrolfr ' -rt '^ xTdsOvnte overlegfiage moet fepaard gaan 1/ lOiOi— i—

/ MOt^t—

ƒ —I—:— / 90M:— t—

\o$piiaal.

Ifvtal manarhappen thana om 13 koppen meerder ia wel op de hf de memorie van menage gaatelde b kaa, aal men erhter met het bepaalde knaoea ia atecde der beroorena opgebragte 9 atnlTera koet en medieameaten, Tolgeni boa hoog Edelhee- rde oedre hj marginaale aanteekeaing op de bevin- ic-boekea aab dato 33 Julj 1790, tliaaa maar 7 grrnlldeerd wordca

ƒ S47ilOi—

ƒ -:— .-

/ -.-I-

/ 247(10!—

m rqM^aiie.

rev7l 4e «nlarhanden sjade reparatiea en Terbeeteriagea, soo I UTT, al tm lB4raaiaia«« tkaaabf aa afgdoopea tja, lal mea al, ••t ar ^Msotaicra ia. tockea ait te wlnnea, ofeehooa dea oaidag ^•*i^z.Bta grveter iai» ale taa tyde toea de memorie van menage • 'Ti

^vmdemmaiie en confiscatie.

r-iBe.

■3 ftit^

S * 10 koppen door dea aaderea in da bo4Miiittea«B afkoBUtig II ait de afgaTO van rjrat, olj ea znl BMS ecbter, om allea tot Termiadarlag der laatea reekaalag tragtaa nit te wlaaea ea deielve ffoad ta

ƒ 41Stl0t—

ƒ — :— :— / SIS: 4j 8 ƒ *»i— i—

ƒ -.,—,—1/ 181 ,|Si «1/ — I— t—

318

W. A. ALTINQ.

^vNCMi

VolftM b^aaliaf

ƒ —.-,-ƒ -:-:-U -*

AANWYZING DER VO

▼oor oi^roaem op doi Torkoop . .

▼oor eoB TTfUonde of d» ▼crMrakto

■oldjraB

/ -;-;-

/ -I-*-

/ 852S:lSr—

ƒ U7>16i—

Voor het rmtU •

ƒ -;-;-

.-_ / »•)•

▼oor lo pMkt !■ dar focognitfe

fMlald« Bo oftvtk

ƒ — :— ;—

r SI 103: 6:8

/ -;-:-

/ • .

f -.-:-

/Ï»J*

W. A. ALTING.

313

Ea ivït» tot naodtMmke\j\s dJcntt tbb

Tolfeai »eenn«lde meaorie

•9

8 9

n s

I tttjVfcncB

fOBivnn door dca raitoit Ma de d«n die expres door nw hoof Edel- herwaaidagcM»den ea daar toe direct ■m deic iMtpoet, i Jeatm door Mb woihalTCB thêa» dese ■om, om do genenale iB eaa to vjico, b^ead feeteld word met

I — j_ / — t— : — ƒ — }->-t—

ƒ I7»0:— i—

EUGE REEKENIK6EN.

tff.

^1 irt Ijraat'IieBdel seedert 1703 geinterdicfird ie, bljrea doe voor dit eomptoir geeae vMto Toordeelea dra 't ^ulig 900 picole lood, h^«vol|re eoaceeiie hanner hoof Edelhr deoe lab deto 9 Maajt 1778 tot het eleaa vaa I '^'^ «"^ roeeato adTana tea bohoere van den pachter toegcetaaa ; daa, dese wioet ie almeede toeraUig, gelyk ^fiktkiur 1799 — 00 tana aaavyit, waar In maar eea geriofe qaaDtiteit faa I347ApoadeBTerkogtia,Tenaita oSifKi Wter, het welk tot het slaan der pitjra gerequireerd word, door den geringea aaabreBgmetdeJonkea I b^sttftica waa, ea dierhalTea de gchcele wiast-rekenlnff niaar ƒ 783 « IS op dit artfenl bedraagea heeft j reekead ^ «ber BQg by M 4 10 pieola jser, die *er jaarlykseh aaa dea iniaader tot aoodige gereedaehappea voor dea ^ te Tcrdetitaerca sjb, met ea beifpeveas *t advaoa der soldjen, loo dao kaa mea calealeerra, dat dese '^■MMBjaarljfcseh lallM afmrpoB / MOO:— i —

^ i jaarea door eea geslaagea reekead, lOO hebben de gesaamentlyke pschtea opfebrag t i :n 1 8^ vMv Tm oehter / M16 : S voor reeogaltiewgeideii aaa de vorstea gedecorteert sya, ea

*^ Wt ook brioadev la deeoe tyds omataadlghoeden, daar alles verarmd, ciet kaaaea gebragt ■« dveefciu Ba taaa alias dicad ia het vrCrk t« stellen om op desea voet te U jvea eoatiaaeeren, ^^K»nekMtaig » BOOOO:'

514 1701. W. A. ALTINQ.

Cheribon.

Ori<ler deeze resiileulie slaan de provinlien <t<ihang, indra- mayoe en eeoige Preanger landen, alwaar ryst, zuiker, koffy, peeper, catoene-gaarens, indigo, cadjang, cardamom en hout- werken gecultiveerd en aan de Comp^ geleeverl worden.

De ryst, die 'er jaarlyks inkomt, liedraagd een quantileit van 5 a 600 lasten, waar van het last ter consumtie ingekogt word tegens rd^ 25 en voor tafel-provisie voor haar hoog Bdelheedens tegens rd' 16. De zuiker werpt 's jaars 4 a 500000 ü op tegens rd' 4 de pic,

koffy tot 15 b 1800000 » a •» 4 V» • »

echter al het geene boven de 1200000 > bedraagd a » 4 '/é > *

peeper, swarte 750 ■ a»6 » »

Catoene-gaarens 30000 'S waar van:

de 125 « L« A rd« 41 : 10,

. » » . B » 30 ; 10,

. » » . C » 23 : 10,

» »•• D » 18:10.

Indigo geeft 6 a 8000 S, waar van : de 125 S eerste zoort rd' 787)9 en B » » tweede > » 62 Vi komen te kosten; cardamom 6 a 700 8 a rd« 15: 12 de 100 «, cadjang, circum circa 20 lasten a rd' 40 hel last, houtwerken tot 16 a /* 18000 jaars. De factuur ongelden worden in volgender manier bereekend, als:

voor 't afscheepen van 1 last ryst f 4: 2: 8

• 9 1 » cadjang » 4 : 2 : 8

en afsch. van 100 ft zuiker

met de pagt • 10 : 1 : Vj

» en afschryven van 1000 ü

koffy... . 1:6:% » » » > 1000 S

peeper . • 1:6:7$

1» » i> n 125 8

gaarens » 1 : — : •/•

W. A. ALTINO.

SIB

»

voor 't afscheepen en afiKbryren van ISKS indigo f 5 : — : '/«o » B » » balken 40 procento, als:

25 augmenlatie, en

15 schenkage, » van duigen en swalpen 25 percento.

• »

Soldyen.

1 koopman of opperkoopman, als

resident f

1 onderkoopman of pakhuismeester »

1 boekhouder en scriba 5 scribenten

1 krankbezoeker *

1 oppermeester »

1 ondermeester *

1 smit

1 vlottemaaker

1 vlottemaakersmaat

1 indigosorteerder

5 > -maakers 1 k ai per

1 trompetter »

l vaandrig »

4 sergeants »

6 corporaals »

1 tamboer •

50 soldaaten *

^ quartiermeesters »

14 mattroozen »

1 bombardier »

1 canonnier *

40 : — » 144:-

14 30 20

196

20 40 96 84 12

600 98

168 20 14

100 koppen winnen aan soldyen

's maands ƒ 1606 : —

of 'sjaars f 18072, waar van omtrend twee derde in Neederland betaald word, vermits de

316

W. A. ALTINQ.

alhier bescheidene dienaaren meerendeals oude gaslen zyn en, volgens een tien-jaarige iieree- kening, maar Ys alhier ufbelaald word, bedraa- gende in Neederlands geld . . /

Kostgelden e» randioenen.

koslgeld en wyn

a rd» 6:4... ^ 430:13

koslgeld 3:9:8 » 831 : 17

kostgeldird*3:9:8 » 455:18

1 onderkoopman 1 oppermeester 1 vaandrig 4 pennisten 1 krankbezoeker 1 smil

1 vlottemaaker 1 trompetter

4 sergeants 1 bombardier I 1 ondermeester 1 vlottemaakersmaat 1 indigosorteerder

5 indigomaakers

1 kuiper

6 corporaak

2 quartiermeesters 1 canonnier

5 1 soldaaten koslgeld è rd' — : 29

1 4 matroozen » » > — : 29

10 zeevaarende Europeesen, op de

twee vaartuigen bocheiden, voor

carwaat, tammerinde, zout en

azyn

51 gemeene militairen voor zout,

peeper en azyn. .

224 7i kannen arak aan 82 ligt koslgeld winnende perBOonen,bedraa- gen 's jaars'

kost geld a rd' 1 :12 » 534: 12

» 933: 3

» 304 : 19

93: 6

• 740 : 10

4969 : 16

Transporleere / 4024 : 18 f 4969 : 16

W. A. ALTINQ. 517

Per transport f 4024 : 18 f 4969 : 16

1480 e ryst aan 82 ligt kostgeld winneode en 50 inlanders op de twee

vaartaigen, bedraagen 's jaars » 520 : —

Dus Toor kostgeld en randsoenen » 4S44 : t8

Onkosten ordinair wcegens de verstrekking van nacktligt, de verbruikt wordende ammunitie, equipage goederen en schry f gereedschappen en hei geene vei'ders ten dienste der huishouding afgegeeven word,

34 kannen lamp oly 's maands, als : 2 kannen aan den vaandrig, 20 » > de wagten, 10 » » twee vaartuigen, 2 » » het hospitaal, kosten f 119: 11

16 S waxkaarsen, als: 12 S voor 't avond-gebed en schryf-

dienst, 4 » » twee vaartuigen » 118 : 16

Aan gagements-gelden » 158 : 8

Aan medicamenten, arak en plyster- doek, gereekend op 94 persoonen, in het vaste guarnisoen bescheiden, a 1 rl' 's jaars per kop » 186 : 2

Ryst aan 40 battooors » 125 : 16

Voor waapentuigen, equipage goe- deren, schryf-tuig, yzer, staal, spykers Qwt en beneevens de voor dit comp- toir by reglement sub dato 9 Maart 1759 bepaalde 1000 « buskruit. . . » 825: —

16 pees vlaggedoeken » 72 : 10

Voor onbequaam en versieeten wor- ieüAt goederen stelle » 100 : —

Waar na onkosten ordinair bedraagd » 1 706 : 3

Transporteere f 11219:57

318 1791. W. A. ALTINQ.

Per transport f llï'19 : 57

Onkosten extra-ordinair voor ontevoorziene .

gevallen, stelle » 100 : —

Onkosten van scheepen steld men > 500 : —

Onkosten van chiaioupen, voor maand gelden ten behoeven van 30 inlanders op twee vaartui- gen, item reparatie en onderhoud derzelve. als ook van 8 prauwmayangs voor de houtvlotten, enz. » 2000 : —

HospitaaU ongelden.

Voor kost en medicamenten a 7 stuivers Indiasch per kop, met en beneevens 40 S ryst aan ieder patiënt, door den anderen gereekend op 5 koppen, steld men, na aftrek der gage, op » 247 : 10

Timmeragie en reparatie.

Voor kalk tot witten, verwen en het geene verder tot noodig onderhouding zal dienen, begroot men op b 200 : —

Schenkage reekening.

Voor zoo veel jaarlyksch tot geschenk aan de vorsten van de hoofdplaats zal worden gezon- den, begroote op » 2750 : —

Waar na de generaale lasten bedraagen . . . . > 17018: 7

De voordeelige reekeningen zullen daar en teegen afwerpen, als;

winst en verlies op den handel., f 6000: — inkomsten van pagten en thollen na

aftrek der recognitie-penningen » 30000 : —

Te zaamen aan voordeelen b 56000 : —

Waar na dit comptoir jaarlyksch zal op- leggen :

eene somma van f 19981 : 13

W. A ALTINQ. 319

6 September. Bepaling, dat halfjaarlijhs het verschil in waarde tusschen contant en papieren geld door de Regering zoude worden vastgesteld.

Voor het semester Septemlier 1791 tol Maart 1792 liedroeg dat verschil 18 pet. Zie ook 5 April 1792.

12 September. Belasting op legaten en collaterale mccessièn. ^

Zie bij 4 Oclober 17.)1.

12 September. Toekenning aan den kmnmandant van de veldschans te Tandjoeng'poera eener toelage van 30 rijksdaalders 's jaar s voor y>het afhalen en naar boveti Invoeren der randsoenen en ordinaire benodigtheeden voor "kdeese po8f\

iSSeptemW 3 October '

IS September II Oetober '

Uitschrijving van een dank-^ boete- en bede-dag.

Liberale gift.

De Indische Regering kondigde af, »dat de hoog Edele groot agtbare heeren Bewindbebberen van de generale Nederlandsche ^'eoctroyeerde Oost-Indische Compagnie in overweging hebben genomen de zorgelyke omstandigheeden, waar in dezelve Com- pagnie haar tans is bevindende, en de billykheid, die 'er in gelegen is, dat allen ende een ygelyk, zonder onderscheid, en inzonderheid ook haare eygen dienaren, waar ende hoedanig zy ook in de respective colonien, provintien en établissementen van de Compagnie gezeeten en woonagtig mogten zyn, iets van het haare komen toe te brengen om de gemelde Neder- iaodsehe geoctroyeerde Oost*Indisclie Compagnie in deeze haare drakkeode omstandigheeden, pro rato van haar vermogen, by Ie staan en daar door, onder de kragtdadige bystand van Gods genadenryke zegeningen, te helpen afweeren een slag.

318

W. A. ALTINQ.

lilvMCHi^B

VolfVM tepMÜBf

ƒ -.-.-

/ tentict 8

•a 8

ƒ M97tl«t 8

•9

« •

ƒ — »— «— ƒ — :— :—

^ -»-

AANWl'ZING DER VÜ(

:; B *■

•0 J[|

▼oor oiTMieaii op doi Torkoop . . ▼oor eoB TTfUondo of d« Tcrotiokto

MMnym •■ ■•«•••••

ƒ -:-;-

ƒ — t-

ƒ 6328:18:-

ƒ U7il6>—

•e

p«i«

Yoor hei TerrcljE ^eciüculecri.

/ — ; — :

/ -.;—;-./»'-

▼oor lo pMkt !■ dor recognitie . .

fMlaM« BO OftTtll

— ;— / — ;— ;— />»'»-

rSUOS: 6:8

ƒ -;-:-

ƒ -:-;-

/■ ;— i

W. A. ALtiNG. 3J1

bedragen van een yders bezitting op dien dag, dat hy daar Tan in gemoede een overslag gemaakt zal hebben.

Art. 3. Dat onder deeze bezitting begrepen zatlen worden alle roerende en onroerende goederen, slaven, effecten, actiën en crediten^ contante of klinkende munt, bank-certificaten, credit- brieven en eyndelyk, in een woord, alles, waar op ymand eenig regt van bezitting of eygendom, onder wat benaming zulx ook niogte weezen, kan gesteld en gehouden worden te competeeren, en dat zoo wel binnen, als buiten lands, ter zee of op de rivieren en (e lande.

Art. 4. Dat de voorsz. liberale gift op den geciteerden voet word bepaald en gestatueert tot twee ten honderd, en ilal van het rendement van al dat geenen, waar op ymand, invoegen als by articul drie is vermeld, calculeerd zpc be- zitting, na aftrek der lasten, zuiver te rendeeren.

Art. 5. Dat tot het opbrengen deezer liberale gift gebonden en verpligt zullen weezen alle ende een ygelyk, het zy dienaar of burger van de Nederlandsche geoctroyeerde Oost-Indische Coropagnie, dan wel derzelver op- of ingezetenen, die op dato ileezes in haar dienst of onder haare geboorzaamheyd en der- zelver resort woonagtig en gehorende zyn, het zy Christen of onchristen, zonder dat ymand, hoe genaamd, daar van op eeniger- bande wyze zal blyven uitgezondert of onlheeven, dan alleen die geenen, die beneeden de rd' SOO zuyver bemiddeld zyn, dog dewelke al egter daarom van de algcmeene offerkist niet geweert worden, wanneer zylieden, dien onverminderd, nogtans genegen mogten weezen ter hunne verpligtende erkentenisse aan het land hunner inwoning en bescherming almeede iets op te brengen.

Art. 6. Dat, om niemand tegens zyn wil te verpligten tot het openleggen van zyn staat en om nogtans voor de Compagnie verzekerd te weezen, dat alle ende een eygelyk zig in den op- breng van deeze gestatueerde twee ten hondert van zyne zuyvere en generale bezitting na behoren en conform nan de intentie en innehoude van dit, ons algemeen temporeel s* lands bevel- schrift zil quyten, zoo word aan alle ende een ygelyk vry-

5i2 1791. W. A. ALT INé.

gelaten om by zig zeWe een exacten oyerslag en begroting van het zuyver beloop der waarde van alles» veat hy bezittende is, zo na mogelyk, Ie maken in goede conscientie.

Art. 7. Dat, om allen ende een ygelyk, die dezelve mogte aangaan, nog al meer te gemoed te komen en alle scrupiileus- heyd daarin v^eg te nemen, word verklaard, zoo als verklaard word by deezen, dat het aan allen ende een ygelyk zal vry staan ten aanzien van de effecten, die by bezit, zoo binnen, als buiten lands, die te taxeeren na de waarde en de prys courant, die daar op zal weezen ten tyde van 't gemaakt wordende overslag en, by mancquement van dien, na rato van de pryzen der laaste algemeene kooping of verkoping, dan wel na de waarde, waar voor hy dezelve zoude willen afstaan; mitsgaders, dat ten aspecte van goederen, die eenig gevaar of risico lopen, als daar zyn: scheepen en vaart uygen, bodemary- brieven, koopmanschappen, die actueel op zee zyn ten tyde, wanneer hy zyn overslag maakt, of aan eenig schip of scheepen geaccrocheert zyn, een ygelyk die by zig zelve zal mogen taxeeren lot zodanig een montant, als hy in geraoede dezelve door de lopende risico minder waardig schal, als de opregle en reêele waarde van dien; dat wyders alle uitstaande gelden, actiën en crediten, die dubieus zouden mogen weezen, zullen mogen worden gerekend na de waarde, waar voor men dezelve wel zoude willen cedeeren en afstaan.

Terwyl goederen, waar voor den bezitter eene byzondere affectie heeft, die zomwyien de ordinaire prys of waarde excederen zoude, den bezitter daar omtrent zal konnen volstaan met in zyn overslag de taxatie daar van te doen na de ordinaire, dagelyxe, algemeene pryzen en waarde derzelve, alles onver- minderd de prestatie van de deezen aangaande te instituêreoe eed van opregte handeling, een yder na den gebruike van zyn gezindheyd, namentlyk, dat hy na .zyn beste kennisse en weten- schap en zoo na hem doenlyk is geweest, zyn voorsz. ove^ slag gemaakt heeft.

Art. 8. Dat van goederen, die ymand in fide-commis of lyflogt bezit, waar van het expectatief of den eygendom aan

17d1. W. A. ALTINÓ. 3Si

yottiid Tan die geenen, die in deezen aan het doen der liberale gift subject zyn gesteld, in eygendom moet overgaan, de liberale gifte van twee ten hondert meede gedaan zal moeten worden ten lasten van den overhandsen erfgenaam.

Art. 9. Dat den gestatueerden eed by het eerste termyn tan de contributie afgelegd zynde, by het tweede, derde en vierde termyn, zoo 'teontribut niet in een reys voldaan is, niet her- haald of andermaal zal behoeven gedaan te worden ; dog, wanneer ymand tusschen het eerste en tweede, derde of vierde termyn mogte aflyvig worden en zyn contribnt by het eerste, tweede, derde of vierde termyn niet ten vollen gefurneert mogte hebben, als dan zal den erfgenaam ten aanzien van het nog onvoldane termyn gehouden zyn den overslag en begrooting van het zuiver beloop der waarde van den boedel op nieuw temaken en den voormelden eed af te leggen.

Art. 10. Dat, ten eyndcii als by art. 5, den geenen, die beneden de rd' KOO gegoed en daarom van de voorsz. contributie, des begerende, gelibereert is, dien onvermindert gehouden blyft tot de prestatie van den voorsz. eed, namentlylc, dat zyne zayvere bezitting geen ryksdaalders 500 rendeert.

Art. 11. Dat van alle gelden, goederen en bezittingen van minderjarigen en alle anderen, als zodanig geconsidereert wor- dende personen, zoo ook van alle meerderjarigen, dewelke by de respective weeskamers van de Compagnie en by Boedel- meesteren der Chineesen en andere onchristen sterfhuisen g'adminstreert en bewaard worden, mitsgaders in eygendom gehorende zyn aan die van dezelve meer- en minderjarige, dewdke eifectivelyk in deeze landen en onder het resort van de Nederiandsche Oost-Indische Compagnie g'educeert, g'alimen- teert en in der daad woonagtig bevonden worden, almeede wel gebeeven en betaald zal moeten worden de gemelde twee ten hoodert; exepto van die, dewelke beneden de rd' 500 gegoed zyn, en dat in een keer voor alle deeze meer- of minderjarige, het zy by het eerste, tweede, derde of vierde termyn en onder een generalen eed voor alle dezelve; dog dat die goederen en Duddden, die zy mogten administreeren of bewaren van alle

334 1791. W. A. ALTINQ.

meer- of minderjarige erfgenamen of legatarissen, buiten het resort van de Compagnie effectif woonagtig, daar van g*exi- meert sullen blyveo.

Art. IS. Dat Wees en Boedelmeesteren voormeld tot de te doene opgave van de middelen der minderjarige en tot het vereyscht wordende furnissement twee uil den haare zullen mogen committeren om den gerequireerden eed te presteeren en de verschuldigde twee procento op te brengen.

Art. 13. Dat gemelde Wees- en Boedelmeesteren verder omtrent die minderjarigen, die beneden de rd^ 500 bemiddeld zyn, zullen konnen volstaan met, na gcdaane opbreng van de twee procento van alle der minderjarige middelen van rd' SOO en daar boven, een generalen eed te presteeren, dat alle de overige minderjarigen, waar voor zy nog geen opbreng gedaan bebben, beneeden de rd' 500 bemiddeld zyn.

Art. 14. Dat al, het geenen omtrent Wees- en Boedelmeeste- ren is gestatueert, ook zodanig g'observeerd zal moeten worden by directeuren en commissarissen van de bank courant en bank van leening alhier, te Batavia, mitsgaders directeur, hoofd- participanten en cassier van de amphioen-societeit, omtrent alle gelden, goederen en effecten, die zy in qualité van gevolmagtigde van deeze en geenen dienaren van de Compagnie of van andere, haare burgers, op- en ingezetenen, onder 's Compagnies resort woonagtig, in administratie hebben, onder deeze verstande, dat de uitzondering van rd' 500 in deezen geen plaats zal m(^n vinden, maar de 2 procento genomen zal moeten worden van alles, wat zy onder haar administratie hebben, hoe gering zulx ook mogte weezen; dog zullen hier van, eeven als hier voor, art. 10, gelibereert blyven de gelden en goederen van dezulke, dewelke buiten het resort van de Compagnie effeclivelyk woonagtig en zor terende zyn.

Art. 15. Dat, gelyk Wees- en Boedelmeesteren, mitsgaders commissarissen van de bank courant en bank van leening en die van de amphioen sociëteit alhier, ook alle andere particuliere, administeerende voogden, curatoren, gevolmagligdens van dienaren van de Compagnie of van eenig ander perzoou, zonder

W. A. ALTINQ. 528

onderseheyd, die in het resort van de Compagnie met er daad woooagtig en onder haar gehoorzaamheid zorterende zyn, ge- houden en verpligt zullen weezen van alle gelden en goederen, hoe genaamd en niets uitgezonderd, die zy onder haar admini- stralie en bewaring hebben, onder den bepaalden eed zullen moeten voldoen en opbrengen aan de voorsz. liberale gifte, te weeten, met van de goederen en middelen der minderjarigen en andere gelyke miserable perzoonen, wanneer rd' 500 en daar boven gegoed zyn, op Ie brengen twee ten hondert en van die van alle andere perzoonen, die een vrye dispositie over haare gooderen hebben en waar van zy eenelyk als parti- culiere gevolraagtigdens met de administratie zyn gechargeert, insgelyks twee ten hondert ; edog, in deezen, zonder eenige uit- zondering van de quantiteyt der gelden, of dezelve minder dnn rd^* 500 renderen, en dat alles meede onder prestatie van den gerequireerden eed voor de deugdzaamheid van haare opgave.

Art. 16. Dat die geene, die op het hier na te bepalene eerste, tweede of derde termyn van deeze liberale gift, na gedane geregtelyke insinuatie, niet gecompareerd is om aan zyn ver- pligting te voldoen, op de vierde en laatste termyn nogmaals daar toe geregtiglyk geinsinneert zal worden ; en dan nog niet, het zy in perzoon, dan wel door een ander by procuratie speciaal compareerende, als een onwillige gehouden en ook zodanig behandeld zal worden.

Art 17. Dat die geene, die, voor dat hy ten vollen zal heblien ▼oldaan aan zyne verpligting omtrent de voorsz. liberale gift na den teneur van dit placcaat, genegen mogte weezen van zyn woonplaats te vertrekken, daar toe geen consent zal wor- den verleend, dan na dat hy de gemelde twee ten hondert van zyn zuivere bezitting compleet in de algemeene ofTerkist zal hebben opgebragt, op poene van nadere dispositie by de heeren opper-commissarissen, van wegend de hooge overigheid van den lande hier toe uyt het midden van den haare genomineert en geauthoriseert, nader als dan (is 't nood) te arresteren.

Art. 18. Dat, by aldien het egter tegens verwagting gebeuren mogte, dat ymand, ongeagt deeze waarschouwing, nogtan^ voor

3J6 ^791. W. A. ALTINQ.

het aflopen ?an het eerste of tweede termyn, zonder aan dil algemeene temporeel bevelschrift te hebben voldaan, van zyo woonplaats buiten voorweeten van onze, nog apparl genomineerde oommissarissen na elders vertrokken waare, zullen gemelde, onze -commissarissen en die, dewelke op de buiten-coDip- toiren van de Compagnie tot de heffing deezes zullen worden gekist en geauthoriseert, den anderen van dit clandeslin of abusief vertrek direct by missive kennisse geeven, ten eynden dat den zodanige ter plaatse zyner aankomst worde genood- zaakt tot de in deezen gerequireerde contributie.

Art. 19. Dat goederen, gehorende aan arme- of wees-kin- deren, dewelke in godshuisen, onder het resort van de Compagnie zorterende, gealiroenteert worden, den opbreng van twee teo hondert niet onderworpen zyn, alwaare het ook, dat de vrugUn en baten daar van gedurende de alimentatie kwaamen ten voordeden van zoo een gods-huis of wel, dat den eygendom daar van aan het zelve niet overging.

Art. 20. Dog dat, zoo wanneer voorsz. arm- of wees-kind zonder nazaat of uitkoop gedaan te hebben kome te overlyden, het zy dezelve goederen door de voorsz. godshuisen of door particuliere geadministreerl worden, daar van als dan de liberale gift gedaan zal moeten worden.

Art. SI. Dat deeze liberale gift ook stand zal grypen, of schoon het arm- of wees-kind uit het gods-huis gegaan is, zoo viranneer derzelver aangekomene goederen door de gods-huisen, dien onverminderd, ten haaren voordeden tot haare meerde^ jarige state blyven geadministreert.

Art. 22. Ikit die geenen, die geen fixum domicilium houden, maar nu in deeze, dan in geene plaatze voor een tyd haar verblyf neemen en haar ophouden met ter zee op- en af te varen en onder de in deezen onder contributie gelegde perzonen zorterende zyn, de voorsz. liberale gift van twee ten hondert zullen moeten doen ter plaatze, waar zy gevonden zullen wor- den, onder het resort van de Compagnie gehorende, op denzelve voet, als hier voor, art. 14, bepaald is geworden.

Art. 23. Dat, aan het eerste termyn voldaan en den eed

W. A. ALTINQ. 3S7

van de begroting der bezitting gedaan zynde, het tweede, derde eo vierde termyn ook na die begroting plaats zal moeten vinden, zonder dat daar jegens eenige exceptie van inmiddels van dit eerste en tweede lermyn opgekomene verliezen of toevallige vermindering van den reeds opgegeeven staat in aanmerking genomen zal worden; gelyk hy dan ook aan de andere kant tot geen vermeerdering gehouden zal zyn, alwaare het ook, dat in die tussentyd zyn boedelstaat merkelyk verbeterd waare.

Art. 24. Dat het fournissement der liberale gifte zal moeten worden gedaan, de helfke in contante, klinkende, goude of zilvere munt en de wederhelfte in bank-certiBcaten of credit brieven.

Art. 25. Dat, in stede van contante of klinkende munt, ook zal mogen worden gefourneert goud en zilver, het zy gewerkt of ongewerkt, het geen als dan by den opbrenger berekend kan worden tegens de hedendaegse cours daar van, te weeten : het goud tegens 18 en het zilver tegens 1 7) rd' de reaal.

Art. 26. Dat tot den tyd van dit fournissement alhier, voor deeze hoofdplaats, als ook voor Java, Cheribon en Bantam, worden gesteld vier termynen, waar van de eerste zal ingaan den 30° November anno 1791 en continueeren tot den 31^ January, het tweede den 1^" Maart en voortlopen tot ult° van de maand April, het derde van primo Juny tot ult^ July en het laatste van primo September tot uU' October 1792 daar aan; zullende deeze termynen op alle andere comptoiren en étabissementen van de Compagnie hier na worden geschikt en het eerste termyn aanvank moeten neemen een maand na de publicatie en affixie deezes aldaar ter plaatze.

Art. 27. Dat de plaatze alhier, te Batavia, alwaar de al- gemeene offerkisten in gereedheyd zullen staan, is bepaald ter vergaderkamer van den burger-krygs-raad op het stad-huis, alwaar tweemaal in de week, des Woensdags en Saturdags, van des morgens ten 8 uuren tot des middags ten 12 uuren, zoo tot den ontvangst of overbreng in de offerkisten en het afneemen van de gerequireerde eeden, als tot het doen executeeren van al, het geenen in deeze verder word gerequireerd, by tourbeurten zotten vaceeren, te weeten : als opper-commissarissen twee leeden

5Ï8 ^791. W. A. ALTINQ.

uit bet midden van onze vergadering en als apparie com- missarissen tot de directie 4 gequalificeerde perzonen, dewelke door ons en van onsen t wegen daar toe verzogt en geauthoriseerl lyn en die wy derbalven begeeren, dat door allen ende ygelyk als zodanige zullen worden erkend en geboorzaamd, op poene, contrarie bandelende, van zodanige nadere dispositie, als wy als dan zullen oordeelen te beboren; terwyl wy de plaatzing der offerkisten en de benoeming van commissarissen op de buiten- comptoiren en établissementen van de Compagnie gedefereert bebben gelaten aan die geenen, dewelke het bestier van 's Com- pagnies zaeken aldaar is gedemandeert geworden.

Art. 28. Dat, om nog al verder voor te komen alle occagien tot openbaarmaking van ymands staat en bezitting tegens zp wil en intentie, de meergemelde offerkisten zodanig geschikt en ingerigt zullen worden, dat een yder, na den gerequireerden eed gepresteerd te hebben, het contribut, dat by verschuldigd is op te brengen, gesecreteert in de gemelde offerkisten zou konnen overbrengen, zonder verschuldigd te zyn van dies be- drage aan onze commissarissen of ymand anders opening of kennisse te geven, mits dat het dusdanig in secretesse ge- fourneerde egter altboos, meede op den eed af, zal moeten bestaan uit de helfte daar van in contante, klinkende munt, dan wel goud of zilver, gewerkt of ongewerkt, als op art. 25 hier voor gestatueert.

Art. 89. Dat telkens na de prestatie van den eed en na dat ymand aan de gestatueerde opbreng dezer liberale gifle van twee ten hondert zal hebben voldaan, aan den zodanigeo door welmelte commissarissen directeuren zal worden verleend het gerequireerde certificaat en bewys, dat hy den gestelden eed gepresteert en zyne liberale gifle opgebragt heeft.

Art. 30. Dat de voorsz. liberale gifte en eed, daar by gerequireerd, zal moeten worden gedaan en gepresteerd door een ygelyk in perzoon, dan wel by ymand van den baare, voor- zien met een speciale procuratie om in haar ziele te zweeren ; welke procuratien by deezen van het zegel-geld worden ge- Ubereerty ter gemoedkoming eenigsints van die geen, die door

W. A. ALTINQ. 529

liekte of andere omstandigheeden genoodzaakt is daar Tan gebniik te moeten maken.

Art. 31. Dat overigens, om den innehoude deezes compleet met zekerheyd beandwoord te zien, aan alle de respeclive wyk- meesteren, zoo te dezer hoofdplaatze, als op de buyten-comptoiren TaD de Compagnie, en ook de hoofden der Chineese en andere ODchristeoen natiën, by deeze worden gelast om een distincte opgave te doen in geschrifte van alle ende een ygelyk, die in liaare wyken en onder haar zorterende zyn, en dezelve opgave zodanig over te geeven aan welmelte commissarissen directeuren, des noods en gerequireerd wordende onder eéde voor de deugd- zaamheyd van dien, en dat binnen twee maanden na de publicatie deezes.

Art. 32. Dat ten aanzien van de Chineesen en andere on« ehrislene natiën te deezer hoofdplaatze de arrangementen tot den opbreng door haar van de voorsz. libenile gift door welmelte, onze opper-commissarissen op de best mogelykste middelen, met praealabel overleg van derzelver hoofden, ge- maakt en beraamd zullen worden; ten welken eynden dezelve hoofden, voor die onze opper-commissn rissen ontboden wordende, direct zullen hebben te compareeren en aan haare te makene schikkingen in deezen te gehoorzamen.

Art. 53. Dat op deeze lysten van wykraeesteren en de hoofden der Chineesen en andere onchristen natiën door commissarissen directeuren zullen worden aangehaald alle de geene, dewelke, ten eynden als in dit placcaat gemeld, zullen zyn gecompareerd ; terwyl die geenen, die ten agteren blyven, telkens na verloop van yder termyn geregtelyk door den bode y^n commissarissen van huwelyxe en kleine gerigts-zaeken en die van Boedelmeesteren te Batavia en op de buiten-comptoiren door een der geregts-bodens, dewelke, benevens de twee vorige, hier toe al met eene worden gelast, zullen worden geiusinueert omme als nog voor commissarissen directeuren te verscheynen en haar verpligt contribut op te brengen, sub poene, aan de laasle insinuatie binnen 8 dagen niet voldoende, by ons ten karen opzigten nader te worden gedisponeert op eene wyze.

550 1791. W. A. ALTINQ.

als zulke onwillige en ondankbaare dienaren, burgers of op- en ingezetenen billyk derwegens merileeren.

Art. 34. Laastelyk: dat den genen, die wel voor com- missarissen directeuren compareeren om haare contributie op te brengen, dog weigcrig zyn daar voor den eed na de wyze ?an hare gezindheid Ie presleeren, niet toegelaten, maarafge- weezen en gehouden zullen worden als onwilligen, waar o?er wy, even als in het voorgaande art. 33 gezegt, als dan nader zuilen disponeeren.

Bij dit plakaat behoort de navolgende instructie voor > de com- •missarissen en alle andere bediendens, zo te Batavia, als op de » buiten-comptoiren, in welkers handen de liberale giften gef ur- ineert en het gefurneerde vervolgens behandeld zal moeien •worden."

Art. 1. Commissarissen zullen haar generalyk in het uit- voeren Tan haare commissie moeten reguleeren na den inne- houde van het algemeen temporeel placcaat van den 1 1^ October 1791.

Art. 2. Ymand door commissarissen behoorlyk gMnsinueerl zynde en nalatig blyvende om voor haar te compdi*eereti of den eed te presteeren, zullen zy daar van annotatie houden en te Batavia aan de heeren Raaden van Indien, die van wegens de hoge Regering in deeze als opper-commissarissen zyo verzogt en g'aucthoriseert, en op de buiten-comptoiren aan de opperhoofden en de raaden aldaar, een yder in den zyne, rapport moeten doen om als dan door deselve daar jegens de voorzieninge te beramen.

Art. 3. Ingevalle dat by commissarissen twyflfeling ontstaan mogte, of deese of geene wel voor een dienaar, burger of op- en ingezeten van de Compagnie en als onder haar resort ge- horende geconsiderecrt konde worden, zullen zy haar bezsraar, in voegen als boven, moeten overbrengen om dat bezwaar door dezelve opgelost te worden.

Art. 4. Commissarissen zullen, zoo tot den ontfangst van de

W. A ALTINQ, 5S1

foom. liberaale gifte, als tot het afnemen van den eed en het verleenen van de nodige actens of bewyzen, precies moeten compareeren en blyven vaceeren op de plaats en tyd, haar daar (06 door de regering aldaar aangewesen en bepaald ; terwyl om alle disorder en Iielet voor te komen en het gefurneerde te sccureeren, zoo hier, als op de buiten-comptoiren, gezorgd zal worden, dat tot dat eynde, op de bepaalde plaats van den op- bveng, de nodige militaire wagt gehouden word, zoo lange dit farnissement zal continueeren. i

Art. 5. Commissarissen zullen wyders, na het eindigen van hsare commissie, alle de notitien van haare verrigtingen, in deese gehouden, moeten overgeven, te weeten : te Batavia aan de heeren opper-commissarissen en op de buiten-comptoiren aan de regering, waar onder zy gesteld zyn, om door de zelve g'exami- oeert en nagegaan te konnen worden, hoedanig zy zig in de behandeling van zaaken gedragen hebben en voorts, by aldien aan voorsz. verrigtingen nog iets mogte resteeren, de nodige orde tot redres te stellen.

Art. 6. Commissarissen zullen de penningen, die onder haar gefomeerd worden en die op comptoiren, daar geen papiere mant roulleerd, al te maal in contante of klinkende, goude of zilvere moot, dan wel in goud of zilver, gewerkt of ongewerkt, ▼olgens het 25*^ articul van het voormeld placaat zal moeten be- staan, by het eindigen van yder termyn, te Batavia ten overstaan ▼ao welmeMe heeren opper-commissarissen en op de buiten- comptoireo ten overstaan van den geenen, aan wien het oppergebied in handen gestelt is, opnoemen en gesepareert verzamelen moeten, latende bet zilver en goud taxeeren en weegen door ymand, des kundig, en dewelke te Batavia door de heeren opper-commissarissen en op de buiten-comptoiren by de ministers of liediendens daar toe voor af gelast en ge- authoriseerl zal moeten worden en die dan ook daar toe gratis zal moeten vaceeren.

Art 7. Commissarissen zullen bet montaot van alles in de nodige chissen noteeren en daar van te Batavia aan welmelde opper-commissarissen en die op de buiten-comptoiren aan de

55Ï 1791. W. A. ALTINQ.

regering, daar onder zy zorteeren, de vereyschte kenoisse geven.

Art. 8. Ook zullen zy, commissarissen, liet ingezamelde, na den gedane opneem, by art. 6 genoteerl, moeten overbrengen en onder behoorlyke quilantie afgeven aan den geenen, die te Batavia lot opper-comniissarissen en op de buiten comp- toiren door den oppergebiedcr van zodanig een plaats, in geschrifte en onder de nodige sufTicante cautie, daar toe zal komen te aucthoriseeren, zouder dat deeze ontfanger daar voor eenig salaris zal genieten, zullende het generaale rendement van deese liberale gift moeten worden ingenomen en ver- andwoord op reekening van het comptoir generaal.

Art. 9 Commissarissen zullen, zoo wel als de weeger of taxeerder van het goud en zilver en de ontfanger, gehouden en verpligt blyven alle haare handelingen van ontfangst, na- weging en taxatie te secreteeren en aan niemand anders te openbaaren dan aan welmelde heeren opper-commissarissen en op de builen-comptoiren aan den geenen, die zig aan het hoofd van zaken bevind.

Art. 10. Ook zullen de offerkisten voorzien moeten worden van drie differente slooten, waar van de heeren opper-commissa- rissen met hun beiden een en yder commissaris ook een sleutel zal hebben, om voor te koomen, dat deselve offerkisten buiten elkanders voorweeten en absolute byweezen niet g'opend worden.

Art. 11. Commissarissen zullen deezen last en zorge ge- trouwlyk en met alle liefde en genegenheyd waarnemen en behartigen moeten, zonder daar voor almeede eenige beloning (e mogen vorderen of te erlangen, behoudelyk nogtans, dat de onkosten, die zy genoodzaakt zullen zyn tot uitvoering van haare comnnssie onvermydelyk te moeten maken, aan baar te goed gedaan zullen worden ten lasten van de Compagnie.

Art. 18. Ook zal aan haar, commissarissen, ter haren adsistentie worden toegevoegd een a twee clercquen, die daar voor almeede niets zullen mogen declareeren en gebragt zulten worden onder denzelven eed van secretesse, als hier voor, art. 9, is gezegt.

l^èi. W. A. ALTIf^Ö. SSS

Art. 13. Laatstelyk zullen zy, commissarissen, wegers, taxateurs, oatyangers en clercquen, alvorens in functie te treeden of eenige verrigtingen te doen, van dat geenen, dat aan haar, een yder in den zyne, by deeze is opgedragen, alhier in Raede vao Indien en op de builen-comptoiren in den raad, aan wien bel opperbestier is gedemandeert, moeten prestoeren den Tolgende eed.

Wy, commissarissen, wegers, taxateurs, ontvangers en clerc- qaen, tot de arrangementen ter heffing van de liberale gift genomineert en gelast by instructie van dato den 1 V^ Oclober 1791, beloven en zwoeren, dat wy ons, een yder in de zyne, getrouwelyk gedragen en ons in alles reguleeren zullen na hel placcaat, by haar hoog Edelhedens, den Gouverneur Generaal en de Raaden van Nederlandsch Oost-Indiön op het doen der liberale gift den gemelden 11«" October 1791 g'emaneerl, voor zoo veel een yder van ons het zelve zal mogen aangaan.

Dat wy alverdcr, een yder in den zyne, zullen gehoorzanmen aan de hier voorgemelde instructie^ aan ons op dit sujet gegeven.

Zo waarlyk helpe ons God almagtig.

Een aantal formulieren van eeden, af te leggen door allerlei belastingschuldigen, besluiten dit lijvige stuk.

Op 19 September 1791 was aan de gemeente te Batavia voor- loopig kennis gegeven van de invoering dezer belasting. >De •arrangementen, die ten dien einde nader gemaakt*' moesten worden, zouden eerlang worden gepubliceerd, zooals op den 11^' October geschiedde.

Toen de aanslag in deze belasting, >op maar zeer weinige

Qa, baar volkomen beslag" had erlangd, rapporteerde de com- missie ad boe den 16'^^'' April 1793, dat »aan contante munt, *papiere geld, juweeleu, goud en zilver" te Batavia waren op- gebragt door Christen ingezetenen 184, 810: 15: — rijksdaalders en door Mooren, Mahomedanen en Chinezen 27,644:217: — rijksdaalders.

Volgens de resolutien der Indische Regering van IS Oclober

554 I7èi. W. A. ALf IN6.

1793 bragt de liberale gift te Batavia in bel geheel op rd' ai7,085:30.

19 September. Last op de buüethkantoren elk exemplaar der drie stellen soldij -boeken, welke naar Batavia op- gezonden werden, afzonderlijk ie verzenden.

Zulks geschiedde, «opdat, by het blyven van het eene sleh »de andere twee stellen mede niet verloren gaan".

19 September. Verstrekking van Kaapschen wifn.

Door den beer directeur-generaal gereflecteerd zynde, dat

door de heeren Meesters op den eisch van leggers

Fransche wyn was besloten te voldoen maar 60 leggers, met recommandatie om de Gaabsche wyn in Indiê in gebruik te brengen, zoo is, ofschoon de deugd van de Fransche wyn verre preferabel is voor de ordinaire, witte, Gaabsche wyn, de verstrekking in de hospitalen niet algemeen in Gaabsche wynen kan geschieden en het dus te wenscben was, dat de voldoening der eerstgemeide eenigsints vermeerdert wierd, echter ter voldoening aan de begeerte van hun WelËdele hoog achtbare goedgevonden en verslaan te trachten de laatstgemelde, zoo veel mogelyk, in gebruik te brengen, mitsgaders den beer directeur-generaal te qualiOceeren zich daarna by het doen van den eisch van Gaabsche wynen te reguleeren; en voorts de binnen- en buiten-regenten der hospitalen en de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren daarvan te informeeren en ook de verstrekking van Fransche wp aan de retourscheepen te excuseeren.

20 September. Vergunning tot handel drijven md Europe- sche artikelen binnen het gebied der O. I. Compagnie. — Vervanging der verstrekkingen van Europesche goederen aan Compagnie* s dienaren door aequivalenten in gdd.

Heeren XVII°«° schreven bij missive van 31 Maart 1791 ter zake bet volgende:

i791. W. A. ALTINÓ. 358

Onder de notabele veranderingen in den handel van de Compagnie, welke wy noodzaakelyk oordeelen, gehoord, dat zal worden afgesien van alle handel 's Comp* weegen in Earo- peesche artikulen, uitgezondert die, welke lot den handel op China en Japan vereischt worden, en dat geheel aan particulieren zal worden overgelaten om Indiê van allerley soorten van die artikelen te voorsien.

Ten gevolge daar van en om te beeter Ie effectueeren eene merkelyke vermindering van omslag op de respective comptoiren, die wy daarmede voornamentlyk op het oog hebben, hebben wy ook besloten af te schaffen alle verstrekkingen van Europesche en Indische artikuien aan 'sComp' dienaaren in Indié en deselve met een behoorlyk aequivalent in gelden te doen fenrangen.

Wy gelasten UEdele dierhalven om, zo ras de voorraad van de voorsz. artikuien, welke zig op den ontfangst deeses in 's Comp* magasynen bevind of nog met de uitkomende scheepen zal worden aangebragt, zal zyn geconsumeert, de voorzegde verstrekking dadelyk te doen ophouden en dus alleen uit- gesoodert, die aan de gemeene militairen en zeevaarenden ^rden gedaan; en daar toe ook de nodige ordres te doen afgaan aan alle de respective comptoiren (uitgesondert Ceylon en de Kaap de Goede Hoop, werwaarts wy eene gelyke aan- schryving doen afgaan).

Mitsgaders aan die geene, welke deselve wettiglyk genoten, loe Ie leggen het aequivalent daar van in gelden en dus de inlaodsche artikuien bereekend inkoopsprys en de Europeesche met een matig advans, het welk egter niet hoger zal mogen gesteld worden dan op 2iS procent.

Wy zuUen ook, zo spoedig immer doenlyk, verwagten eene generale, dog behoorlyk gespecificeerde opgave van alle de verstrekkingen, in voorzegde termen vallende ten uwen gouver* nemenle en op de buiten comptoiren, en het aequivalent, het welk aan de dienaaren respectivelyk desweegens zal zyn of, volgens uwe meening, by vervolg zoude behooren te worden toegelegd, ons uitdrukkelyk reserveerende daar in zodanige

S3é 1791. W. A. ALTINÖ.

alteratien te maaken, als wy zouden mogen oordedeo Ie behooren.

Wy verwagten dan ook ai verder, dat ÜEdele dadelyk zallen overgaan tot hel maaken van sodanige disposilien tot dadeiyke afschaffing van omslag, als aan onse voorsz. intentie meest beantwoordende zal zyn; en verlangen gediend te zyn van uwe consideratien, of en in hoe verre ook de verstrekkiDgeo aan de gemeene militairen en zeevaarende door eenige toe- lage in gelden zoaden te vervangen zyn. UËdele zullen dierhaiven ook van nu af hehoorlyke sorge moeten dragen, dat de eysscben van behoeflens voor geheel Indië na deese verandering worden gereduceert en aanmerkelyk vermindert, daar toe ook de nodige bevoelen ten spoedigsten afvaardigende naar de overige comp- toiren van Indië, ten einde wy by de beoordeeling dier eisschen hier te lande daar in de meest mogelyke nauwkeurigheid mogen aantreffen.

Wy recommandeeren wyders by deese geleegenheid, dat in alle administralien, alwaar de verstrekkingen tot 'sComp* behoeftens in gereedschappen, equipagie goederen, etc. oog zullen worden gedaan, ten allen tyde zorgvuldig werd gesorgd voor de exacte aanteekening en verantwoording van bet verstrekte door behooolyke bewysen, geveri6eerd van die geene, welke zulks hebben genoten; en de daar toe specteerende boeken, als naar gewoonte, aan ons overgesonden, op al het welke UEdele behoorlyk toesigt zullen moeten houden en ook sorgen, dat door de ministers der buyten comptoiren met alle attentie werde gewaakt.

Op 20 September 1791 besloot de Indische Regering het vorenstaande ter kennisse te brengen van de buiten-kantoren, onder bijvoeging van:

Nadien de prys der Indische goederen niet bestendig, maar dikwyis aan veranderingen onderworpen is en dus voor het equivalent daarvan direct geen zeekere bepaling kan gemaakt worden, zoo is goedgevonden en verslaan den heer directeur-

^76^. W. A. ALTliNO. 557

geoeraal te versoeken een prys^xiuranl te doen formeeren, waarna de inkoops-waurde van alle Indiasche goederen, op de verdere approbatie van hun WelEdele hoog achtbare, zal kunnen gereekend worden, en len dien einde de ministers en bediendens op de baiten-comptoiren meede te gelasten daar omtrend een zodanige prys-courant op te maken.

En dewyl de dienaren op de comptoiren om de grooteOost eti Malaeca op die schikking niet verdagt bebben kunnen zyn CD dos geen voorzorge daar omtrend hebben kunnen gebruiken m voomamentlyk Europeesche goederen Ie ontbieden, welke thans na benodigtheid niet zullen worden aangebragl, zo is verder goedgevonden en verstaan de eifschra van die comptoiren uit de alhier aan handen zynde voorraad by praeferentie te voldoen en gedagte ministers tevens te ordonneeren om die verstrekkingen vervolgens dadelyk te doen stilstaan en om een accurate reekening te maken, hoe veel contanten 'sjaars tot voldoening van het voornoemde geaccordeert equivalent zallen benodigt zyn, mitsgaders daarvan dan een aparte eisch Ie doen, doch inlosschen de afzending van ryst en arak, ter verstrdiking aan den gemeenen man, zoo voor Ambon en Buiida, als op de andere comptoiren, uit hoofde van deiucon- veoienten, die anders daar door zullen ontstaan, voor eerst op den presenten voet bepaald te laaten.

losgelyks is goedgevonden en verstaan de verstrekkingen aan de hospitalen meede voor eerst op den tegenswoordigen voel te laten continueeren, doch de buiten- en binnen-regenten van de hospitalen ie gelasten om te dienen van hunne consi* deratien, of en in hoe verre de voormelde verstrekkingen insgelyks door eene toelage in geld te vervangen zouden zyn, mitsgaders daar omtrent meede de consideratien der nrinist^is en bediendens op de buiten-comploiren te vorderen.

20 September. Intrekking van het bepaalde op 8 Jtinij 1790 nopens de gage van zieke^ in een hospitaal op* genomen Compagnie's dienaren.

In aanmerking gekomen zynde het hoog beloop der lasten

rU&AAT-IOEft DEEL XI. ^

558 1791. W. A. ALTINO.

van de hoqpitaieii, zonder dat de Gomp^ seedert de ly d, dal de daarin gedefroyeerd wordende zieken niel meerder dan hou halve gage behoeven Ie missen, daarvoor na mate van de ten dienste der lyders gespecificeert wordende onkosten genoegzaam te gemoet gekomen word en dus de lasten der hospitalen jaarlyks lullen vermeerderen zonder door de ondervinding te hebben bespeurd, dal het daarmeede bedoeld oogmerk l)ereikt is geworden; zoo is goedgevonden en verslaan het besluit deezer regeering vao den 28^ Augustus 1789, waar by op de gunstige concessie van hun WelEdele hoog achtbare dat faveur met primo Sep- tember van dat jiiar aanvang genomen heeft, in Ie trdiken ea nader, als bevorens» ten behoeven van de hospitaalen de geheele gage der zieken te beswaaren.

"u^ontT' Kenniigave, dat de Regering voornemens assignatién op Nederland af te geven ter betaling van bier.

Op het geadvanceerde door hun WelEdele hoog achlbare» dal hoogstdezdven in achting genomen hadden, hoe de verzending van bieren voor reekening van de Comp* naar Indien door- gaans slegte reekening gaf, terwyl de ruimte in de uitgaande scheepen met vry meerder voordeel te gebruiken zou zyn, eo dat hoogst dezelve dierhalven de kameren versogt hadden met de bierbrouwers in de respective steeden schikkingen te maaken ten einde voortaan alle de in Indiön benodigde bieren voor hunne reekening te verzenden ; is goedgevonden en verstaan dien aan- gaande by de rescriptie aan te haaien, dat deeze regeering de nadere onderrichting daaromtrent van hun WelEdek hoog achtbare te gemoet zal zien.

Hun WelEdele hoog achtbare wyders geavanceerd hebbende, dat hoogstdezelve op de kiagten der bierbrouwers, dat aan de overeenkomst ter acceptatie van hunne gemachtigdens in Comp' kas op assignatiên naar Nederland van 18 ducatotis voor ieder pyp bier, door hen in Indien gebragt, niet voUaan wierd, beslooten hadden, ten einde daarop een billyke re-

W. A. ALTWQ. 539

guard te slaan en de verzending^ van brieven voor par- iieuiiere reekening tot vervulling der benodigdheid in Indien Ie fadliteeren, deese regeering aan te scbryven om ook dat beding effect te doen sorteeren en mitsdien de voorschreeven 18 du€atons per pyp by praeferentie in Gomp* kassa te accepleeren, voor zooverre deselve worden aangeboden in contanten; doch wanneer zulks mogt geschieden in papieren gekl, het van zelfs sprak, dat deese praeferentie geen plaats konde hebben ; zoo is goedgevonden en verstaan, niet alleen hun WelEdele hoog acht- bare te verzeekeren, dat seedert de tyd, dat de contanten zoo io waarde zyn toegenomen boven het papiere geld, niemand, boe ook genaamd, die in het algemeen en continueel geld-gebrek geneegen is geweest contanten op assignatie te tellen, afge- weesen is en dal de geinachtigdens der bierbrouwers, indien ze die aanbieding van 18 docatons in contanten gedaan hadden, nimmer zouden afgeweesen zyn geworden, ter blyke, dat, of <le klagten der bierbrouwers dientweegen ongegrond zyn, of dat, zoo znlks hun oogmerk en ordre mogt zyn geweest, zy de niet voldoening aan die conventie aan hunne gemachtigdens te imputeeren hebben ; maar ook de gemelde gemachtigdens by een billet te adverteeren, dat aan ieder gepermitteerd word voor dke pyp bier 's jaars by praeferentie 18 ducatons in Comp* kassa te tellen op assignati^n, betaalbaar met een remboursement, de docalon van 78 roet 74 stuiver^;, mits dat ^Iks geschiede in eontanten, wyl anders de praeferentie geen plaats zal hebben.

IJ S«pte»ber lOciabcr

Vergunning tot uitvoer van rijst van Batavia.

Voor den uitvoer moest men, ouder opgave van de hoeveet beid, aan de Regering vergunning vragen.

4 October. Belasting op legaten en collaterale successiên.

Naar dien door de hoog Edele Heeren XVü*»" by hoogst- derzelver missive van den 4'" January deezes jaars onder andere middelen en pogingen ter ondersteuning van het wankelend lichaam der Nederlandsche Oost Indische maatschappy ook is

540 17Ö1- W. A. ALTINÊI.

aaobevooleD, dal door geheel Indien, onder hel ressort van de Compagnie, zoude gehoeven worden hel middel van cdlateraal volgens een door hel collegie van Scheepenen deezer stad ool- worpene en by hunne WelEdele hoog achlbare gearresteerde ordonnantie van den volgenden inhoud.

ORDONNANTIE op de generaale invoeting eener belasimg op

alle de legaaten en collateraale succeuiën, amder hel reiiori van de Oost-Indische Compagnie wUlende.

§ 1. De 10^ penning zal gehoeven worden op een egaaleo voel van alle goederen, roerende en onroerende, geene, boe genaamt, uitgezonden, die iemand by teslanient, codicil, legaat of gine onder den loevende, dan wel ah intestato, in de op- klimmende en zy-linien zal komen te erven of te vcrkrygeo.

Doch, wanneer de goederen by institutie, fidei-eomniis, legaat of andere uiaking, hoe ook genaamd, aankoomen aan vreemden, zal worden betaald dubbeld of tol den tienden penning vaa alle dezelve goeileren, zonder onderscheid, uitgezonden alleen het geen man en vrouw van eikanderen koomen te acqoireeren, welke in alle gevallen met de betaling van den 90^ penning zullen volstaan.

Zullende, ingeval van onzeekerheid, of de goederen aaukoomeo aan vreemden, dan wel aan zodanige perzonen, die aan den do- nateur of testateur zyn vermaagscbapi, hel dubbeld orden tienden penning moeten worden betaald, tot de verkryger zyn ver- maagschap aan den donateur of lestateur zal hebben beweezen, wanneer aan hem het meerder betaalde dan de 20"** penning zal worden gerestitueerd.

$ 2. Van de voorgaande bepaaling zullen egler uitgezooderl zyn godshuizen en diaconien, onder het ressort van de Compagnie in Indiê geleegen, welke, ervende of verkrygende, insgelyks mei den 20**^ penning zullen volstaan.

§ 3. Dit middel zal gehoeven worden van alle Christenen, 10 Europeesche, als inlandsche.

W. A. ALTING. 34t

$ 4. Dil middel zal ook moeten betaald worden by de geene, die goederen» fldei commis subject, koomen te erren» except alleen de fidei conimissen, die in de neederdalende Unie van den testaleur worden verkreegen, gelyk ook die in de neederdalende Unie vao den laaslen lieiilter overgaan ; en hel zelve zal direcl moeten Toklaau wonlen telkens by den overgang der goederen op de verdere gesabstiloeerde fidei commissaire erfgenaamen, gelaxeerd naar de waarde by den overgang.

S 5. Eu, devryl dit middel is eene reAele last, waar meede de goederen zyn bezwaard, zo zal derhalven, iemand eenige goederen mei last van Gdei commis verkrygende, voorschreeve middelen niet uil de beurse van den gegraveerden erfgenaam, maar uil de fidei commissaire goederen zelve moeten worden betaald.

§ 6. De lyftogt aan iemand vermaakt en de eigendom aan eeo ander, den overleedene beslaande in de opgaande graad of van bezyden of aan een vreemde gelaaten zynde, zal den lyftogter dit middel van de goederen moeten betaalen, zoo van de goederen zelve, als van de somma, waar op de lyftogt in eapitaal getaxeerd zal worden op den voet van lyfrenten, in agt aeemende, zo wel omtrend de goederen, als omtrend de lyftogt, of de daar meede gebeneBceerdc perzoonen aan den testateur al of niet zyn vermaagschapt, ingevolge waar van de 20^ dan wel bel dnbbeld of de tiende penning zal moeten worden betaald volgens het 1'^* artikel deezer ordonnantie ; des zullen zyne erfgenaamen niet gehouden weezen de goederen te laaten ▼oigen aan de geene, waar aan de eigendom gemaakt is, voor dat het invoegen voorschreeven betaalde van de goederen zelfs hun ▼ergqed of van die goederen gekort en gevalideert zal zyn.

S 7. De geene, waar aan den eigendom der goederen ver* maakt is, voor den lyflogter stervende en den eigendom oalaatende aan iemand, die hem in den opgaande graad ofte van bezyden bestaat, dan wel aan een vreemde, zal dezelve niet volstaan met bet remboursement van het geen door den lyflogter reeds voor de goederen betaald zal zyn volgens bet voorgaande ^'' artikd, maar boven dien gehouden zyn ter expiratie van

342 ^701. W. A. ALTINO.

den lyftogt nog te betaalen een hahe 20^ of 40*^ penning, indien ky aan den nabaler is vennaagsehapt, en ec» halve tiende of 20' penning, indien hy aan dezelven vreemd is.

§ 8. Eii om alle dispuien te praevenieeren word^i de respeelive notarissen en andere beampt-sehryvers, die tol bet maaken van actens gequaliOceert zyn, gelast om in beide voorschreeven gevallen den lestateur of testatrioe af te vragen, door wien het collaleraal zal moeten worden viridaan, op verbeurte van een som, gelykstandig aan het bedraagen daar van, ten profyle van de Compagnie, welke boete egter bepaaM wori op rd* 300, wanneer het collateraal meer mogt bedragen.

§ 9. Het recht van de collateraale successie zal meede betaald moeten worden van zodanige boedels, die onder beneficie van inventaris worden aanvaard en het zelve recht sebuldig zyn, uiterlyk twee jaaren na het sterfgeval, ten waare denzel- ven boedel voor dien tyd kwame geabandonneerd te worden.

% 10. Iemand by zyn leeven van zyn boedel afstand doende, onder voorwaarde, dat den verkryger hem tot zyn dood toe zal moe- ten onderhouden, zal dit middel aanstonds moeten worden betaald.

§ 11. De boedels van ab intestato o verleedene Compagnies dienaren, die door den curator ad lites beheerd zyn en wdkers zuiver bedragen door hem per Compagnies kassa naar Nederland aan de Heeren Meesters word overgemaakt, uit hooide derzelver erfgenaamen hier niet bekend zyn, zullen in Indie met den 10" penning provisioneel worden bezwaard; en zal aan de gereg- tigdens worden gerestitueert, het geen zy bewyzen luUea meer ingehouden te zyn, dan weegens dit middel bad moeten betaald worden.

§ IS. Alle codicillaire gemagtigdens van overleedene Com- pagnies dienaaren en burgers hier ter plaatze, welkers nalaten- schappen naar Nederland moeten werden geremitteerd, zullen onder eede moeten opgeeven het zuiver bedragen des boedels van hunnen overleeden principaal, van welk saldo (deszdfs erfgenaauien onbekend zynde) hier zal geligt worden den 10^ penning voor het collateraal, met kennisgeeving daar van aan de Heeren Meesters, om aangehouden, dan wel geheel of gedeeltelyk

17d1. W. A. ALT»N6. 343

itHgekeerd te worden, na maale men bevinden zal, of zulks door de er%enaaroen al of niet beiioord betaald te worden.

§ 13. Hei coUateraal zal gehoeven worden ter plaatze, waar het sterfhuis valt, en niet ter {riaatze, waar de goederen gekegen zyn.

§ 14. Na gedaane af betaaling der schalden, waar meede den boedel deugdelyk is belast geweest, en dus alleen van het geen zuifer op de er^enaamen devolveerd, zal het coUateraal gehoeven worden, waar van alleen zal worden gekort, het geen zal beweezen worden, dat wegens het regt van coUateraale successie io Nederland heeft moeten worden en effective is betaald ; zullende tot zoo lange het bedragen van dit middel over de gehede nahtenschap onder de Ëdde Compagnie blyven genamptiseerd.

§ 15. Binnen den tyd van 3 maanden, gereekent van het overleiden van den geene, wiens goederen geörft of verk reegen worden en bet collateraal subject zyn, zullen de goederen door de executeurs of boedel redderaars by een specificque lysl onder eede aan het collegie van Scheepenen moeten wordtti aangegeeven en tevens gezorgd worden, dat van de vastigheeden en effecten, daar onder gehoorende, de taxatien geschieden, op poene als fraudateurs van do gemeene mid* delen te zullen worden geconsidereert en daar en boeven de dubbelde betaaling te zullen verbeuren.

$16. Ook zullen zy binnen andere 3 maanden OM>eten overleeveren aan den collecteur van dit middel een autbenticque acle weegens de gedaane taxatie van alle de goederen en effecten, zooder onderscheid, waar van het collateraal moet worden voldaan, waar van de secretaris aanteekening zal houden op de memorie, aan den ontfanger over te leeveren.

En zullen zy teffens moeten zorgen, dat het gemelde middel binnen de voormelde 3 maanden betaald word.

$ 17. Kn zal niemand eenige goederen, deeze impost subject, aanvaarden, nog eenige renten, huuren of vrugten daar van inogen genieten, voor dat de boedel in 't generaal is aangegee- ^^ en dit middel daar van zal zyn voldaan, op de boete van SOO rd' boven de verbeurte van het dubbeld collateraal.

344 I^Öl- W. A. AUTINQ.

$18. Eo zalleo op gelyke wyxe dezeWe goeden» niet mogen worden veralieneerd, nog gelransporteerl, voor dat dit middel alvorens daar van zal zyn betaald, ten waare eenige reedenen daar toe vtraaren» in welken geval het zelve met kennis en consent van den gerechte zal kannen geschieden.

§ 19. Wanneer de eerst stervende der ouders den langst- leevenden maakt boedelhouder of boedelhoudster mei last vao de goederen te blyven bezitten, de kinderen op te trekken en te onderhouden tot hunner mondige dagen en de goederen ab dao uit te keeren, zal dit middel niet betaald worden van de porlien, die door het versterf van eenige der kinderen in hnnne onmondige jaaren aan anderen zullen accresceeren.

$ 20. Gelyk meede niet, viranneer man en vrouw, uil het zelve huwelyk geprocreéerde, gemeene kinderen nalatende, malkander heneGoeeren met lyftogt of anderzints.

Doch, aile de kinderen zonder descendenten voor de langslke- vende koomende te overleiden, zal als dan de langstleevende gehouden zyn het regt van de collateraale successie van alle goederen en effecten, hier voeren gespecificeerd, die de langst- leevende van den eerst overleedene, het zy uit hoofde van httwelykse voorwaarde, testament of gifle onder den loevende of ter zaake des doods heeft bekomen, te voldoen.

§ 21. Onchristenen van christenen en christenen van onchristenen, vice versa, legaaten of erfenissen verkrygende, zullen die legaaten en erfenissen het voorschreven ooilateraal subject zyn, uitgezondert den vrydom der slaven.

S 22. Tot den ontfangst van dit middel word aangesteld de ontfanger generaal en tot de partikuliere collecte van dien in deeze stad de secretaris van Scheepenen, welke secretaris voor zyne ontfangst zal cautie stellen ten behoeve van de Edele Compagnie en voor zyn ontfangst en verantwoording genieten den 40*'' penning, die hem in uitgaaf zal geleeden worden.

S 23. Gemelde secretaris zal moeten houden pertinente registers van het geene hem word aangebragt en betaald, ieder party apart, en, des verzegt zynde, daar van visie geeven aao de officieren van justitie ; en zal van half tot halfjaar en dus om de

W. A. ALTINQ. 34K

s€8 maandeo aan den onifanger generaal overgeeven een nette staat van alle de partyen, hem aangebragt, de geteekende meinorien van aangeeving en de aetens van taxatie daar aan gehegi zynde» met eene verklaring van den gerechte daar agter volgens het hier na te meidene formulier, op poene Yan ISO rd% ingevalle hy hier omtrend in gebreeke mogt blyven, een derde voor den aanbrenger, een derde voor den officier of ont£inger, die de calange zal doen, en een derde voor de armen.

§ S4. De collecteor zal dit middel moeten innen binnen (feo tyd van ses maanden, gerekend van den dag van het overleiden van den testateur of testatrice ofte wannear de donatien inter vivos zullen weezen geschied.

$ SS. En, ingevalle de betaaling van eenige ingebragte partyen om merkelyke reedenen nog niet mogte gedaan zyn, zal de GoHecteor dezdve partyen evenwel by memorie daar op moeten stellen, met de reedenen van verhindering daar by.

§ W. Alle tazatien der vaste goederen q> deeze hoofd- plaatze zullen gedaan worden door de geswooren taxateurs, tan overstaan van den officier, twee leeden van Scheepenen CD deraelver secretaris.

$ 27. De lyfrenten zullen op gelyke wyze getaxeerd worden en zal reguard geslaagen worden op den ouderdom der pisrzooDen, waar op zy zyn geconstitueerd, en zulks ingevolge de hier agtervolgende taxatie lyst.

S 28. De ooilecteur, oordeelende, dat de taxatie beneeden de waarde gedaan is, zal 't perceel of perceelen moogen ovemeemen, mits de taxatie verhogende met een sesde en betaalende 'slands geregligheid, ten waare de crfgenaamen of ander successeur liever verkoos zelfs te betaaleu het dobbdde recht, na de verhoging van den collecteor, wanneer by voor deozelven zal blyven gepraefereerd.

$ 29. Voor het doen der voorschreeven taxatien, registreeren eo ailleeveren der aulhenticque extracten zal betaald worden 3 rd* voor ieder perceel beneeilen de duizend ryksdaalders in waarde, dog van meerder valeur 24 stuivers meer van ieder

346 I7d1. W. A. ALTINQ.

1000 rd*, Ie verdeelen tancbeii ilen officier, de heden, dea secretaris en den taxateur, ieder in eene gelyke pcn-tie.

§ 30. Geene notarissen of Jseampt-schryvers of andere publicque perzoonen, tot tiet passeeren van actens geqaalificeerd, zuilen mogen slaan o?er scheidingen, deelingen» transporten of alienatien van lioedeis of goederen, dit middel subject, ten zy bun alvorens by quitantie van den coUecleur gebleeken zy, dat de betaaling van dit middel geschied is, op poene van, contrarie doende, aaospreekelyk te zyn voor 't bedraagen van dien en daar boven te verbeuren voor de eersie maal een honderd ryksdaalders, voor de tweede maal tweehonderd ryksdaalders en voor de derde maal drie honderd ryksdanUers en boven dien een arbitraire correctie.

§ 31. De dood-graavers zullen weekelyks overleeveren aan bet collegie van Scheepenen en den onttanger generaal een pertinente lyst van alle de geene, die binnen die week gentorven zyn, met aanwyzing op hun jaarlyks te doene eed, wie van dezelve honnens weetens overleeden zyn zonder kinderen na te laateo, mitsgaders door welke perseonen en in welke qualileit de nalatenschap van den overleedenen word aanvaard, met last om zulks van de zodanige te requireeren by het gewone briefje tot het openen van het graf en buiten welke opgaave geen graf zal mogen werden geopend, sub poene van, con- trarie doende, te verbeuren een boete van 3& rd* vooc de eerste maal en voor de tweede maal, boven de voorsz. boete, ontzegging van zyn dienst.

$ 3S. By paraate eiecutie, buiten forme van proees, zullen de onwillige betaaklers daar toe genoodzaakt worden; dog, ag bezwaard vindende, zullen zy na gedaane consignatie in oppositie ontfangen worden by den Raad van justitie deezes kasteels, met voorbygang van Scheepenen deezer sleede, om daar door alle wydk)opige procedures te vermyden.

§ 53. De collecleur zal, zoo dra ter zyner keunisse komU dat een boedel binnen zyn district gevallen is, dit middel subject, een billet of sommatie cedui aan het sterfhuis moeien zenden, zonder dat men egter de aangeeving invoegen

W. A. ALTma. J47

Toorax. lal mogw aitstelten» om reeden den GoUecteur sidks Tenaimd heeft.

§ 34. En, vermits verscheiden fraudes omtreud dit middel zouden kunnen worden gepleegd met bet maaken van frau- dokuse contracten of transporten, zoo onder renversaalen, als anderzints, sullen alle goederen en effecten, die op eeuige fraudukose manieren om dit middel te ontgaan zullen zyn verzweegen en gediverteerd, ten behoeve van bet gemeene land zyn verbeurd en zal de ontdekker en aanbrenger van dien genieten de belfl der goederen, by hem ontdekt en aaogebragt, en ;al dcszelfs naam worden gesecreteerd.

S 55. Tot de calange van dit middel worden gequalificeerd de ontfanger generaal, de respective officieren van justitie, mitsgaders de collecteur, alle by preventie te verhaalen op de voorschreeven goederen en by die geene, die de calange doed, alleenlyk te genieten, behoudens Vs portie daar van foor de armen, welke calanges binnen den tyd van drie jaaren na het sterfgeval zullen kunnen worden gedaan.

Formulier van iommaéie eeduUen.

De erfgenaamen of het bewindhebbende van den boedel,

oagebatea by , worden by deeze gesommeert

binoen drie maanden na het overleiden van gemelde

ter secretary alhier te geeven eene nette specificatie van aBe de goederen, by den overleedene nagelaaten, het middel

an bet collateraal subject, volgens het eerste en sesliende artikd van de ordonnantie, daar op gemaakt.

Formulier, Ie stellen onder de taxatie.

Wy ondei^eteekende, Baljuw of Landdrost en Scheepenen, mitiigaders gezwooren taxateurs, verklaaren by deezen de bovenstaande taxatie gedaan te hebben opregtelyk na den inhoude ^^Q de ordonnantie, van bet collateraal geSmaneerd, en zulks op den eed, by ons op den aanvang onzer bediening gedaan.

348

W. A, ALTINQ.

Formulier van verUaaring van Baljuw of Landdrost m gerichte,

Wy ondergeschreevene, Baljuw of Landdrost en Sciieepeneo, verkiaaren by dezen den bovenstaanden staat te hebben gevi- siteerd en accoord bevonden met het register, by ODzen secretaris gehouden, van de goederen, weegens het middel van het collateraal aangegeeven in de eerste of laatste helft van het jaar, de datum bovengemeld.

» 20 '

• 30

SO '

40

40 >

50

• 60 >

55

» 55 >

60

» 60 <

65

» 65 <

. 70

. 70 .

75

Lyst van de taxatie der ly fronten.

Van 1 tot 20 jaaren op 10 jaaren leevens,

. 9 » » 8 . 7 » » 6 • s 5 » 4 . 5 ■ » 2 Boven 76 op 1 jaar levens. Zo is het, dat wy, om te voldoen aan hoogstderzelver intentie en daar door, is het raogelyk, het belang der maatschappy te bevorderen, goedgevonden en verslaan hebben hel middel van oollaleraal, ingevolge die ordonnantie, zo wel te deezer boofd- plaalze, als op de respective comptoiren, onder het ressort vao de Neederlandsche Oost-Indische maatschappy gehoorende, in te voeren, eenlyk met deeze alteratie in het i^^^ articul van gedagte ordonnantie, dat de daar by gestelde woorden : tol den ontvangst van dU middel word aangesteld de ojitfanger generaal en tol de particuliere collecte van dien in deeze stad de secretaris van Scheepenen, enz,, zullen moeten verstaan worden in deezer voegen : tol den ontfangst van het generaale middel van collateraal word aangesteld de onlfanger generaal en tot de particuliere col- lecte van dien, zo binnen, als buiten deeze stad en dies jurisdictie, de secretaris van Scheepenen, enz. ; mitsgaders tot elucidatie omtrend

W. A. ALTINQ. 349

alle de iti deeie bepaalde boefeiis, dal dezelve zullcu woideu verdeeld volgens het 23**^ ariicul der gemelde ordoDnantie. WesbaUeo wy de chnsten-iDgezeteneD te deezer hoofdplaalze en op de respective buiten comploiren, onder bet ressort der Neederiandsche Oost-Indische niaatschappy gehoorende, als nu gebsten om zich naar den inboude der voormelde ordon- nantie stiptelyk te reguleeren, len einde alzo roeede te werken aan het behoud eener maatschappy, aan welkers bestaan dat der meeste gehegt is, en te beantwoorden aan het vertrouwen van wdmelde Ileeren Meesters op een algemeens welwillendheid van Compagnies dienaaren en haare christen ingezeetenen om alle pogingen aan te wenden tot ondersteuning der maatscbappy in haaren hogen nood — zullende deeze belasting ingaan met den S9^ der voorleeden maand September of den dacb, dat de voorn, ordonnantie is gepubliceerd. — En op dat niemand hier van eenige ignorantie zoude kunnen praetendeeren, zal deeze, na gedaane publicatie, alomme worden geaffigeerd, waar men gewoon is affictie van placaaten en biljetten te doen.

Reeds op 12 Septemlier 1791 had de Indische Regeering besloten deze ordonnantie ter kennisse van de buiten-kantoren Ie brengen, waarna zij den 26*^^° September daaraan volgende bepaalde, dat deze ordonnantie op de buiten-kantoren in werking zoude treden »roet den dach van den ontvangst".

Nopens de toepassing moesten op de buiten-kantoren zoodanige schikkingen worden getroffen, »als het best met de plaatzelyke •gesteldheid zal konnen evenaaren ter voldoening aan de "intentie".

Zie ook 13 December 1791, 4 Mei 1792, ^^ 1797.

4 October. Voorwaarden, waarop de Regering voornemens was assignalién op Nederland af te geven.

In aanmerking genoomen weezende, dat de reedenen, waarom deeie regeering in den gepasseerde jaare volgens het aange- leekende by de reaoluiien van 6 Augustus 1 790 beslooten heef t

550 1701. W. A. ALTfNÖ.

gelden op assigoaiieB te accepteeren, half iDcontanleD, halfio papieren geld, thans nog exleeren en dat hei dierhalven, zo voor de Conip, ais voor parliculieren, die gelden moeten remilteeren, prererabelst is daar by Ie continneeren ; so i$ na deliberatie hier over goedgevonden en verstaan voor dit jaar weeder gelden op assignatie te aecepteeren, mits de ielliug geschiede de helft in contanteQ en de weederiwlft in papieren, en daar voor te verieonen assignatien op de Heerai Meesiers. om in Nederland voldaan te worden na de najaars verknoping van 1702 of voorjaars veiicooping van 1793 net 70 stayvers de ducaton van 78 slnyvers; en hier van de gemeente by biljet zo wel te adverleeren, als dat die geenen, die geneegen niogten zyn op die voorwaatdeo geiden io Compagnies cassa op assignatien te tellen, daar van opgaave zollen moeten doen voor den 20'* deezer maand ten comptoire van den heer Directeur Generaal, om daar naar te Icunnen disponeeren over de som, waar voor deeze regeering onder voormelde conditie in dit jaar assignatien zal laten afgeévea.

4 October. Regeling der verstrekking van medicamenlen aan den opper-chirurgijn op het eiland Onrust.

Dewyl, zeedert de verplaatzing van het hospitaal van bei eiland Onrust op Purnierend, voor den ten eerstgenielde eylande geplaatsten opper-chirurgyn lot nog toe geen bepaalde verstrek- kingen gereguleerd zyn; zo is, de noodzaakelykheid daar van overwoogen zynde, op de voorstel van den heer Directeur Generaal goedgevonden en verslaan aan den gedagten opper- chinirgyn voor het verband en ten dienste der impotenten aldaar voortaan alle zes maanden te verstrekken : 2 a cremor tart., 2 » nitro dii purat., 1 once sal. absyntb, V, e radii rhei, ^4 B » jalappen, V4 * ' hypecacuane,

W. A. ALtiNQ. 3K1

^ S cortex peniv.,

1 > spirilos nitri dulc,

7ic " liqu. auad. M. Hofm.,

ODce merc precepL rube,

7, • » subl. carossii,

'/} • vitri abbiy 1 S empl. d'garhito c. gum.

1 » » diapaloi, 7i • flor cbarum com, 72 » * sambuco,

2 • anis album camphorat, 2 • » diggessie,

% » basiliam,

% » gum. camph. crud»

i pees gttinees.

7 October. Last op de comptabele dienaren van de Compagnie binnen ééne maand na hunne aansteUing de verei^hte borgtoglen aan den Directeur- Generaal in te leveren.

De poeoalileit was eene boete, ten bedrage van drie maanden tractement, welke boete ten voordeele van het pennisten- gesticht zoude komen.

Het vorenstaande was ook toepasselijk op hen^ die verzuimd hadden hun borgtogi te stellen.

7 October. Voorschriften voor de diaconie te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan de diaeonen in het generaal te reooromandeeren om zig in het uytzetten van capitaalen en de wyse, waarop zulks by de boeken verhandelt en de interessen bereekend moeten worden, te regukeren naar de orders en sebiLkingen, mitsgaders de gebruyken, die by alle andere Goliegien omtrent de administratie van gelden plaats hebben.

Wyders te empleeteeren faun voorstel omtrent den ontvangst der geUen nyt 's Coêê^* kasaa en mitsdteo den heer Directeur

581 1791. W. A. ALtiNG.

Generaal Ie verzoeken en Ie qualificeeren de ordonnantien te verleenen Ier ontvangst van zodanige somma's, als door hun geftmployeerd zullen worden ter oytzetting op hypotheek, eo van dat bedraagen de renten als dan straks te doen cesseeren, mitsgaders het overige by de Comp* teegens de gewoone interest te laaten voortloopen; mitsgaders meede in zdver voegen, bj weeder overbreng van afgeloste capitaalen, daarop ook weder op den gewoonen voet renten te goed te doen, naar dien in overwee ging is genoomen, dat door het niet valtdeeren derrent^,io lange het capitaal nog werkelyk by de Comp* berust, de kosten, die de diaconie moet draagen, niet aallen kunnen goedgemaakt worden ; voorts daar omtrent als nu te bepaalen, dat de betaaling van interest door de Compagnie zal cesseeren, zo ras de uytgezette capitaalen zo veel renten zallen winnen, als van bet thans by de Gomp® a deposito capitaal word genooten, ongeagt als dan ook nog eenige gelden van de diaoony by de Compagnie a deposito mogten staan.

Te emplecteeren, zo wel het door hun voorgestelde omtrait het formeeren en effen houden van een naauwkeurige lyst der uytgezette capitaalen, met bekendstelling van de naamen der beleeners en die der borgen, mitsgaders het bedraagen der be- leende |)enningen; met order aan den boekhouder derdiaconj om zig daarna, so by de inrichting der staat-reekening, als omtrent de overgaave om de ses maanden van een behoorlyke lyst der verscheenen renten op de uytgezette capitaalen te gedraagen, mitsgaders diaconen te qualificeeren om den gedagten boekhouder voor het accresseerend werk, hetwelk hier door in het houden der boeken zal worden veroorzaakt, een matige verhooging van het gewoone salaris toe te leggen, naar male van die meerdere moeyte.

Wyders den groot kassier van diaeonen, zo wel als de proces- en legaat-bezorgers, mitsgaders den kleyn-caisier, een yder voor zo verre het hem aangaat, te gelasten om voortaan, niet alleen met het eynde van ieder maand hunne cassa-reeke- ningen met alle de daar by gehoorende quitantien aan dat collegic over te leggen, met bekendstelling, hoe veel van het

W. A. ALTINQ. 583

saldo derzelve onder hun berust en hoe veel in de in het armhuys staande geldkist verbleeven is, maar ook om die cassa-reeke- ningen zodanig te honden, dal daar uyt consteert, in welke speciën het saldo van die reekeningen bestaat ; en dat voortaan io de geldkist ook een notitie zal moeten zyn, geteekeiid door den fungeerenden praeses en groot-kassier, van het bedraagen der daar in bewaarde gelden; en welke notitie steeds zal moeten worden effen gesteld.

En eyndelyk meede te amplecteeren het voorstel omtrent den jaarlyk.seu opneem der vaste goederen, die by diaconen zullen verhypothequeert worden, mits zy zig daar omtrent meede reguleeren na zodanige gebruyken, als by de collegien van Wees- en Boedelmeesteren deezer sleede plaats vinden.

Zie ook 8 Julij 1794 en 16 Augustus 1799.

-^ October. Vügifle van brieven van crediet.

Deze waren gedagteekend 7 October 1791. — Zie overigens by 17 Pebruarij 1791.

1 1 October. Bepaling^ dat de verstrekking van Europesche artikelen aan de militairen te Batavia op den ouden voet zoude blijven.

By de resolutien van den 20^ der gepasseerde maand September is genoteert, dat aan den brigadier, Charles Louis Cohimnd, was gedemandeert om, zo veel mogelyk, een calculatie Ie uiaaken van de benoodigde Europesche articulen voor de verstrekking aan militairen in een rond jaar, mitsgaders te dienen van zyne consideratien, of en in hoe verre de verstrekkingen door eenige toelaage in geld zouden te vervangen zyn. En in voldoening daarvan als nu door denzelve ingedient zynde een schriflnur, waar by hy heeft opgegeeven, dal aan een militair 'smaands aan Europische articulen niets anders verstrekt wierd als hooter en wyn, ingevolge de ordre der Heereu Meesters, Ie weeten:

'UtAAT-MÜ DBL II. 23

^$i 1791. W. A. AtTlNÓ.

aan eeo sergeant 4 kannen wyn en 2 8 Iwoier: a > corporaalS » » » i > »

dal deeze regeering by besluyl van den 5'" Augostas 1786 had goedgevonden aan een gemeen müiiair, in sleede van zout vleesch en spek, te laaien verstrekken 5 kannen wyn en 1 S booler;

dal een sergeant des jaars genoot 48 kannen wyn en S4 9> booter, een corporaal en een genieene 56 kannen wyn en 1 2 S booter en dat dus de Comp^ aan bun Ie saamen, namentlyk : een sergeant» een corporaal en een gemeene, *s jaars verstrekte 120 kannen wyn en 48 ponden booter;

dat hy, wat betrof het calculeeren der militairen in het guarnisoen en elders, verzegt daar van geGxcuseerd Ie mog^ worden, om reeden er geen variabeler vak te vinden was als dat der militairen op Batavia, zo door sterfte, vertrek naar elders, als verblyf in de hospitaalen, en men dus nimmer regt in staat wierd gesteld een calculatie te kunnen maaken;

dat, wyl de verstrekkingen van wyn en booter aan de gemeenen eenlyk als een gratificatie deezer regeering moeien geconsideeni en na Iiegeerte weder konden ingetrokken worden, hy dus betuygde geen equivalent in gelden voor die articulen te kunnen uylvinden, te meer, v^ryl booter en wyn reèele versnaperingen voor een niiiitair waaren en de geleegenlheyil hen nu en dan wel eens konde missen om goede booter en wyn teegen ordinaire prysen te kunnen inkoopen;

zo is om die reeden goedgevonden en verstaan met de ver- strekkingen van Europeesche benodigdheeden aan de gemeene militairen in het guarnisoen alhier by provisie te blyven continueeren op den gewoonen voet en voorts cx)pia van gedagt bericht naar Nederland te zenden.

13 October. Voorschrift nopens Himmeragie en reparatie".

De heeren Meesters te kennen gegeeven hebbende, dat ktto WelEdele hoog achtbare zig met deeze regeering moesteo bekJ^agen over de defecten, die geduurig in nieuwe gebonwei wierden ontdekt, Ie meer dezelve een klaar liewys opleeverdea

W. A. ALTINQ. S5S

fan de verkeerde directie ran de geenen, aan wien de bestauring daar over wierd toebetrouwd.

En dat, — wyl hel natuurlyk was, dat zulk een kwaade £reetie ten gevolge moest hebben» dat er nimnaer gedaan werk konde zyn, en dus ook daaraan voor een gedeelte moest worden toegeschreeven het geduurige bouwen en timmeren, dat, zo op dit, als andere etablissementen, ten sterksten in het oog liep en zo kostbaar was voor de Compagnie, — het hun WelEdele hoog agtbare allernoodzaakelykst was voorgekomen, dal de Compagnie beveyligt wierd teegens de schaadens, die ODinisbaar het eSect van zulk een directie moesten zyn; en dat boogstdezelve dierhalven nodig geoordeelt hadden te statueeren, dal voortaan het kostende van het verbeeteren der defecten aan de gebouwen, die niet aan toevallige oorzaakenofaanden ouderdom te attribueeren waaren, door die geene, op wiens bestaur men zig had verlaaten en die er dus de oorzaak van was, zoude moeten gelaaten worden; zo is goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens op de respective buyten comptoiren circulair hier van tot hun narigt te informeeren en hnn niet alleen aan ie bevoelen een prompte nakooming van dit gestalueerde door hun WelEdele hoog agtbare, maar deze ordre ook alhier, tot deze hoofdplaats, belrekkelyk temaaken.

14 October. Voorschrift fwpens aanvragen tot inkoop van benoodigdheden.

Door de heeren Meesters als een staande ordre voor alle de eomptoiren vastgesteld zynde, dat de bediendens, die zulks ineambeerd, zullen gdiouden zyn by het doen van vei^zoeken tot den inkoop van benoodigtheeden telkens in te leeveren een bewys, dat de voorraad weesentlyk verstrekt is, als meede eeo specificatie, wanneer en waaraan die verstrekking heeft plaats gehad, ten eynde daar door de respective hoofdgebieders in staat te stellen, op solide gronden Ie overweegen, of zo een iokoop weesentlyk noodzaakelyk zy; zo is goedgevonden eo verstaan deeze ordre rircuhir aan de ministers en bediendens

S56 ^791. W. A. ALTINÖ.

op de respeciive huyten comptoren tot narigl en observanlie aan te beveelen.

14 Octobttr. Veilmging tot uit" Decembef^ 1791 van den termijn^ vastgesteld op 5/15 Julij 1791 voor hd inleveren van bank'brieven.

14 October. Bepaling, dat schade, veroorzaakt door ontModige of slordige eischen, door den eischer vergoed moest worden.

De heeren Meesters te kennen gegeeven hebbende, dat hun WelEdele hoogachtbare ten uyttersle waaren ontsticht geweest te ontwaaren, dat er in het inrichten der eysschen op Banda al weeder zo weynig attentie had plaats gehad en dat zelfs de ministers de onaglzaamheyd zo verre gepousseerd hadden, dat zy nagelaaten hadden een calculalive bereekening der benoodigde contanten over te zenden, waarom hun WelEdele hoog achtbare, wyl het inrigten der eisschen een zaak was van het aller uytterste belang en het niet meer dan billyk was, dat de schaade, die de Comp'' door het slordig inrigten van dezelve leed, vergoed wierd door die geenen, welke daar voor hadden kunnen en liehooren te zorgen, wel gewenscht hadden, dat deeze regecriug, in steede van zig al weeder roet een waarschouwing Ie vergenoegen, daadelyk tot het opleggen der vergoeding waaren overgegaan; en dat hun WelEdele hoog achtbare derhalven begeerden, dat, ingevallen er by vervolg weeder omtrent het inrigten der eysschen reedenen tot klagten werden ijegeeven, deeze regeering hunne gedaane waarschoo- wingen zonder eenige verdere vermaning ten uytvoer zoude doen brengen en dus de schaade doen vergoeden door deo geenen, aan wiens onagtzaamheyd dezelve moest worden toege- schreeven ; zo is goedgevonden en verstaan de ministers en liediendens op <le respective buylen comptoiren, conform deeze expresse begeerte van hun WelEdele hoog ach tba rei ernstig te gelasten om de calciilative bereekeiiingen der benoodigde

W. A. ALTINQ. S6^

contanten met die attentie in te rigten, dat daar op volkoomen staal kan worden genuakl, onder waarschouwing, dat, by- aldien over de slordige inrichting der eyschen reeden tot klagten voorkoomen, de schaade, die de Comp® daar door zal lydeu. vergoed zal moeten worden door den geenen, aan wiens oDagtzaamheyd zulks moet worden toegeschreeven.

18 Oclober. Last op de buüen-kanioreti van alle zaaken •van eenig belang en gevolg, die by hunne resolulién y^ivorden verhandeld, ten minsten een suceint verslag »6y hunne advisen te geven\

24 Oclober. Last op den kajjilein der Chinezen te Batavia en diens opvolgers bij jaarltjksche payementen te voldoen de koopsom van de woning, hun op 25 A{ïril 1747 in gebruik gegeven,

Boedelineesteren der Chineesen en andere onchristen sterf- huysen hebben by een door hun ingedient advis te kennen gegeven, dat by geleegentheyd van den jaarlyks gedaanen opneem van den staat der door verscheyde persoenen by hun verbonden vaste goederen, ten eynde de soliriileyl der uytslaande leenpenningen op ieder van dezelve te kunnen nagaan, byzonder bun aandagt gevallen was op zeeker huys en erf, wel eer, ingevolge besluyt deezer regeering van den 25" April 1747, lieneevens eenige daar by gehoorende pedakken, aan den capitain iler Chineese natie en zyn successeuren in oflicio ter inwoon o[ gebruyk afgestaan, eenlyk (by hel onderhoud) onder betaling der interessen op het ter dier lyd daar op geleend capilaal tot een somma van rd 12500 ; dat zy de vryheyd gebruykten daar omtrent in consideratie te geeven, dat de reedenen, welke te dier lyd de voorsz. beleening hadden Ie weeg gebragt, niel alleen hoogst billyk en gegrond waaren, maar ook de epoque, waar in desEelve had plaats gehad, omtrent den handel aller gunstigst en gezeegent was geweest, zo dal, door dien alles toen floreerde en in het byzonder dat neeringryk gedeelte der stad, waar

W. A. ALTING.

onder bovengemeld erf sorteerde, ook geen gering aansien, nog hewoonders hadde, de woonhuysen aldaar op zeer hooge koop* of huurpenningen werden gehouden; dat egter, vermits de verandering en het verval der vorige, floriaante tyden thans evident consteerden en dus in navolging der stelling, dat, wanneer het getyden verloop^n is, de baaken ook behoorden ver- zet te worden, Boedelmeesleren — hoe zeer zy moeten erkennen, dat de uytzetting van voorsz. capitaal nu een geruymen tyd vele voordeelen op de a deposito staande gelden had aangebragt en de nodige reparatien aan bet huys en pedakkoi gedaan waaren, egter uyt beduchting, zo niet gewisse voorsie- ning, dat door de • aanmerkelyke en daagelyks toeneemeode prysdaaling der vaste goederen op dat hy{)otheek by verkoop in der tyd een notabele somma zal worden verlooren, (e meer even dat de questie was, welke sommige officieren van de Ghineesche natie bereets in den voorleedenen jaare hadden vrillen betoogen, — iii overweegiiig hadden genoomen, dat daar teegen een gevoeglyk en aanneemelyk middel ter redresse behoord te worden uytgedacht; zo is, wyl de successive vermindering van die schuld noodzaakelyk is uyt hoofde van bei zigtbaar verval van de erven, die in de stad geleegen zyn, mitsdien goedgevonden en verstaan den praesenten capitain der Chineesen, Oey Bieankong, te gelasten om van het opgemeU capitaal van rd' 12500 jaarlyks in mindering af te leggen een somma van rd"" SOO, mitsgaders voor het vervolg te statueeren, dat zyne successeuren in dat ampt ook verpligt zullen zyn daar aan te voldoen.

25 October. Invoering van de belasting, bekend ander den naam van T^ambt-geld*

199

Nademaal de WelEdele boog achtbare heereo SeventieneD by boogstderzelver secreete missive van den 4^^^ January deezes jaars aan de hooge regeering van Nederlands Indie hebb^ gelieven aan te schryven, dat het in de zorgelyke toestand, waar in de maatscbappy zig bevind ten aanzien van haar

W. A. ALTINQ. SM

fiiNmliêel Termogen» ten aitlersten billyk w«8, dat inzonderheid ham eygene beambten, dienaren en ingezetenen iets van het honne toebrengen ten einde dezeWe in haare, door een menigte ?an tegenspoeden en ongelukken zo merkelyk veragterde sitoalie by te staan en te ondersteunen, om alzo te belpen afweren een slag, die niemand meer dan de dienaaren en voormelde ingezeetenen van de Compagnie zonde treffen en tot welks voorkoming dezelve mitsdien ook bet uiterste behoorden aan Ic wenden, te meer, om dat door de ingezeetenen van de provincièu Holland en Zeeland bereets importante opolleringen tot ondersch raging van de maatschappy zyn gedaan en Compagnies eygene dienaren niet minder dan zy bet hunne tol behoud van dezelve behoren veil te hebben ; dat hunne Wd- Edele hoog achtbare zig op het kragtigste overtuygd hieUen, dat de voormelde waarheid in Indien algemeen zonde worden gevoeM en erkend, en, zig volkomen verlatende op een algemeene welwiUendbeid van alle dienaren en beambte ingezetenen om een laatste poging te doen voor het bestaan der maatschappy, aan het welk dat van hun ten nauwste gehegt is, mitsdien hadden goedgevonden te statueeren en te gelasten, dat in alle de etablissementen van de Compagnie in Indie en aan Cabo de Goede Hoop ten behoeve van hare finantien voortaan door alle verkrygers van ambten en liedieningen zal worden opgebragt een vrywillige recognitie in vier termynen of op het eynde van elk der vier eerste jaaren, die zy in ban ambt of bediening zouden doorbrengen, dog dat egter elke lermyn niet minder zal mogen bedragen dan een vierde gedeelte van het geheele inkomen (onder wat benaming zulks ook zoude OMge weezen), het welk zy uit hoofde of ter contemplatie van het zelve in dat jaar zullen hebben genooten, en waar toe zy zig by solemneelen eede, ten tyde hunner aanstelling te praesteeren, zullen moeten verbinden; voorts ook, dat alle tegenwoordige bezitters van ambten of bedieningen onder het ressort van de Compagnie een diergelyke vrywillige recognitie zullen opbrengen, zodanig egler, dal die geene, welke reeds een jaar in dezelve zyn geweest, zullen mogen volstaan met in de drie eerst-

560 1701. W. A. ALTINQ.

volgende jaaren op te brengen, io elk een vierde gedeelte van hun inkomen van dat jaar; en dat de geene, die twee jaaren of langer een ambt of bediening heeft bezeeten, de twee eerst volgende jaaren in elk jaar een vierde van zyn inkootnen, als vooren, zal opbrengen, egter meede onder praes- tatie van solemneelen eede, dat zyne vrywillige recognitie niel minder bedraagd en dat onder de algemeene benaming van inkoomen alles Iregreepen is, wat door hem uit hoofde of ter contemplatie van zyn ampt genoten word, zonder eenige uit- zondering, hoe genaamt; terwyl hunne WelBdele hoog achtbare zig voor het overige verlaten op den yver en goeden wil van een ygelyk der ambtenaaren om aan de oogmerken in deze te beantwoorden, in vertrouwen, dat de ten dien opzicbte gemaakte bepaaling alleen voor weynige zoude behoeven te dienen, welke met dien yver en goeden wil minder mogen zyn bezield, en dat integendeel de meeste hunne recognitien zouden schikken, niet naar die bepaaling, maar veel eer na de mate der gevoelens van verkleefdheid aan het belang der maatschappy, welke hunne WelEdele hoog achtbare in dezelve veronderstellen:

zo is Ier schuldpligtige voldoening aan het voormeld aanschry- ven en bevel der WelBdele hoog achtbare heeren soperieunen op den 26''" September jongstleeden in Raade van Indie besloten de heffing van het voorschreeven ambt-geld of vrywillige recognitie op alle etablissementen onder het ressort van de Compagnie in te voeren op den hier vermelden voet en ten dien eynde te maken de hier navolgende bepalingen.

Art. 1. Dal van de geenen, die by vervolg het een of ander ambt of bediening zullen verkrygen, de dienaaren van de Com- pagnie en de Christen-officianten, by hunne aanstelling alhier of op een der buiten comptoiren zynde, by de aanvaardiog van die ambten of bedieningen den eed zullen afleggen op het navolgende formulier:

Ik belove en sweere, dat ik op het einde van elk der vier eerste jaaren, die ik in het ambt of de bediening, nu aan mr opgedragen, z;il doorbi'engen, ten behoeve van Compagnies finantieu zal opbrengen ten minste een vierde gedeelte vao

W. A. ALTINQ. 561

*t geheele inkomen, dat ik, onder wat benaming sulks ook zal wesen, uithoofde of ter contemplatie van het zelve in dat jaar of in 12 maanden tyds na de aanvaarding van hel zelve zal komen te genieten.

Zo waarlyk helpe niy God* Almagtig.

Terwyl ten opzigte van de onchristenen in dezen apart de nodige schikkingen zyn en verder zullen worden gemaakt.

Art. 2. Dat voorts ook van de tegenwoordige bezitters van ambten en bedieningen tot de betaling der voorvermelde recognitie gehouden en verpligt zullen zyn alle dienaren van de politie en commercie, zo hier, als op de respecUive buyten- oomptoiren, zonder dat van dezelve iemand anders zal uilge- zondert zyn dan de geene, welke geen ander inkomen hebben dan hunne gagien, kostgelden, huyshuur en randsoenen, onder den naam van emolumenten begreepen, welke zy tot hun beslaan volstrekt nodig hebben.

Art. 3. Dat, invoegen voormeld, almeede tot de voorsz. betaling zullen gehouden zyn de Raden van justitie des kasteels Batavia, de fiscaals, de secretarissen en geswooren clercquen van justitie, de deurwaardens en bodens, de cipiers, gelyk meede de geweldigers, zo hier, als op de respective buylen comptoiren.

Art. 4. Dat die betaling insgelyks zal geschieden door de prediranten, zo hier, als op de respective buyten comptoiren, ook van de Luthersche gemeente bier en aan Cabo de Goede Hoop, mitsgaders door de kosters, doodgravers en door alle verdere kerkelyke bedienden, die builen hunne gagien, kost- gelden en emolumenten ambtshalven eenig inkoomen genieten.

Art. 5. Dat voorsz. betaling ook subject zullen zyn de opper- en onder-equipagiemeesler alhier, mitsgaders de equi- pagie-opzigters op de respective buyten comptoiren, de capitains Ier zee en alle andere zee-ofli eieren, die het gezag over schip of vaarluyg voeren, zo meede de bootsman van de equipagie- werf en de opziender van het touw pakhuis alhier, noevens de Wce-equipage-opzigter en alle andere, die buiten hunne gagie, kostgelden en emolumenten nog eenig ander inkomen hebben.

Art. 6. Dat voorts alle ofTicieren van de militie, zo cavallery.

S6S 1791. W. A. ALTINQ.

als infaDlery en arthillery, zo ineeiie lie ingenieiirs, hier en op de reüpeclive buyieii cotnploiren, welke iniyleD hunne gagien, kostgelden eo eiiioluiiieulen wegens hanne miiilairc qualiteit in Compagnies dienst nog eenig ander inkomen hebben, (ot de voorsz. betaling verpligt zalien weezen.

Art. 7. Dat van de bedienden der genees- en heel-kunde hier het hoofd van dezelve, nevens de eerste binnenHregenten der hospitalen, de chirurgyns major, ook de hospilalier van Puriiierend, miUsgaders op de buyten comptoiren de opper- chirurgyns van liet kasleei en de hospitaliers, de voormelde betaling zullen moeten doen : en dat voor het overige daar van eenlyk verschoond zullen zyn de geene, welke buiten hunne gagien, kostgelden en emolumenten wegens den dienst, diezy in dal metier bekleeden, geene andere inkomsten hebben.

Art. .8. Dat van de geene, die ambagten in Compagnies dienst exerceeren of daar over het opzicht en de administratie hebben, als daar zyn: de fabricq, de bazen, opzienders en opper- mandadoors, zo min hier, als op de buyten comptoiren, niemand anders van de betaling vry zal zyn dan de geene, die niets anders genieten dan hunne gagien, kostgelden en erooio- menten; dog dat alle de overige, welke onder deze dasse sorteeren en boven dien eenig inkomen hebben, de verpligte recognitie zullen moeten voldoen.

Art. 9. Dat van de burgerlyke ambtenaaren, die by de Compagnie geen gagie winnen, zo hier, als op de respective buyten comptoiren, alle de geenen, die daar van eenig inkomen genieten, het zy ze Christenen, Mahumethanen, Chineesen of Mooren zyn, zonder eenige uitzondering, tot de voormehle betaling gehouden zullen wezen, uitgenomen alleen de inlandache en Javaausche hoofden en regenten; zullende ten opzichte der onchristen ambtenaaren weegens het doen van den eed by de hier na te meidene instructie voor commissarissen vau den ontvangst de nodige bepalingen worden gemaakt.

Art. 10. Dat de betaling van het voorsz. ambtgeld ten opzichte van de geene, welke reeds in aoibten en bedieningen gesteld zyn, zal ingaan voor het jaar 1792 met de maand

W. A. ALTINQ. MS

Janaarjr van het jaar 1 795 ; zullende de commissarissen, die lot den onUaogsI alhier, ie Batavia» zuilen worden benoemdy leo dien eynde driemaal ter week of den Maandags, Woensdags en Zaturdags van 's morgens 8 tot middags ten 12 uuren vaceren binnen het kasteel in 'sEdelens Compagnies groote winkel, alwaar de contributien zullen moeten gebragt en de eed gepraesteert worden.

Art. 11. Dat, om by een iegelyk alle beschroomdbeid, zo veel mogeiyk, weg te neemen op het maaken van den nodigen overslag van zyne inkomsten, waar van de contributie van eeo vierde gedeelte zal moeten worden betaald, alhier word vastgexteld, dat in dezen door iemands inkomsten verslaan word al, het geene hy komt te trekken wegens de ambten eo bedieningen, die hy by de publicatie deezes bekleed of bediend, en dat dus daar onder ook moet gebragt en begree|)en worden alles, wat hy niet zoude genieten, indien zodanig ambt of bediening door hem niet wierd bekleed of bediend, zo dat ten opzigle van de dienaren alleen de gagien, kostgelden eo emolumenten uitgezonderl blyven.

Art. IS. Dat, om volkomen gerustheid te hebben, dat elk eo een ieder in het betalen van de voorsehreeven contributie zig zal quyten naar behooren, een iegelyk by zig zelven zal Riogen nagaan en begrooten het zuyver beloop van zyne inkomsten en wel. zo als dezelve verscheenen zyn over het laatst voorgaande jaar en by hem door zig zelven of door andere voor zyn reekening reeds ontvangen of in het vervolg staan ontvangen te worden, mits by of immediaat voor het betaalen van de voorsehreeven contributie den eed afleggende op het volgende formulier, te weeten voor de geene, die met het begin van het aanstaande jaar 1793 maar een jaar geweest is in het ampt of bediening, die hy by de pablicatie dezes bekleed.

Ik verkhiare en sweere, dat de som, door my tans ten Mioeve van de Compagnie gefurneert, het zuyver vierde gedeelte uitmaakt van alle de inkomsten, die ik uithoofde ^an wjn ambt of bediening en ter contemplatie van het zelve

564 1791. W. A. ALTINQ.

in het laatst voorleeden jaar of in de jongste 12 maanden lyds hebbe gehad en genoten, onder wat benaming zalks ook is geweest, en dat ik, in dat ambt nog twee jaa ren continueerende, in ieder van dezelve een suyver vierde gedeelte myner inkomsten van dat jaar in Compagnies cassa zal ovei brengen.

Zo waarlyk heipe my God Almagtig.

Terwyl de geenen, die het ambt of bediening, dat zy by de publicatie dezes bekleeden, reeds twee jaareu of langer gehad hebben, den eed zullen moeten afleggen na het onder- staande formulier.

Ik verklare en sweere, dat de som, die ik lans in Compagnies kassa hebbe overgebragt, het suyver vierde gedeelte uitmaakt van alle de inkomsten welke ik inhetjaar 1792 uythoofdevan het ambt of de bediening, welke ik tans nog bekleede of ter contemplatie van dien hebbe gehad en genoten, ouder wal benaming sulks ook is geweest; en dat ik, in dat ambt nog een jaar continueerende, in het zelve nog een suyver vierde gedeelte myner inkomsten van dat jaar in Compagnies kassa zal overbrengen.

Zo waarlyk helpe my God Almagtig.

Art. 13. Dat de voorschreeven contributie zal moeten worden betaald door een iegelyk in perzoon of wel door iemand van vertrouwen in zyn plaats te zenden, voorzien met behoorlyke procuratie, het zy notarieel of onder de hand gepasseerd en met eigenhandige onderteekening en op gedrukt cachet bekragtigd, de eene en de andere vry van het zegel, om daar op den gerequireerden eed in hunne zielen af te leggen.

Art. 14. Dat voorsz fournissementen zullen worden gedaan in handen van twee of meer commissarissen, by de hooge regeering van Indie voor deze hoofdplaats en door de ministers en bediendens voor de respective buyten comptoiren te benoemen en aan te stellen, welke tot den ontvangst van de voorschreeve contributien, tol het vorderen van de bovengemelde verklaringen en tot het afneemen van de respective eeden, mitsgaders tot het overgeeven ofte overbrengen van de pennin- gen, daar en zo als hier na ten opzigte van Batavia breeder

1791, W. A. ALTINQ. ^68

zal worden gezegt, zullen worden geaiithoriseert, gelyk zy daar toe geauthoriseert worden by deezeii, na dat zy, voor zo veel Batavia aangaat, in Rade van Indie en op de buyten comptoiren in rade van politie, dan wel in handen van den gene, die het gezag voerd, de belofte onder eede zullen hebben gedaan:

dat zy zig in hunne commissie getrouwelyk zullen gedra- ■gen conform de instructie, voor bun beraamd".

Art. 15. Üal, wanneer iemand, tol het doen van de voor- scbreevene contributien tegens zeekeren dag ter bestemde plaatse by een gedrukt biljet ontbooden zynde, op de eerste of tweede denuntiatie geheel mogt agterblyven, jegens hem, het zy tot ontzetting van zyn ambt of bediening, dan wel !«odanig anders gedisponeerd zal worden, als men bevinden zal, Jat zyne ongehoorzaamheid merileert.

Art. 16. Dat de commissarissen by zig zullen hebben een daar toe geapproprieerde kist, met zo veel differente slooteii voorzien, als 'er commissarissen zullen weezen, en waar van ieder der commissarissen zullen hebben een sleutel ; verder voorzien met een opening in de boven bodem of dekzel, bequaam tot het instorten van het furnissement en zodanig toegesteld, dat dezelve opening by hel vertrek van commissarissen gesloten kan worden, en dal ieder contribuant, na dat hy den bovenge- melden eed zal hehben afgelegd, daar in zelve of door zyn vertrouwde zal werpen of instorten zo veel, als zyne conlributie van een vierde gedeelte bedraagd, waar van als dan aan liem door gemelde commissarissen gegeeven zal worden een '««'wys, dat hy den voorschreeven eed gepresteerd en dien volgende zyne contributie van een vierde gedeelte zyner zayvere inkomsten gefurneert heelt.

Art. 17. Dal eindelyk de voorschreeve commissarissen na bet aflopen van het generale furnissement, zoo het in twee maanden werd volbragt, dog langer tyd vereysschende, telkens Qa verloop van twee maanden, dog niet eerder, de voormelde ^hal-kist zullen openen en hel daar in gef urneerde opneemen, ordentelyk gesepareerd versameien en daar van by een memorie ^pecilicque aanleekening houden, mitsgaders, het montant

^ I7d1. W. A. ALttNÓ.

van alles opgemaakt zynde, daar van hier, te Batavia, in Raade van Indie en op de subalterne comptoiren aan den polilioqtten raad of, daar 'er geene zyn, aan de opper-hoofden of residenlen. die het gezag voeren, kennis gegeeven worden, waar na hel geprovenieerde uit de contributien onder recipissen overgf- geeven ofte overgebragt zal worden in 's Compagnies groote geldkas om daar over ten behoeven van de Compagnie (e worden gedisponeerd.

Art. 18. Dat van de buyten comptoiren, by de eerste scheepsgelegendheid na den ontvangst van ieder termyn en de volbragte eods-praestatien, het gantsche bedragen der inCoDi- pagnies cassa gekoroene recognitie- of ambtgelden het comptoir generaal by factuur zal moeten worden ten faveure gebrngt.

Art. 19. Dal de voormelde betaling ook plaats zal vindeo. als iemand binnen den tyd van een jaar nade verkrygingran een ambt of bediening komt te overlyden, wyi de erfgenamen of testamentaire executeuren als dan verpligt zullen zyn zotlanig furnisseinent te doen, als geêvenreedigd zal weezen na den tyil. dat de overledene het ninbt of bediening beeft bekleed, en roet de inkomsten, die by zyne aanteekeningen zullen blyken door hem genoten of te goed gemaakt te zyn; zullende de erfs^ naamen of executeuren daar voor, des gerequireerd wordende, den eed van opregte behandeling moeten afleggen.

Art. 20. Dat, als iemand binnen het jaar van ambt of bediening word verwisseld, de betaling zal moeten gedaan worden tot een suyver vierde gedeelte van het geheel beloop der gezamentlyke inkomsten, die hy van deeze differente ambten of bedieningen heeft gehad of nog te genieten staat, zullende als dan den eed moeten afleggen op het ondervolgende formolier.

Ik verklare en sweere, dat de som, door my tans ten behoeve van de Compagnie gefurneerl, het suyver vierde gedeelte uitmaakt van alle de inkomsten, geen uitgezonden, welke ik in hel jongst gepasseerde jaar, zo van myn vorige, als presente ambten of bedieningen hebbe gehad of genoten of daar üit voor dat jaar nog ten mynen voordeelen zuHen komen.

Zo waarlyk heipe my God Almagtig.

179». W. A. ALtlNÓ. %Bi

Art. 21. Dat, indien 'er, ongea^l de hier voor gemaakte bepalingen, egter omtrend deezeofgeene ambten of bedieningen eenige twyffelingen mogten ontstaan, den geene, die daar by geïnteresseerd is of die de uitvoering van hel gestataeerde by (leeze publicatie, zo wel ten opzigte van deeze hoofdplaats, ais ten aanzien van de respective buyten comptoiren, ineum- lieert, zig met de ontstane twyffelingen of bedenkingen zollen konnen addresseeren aan de ho(^e regeering van lodie en daar omtrend nader explicatie verzoeken.

En op dal de inhoud deezes een rigtige executie zal bekomen, is tevens in Raade van Indic besloten daar van, zo wd hier, als op de respective buiten comptoiren, by publicatie en affizie aim een ieder, die zulks aangaat, de nodige kennis te geeven.

Te gel^ker tijd werd .vastgesteld de navolgende instructie roor de * Commissarissen tot den ontvangst van het ambt-geld,

Z4M) te Batavia, ab op de buyten-comptoiren".

Art. 1. De ambteooarea, die tot de betaling der voormelde recognitie verpligi zyn, zoo wel Compagnies dienaaren, als borgerlyke officianten, zoo meedede plaats, alwaar de on tvangsi van dradve bier, te Batavia, zal geschieden en de lyd der vacatien by poUicatie van dato 2S October 1791 Iiepaald zynde, zollea commissarissen zig daar na stiplelyk reguleeren en niet niogen afweezig blyven als ingeval van ziekte, zorg draagende, dat er altoos ten minsten twee van hun present zyn.

Arl. i. Om voor te komen, dat niemand zal l)ehoeven Ie wagten, maar, met zyi^ fumissement ter bestemde plaats vemheenen zynde, direct zal konnen geholpen worden, zullen coBunissarissen telkens twee dagen voor hunne vacatie by een ^derteekend biljet zo veel perzoonen laaten anonciêren om de verpligte contributie te komen betalen, als zy konnen ^rdeekfl, dat op ieder voormiddag konnen geholpen worden, beginoettle ten die» einde eerst mei de dieaaaren van de ^mpagnie, bekend by hel naam-boekje, de gedrukte ranglyst

368 1791. W. A. ALtiNQ.

en <le kostgeld-rolleu, van welke laatste de kassier van de kosl-penningen gelast word aan hun eenc copy iet hand te slellen, vervolgens met de burgerlyke ambtenaaren, voor zoo veel het Christenen zyn, daar na met de Mahumethanen. Chineesen en Mooren.

Art. 3. De >oorsz. biljetten zullen in volgender voegeo ingesteld en ter casteels-drukkery gedrukt worden.

Commissarissen tot den ontvangst van het anobt-geld

zullen op dag, den . . ter bestemde phatze

vaceeren tot den ontvangst der contributie van

en zullen deeze biljetten door twee van hun moeten onder- teekend zyn.

Art. 4. Tot het bestellen van die biljetten zullen commis- sarissen konnen employeertn een der bodens van het collegie van Scheepenen en Boedelmeesteren, onder toevoeging van een billyk salaris.

Art. 5. Commissarissen zullen een accurate naam-lyst houden van de perzoonen, die compareeren en hunne cod- tributie betalen, welk schryfwerk door een van bun zal moeten verrigt worden.

Art. 6. Commissarissen zullen aan de geene, die hunne ambt-gelden betaald en den eed volgens de formulieren, byde publicatie voorgeschreeven, afgelegd hebben, daar van ter hand stellen het ondervolgende bewys, dat ter casteels-druk- kery zal gedrukt en door hun zal moeten onderteekeud worden, te weeten voor die reeds twee jaaren in hunne bediening zyn geweest.

Wy, commissarissen, benoemd tot den ontvangst der

ambt-gelden, certiiiceeren, dat

die reets .... jaaren in zyn presente bediening is geweest. zyn ambt-geld voor het eerste jaar betaald en den eed afge- legd heeft ingevolge de publicatie van dato 25 Oclober 1791.

Batavia, den 1793.

W. A. ALTINÓ. 569

En Toor die maar een jaar in dezelve zyn geweest.

Wy, cpmmissarissen, benoemd tot den ontvangst der

ambt-gelden, certificeeren, dat ,

die maar een jaar in zyn presente bediening is geweest, zyu ambt-geld voor liet eerste jaar betaald en den eed afgelegd heeft ingevolge publicatie van dato 25 Oclober 1791.

Batavia, den 1 793.

Wyders voor de geene, die binnen het jaar van bediening rni verwisseld.

Wy, commissarissen, benoemd tot den ontvangst der

ambt-gelden, cerlificeeren, dat

die binnen het jaar van ambt is verwisseld, zyn ambt-geld betaald en den eed afgelegd heeft ingevolge publicatie van dato 25 October.

Batavia, den 1793.

Art. 7. Wegens de onderscheidene ceremoniën en formali- teiten, die 'er vereischt worden by de eeds-prestatien door de Mahumethanen, Chineesen en Mooren, zyn ten opzichte van dezelve zoodanige schikkingen gemaakt» als geoordeeld zyn in deezen noodig te wezen; en dus zullen commissarissen van de contribuanten dier natiën den eed niet behoeven af te neemen, maar dezelve, na gedaan furnissement, eenlyk een certificaat verleenen van den volgenden inhoud.

Wy, commissarissen, benoemd tot den ontvangst van het ambt-geld, certificeeren, dat voor ons verscheenen is

welke verklaard heeft, dat zyn thans gedaan lurnissement opregtelyk is geschied naar den inhoud der publicatie van den 26*° October 1791. Batavia, den 1793.

Art. 8. Indien iemand, voor de eerste maal geinsinueerd zynde, niet compareert, zal zulks nog eens by een biljet

PUUAT-IOB BUL II. ^

5Ï0 '^1- W. A. ALTINÓ.

geschieden mei byvoeging der woorden: waarsekcunMg voor de tweede maal; dog dit weder buiten effect blyvende, znlleo commissarissen daar van rapport doen aan den heer Goa- verneur Generaal alhier en op de buyten-comptoiren aan de geene, die het gezag voerd, om daar op de noodige ordres te konnen stellen.

Art. 9. Wyders zullen commissarissen omtrend al hel geepe, wat zy te betragten hebben en tn deeze niet speciaal is voorgeschreeven, zig moeten reguleeren naar den inhoud der voorsz. publicalie van den 25<^'> October 1791.

Volgens de resolutiSn der hooge Regering van B Maart 1793 is eerst op den 16^^° dier maand een begin gemaakt met het innen dezer belasting.

3 November. Bepaling op zes jaren van den lijd, gedurende wdke Compagnié*8 dienaren voor hwm adminislratiën verantwoordelijk bleven.

Deze bepaling, genomen naar aanleiding van de missive van Hreren Meesters van 11 December 1790, § 276, had ten doel •voor te komen de verliezen, welke de Compagnie tot nu tot' «heeft moeten ondergaan, wanneer zoodanige dienaren eerst

na verloop van drie jaren aan eenig verzuim schnidis: •bevonden worden**.

•Alle administrateurs en die geenc, welke verpUgt zyn •cautie te stellen**, moesten nieuwe borgtogten voor den tijd van zes jaren stellen.

Zie ook IS l/^',t„ 1762. — Deze bepaling is gewijzigd bij Staatsblad 1829, n® 86.

5 November. Bepaütig^ dat zmder consent geene parli- culiere goederen^ •welke in Compagnies omslag** gebrmti werden, gelost mogten worden.

Heeren X\IV^ hadden bij missive van 11 December 1790 hieromtrent voorgeschreven:

Itèl. W. A, ALTlMQ. 571

En by deeee gelegenheid by ons in aanschottw gekoomen zynde, dat het voor Compagnies belang van veel nut kan zijn, dal het gouvernement op ieder etablissement geinformeerd zy van alle de equipage goederen en andere, voornaame articulen, wdke door particulieren worden aangebragt en dus by by- zondere persoonen in vooraad zyn, zo hebben wy daaroratrend ak een staande order bepaalt en voor alle Compagnies etablis* groenten vastgesteld, het geen UEdele dezelven dan ook circulair zullen dienen aan te schryven, dat geene equipage of andere voorname goederen, welke in Compagnies omslag gebruikt worden, zullen mogen worden onllost of aan den wal gebragt, dan na gedane opgaaven aan het gouvernement ter plaatze, waar die goederen zich bevinden, zo vandequantitett, qualiteit, wigt en mate derzdve, als van den naam van schip en schipper, die dezelve aanbrengd, de plaats, van waar, en eindelyk aan en onder wien dezelve goederen ter bewaaring or in eigendom koomen, opdat dezelve onder geleide van zeeker daartoe te introduceeren bewys van Compagnies consent worden gelost en opgeslaagen, met verbeurt verklaring der goederen voor den aanbrenger, als 'er goederen zonder zodanig consent mogten zyn ingeslagen.

Op 3 November 1791 gaf de Indische Regering aan dien last gevolg, daarbij voegende, dat onder » voorname goederen'* begrepen waren, hehalven equipage-goederen, »alle Europeesche •maBufactureo, zo wel die met Gompagnie's, als okei vreemde •scheepen werden aangebragt, met uitzondering egler der •ladiscbe*'.

De waler-Gscaal werd gelast »de permissie briefjes teront- kssiig der goederen van particulieren alhier [Batavia], die met Comp* sclieepen uyt Nederland worden aangebragt, zodanig in te rigUn, dat de aanbreBger verpligt zal zyn Jiem na den verkoop op te geeven den kooper van die goederen» met heidere lasl on daar van om de drie maanden een lyst UB deoe regeriag te presoAteeren".

Zie ook U S(|>tember 1794.

572 17Ö1. W. A. ALTINÖ,

5 November. Regeling der tractementen van geme- officieren.

Naardien de heeren Meesters bepaald hebben, dal aan een capitain ingenieur, buyten de emolumenten en het kostgeM, voorlaan zullen worden toegelegd rd' 100 'smaands aan gage en aan een Uiytenant zo veel, als in proportie de gage van deeze leegenwoordig met die van den capitain verschild: mei dien verstande, dat de dienst van fabrycq door den eersten ingenieur in iedere plaats, in dewelke hy guamisoeu houd, zal wonlen waargenoomen zonder daar voor iels aan de Comp*" in reekening te mogen brengen, zo is goedgevonden en verslaan ook bier by aankomst of aan weezen van ingenieurs dezelfde toelaage aan ben te laaien doen en dezelfde rd' 100 voor een capitain aan gage en voor een luylenant na proportie by de soldyen Ie laaien inneemen, mitsgaders de ministers en bediendens op de respective buyten comptx)iren daar van te informeeren, met ordre om op al zulke plaatsen, alwaar een fabi7cq bescheyden is, die post door een eersten ingenieur te laaien waameemen.

4 November. Vergunning tot het uilvoerefi van poeder- en kandij-suiker.

8 November. Regeling der afrekening met opper-chimrgijm.

Is goedgevonden en verslaan de ministers en bediendens op de respective buyten comptoiren circulair te gelasten om alle medicamenten, arak en lywaaten, die uyl den voorraad aan de opper^cbirurgyns ton dienste van het guamisoen afgegeeven worden, te laaten brengen tot lasten en ten beswaar lot nadere verantwoording op hunne eyge reekening en hun daar en teegen onder ultimo Augustus wederom ten faveure te brengen de 4 en 2 stuyvers India's, die het reglement voor ieder Europees en inlander valideert, mitsgaders om, wanneer dit laaste meerder bedraagt dan de ontfangene benodigtfaeeden, als dan hel surplus ter vereevening aan de opper-meesters nyt

W. A. ALTINQ. 373

'sComp' kassa te voldoen en dus die reekeniog te valideeren, dog in tcegendeel het meerder genotene, dan by Toorsz. ordre beraamd is, door hun te laten vergoeden, mits in het oog gehouden word» dat by de eysschen van de opper-chirurgyns geen misbruyk omtrent de te vragene goederen plaats heeft.

8 November. Voorschriften nopens op Java nieuw aangebouwde schepen en vaartuigen.

Vermils de constructie der in anno 1787 op Java aangebouwde «^n nnar Batavia opgezondene vaarthuygen allergebrekkigst was geweest, zo is, wyl een behoorlyke constructie der vaarthuygen een zaak van veel belang is en dat men in deeze niet behoorde af te hangen, het zy van de niet ongewoone eygenzinnigheid der baasen of de onverschilligheid der residenten, goed- gevonden en verstaan de Javasche ministers aan te schryven, dat voortaan die geene, onder welkers toesigt de vaarthuygen worden aangetimmert, niet alleen aansprakelyk zullen worden gehouden voor de gebreeken, die daar aan door een verkeerde constructie ontdekt worden, maar ook zullen moeten vergoeden het kostende van het repareeren derzelve; en dat, by aldien dezelve zo gebrekkig bevonden mogten worden, dat niet te employeeren zyn, het daar voor in reekening gebragte aan de Corop* zal moeten worden gerestitueerd, bereekend naar het nytkoops kostende; met bevel aan gedagle ministers om de residenten en baazen op de comptoiren daar van tot huD narigt de nodige informatie te geeven.

Terwyl verder goedgevonden en verstaan is den commandeur ea opper-equipagemeester te gelasten om« by aanbreng van nieuwe vaarthnygen van Java, dezelve straks door een commissie, ten overstaan van de beeren commissarissen van het departement nn de equipage- werf, te examineeren en van de bevondene ooDstilutie derzelve aao deeze regeering te dienen van berigt.

Op 25 Vei 1804 is bepaald, dat die visitatie ook zoi|49

574 ^791. W. A. ALTING.

pbats hebbeo luqiens op Java, vóór hunne aankcNnst te Batavia, onderzochte schepen en vaartuigen, zoodat de nieuwe vaartuigen in dat geval tweemalen moesten worden nagezieiL

15 November. Bepaling^ dat in hospitalen »ord»itatre,

if^te, Caabsche wyn** moest worden verstrekt in plaaU van Franschen, wüten wijn.

De heeren Meesters begeerd hebbende, dat het gebruyk van Fransche, witte wyn voor de verstrekking zal worden geéxcu- seerd en dat in dies plaats moet worden geëmployeerd ordinaire, witte, Caabse wyn, zo is — ofschoon de deugd van de witte, Fransche wyn verre preferabel is voor de ordinaire, Caabse wyn : de verstrekkingen voor de hospitaalen niet algemeen in Caabsche wynen kan geschieden; en deeze regecring dus zoude mogeo wenschen, dat de uytzending der eerste eenigsints vermeerdert wierd, dan met enkel 50 leggers op den eysch te voldoe — egter om, zo veel mogelyk, te tragten de verstrekking van Caapsche wyn iostede der Fransche in gebruyk te brengen, goedgevonden en verstaan de buyten en binnen-regenten van de hospitaalen alhier, mitsgaders de ministers en bediendens op de respective buyten comptoiren van deeze begeerte van de heeren Meesters te informeeren en mitsdien ook alhier af te schaffen de verstrekking van witte, Fransche wyn aao de retour-scheepen, mitsgaders den eysch van de Caah daar naar te vermeerderen.

18 November. Verpachting van de Krawangsche vis- scliertjen.

Op de daar toe door het coUegie van Heemraaden der Bataviasche ommelanden voorgedragen instantie is goedgevon- den en verstaan de pacht van de Crauwangsehe visseryen vreeder voor den tyd van vyf jaaren, gereekend van primo January 1792 tot ultimo December 1796, af te staan aan denteegen- woordigen pachter, de depatty van Grauwang, voor de thans door Iiem betaald wordende somma van ueegen honderd

W. A. ALTINQ. 57J5

ryksdaaMers '8 jaars, als de eenigste zynde, die deese visseryen volgens bei getuygenis van Heemraaden heboorlyk Kan bestieren co dos ook het hoogste daar voor betaald.

-^ November. Vülooving eener premie van 1000 rijks' daalders op het uitleveren van zekere brandstichters.

De premie zoude betaald worden door de eigeparen vap het land Tji-lintjing, waar de brand was uitgebroken.

De naam van deq aanbrenger zoude, des verlangd» »gese- •creteerd" worden.

25 November. Voorschriften nopens tmwwerk en zeildoek.

Is goedgevonden en verstaan tot een permanente ordre voor

hel vervolg te bepaalen:

1* dat geene afgekapte, swaare touwen, die by visitatie en verklaaringen afgekeurd worden, zo meede geen cabeltouweii, die by het ankerwinden springen, door de sclieeps- overbeedeu tot scbeepsgebruyk zullen mogen geêmployeerd, maar hier verantwoord ep in bet louw-pakhuis geleeverd zullen moeiep worden ; en voorts, dat tol bet maa^ep van sleekbouten, rifzeysings lynen, swabbers, etc, waar tpc noodzakelyk in elk schip oud touwwerk zyn moet, alhier zal moeten verstrekt worden aan ieder bodepi by vertrek van hier 40 vaam oud, swaar touw; en

2® dat de scheeps overheeden verpligt zpUen zyn al het nieuwe zeyldoek, dat aan de scheepen word meede gegeeven, specificq by de el te verantwoorden, met aanvrysing, waartoe bet verbniykte beeft gediend ; en dat zy de zeylen, die uyt de lyken waayen, niet zullen vermogen te employeeren, maar gehouden zullen zyn dezelve alhier te verantwoorden; mitsgaders dat aan ieder schip by vertrek op een togt alhier zal moeten verstrekt wordeo 30 ellen halfsleelen zeyldoek en 4 ellen balfsleeten linnen tot bet repareeren der oude zeylen.

576 1791. W, A. ALTING.

28 NoTember. Intrekking van het bepaalde op 26 Augustus 1788 nopens parlictdieren handd van com- mandeurs^ enz.

Dewyl de heereo Meesters niet hebben kunnen goedkeuren het besluyt deezer regeering van den Se^'' Augustus 1788, waar by ingetrokken ts het ter sessie van den 14^ Augustus 1787 gelegd verhod aan de opper- en onder-equipagemeesters om eenigen particulieren handel met de scbeeps overheeden te dryven; zo is goedgevonden en verstaan dat besluyt weeder in te trekken en mitsdien gedagte verbod op nieuw telaaten stand grypen, zo wel omtrent de equipagemeesteren te Bata\ia, als die op de buyten comptoiren, en daar van de opper- en onder-equipagemeesters alhier te informeeren en de ministers en bediendens alom kennis te geeven ; en voorts by de rescriptie [aan Heeren XV1I"<^'] aan te haaien, dat deeze regeering bedagt is, dat hun Wellüdele hoog achtbaren zig te laat zullen beklaagen, dat aan de scheeps overheeden in dier voegen alle occasie om met eenig voordeel handel te dryven di£Sciel gemaakt word, wyl de gegeevene reedenen by voormeld besluji van den 26 Augustus 1788, niet alleen nog exteeren, maar het ook volkoomen zeeker is, dat de tyden zo slegt zyn, dat er geen schip van hier naar een der buyten comptoiren vertrekt, of de officieren, een enkelde uytgezondert, blyvende helft van het bedraagen hunner lasten aan de equipagemeesters schuldig en moeten trachten de andere helft by deeze en geeoe particulieren te bekoomen, dat meede reets zeer moeyM is, wyl zy, boven de bodemery, nog borg moeten stellen, H geen de equipagemeesters niet vergen.

Op den 24'^«» JanuariJ 1792 is goedgevonden de intrekking eerst met den 1'<«° September 1792 te doen ingaan om belanghebbenden de gelegenheid te verschaiTen »zich te ontdoen •van de handelwaaren, die zy thans nog per restant hebben welke termijn op 4 September 1792 is verlengd tot uit December van dat Jaar,

f*.

W. A. ALTING. 577

______ Verbod tegen den invoer van goud- en zilver'

draad door Europesche vreemdelingen.

De poenaliteit was dezelfde, als die, gesteld op den invoer van buiten Nederland vervaardigde manuracluren, t. w. confiscatie en eene boete ten bedrage van bet vierdubbele der waarde van hel >aangehragte, verkogte ofopgekogte" goud- en zilver-draad.

Dit verbod is op last van Heeren XVII"'° uitgevaardigd.

ia KwvcmlMr

i;Drr«nber' Vemieuwlng van de maatregelen, gepomen op 1*^^^ 1778 in fiet belang van de veiligheid in de Jakatrasche bovenlanden.

Is goedgevonden en verstaan by weege van renovatie van bet 10^% 11''» en 15" arlicul van het placaat van den Sr» December 1778 de stipte naarkoming van de daar by tot meerder veyligheid der bovenlanden gestelde heilzaame ordres aan alle eygenaars van landeryen nader aan te bevcelen en tot ampliatie daarvan teevens te statueeren, dat ider landheer vcrpligl zal zyn tot zyn eygen veyligheid te verbieden, dat nog mandoor of iemand van het landvolk zal vermogen een vreemd perzoon des nagts in de campongs of zyn huys te laaten overaagten als in hyzondere gevallen, en dat in zodanig geval de persoon, welke die herberging vergund heeft, voor de gehuysvesten zal moeten respondeeren in cas van wanbed ryf.

Zie ook |i^^ 1795.

12 December. Verpachting van de jfgemeene*^ middelen van het koningrijk Jakatra voor het jaar 1792,

De verpachting geschiedde ditmaal >»op alle zodanige conditien en voorwaarden, als vermeld slaan by de gedrukte pacht-con- dilien voor 1779 en 1780 en de adverlenlicn van 15 December 1780, 17 December 1784 en 13 December 1785, die leleezen zyn by den heer ontfanger generaal, den sabandhaar, den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander.

378 1791. W. A. ALTINO.

den capitaiQ der Ghioeesen en den major der inlanders, Nainm Bakti Naya Widjaya, wet deze alteratie en ampliatie:

Eerslelyk, dat de pachter van de Chineescbe top-tafels (buiten bet geene in bet eersle articul der condilien van die pacbt bevolen wierd en op verbeurte van dezelvde boete, als daar by geslipuleerd is) zal moeten zorgen en waken, dat op geene andere plaatzen, dan de publieke top liaanen, word getopt en dus meede niet op de bazaars, gelyk zulk ook by avond nergens anders zal mogen geschieden, dan daar bet gepermitteerd is by dach, naamelyk in de bepaalde top-baanen ten getale van agt binnen en zestien buiten de stad, die by gehouden zal zyn ieder met een kenbaare nommer te doen nombreren, te weeten, die binnen de stad van N* 1 tot 8 en buiten dezelve van N^ 1 tot 16 inclusive, en van wdke ge|>ermitteerde top-baanen de deuren en vengsters niet zulIeD mogen gesloten gehouden worden, zo min ten deele, als in geheel, zo lang binnen dezelve word getopt.

En dat de pachter mede noch gehouden zal zyn aan den heer praesident van Scheepenen deezer stad distinct op te geven de plaatzen, alwaar de voorsz. 24 gepermitteerde top- baanen, zo binnen, als buiten de stad, zyn opgerechU en dat hel hem vervolgens niet vry zal staan dezelve zonder speciaale voorkennis van gemelden heer president te verplaatzen.

Ten tweeden, dat de uitvoer van ryst en pady opengesteld is onder deeze bepaaling, dat door den vervoerder daartoe alvorens aan hunne hoog Edelheden, onder opgave der quantiteit, verzoek zal moeten worden gedaan.

Ten derden, dat de uitvoer van goud en zilver van deeze hoofdplaats, het zy gemunte of ongemunte, met uilzondering alleen van de courante muntspecien, die de Ambonsche, Bao- dasche, Ternaatsche en Naccassersche burgers en ingezetenen hier aanbrengen om tot den inkoop van ryst naor Java te vervoeren, lot nadere order verboden blyft.

Ten vierden, dat de gehede vaart om de groote Oost, met intrekking van het daar legen leggend verbod, blyft vry en opengesteld.

W, A. ALTINO. 579

Ten vyfiieD, dat aan die geene, welke geneegen zyn van Malacca naar de Ghinasche kust, lot Canlon inclasive» te vaaren, gelyk zulks by placaat van ^7 Fehruary 1781 is lo^eslaao, ook gepermitleerd is, by relour uit de Cbinaische havens, te steevenen naar Batavia en Malacca, welke plaats zy ?an die twee zullen verkiezen, dog geene andere.

Ten zesden, dat de uitvoer van Japansche pitjes van hier (er weder invoer op Java verboden blyft.

Ten zeevenden, dat de impost op bet gemaal, als niet verpacht wordende, door den baas van den koorn-moolen zal worden gecollecteerd.

Ten agtsten, dat de by het 5^<^ articul van de voornoemde pachtconditien, onder het hoofddeel van de gemelde pacht van de waag, vastgestelde een procento voor de koopmanschappen, die van buiten inkomen, niet zal betaald worden van de zaiker, die aan de Compagnie geleeverd word.

Ten neegenden, dat de uitvoer van zogenaamde tay minjak of uitgeperste cadjang-koeken in maatige quantiteiten blyft toegestaan.

Ten tienden, dat de vrye vervoer van Java's zout van hier naar Sumatra's West*kust blyft gepermitleenl, mits daar toe by deeze regeering verzoek doende.

Ten elfden, dat den praeseuten leverancier der Cliineesche zeevarende aan de Compagnie, Tan Kboeko, even als zyn voorzaat, toegestaan word om zonder betaaling van gerechtig* heid of het ondergaan van eenige belasting, ten behoeve van gemelde zeevaarenden, drie varkens per dach te mogen slachten.

Ten twaalfden, dat de slachter voor het guamizoen alhier, baiten de reeds vergunde acht beesten, voortaan noch acht heeslen *sroaand$, zonder bepaaling vau tyd, pacht vry zal mogen slachten, met vryheid om het vleesch, dat daar van, na de leverantie aan het guamizoen, zal overschieten, legen markts- prys te mc^en verkopen en met exemtie v.'in alle hal-ongelden huilen het bepaalde keur-geld van 6 stuivers voor ieder beest.

Ten dertienden, dat de pachters van de groente kramen en winkels, de visclimarkt en rystmarkt, van de Chincesche toptafels,

380 1791. W. A. ALTINQ.

het hoofdgeld der Chineezen, den handel aan de scheepen, het slachten van vee, de baanevegleryen, het merken van de vraxkaarssen en de herbergen hinnen en buiten de slad gehouden en verpligt zullen zyn hunne pacht-penningeD voor de helft in contante specie te voldoen.

Ten veertienden, dat van de vogelnesjes die hier in de bovenlanden vallen en naar elders worden uitgevoerd, by dies uitvoer zal worden betaald ses procento ten behoeven van den pachter van de in- en uitgaande rechten of de boom en vyf en twintig rykd' voor ieder picol aan de Compagnie, welke laatst gemelde vyf en twintig ryksdaalders door den saban- dhaar en licentroeester zullen worden gecollecteerd.

Ten vyftienden, dat de tot het gebruik van de pachters vao den handel aan de scheepen en de waag g'extraeerde opstallen aan de boom, die door de pachters in het jaar 1 790. na verkregen consent, voor hunne reekeningen in goeden staat zyn hersteld, door de pachters van die gerechtigheeden met een afslag telkens van tien procento op het kostende en zovenol- gens op dien voet door den eenen van den anderen zullen moeten overgenomen en in eenen behoorlyken staat gehouden worden.

Ten zestienden, dat van de ingevoerd wordende Javasche gekorven tabak door den pachter van de boom en de pachter van de gekorven Chinasche tabak de helft van de door ieder genooten wonlende ordinaire tol zal worden geheeven, zynde één en één halve ryksdaalders per picol door den eerst- genoemde en vyf procento van ieder parthy door den laatstgenoemden pachter.

Ten zeventienden, dat de uitvoer van oly, zo van clappos. cadjang, kamirie, raap, olyven, als van alle andere zoorten. die tot het branden van ligt kunnen gebruikt worden, baiten speciaale permissie van hunne hoog Edellieeden aan een ieder blyft geinterdiceerd, behalven aan den capitain der Ghineesche natie te Bantam, die gedunrende dit gelegd verbod geper- mitteerd blyil om tot gerief der ingezeetenen aldaar 's maan- delyks van hier na derwaards te mogen uitvoeren een duisend kannen lamp oly.

W. A. ALtlNÖ. 581

Ten achttienden, dat de gerechtigheid der boom van de alhier aankomende kleine Eimuische jonken voor het vervolg bepaald is op de helft van de by bet 15^"^ articul van de pacht-conditie voor de groote jonken bepaalde somma, en dus op rd' 1100 voor inkoomende en uitgaande rechten, in steede van de by dat articul voor de kleine Eimuische jonken bepaalde 1680 rA\

Ten neegenlienden, dat de alhier aankomende Tunghaische f^n Tjungliemsche jonken een gelyke gerechtigheid aan de boom zullen moeten betaalen, als voor de kleine Eimuische jonken bepaald is, tot een bedragen van rd" 550 voor inkoomende en rd' 550 voor uitgaande rechten".

-|f December. Intrekking van het verbod tegen den uilvoer van lumtiverken, enz.

Is goedgevonden en verstaan het besluit deser regeering van den 20**" Maart 1787 verbiedende den uitvoer van hier van houtwerken, kalk, pannen en steenen, wyl thans de voorraad van die articulen de benoodigtheid ter deser hoofdplaats te boven gaat, in te trekken en de gemeente van dese dispositie by een biljet te informeeren.

12 December. Vrijstelling der Javaansche strand-regen- ten van de liberale gift en van hel amblgeld.

Den heer gouverneur van Java, M' Pieter Gerardus van Overstraaten, is goedgevonden en verstaanaan teschryven, dat de regenten van de stranden op Java en den Samarangs hoofd regent, om de door zyn Edele te kennen g^eeveu swaarig- heeden, welke de geringe waardy van het bedraagen, het welk van die lieden zoude kunnen verwagt worden, verre ^^ boven gaan, geéxcuseert zyn van het fournissemont van de liberaale gift en van de contributie van het ambt-geld.

58a I^Öl. W. A. AttlNÓ.

15 December. Wijziging van ie ordennanlie vm i Oclober 1791 betreffende de bdasting van legalen en collaterale successiën.

Nadien is gebleeken ten opzigte van articul S6, rolgens het welke aOe taxatien zouden moeien geschieden, niet alleen door de geswooren taxatears, maar ook ten overstaan van den officier, twee leeden van Scheepenen en derzelver secretaris, dat niet altoos de officieren, leeden van Scheepenen en den secretaris tot het bywoonen der taxatien kunnen vaceeren ; % da| een ongelyke behandeling tot disputen zal aanleiding geeven; dat de bekrompenheid van salaris het emplooy van zo veel lieden niet toelaat; en dat de taxatien, door geswooren taxateurs geschiedende, behoorlyk zullen kunnen volbragt worden, als deselve geassisteerd worden allel^n door den secretaris off een zyner suppoosten ; — voorts ten opzigte van articul 51, waarby de doodgraavers zp gelast weekelyks in te leeveren pertinente lysten van de gestorvene, met aanwysing. wie van deselve kinderen nalaat en wie de nalaatenschap aanvaard, dat de doodgraavers zelden de voorscbreeve infor- matien erlangen en dat dus hunne lysten niet voldoende zyn om te oordeelen, in hoe verre de heffing van het collaleraal in eiken boedel behoord plaats te hebben; zo is goedgevonden en verstaan het 26'^^* articul van de ordonnantie op bet collateraal in deeser voegen te altereeren, dal alle laxaiih der vaste goederen op dese hoofdplaats en dies ressort ztdlea moeten gedaan worden door de geswooren taxateurs, ten overstaan van den secretaris van Scheepenen oft desselfs adjunct, mitsgaders het 51^^ articul van die ordonnantie teamplieeren met het volgende, dat naamentlyk alle execnteure» en reddemars van boedels en nalaatenschappen verpligt zullen zyn, drie maanden na het aanvaarden van denselveo, aan den secretaris van Scheepenen opening te geeven van <ie door den overledene gemaakte dispositie, zo verre de erf- stelling betreft.

Zie ook 4 Mei 1792 en 15 Januarij 1796.

I7èl. W. A. ALTINÓ. 385

15 December. Kennisgave, dal de itegering voornemens was hafid-rotan^s, tamarinde en bentoé op vracht naar Nederland te verzenden.

De vaorwaarden waren de gewone, t. w. : roor haad-rolan's 30 pet. • tamarinde 40 >

benzoë 30 »

19 December. Last tol het aanhouden van kopij -hoeken voor zekere brieven.

Nadien het in het generaal nutlig en nodig is, dat de geenen, die in eenig ambt succedeeren» onderricht worden, wat ten dien opzichte door bunue vooi^zaaten in oilicio successive is I)erigt en opgegeeven, zo is goedgevonden en verslaan voor het vervolg als een permanente ordre vast te stellen, dat, zo wel de hoofden van de respcctive schryfcomptoiren, als alle die geene, wdke in eenige administratie gesteld zyn, znllen verpligt weesen van alle berichten, die zy in hunne qualiteiten, zo wel aan deeze regeering, als aan den heer Gouverneur Generaal of den heer Directeur Generaal indienen, in een apart boek afschriften te houden, die zy vervolgens by overgaave der comptoiren of administralien aan hunne vervangers zullen meten overgeeven; mitsgaders daar van melding te maaken by het transport van het comptoir of de administratie.

23 December. Verpachting van het lioofdgeld der Chinezen.

Deze verpachting geschiedde 'binnen het generale gou- •ranenKnC bij afslag.

Alleen Chinezen mogten medeéingen en wel elj, die -van oudf; 'geen pachters of mede-standers van eenige andere pacht'* waren.

384 17Ö1. W. A. ALtlNÖ.

i December. Last op de auderïingen der gerefor- meerde gemeente te Batavia bij de vergademgen van den kerkeraad legentvoardig te zijn.

Gelet zyiide op de noodzaakelykheid om ie zorgen, dat door den kerkenraad aan de beveelen deezer regeering schuldpli^p werd gehoorsaamd; ook dal de zaaken niet worden verhandeld in vergaderingen, die onvoltallig zyn, het welk roeerendeeb schynt (e geschieden en veroorsaakt te worden door liel absent blyven der ouderlingen, die zig, zo veel mogdyk, op het een of ander pretext van het present zyn excuseert ten eynde niet verpligt te weesen deel te neemen in de oneeoig- heeden en hacquettes, welke van tyd tot tyd in den kerkenraad gemoveert worden ; zo is goedgevonden en verstaan de dienende ouderlingen op het ernstigste te gelasten zig van het bywoooen der kerkelyke vergadering niet te onthouden, anders dan uyt hoofde van indispositie, en ten dien eynde den praeses van den kerkenraad te qualificeeren om by het beleggen van vergadering van deeze ordre aan de ouderlingen kennis te geeven.

30 December. Toevoeging van een adsistent aan den Europeschen opzichter te Tji^andjoer.

Zulks geschiedde, »wyl de uitgestrektheyd van dit regentschap en de vermenigvuldiging der kofly plantagien aldaar meerder toezigt en vigilanlie dan van een enkeld perzoon vereyschte"'.

30 December. Last tot het beêedigen der rapporten nopens het raffineren van salpeter en Zivavd.

Tot wegneeming van alle exceptien, die ten opzigte van bet raffinement zouden kunnen worden ingebragt, is goedgevonden voor het vervolg te bepaalen, dat, zo wel de gecommitteerdens wegens de berichten, die zy omtrent de raffineering van salpeeter en swavel in het vervolg zullen indienen, als de baas der kruytmaakers, door wien de raffineering geschied, den eed voor den Raad van justitie deezes casteds znlleo moeten afleggen weegens trouwe opgaave en behandeling.

rt9&. W. A. ALtINQ. i68

10 Januarij. Voorschrift iiopens eischen van medicijnen.

Is goedgevonden en verstaan in de verstrekking der medi- camenten geene verandering te maken, maar de respeclive opper-chirurgyns, zo op de buyten comptoiren, als op de respeetive posten, die onder deese lioordplaats sorleeren, Ie qualificeeren om de eisschen der medicamenten zodanig in Ie richten, dat daar op de noodzakelykste en voor de Qianschappen, naar de plaatselyke gesteldheid, meest nuttigste nnddelen gevraagd worden ; mitsgaders de administrateurs van (ieo medieinalen winkel te recommandeeren deselvezona niogelyk te voldoen, mits egter in het oog gehouden word, dat het bedragen in geld de vastgestelde bepaling niet te boven gaat.

10 Januarij. branding van kleine vaartuigen.

k goedgevonden den commandeur en opperequipagemeesterp de Haart, te gelasten om, wanneer het gebeurt, dat schouwen of andere vaartuigen in de Wesl-mousson tusschen Tanjong Prink en in de Oost-mousson tusschen de Fluit en Batavia op strand worden geslagen, daarvan direct kennisse te geeven aan den beer Gouverneur Generaal, ten einde in tyds de nodige ordres kunnen gesteld worden ter bewaking van zodanige gestrande vaartuigen en ter Hgting van de goederen, die zich daar in mogten bevinden, mitsgaders tot den verkoop van deselve, so spoedig mogeiyk, ten profyte van de Comp^

10 Januarij. Nadere regeling der uitbetaling van kost- gelden aan zeevarenden ter reede Batavia.

Is goedgevonden en verstaan tot een beter en reguleerder scliikking omlrend de afl)etaling der kostgelden aan de meevarende oflBcieren en genieenen, bescheiden op de tcdeezer rheede en aan de eilanden Onrust en de Kuiper liggende Sleepen en vaartuigen, voor het vervolg te statueeren:

S86 1792. W. A. ALTiNa

1® <lat by de ariielnling liu* kostgelden op den presenten voet alle 10 dageu eens of drie maal 's maands xal worden gecontinueerl;

^^ dat alle 10 dagen of op den 1«, 11*» en 21« van ieder maaud zal worden gefprmeerl een geiieraale lyst van alle de oaanscliappeD, dewelke op die tyden op de \ scheepen gevonden worden;

3^ dat die lyst door den commandeur en opper-equipagBoees- ter, na examinalie eu coufroutatie* aal worden ooderteekeod vpor de confirmalie met deselve, en voorts aangeboden aau heeren commissarissen, opzichters over de equipage- werf ter onderteekeiiing voor gezien;

4^ dat uit die lyst zullen worden geformeerd twee generaaie koslgebl-rollen voor alle de scheepen, zo op de rfaeede^ i als aan de voorsz. eilanden en op stroom leggende;

5^ dat het geld, op die rollen vermeld, aan den commandear ; en opper-equipagiemeealer uit 'sGomp' cassa voldaan en vervolgens door hem zellsofden vice-€ommandeur enooder- ; equipagemeesler aan de geene, welke zulks compeleerl, uilhelaald z;d worden; en

6^ dat cepyen van de voorsz. kopi)en-rol of generaaie lyslt neevens gedngle quitanlien, alle maanden zuUen worden overgegeven aan welmelde heeren commissarissen, ten einde hun Edele over de deogtzaamheid van het afbetaalde kostgeld te beeter zouden kunnen oordeelen.

-^- lanuarij. Cmditiên voor het laden van particuliere kooj)waren in Compagnie*s scheepen.

Is goedgevonden en verstaan de door de heeren Bewindlieb- heren ter kamer Amsterdam hezyden hoogstderzelver missive van deu ÜV^ Mei 1791 herwaarts gezondene conditien» volgens welke aan s^Ile particulierfo is geaccordeert om voor hooiie reekeniug in 's (lomp' scheepen Ie laden allerley, exceplo de geene, welke expresselyk zyn uitgezondert, door den Gomp' drukker alhier te laten dnikl^eu om aan de gciQieeiite teegeos

W. A. ALTINé. 567

een maatige prys verkogt Ie worden ; en voorts aan een ieder vryheid Ie geeven» niet alleen daarvan gebruik te makeii, maar ook daartoe op te geeven, welke goederen een ieder geneegen is met 's Gomp' scheepen van hier af te zenden.

ün is verder goedgevonden en verslaan die coodiUen ten voorsz. einde naar de respective builen oomptoiren te zenden en de ministers en bediendens in het bizonder aan Ie beveelen den inbond van het 4^* lid in het 17^ artioul en mitsdien conforin liies inhoud te vigileeren teegen den invoer van liluropeesche en Ainericaansehe goederen, waaren en koopmanscbappen roet seiieepen vao vreemde natiën, mitsgaders den waterfiscaal alhier en de fiscaals op de respective butten-coraptoiren ie Kelaslen om zig den inhoude van het B*^ lid van het opgemeide 17^ articul tot naricht te laten strekken en (e zorgen, dat in de plunje-kisten niets anders worde afgepakt dan plunje, op poene van confiscatie.

De bewuste conditifin luiden, als volgt: Art. 1. Geen kisten, noch kassen zullen grooter, maar wel Ueinder mogen zyn als een ordinaire recognilie kas, dat is:

lang 5 voet 67} duim breed ï » B'/i » hoog 2 . 67,

Amsterdamse maat buiten werks en ieder niet zwaarder als 800 ft Amsterdams gewigt.

Edoch in eztra-onlinair geval van Ie verzenden meubelen, haissieradeii, instrumenten, rydtuigen of zodanige stuks, welke groote kassen vereischen, zal liet g<*(ai der stuks, als meede de lengte, breedte en hoogte van zodanige Tasten en de cabicqvoeten inhoud, ook het gewigt, mede by de inschryving moeten opgegeeven worden.

Getm manden of pakken zullen worden geaccepteerd.

De goederen zullen in geen Moscovische matten mogen worden geftmbaleert.

Art. t. Men zal kunnen inschryvcn voor zo veel lasten of getal Tan bekend te stellen stuks, wigten en maaien der in natura of in fust in te laaden goederen, als men al gelieven goed te vinden.

S88 )79d. W. A. ALTiNd.

Art. 5. De inschryving zal telkens geschiedeo op deo tyd, die by aanleg van schip of schepen daar toe by de Annterdamsche, Rotterdamsche en Leydsche oouranten zal worden bepaald.

Art. 4. Op de in te leveren billetteii zal duidelyk moeten worden uitgedrukt en by onderteekeniog van dezdre blyken:

a. door wie de inschryving word gedaan;

b. het getal der lasten, dan wel der stuks, wigten en maaten of fusten, voor welke word ingeschreeTen ;

c. generale specificatie der benaaming van de onderscheiden soorten van goederen, ten einde men daar uit zal kunnen afueemen, welke toionderlast en ter loelaading moeten dienen:

d. distincte opgave der groote van ieder fust, bet zy kist, kas of vat met liyvoeging van de N^ en merken van ieder derzelve.

Art. K. De quantiteiteu, waar voor in dier voegen worden ingeschreeven, zullen door de inscliryvers of iemands anders voor hun ter inlaading moeten geleverd worden.

Art. 6. Indien by de inschryving bevonden word, dat 'er voor meerder scheepsruimte werd ingeschreeven, als de des tyds aangelegde schip of schepen zouden kunnen inneemen, zal 'er een proportioneele schikking worden gemaakt, op dat ieder inscbryver gelegendheid zal kunnen hebben eenige goederen te verzenden ; en zal op deze wyze, telkens by ieder aanleg van schip of schepen, zo veel van hunne ingeschreeve quantiteit by preferentie, als na convenientie geschieden kan, voor anderen ter inlaading worden aangenomen, dat, zo lange ieders ingeschreeve tantums niet verzonden zyn, geen goe- deren van andere inschryving zullen aangenomen worden.

Art. 7. üe goederen zullen agt dagen, na dat daar van in de by art. 3 gemelde couranten advertentie zal wezen gedaan, moeten worden bezorgd aan de werf van de Oost-Indische Compagnie, met een lyst^ door ieder inschryver van zodanige goederen onderleekend en accordeerende met het geen byart. 4 is bepaalil, op welke lyst niet alleen zal uioeten zyn gespecificeerd het bruto gewigl en do juiste meeting en cubicq inhoud van ieder kist, kas of vat, maar ook allen de

W. A. ALTINQ. 389

cobicqvoelen te samen gebragt. Ook zal op ieder kist, kas or fat de bratto wigt moeten genoteerd staan.

Arl. 8. Aan de inladers zal by de leevering bunner goederen aan de werf gratis worden afgegeven cognossementen in blanco.

Art. 9. In de cognossementen zal uitgedrukt moeten worden :

de naam van den capitain,

» • > hel scbip,

» » den aflader,

 aan  wien  de  consignatie  luid,

. N«

merken,

• getallen der stuks of der maaten en

• benaming der fusten van de ingeladen goederen.

Art. 10. De kisten, kassen en vaatwerken zullen by de Oost-Indische Gomp' worden nagemeeten, ook door dezelve (zulks goedgevonden wordende) gewoogen en, wanneer alles aan de conditien voldoende word bevonden, van wegens de Oost-Indische Comp® gebrand met zodanig sjap, als dezelve zal goedvinden, vervolgens ten kosten van dezelve na boord getraasporteert, zullende alle risico en schadens, van welke natuur of hoe genaamd, zyn voor reekening van de insehryvers.

Art. 11. De Oost-Indische Compagnie behoud aan haar de facalteit om, voor zo veel des noods, zo hier te lande, als in Indie en aan Gabo de Goede Hoop, in presentie van den eigenaar of iemand van zynent wegen of die, aan welke de goederen zyn geconsigneerd, de kisten, kassen en vaat- werken te openen en, contrn bande in dezelve bevonden wordende, als dan de geheele party, waartoe behooren, zonder eenige forme van proces te confisqueeren.

Art. 12. Ieder inschryver zal, na dat de inscheping geschied ad zyn, op een daartoe te bepaalen tyd, zyne, als by arlike) 8 en 9 vermeld, ingeleverde cognossementen aan het Ooet-Indisch Gomp* residentiehuis by den ontfanger der vngl penningen kunnen af baaien.

Art. 13. Voor vragt zal moeten worden betaald in pit>portie van ( 180 voor ieder last van 120 cubicq voeten na Batavia ;

390

W. A. ALT1NQ.

ook vmr dit jaar im Geylon, Cormandel tn Bengnfen, tBiHai de Comp^ derwaarts equipeert; en /" IKO na Caho de Geede Hoop, dan wel voor de onderstaaDde goederen, als:

■VMMM

c8 S

9»

■?

•3

r 180:

. 180:

• —

. 160

: —

. 120:

: —

60:

' —

. 24

46:

: —

. löa:-

. 180:-

. _

:ao

150 150 125 100

3V.

125:-

150:-

--:25

Touwwerk 't last van 4000 S

Ankers» yiere • > * 4000 »

Band en staaf-yzer, item sUtl > - • 4000 •

Loot > • > 4000 >

Snekolen, de hoed van 38 maten

Melielateenen, geele, Friesche klinkers de 1000 p« dito mopfien in soorten . . . > 1000 •

Molen en slypeteenen, na sortiment

Houtwaaren, de 120 vierkante voeten Amsterd. Masthouten en spieren, de 120 vierkante voeten

als boven

Kisten, kasten en vaatwerk, de vierkante voet

Amsterdams

Art. 14. De betaaling der vragt zal moeten geschieden by het afhaalen der door den kapitein getekende cognossementen a contant in grof tilvergeld tegens korting van 1 pcL, edoch de vragt voor twee lasten of daar lioven bedragende, zallen de inlaaders, des begeerende, ktmnen volstaan met de betaaliog der helft in contant en de wederhelft in promesse, vier maanden na dato van dien op verlooning te voldoen, doch zal in dien gevalle geen korting, noch van de eerste, noch van de laatste helft, valideeren.

Art. 16. Voor de betaaling der vragt zal van Comp* wegen op de cognossementen worden gequiteerd, alzo buiten dien geen uitlevering op dezelve in Indie of aan Gabo dé Goede Hoop zal geschieden.

Art. 16. De zeevaarenden, werkelyk in dienst van deO.l

1/02 W. A AVTiHB. S91

Gomp^ of op kder ^blp, het welk mede mM gMderen van pariiciiliereii op vr»frt word belaaden, bOBcheiden, 2allen cehoiiden syn, by inschryving toot te vertendene goederen, zulks door en ten naamen hnnner gemagtigdens, woonagtig ter ptaatse, alwaar de afseheeping door de Cemp^' gesehied. Va doen, wdke gemagtigdens dienvolgens ook als aflaaders der goeder» by de cognossementen moeten worden beketid gesteld. Art. 17. En op dat voorst, nitzendingen met te meerder vDordeelige nitziehten en gerustheid zullen kunnen geschieden, is by de O. I. Compagnie goedgevonden en verstaan : 1^ dat aan alle particulieren vry gegeeven word om voor hunne reekening in Indie en Cabo de Goede Hoop allerlei goederen, uitgezondert die, welke de Comp^ aan haar zelve behoud en gespecificeerd zyn by de conditien, op het stuk der retouren vastgesteld, te mogen inkoopen en mei Gomp" schepen op vracht en recognitie in deeze laodeo aan Ie voeren; V aan de afzenders van perticaliere goederen een genelraale preferentie tot in oas telliog van penningen te Batavia voor het provenu der goederen, aldaar aangebragl, teaccordee- ren, onder expresse voorwaarde nogthans, dat aldaar aan de hooge regeering door overtuigende blyken werd beweeaen, dat de geoffereerde penningen ter in cas lelling lyn geprovenieerd uit particuliere goederen, van hier uitgezonden na den 1^ May van dit jaar 1791 en voor dewelke aan de Gomp^ vragt is betaald : 5* dat al, het geen van Compagnies wegen in Indie mogt worden aangekogt van particulieren, aan hen contant zal wor- den betaald of in dies plaats, ten keuze van den leverancier, in wissel op Nederland, te betalen drie maanden na zigt; 4* dat in Indie en Gabo de Goede Hoop tra sterksten z6l werden geioierdiceert en verboden alle invoer van Europische en Amerieaansche goederen, waaren en koopmanschappen met aehepen van vreemde natie»; en dat ten diea eiode de slipete bevelen na Indie en Gabo de Goede Hoop zullen worden gedepecheerl ;

59Ï ^792. W. A. ALTINQ.

K® dat voortaan in de pluBJo-kisten niet anders zal mogeo zyn als plunje e^, contrarie bevonden wordende, al was het ook, dat de kisten reeds waren gebrand eii wék aan boord der schepen, alles zal worden geconfisqueerl.

6® dat aan alle particulieren, dewelke goederen zouden willen verzenden, informatie zal worden gegeeven, indien zy zulks verlangen, van zodanige artikelen, dewelke de Comp' goedvind voor haar zelf te verzenden; eindelyk

7® reserveert de Gomp* aan zich deeze cotiditien iii der tyd zodanig te aniplieeren en altereeren, als zal nodig vinden. Zie ook 14 Junij 1792.

I'ylbl^' JTdfinM^afe, dat de Regering den kandd in lijnwaden op Timar aan particulieren overliet.

Word aan alle en een iegelyk by deezen bekend gemnakt, dat in Raade van Indie besloten is de vrye vaart van Balavia en Java na en van Timor aan alle ingezeelenen o|ien te stellen en dat dierhalven alle negotie-goederen, zonder ondor- scbeid, zo Europesche, als Indische, vry aldaar zullen mogen worden ingevoerd en van daar weeder worden vervoenl, alleen uitgezondert de vier fyne speceryen, als : nooten, foely, nagulcu en canneel, mitsgaders peeper, amfioen, welke niet van de Compagnie of de amfioen-socieleit is ingekogt, koffy, catoene- gaarens en Tutucorynse lywaaten, ten zy de laatstgemdde articulen van de Compagnie mogten zyn ingekogt, item kruit, ammunitie en arthillerie-goederen.

Voorts onder deeze conditieu, dat van alle goederen byden invoer aldaar zal moeten worden voldaan 6 procento aan thol eii voor den uitvoer van het sandelhout één ryksdaalder, van het wax twee ryksdaalders per pikol en voor ieder slaaf drie ryksdaalders, mitsgaders voor alle andere goederen 6 procento, met standhouding van de bepaalde gerecbtiglieid op den invoer van die goederen en slaven alhier; en dat wyders alle naviganten, woonagtig te deezer hoofd-plaatse, Java en Tiuior, van behoorlyke passen zullen moeten voorzien weezeo,

W. A. ALTINÖ. 393

En op dat eeD ieder van dèeze concessie kennis erlange, zal deeia, na gewoone pablicalie, behalven in de Nederduit- sche, ook in de Ghineesche, Javaaosche en Maleitsche taaien worden geaffigeerd, ter plaatze, waar gewoonlyk affixie van placalen en ordcninaniien geschied.

13 Januarij. Last om den handel op de Weslersche kantoren {Bengalen^ Koromandel^ Malabar, Sourateen Sumatra*s Westkust) :i^voor verre het grootste gedeelte Ue abandonneeren" .

Die last viras afkomstig van Heeren XVII°*°. Ten ernstigste werd verboden open vallende betrekkingen op die kantoren te vervullen.

13 Januarij. Last op den gouverneur van Javd's noord- oost'kust J^steeds waakzaam Ie zyn teegen de vcrderfc- 4ykc invloed van het papendom*' (inlandsche priesters).

Ite Regering gelastte zulks »ten einde de rust en vreede ■op Java te beter geconserveerd blyve".

20 Januarij. Bepaling^ dat het idtmodderen der stads- grachten te Batavia en zekere betaling aan den cijjier der burger-boeijen geheel voor rekening van de stads- kas kwamen,

h goedgevonden en verstaan Ie noteeren, dat voor reekening van de stails cassa zal betanld worden het volle bedragen van de ougelden der uilmoddering van de slads-gragten in 1791 ten eniporte van rd' 3813:20, bet dempen van de vijver aan de Westkant van het casteel en de sloot van Pantjoran daar ooder gereekent, wanr van de Comp^ anders jaarlijks Vs heeft gedngeo, eo bet bedragen van hetgeen den cipier der bui^er-

394 1792. W. A. ALTfNe.

coDupeteeri voor het veisirekte aan de gefsiigweD vsor kost ea extra ordinaire ongelden gedarende bet jaar 1791, lei) emporle van rd^ 186tt : 24, welke reekeaing de Gompr ander» doorgaans in het geheel beert betaalt, mitsgadeni dal hel gemeld collegie met de betaling van het eea en ander op dien voet zal continueeren, zoo hinge de stads cassa daar- toe toereikend zal zijn.

24 Janoarij. Examinalie van nolarièle protocollen.

Nadien blykt, dat de ordre omtrent de eoumiBatk^ der pro- Ihocollen van de notarissen noch niet met die accuratesse geschied, als behoort, is goedgevonden den Raade van justitie te Batavia te recommaodeeren om zulks voor het vervolg (e laaien geschieden zonder voorafgaande communicatie» dat het- zelve zal gedaan worden, maar ten minsten tweemaal 's maands of zo dikwyis en op onbepaalde tyden, als hun Achtbare zuIIcd noodzakelyk oordeeleu, en daartoe Ie benoemen een of twee commissarissen, nadat de omstandigheeden zulks zullen toelaaten.

En wyders by deese vast te stellen, dal de notarissen, by ontdekking van actens, die niet door hun en de by 't pas- seeren derzelTe present geweest zynde getuigen onderteekend zyn, zullen verbeuren een boete van -vyf en twintig rykr daalders voor ieder zoodanige acte, om gebragt te worden ten voordeele van de leges van welmelde Raade» mitsgaders aan gedagte Raade te deiiiandeeren om Ie zorgcji, dat de commissaris, tot de voormelde examinalie der prothocoUen va- ceerende, van zyne verrigting en bevinding telkens eenexacle aanteekening produceert om te kannen dienen voor den geenen, die zulks na hem verrigt, op dal deese weete, tot hoeverre de examinalie volbragt is.

^L£^. Wijziging van het bepaalde op 15/22 Febrmry 1780 nopms kerkelijke aitestatiên.

Ten einde in bttlyke khigten, zooveel mogelyk, te voorrien is (goedgevonden en verstaan de ordre van den IK^February

W. A. ALTfflQ. 395

1780 te ranoveeren en mitsdien de gemeeate tlhier by 'MUet ^e adverteeren, dat» niet tUeen tlle de uit Nederland of van de buiten comptoiren alhier aankomende persooneii verpligl zollen xyn honne kerkelyke attestatie binnen den tyd van zes wedLen na hunne aankomst arer (e geeven aan den praeses van den kerkenraad der hervormde gemeente, asaar dat ook alie en een iegelyk, die reeds hier aanweeaig is en tot nog toe verzuimd heeft aan de voormelde ordre van den W^ Pebruaiy 1780 te voldoen, geordonneeit wordeo binnen den tyd van zes weeken hunne kerkelyke atlestatien aan gedagten praeses over te geeven, op poene van het onge- noegen deeser regeering omlreüt deageeDen, die bevonden lal worden daarin nalatig te zyn.

7 Febraarq. Vergunning tol het houden eeaer markt des Zondags op het land Parang^Korel.

Dil benefitium werd aan den eigenaar van het land op diens verzoek verleend »met de daar aan geaccrocheerde 'praerogativen/'

7 Februarij. Bepaling^ dat het Collegie van Schepenen zijne schrijfbehoeften uit de stads-kas zoude betalen.

Scheepenen deeser stad te kennen gegeeven hebbende, dat hnnne Eerwaarders beslooten hadden om de jaarlyksche ver- strekking van schryfgereedsehappen ten dienste der secretary tan deezen gerechte, bestaande in :

een halve riem imperiaal papier,

sestien riemen groot formaat papier,

veertig » klein » » ,

twaalf vellen hooren perkament,

twee duizend vier hondert ganse schagten,

ses p» pennemessen,

twee slyp steentjes,

twee p* gumus, fyn, gebleekt,

een sestieade rieai Uanw kiad^papier,

396 1792. W. A. AtTlNQ.

vyftien S rood zegul lak,

eeo half pond potlood en rood aard,

tien S bindgaren,

twaalf houte zandkokers,

twaalf ÜDiaab van 3 Vi voeteo ieder, ea

twaalf loode inktkokers; te redttceeren tot :

drie boeken imperiaal papier,

agt riemea groot formaat papier,

dertig riemen klein formaat papier,

twaalf vellen hooren perkament,

seatig bossen ganse schagten,

vyttien S zegul lak en die uit de leges Ie laten voldoen, en

vyf S bindgaren;

mitsgaders die verstrekkingen van schryfgereedschappen, die tot nocb toe uit Gorop* voorraad zyn afgestaan, voortaau, zolang de stads cassa het zal kunnen fourneeren, daaruit te laten voldoen en ten dien einde den secretaris van hunne Eerwaarders jaarlyks toe te leggen rd* 194, met qualificaüe aan denzelven om die schryfgereedschappen in te koopen, be- reekent in voegen, als volgt :

voor drie boeken imperiaal papier rd*

» een riem groot formaat papier

» • ■ klein » »

» > vel hooren perkament

• bos ganse schagten

» ft zegul lak

» » » bindgaren

Zo is goedgevonden en verstaan daar van deese aantee- kening te houden en mits dien de afgave van voormelde schryfgereedschappen Comp' weegen voor het vervolg af te schaffen.

14 Februarij. Regeling der emolumenten van den Ao- /owe/, hoofd der militie te Samarang,

\s goedgevonden en verstaan de emolumenten loor den

rd' 8

• »

. 6:

•24,

3:

1:

:12,

9 — ;

15,

S:

24,

y _^ ■

IS.

170è, W. A. ALTINQ. 597

ooUooel en boofd van de niiKtie Ie Samarani^, Aniliouy Uainell, *s maands te bepalen op bet volgende, als:

lOVs ryksdaalders aan koatgeld,

18 > » baisbunr.

16 kannen secq wyn»

6 > azyn, Hollands,

3 > olyven oly,

50 ponden booter, Hollands,

10 > waxkaaraen,

t vademen brandbom en bet nodige drinkwater.

14 Febniarij. Bezuiniging bij het ambachts-kwarlier Ie BcUama,

Tol reductie van den omslag in het ambagtsquartier is goedgevonden en verstaan de loodgieters, schilders en glase» makers voor het vervolg te stellen onder het op- en ioezigt Yan den opzieuder der smeeden en koperslagers.

En om den gemelden omslag nog verder (e verkleinen is goed- gevonden en verslaan de steenhouwers voor het vervolg Ie stellen onder het opzicht van den baas der metselaars en de huurlingen van de beeldhouwers winkel af te danken.

Zie ook 24 April 1792.

20 Febniarij^ InslnêUi^ voor de praauw-voerders^ enz.

Wegens klachten over de onverschilligheid van sommige huurders van praauwen stelde de Regering, met intrekking nn het bepaalde op 95 October 17tS4 en 6 Januartj 1778, Ae navolgende instructie vast :

Aii. 1. Eerstelyk, zullen de geene, die hun met praauw- voeren erneeren, van wat maaksel baare vaartuigen ook zyn ^ zonder onderscheid of dezelve hun in eigendom toebehooren or liat zy die gebuurt hebben, gehouden zyn agter of op de lyde van hnnne vaartuigen een nommer te hebben met de

3M ^^^' W. A. ALtMNl.

groole en diiirter v»a dien» ^p dal een ieder MmuÊmk weeteii mag, hoeveel zo een vaartuig aan ladiDg kan ianaemen.

Art. S. En zig niet moegen verhnoieD naar ei^en goed- flunken en willekeur, zo ab dit lievorens is gopractiaeerd. in wat wegen of onder wat praeteU hei ook zoude uKigeo weezen.

Art. 5. Maar haar eerst moeien aangeeven by de op- zienders of couimissarissen, dk, ten getalle vau ? yf aangesteU weezende, goede aanteekening zullen moeien bouden, niet alleen van de naamen der eigenaan eu voerders» maar ook van de nommers van alle die vaartuigen.

Art. 4. Van die vyf commissarissen zullen dagelyks by lieurten een buiten de boom en een aan de Diels-poort buiten de stad» in expres daar toe gemaakle huisjes, des morgens van zes tot des avonds ten zes uuren moeten preseut zyn, op een boete van vyflig ryksdaalders voor de eerste, één hondert ryksdaalders voor de tweede en de Terbeurte van hun ambt voor de derde reise, terwyl een derde zich meede dagelyks aan het buis van hun hoofil zal moeten laten vinden.

Art. 8. Voornoemde commissarissen zullen, zowel als alle de prauwvoerders, staan onder een hoofd, over haar alle door de hooge regeering aan te stellen, en gedagte commis- sarissen en prauwvoerders zullen van het voormelde hooU ontvangen moeten de nodige ordres.

Arl. 8. fin zullen geene prauwvoerders met genommerde vaartuigen vermogen te leggen op eenige andere plaatsen, in de stad of de vooreteeden» ab alleen voor deeze comnüsaarisseD haare paaien of huisfes; en zullen, ziadra zy ontloat ayn» zig aansUmds wederom- aan de pest vervoegen» op poene ieder keer van een ducatou en voor den aaubrengeréén.rykadaalder daarenboven.

ArL 7. Ook zullen dezelve niet vermogen te vaaren, als aan dje post, daar zy haar in het boek hebben laten aaa- teekenen» of zo iemand liegeerd aan een aadere post te vaaren» dat drzelve* gfèonden zal weeaen te kaoieoi by bel

I78Ê. W. A. AL'CIflÓ im

biaCfl lierzelve ea zya iiaftin Ie lanten aanleekc9iii;ny um na gdeegeuUieid van aaken zulks loe Ie staan of niei.

Art 8. Item, als een prauw verkogt zonde mogen worden, zullea den kooper en verkooper gehouden zya zulks zonder Ijd verzuim aan iiel gemekle hoofd te kennen te geeven, op |MBoe van lien ryksdaalders» zullende daarenboven gehouden weezen met zulk een vaartuig eeiie coraal om niet te baalien en te brengen ter plaalze, daar het boord bun znlks zal ordoooeeren.

ArI. 9. De voerders, op wiens naam de prauw slaat, zullen gehouden zyn allyd zelfs te vaaren, zonder iemand anders iii haar plaalze te stellen, ten waare by ziekte en noodzakelyke alsentie en niet voorkennisse van de opziendere op verbeurte ran ieder reis kaar vaartuig met coraal of zand om niet te baaien en te voeren als boven, en bovendien voor den aan* brenger een ropy.

Ari. 10. fin zullen de voerders den gebeden dag van des morgens ten zes tot elf uuren en des namiddags van drie tot les uuren aan de posten en by baare prauwen moeten blyveu en niet van daar mogen gaan zonder voorkennisse van de OQDuuissarissen, op poene als boven.

ArL 11. Item, wanneer ionands vaartuig by den dacb getischt is, zal by gehouden zyn den huurder Ie ilienen Tas des morgens ten zes tot des avonds tOD zes uuren, teg waare by hem eerder los laat; en zal by by zyn prauw altyd oneien blyven of daaromtrend^ zulks, dat men hem ligtelyk Tinden zal mogen, op poene als boveti; en by aldien hy by ifn prauw of daaromtrend niet te vinden waare^ zodat de huurder daardoor verlet wierde, zal tdsdan het hoofd van da ahcentie des voerders, moeten worden kennisae gegeeven, de- welke in zulk een geval gehouden zal zyn een voerder van een andere piauw daarop to stellen, die ook hel salaris zal genieten, even of de goederen in zyn vaartuig gebden wierden, mits teffens voor de bding respondeeronda.

ArL % Ook zal nienunid van aite de aan de pasten leggende prauwvoerders venoogen eenigen togten of vragten

400 1792. W. A. ALTINQ.

te weigereo, onder wat praetext het ook zoude mogen weoen, op poene van een prauw mei coraal of zand om met te baaien, ten behoeve ab Tooren.

ArL 15. Dezelve prauw voerders word ook scherpelyk verboden zich te laten onikoopen om eenige goederen in stilte, hoedanig of welk het ook zoude mogen weezen, van buiten na binnen, dan wel van binnen na buiten of eldos ie vervoeren, maar zy zullen daar en tegen gehouden weez(^D, (laar toe aangezogt wordende, hunne respectivc opziendere daar van kennis te geeven.

Art. 14. Echter zal het hun vry staan op de rheede or elders iets op vragt in te neemen, mits dal de belalinge gedaan worde aan den opzigter en de ontlading niet geschiede, zonder dat denzelve zulks zal hebben toegestaan, op poeue, dal zy met hunne prauwen zesmaal coraal zullen moeten haaien en verbeurte van één ryksdaalder voor den aanbrenger.

Arl. IS. Dog die geene, die met baare prauwen niet op vragt vaaren willen, zullen gehouden zyn haar maandelyks ie voorzien van behoorlyke certificaten van het hoofd, in deezen gemeld, ten einde dezelven in het passeeren en repasseeren van de voormelde posten aan de opzienders ie vertoonen en liaare ladingen te laaien aanteekenen, zonder daar voor iels aan de commissarissen te betasten, op poene als boven.

Art. 16. Wdke vaartuigen niet wederom op vragt moogen vaaren, zonder dat den voerder en eigenaar van dien zich alvoorens aan het zelfde hoofd aangegeeven en denzelven ook, na bevinding van zaaken, zyn certificaat weeder inge- Irokken zal hebben; en zal gemeld hoofd hier van goede aanteekening moeten houden.

Arl. 17. Ook zullen deeze vaartuigen, onder wal naam en praetext het ook zoude moge weezen, geen goed of volk mogen inneemen omme zulks voor geld naar eenige phalxen Ie brengen of te voeren, op een boete van vyftien ryks- daalders ieder reis en voor den aanbrenger een ducalon.

Art. 18. Wordende den eigenaaren deezer vaartuigen wel expres en scherpelyk geinterdiceerd eenige andere mnnschnppen

^792. W. A. ALtiNG. 40J[

or volk dan de voerders, die op hel vaartuig bekent staan te behooren» van deeze plaatasen meede te neenien of te vervoeren» het zy vrye luiden orte slaaven, het zy dat de eigenaar de namen en qualiteit deezer perzoonen heeft bekent gemaakt en daar van e^ pas heeft laten opmaaken by den sabandbaar a het hoofd in deezen, om die aan de posten en daar het gerequireerd word te vertoonen, welke pas by het te rug keeren van bet vaartuig wederom afgegeeven zal worden aan de eommiasarissen van haar post, met aangeeving van de perzoonen, die weeder terug gekomen en aldaar gebleeven zyn, op poene als boven.

Art. 19. Ende, by aldien in deeze vaartuigen op Bantam, Crawang of andere plaatzen, het zy voor de Edele Compagnie, dan iemand anders, goederen of volk ter ovei'voor word ingdaden, zo zullen zy daar van gelyk andere prauwvoerders het vraglloon genieten, mits dal zy by haar arrivementaHiier zulks aanstonds aan den commissaris van haar post bekent maken.

Art. 20. Ook zullen de eigenaars voor haar huurders en slaaven moeten instaan omme de ingelaadene goederen, die buiten ongeluk van weer of wind absent komen te geraaken, te vergoeden.

Art. tt. En, by aldien bevonden word, dat zy zich tot eeaige smokkelhandel hebhen laaien gebruiken, zo zullen zy, zonder conniventie en naar exigentie van zaken, aan den lyve gestraft werden.

Art. 23. En zo wanneer in dit geval kan aangetoond werden, dat den eigenaar kennis daar van heeft, zo zal (eegens denzelven nog zwaarder worden geprocede^t.

Art. 83. Voorts zal het de gemelde prauwvoerders geenzints ny staan zo veel geld te bedingen, als hun goed dunkt, van de geene, die haar van nooden hebben, maar zy zttllen moeten te vreeden zyn met het geen haar lot een vast vragtkwn is toegelegd, zodanig als hel zelve hier agter ^ecifleq zal worden aangeweezen.

Art. 24. Alle welke gespecificeerde vragtloonen by de commissarissen, ieder aan haar post, zullen werden betaald

ruuiT-ioia PBL zi. 26

40fi t70é. W. A. ALf télÓ.

terstond roet het af?aaren der praowen ; en zullen deeie penningen zo lang onder berustinge van voormelde com- oiissarissen moeten blfven, tot dat de praaw wederom te rogge gdcoroen is en aan de post legt.

Art* 8K. En, by aklien bevonden mogte worden, dat deeze eonimissarissen zig daar omtrent te buiten gegaan en den bunrder meerder afgenomen of den prtuwvoerder bekort hadden, feo znllen dezelve verbeuren voor de eerste maal ttO ryksdaahlers, voor de tweede maal 100 ryksdaaldm en voor de derde maal arbitralyk gecorrigeert worden, mei cassatie van hunne bediening.

ArL 26. Dierhalven en by aldien iemand, teegens den inhoud van deeze ordonnantie bejegent zynde, zig addresseert aan het booM derzelven, zo zal liet geene hem te veel afgenoomen of te weinig uitgekeerd is, door voormelde hoofd gerem* faourseerd en den overtreeder promptdyk gecorrigeert worde».

Art 27. Wyders zullen de opzienders goede aanteekening moeten houden, aan wien de vaartuigen van dag tot dag werden verhuurt, waar meede afgeladen en werwaarts deidve vertrokken, als ook wanneer weeder te rugge gekomen zyn.

Art. 28. En zullen ten dien einde alle de prauwvoerders, to Wel die itiet certiflcaten, als die op vragt vaaren, iedereen boekje hebben, geteekend door bet hoofd in deezen, waar inne de nomraer en de groote van het vaartuig, mitsgaders de naam van den eigenaar bekent staat, ten einde de commissarisseD daar in de aanteekentng znllen moeten houden van de dagen uure aan wie, waar meede afgevaaren, vrerwaarts de praaw vertrekt en wat geld daar voor moet betaald vrorden ; en znllen geene genommerde vaartuigen ergens mogen leggen, waar bel ook zy, zonder liaare nommers aan en haare boekjes in het vaartuig te hebben, op poene van ieder ros vfi ryksdaolders en één ryksdaalder voor den aanbrenger te verbeuren.

Art. 29. En, by aldien prauwen in de stad ofte voorsteeden naar hunne lading moeten wagten, dan wel niet ontlost wordeo, to zuilen de voerders zulks des avonds voor zes en des

iTOi. W. A. ALtlNé. .40$

morgens Tbor zeeven auren ann den commissaris ran haare post bekent roaaken op poene voorschreeven ; en zullen Toonnekle commissarissen als dan daar vaip op nieuw annleekening houden als boven.

Art. 30. Item zullen mede de voerders, als zy van de poel eens argestooken zyn, nog als zy van de rhede of elders te ragge koonien, niet vermoogen ergens aan te leggen om eenige passaotcn, die daar in of uit willen zyn, in lé neemen of aan de wal te zetten, op poene als boven.

Art. 31. En, zo wanneer een prauw raoet vertimmerd worden of dat den eigenaar dood^, ziek of absent is, zo dat die pniuw niet gebruikt kan worden, zo zal den eigenaar of die hem eigend, die prauw niet van dè post mogen neemen, nog op een andere plaats voeren, als met voorkennis van de commissarissen; en zal dan dit vaartuig niet weeder mogen mren, voor en al eer den eigenaar zig eerst wederom aan dezelve post heeft aangegeevcn, op poene als boven ; en zullen roormelde commissarissen daar van accurate aanteekening inoelen houden.

Art. 32. Werdende wyders aan gecommitteerde leeden van Scheepenen en beide officieren van justitie, die jaarlyks by de monstering der prauwen present zyn ten overstaan van hel hoofd, in deezen gemeld, gedefereerd gdaten by die gelegentheid de prauwen te examineeren en de geene, die bevonden worden oud en afgevaarcn te zyn, af te keuren ^n aiet meer op vragt te laaten vaaren.

Art. 35. Voorts zullen alle deeze genommerde vaartuigen in 4 clasaen verdeelt worden; en zullen de voerders, die op vracht vaaren, te vreeden moeten zyn met het <HHlerstaande salaris;

dat een of twee persoenen, met of zonder kooi-goed ^ pittnderagie na of van de rheede willende vaaren, daar voor beulen 15 stuivers;

met drie tot vier persoenen, yder of hoofd voor hoofd Muivers;

en voor alle meerdere of met goederen geladen, als :

4Ó4

i79ë. W. A. ALTlNé.

PLAATSEN.

Naar de rheecle

Om de tVesl, als:

Na de Fluil

Onrust en de eilanden daar omtrend.

Tangerang of de Qual

Cartapan, Soengitoe of Tanjongkait..

Bantam

Om de Oost als:

Ansjol

Tanjongpriok en de kleine Maronde..

Edam en de groote Maronde

Bacassy

Crawang

In de rivier dienst doende of in de stad iets overbrengende, 't zy eens of meer.

Om de Oasi:

Van de eerste dwarsbrug van Angiol tot aan de drie bruggen, rivier vragt. . . .

En venier op tot aan de tol brug van Angiol, rhee vragt

Van de Kroone gragt en daar boven, rivier vragt

Van de brug Pisang-batoe tot aan de post Dwars in den Weg op Sonthaar, rhee vragt

De rivier langs de Jaccatrase weg van de eerste brug tot aan de brug van cam- pong Goenoeng, rivier vragt

Langs de groote rivier agter de Jacatrasche weg van goenoeng Karang of eerste brug

— :24l— :36

Rd« . R(i* 1:12 2

:24

-.36

; 1;12' 2:

:3C| 1: e! 2:- 3:

1:36

3:-' 4:

:30

2:12' 3:24 5:

; —

4:36

7:— 9:

1 1

— :24 — :36 1:12' 2:-

— :36 1: e' 2:-' 3:-

1:-' 1:24 1:15 I 1:42 1:30 2:12

3:~ 4:- 3:12' 4 24 3:24| 5 -

-:lf — :24 — :42

— :24 -:36| 1:12

— :1(^ -:24

:24' -:36

-:18

-:24 -:42 1:12

1:12

2:-

— :42 1:12

1:12' 2:-

W. A. ALTINQ,

40K

PLAATS8N.

ü «o

« r

Op Jacalra lol aan de 1*^ brug over de voorsz. rivier of vierde Ibuin, voor beeo bewoond door d'Edele heer Fockens, rivier ^Tagl

Langs gemelde rivier verder lol degroole ihuin mei de valbrug» rhee vragt

De geweezeae thain van den commissaris of oude oommissariaal, Senliong genaamd, lol Goeooeng Sarie, Onrust vragt

Tot aan de nieuwe inlandsche wagt Ij de brug op de Manga besaar en daar boven, itec vragt

De rivier agter de kruit molen, rivier vragt

Na Ryswyk tot de brug van Tana-abang, Oornsl vragl. -

Om dê Weit:

Tot aan de tweede brug op de weg na <lc Pluil, rivier vragt,

Van de Campong Baroe tot de drie bruggen buiten de Utrechtse poort, rivier vragt. . .

Verder op, rhee vragt

Het einde van de Amanus gragt, Onrust vnyi

Tot de post Vyfhoek en verder op lot d€ twee bruggen van Ankee, rhee vragt.

Van Soetendaal tot op de post de Zeeven- boek en verder op tot de toï brug en van F^dde twee bruggen tot Tanjong-grogol eo verder tot de post de Ketting, Onrust vragt

Rd<

---:18

~:24

-:36

:a4

:18 :36

-:18

-:18 -:24

-:24

:24

-:36

1: 6

-:3e -:24

1: 6

-:24

-:24 -:36

1: 6

Ud<

-^:42

1:12

2:-

1:12 -:42

2:-

-:42

-:42 1:12

2:-

— :36 1:12

Rd<

1:12

2: —

3: —

2: — 1:12

3: —

1:12

1:12 2: —

3;-

2:-

— :38| 1: «| 2: —

3j-

1782; W. A. ALTINQ,

PLAATSEN.

Tot Tjikaring, Edams vragt . . . <

Tot de kajk-branderyen langs. de 'hiner Crocot en daar boven, rivier vragt

Patojo of agtêr de thuin van de heer Weyerman en daar omtrend, rhee vragt..

Item voor het leeg or Ail leggen, ieder dag

4:-

--:42 1:12

1:12 2:-^

— :24!-^:36

Art. 34. Het vMrsz. salaris zal dabbdd worden gimoteo, als een Tragt naar de scheepen ter rbeade of de eiianden gebragt en van daar een nieuwe ?J9gt naar de wal getransr porteerd word; en nilks zal ingelyker voeigen in de riYiereo ontrent alle dubbelde vragtm moeten plaaU bebben.

Art. 35. Voor de prauwen, die des middags nu de klokke een uur aan boord van de scbeepen ter rbeede en na drie uuren op de eilanden blyven, zal een legdag in reekening mogen gebragt worden, boven het gewoone «daris.

Art. 36. Alle de voors^. salarissen zullen moeten worden betaald in zilvere specie.

Art. 37. En, zo wanneer iemand by de opzienders een prauw beeft laaten aanleekenen om goederen te baaien en naderband deeze prauw niet bevragt of in bet geheel niet gebruikt, dezelve zal niet te min gehouden meezen aan den prauwToerder te betalen een dag huur of een stads vragt, moetende als dan den prauwvoerder met zyn prauw den geheelen dag teo dienste van den huurder vaceeren, zo verre dezelve zulks vei'eiscbt, dog zo de prauw aanstonds weederom komt, zal de huurder met de belfte van een stads vragt te betalen kunnen volstaan.

Art. 38. En zullen de huurders geboud^ «ya de prauwen

W. A. ALTINQ. 407

teo spoedigste te laaden, op dat desdven foer negen iwren. des morgens en voor zes uuren des avends buiten de boom kunnen syn; want, by aldien door toedoen van den huurder (en anders niet) door de pachters of iemand anders aa«9S« houden eo langer opgehouden werd, to sal den huurder boven de vragl neg aan den voerder meelan betalen een slads vragt, te weeten 't geen voor het leeig of stil leggen gesleld -• is.

Art. 39. Waar en teegep ^ pcauwen, die na 4e rheeda of elders na buiten goederen moeten brengen en dierbalveo binnen de stad gerequireerd werden om de ladingen af te haaien eo in te neemen, gehouden ap iMillen des i^icrmidda^i of voor ses uuren des avonds voor de wonningen dev huurders te schieten, zonder daar voor iets te praelendeeren^

ArL 40. Ook zullen alle de prauwvoerdera, die des avonds na de rheede dan wel elders vertrekken, vMr ses uuren bf kaare bestemde posten oMieAen ayn en» naar dat dezelve deer den comoiissaris zyn aangaleekend, praecies met de klok van ses uuren door gemelde commissarissen Werden afgedepeebeert/ welke prauwvoerders als dan geen perzoonen meer mogen ianeemen, ab bekent Maat ; en zullen des morgens, dan wel 10 dra zy terug gekomen zyn, atg aanstonds aangeeven^ op poene, dat hunne prauwen drie vragijen coraal sullen .moeten aanbrengen: en een dncaton zal gegeeven en door haar betaald worden voor den aanbrfnger daar en beven.

Art. 41. Ook zuUen de commissarissen met voorkennis van hun hoofd alle avonden eenige bekende en bekwanse pranwvoerders met haare prauwen deen aanleggen en oftee* keoen em de verleegene zeevaarende Eoropeezen met erdre te dienen en aan boord te brengen» mits dat zy des morgens van het voorgevallene aanteekening doen laaten, op pqene* ais boven; en zal zig niemand der prauwveerders oilderslaan iemand des avonds aan boord te brengen, als deeze iMivenge» noemde, op verbeurte van het vaarluig en de hoHU voor den aanbrenger.

ArL 4S. Het hoofd en opaienders der praofwvoerders worden uitdrukkelyk belast opletlende 4e ayn^ dat de ptrauwen»

408 ^02. W. A. ALTING,

die na de rheede met goedei*en, dau wel om ladingen wonkn getonden, niel builen noodzakelykheid onverrigter zake lerag keeren; dog wanneer hel gebeurd, dal gemelde prauwen niet kunnen gelost of geladen worden of door barde winden en zee hel niet langer op zyde der scheepen kunnen houden en dus genoodzaakt zyn vrugleloos terug Ie keei^en, in welk geval (en anders niel) die pi'auwen wel de volle vragl ve^ dient bebben, maar zal van de opzichters niets meer in ree- kening gebragt worden, alvoorens die prauw wederom of mei die ladtnge naar de rheede word gezonden, Umzy langer als een etmaal die prauw in de rivier vmrd aangehouden, wanneer een stads vragt voor hel stilleggen in reekening zal mogen gebragt worden.

Art. 43. Het hoofd der prauwvoerders zal gehouden zyn dagelyks in de huisjes der opziendenB by de veeren te koomen en toezigt hebben, dat de opzienders present zyn en hunne aanteekening, zowel in de prauweboekjes, als de registas be- hoorlyk houden, en zal, zowel als de opzichters, aanspreekdyk zyn voor alle de fraudes en disordres, welke aan de veeren gepleegd worden, sullende egler ieder week die opzichter, welke het zyn beurt is geweest dat veer te bedienen, gehouden zyn een geteekende notitie van alles, wat aan zyn veer is voorgevallen, aan het hoofd der prauwvoerders over te geeveo.

Art. 44. Ook zal het de opzienders, nog het hoofd der prauwvoerders niet vry staan, welke prauwen zy willen laaien vaaren, maar dat zal beurtelings moeten geschieden, om den oenen niet altoos de vragten te laaien verdienen en den andere stil te laaien leggen tot groot nadeel der dgenaars dier vaartuigen.

Art. 45. De opzichters zullen zich niet vermogen van hunne posten of veeren, alwaar zy de wagt hebben, te absea- teeren of noodhulpen in hunne plaalzen te stellen, dog wan- neer een van hun, wiens beurt het was, mogte ziek worden en anders niet, zo zal het hooid der prauwvoerders den aan de beurt leggende opzichter om aan dat veer dienst te doen in den zieken zyn plaats stdien, mits daarvoor genietende de belfte vaii het ordinaire salaris, blyvende de andere belfte

17ee. W. A. ALTtNQ. 409

foor óm zieken; dog indien 'er meer van de opzichters mogten ziek zyn, zodat de posten niet bezet konden worden^ 20 zal hun een noodhulp toegevoegd worden door dea heer praesident van het collegie van Scheepenen, gelyk deeze zaak aan dat collegie als van ouds gedeuiandeert blyft.

Art. 46. Het hoofd en deeze commissarissen zullen tot salaris genieten^ van de na de rheede, de Fluit» Ansjol en. ia de stad eo vocMfSteeden vaarende, item stil leggende en in de rivieren gebruikt wordende prauwen, van ieder vragt :

van de eerste classe 1 stuiver»

• » tweede » 2 stuivers,

»     derde     »      3       »     ,

» » vierde » 4 » ,

dog van diegeenen, die meer geld verdienen, zullen zy eens xoved aan salaris genieten.

Welk dagelyks inkomen ot salaris by den andere zal gdegd, weekdyks aan bet hoofd verandv^'oord en alle maanden ver- deelt worden, te weeten de eene hdfte voor het hoofd en de andere helfte voor de commisBarissen, onder haar in gelyke portien te verdeelen.

Art. 47 Wel verstaande dit alles voor de goede moussoa, dat is van primo April tot ultimo November, maar in de quade moosson, gereekend van primo December tot ultimo Maart, zullen de prauwvoerders de hdfle meer aan vragtloon en dus het hoofd en de commissarissen ook de helfte meer aan salaris genieten.

Art 48. En ten einde deeze conraiissarissen en prauw- voerders te boeter in haar devoir en schuldige pligt gehouden mogen worden, zo zullen de eerste, zoverre het deeze instructie belrert, staan onder den officier tot correctie, denwelke daar in de simpKci én de plano, zonder forme van proces, zal disponeeren, zoals de officieren gequalificeerd zyn in ordinaire zaakeo van justitie; dog daarboven loopende, moet de zaak voor Scheepenen gebragt en behandeld worden tot suspens, cassatie, enz. naar exigentie van zaaken, dog indien een der prauwvoerders ^ overtreeding der ordonnantie in een boete vervalt of

410 1792. W. A. ALTINQ.

deaelve terdient in hel blok gerieieD Ie wonden, sd het hoofd der prauwvoerden belaelve mo;^ doen in hel fabk van den baillaw ot hioddroBt, miU daarvan lersiend kennis geevende aan den heer praesident van Soheepenen, bafllaw of landdrost.

Art. 49. Zullende liet hoofd der prauwvoerders maandelfks aan den heer praesident van Scheepenen moeten overgeefao een achriftetyk rappe»!, jbo van de fangeerende onder-com- missariasen, als van de praawen, die gevaaren hebben, en de boetensy die verbeurt zyn.

Art. KO. Wanneer de Compagnie prauwen ter afscheep van goederen nodig heefl, zal dezelve terstond moeten geholpen worden, in praeferentie voor alle particulieren.

Art KI. En zuilen alle de in deeze imtroctie gestdde geld-hoetens, behalven datgeene, dat voor de aanbrengen is bepaald, de eene helfle voor de stads kassa en de andere h<dlte voor het hooCd der prauwvoerdens tyn vervallen, aaa denwelke boven hei ordinaire salaris van alle de genonunenk en op vragt vaarende aan de veeren leggende praawen, maar geene andere, alle jaaren eens zal betaald worden een ryks- daalder tot ondeiiioud van de lootzen, die ioi berging der zeilen en maaien zeer noodzaakelyk zyn.

ArL W. Gelyk almeele het hoofd der prauwvoerders lot liekostiging van de nodige lioekeo, papieren en verdere oomp- toir«heboeflens, mitsgaders voor zyae moeite, zal heMieo te genieten, voor de aanteekening van den verkoop der vaartuigen, van ioder een sluiver per ryksdaalder, niile hy aan de kopers daarvan een bewys snppeditoerl ; voor bet viarleenen van eea pas, waarvoor den snbandhaar ^emeeotyk 12 sluivera geniet, zal aan denzelven niet nieer als 6 stuivers betaald worden, mits door het hoofd meede, dog voor niet gelêekeod wordende: voor de overteekening van poel zal voortaan niets hetaald worden en ook meede niet voor de certificatie

Art. 53. Het hoofd der prsMwvoerders zal by zyne aaa- steUing de volgende eed moeten doen :

lk heloove en zweere, dat ik den SUuit jder Vereenigde

W. A. ALTINÓ. 411

Ifederiaiideo, syse doorkiglige hoogheid, den heer Prinoe fan Oraoge en Nassauw, Brfstadhouder, Gapilein Generaal en Admiraal van de Unie, nevens de heeren Bewindhebberen van de generaale geoctroyeerde OosMndische Compagnie, mitsgaders den heer Uouvernear Generaal eu de Raaden van IndiêD, alsook heeren Scheepenen deezer sleede, gelieuw en geliDow xal weezen; dat ik myn dienst als hoofd derprauw- Yoerders mei de «ilteivte naauwkeurigheid, my niQgelyk, zal waaroeemen, my aan geene knevebryen omtrend *t verbuaren der prauwen zal scbuldig maaken en ook zorgen, dat zulks niet door de opzichters geschied.

Ed my stiplelyk te geèmgen aan de instraetlen en orders, op dat ampt beraamt of nog ie beraamen, m my wyders daar in ie gedragen, gelyfc een eerlyk man balaaort.

Zo vmariyk heipe my God Almagtig.

Zie ook 1 Hei 1798.

6 MaarL Regeltng der uitbetaling van tractcmenlen aan genie-officieren.

Het opper-hopfd van het generale soldy-comptoir elucidajie Yerzogt hebbende, hoedanig zig te moeten gedragen by hel verhandelen in de soldy-boeken omtrent de door de Heeren Meesters aan de capitains der ingenieurs, ingevolge hoogsfder* zelver missive van den 11^'^ December 1790 § 283 toegelegde rd' 100 per maand, in sleede van hunne anders gewonnen gage van f 80, en de overige, lot het departement van de genie behoorende officieren na proportie, wyl by de soldy-boeken de reekeningev niet in ryksdaalders, maar in florynen gehouden worden, en zonder een algemeen voorschrift veel abuisen op de buiten comploiren te verwagten waren ; zo is goedgevonden en verstaan gedagt opperhoo&l te qualificeeren om de reeke- mgm van voormelde captains als ook die der mindere ofiicieren zender geldsommen by de logie-hoeken te laten voortlopen en daarby te noteeren, dat de gagien of het in die» plaats toegelegd doeceor bun mt 'sGomp' e^s^a op ordonnantie verstrekt

413 1792 W. A. AUTINQ.

worden, en mitsdien den heer Diredeor Generaal te verzoeken en qualificeereo om de afgave van hel voorsz. douceur te blei gesebiedeo in dier voegen, als geschied onilreal bel toegelm^ douoeur aan de leeden in den Raad van justitie deeaes casteeb.

1 5 Maart. Bepaling, dat de Aria van Tangerang verpUgt was^ even als »mii oiids*\ dagelijks 22 pligtigen te leveren ten behoeve mn de benkmg alsmede manschappen en paarden tot het T^nn en dan'' 1 overbrengen van brieven, enz. naar Bantam. \

De heerendienstpligtigen, die voor hnnnen arbeid nmmif Bof niets*' genoten, waren meestal «liekel]^ of zelÜB gebrekkig" en Hepen dan ook »by: de minste slraffis behandeling" weg. De paarden werden conder eenige betaling uit de kanqHmf^s gerequireerd.

16 Maart. Yervallen-verklaring ten behoeve van de bank-courarU en bank van leening van i^voorjarige "hbanM^rieven, welke niet Ier confrontatie*' ivaren vertoond.

Deze bedroegen niet minder dan 11,875 rijksdaalders, maar van dat bedrag moesten afgetrokken worden «sodanige bank- -certiiicalen van rd" 10, welke eenelyk dienen ten bewyze, dal »men een reekening by de bank-boeken heeft en waar •van de participanten hier nog aanweezig zyn".

Het vorenstaande is blJ geheim besluit vastgesteld.

Zie ook 1 FebruariJ 1791.

tr Maart

irAprü* yernieiiiDing van het bepaalde op 21 April 1747 nopens Bataviasche ropijen.

In aanmerking genomen zynde, dat volgens opgave van d^ groot-winkelier de gemecne man swarigheid maakte de Bata- viasche zilvtere ropyen van 1748 ën 1749 evenals de overige te ontvangen, wyl de Ghine^clie wisselaars weigeren deselve tegen 30 stuivers te accepteeren ;/ zo is goedgevonden en

if^é. W. A. ALf INÓ. itt

verstaan het geaffigeerd biljet beti^kkelyk de gangbaar ver- klaring van gedagte ropyen Ie renoveeren, niet deese byvoeging, dat, orsclioon ongecarteld zyn, deselve egter voor goed werden verklaard en ook als zodanig in 'sComp* cassa zullen worden geaceepteerd en weeder uitgegeven. Zie ook 17 FebruarlJ 1747.

5 April. Oüemaniè door de Regering van den oud- gecammüteerde tol en over de zaken van den inlander^ W. V. Belvetiiis van Riemsdijk, van de schuldeuy door inlandsche hoofden bij laatstgenoemden gemaakt.

Na deliberatie over de door den gecommitteerde, Engelhard, gedane declaratie, dat hy in de presente,, geldeloose gesteld- heid der colonie geene mogelykheid zag om de schulden der regenten van van Riemsdyk over te. neemen en teiïens de nodige penningen tot de vooruit verstrekking, die in de maanden April, Hay en Juny tot den inkoop van de coffy zoude moeten worden gedaen, te bekomen ; en in overweeging genoomen zynde, dat de Comp* steeds een aanzienlyk capitaal aao papiergeld in haare kasse renteloos heeft liggen; dat men met seekerheid stellen mag, dat de achterstallen der regenten door de toeneemende koffy-cultuure in der tyd, de een vroeger als de andere, zullen geliquideert worden ; en dat, wanneer de Compagnie van de aanbieding van gedagte. Engelhard, om de scbaUen in zeeven jaaren te zullen afleggen gebruik maakt, daardoor zonder eenige risico gelegeutheid zal zyn een aan^ zienlyke som papiere geld met voordeel te employeeren, behalven dat daardoor ook de gemeente, uit hoofde van het gebrek aan geld in de colonie, een groot gerief zoude toege- bragt worden; zo is dierlialven goedgevonden en verstaan die schulden, ten emporle van rd^ 130S14 of zoveel deselve onder ultimo December 1791 hebben bedragen, alsnu voor reekening van de Compagnie van gedagte van Riemsdyk over te neemen en te laten voldoen in papiere geld, doch den gecommitteerde. Engelhard, tefTens te verpligten om dit oa-

414 i7eè. W. A. ALTlNd.

piiaal in zeeven termynen or in zeeven jaaren af te leggen en dus van bel eerale termyn, hetwelk onder ullinio Maart 1793 staat te verschynen, rd' 18602 tot vermindering van bet voorschreeven niontaot in Comp* cassa te brengen.

En naardien het door meermelde gecommitteerde. Engelbard, gedane voorstel om een gedeelte van de reaten, welke van voorschreeven capitaal betaald zullen worden, te laten brengea in faveur van die regentschappen, welke het zwaarste met schulden beladen zyn, van een goed gevolg zyn kan en de Comp^ met het genot van 7a P^reent renten op een capiCaal, dat anders renteloos zoude moeten blyven leggen, genoegen necrnen kan, zo is wyders goedgevonden en verstaan van de renten, welke de voorschreeven somma van rd* 130214 a Vi percent 's maands zal komen af te werpen, ten faveure van de Compagnie te brengen '/t percent en het overige '/, percent te laten komen ten voordeele der schulden van de regent- schappen Sumadang, Adiarsa en Pamanoekan.

9 April. Last op de inlandsche commandatUen te Baiavk zelve te voorzien in het onderhoud der ttadUl^izen (gardoe) aldaar.

5 April. Vaststelling van de agio op zilver gM.

De agk> op het papier van crodiet by verwisneliiig tegen contanten is goedgevonden en verstara, volgens de den 6'" September 1791 gemaakte schikking, vaor den tyd van 6 maanden te bepalen op IS percent, gereekend vaa primo Maart tot ultimo Avgintus saastkomende.

10 April. Last om^ des vereisclU^ ^alle hulp en adsis' Uentie^' te verkenen aau twee Framche schepen, uüge- zonden om den Franachea reiziger, de la P&freuse, (^ ie sporen.

Deze last is afkomstig van de Staten Generaal, waaraan Heeren XVII toevoegden, dat^ indien de liewuste schepen

17öé. W. A. ALTINÓ. 4ti(

eeoig a«der doel bteoogden, de Indische Regering >in lodanig •geval de ordres en reglementen der Naalschappy" moest haodhayen.

13 April. Yoünchrifl voor de Chinezen te liMavia nopens hunnen handel met de opvarenden van Chine- sche jonken.

Ten einde de anachodas der Eimuiscbe jonken in staat te stellen hunne tenigreise in tyds aan te neemen en niet ver- pligt te zyn alhier langer dan de bepaalde tyd te vertoeven, hetwelk seedert eenige janren veel al is veroorsaakt door wanbetaling van de handelaars, aan welke zy hunne goederen alhier verkogt hebben, is goedgevonden en verslaan den ca- pitain en de luitenants der Chineesche nalie alhier tegeiasien om de ingezetenen hunne natie, die gewoon zyn met de jonk- lieden handel te dryven, van wegen deese regeering aan te kondigen, dat zy verpligt zullen zyn de door hen vangedagle anachodas gekogie goederen aan dezelve jaarlyks voor medio Juny te betalen, mitsgaders de jonklieden meede te waar- schoawen voorzigtig te zyn in het verknopen hunner goederen op zyn tyd en toe te zien, dat zulks niet geschied aan Chineezen, die alhier niet gezeeten zyn.

13 April. Voorschrift nopens het repareren van vaar- tuigen.

Is goedgevonden en verstaan om met meerder evidentie dan thans te konnen supponeeren, dat de vaartuigen op de cquipagiewerf behoorlyk worden voorzien, voor het vervolg deo baas der scheeps-timmerlieden op de equipagiewerf te ordonneeren om geen vaartuigen, hoe ook genaamt, na gedaane reparatie van de helling te laaien afloopen buiten voorafgaand, sehrinèlyk consent van de commissarissen opzichters van de equipagiewerf, ten einde alvorens op de door hun Edelens daartoe te geven orders, ten overstaan van den commandeur

416 1^9^- >^- A. ALTINd.

en oppe^eqlripagiemee$te^ te kunnen worden nagegaan, o( de reparatie behoorlyk geschied is en of het ter reparatie van die vaartuigen opgebragte werkelyk daaraan is verbniikt gewordei

24 April. Bepalingen nopens de generale secretarie k Batama.

De Regering vond goed : »yoor het vervolg vast te stellen, dat de marginalist ook tevens zyn zal realist der resolulien en besoignes;

in steede van de 400 rd% die tot nog toe jaarlyks terdiy trit^utie onder de ter generaale secrelary bescheidene klerken aan den eersten gezvvooren klerk uit 's Cooip' cassa verstrekt zyn geworden, jaarlyks voor een praemie te bepalen eene somma van rd' 2000 en de verdeeling van die somma, z» onder de kooplieden, gezwooren als andere klerken, na mate van den betoonden civer in de nakoming hunner pligteo, Ie laten geschieden door den eersten secretaris deser regeenoe. na voorgaande approbatie van den heer Gouverneur Generanl"

Zie ook 30 Januarij 1796.

24 April. Instructie voor de klerken, gezworen klerhm, archivarti en verdere onder-kooplieden ter genere secretarie.

De wijzigingen in deze instructièn, vergeleken met A\t vastgesteld op 30 Maart 1784, zijn de volgende: Instructie voor de klerken:

Art. 4 luidt: het gewoone uur om naar huis te gaan, wanneer 'er geen vergadering is, word bepaaM des voormiddags Ie elf uuren en des namiddags te zes uuren, uitgezondert voor de geene, die de weekelljksche oppas hebben.

Art. 5 luidt: die de weekelljksche oppas hebben, mogen niet van het comptoir gaan zonder voorkennis van den gezwooren klerk van de wagt en moeten ook op Sondag, zo voor, ab nademiddag, op de hier voren bepaalde uuren praesent zyn.

Art. 6 (oud) vervalt.

W. A. ALTINÖ. 41*7

ArL 6 nieuw (7 oud) luidt: die na half agt uuren des Qorgeos en na vier uuren des namiddags op het comptoir ;oml, zal verbeuren vier-en-twintig stuivers.

Art. 7 nieuw (8 oud). »Vyf uuren, lees: zes uuren. — Twee sluivers" , lees : 24 stuivers. — »Een schelling ees: een rijksdaalder.

Art. 8. INe een halven dag weg blyft zonder permissie, erbeurt twee ropyeii voor de eerste i-eis, voor de tweede reis Irie ropyen en zal voor de derde reis zodanig gecorrigeert vorden, als bevonden zal worden uoodzakelyk te weezen.

Art. 9. Die een gantschen dag verzuimt, zal voor de «rsle reis verbeuren twee ryksdaalders, voor de tweede eis drie ryksdaalders en zal voor de derde reis meede zodanig ecorrigeert worden, als uoodzakelyk zal worden geoordeeld.

Art. 10. Die twee dagen of langer zonder permissie, gezond yode, van het comptoir blyft, verbeurt niet allee» een heele üaand kostgeld, maar zal boven dien, op ordre van den heer loaverneur Generaal, aan de hoofdwagt gebragt en aldaar enige daagen geplaatst worden, mitsgaders vervolgens een «voelige correctie ondergaan of, na bevinding van zaaken, fê morgens van zeeven tot tien uuren en des namiddags an vier tot zes uuren op schildwagt moeten staan.

Art. 11, nieuw = art. 15, oud.

Instructie voor de gezworen klerken.

Art. 1. »Drie uuren', lees: vier uuren. — »Vyf uuren', ^: zes uuren.

Art. 4. Aan het slot is toegevoegd: zullende hy geene npieren vermogen af te geeven dan op een ondcrteekeud )riel}e, dat by het terug bezorgen der papieren zal moeten ^eeder gegeeven worden ; voorts zal hy ook moeten letten, dat Ie klerken ter bepaalde tyd op het comptoir komen, en ^^T vao en van de absentie distincte aanteekening houden ^ by het einde van zyn wagt opgave aan den eersten gesworeo klerk te kunnen doen.

Art. 9. »Aan zyn hoog Edelheid goeil te vinden'* is

^^^i^vangen door: aan den eersten secretaris dor hooge Uegeering,

rUtUT-flOn OBBL XX. 27

418 1792- W. A. ALTINd.

ten einde de schuldige dies wegeos een gepaste coneciie onderga, lerwyl, ingevalle zulks van geeu eOect berwtdeo word, daar van door gedagte secretaris zal moeien keunif gegeeven worden aan den heer tiouverneur Generaal om daarop hoogst deszelfs goedvinden Ie vemeemen.

Instructie voor de archivarii en verdere onder-koopiiedeo.

Art. 1. »De beide archivarissen*', lees: de beide archiva- rissen, den marginalist en korte notulist. — Aan hel dot is toegevoegd: maar ook ter verrichting van al, het geee dagelyks voorvalt, en hun door den eersten gezwooreo klerk zal worden of^dragen.

Art. 2. »Een van hun heiden**, lees: een van hun.

Art. 3. »Zo mede binnen komen*', verralL

Art 5. «Archivarissen mogen", lees: archivarissen of, bij hunne absentie, vanden marginalist of korte notulist, mofi:en.'' ■Aan de archivarissen", lees: aan de archivarissen. Je mai^inalist of korte notulist.

Art. 1 1 is vervangen door : by bevinding, dat de arehivarissrB aan deeze hun voprgeschreeven pligten niet voldoen, viraarop de eerste gezwooren klerk en deszelfs adjunct by deeze gelast worden attent te zyn, zullen zy voor de eerslf reis daar over onderhouden worden, voor de tweede ré vervallen in de boete van een maand gage eo voor de derde reize zodanige correctie ondergaan, als de heer Gou- verneur Generaal zal goedvinden te bepalen.

Zie ook 20 November 1747 en 26 Julij 1803.

24 Api il. Bezuinigingen bij het ambachts-kwarti^ ^^ BaUwia. enz.

Is goedgevonden en verstaan:

1^ de beyde zaagmoleus met dies ap- eo depeodenti by publicque vendulie te laten verkoopen;

2^ den fabriek te laaten continueeren op den presenten voet en met zyn tegenwoordigen rang, als meede de baaseo der timmerUeden, raetzelaars en smeeden, waarvan de laatst

3«

1792 W. A. ALtINQ. 419

gemelde tefléns bet opzigi heeft over de kopertlagers- en lootgieterswiukel» (en einde de noodige plans en projecten der aanbesteedingen te TormeereD, het opzigt te hebben over de nanbesleede werken en te letlen» dal alles hegten sterk aangemaakt en gerepareerd worde, dog voor het vervolg te arresteeren om by vacature de posten van baasen eenlyk door opzienders te laten waameemen: (Ie tans aan handen zyode Europeesche timmerlieden en melzdaars aan te liouden, ten einde daarmeede de comp- toiren om de groote Oost te voorzien, mei recommandatie egter aan gemelde ministers om den inlander te animeren lol hel aaoleeren van die ambachten of eenige slaven daartoe te laaten aanleeren en deskitndige Europeesche meester- kaegts of ambachtslieden uit de burgers, om langzamerhand deeisschen van zulke ambacbtslieden Ie kunnen excaseeren; en wyders de heeren Meesters, onder voordragt, dat men van het plan der particuliere aanbesteedingeo op die builen-comploiren weynige verwagting heeft, tevens te verzoeken om ten dien einde te cputiuueeren met het uitsenden 'sjaarlyks van eenige timmerlieden en metze- laars, ten einde die geene, welke op die comptoiren hun verband hebben uitgediend en willen retourneeren, te koonen vervangen, als meede te remplaceeren de geene, die overleeden zyn;

4^ daar en legen, wamieer de occagie zulks toelaat, het zy by expiratie van verband, dan wel ander zin ts, te verminderen de gesellen der smeeden, koperslagers, geel en loodgieters, glasemakers en steenhouwers, dog daar en teegen aan te boaden de brandspuitmaakers ; en van deese ambaglslieden *sjaarlyks een paar uit Nederland te eisschen» met aan- iM>udiQg tevens voor eerst van de moolemakers, tot dat men ontwaard, of niet mede gemist kunnen worden;

^* om nauwkeurig te kunnen nagaan, welke verschillende articulen van yzer en koperwcrken, mitgaders andere kleyiiiglieeden, welke de Comp' in de huishouding op de scheepen, voor de builen-comploiren en auderzints nodig

420 179É. W. A. ALTiNd.

heeft, teo einde te beproeven, of men de leverantie daar van op sekere conditien niet 's jaars zon kunnen aanbe- steeden om in der tyd die ambachtslieden gelieel Ie konoen excuseeren, die tans nog aangehouden moeten wordeo: a. van den fabriek te requireereu een specificque lyst via

het geen in de Bataviasche huishouding nodig is; 6. door den commandeur en opper-equipagiemeesler iu

aelver voegen te hten aantonen, welke goederen voorde

scheepen en vaartuigen *s jaarlyks werden vereischt; eti c. door de opper^koopliedeu deses casteek almeeJe te

laaten formeeren een speciale opgave van alles, wal

jaarlyks van dien aart naar de baiten-comptoirea

moet worden gesonden; 6® van de thans in het quartier als huurlingen dienst doende inlandsche ambaglslieden onder ultimo deser af te danken: 86 timmerjongens, 61 metzeljongens,

9 steen- en beeldhouwers,

4 draayers, en

5 wagemakers of het geheele getal,

dog daar en tegen van de 14 smitsjongens 6, vai de 12 koperslagers S, van de 11 lootgieters S, nevens 3 brandspuilmaakers , 2 blaasbalgmaakers en 1 i^^ persjonge aan Ie houden» de laalsten ten dienste raa de kruitmolens, terwyl alle de overige mede met ttltiaio deser zullen worden afgedankt; 7^ hel getal der Europeesche kruitmakers op de buskruit- molens voortaan te bepaalen op 40 koppen, in sleede van «Ie bevorens gestelde 60; en de directie daar over te laaien op den presenten voet; 8^ het getal van 's Compagnies lyfeigenen, welke bepaaU zyn op 1000 koppen, te verminderen in volgrader voegen:

8 in het generaale gouvernement,

3 ter generale secretary,

2 op *X n^otie-comptoir,

1 in de soldy boeke-kamer.

W. A. ALTINQ. 4St

hospitaal»

2 by de helrabardien,

3 by de boek-drukkers, 51 in bet binnen en 47 * > buiten 12 op de paanlenstal,

5 by den smit aldaar, 40 op de kniiiniolena,

4 op de koornmolens, 12 op bet jaagpad,

K in de ketting bay 4 in het slaTen ziekenhuis, 12 niandemakers en borstelwerkers, 9 op Meester Gornelis, 8 in het gestigt der pennisten, 15 hy de drie compagnien militairen, en voorts van het getal der overige, welke zo aan de gemeene werken als op andere plaatsen dienst doen, aan te houden : 144 stuks uitmakende met den anderen een getal van drie hondert vier en zestig koppen, en de overige langzamerhand te verkoopen; 9® het brengen van drinkwater aan de gequaliflceerdens door Comp* lyfeigcncn af Ie schaffen, als mede in hel casteel, aan de wagten, poorten en de bakmeester, by behoeRe, by particulieren te laaten aanbesteeden, in veronderstelling, dat zulks faciel zal konnen geschieden en men tevens van beeter water voorzien zal worden; 10^ insgelyks af Ie schaffen al, het geen jaarlyks uit het quartier aan de schryf-comptoiren, etc. word verstrekt en daar voor te liepaalen eenseekersomina, na evenredigheid van de verstrekking; als meede af te schaffen de verstrekking nan de leeden deeser regeering van borstels, bamboesen, witkalk, etc,; U^ om de particuliere aannemers der gel)ouwen, zoo veel mogelyk is, te gemoed te komen in het bekomen der vereischt wordende swaare en andere houtwerken, die de particulieren uiel dan beswaarlyk konnen bemagtigen en

44S 1792. W. A. ALTINQ.

egler voor swaare werken nooilzakeljft zyn, zulke soorl

van houtwerken, als zy benodigen zullen, uit 's Gompagoi

voorraad af te staan en (en dien einde daar van 'sjaa

een prys-courant te doen formeeren, geschikt na mal

van de superieure soorten, ten eiade daar van yd

na gelang gerieft kan worden.

En, nadien door de voorgenoemde deminatie, bet afdank

der werkjongens en huurlingen en het intrekken der coelys

het ambachts-quartier, de fabriek, baasen eii opienders

meesterknegts, wien de voormelde werkjongens meest a!

toekomen, genoegsaam van hun geheel middel van bcsi

of inkoonien zyn verstoken, zo is goedgevonden en vers

aan den fabriek jaarlyks tot een douceur toe te leggen

somma van nl* 4000, in te gaan met primo September:

aan den presenten baas timmerman een somma vanrd'1000,|

» » > * metzelaar » > « » SOOO.

en aan den opziender der koperslagers, smits en kiotgieters*

winkel een bedragen van rds 1000, met verder last aaDi

den fabriek om op te geeven, wat men jaarlyks aan it\

meeslerknegts in billykheid sonde konnen toeleggen, eenigsinl»

evenredig aan dat geen, wat sy als nu komen te missen,

ten einde daar uit te subsisteeren, mitsgaders die doo-

ceurs door hun te laaten genieten vry en onbelast, zonder

subject te zyn aan de betaling van eenige ambtgelden.

Zie ook 14 Februari), 29 Mei en 12 Junij 1792.

27 April. Afscliaffifèg van allerlei verstrekkingen aan hoogere en lagere diaiaren der Compagnie.

Is goedgevonden en verstaan te bepalen, dat alle verstrek* kingen, uilgezondert alleen van speccryen en peper, mitsgaders van thuinzaden, benevens de benodigde schryfgereedschappen, die gewoonlyk uit 's Compagnies pakhuisen aan de heereo Gouverneur en Direcleur-Generaal, nevens de heeren Raden ordinair en extra-ordinair, den Edelen brigadier, de secretarissseji deser vergadering, mitsgaders de opper-kooplieden deses cas- teels en den visitateur-generaal gedaan worden, zullen cesseeren

W. A. ALTINQ. 4t5

iet allimo der aanstaande maand Mey en dal van die lyd r uit 's Compagnies kassa zal worden betaald een sodaaig dragen, als door den heer directeur^eneraal is bereekend eworden toereikende te zyn om daarvoor die articulen van articaKeren te kunnen inkoopen, mitsgaders na de bereeke- ing tol een equivalent voor de genolene randcmnen «it ompagnies kassa te laten voldoen, voor de helft aan conUnlen R de wederhelft in papieren geld :

aan den heer Gouverneur Generaal een somma van nl*62K s niaands, uitmakende 's jaars rd' 7500 ;

aan den heer Directeur-Generaal een bedragen van rd" 112 : 24 's maands of rd* 3750 's jaars ;

aao de heeren Raden ordinair en extra«ordinair, ieder rd* m : 16 's roaands of rd' 2800 's jaars ; aan de secretarissen deser vergadering, ieder rd* 208 : 1 6 s maands of rd' 2600 's jaars.

Voorts de maandelykse verstrekking van speceryen en peper te bepalen : voor den heer Gouverneur Generaal op 2 fi speceryen in zoort, 2 9 witte en 4 » swarte peper; voor den heer Directeur Generaal o^ 17) ^ speceryen in zoort, IVi » witte en 2 > swarte peper; voor de heeren Raden ordinair en extra-oi\linair, nevens de «icrelarissen deser vergadering op 1 8 speceryen in zoort, 1 • witte en 1 > swarte peper; voorden Edelen brigadier, de opper- kooplieden desescasteels ^^ Jen visitateur-generaal op ^l* 8 speceryen, '/i • witte en \ > swarte peper.

424 1792. W. A. ALTINQ.

Doch omtrend de Ihiiynzaaden en benodigde schryfgereed* schappen geene bepaling te maken.

Wyden de verstrekkingen van brood, water en brandboat die geschietlen aan de weduwen van de heeren leeden d< vergadering, mede te laten stilstaan met ultimo Mey aai staande en aan hun Edeles tot een equivalent daarvoor ui Compagnies cassa, half in contanten en half in papieren grid te laten voldoen maandelyks rd* SO : 40 of *s jaars rd' ^0.

Voorts de Javasche ministers, nevens den Cberibons residet te informeeren van de afschaffing der verstrekkingen ryst aan de heeren Gouverneur en Directeur Generaal, M heeren Raden ordinair en extra-ordinair, nevens de secretai met last om die afzending van daar voortaan te excuseereo.

Almede ultimo Mey aanstaande af te schaffen de verstn^kkii van diversche benodigdheden aan vaderlandsche en Indiscl goederen, die gewoonlyk uit *s Compngnies pkhuiscn op kening van contante betaling met de gewoone advancen, xol nan de heeren Gouverneur en Directeur Generaal, als aan d^j heeren Raden onh'nair en extra-ordinair, den E<lelen brigadier, de secretarissen deser regeering, de opper-kooplieden desHj cnsteels en den visitaleur-generaal zyn verstrekt geworden.

Omtrend de verstrekkingen, die voor den E<lelen brigadier, de leden van den Raad van justitie, de casteels opper-kooplieden, den visitaleur-generaal en de pretlikanten der gereformeerde en Lutherse gemeente, mitsgaders de hoofd-officieren in hel garnisoen te deser hoofdplaats en verdere gequalificeenleos bepaald zyn, in zoverre die niet bereels uit Compagnies kassa voldaan worden, van den heer Directeur Generaal te versoeken eene bereekening, welke somma aan dezeiven tot een equi- valent daarvoor maandelyks zal dienen voldaan te worden.

Zie ook 22 Mei 1792 en 4 JanuariJ 1793.

27 April. Maatregelen ten aanzien van Compagnies schepen in verband met gebrek aan matrozen.

Voorgesteld zynde om, mits de groote schaarsheid aan le^ vnrnndcn, waardoor *s Compagnies schepen niet toereykerd

W. A. ALTING. 41S

met matlrosen konnen worden bemand om derselver swaare luigagk na behoren te bewerken, alle Gomp* schepen van ligt er tuig te Toorzien, zo is goedgevonden en verstaan aan den commandeur en opper-equi pagemeester qualificatie tever- leencn om vooreerst aan scheepen, welke vermast moeien worden^ wannéér van IKO voeten zyn, Ie geeven masten en rhaas van zodanige lengte en dikte» als thans de scheepen van 140 voeten voeren, de stengen behoadende derzcl ver tegen- woordige lengte, doch, voor zoverre dediktebetrefl, tepropor- t ioneeren na de dikte der masten, alle groote zeilen evenredig ie verkleinen, de lyzeilen daarentegen te vergroeien en de niarssen, nevens de ezelshoofden, ligter te innken.

En, dewyi het gebrek aan volk de scbeeps overheeden niet permitteert hanne masten blank te laten schrappen en har- puisen, dezelven slegts getheerd worden en de llieer, die er by continuatie op word gesmeerd, een korst daarop zet, de- welke vervolgens niet alleen de veiligheid van de Iheer belet in het hout te dringen en hetzelve te preserveeren, maar ook de broeying van het bont vermeerdert en hetzelve, wyl de zon volgens de ondervinding op het swarte meer brandt dan op ligte coleureO; onder de theer doet vervuuren ; zo is tef- feiis goedgevonden en verstaan de masten der schee|ien voortaan, in sleede van te theeren, te doen schilderen en daartoe de nodige ingrediënten te laten verstrekken.

27 April. Gerucht nopens hei in staat van faillissement verkceren van de Nederlandsche O. /. Compagnie.

Als eene curiositeit wordt hel navolgende hier ingelascht.

Door den heer Gouverneur Generaal aan de vergadering gecommuniceerd zynde een van Bengale ontvangene, Engelsche courant, gedrukt Ie (]alcutla den 2<» Ja nuary 179^ inhoudende het van andere comptoiren ineede beileeld spargiment v;m het faillissement der Nederlandsche Oost-Indische Compagnie; zo is na delibcrratie hierover goedgevonden en verslnan die courant te zenden aan de Heeren Meesiers, of hun VVelEdelo

426 1702. W. A. ALTING.

hoog achtliare somtyds nuiden konnen goedvinden, wegens de even geiuekie opgave, representatien te doen aan het Hof van Engeland, uillioofde van hel daardoor aan de Gonipagaie toegebragt nadeel en discrediel ia haare affaires in dese ge- westen, wyl door dit spargimenl is veroorzaakt, dal de heer directeur van Bengale, Titsingb, in zyue negotiatien is teleurgesteld; dal zeer vreemde bedenkelykheeden onder 's Compagnies dienaren op Ghormandel zyn ontstaan en dai de koning van Palembang in die diffidentie omtrend de Compagnie is geraakt, dat geen tin sciiynl te zullen leveren, zolang van die nadenkelyke narigten niet wordt gedesabuaeerl, also nog geen enkeld vaartuig met tin hier is aangekomen en dus de Compagnie de voora(gemelde nadeelige gevolgen daarvan werkelyk heeft ondervonden.

4 Mei. Wijziging van de ordonnantie van 4 October 1791 betreffende de belasting van legaten en collalerale snccessiên.

Is goedgevonden en verstaan by de ordonnantie, op de invordering van het collateraal beraamt, te maken de volgende alteratiên en ampliatiên:

t^ de by art. 15 bepaalde tyd van drie maanden, binnen welke de executeuren of boedel-redderaars by gedagte ordonnantie verpligt zyn ren specificque lyst aan bet collegie van Scheepenen over te leggen van alle goederen, welke by overledene nagelaten en bet ooilateraal subject zyn, als nu te bepalen tot zes maanden; en wyders den tyd, waarop van die goederen een autlienticque acte weegens de gedane taxatie volgens art. 16 moet worden overgelegd, te verlengen van ses tot negen maanden; en voorts het eerste tennyn, waarop de inning dezer penningen door den collecteur ingevolge art. tS moet gedaan worden, mits de ongewoonheid der zaak en het vereisch van tyd tot de nodige informatie der geenen, die het aangaat, in sleede van de gestelde ses, tot twaalf mamden te prolongeeren ; ^

W. A. ALTINQ. 4^7

2^ de nsilafeiiRchappen, die slef^s rd* 200 monleeren en welke den 20^° penning sabjeet zyn, als mede die van rd 100 onder degeene, waartan den 10^*^ penning word geeischt, van de betaling van bet Gollateraal te Itbereeren;

3® de borgtogl voor den collecteur van bet gedagle collaleraal als nu te bepalen op een somma van vier duyseiid ryksdaalders;

4^ aan de laxateurs der vaste goederen, voor zo verre zy met opsigt tot het collateraal zullen fungeeren, tut salaris toe te leggen een bal f procent uit de waarde der door hen getaxeerde vaste goederen, het zy verre of naby gelegen, ter verdeeling lusschen bun en den secretaris;

5^ in zelver voegen aan do gezwoore taxateurs der losse en meubilaire goederen, voor de taxatien ten behoeve van het ooilateraal, nieede toe te staan een half procent of de helft van bet geen zy van andere tazaliên genieten. Zie ook 13 December 1791.

11 Mei. Voorschrift nopens leedige kruü-vaten.

Wyl de jongst van Chormandel ontvangene kruyt-vaatjes zeer slegt gesteld zyn geweest en deselven doorgaans by den onlfangst ook van andere plaatsen inemployabel bevonden worden, zo is goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens op de respeclive buiten-comptoiren circulair te gelasten om de by hen ledig vallende kruyt-vaatjes, in steede van deselve naar Batavia te zenden, voortaan op hunne comp- toiren te verkoopen of in Compagnies dienst te employeeren tol sodanige eyndens, als waar toe hel best geschikt zullen zyn.

-|f Mei. Vergunning tot het verzenden mn thee op vracht naar Nederland,

Uyt consideratie, dal de jonken dit jaar onder andere negotie-goederen meede thee hebben aamgehragt en dat die door flie ingezetenen veelal wordt ingekogt ter verzending op vragt naar Nederland, is goedgevonden en verslaan die verzen- ding voor dit jaar nog weder te permilleeren onder de betaling

428 1792. W. A. ALTINQ.

van de pewoone pro4entos; en de gemeente van dese licentie by biljetten te adverteeren, mitsgaders de heeren Meesters te verzoeken om de qiialiHcatie lot dies acceptatie, ook voor het vervolg, en dat voor zo verre zal mogen afgeweeken worden van den inhoud van bet vermelde by de conditien, die hoogst deselven hebben overgesonden, waarop goederen op vragt zullen mogen worden geaccepteerd en waarhy de verzending van thee is uitgesloten; en zulks uit overweeging, dat de Compagnie door den vervoer van thee op vragt van hier niet kan gezegd worden eenige schade te lyden» als men nagaat de aanzienlyke procento*s, welke daar voor moeten worden betaald by den verkoop in Nederland; dat ook de vervoer zelden in naamwaardige quantiteiten bestaat en dos niet hinderlyk is met opzigt tot de ruimte in de scheepen tot de belading derzelver met andere goederen, behalven dat de reeds zo zeer kwynende handel der Chinase jonken op deze hoofdplaats, by het gemis van die vergunning, meer en meer zal verminderen. Zie ook f^^ 1793.

15 Mei. Vergunning voor de wagenverhuurders te Batavia vier paarden^ vrij van behsting^ te houden voor elk hun toegestaan rijtuig.

Voorgedragen zynde de instantie van de gezamentlyke wagen-vcrhuurders om, daar hun versock tot het houden voor elke wagen van vier in steede van de bepaalde drie trekpaanlen was ontzegt, ten minsten mogt worden toegestaan, dat zy, zonder betaling van impost; zig zouden mogen voorzien van de benoodigde paarden in voorraad, na rato van elks aandeel in het gepermitteenl getal wagens, op die tyden, wanneer daartoe by aankomst der Bironsche vaartuigen gelegenheyd was, vermits die gelegenheyd jaarlyks maar een of twee malen voorkomt en zy, daar van geen toereikend gebruik konncnde maken, in de grootste verlegendheid zouden geraken ; zo is nit hoofde van de billykheyd vaq dit versoek, doch ook van de daar

179è. W. A. ALtiNG. 4S9

by b^ane omissie om op te geven, hoe veel paarden elk in voorraad zou nodig hebbeo, en dal de eerst gedane petitie vau vier paarden voor elke wagen door de verzoekers zelfs als voldoende tot hunne lienodigtheyd moet zyii geoordeeld, goed- gevonden en verstaan aau de gezamenllyke wagen-verhu orders alhier te accordeeren het houden van vier trek|)aarden, vry van oorgeld, voor ieder der aau hen gepermitteerde wagens, in sleede van het bevorens bepaalde getal van drie pees.

21 Mei. Last op den Commandetkr en Opper^equipage- meester van de gezaghtkbers van Compagnié's scliepen en vaartuigen, vóór hun vertrek van Batavia, af te vorderen een certificaat, bekdzende, dat het hun ver- strekte drinkwater "^bchoorlyk is geconstitueerd geweest/*

Zie ook 1 Februarij 1791.

22 Hei. Nadere regelingen in verband met de afschaf- fing op 27 April 1792 van verstrekkingen.

Is alsnu goedgevonden en verslaan te bepalen om alle

verstrekkingen, zo van Europeesche, als Indiasche articulen,

aan de ondervolgendc dienaren met ultimo deser te doen ces-

seeren en na de bereekening maandelyks, tot een equivalent

voor de geiiotene raudsoencn, uit Comp" cassa, half in con-

tanlen en half in papieren van credit, te laaien voldoen, als :

1® aan de leedeo van den Raad van justitie deses casleels

en den fiscaal een bedragen van rd' 40 per maand, dan

wel rd* 480 's jaars ;

S* aan de predikanten van de gereformeerde gemeen Ie in

beroep alhier een gelyk bedragen van rd' 40 per niaaiid

of rd* 480 's jaara ;

5^ aan de gereformeerde predikanten buiten beroep rd* 20

|ier maand of rd* 240 in het jaar ; 4* aan een Lutherse predikant rd' 18 per maand ofte rd*

216 's jaars ; S^ aan een opper-koopman van het kasteel, nevens den vi-

450 1792 W A. ALTIN6.

sitalewr-gen^ninU voor zoverre sulks lot den presenleo Liatsteii liet rekking heefl, rd' 90 per maand, dan wd rd' 1080 's jaars ; 6^ aan een boekhouder-generaal en opper-koopman in foaelie

rd* 6% of rd'^ 63 's jaars; 7^ de verslrekkiog aan den sahandhaar en lioenl meester van nl' 8 per maand aan kosigeld, nevens rd' l^g voorsecq- wyn, uitiuakende rd' 128 :S4 's jaars, voortaan gebeei ar Ie schaffen: 8^ aan een predikants-weduwe, in sleede van de bevorens penotene randsocnen, te latenaigevei]rd'12:34'smaaDds ofte rd* tKO 's jaars ; 9^ aan den krankbezoeker van het binnen- en buylen- bospitaal, yder rd' 2:8 's maands ofle rd* 26 's jaars;

10^ aan hel hoofd der chirurgie en den chirurgyn-major van liet kasteel, yder rd* 12:36 's maands of rd' 153 in eenjaar;

11^ aan de chirurgyns van hel Vierkant, van hel ambachts- quarlier, van de kruylmolen, van 'I eiland Onrust eo van het wees- en armhuys rd* 12 : 56 per maand of rd* 153 in een jaar ;

12^ daarentegen af Ie schaffen de afgave aan den bianen- regenl van het hinneu-hospilaai van de aan hem tans verstrekt wordende secq wyn tot rd* 1 : 48, nevens bet douceur van rd* 30 per maand, uitmakende Ie zamen in een jaar rd* 382 '/^ ;

13^ aan den tweeden praclieyn in het binnen-hospilaal, die levens verbandmeester is, in sleede der genotene rand- soenen, te laten afgeven rd* 6: 16 per maandofrd'TGiD een jaar ;

14^ insgelyks voortaan geheel in te trekken .de aan den boek- houder van de beyde hospitalen, die levens scriba in de vergadering van buy ten- regenten is, gedane verstrekking van brandhout, waxkaarsen en «lappi|S-oly, neevens de 10 rd* huishuur, welke deze bediende per maand bekomt;

15^ wyders aan den Edelen brigadier, in steeide van de l^evq^r^Ma 4^ir hem genolene randsoenen en diversche

W. A. ALTINQ. 4S1

genotene kleyoigbeden uit de oegotle^pakhuyseD, eic, als nu Ie laaien afgeeven een bedragen van rd' 140 per maand ofte rd' 1680 s jaars; 16^ aan een colionel, in zei ver voegen, rd 40 : 2 per maand

of rd* 480 Vi in een jaar; 17^ aan een lieotenanl-collonel rd" 23 : 2 in een maand, dan

wel r4' 276 : 24 's jaars : 18^ aan een major rd' 17 : 14 per maand of rd* 207 : 24 in

een jaar; 19^ aan een capitain rd' KV4 in een maand ofte rd' 63 in

een rond jaar; iO^ aan een capitain-lieutenant rd' 5 : 24 's maands ofte

rd* 42 ia een jaar ; ti^ aan een chirurgyn-major van een ballaljon of esquadron

rd' 14:30 's maands, dan wel rd' 175 Vs in een jaar; 22** aan een capilain-lieutenant der cavaUery rd' 5^4 per

maand of rd' 63 in een jaar ; 23® voor den vervolge af ie sehaflen en geheel in te trekken de verstrekkingen van brandhout en houlskoolen aan de volgende, als:

aan den fabriek van l7i vadem brandhout en 1 mand houlskoolen ;

aan den boekhouder van het ambagis-quartier van l7i vadem brandhout en 1 mand houlskoolen ;

aan den overdrager in hel ambagts-quarlier van 1 mand houlskoolen;

aan den baas der timmerlieden in hetambagüH|iiartiervau 7t vadem brandhout en 7t mand houlskoolen;

aan den baas der raelaelaars aldaar van Vt vadem brandhout Vs mand houlskoolen ;

ook aan den op^jender der saiils-, kooperslaagers- en k)odgieters-wiukel van

4te 179è. W. A. ALTING.

Vs vadem brandhout

71 mand houlskoolen ;

aan den baas-kruylmaker van Vs mand houlskoolen;

aan den opper-mandadoor van 7s vadem hout;

aan den krankl)ezoeker van het ambaclits-quarlier van 7, vadem brandhout ;

aan den krankbezoeker van de equipagie-werf van 7) vadem brandhout;

aan den krankbezoeker van het binnen-hospitaal van 7) vadem brandhout;

aan den krankbezoeker van het buyten-hoapitaal van

72 vadem brandhout;

aan den miKtairen provoost van 7} vadem brandhout;

aan den stads-apolhecar van 7) vadem brandhout, nismeede het 7s vadem brandhout, hetgeen maandelyks werd opgebragl als verbruykt tot aanstampen ;

voorts aan den opper-mecsler van hel ambagts-quarlier, in sleede van de lans door hem genoten wordende 7 manden houlskoolen lot hel slooven [sic] van Gom|)agQie's lyfeygenen, voortaan niet meer te verstrekken dan een mand per maand ;

wyders aan de smils% koperslagers- en loodgieters-winkel, in sleede van de lans verstrekt wordende 55 manden houlskoolen, niet meer Ie verstrekken dan twintig mauden per maand; 24^ almeedc voor den vervolge in te (rekken en geheel afte schaffen de lans plaats hebbende verstrekking van secq- wyn aan de volgende dienaren, als:

aan de eerste en tweede administrateurs in de pak- huisen bezyden de waterpoort;

aan de eerste en tweede administrateurs van de west- zydse pakhuiscn ;

I7ed« vy. A. ALtiNd. 4^5

aan de eerste en tweede adminiftrateurs in den medi- cinalen winkel ;

aan den binnen-regent van het buyten-hoepitaal ;

aan den binnen-regent van het eyland Purmerent» zo mede aan dien van het gesticht der penhisten;

aan den fabriek ;

aan den baas van Onrust;

aan den baas zeylmaker;

aan den baas kruytmaker;

aan den baas der wapenkamer;

aan den baas timmerman van de epuipa^werf;

aan den baas timmerman van het ambagts-quartier, en

aan den baas metzelaar; 25^ in zelver voegen voor den aanstaande af te schaffen en geheel in te trekken de alhier plaats hebbende verstrek- kingen van alle randsoenen aan den major der lurtbillery, alsmeede de aan hem tans verstrekt wordende hnisbuur tot rd' 25 per maand.

29 Hei. Wijziging van hel bepaalde op ^ April 1792 nopens het ambachts-ktoartier.

Door den Eeibricq te kennen gegeeven zynde, dat het op den S4^ April jongstleeden bepaald getal hunriingen, welke (en dienste van het ambagts-qoarlier zullen worden aange- houden, niet toereykend is om het volstrekt nodig werk te konnen verrigten, zo is met alteratie van het len dien dage gearresteerde goedgevonden en verstaan het getal dier huurlingen ab OU nader en volgens het door hem gedaan voorstel te bepalen op:

6 molenmakers,

6 smits,

4 hrandspaytmakers,

3 koperslagersy

3 loodgieters, en

1 kuypers-jongen, dan wel te zamen 27 coppen, in steede ^rso de voerheen bepaalde 10 coppeo.

Zie ook 12 JuniJ 1792.

VLUAAT-tOtt bSn. XI, i^8

4jr4 1^^- W. A. ALttHÓ.

29 Mei. Afschaffing der hetrdddng van Uweede inden T^grooien winkd^* te Batavia.

7 Jan^. Afschaffing van het verstrekken van rantsoeneR aan schepelingen ter reede Batavia en bij Onrust,

De Regering vond goed: 1 ^ voor den vervolge af ie scbafien hef betalen door de eapitains, welker scheepen hier (er rheede blyven, van 80 stuivers voor ieder randsoen-b rietje, hetwelk maan- delyks van den visitateur-generaal tot den ontbngst der randsoenen voor de op hunne bodems bescheiden manschappen moet worden argehaald; 2* alle verstrekkingen van randsoenen en verversingen aan de manschappen, bescheiden op de alhier ter rheede en op Onmst leggende scheepen, mitsgaders de onder-officieren, arabagts-lieden eff matroosen, op deequipagie-werfbescliei- den, die van de vaartuigen daaronder gereekend, voorden vervolge geheel af te schaffen omtrend de scheepen tol den dag toe, dat geëffend zullen zyn om naar elders te vertrekken, als waar na de verstrekkingen zullen blyven op den ouden veel; en gedagle» Imr rhe«de leggende sdieepeUogeniB dies sleede^ ia eontant payemeat of dailen, loe te leggen, ab:

aan een onder-officier, welke thans aan keatgeld en raodsoeMB geniel rd* 4 : 14, voortaan 's maands te laten afgeven rd" K : 56 ;

aaa een gemeen matroes, welke alsna in zelver voegen aw kostgeU en irandsoen 's maands gemiet rd' 3:43, voortaan te laten afgeeven rd' B;

aan een trains timmerman, welke op de scheepen ter rheede dienst doet en thans in zelver ivege» geDÏet rd' S : 476f voorlaan te laten verstrekken rd'fr: 24 per niaafid;

aan de onder-officieren, ambagtsliedea en nralrooaen, op de ecpiipagiewerf besdiflideB, die va» de vaartiügen daarander gereekend, welke thans door den. aiideiu» gMietea rd* 3 per maand, voortaan almeeile te lalea veralreUen

\79k. W. A. ALtlNÓ. 4^

rd* 4:37Vi ^^ coutaot 'sukaands; mitsgaders de aoldy- reekeningen, zo tan de onder-officieren en matroosen, ab ▼an de timmer- en verdere ambagtslieden. Voer de voormelde meerdere verstrekkingen by weege vansdbsidie te laten belasten, ieder voor f 1.10 Indisch per maand, zonder verhooging tot soldy-geld;

insgelyks aan de opper-officieren van de tet rheede leggende scheepen, welke thans, zo aan randsoeneto van ryst, ab verversing, genieten rd' 5 V4 daarvoor een gelyk bedragen in contanten te laten verstrekken; en de afgave van dese penningen, voor zoverre de onder-officieren en gemeenen man betreft, te lalen geschieden in drie onderscheiden maaien ter maand, ten einde daardoor voor te komen het misbruik, het- welk uit de verstrekking in eens zonde konnen resulteeren. 3* om alsnu de nodige zorge te laten dragen, dat de eetwaren voor den zeeman van de scheepen op de rheede behoorlyk werden aangebragt, en ten dien einde, niet alleen den com- mandeur en opper-equipagiemeesler te demandeeren om aan ieder biermaat, zoveel als er zig daartoe zouden aanbieden, een zeker getal scheepen en mindere vaartuigen, zo hier ter rheede, als ten eilande Onrust, te geeven, maar ook hiervan ten zynen coraploire behoorlyk aanteekening te laten houden.

Voorts de biermaats zich te hiten verbinden om alle voor den middag de vereischte eetwaren te brengen aan de scheepen, die aan hen zyn afgestaan, met mterdictie aan dezelve om eenige soute eyeren of sterke dranken aan boord dier scheepen te brengen.

Wyders gedagte biermaats doen gehouden zyn en hon daartoe permissie te verleenen om een è twee man zonder meer en buyten bagagie van kisten, etc. van de scheepen en vaartuigen, aan htm afgestaan en van geen andere, van boord na de wal of van de wal naar boord, zulks gevordert wordende, te moeten en* te mogen overbrengen, zonder daarvoor iets te mogen vorderep.

Aan ieder der biermaats; aan welke scheeën en vaartuigen lyn a^ealaan, maandelyks uit 's Compagnies

4S6 1792. W. A, ALtiNQ.

Ueinea winkel tegens iokoopprys Ie verstrekken een quart picol coffybooneo, waar voor gedagte biermaats altoos gekookte cofiy zullen moeten aanbrengen en aan dei zeeman leveren tegens een duit een ordinaire spoelkom; voorts door den capitain van ieder boden) te doen bezor{!en de aan de matroosen van de rheede geaccordeerde arak, tol vier en oen halve kannen de man per maand, mits goed eo deugdzaam zynde, waar voor hy van het maanddyks tractemeni van dengeenen, die randsoen van arak genoten hebben^ zal mogen korten 18 stuyvers per man 's maands.

4* in de kwade mousson, wanneer de biermaats dikwyis in geen drie of meer dagen konnen varen en zulks gebrek aan mondkost zoude teweegbrengen, aan ieder schip, bemand met niet minder dan twintig koppen, by aankomst, wanneer de randsoenen ophouden, te laten verstrekken: oen quart last rysty een agtste vat vleesch, een aglste vat spek en een halve vadem brandhout, om daarvan in zo een geval gebruik te maken en zulks nader te verantwoorden.

K® de verdeeling der kostgelden te laten geschieden op drie onderscheidene lyden ter maand of wel om de thien dagen een derde van het geheel, en dat zowel onder die van de werf, als aan die op de rheede, exepto het volk van de schuiten van den waler-Ucaal, den commandeur en den viceconi' mandeur, welke zulks op eenmaal zullen erlangen.

6^ den commandeur en opper««quipagiemeester te gelasten om, wanneer een schip na den 10^° dag op de rheede komt en de nindsoeuen zullen ophouden, alsdan imme- diaat te laten opmaken een extra-ordonnantie voor die dagen, die er tot den tyd van een nadere thien dagelykscbe ventrekking nog verloopen moeten. Zie SO December 1793.

ISJunij. Verbod legm uüvoer van poeder' m kandij-guike^

Nadien het zuikerriet niet zeer voordeelig is uitgevalkm en de leverantie van zuikcr zeer sclioorvoetende voortgaat, zo is

W. A. ALTJNQ. 43T

goedgevonden en verstaan den uitvoer daarvan, baiten eenige kleine parlyen met voorkennis deeser regeering, tot nader order te verbieden en de gemeente hiervan by billetten te adverteeren, mitsgaders de capitain en Heutenants der Chineesen te gelasten om te zorgen, dat de Compagnie in deese en de aanstaande maand Jaly 5000 en in Augustus S500 canassers bekomt.

De straf was con6scatie ten voordeele van den officier, die de calange zoude doen.

Uitgezonderd waren de > gepermitteerde lasten van de »scheeps-officieren", mits deze een consent, door den Gou- verneur Generaal onderteekend, konden vertoonen.

12 Junij. Wijziging van het bepaalde op 24 Aprit

1792 nopens hel ambachls-kwartier.

^' *

Door den fabriek aangetoond zynde, dat het door deescf regeering by besluit van den 24'^'^ April jongstleeden bepaald getal van 364 lyfeygenen, welke, in steede der bevorens daar voor l)epualde 1000 koppen, als nu tot de onvermyddykste verrigliiigeu in het auil^gts-quartier en op andere plaatsen zullen worden aangehouden, niet voldoende is . tot het dagelykr. 8che voorvallend werk, zo is goedgevonden en verstaan in de dieswegens gearresteerde bepaling te maken de volgende verandering en dus te conserveeren :

2 in de soldy-boeken kamer, in steede van 'de bevorens

bepaalde een pees, 4 by den helmbardier, in steede van 2 pees, SO in het buiten^hospitaal, in steede van 47 pees, ' ^ '

8 op de koornmolens, in steede van 4 pees, 18 op het eiland Purnierend, waar van geen bepaaling is gemaakt, '

20 op de zaagmolens, 12 onder* de timmerloots,

10 by de metzelaars, *'

1 in het Enropeesche verband, . '

12 om te dieneti als niandadoors; en het voormelde gécai

4S8 1792. W. A. ALTSNO.

fu S64 als DU to bepalen op 600 koppen, daD wk la vermeerderen mei 156 p"» ten einde by ziekte of overijdeo niet in verleegendheyd te geraaken, doch daar en tegeo de ioegtetane 12 koppen tot het aanmaken van rot lingmandeo ea birslelwerken in te trekken en de leverantie van maodeo, borstels, eni., voor zo verre deselve benodigt zullen zyn, by particulieren te laten aanbesteeden. Zie ook S9 Mei 179S.

14 Junij. Nadere voorschriften voor het laden van particuliere koopwaren in Compagnié^s schepen.

Is goedgevonden en verstaan de gemeente by een billet te fOGommandeeren om de goederen, die zy genegen zyn, ingevolge permissie by de publicatie van den 13^ January t79S, op de daarby gemaakte conditien met 's Goiup* scheepen op vragt naar Nederland te zenden, voor ultimo Augustus aan de opper-kooplieden deezes casteels by een notitie op te geeven en, na dat door deese regeering daarop zal zyn gedisponeerd, op zyn tyd in de Westzydsche pakhuisen Ie bezorgen ter aiBading in de scheepen, behoorlyk g*emballeert en beschreeven, even als zulks omtrend de thee op vragt plaats vind.

14 Jnnq. Voorschriften nopens hel katoenen garen.

Nopens bet Java's caltoene garen is goedgevonden en verstaan, conform de begeerte van hun WelEdde hoog achtbaare, niet alleen de Javaasche ministers, den resident te Gheribon en den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander te recommandeeren om alle mogelyke pogingen tot verbetering vim dal artieul aan te wenden, maar ook in bet byzonderde Javasche ministers te informeeren, dat hunne WelEdele hoog achtbaare gaarne mogen lyden, dat een prys venneerdesring van SO of des noods SK rd' worde belooid voor ieder picol, dat boven de tegenwoordige contingenten zal worden geleverd, mits egter die meerdere quantiteyd by da bevinding in Noderland aan de requiriten komt te voldoen ; en voorts mede

W. A. ALTmd. 4S9

in hel byzonder den resident van Cheribon eo den geoooh miUeerde lot en over de zaaken van den inlander albier Ie recominandeeren om, ao veel mofelyk» de verbelering der defecieu in hei haspelen der draden en het egaUaeeren der airengen te doen betragten.

Yi^' Bepding^ dal de handel in Koramandehche lijn^ waden aan parlicuUeren werd overgdalen.

ïn overweging genomen zynde, dat de winalen, die door de Compagnie thans op de grove lywaten in Ambon^ Banda en Temalcn (als fcomemle Macasser ten deesen niet byzonder in oomdderatie, -als van geen belang zynde) behaaM worden, niel toereykende zyn om goed te maken de ongehien, die gedragen meeten worden in de bekoming derzelve van Chormandel, te oieer cons teert, dat de guineesen, salempoerisaen en de bonie doeken tegenwoordig niet meer dan ruim een half capttaal aan winst afwerpen, daar op deselve in Amiioina bevorens verre boven een eapitaal advans is behaald ; dat er eene melange van handel van de Compagnie en particulieren bestaat, wyl met zekerheyd gestdd kan worden, dat de laatsten, ongeagt hel verbod daar tegen, egter daarin participeeren, naar dien het genoegzaatn onmogelyk is geworden dat verbod met eflfect te mainteneeren, temeer, nu men nit hooMe van den gepermitteerden vervoer van lywaten op vragt naar Nederland en de opengestelde vaart en handel op Snmatra's Westkust en TinM>r den aanbreng van grove lywaten vrel zodanige eenige uitzondering permitteeren . moet, de Compagnie nimmer het oogmerk in bel behalen van toe- reykende advancen zal kunnen hereyken en voor lo verre dns teflens verliest de pagt van den clandeslinen aanbreng, die deae node kunnen genieten, by aldien die handel gepermilteerd was en die lywalen ingevoerd konden worden; dal men dns esne proeve soude kunnen neemen om van alleenhandel in lywaten op de Oostersche gouvernementen Comp* wegen af te aen en dezelva over te laten aan particulieren onder betaling nn ses procento by invoer aldaar, en voor de Comp* van

440 ^792. W. A. ALTINQ.

Cbormandel alleen te eisschen die lywaten, die men voor de huishoading, de hospitalen, enz. nodig heeft ; dat« ofschoon ng daar omtrend met opzicht tot Amboina en Banda wel geene awarigheid opdoet, zulks echter ten opzichte van Teroate van eenige bedenking is, uithoofde der by de contraeten met de koningen van Gorontalo en Menado bepaalde leverantie van gnnd en inzaam van de benodigde ryst tegen de bepaalde zoorten van lywaaten; doch dat daar en teegen in aanmerking komU dat die koningen niet dan zeer gebrekkig en toch schoorvoetend Toldoen aan hunne verpligling, vooral die van Gorontalo, in de leverantie van goud en dat de Compagnie van baar kant dus niet gezegd kan worden de eerste te zyn, die vin de gemaakte overeenkomst afwykt; dat die afwyking niet strekt ten hunne nadeele, maar zy daar door vryheyd verkrygen de lywaten, die zy benodigt zyn, te koopen Yan wie zy willen, en hun goud te verkoopen voor hogere prysen ; dat ook het goud van Gorontalo, wanneer de Compagnie van den handel in lywaten geheel afziet, niet zo zaam [no] ; ten minsten, dat de geringe leverantie niet yan dat belang is om alleen uit dien hoofde den handel in lywaten te continueeren en gemelde leverantie meede weynig kan contribueeren Yoor de benodigtheyd tot de Madoreesche lywaat-handel ; dat dus verder in bedenking zonde kunnen komen, of het niet preferabel zoude zyn van die plaats geheel op te broeken ter vermindering van nntteloose ongelden; dat omtrend Menado roet de regenten, niet tegenstaande de voor- noemden vryen handel in lywaten, bèkwaame schikkingen zouden kunnen worden gemaakt om de leverantie van de voor de Compagnie benodigde ryst tegen zekere prysen aan de handelaars ter overbreng naar Tematen te conditioneeren ; docb dat bet egter, hoedanig zulks ook zoude mogen uitvallen, zeeker gaat, dat de Gomp* het op den presenten voet niet langer gaande kan houden, daar de lasten op Cbormandel steeds toeneemen en de winsten op de lywaten niet naamwaardig zyn, wanneer in reekening gebragt werd de risico der zee-intèrest ; zo is goedgevonden en verstaan van den Indiaschen handel in ChormandeJsohe lywaaten, dien de Comp*' tot hiertoe aan zig beeft

179fi. W. A; ALTINQ. 441

gereserveert, af Ie zien en dien over te laten aan particalièren en mitsdien aan alle en een iegelyk vrybeid te verleenen, niet alleen tot den venroer naar herwaarts van alle zoorten van WeaterwAe iywaten, geene uitgezondert, maar ook tot den vervoer van dezelve van hier naar de gouvernementen om de groote Oost, onder betaling van ses procento aan pacht by invoer aldaar, met standhouding intusschen of tot ultimo December deeses jaars van de by de placaten van den 9^ Decem- ber 1771 en IS Mey 1774 beptialde recognitie by den inVoéi^' alhier, te weetent van 20 procento voor de Ghormandelscbe en IK voor andere lyviraaten en stoffen by aanbreng met Gomp* scheepen en vaartuigen, dan wel van thien en drie procento respective by aanbreng met andere vaarthüigen/ om* vervolgens meede te worden gecomprehendeert' onder Comp"^ domainen en als zodanig, na de als dan te maken bepaling, publiek verpacht te worden; en voorts hier van de ingezeetenen Ier deeser hoofdplaatse tén spoedigsien te informeeren, ten- einde een ieder zich daar na zal kunnen reguleeren in' het maken van zodanige arrangementen, als hy zal geraden vinden, en vryders ook by de eerste geleegendheyd van dit besluit' kennis te geeven aan de ministers van Ambon, Banda, Terifa-' len en tfacasser ten einde ten eersten de tol-heffing van voornoemden vryen invoer publiek te doen verpachten.

Naar aanleiding van een voorstel om den handel in manufac-' laren wederom te verbieden komen in de resolutie^ der Indisdie Regering van 18 JuniJ 1807 de navolgende overwegingen voor:

*dat hel dryven van den lywaat-handel door het gouvernement reeds voor jaaren voor haare belangens als nadeélig is lieschouwd, zedert dat de voormaalige O. I. Compagnie, meer en nieer door de Eogelschen onderkroopen, haaren uitsluitenden handel niet meer beeft kunnen roaintineerén en' haare 'gemelde mercantilemede- dingster door het openstellen van den vryen handel op deszeirs oompteiren aan particuliere kooplieden de gelegenheid beeft' gela- ten oui, mét minder omslag als het gouvernemenl handelende.

44S 17M. W. A. ALTlfM.

de lywaateii in praejudicie en tol ofidermyning van 'sGomp^ handd ook tegens niiBdere pryiea te kunnen afzetten ; dal, hierby komende de kwaade trouw van veele liaarer dienaaren Jiter oit dndelyk gevolgd is» dat de gewezen Compagnie, de zwaare koelen van haar omalagtig bestuur niet meer uit de vnnsten kunnende dekken, welke bet deel werden van smokkelbanddaars, die voor hunne lyv^aten, byzonder om de groote Oost, een gretig v^titf vooden, terwyl den lande nog daar en boven verstoken Ueef vaa de pacht, die zy van de gemelde lywaaten by eenen vryen handel had kunnen genieten, ter afweering van verdere schade op dien handel en om de Engelsche smokkelaars uit de Oostersche kwartieren te houden, zo mede meer algemeene welvaart onder de ingezetenen te verspreiden en 'stands domeinen te doen toeneemen, by resolutie dezer tafel van den 10^ Juny 179S den handel in lywaaten voor een ieder opengesteld en daar vas door de voormaalige Compagnie is afgezien, waar by men tevens op bet oog heeft gehad om de ingezetenen der gouverne- menten Ambon, Banda en Ternate, alwaar de grove lywaaten meest gewild zyn en een redelyk voordeel geven, zo wel aan te moedigen tot den particulieren handel, als om aidi zdve van ryst te voorzien en daardoor scheepsruimte te bespaarea, welk oogmerk men heeft geoordeeld, buiten eenen vryen handd in lywaaten, nimmer te kunnen bereekenen, naar dien dn handel alleen in ryst geen genoegzaame winsten voor den handelaar afwerpt om daar van zyne onkosten te kunnen goed maaken''. Zie ook 16 Md 1795.

22 Junij. Vermeerdering van het aantal Chinesche mea- wdingen, welke door Amomhe jonken te Batavia mogten worden aangdn-agt.

Wyl door 4en capitain der Cbineesche ingezetenen dhier, Oey Biankong, in consideratie is gebragt, dat seedert ver- schelde jaaren de aanbreng van volk met een enkele joak van Eymui zeer gering is geweest en dit almeede beeft

17M. W. A. ALTINQ. 443

plaaU gehad ten opsigte van Ganton, terwyl bier de sterfte buitengemeen beeft gegrasseerd en men thans gebrek beeft aan coelys en buurvolk voor de scheepen, zo is goedgevonden en verstaan aan de voerders van de Eymuiscbe jonken te per- milteeren om boven het getal der voor yder jonk bepaalde Chineezen nog by de aankomst alhier te mogen aanbrengen een getal van 100 koppen.

26 Jnnij. Bepaling, dat te Batavia 20,000 geweren in reserve moesten zijn. — Last op de In^en-kantaren het beheer over de wapen-kamers op te dragen aan de hoofden der plaatselijke militie. — Bepaling, dat op af- gekeurde geweren een merk zoude worden gestdd.

Wijders bepaalde de Regering: » alhier ter hoofdplaatse jaariyks twee capitains van de infanterie door het hoofd van de militie te laten benoemen om geduurende het geheele jaar als geooomiitteerden te fungeeren en de directie over de vrapenkamer te hebben en ben daar voor toe te leggen een maandelyks doncenr van vyftien rd' aan ieder, mitsgaders voor hen een aparte instructie te ontwerpen'^

Zie ook 24 JullJ 1792.

26 Jnnij. Regeling van het i^douceur** voor de meester' knechts in het ambachts^kwartier te Batavia.

Door den fabriecq opgegeven zynde, vvat men 's jaariyks aan de meesterkn^ts in het ambagts^iuartier tot hun bestaan in bQlykbeyd sonde kannen toevoegen, zo is goedgevonden en vsmlnan aan yder derzelve toe te leggen rd' 16 per maand, dan wel rd' 180 in *i jaar, in sleede van de door gedagten fabriecq gecalculeerde rd' 20 ter maand of rd' 240 's jaars, hetwelk, aooals by zelfs zegt, eenigsints ruimer is genomen, daq zy deor de redactie hebben verlooren met het missen van de afbraak, coelies en huurlingen.

444 1792. W. A. ALTINQ.

29 Junij. Bepaling, dat de benoodigde scheeps^mmer- lieden bij wege van aanbesteditig moesten verkregen worden.

De Regering bepaalde:

1^ dat heeren commissarissen-opzigters met den leverancier der

huurlingen zullen contracteeren de leverantie van de

scheeps-timnierlieden, welke benodigt zullen zyn;

2® dat de leverancier zicb zal moeten verbinden om te levereD

alle goede en bekwaame scheeps-timmerlieden, tot zodanig

een getal, als de Compagnie zal komen te vorderen;

3* dat, om hiervan verzekerd te zyn, commissarissen-opzigters

dezelve na de leverantie zullen examineeren en doen exa-

mineeren en, na bevinding van de vereischte bekwaamheid,

de huurloonen van deese daarna zullen taxeeren en bepaaleo:

4^ dat de leverancier hel aangenomene getal steeds compleet

zal moeten houden en, in cas van ziekte of absentie van

1, 2 tot 3 stuks, zonder meer, langer dan vyf dagen

duurende, het huurloon van de mankeerende zalophoudeo

tot de accompleetering van deselve;

5^ en dat de Compagnie aan den leverancier zal doen betalen

voor ieder bekwaam timmerman 56 en voor mindere of

onder-timmerlieden 30 stuivers des daags, dewelke hem

alle masmden op scbriftelyke ordonnantie van den heer

Directeur Generaal, door commissarissen-opzigters voor de

resumtie en het accoord onderteekend, uit 's Compagnie's

cassa zullen worden voldaan.

Terwyl almeede is goedgevonden en verstaan den baas

en de mêesterknegts van* Onrust, ongeagC hei op* en toezigt

im heeren commissarissen, te recommandeeren om mede

attent te zyn op de bekwaamheid der geleverde timineriieden

en bovendien alle maanden, met den eersten dag derzdve, aan

gemelde heeren commissarissen te doen toekomen een speet-

ficque notitie, des noods onder eede, inhoudende van dag tot

dag, hoeveel van ieder der twee genoteerde soorten timffler-

lieden geduurende de jongst gepasseerde maand ' ddy^yks

aan den arbeid zyn geweest, ten einde daarna by heeren

179ê. W. A ALTINÓ. 445

commissarissen-opzigters de ordonnantien tot den ontvangst der baurloonen gereguleerd te worden; in vertrouwen verder dat zooveel mogelyk gezorgd zal worden, dat de aangenomen wordende huurlingen scheeps- en geen buis-timmerlieden zyn en dat voornaroentlyk geéngageerl zullen worden diegeenen, welke reeds ten eilande Onrust dienst zyn doende. Zie ook 26 Junij 179S.

29 Junij. Voorschriften nopens het beheer van hei weeshuis te Batavia.

Vermits consteerd, dat de . onderhouds-penningen, weiketen behoeve van het weeshuis door dinconen aan de buy ten- regenten van dat godshuis verstrekt moeten worden, niet regulier geschied en in anno 1790 niet meer dan tien maanden zyn opgebragl, terwyl de overige twee maanden door de bayten-regenten van het weeshuis zyn voorgeschooten geworden en de afbetaling in anno 1791 voor veertien maanden deze lastpost merkelyk heeft vermeerderd, zo is goedgevonden en verstaan, zowel het coilegie van diaconen, als voormelde buyten-regenten te ordonneeren om zorge te dragen^ dat ieder jaar met de reëel gedragene lasten werde beswaard en die penningen op zyn tyd behoorlyk afgegeven en ontvangen werden.

Voorts is goedgevonden en verstaan gedagte buyten-regenten van het weeshuis te gelasten om alle zes maanden aan den heer Gouverneur Generaal aan te bieden een accurate reeke- ning van alle zodanige penningen, welke aan hen ter hand gesteld en tot onderhoud van het godshuis geémployeerd zyn geworden, ten einde geëxamineerd te worden door degeene, welke zyn hoog Edelheid daartoe zal committeeren.

29 Junij. Intrekking van zekere uitgaven ten behoeve van BuUenzorg.

Is goedgevonden en verstaan in te trekken het door het coi- legie van Heemraaden aan den eersten landmeeter toegelegd doQceur van rd' een hondert voor ieder reise, dat de slokkan,

446 179^- W. A. ALf INÓ.

het nieuw canaal en de dam op Buitenzorg door hem werd opgenomen, alzo men daarvan geen het minste effect ter ver- betering van het afkomend water komt te ontwaren.

Ingelyks is goedgevonden en verstaan almeede in te trd^ken de jaarlyksche afgave van rd' zes hondert aan den aria van Buitenzorg voor het onderhouden der bruggen over bet g^ graven canaal door het landgoed Buitenzorg uit de rivier Tjiedanie in de Tjilioen of groote rivier^ en den commandanl. nevens den aria van Buitenzorg, te verpligten ooi dit onder- houd voor hun eigen reekening te doen.

2 Julg. Oproeping van gegadigden voor hel verzenden van goederen naar Nederland met Compagnie* s schepen.

De gemeente word l)ekend gemaakt, dal een ieder, die geneegen is, iiavolgens de door de WelEdele hoog achtbare heeren Bewindbebberen van de Nederlandscbe Oost-Indiscbe Compagnie ingevolge de resolutie van de vergadering van X7iMa van den 39 Maart 1791 gearresteerde condi tien, goederen met Gomp" scheepen van de aanstaande eerste retourbezending op vracht naar Nederland te zenden, daarvan voor ultimo Augustus deezes jaars, ten comptoire van den tweeden opper- koopman deezes kasteels, eene distincte opgave zal moeten doen met bekendstelling : 1^ door wien de verzending word verzogt; 2® het getal der lasten of quantiteit; 3^ de groote, zo na immer mogelyk, van ieder kas, pek,

baal of vat ; 4^ of en hoeveel fusten met natte en drooge waares

zullen worden gevult of gepakt ; 5* aan wien en op welke plaats in Neederland woonagtig

de goederen zullen worden geconsigneerd. Zullende wyders een ieder ook moeten zoi^en, dat die goederen, welke vervolgens zullen worden geaccepteerd, in tyds in die West-zydscbe negotiepakhuizen bezorgt wordeil, betioorlyk geémballeert en bescbreeven.

iröi. W. A. ALtlKló. 44?

Ed voorts noch ia Raade van Indiê bepaald zyode, dat be- balfen de goederen, die by de voorschreeven conditien gepeN mitteerd zyn af te zenden^ ook zullen worden geaccepteerd zulke zoorten van fyne thee, als bevoorens zyn afgezonden, onder betaling van de bepaalde vracht van 40 procent op de uitkoops- prys in Neederland en onder voorwaarde, dat van de thee, die by verkoop in Neederland niet meer dan 20 stuivers het pond zal rendeeren, niet te min 8 stuivers voor vracht zal moeten worden voldaan en dat de verzenders caulie zullen moeten stellen of de Compagnie op een andere wyze seeu- reeren, dal, ofschoon de thee voor een lagere prys dan 8 stnivers het pond word verkogt, echter 8 stuivers per pond voor vracht zal worden betaald ; zo word een ieder daarvan kennis gegeeven en vryheid verleend daarvan gebruik te maken.

2 Julij. Magiiging op den luitenant-kolonel^ hoofd van Compagnie's miliiie^ zoowel voor het kasteel^ als voor de stad Batavia, hel parool op te geven^ wanneer geen Ud van de Hooge Regering in de stad overnaclUte.

Zijn voorganger had die bevoegdheid eveneens gehad.

3 Julij. Voorschriften nopens de gepermitteerde lasten van scheepS'Opperhoofden.

Vermits in consideratie is gekomen, dat het volume van houtwerken te groot is om daar meede, voor zo verre de gepermitteerde lasten betreft, de scheepen alleen te laten be- lasten, zo is goedgevonden en verslaan te bepalen, dat voorlaan de gepermitteerde lasten der scheepsoverheeden niet meer dan voer de helft in houtwerken zullen mogen bestaan en tot aimvuiling der wederhelft andere goederen zDÜen moeten worden geêraployeerd.

3 Julij. Maatregelen in het bdatig van het militaire departement.

Na» aanleiding van voorsieUen, gedaan door de' uit Neder- land gemndene mflüaiie commissie, bepaalde de Regering:

44d 179é. W. A. ALtlNÖ.

Te laten invoeren het drogen door alle officiereD, zo Earo- peesche, ab inlanders, van derzelver deegeos, palassen of zabelsy zowel in als buiten den dienst» voorzien van het ge- woone veldteeken^ bestaande in orange zyde en zilver.

Te amplecteeren het voorstel om de hoeden der militairen Ie voorzien met een kleine, orange, leedere cocarde ; en voorts het hoofd der militie, nevens den commandeur en opper- equipagemeester te demandeeren om te zorgen, dat de offidcveD van de infanterie, cavallerie, arthillerie en genie, mitsgaders die van de zeevaart, tot de cadets incusive, een orange cocarde dragen.

Voor het vervolg te bepalen, dat de bakmeestera Tooriaan niet meer zullen mogen zyn dan corporaals.

De voorstel nopens de afgave van actens en bewyzen te amplecteeren en mitsdien aan diegeene, welke benden de rang van officieren zyn, gewone actens te verleenen en het hoofd over Gomp" militie in Indien te qualificeeren tot de onderteekening der daarby vermelde bewyzen.

6 Julij. Last op de katUoren buiten Java de miUiaireH te voorzien van banken^ tafels^ kapstokken^ enz.

De militaire commissie had de Regering opmerkzaam gemaakt op het slechte logis der soldaten buiten Java.

6 Julij. Vermindering van de som^ door ChineetAe jonken voor inkomende regiem te voldoen.

Is goedgevonden en vei'staan de thol-geregtigheid voor de alhier uit China ten handel komende Tjipouw of Neraphose, als mede die der Cantonsche jonken, voor het vervolg te bepaakn op rd' 2200 voor een groote en rd" 1100 vooreen kleine jook, mitsgaders niet alleen de anachodas der thans alhier aanweezig zynde jonken van deese dispositie voor hun vertrek door den capitain, Oey Biankong, t^ laten informeeren» maar ook daar van by de aanstaande pacht-condilien notitie te honden.

W. A. ALtlNè. 449

6 Julij. Yoorsckrift nopens geschenk-goederen.

Door den heer Directeur Generaal in consideratie gebragt zyade, dat de inhndsche vorsten niet als onkundig kunnen wordicn aangemerkt van de uitkoopswaarde der slaven, diezy tol present aanbieden, gelyk ook niet van de pryzen der goederen, die hun tot contra-geschenken worden toegezonden, eo dat een lagere taxatie van gedagte lyfeigenen tot onaange- naauie reflexien by die vorsten zoude kunnen aanleiding geeven; zo is goedgevonden en verstaan aan zyn Edele qualificatie te verleenen om de in geschenk overgezonden Windende slaven nitkoops te laten recompenseeren, dog de contra-geschenken, zo van Europeesche, als inlandsche manufac- tQuren eo lywaten, ook te beswaren met 50 procento advans, oogereekend zulke goederen, welke alhier afzonderlyk tot dat einde werden ingekogt.

10 Julij. Last op de Adminisinüeurs mn Compagnie' s pakhuizen te Batavia "» vaartuigen, uit welke in hunne ^administratie goederen moeten gebst of waarin goederen ^moeten afgescheept worden, zo spoedig mogdyk te blossen of te belaaden, zonder dezelve onnodig te blaten vertoeven of op te houden".

Als een voornaame reden van bet spoedig lek en onbekwaam worden der vaartuigen is opgegeeven het lang leggen derzelve aan de pakhuizen, waardoor dezelven veel geéxponeerd worden aan den grond te raken, waarvan vervolgens met groot geweld moeten afgewonden worden, indien men dezelve niet een langen lyd zonder gebruik wil laten leggen, dat almede een nadeelige vergroting van het getal zonde vereyschen om telkens andere in desselüs plaats aan handen te hebben.

10 Juiy. Afschaffing der jaarlijksche verstrekking van lijnwaden aan de suppoosten van het negotic'kantoor te Batavia.

Op de aantooning, dat de jaarlyksche verstrekking van

WML Xl. 29

480 1792, W. A. ALTINÓ.

lywaten voor het inkoops bedragen aan de suppoosten van bet negotie-comptoir tans geenzints voldoet aan het oogmerk om aan dezelve eeu middel van beslaan te bezorgen, eens deeLs wegens de verhoging van den inkoops-prys met Ys capitaal in vergelyking van vorige jaaren en anderen deels wegens den ruimen aanbreng door particulieren; zo is goedgevonden en verstaan de gemelde jaarlyksche verstrekking af te schaffen en daar en tegen aan de suppoosten van het negotie-comptoir jaarlyks uit Compagnies cassa tot een middel van bestaan te laten verstrekken rd» 2500, om verdeeld te word^ in volgender voege, als:

aan den negotie-boekhouder rd* 700.

factuur-houder » 450,

negotie-overdrager » 200,

pakhuis-boekhouder » 200,

principaal journaal extendeerder • 200,

extract factuur-houder > 150,

en de als nog resteerende > 600,

te laten distribueeren onder de aldaar dienst doende klerken. Zie ook 12 December 1799.

10 Julij. Toekenning van een middel van bestaan aan den baas der kruitmakers.

Mits de gemaakte reductie in den omslag van het ambachls- quarlier, onder andere, ook vervallen zynde het middel van bestaan voor den baas der kruilmakers, zo is goedgevonden en verstaan aan denzelven, in sleede van de bevorens door hem genotene voordeden, toe te leggen een bedragen van rd^ twaalf honderl 'sjaars.

13 Julij. Oproeping van gegadigden voor het verzenden van koopwaren naar China mei Compagnie*s schepen.

Nadien de goederen, die van hier tot den handel in China konnen werden gefourneerd, geenzints alle ruimte in de aan- gelegde bodems zullen occu]>eeren, zo is goedgevoodeo en

W. A. ALTINQ. 481

verslaan ineede (e accepleeren alle zodanige negotiegoederen, als de iogezeUnen alhier genegen mogten zyn mei Compagnie's schepen derwaarts te zenden, niet uitzondering nogtans van tripangs, en zulks tegen zodanige recognitie, als door de beeren Meesters bepaald is voor de afzending van goederen uit Ne- derland naar Gabo de Goede Hoop; en de gemeente hiervan almeede by een biljet te ad verteeren.

13 Julij. Kennisgave, dat de Regering voornemens was assignatièn op Nederland af te geven.

De Regering had noodig eene waarde van 300,000 rijks- daalders^ half in Spaansche matten, half in papieren geld.

6y praeferentie*' zouden daarvoor in October 1792 assig- natièn verleend worden, betaalbaar in Nederland na afloop der najaars-veiling van 1793 met 70 stuivers per ducaton.

De «telling'' moest plaats hebben vóór ult^ Julij 1792.

15 Julij. Vaststelling van het aantal notarissen te Batavia,

Hits het afsterven van den notaris, Nicolaas van Bergen van der Gryp, is goedgevonden en verstaan het getal dier beamptschryvers provisioneel te bepalen op drie stuks, als twee binnen en een buiten de stad, alzo de presente gesteldheid Tan de colonie niet wel aan meerder de nodige occupatie kan geeven.

17 Julij. Voorschrift nopens niet aan hun adres be- zorgde goederen.

Ue administrateurs in de respective administratien alhier is verstaan te ordonneeren om, wanneer voortaan goederen in de pakhuizen worden aangebragt, welke of abusive ayn afgescbcMspt of op andere plaatsen te huis hooren, dan wel, waarvan de eigenaars onbekend zyn, daarvan terstond kennisse te geeven aan den heer Directeur Generaal, op poene van rd^ SO, ten behoeven van het gesticht der pennisten, voor die geenen, welke contrarie deeze ordre zal hebben gehandeld.

4K2 179fi. W. A. ALTiNd.

17 Julij. Voarschrifl nopens de verstrelMng mn eqw- page^goederen aan Compagnie* 8 schepen op huiienkanioren.

Tot tegengang van overmatige verstrekkingen is goedgevonden en verstaan, niet alleen de ministers en bediendens op de respective buiten comptoiren circulair Ie gelasten om, io gevalle de overheden der aldaar aankomende scheepen eenige equipagie-goederen komen te eisschen, alvorens tot dies vol- doening over te gaan, de zogenaanide liel en andere plaalsen van het schip onverwagts door expresse gecommitleerieos exact te laten opnoemen om te dienen van berigt, des noods onder eede, van hel touwwerk, pik, theer, haarpuis, zeildoek en andere voorname arliculen van eqnipagie-goederen, welke zy by die visitatie hebben gevonden, ten einde daarna en indien zniks noodzakdyk word geoordeelt, de voldoening vao dien eisch gevolg Ie laten neenien, maar ook den commandeur en opper-equipagemeester alhier te gelasten om van alle equipage-goederen, welke alhier aan ieder schip voor de reize verstrekt worden, een aparte notitie te formeeren en dezelve aan den inventaris van ieder zodanige bodem te annexeeren.

23 Julij. Last tot het luchten van onbewoonde huizetiy enz.

Krachtens magtiging der Regering gelastten ScfaepeneD »de respective eigenaaren der onliewoonde, ledig staande huiseo, pedakken en stallen in de stad om deselve tweemaal des weeks, Dingsdag en Vrydags, 's morgens van 6 uuren tot 's avonds 6 uuren te laaten openen om de doorspoding der versche lugt daar in te bevorderen, op verbeurte van een maand huishuur door dengeenen, die daarinne nalatig zal vi^ordeo bevonden, en zulx ter taxatie van deesen geregte, de eene belfte ten behoeven van den heer bailliuw en de andere helAe ten voordeele van stads eassa.

Waarmeede een begin zal worden gemaakt met medio Augustus aanstaande.

W. A. ALTINQ. 453

En opdat niemand hiertan eenige ignorantie zoude mogen pretendeeren^ zal deese advertentie in de Nederduytsche» Maleitsche en Cbineese taaie worden geffiageerd ter plaatse, daar men gewoon is diergelyks aOixiên te doen*'.

24 Julij. Instrtictie voor de militaire kafdteins, gecom- mitteerden T>tot en over het werk en de bestiering j^der wapenkamer te Batavia**.

Art. 1. De verantwoording der wapens, materialen en gereedschappen met alles, wat verder in de wapenkamer berust, als van oiids zullende bly ven aan den baas, die daarvan gehouden is reekening en bewys te doen aan den heer Gouverneur Generaal en den heer Directeur Generaal, zo zal QHtsdien het werk van de voornoemde militaire gecommitteer- dens, na den inhoud dezer instructie, zig bepalen tot de bevordering, niet alleen van een behoorlyke bewaring en coDservatie der geweeren en wapens, die bequaam zyn, maar ook van een spoedige reparatie der defecte en eene nauwkeurige exauiinatie van de als onbequaam opgegeevene, ten einde alzo te bezorgen, dat 'er in alles eene regelmatige behande- liog werd in agt genomen.

Art. 2. Om hier aan te voldoen zullen zy, gecommitteerdens, by maar eenige mogelykheid en voor zo veel derzelver militaire dienst het zal toelaten, te zamen of, by verhindering, ten tniosten één van hun zig dagelyks op een bequaam uur ter wapenkamer moeten vervoegen om te zien, wat 'er verrigt en of alles behoorlyk behandeld word.

Art. 3. Bier toe werd de baas by deezen gelast die gecommitteerdens, niet alleen behoorlyk te erkennen en te respecteeren, maar ook tot alles toegang te geeven ter bequame bezigtiging en visitatie ; ook het geen dezelve zullen opgeeven, dal behoord gedaan te worden, zo wel wegens de reparatie itls het onderhoud, zo spoedig mogelyk ter uitvoer te brengen of anders de reedenen te zeggen, waarom hy vermeend, dat zulks of niet geschieden kan, dan wel behoord uitgesteld te

454 1*702. W. A. ALTINO.

worden, en waar van de gecoramitteerdens dan by hun maandelyks schriflelyk rapport kennis zullen moeten geeTRi.

Art. 4. Direct na de ontvangst van deeze instructie of ten langsten 's daags daaraan zullen zy, gecommitleerdens, teu byweezen en overstaan van den baas, een exacle opneem doen van alle de geweeren en wapen-goederen, die op de wapenkamer te vinden zyn, alle dezelve stuk voor stuk nazien en daarvan een lyst forineeren, waarop bekend staat: 1^ het getal en sorteering van het geene goed en bruikbaar

iSy zonder eenige reparatie nodig te hebben; 2^ bet geene, dat reparabel en dus nog bruikbaar is; 3^ het volstrekt onbequame, dat niet kan worden gerepareerl. dus diend verkogt of naar Nederland verzonden te worden.

Art. 5. Wanneer deeze opneem geheel volbragt is en de lysten daarvan vervaardigd zyn, zullen dezelve moeten overge- geeven worden aan den beer Gouverneur en Dii^cteur Generaal, zo meede aan den heer commissaris opzigter.

Art. 6. Vervolgens zullen zodanige geweeren en wapen- goederen, welke volkomen bequaam zyn bevonden en met een apart merk moeten gemerkt worden, overgebragt eu geborgen worden op de solder boven de logie-comptoiren, zo dra die tot een behoorlyke bergplaats voor de geweeren is in slaat gebragt, waartoe de nodige ordres aan den fabriek zyn gegeeven om die met overleg van hun, gecommitteerdeus, te volbrengen en aan die vertrekken nog zodanige verbeteringen te maken, als dienen kan tot erlanging van meerder luchtig- heid in dezelve, waar omtrent zy, gecommitteerden, dus hunne gedagten aan hem konnen opgeeven.

Art. 7. Het plaatsen der geweeren zal aldaar zodanig moeten geschieden, dat de bezigt iging dikwyls en gemakkelyk kan gedaan worden, om by ontdekking, dat dezelve met roesl bezet zyn, ten eersten daar van gezuiverd en op nieuw ingesmeerd te konnen worden.

Art. 8. Indien egter die bergplaats geen genoegzaame ruimte heeft om alle de geweeren, houwers en andere, li^l roestende wapens zo verre, als nodig is, uit elkander te konneji

W. A. ALT4NQ. 455

slellen, zal het aan hun, geeommitteerdens, staan om van de geweeren, die gemonteert en volkomen bequaani gekeurd zyn, een gedeelte derzelve uit elkander te laaten neemen, de loopen ea laden met dezelvde oommer te merken en vervolgens de loopen en sloten, wel ingesmeerd, in kisten te doen bergen, ten einde des te beter tegen de roest geconserveert te worden.

Art. 9. De geweeren, die zo wel by den eersten opneem oobequaam bevonden worden, als dezulke, die verder successive als onbequaam op de wapenkamer ontvangen en by bezigtiging ook waarlyk onbequaam bevonden worden, zullen zy, geeom* mitteerdens, doen merken met een merk, dat hun zal worden Ier band gesteld en het welk, om hier overal een eguale bebanddiug te doen plaats hebben, meede zal gezonden worden naar de comptoiren , die de aldaar onbequaam wordende geweeren herwaards zenden.

Art. 10. De geweeren en wapen-goederen, die op de wapenkamer gerepareert worden, zullen, als zulks volbragt is, door gemdde gecommitteerdens moeten worden gefixamineert eii, indien de reparatie niet volkomen of behoorlyk geschied is, ter beter herstelling aan den baas moeten terug geeven ; <ius niets als bequaam gekeurd worden, dan het geeue waarlyk bequaam is.

Art. 11. By verzending van geweeren of wapen-goederen, het zy na de buiten-comptoiren of tot expedilien, zullen zy, gecommitteerdens, moeien present zyn by de afpakking of afgave om toe te zien, dat er niets anders dan het geeue volkomen bequaam is, werd verzonden of afgegeven, zullende zy, gecommitteerdens, daar voor mede veranlwoordelyk zyn.

Art. 12. De wapen-goederen, die door den baas worden aangemaakt, zullen niet eerder worden ingenomen, dan na dat zy, gecommitteerdens, dezelve geêxamineert en volkomen deugdzaam zullen bevonden hebben.

Art. 13. Ook zullen zy, gecommitteerdens, de geweeren en wapen-goederen, die uit Nederland of van de buiten-comptoiren, dan wel van de scheepen of elders op de wapen-kaaier worden oatvangen, nauwkeurig moeten examipeereu en by hun

41S6 1792. W. A. ALTINQ.

maanddyks berieht aantekenen» welke daarYan beqnaam zya, wat reparabel en wat Tolstrekt onbequaam ia» steOendet^de laatstgemdde bet bepaalde merk.

Art. 14. Het voormelde maandelyks bericbi xal dus moeten inbonden: 1* bet aanbanden zynde getal geweeien en wapens, die

bequaam zyn; V het geen nog in reparatie is; 3® bet ontvangene in die maand; 4® bet Verzondene in die maand; 5* bet aangemaakte in die maand;

6^ bet getal der onbequaam gekeurde geweeren en wapens;

7® hunne voorstellen aan den baas, zo wegens de reparatie,

als bet onderhoud der geweeren^ — het geene daarvai

in bet werk is gesteld, — en om welke reedenen

de baas het een of ander beeft uitgesteld.

Art. 15. Tot het copieeren der benodigde drie steDen van dat bericht zal de boekhouder van de wapnikamer de gecommitteerdens moeten behulpzaam zyn en daar toe bet nodige schryf-gereedscbap bezorgen.

Art. 16. By besluit der booge n^eering van den 26^ Jany 1792 ook aan het hoofd van de militie opgedragen zynde om te zorgen, dat het onderhoud en de reparatie der geweeren met de vereischte ezactitude waargenomen word, zullen zy, gecommitteerdensy mitsdien meede verpligt zyn van hel verrigte, zo tot reparatie als tot onderhoud der geweeren en wapens, op het einde van ieder maand aan bet boold der militie rapport te doen.

Art. 17. Daar 'er met ultimo Augu.stus van ieder jaar twee andere capitains militair tot gecommitleei*dens door bet hoofd van de militie zullen benoemd veorden, zo zullen de fungeerende als dan de gansche directie der wapenkamer aan de op nieuw benoemde, na eene specificque opgave, overgeven om door de aankomendegecommitleerdens te voorden nagegaan, of alles in behooriyke ordre is.

Art. 18. Daar nu aan de gecommitteerdens voor ees

W. A. ALTINQ. 4S7

behooiiyk loezigt het maanddyks doaceur van 30 rd' voor beide is toegelegd, zo zal, waoDeer de aankomende gecommitteerdens, by bet afgaan der fungeerende, bevinden, dat de geweeren en wapens niet behoorlyk onderbonden zyn en zy daarvan by bun maandelyksebe berichten geen kennis gegeven hebben met bekendstelling der door den baas bygebragte reedenen van ondoenlykbeid of uitstel, voor hunne reekening het man- qaerende worden geremedieert.

Art. 19. Maar, wanneer de aankomende gecommitteenlens rapport doen, dat zy alles van de afgegane gecommitteerdens in een behoorlyke ordre hebben overgenomen, en zulks by een eilra visitatie, bet zy van den heer commissaris opzigter of van bet hoofd der militie, niet zodanig bevonden word, als dan zal de remediering geschieden ten kosten van de aan- komende gecommitteerdens.

Aan elk der buiten-kan toren werd een exemplaar dezer instructie verstrekt, met last >daar uit een instructie te ■formeeren, welke met de voorsz. in zo verre overeenkomt, *als de plaatzelyke gesteldheid. eenigzinis zal toelaaten".

-^ Juiy. Oproeping van gegadigden voor assignatién op Nederland.

Naar dien de poging om door afgave van papiere geld aan de Chineese ingezetenen contanten in China te bekomen vruchteloos is geweest, is goedgevonden en verstaan eene preave te neemen, op welke favorabele conditien de gemeente geneegen zal zyn gelden op assignatie te tellen en hen mits- dien by bilelten te informeeren, dat de Compagnie, hetzy contanten, met opgaven in welke speciéu, dan wel papiere geU in Comp' kassa accepteeren en daar voor in de aanstaande maand October by praeferentie assignatiên op de hoog Edele Beeren Seventienen verleenen zal aan diegeenen, welke hunne gelden op de favorabelste conditien voor de Compagnie zullen

458 1792. W. A. ALTINQ.

willen tellen; en dal die geen, welke daartoe geneq^en lya, voor medio der aanslaande maand Augustus, ten eomptoire van den heer Directeur Generaal zullen kunnen opgeven, lo wel de som, die zy begeeren te tellen, als hel rabat op de contanten en het papiere geld, waarop zy die telling willea doen, en welke langere termynen van remboursement io Ne- derkiud, als by de Compagnie gebruikelyk, onder genot van zeekere procentos naar expiratie van ses en negen maaodea na hel vertonen der assignaliön in Nederland, zy genegen zyo te conditioneeren. Zie ook 2 Augustus 1792.

27 Julij. Verbod legen uilvoer van rijst.

Uithoorde van de ongunstige gesteldheid van het ryslgewasch op Java en de bedugting, dat men aldaar in dit jaar geeo minder gebrek aan levensmiddelen zal hebben dan in anno poste- riori, is goedgevonden en verstaan den uitvoer van ryst van hier nader op het ernstigste te verbieden, mitsgaders de officiereo van justitie te recommandeeren om te waken, dat dit verboil niet overtreden worde; en voorts de ministers van Java en den resident van Clieribon te gelasten om den uilvoer van dien korl van daar na den overwal, except naar Amboina en Banda en een matige quanliteyt naar Malacca en Riouw, op het scherpste te interdiceeren; en wyders de prys van de ryst, die alhier dagelyks Cömpagnie^s wegen op de rystinarkt verkogt werd, te verhoogen van ses tot agt sluivers de gautiiig: en zulks te laten ingaan met primo der aanstaande maaod Augustus.

Augustus. Kmnisgave^ dal de Regering voornemens was assignalièn op Nederland af te geven.

Dewyl op de in gevolge het genoteerde ter resolutie van den 24^° July jongslleeden aan de gemeenle gedaane voor-

W. A. ALTINQ. 459

Stellen tot telliog van gelden op assignatie tot nog toe geene naamwaardige opgave is gedaan en de tyd van bet gewoone vertrek der schepen naar China slerk nadert, zo is, ter be* koming van een toereikende somma tot den handel op dat ryk, ais nu goedgevonden en verstaan de gemeenle nader by billetten kennis te geven, dat in Gomp" cassa zal worden ge- accepteert een somma van rd' 400,000 in Spaansche matten of kopstukken en nieuwe, gecartelde ducatons en dat daar voor by preferentie zullen worden verleend assignatiên op de heeren Meesters om in Nederland na de najaarse ver- koping in 1793 voldaan te worden met 75 stuivers voor de ducatou vau 78 stuivers, voor hetgeen in Spaanse matten word geteld, en 74 voor de dacaton van 78 stuivers, voor hetgeen in nieuwe gecartelde ducatons word geteld, mits de telling daarvan geschiede voor den 20^° deeser ioopende maand Augustus.

_______ Openstdling van de vrije vaart en handd op

Sumatra*8 Westkust.

Nademaal in Raade van Indiê op den 3^ Augustus joiigst- leeden goedgevonden is om van de Westkust van Sumatra, zoverre onder de gehoorzaamheid der Neederlandsche Oost- indische maatschappy gehoord, een vrye handelpiaats te maaken CD dos de vrye vaart en handel, zonder eenige bemoeyenisse van de Compagnie, aan Comp' ingezetenen, zo alhier als daar, en van en op alle andere plaatzen, mitsgaders aan alle vreem- delingen, zonder onderscheid, open te stellen, onder betaling van zekere inkomende en nitgaande rechten ; — zo word een ieder daarvan by deezen kennisse gegeeven en dat derhalven gemelde vrye vaart en handel, zo aan dienaren, burgers en ooderhorigen van de Compagnie, als vreemdelingen, gepermit- teerd word onder de volgende bepalingen : 1° dat gedagte vaart en handel, zo verre Compagnie's onderho- rigen aangaat, alleen bepaald word op Padang en Poelo Chinco en op geene andere coraptoiren om derwaards direct

460 1792. W. A. ALTINQ.

te steevenen, zonder Bancahoeloe aan Ie doen, hetzy in de heen- of terugreize, dan by aangetoonde tee-nood ;

S^ dat dezelve zal mogen bestaan in den aanbreng en verkoop van alle articalen van negotie, zonder ondersdieid, en das ook van zodanige goederen, als lywaaten, amphioen, zout en yzer, die de Compagnie tot nog toe aan zich gereserveert beeft gebonden, waar toe de vorige oonditita by deezen ingetrokken worden, met aitzondering alleen van de speceryen en allerhande zoorten van ammonitie- en arihiiierie-goederen, en mits de amphioen, zoverre die van Batavia word aangebragt, van de amphioen sociëteit ingekogt zy ;

3^ dat de Compagnie, om dien particulieren handel te meer te doen opluiken en aan de negotianten een ongereser veerde vrybeid te laten, van allen handel finaal afziet, met reserve alleen van den handel in peeper en nn hetgeen tot haar eigen benodigtbeid diend, terwyl men, tot voorkoming van alle monopolifin of andere verkeerde middelen, die aan den vryen handel eenige stremming zouden konnen toebrengen, aan de dienaren van de Compagnie de strikste bevoelen daarteegen zal geevep ;

4^ dat by den invoer en verkoop van gedagte goederen voor inkomende regten een impost van 6 procento zal moeten worden betaald» exoepto, dat van de lywaaten, direct van de West van Indiön aangevoerd, 9 procento zal moeten worden voldaan ;

5® dat van het goud, by uitvoer, een recognitie van één half procento zal moeten worden betaald. Zullende de voorwaards vermelde thollen en imposten van

deeze vrye vaart en handel publiek aan den meestbiedende

worden afgestaan om een begin te neemen met den aanvang

van bet jaar 1793. En opdat een ieder hiervan kennisse bekoome, zal deeze, na

gewoone publicatie, behalven in de Neederduitsche, ook in de

Maleidsche, Javaansclie en Chineesche taaien worden geaffigeert,

ter plaatze, waar men gewoon is affixie van billetten to doen.

I79ë. W. A. ALtiNd. 4Ö1

7 AugDStas. Magliging op de buiten-kanloreUt *by ant- i^vangsl van handdwaren boven hunne eüc&, in cos i^van onmogelykheid om die tegen» bekoorlyke pryzen i^af ie zetien^ dezelve terug te zenden voor reekening svait die geenen, die goedgevonden hebben die afzending wngequalificeerl te doen.**

Deze magtigiDg werd verleend in gevolge last van Heereo XVIlo«a^ vervat in hunne missive van 7 December 1791.

7 Augustus. Voorschrift nopens het oprigten van ge- bouwen van Regeringswege,

In voldoening aan de begeerte van de heeren Heesters by generaale missive van den 7^*^ December 1791, §32, is goed- gevonden en verstaan de ministers en bediendens op de respective builen comptoiren circulair ter observantie aan te beveelen het aanschryven door hun WelEdel hoog achtbare, dat voortaan geene erectie van gebouwen, die zonder consent deser regeering begonnen zyn, zal worden gepasseerd, tenzy kan worden aangetoond, dat de allerhoogste noodzakelykheyd zalks absolut heeft gevonlert en dat in dat geval daarvan, zo spoedig mogelyk, kennis zal moeten worden gegeven aan deese regeering, onder toezending van een behoorlyke calcu- lative opgaaf der daartoe te impendeerene kosten ; mitsgaders tot hun naricht te noteeren, dat geene qualificatie zal worden gegeven tot het aanmaken van nieuwe gebouwen, zo daar by niet telkens een calculative bereekening van het kostende gevoegd zal zyn.

7 Augustus. Intrekking van de zoogenaamde i^musschate" 9iracA/" te Batavia.

Op de voordragt van het collegie van Scheepenen deser stad is goedgevonden en verstaan de zogenaamde musschate ^^gU gelegen aan de Botteliersweg, zo uithoofde van het gering getal der thans aan handen zynde schutters en het

462 1792. W. A. ALTINQ.

weynige nut, dat men van die post heeft, als om dat deieWe een eapitaale reparatie vereischt en de daartoe nodige kosleo nutteloos besteed zouden worden, in te trekken en mitsdieo bet gedagte collegie Ie qualiGceeren tot het demoliêren van bet daartoe dienende opstal.

14 Angusttts. Afschaffing van de rantsoenen voor Moor- sche zeevarenden.

Op de voorstel van heeren commissarissen over de equipagie- werf is goedgevonden en verstaan de maandelyksche verstrekking van randsoenen aan de Moorsche zeevarenden, huylen de ryst bestaande in :

3 kannen arak,

1 <£ suiker,

1 » tammerinde,

2Vi * Yisch of dinding en

2 » zout, af te schafien en te laten stilstaan en ban daar en tegen 's maandelyks, so voor kostgeld^ als randsoenen toe te leggen, als:

aan een sarang: 50 ft ryst en 2 7, rd' aan contanten ;

aan een tandel en gemeene: KO S ryst en 1^3 rd' aan contant, dog de randsoenen dergeenen, welke op tochten gaan, bepaald te laten op den ouden voet.

14 Augustus. Intrekking van het bepaalde op 26 Md 1769 nopens Boedelmeesteren.

Uit hoofde van de voordeelige gesteldheyd der cas van hel collegie van Boedelmeesleren is goedgevonden en verstaan weder ten faveure van de Compopnie in te trekken het in- gevolge besluit van den 26*" May 1769 aan het gemelde collegie afgestaane voorregt tot den ontfangst jaarlyks van

i7eè. vy. A. ALtiNó. 46S

de belft der pagt van i\e wayang-spellen ; en den heer ont- faoger-generaal hier van kennisse te geeven.

16 Angastus. Last om te Batavia te onderzoeken uit Nederland aangebragie colli's, bestemd voor buiten- kantoren.

Op de begeerle der heeren Meesters is goedgevonden en verstaan den heer Directeur Generaal te verzoeken en zyn Edele te qualificeeren de nodige ordres te stellen, dat, by den aanbreng van kassen met manufacturen en papieren uit Nederland, dezelve niet, gelyk dus lang heeft plaats gehad, ongeopend aangehouden of naar de buiten-comploiren verzonden, maar hier geopend en geëxamineerd worden in praesentie van een der opper-kooplieden dezes kastecls, met recommandatie aan de administrateurs om by wel bevinding te zorgen, dal deselve met alle* mogelyke precautien weder toegemaakt en voorzien worden.

24 Augustus. Wijziging van de instructie voor het collegie van Heemraden, vastgesteld den 25^" Junij 1680 {deel UU bladz. 52).

Is goedgevonden en verstaan:

1° dat de borgtogt van den secretaris, by art. 8 bepaald op 1000 rdS zal moeten verhoogd en voor het vervolg gesteld worden op rd« 5000;

2^ dat, zowel het verder gedeelte van dat articul, als de overige 13, 14, 15, 16, 17, 18 articulen van gedagte instructie, schoon door verloop van tyd, als andere oorzaaken niet geêmployeerd, nogthans in baer volle kragt en waarde geMee- ven zyn, tn mitsdien de gedagte articulen te renoveeren, oiel deese restrictie alleen, dat hel hypotheek, waarop door hun Eerwaardens de overtollige gelden zullen worden uitgezet, op geen huisen of thuynen, maar eenlyk op landeryen gevestigd zal mogen worden.

464 I79é. W. A ALtiNd.

24 Augustus. Toekenning van een middel van bettaan aan den baas van de wapenkamer te Batavia.

Op de daartoe door den heer raad extra-ordinair, Greere» ab commissaris-opzichter over de wapenkamer gedaane Toordragt is goedgevonden en verstaan voor het vervolg aan den baas der wapenkamer, in steede van het by hesluit van den 18^ Augustus 1755 (^) voor deselve boven zyne maandgetdeo bepaald douceur van rd' 1000, waarvan hy thans, mits de gemaakte reductie in de verstrekkingen en werkjongens, geen toereikend inkomen heeft, tot een middel van bestaan toe te leggen rd' 2000 's jaars, buiten het genot van gagie en kostgeld, mitsgaders zulks te laten ingaan met primo der aanstaande maand September.

50 Augustus. Bepaling^ dat, nn cos van ongeqtiali/icearde i^verstrekkingen aan scheepen en vaartuigen^ zo wd »de capilainSj die dezelve eismen^ als de equipage- ^meesters, die dezelve verstrekken, ieder in het gdied, 9de vergoeding daarvan** zoude worden opgelegd.

Ook deze bepaling, uitgelokt door Heeren XVU^, moest dienen om »de enorme somme*', welke >het articul van •scheepen en vaartuigen jaarlyks komt te bedragen", zooveel mogelijk, te verminderen.

30 Augustus. Nader voorschrift nopens de lijst, bedodd bij de resolutie van 31 Julij 1789.

Uithoofde van de door de heeren Heesters gegevene nadere interpretatie van hoogst derzelver begeerte ten opzigten der opgaven, die van de dienaren nopens hunne inkomsten zyn gerequireerd, is goedgevonden en verstaan de ministcars en bedi^dens op de respective buyten comptoiren circulair ter observantie aan te bevoelen om by de naar herwaarts gezonden

(•) Deel VU, bl. 135.

W. A. ALTINQ. 46K

wordende lysten wegens de inkomsten der dienaren, welke by hel reglement bepaald zyn, ook by weege van arapliatie bekend te stellen de zodanige, welke, schoon minder bekend, egter door hen genoten worden.

30 Augustus. Verbod tegen het onderhouden van wagens of paarden mn Regeringswege.

Uithoofde yan de door de heeren Heesters gemaakte aan- merkingen op de door de Geilonsche ministers gedaane inkoop van wagens is goedgevonden en verstaan de door boogsi dezelven aangehaalde order van den IB^** April 1774 te re- noveeren en, met uitzondering alleen van Colombo en Ternaten, daar tol het inhalen van inlandsche vorsten en gezanten een bepaald getal wagens en paarden is toegestaan, de ministers en bedienden op de overige buiten comptoiren circulair aan te schryven om geen wagens of paarden Gompagnie's weegen aan te houden of daarvoor de minste ongelden op te brengen.

30 Augustus. Voorschrift nopens i^onbekwaam*' geworden goederen.

Ingevolge door de heeren Heesters gegeven recommandatie om de met opzigt lot de onbekwaam rakende goederen door de Ceifensche ministers gemaakte schikking ook tot de overige comptoiren te extendeeren is goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens op de respective buyten comptoiren, met uitzondering van Geylon, te ordonneeren om, by het on- bekwaam geraaken der goederen aldaar, dezelve ten eersten, teo byweesen van gecommitteerdens, door deskundigen te laten examineeren en dezulke, die reparabel zyn, te laten her- stellen, doch de onbekwaame by de eerste occagie herwaarts te zenden.

30 Augustus. Voorschrift nopens het repareren van Compagnie' s schepen.

Conform het aanschryven der heeren Heesters is goedge. vonden en verstaan den commandeur en opper-equipagie-

rUUAT-BOtt DHL XI. 30

466 1792. W. A. ALTINÓ.

meester te gelasten om de scheepen by bun yertrek van Batavn nauwkeurig te laten examineeren, of beboorlyk geir- pareert en aan deselve de nodige verstrekkingen gedaan zyo. met aanbeveling teffens om daar van door de overheeden eeo declaratoir te doen passeeren ; mitsgaders by bevinding, dat des niet te min nadere reparatiên en verstrekkingen op de buiten comptoiren, toevallige omstandigbeeden uitgexoodert, gadaan worden, den geenen, die de reparatiên en verstrekkingeo gQvraagt of gedaan beeft, daar voor te belasten.

4 September. Regeling der verstrekkingen aan hel hos- piiaal op het eiland Edam.

Door den commandant en opper^birurgyn ten eyhnde Edam opgegeven zynde, wat tot verkwikking der aldaar in het hospitaal liggende impotenten aoude kunnnen worden verstrekt, <o is goedgevonden en verslaan tot dat eynde om de drie maaadeD ten dienste van voormeld hospitaal te laten verstrekken: 90 kannen Gaabsche wyn, in stede van bet gevraagde

Vs aam Franscbe wyn, 60 S koSybonen, in stede van de gevraagde Vt pi<^ 100 > zuyker, 10 » boter,

2 Vi rd' tot den inkoop van thee, in steede van de genaagde

10 % 4 rd" tot den inkoop van de gevraagde 100 p^ beschayt,

3 > • inkoop van kapok en overtreksels tot 't nakea van kussens, dog daar en tegen het gevraagde aan tammerinde en vaderlandsche gort, als onnodig geoordeelt zynde, te exco-

4 September. Toekenning van 25 rijksdaalders voor dk val bier, als ranlsoen Ie verstrekken aan leden der Hooge Begering eti andere gequalificeerde dienaren, naar builen-kanloren vertrekkende^

ivXks was ahnede een gevolg van den last van Ueeren XVH^ om de rantsoenen af te sclialfen.

W. A. ALTINQ. 467

11 September. Wijziging van hei bepaalde op 5 Augustus 1774 nopens zekere belasting voor de bewoners van de Bacherachts-gracht te Batavia.

Tot voorkoming van alle verkeerde en abusive begrypen, welke er zedert eenigen tyd zyn onstaan over de intentie van ile ordonnantie van den 5^ Augustus 1774 betrekkelyk de (laarby opgelegde belasting aan de bewoonders van de Zuyd- en Noordzyde van de Bacherachtsgragl, dienende tot het maken en onderhouden van de beschoeying van gemelde gragt, is goedgevonden en verstaan, zo ter elocidatie van de ingeze- tene, als alteratie van gemelde ordre, voor den aanstaande vast te slellen en te statueeren:

1° dat alle erven, huysen, thuynen, landeryen en fabricquen, die gelegen zyn aan de Zuyd- en Noordzyde van de Bacharagtsgragt, beginnende met de brug aan het Westeynde van de Cliineese cainpong tot aan het land Pisieng, de inland- sche campong over en weder daar onder mede begreepen, zonder eenige uilzondering of exceptie van door de noksloot of vrye vaart van die gragt verwydert te zyn, ten behoeven van Heemradens cas en tot het maken en onderhouden door dat collegie selve van de beschoeyingen alleen aan de Zaidzyde van meermelde Bacheragtsgragt, alle jaaren begin- nende met primo January 1793, vooruyt en dus voor hel uyteynde van gemelde maand, in een keer zullen moeien opbrengen en betalen, te weten : alle erven, huysen, ihuynen, landeryen en fabricquen, ilem campongs van de Znydzyde, welke breeder zyn dan een en een halve roede, een rd' a 48 stuivers voor yder roede breete, en alle, die een mindere breete in zig bevatten, vier en twintig stuivers ; i^ dat aUe erven, thuynen, landeryen, fabricquen en campongs aan de Noordzyde, uyl consideratie, dat deselven by deesen verklaard en gehouden werden om de beschoeying aan de Noordkant van de gemelde gragi voor haar eygea reekeuing te moeten maken en onderhouden, een vierde

468 1792. W. A. ALtiNd.

gededte van dat geene, dat die van de Zuydzyde opbren- gen» zullen moeten betaalen; 3^ dat hét landgoed van wylen den koopman Verklokke, gelegen aan de Zuydzyde, en dat van den onderkoopman Vogelaar, gelegen aan de Noordzyde, om reeden van derzelver uytgestrektheyd en van de reeds door dies eygeoaars opgebragte belasting van B procent van de waarde derzelve, mitsgaders de gesubjecteerde tol van de laatstgemdde van dit roedegeld» per roede zullen blyven geöximeert en daar en tegen zullen kunnen volstaan met een betaling ia een keer voor de gansche breedte, als den eerslen met rd' IBO en den tweeden met rd' 50 in 't jaar. En is wyders goedgevonden en verstaan het collegie van Schepenen dezer stad aan te bevelen om de nodige ordre op hel protocolle comptoir te stellen en prompt (e doen onderbonden, dat van deze, hier voorwaarts gemaakte ordonnantie, bydeuyt te gevene koopbrieven, specificque waarschouwing gedaan worde, ten eynde zulks door den tyd niet weeder vergeten worde en niemand eenige ignorantie dezen aangaande zal kennen pretendeeren.

11 September. Vermindering van de belasting op den verkoop van vaste goederen en afschaffing van ^ op den verkoop van losse goederen.

Op de propositie van hel collegie van Heemradeo der Bataviasche ommelanden is goedgevonden en verstaan de ingesetenen van heden af by provisie te ontheffen van een gedeelte der peremtoire belasting op den verkoop der vaste en losse goederen, te samen op drie procento, en dezelve voor als nog eenelyk maar te doen standhouden tot 2 procent op de vaste goederen, met afschaffing van het 7^ procent, dat de losse goederen subject zyn, uythoofde voormeld collegie ver- meend, dat baar finantie-wezen en cas dese vermindering zonder eenige verlegendheid ter verligting der ingeiet^ien zeer wel kau ondergaan.

W. A. ALTtNQ. 469

11 September. Beptüing, dat geen vendu-meesler over de vendiA-kas tnogt besclUkken zander medeweten van ztfn collega.

na Yoorscbrifl is afkoinstig vau Heeren XVII°^.

Gezaraeltjk waren zij voor die kas aansprakelyk en zoowel gezamelijk, als ieder afzonderlijk waren zlJ veranlwoordelljk Toor eventuele «minderheden".

11 September. Verbod tegen "bhet facUüeeren van den "» handel van vreemde natten".

Heeren XVII'><» hadden de Indische Regering roededeeling gedaan van allerlei uitrustingen in Noord-Amerika en gelast omlrend die ondernemingen zich te bepalen «tothetnakoomen »van die algemeene verplichtingen van welvoeglykheid, welke

de betrekkingen tusschen deeze Republiek en die natie •vorderden, doch zich daarentegen te onthouden van buitendien op eenigerhande wyze hunne vaart en noch veel minder 'hunnen handel in Indiê faciliteit toe te brengen. Naar aanleiding hiervan bepaalde de Indische Regering: Ingevolge de begeerte der heeren Meesters wegens het weren van den aanbreng van alle Europeesche goederen, so met vreemde Europeesche, als Arroiniaansche schepen, is goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren ter observantie te laten toekomen een extract uit de secreete missive van heeren Bewindhebberen (er kamer Amsterdam in dato ^6 April 1790, nevens de daartoe gehoorende bylaagen; en is wyders goedgevonden en verstaan den sabandhaar en licentmeester, Ysbrand Hendrik Fran^is Vincent, te laten afgeven een extract uit de missive der heeren Meesters in dato 7 December 1791, met last om zig naar de daarby gestelde ordre stiptelyk te gedragen en aan de overheden van alle vreemde natiën, wegens het verbod ran den handel, alhier by hun arrivement kennisse te geven.

410 1792. W. A. ALTINQ.

13 September. Voarschrifi nopens hel benoemen van kapUeini mn retouf'Scbepen.

Hun WelEdele boog aglbare begerende, dat gene retour- bodems in commando zullen werden toevertrouwt dan aan sulke capitains, welke ten minsten eene uyt- of thuyffeyze als opperstuurman hebben gedaan, zo is goedgevonden en verstaan den commandeur en opper-eqnipagiemeester vandese begeerte kennisse te geven met ordre om, by het voordragen van gesaghebbers op de retour-bodems, aan deze nadere Umi- talie des mogelyk te voldoen.

13 September. Wijziging van het bepaalde op 22 Sep- tember 1789 nopens vrijdom van briefport.

Daar bet hun WelEdele boog agtbare was voorgekomeD beter te zyn, dat de door het voorzittende lid in den Raad van justitie deses casteels te ontfange brieven en papieren, betrekking hebbende tol adressen, requesten en andere juslitiêele zaken, in rekening wierden gebragt, dan dat ann denzelven, in- gevolge besluit van den 22^° September 1789, wierde toegestaan een reéele ontheffing der betaling van alle brieve porten; zo is goedgevonden en verstaan gedagt voorzittend lid in wei- gemelde Rade, mr. Jacob George van Rossum, van deze door de heeren Meesters gemaakte alteratie per extract kennisse te geven, ten eynde zulks te laten strekken tot desselfs narigt.

13 September. Voorschrift nopens overwigten^ enz. op koffij.

Op de begeerte der heeren Meesters, dat het overwigt en de procento's der coRy door alle administrateurs, aan welke de zorge en beheering over dit articui is toevertrouwt, sayver en zonder agterhouding aan de Comp® geleevert zullen moeten worden, is goedgevonden en verstaan de administrateurs in de negotie-pakhuisen op Onrust, de waterpoort en die der Westzyde te gelasten om >oortaan, onder ultimo December van

W. A. ALTiNQ. 47t

yder jaar, by deze rej^ring in la diAoen een acearate notitie Iran iiet overwigt en de proeento's, welke door hun in dat jaar op de coffy is genden en aan de Gorap* geleverd gowordon.

14 September. Vergunning voor een weduwnaar te trouwen met de dochter van de zuster zijner over» leden vrouw.

Door den Raad van justitie deeses casteels, van welke gevordert is geworden derzelver consideratien, in boe verre reflexie soude kunnen worden geslagen op bet venoek van den GBpitain ter zee, Nicolaas Acker, oin te mogen hebben dispen- satie van de politicque ordonnantie statutair met betrekking lot bet egt-reglement, om sig te kunnen verbinden met de dogier van zyne overledene huisvrouwe zuster, lohanna Laubscher, lans gediend zynde van hunne consideratien, welkers hoofdzakelyke inhoud is behelsende:

dat zy vermeenen, dat zulk een dispensatie om volgende redenen nimmer kan worden geaccordeert;

eensdeels, omdat 't kennelyk was, dat in Holland een huwelyk aanstonds voor wettig en voltrokken werd gehouden, Bodra als de contractanten voor den magistraat of voor den predikant op de gewoone wyze zyn getrouwd, schoon daar geen byslaping op komt te volgen;

en hoeveel te meerder niet, daar voormelde Acker so lange getronwt is geweest en er niets was toe doende, of hy kinderen by zyn vrouw geprocureert hadde, ja dan neen, terwyl by bet egt-reglement, articul 20, wel aitdrukkelyk wierd gelast, zo mede by articul 12 van de policie van Holland, dat in 't aangaan van huwelyken vooral zal worden reguard genomen op de eerbaarheyd en or daar tegen ook iets zal kome te stryden, welke eerbaarheid grotelyks zoude worde gekrenkt, indien zodanige dispensatie tot een huwelyk met een overledene vrouws zusters dogier werde verleend en dat voor gepermit- teerd gehouden, alleen, omdat hy Acker by haar nooyt levende kiaderen hadde verweckt, daar het egter hakend vms, dat zy verscheyde reysen by hem bevrugt is geweest;

472 1702. W. A. ALTINQ.

dog, daar de soayerainen van den lande na en dan zyn aangezogt geworden om tot aodanige huwelyken dispensatie te verleenen en in vroegere tyden zulks wel is geaccordeert en ook tevens wel afgeslagen geworden in differente provintièn, 10 hadden onder andere de heeren Staaten Generaal in hun egt-reglement, den 18^ Haart 1656 g'emaneert, by articol 63 met de volgende woorden uytdrukkelyk verboden;

dat geen behuwd oom zoude mogen trouwen met zyn behuwde nigte en geen behuwd moeye met haar behuwd neef» of dat geen weduwenaar mag trouwen met de dogier van zyn overledene vrouws heele of halve zuster, gelyk zulks in de meeste provintien is gevolgd;

op welk fundament voormelde Raden dus vermeenden, dat door dese regeering hoegenaamt geen reflexie zoude konnen worden geslagen op het door gedagten Acker tot staving van zyn verzoek geadvanceerde, en dat in deze het beste zoude zyn sig stiptdyk te gedragen aan den inhoud vac deze so uytdrukkelyken wet.

Vervolgens over voormelde consideratien en het ter dezer mate- rie dienende rypelyk gedelibereerd en in aanmerking genomen zynde de veelvuldige voorbeelden, waar in dispensatién door de souverainen van den lande zyn verleend geworden, als mede het door gedagte Acker geadvanceerde, dat hy by zyne huysvrouw nimmer levende kinderen hadde verwekt, als mede om de gevolgen, waarin een weygering in dit geval den suppliant zoude kunnen doen vervallen, zo is, ongeagt de daar tegen door gedagten Raad van justitie dezes casteels hygebragte moliven ter weering van dit huwelyk, goedgevonden en verstaan aan voormelden capitain ter zee, Nicolaas Acker, te verleenen dispensatie van voormeld egt-reglement en hem mitsdien te permitteeren om sig met zyne overledene huysvrouws dogter, Johanna Laubscber, in den egten-staat te verbinden.

Gommis8arissen*^eneraal besloten ter zake in hunne ver- gadering van 1 Februarij 1794:

W. A. ALTINQ. 4'^5

De hooge ref^ering van Indie voor te houden, dat het wel te wenscben waare geweest, dat de menigvQldfge voorbeelden, waarin diergelyke dispensatiên door den souverain van den lande zyn verleent, by haare resolutie vanden 1 4*" September 1792 speciaal aangebaalt en getailleerl waaren geworden; en dat, nadien zodanige huwelyken by het egt-reglement van den 18^° Maart 1666 uyldrukkelyk zyn verboden, heeren commissarissen generaal mitsdien verlangen, dat voortaan geene verzoeken tot het obtineeren van zulke dispensatiên weder zullen werden geaccordeert of, wanneer, ingevallen van de aitterste noodzakelykheid, mogt worden overgegaan tot het verieenen van zoortgelyke dispensatiên, als dan in het oog zal worden gehouden, dat de reedenen, op fundament van dewelke de daartoe gedane verzoeken worden toegestaan, in allen gevallen behooren te kunnen gewettigd worden door voorbeelden, by de generaliteit geêxteerl en voorgevallen, en die hunne kragt door geene latere dispositien van haar Hoog Mogende hebben verloren.

18 September. Toevoeging van een tweeden of adjunct bode aan het collegie van Boedelmeesteren.

Oorzaak hiervan was «de meerdere omslag in het werk •door het administreren van eene menigte boedels."

Nopens de bezoldiging Vctn dezen tweeden bode is niet meer aangeleekend, dan dat die bezoldiging » matig'' zoude zijn.

18 September. Afschaffing der verstrekking van rant- soenen aan de ambachtslieden in het AmbachtS'kwartier en aan de T^gezellen" bij de wapenkamer te Batavia.

Op de voordragt van den fabricq, Byvanck, is goedgevonden en verstaan de verstrekking der randzoenen aan de ambagts- lieden in 't quartier af te schaffen en aan hun, even als aan de ambagtslieden op de equipagiewerf, toe te leggen rd' 4 : 37 Vi aan kostgeld per maand, met aftrek van 18 stuyvers voor 3 gantings of 40 ft ryst, die in nature verstrekt zal worden; en is tevens besloten om ten opzichte der verstrekking aan

474 1792. W. A. ALTINQ.

de gesellen van de wapenkamer in zelver voegen te doen handelen.

21 September. Nadere regeling der verstrekkingen aan het garnizoen te Batavia met behulp van de regunenis-kas.

Door hel hoofd der mililie, aan welke is opgedragen om te onderzoeken en nader aan te toonen, of en welke veran- dering in de manier van venstrekking aan het gaarnisoen en hetgeen verder daartoe relatie heeft, zoude kunnen werden gemaakt, mitsgaders op welke wyze de voldoening van de thans maandelyks uyt de guarnisoens krygs-cassa aan den bakmeester voor coely geld, inkoop van brandhout, kofff en zuyker, ten bedragen van rd' 146: 19, soude konnen b^uinigl of geheel afgeschaft worden, tans gediend zynde van berigt, dat hy een nauwkeurig onderzoek had laten doen ten opzichte der tegenswoordige verstrekkingen en dat hem was gebleken, dat dezelve overeenkomstig de guarnisoens schaf-ordres en ten zuinigsten waren ingerigl; en dat hy van gevoelen was, dat daar omtrent geene betere schikkingen gemaakt konden worden.

Dat egter yan de maandelykse uytgaven, die tot laste van de guarnisoen krygscassa liepen, met de aanstelling van een nieuwen bakmeester gedecorteert waren geworden rd' 36 voor negen vadems brandhout, als het eenigsle articul zynde, dat hy ontwaard had, dat bad konnen ingetrokken of bezuynigt worden, terwyl de verstrekking van cofiy, die bevorens had bestaan in 87, pi<^l 'smaands en waar voor uyt de guarni- soens kryg»*cassa in 'sComp' cassa betaald was geworden rd' BI : 13, thans was bepaald op 174 S voor yder man *s nsaands; en dat dus door dese schikkingen de roaandelyksche uytgaven voor drie vierde gedeelte vermindert waren en dat de krygs cassa daardoor dus rd' 8 a 900 'sjaars zoude pro&teeren; zo is, dewyl hier uyt ten klaarsten consleert, dat alle mogelyke bezuinigingen ten opzichte van de guaroisoen krygs-cassa zyo gebezigd en dat de schafordres, zo als ze tegenwoordig zya,

1792 W. A. ALTINQ. 47K

mede len zuioigsten zyn ingericht, mitsdien goedgevonden en verstaan zich met dat bericht voldaan te houden en de daar byr aangehaalde veranderingen ten faveure der krygg-cassa te approbeeren.

21 September. Last om ^de officieren in het algemeen^ ^maar vooral de capilains of gesaghebbers en capitain" •luitenants, in Indiê, zo veel immer doenlyk, ie laten y^conlinueeren op de schepen, waarmede zy uit Europa •icaaren gearriveert,*'

Dit voorschrift is afkomstig van Heeren XVII"*^".

21 September. Bepaling van de lengte op zee aan boord van Compagnie^s schepen.

Heeren XVU"»'' stelden hierin groot belang, maar toch gel)eurde bet »te meermalen", dat Comp^ schepen de noodige ioBlramenten lot het observeren der lengte op zee niet aan boord hadden.

De commandeur en opper-equipagemeester te Batavia, als- mede de bedienden op de buiten-kantoren werden dientenge- volge gelast alle journalen van aankomende Coropagnie's schepen na te gaan en te berigten, of dat observeren al dan niet had plaats gehad.

Under ultimo December 1793 berigtte bovenbedoelde com- mandeur, dat sommige schepen nog niet van de noodige of bruikbare instrumenten voorzien waren.

^^^. Uitschrijving van een boete-, dank- en b&iedag.

25 September. Verbod tegen het beladen van Compag- nies schepen ond&r toezicht van één officiei.

l)it verbod is afkomstig van Heeren XVII°^°.

476 1702. W. A. ALTINQ.

23 September. Voorschrip nopens hél vrijgeven van slaven.

Door t collegie van Scheepenen deser stad te kennen gegevai zynde, dat, niet tegenstaande de successive g'emaneerde ordres deeser regeering nopens het vrygeven van lyfeygeneo by notarieele quitantien en de daarby bepaalde boeten tegen de overtreders, wederom een menigte lyfeygenen op diewyxeoit het juk der slavernye zyn ontslagen, zonder dat dezelve coiform de wetten gemancipeert zyn geworden, zo is goedgevonden en verstaan alle leyfeygQnen, welke door hunne lylheeroi of vrouwen op notariêele quitantien reeds zyn vrygegeven en waar van de geregtelyke emancipatie voor gecommitteerde Scheepenen nog geen gevolg heeft genomen, voor dit raaal van de betaling der boete van rd' 25 ten behoeve der diacony armen te ontheffen.

Dog de respective notarissen alhier te gelasten om in den aanstaande, by het passeeren van diergelyke quitantien, vau de lyfbeeren of vrouwen af te vorderen de voorschreeven boete van rd' 2B voor de diacony armen deezer sleede, neevensbet kostende van den emancipatie-brief, ten bedragen van rd' 5 : 15, ten behoeven van den secretaris van 't collegie van Scheepenen deeser stad, dan wel te samen rd' 30:13, om daarvan 's maaudelyks aan den secretaris van Scheepenen voormeld reekening te doen ; en wyders gedagte notarissen te interdiceeren het passeeren der vooi*schreeve quitantien voor de zulke, die de gerequireerde rd' 30: 13 niet willen betalen of zo lang de voldoening daarvan niet zal zyn geschied.

25 September. Voorschrift voor Boedelmeest^en nopens goederen van onmondigen^ onder beheer van execu- teurs'testamentair.

In aanmerking ganomen zynde, dat veele nadeelen ten opzigte der pupillen konnen resulteeren, wanneer ouders of voogden van minderjarige Ier kwader trouwe te werk willen gaan; en egter aan den anderen kant voor weldenkende execo-

I79è. W. A. ALtlNd. 477

leuren niet minder bardi^heid soude resideeren, wanneer alle vaste goederen en lyfeygenen publyk moeaten worden verkogt» daar dikwils door de inkomsten van een stuk land, boys, etc., als meede door het coelyloon van een slaaf, eeo of meerder pupillen konnen worden gesubsidieerd en van het nodige onderhoud voorzien, zo is goedgevonden en verslaan het collegie van Boedelmeesteren qimlificatie te verleenen om, zo in het laten verkopen der vaste en losse goederen van onmondige, dan wel dat dezelve op den naam der minderjarige werden overgeschreeven, als mede om geringe sal- do's der boedels, welke van geen genoegsaam belang zyn om ter banner kamer geteld en mitsdien onder de executeuren gelaten worden, in dier voegen te handelen, als zy na best overleg en na dat de omstandigbeden, zo van executeuren als erfgenamen zig zullen laten aanzien, in gemoede zullen vermenen, dat ten mees- teo voordeele der onmondige erfgenamen zal kunnen strekken.

27 September. Voorziening in hei dagelijksche beleid van zaken gedurende de afivezigheid van den GoU' vemeur- Generaal.

Door den heer Gouverneur Generaal aan de vergadering gecommuncieerd zynde hoogst deszelfs intentie om vooreenige dagen het landvermaak op Buitenzorg te gaan nemen, met verzoek, dat de heer Directeur Generaal zig dus lange geliefde te chargeren met de maneance der dagelyks voorvallende zaken, en zulks door laatstgemelde zyn Edele met bereidwilligheyd aangenomen, mitsgaders daarop aan zyn hoog Ëdelheyd alle vermaak en genoegen, necvens een bestendige gezondheyd toegewenscht zynde, zo is laatstelyk goedgevonden en verstaan daar van deze aanteekening te houden.

9 October. Verbod voor suiker'molcnaars uitgemalen suikerriet op de boorden of hellingen van nmerefi, ved nUnder in die rivieren te werpen.

Heemraden hadden aangetoond, »dat door de scbadelyke

478 1792. W. A. ALTINÖ.

gewoontens der Euyker-moolenaars in de boTenlanden om het uitgeroalen zaykerriet aan de boorden der riTieren eu in dezelve te werpen de rivier, de Sidanie, en zelfs de Mokerrairl by zware afwatering op versclieyden plaatsen aan verlaading wierd geêxponeerd'*.

Op de overtreding van dit verbod werd eene boete gesidd van SOO r^ksdaalders ten voordeele van den aanbrenger voor de helft en voor de andere helft len voordeele van Heemradens kas.

n OctobcT 9 NoTrmbrr

Wijziging van hel verbod tegen het laten los loopen van vee, uitgevaardigd op Tx^bTr 1774.

Nademaal president en lecden van Heemraaden der Bataviase ommelanden te kennen hebben gegeeven hun bezwaar over de abusive begrippen^ dewelke deese en geenen komen te foveeren van de by de ordonnantie van den eersten November 1774 ge- maakte bepaling, in zo verre een yder zyn hoorn- en ander vee langs 's Heeren weegen en in de Chineese graven zonder te mis- doen mag laten weyden; zo is op heeden noodzakelyk geoordeeld daar jegens en ter compleete bereyking van de oogmerken, met deese ordonnantie en met die van den IT^ April 1750, item 3 April 1770 bedoeld, door eene opheldering en alleratie van dezelve, voor zoo verre zulks het departement van Heem- raaden betreft, te moeten voorzien en dienthalven nader gearresteerl by deesen aan allen ende een ygelyk nader te verbieden paarden, runderen, buffels, schaepen, bokken en geyten, hetzy met of zonder wagler of hoeder, te weyden, te graasen, te laten lopen, dan wel door anderen te doen weyden, graesen of laten loopen in de Chineese graven en langs *s Heeren weegen, beneden de posten Jaccatra, Ryswyk. Noord wyk, Ankee en Antjol, ja zelfs niet langs die, fepeode van de groote Zuider-weg door de Chineese graven na 't Ho- lenvlied, en die, lopende van deese dwars weg meede door de Chineese graven na de post Noordwyk^ en in het generaal niet binnen den omtrek van een uur buyten deese stads poorten.

179Ö. W. A. ALTfNOl. 479

Rn dit alles op straflGi^, daU by hel contrarie deeser han- ddwyie, bel gevonden wordende Toe door de liedienden van hel collegie van Heemraaden en door die van den drossaard der Bataviaache Ommelanden opgevat en immediaat geoonfis^ queert zal worden, ten behoeve, de eene helfte van Heemraaden cassa en de andere helfte ten profyte van den aanbaier.

Terwyl, ingevalie dat het gemelde hoorn- of ander vee door hnnne woestheid als anders niet te agterhalen sal syn, de gemelde bediendens gelast en geaucthoriseert worden tot het aprehendeeren van derzelver wagters en hoeders.

Dog, by aldien deeze zulks door hunne vlugt mogten ont- komen, als dan word aan Heemraaden van wegens deeze n^eering verlerad de macht en authoriteit om de gecalculeerde waarde van het vee, dat tegens de orde op 'sHeeren weegen gezien word, te verhalen op de eigenaars van hetselve en zulks by gyseling en parate executie, waarin de gemelde Drossaard dat collegie zal moeien adsisteeren.

9 NoTember. Verbod voiMr den baas^kaartenmaker Cam' pagnie^s kaarten uit te leenen^ aan wien ook eti welke kaart hel zij.

9 November, Toekenning van een i^douceur** ten bedrage van 10 rijksdaalders aan militairen en ambachtslieden^ die een nieuw verband aangingen.

Dewyl IS voorgekomen, dat de verstrekking van twee maanden gagie aan de militairen of ambagislieden, die een nieuw ver- band willen aangaan, door sommige geweigerd word, om dat hanne soldy-reekening daar voor belast werd, en het dus al zeer dikwils gebeurd, dat zy door een zodanige uitloving, tthoon ook tevens verboging van gage toekomende, niet Ie aoimeeren zyn lot hel aangaan van een nieuw verband, zo is op de dientwegen door de heeren Raaden extra-ordinair, Wiegermas en Welgefvare, die verzogi en gecommitteerd zyn tol commissarisBen der verlossing, gedaane voordragt goedge-

480 179^ W. A. ALTINQ.

vonden en verslaan aan hun Edele qualificatie Ie verleenen om aan diegeen, welke tot het aangaan van een nieuw verband zullen te animeeren zyn, in steede van de anders verstrdi :> wordende twee maanden gage, af te geven een douoenr vao l rd' 10 in contant, zonder dat hunne soldy-reekeningen daar voor zuilen moeten belast worden.

20 November. Toekenning van kostgdd aan de kaarten- makers te Batavia.

Door de kaarlemakers, op de equipagiewerf dienst doende, by reqneste te kennen gegeven zynde, dat hunne koslgdden ten behoeve van de bak op de werf worden ingehouden en zulks hen buiten staat stelt om hunne huishoudingen te mainlineereo; zo is uit dien hoofde goedgevonden en verslaan ben te eii- meeren van de verpligting om aan gedagte bak te eeteo eo aan hen, zo als bevorens heeft plaats gevonden, te laten afgeven het ordinaire kaartemakers koslgeld tot rd** 3 : 12 per maand, zonder daarvoor iets aan gedagte bak te coniribueeren.

23 November. Wijziging van het bepaalde op24 Joiif- arij 1716 nopens de jurisdictie van het coUegie van Schepenen.

Ter interpretatie van het besluit van den S4** January 1716, waarby tot afsnyding van alle twyfelingen en disputen tusschen de respect ive collegien en officieren van justitie over het poinct van jurisdictie, die toen waren voorgevallen, gestatueerd is, dat alle persoenen, buiten den dienst en gagie van de Compagnie zynde, zonder onderscheid, zullen behorao tot de judicature van den burgelyken regter ofte ScheepeneD deezer stad, onaangezien iemand de Compagnie bevorens gediend zoude hebben, alleen uitgezondert ^e zodanige, waarvan zulks by speciale resolutien dezer i^eering anders verstaan of besloten zoude moge zyn, en dat ook na voorgaande usantie en de verkeerende [sic] intentie der heeren Meesters by missive

W. A. ALTINQ. 481

THD den IS» September 1670 by continuatie als dienaaren in haren rang zullen geconeidereerd en aangezien moeten worden zodanige gequalificeerde persoonen tot opper-kooplieden en daar boven of daar meede gelykstandig, die na een veeljarigen dienst» met genoegen van deeze regeering, haar ontslag en vrydcnn verzogt en bekomen hebben om te rusten, doch geenzinis de zodanige, die tegen haaren zin en meening om deze of geene reeden, hetzy politiek of justitieel, buiten dienst van de Gomp* gesteld of met afgeschreeven gagie van de bniten-comptoiren herwaards gezonden zyn, is tans ter zaake van de tot rebellie overgeslagen slaven van wylen den oud-major titulair Duurkoop, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal om dezelfde reden goedgevonden en verstaan te bepalen, dat ook alle uit *s Compagnies dienst ontslagene en in burger vrydom gestelde perzoonen, welke daarna den rang en de h(Mineors van een opper-koopman erhmgen, in cas van regts-gedingen, etc. zullen begreepen zyn onder de judicature van den Raad van justitie dezes casteels.

23 November. Nadere regeling der verstrekking van ^verkwikking**^ kleederen en medicamenten aan Com* pagme*8 schepen^ van Batavia vertrekkende.

Voor een schip van 100 voet is goedgevonden en verstaan : 1* aan een ieder schip, bemand met 100 koppen, voor een fris van 8 k 9 maanden tot verkwikking der zieken voortaan boTen de ordinaire randsoenen meede te geven: Vi 1^8K^>* ^^^' HoUandsch, Vi l^S^f goede Gaabsche wyn, 3 picols sagoe, en 24 bottds limoensap; !* voor de helft der equipagie van ieder van hier vertrekkend schip meede te doen geeven:

S baatjes 1 « » i

^ , , van Java s lywaat,

2 broeken '

rutAAT-ioa obkl xi. 51

482 1792. W. A. ALTINQ.

3 hemden, en

S paaren schoenen, om aan degeenen» welke detdre beno- diges, venlrekt eu daarvoor op soldy-reekening belast te worden, terwyl teevens aan de naar Japan enSouratte yerl rekkende scheepen boven des nog in voegen voor- meld cal moeien worden verstrekt een wolle baayle, een broek en twee paaren wolle kousen; 3® de verstrekking van medicamenten voor scheepen, bemaod met KOO koppen, voor een reys van 8 è 9 maanden, welke tans zyn bepaald op een bedragen van f 958 : 4, te vermeerderen tot f 394 : 1 1 , mitsgaders de verstrekking van medicamenten aan scheepen op andere toglen te be- palen, als:

voor een sehip of bark van 80 tot 100 voet ia een reize van 8 maantien de helft van de hier vooren opgegeeven medicamenten;

voor scheepen of kleine vaartuigen, op kleine togten van S a 3 maanden of naar Java gaande, een quart van de voorwaarts bepaalde medicamenten;

voor scheepen, die over Ceylon en Bengaale van hier repa trieeren en welker reise doorgaans op 15 maandeo word gesteld, alle medicynen op de op nieuw te formeeren cathalogus te laten verdubbelen;

voor scheepen, welke van hier direct repatrieereo, eeo quart gedeelte medicynen meerder als by de voormelde opgave is bepaald, dog de bepaaMe maandelykse verstrekking van medicamenten aan de hier ter rheede leggende scheepen, als meede de aogenaamde lapdoosen aan de chialoupeD, waar op geen chirurgyn is bescheyden, en het maanddyks lapdoek aan de vaartuigen, in de rivier varende, te laten blyven op den ouden voet; en

voorts de administrateurs van den medicinalen winkeli onder opgave van een aÜM^hrift der op nieuw geformeerde cathalogus, van deeze vermeerderde verstrekking kennis te geeven, ten einde zig daarna te gedragen en den gemelden cathalogus te laten drukken.

17M. W. A. ALTINQ. 483

27 November. Logt op de kagted»- en siads'penmsten^ alsmede op de Christen burger-kompagniën, bij ver- schijning onder de wapenen, evenals de mUitie en zeevaart, zich van eene oranje cocarde te voorzien.

4 December. Voorschrift nopens geld-beleeningen door Boedelmeesteren.

b goedgev4Hiden en verstaan dat cottegie, met ekeratie van de in den Jare 174S, 1745 en 17B3 omtrent de beleening op vastigbedeu gestelde ordre, voor den aanslaande qualifleatie te verleenen om by preferentie op vastigheden binnen de stad Batavia eo sommige der voorsteeden eeneiyk de helft en daar en teegen op landeryen het 7t gedeelte der getaxeerde waarde te mogen belenen.

14 December. Toekenning van kostgeld aan de inland- sche Christen blokmakers te Batavia,

Conform de instantie van de inlandsche Christen blokkemakers op de equipagie werf is goedgevonden en verstaan, met alteratie van het besluit van den 7™ Juny jongstleeden, hen lieden te eximeren van het spysigen aan de aldaar opgerigte bak, als mede om tot subsistentie van dezelve iets te contribueeren en aan bon mitsdien, gelyk bevorens, maandelyks weder te laten verstrekken hun kostgeld tot rd^ 4: 3772-

14 December. Verpachting van den tolboom bij het land Poeloe*gadeng.

Binnen gebragt zynde een door het coUegie van Heemraden overgelegd extract uit derzelve resolutiên in dato 7 November 1792, houdende voorstel tot een fonds voor het onderhouden der weg van Poeloe Gadeng naar de Sonthar, welke door de afkomende bnffebkarren van de daar boven gelegen landen meestal bedorven en onbruikbaar word gemaakt, zo is goed- gevonden en verslaan dat coUegie te quali6ceeren om even

484 1792. W. A. ALTINO.

beoeeden het landgoed Poeloe Gadeng een tolboom Ie plaatoen en Tan de aldaar afkomende, zo wel ak naar boven gaande baffelakarren te doen heffen 2 stuivers per ieder kar, doch de voetgangers, wagens en andere rythnygen, item paarden, buffels en andere boornvee daarvan te eximeren, mUende deese tolboom gedurende de maanden December, Jannary, February en Maart, wanneer het transport der prodnkten te water kan geschieden, gesloten moeten blyven. En is voorts besloten gedagte orilegie van Heemraden by deze te aocthori- aeeren om voormelde tolboom puUiek aan de meestbiedeode te verpagten.

f. Wijziging van de maatregden in ket bAmg van de suiker-kultuur en de hmU'bosschen^ genomen

<V 17lbhrMiQ 1786.

Is goedgevonden en verstaan het collegie van Heemradea te qualificeeren om de ingelanden, welke nalatig zyn geblee?en in het observeeren en executeeren der ordres van den jare 1786 om trend het conserveeren der bossen, wegens hunne inattentie en onverschilligheid het ernstig ongenoegen deser regeering te betuigen, in verwagling, dat door hun voortaan daar omtreud eene gepasten yver en vlyt in het voldoen hunner verpligting zal worden geobserveerd. Voorts is besloten te statueeren: 1^ dat door de opperbuurt-meesters, ten minsten viermaal in een jaar, herhaald onderzoek zal worden gedaan, of en in hoeverre aan de voormelde ordre van den jare 1786 werd voldaan, ten einde tegens de overtreders te doen procedeeren conform de wet; 2* alle eigenaars van suikermolens en houtbosschen, by ver- huuring van dezelve, te verpligten om in het van de verhuuring te maken contract te bepalen, door wien eo ten wiens beswaar de by gedagte ordonnantie van 1786 geordonneerde aanplanting, niet alleen van hout, maar ook van bamboese bossen zal moeten worden gedaan, ten einde

W. A. ALTINQ. 48K

daardoor weg te nemen alleexeeptien^ofsiilluidmbmirder of veriiuurder inciunbeert ;

3* de notarissen te dezer stede te gelasten om geene hour- contracten van dien aart te passeeren zonder daarin aan te halen en distinct te noteeren, hoedanig de contractanten mei den anderen zyn overeen gekomen ten aanzien der by meer gewaagde ordre bepaalde aanplantingen, op poene van rd' een bonderl ten behoeven van Heemradens-cassa voor ieder acte, waarby dit verzuim zal plaats komen Ie vinden;

4^ alle eigenaars of huurders van suikermolens en houtbossen aan te bevoelen om de geordonneerde aanplanting, zo veel immers doenlyk, te laten geschieden op expres daar toe uitgekozene en eenigzints vooraf beploegde en bearbeide landen, regelmatig en afgepaggerd ter afweering der buffels ;

5* alle eigenaars of huurders van de aan zeestrand geleegene houtbosscben, alwaar de boomen haar wel van zelve en in overvloed voortplanten, dog welke, door dien te on- geroeid en al te digt by den andere staan, eikanderen in derzelver waschdom belemmeren, te gelasten om de jonge boomen, die tusschen de andere worden gevonden en aan derzelver groey belemmering toebrengen, weg te nemen en daar en tegen de afvallende pitten te verzamelen en te sirooyen op die plaatsen, daar het hout reeds is uitgekapt.

17 December. Wijziging van het bepaalde op 23 Fe- bruarij 1790 nopens het behandelen van zaken in vergadering van de Hooge Regering.

Hits de aanhoudende, algemeen grasserende ziektens, waar- door twee van de heeren leden belet worden deze vergadering by ie wonen, en het echter meer dan noodzakelyk is, dal de ordinaire en geen uitstel lydende zaken dagelyks worden af- gehandelt, opdat door trainering geen prejudicie aan deselve werde toegebragt; zo is tot ampliatie der resolutie van den 23» Pd)ruariJ 1790 goedgevonden en verstaan de verhandeling

486 1792. W. A. ALTIflQ.

der ordinaire saaken voortgang te haten neemen met de mr presente beeren leden deser tafel.

4^ December. Verpachting van de T^gemeaie" middden van het koningrijk Jakatra voor het jaar 1793.

De Jaccatrase domainen is goedgevonden en verstaan weder voor een jaar te verpagten en zulks Ie laaten geschieden op den 31^ deser maand, mitsgaders daar onder te begrypeo en roede apart op te veilen de invoer van alle zoorten van Weslersche lywaten (met uitzondering alleen van de Tutoco- rynsche, zo verre de Gomp^ deselve aan zich gereserreert heeft) en zyde stoffen, onder betaling van 6 procento van de uitkoops-waarde, na een billyke taxatie van den pachter, by invoer door onderhoorigen van de Compagnie en van 8 pro- cento by den invoer door vreemde natiën, met speeiaale reno- vatie van het 5® en 6® arlicul van de conditien voor de pacht van de in- en uitgaande rechten of de boom, namentlyk: dat aan een yder gepermitteerd blyft de balen, kist» en kasten met ly waaten en zyde stoffen onder H zegnl van den pachter direct af te halen en naar hunne huisen of pakhuisen over te brengen, ten einde aldaar de opening en taxatie te doen geschieden.

Voorts is goedgevonden en verstaan de gemeente by de advertentie van de aanstaande verpachting bekend te maken, dat den uitvoer van ryst en pady verboden blyft, ten zy op speciale bekoomene permissie van deese regeering, met uil- zondering echter van de gepermitteerde lasten der scheep»- overheeden, mits voorzien zynde van een permissie-brielje van den heer Gouverneur Generaal.

Ai verder is verstaan de pacht der uitgaande suiker ge- duurende de standhouding van het verbod teegen den uitvoer, nitgezondert de gepermitteerde lasten der scheeps-overheeden, mits insgelyks voorzien zynde van een permissie-brielje van den heer Gouverneur Generaal, by collecte te laten helen door den water-fiscaal, neevens den salmndhaar en door deselven daar voor te laten praesteeren de eed van trouwe behandeüng.

17^2. W. A. ALTtNQ. 487

24 December. Wijziging van de pacht^vaarwaarden voor de top'banen.

Tot voorkoming van alle onzekerheden en dififerenten, die tossctien de passerhouders en den pachter der lopbanen mogten komen te ontstaan^ is goedgevonden en verstaan het 3^ arlicul van de pacht-conditien in dezer voegen te amplieeren, dat door de eigenaars van de passers der hoven-posten en in de ommelanden, alwaar het toppen gepermitteert is, het derde gedeelte van het ware bedragen der door hun geheven wordende gerechtigheid aan den gemelden pachter zal moeten worden betaald en dat niemand op gedachte passers der bovenposten en beneden deselve voorschreven spellen zullen mogen houden zonder van een bewys van deu pachter der toptafels voorzien Ie zyn.

31 December. Voorschrift nopens het verzenden van goederen op vracht naar Nederland.

b goedgevonden en verstaan, dat de aflader van vragtgoe- deren, met voorkennis van de opper-kooplieden deeses casteels de goederen ter verzending in de westzydsche negotie-pakhm'sen gebragt hebbende, van de administrateurs in gedagte pakhuisen zal moeten vorderen een bewys, dat die goederen aldaar be- hoorlyk zyn ontvangen; dat by zich vervolgens daar meede zal moeten vervoegen by den eersten opper-koopman van het kasteel, die daarop zal moeten bekend stellen de hoeveelheid der vragtpenningen, die daar voor betaald moeten worden ; dat de aflader zich daar meede als dan zal moeten begeeven by den eersten suppoost ten comptoire van de generaale directie om van het bedragen der vrachtpenningen notitie te houden by het contra kassa-boek, die zulks op het voorschreeven bewys bekend zal moeten stellen; dat de aflader zich hier na zal moeten vervoegen by den groot-kassier, die de bekend gestelde vraehlpenningen in contante mant, zooder nadere ordonnantie van den heer Directeur Generaal, zal ontvangen en voor de ontvangst op dat bewys moeten teekenen, zonder

488 1792— 1793. W. A. ALTINQ.

dat de een of ander daar voor iets, ja zelfs niet half procento zal mogen af?orderen ; en dat einddyk de allader, nadat dit zodanig effect gesorteerd heeft en het voomidde bewys behoorlyk geteekend zal zyn, hetzelve weeder zal moeten vertoonen aan de administrateurs der westzydsche negotie- pakhuisen, die als dan den afscheep der goederen zullen moeten doen, waar na de voorsz. opper-kooplieden des kasteeb van die afgescheepte goederen een oognoscement naar gevroonte zullen moeien afgeeven aan den aflader.

4 Januari). Voarschrifl voor de Oostersche gowfer* nemerUen nopens de berekening der prijzen van vaderlandsche goederen.

Ten einde de ministers op de Oostersche gouvernementen te informeeren van de prys-bepaling, die hier gemaakt is op de vaderlandsche en Indische benodigtheeden by geleegentheid, dat de verstrekkingen van randsoenen in natura afgeschaft zyn, is goedgevonden en verstaan aan hun* circulair te haten toekomen een extract uit de door den heer Directeur Generaal opgemaakte bereekening, vermeld by de resolutie van den 27^ April anno passato, mitsgaders hun te qualificeeren om de daarby voor deeze hoofdplaats bepaalde pryzen voor de vaderlandsche goederen, by de verstrekking der randsoenen in gelde, niet nog 15 procent te augmenteeren boven de daarop reeds bereekende 25 procent, en voorts op de bepaalde prysen van de Indische goederen 15 procent.

7 Januarij. Tijdelijke opheffing van het verbod tegen den uitvoer van suiker.

Door zyn Edelheid aan de vergadering kennis gegeeven zynde, dat hoogst dezelve door den heer Directeur Generaal was geinformeert geworden, dat de C!omp* de benodigde

W. A. ALTING. 489

io de pakbaixen bad, zo is mitsdien goedgevooden en Tentaan ab na weder in te treliken bet interdict teegen den uitvoer van dat articul en de yervoer van nu af tot oltimo der aanslaande maand Maart open te stellen, mits daartoe alvoorens van deeze regeeriog permissie verzogt en verkreegen is.

-^ Jannarg. Wijziging van hel plakaat tegen praal en pracht van 30 December 1784.

Binnen gebragt zynde een door het collegie van Heemraden der Bataviascbe ommelanden ingediend adres, waar by hun Eerwaardens, onder vertooning, dat zy zeedert eenigen tyd hadden ondervonden, dat aan den waaren inhoud der ordres, successive by deeze regeering ten opzichte van de gestatut^erde wagenpacht en het oorgeld der paarden gesteld, allezints gebrekkig voldaan wierd, verzogt hebben, dat daarin door eene ampKatie en alteratie van art. 23, 24, 25, 27 en 29 van bet placaat van praal en pracht van den 30^ December 1754 zodanige voorziening mogt worden gedaan, als nodig zonde worden geoordeelt, zo is naar deliberatie daar over goedgevonden en verstaan:

Eerstdyk, het voormelde 23*** articul van het voormelde plakaat van den 30*^° December 1754 in deezer voegen te amplieeren, dat, behalven de president van den Raad van justitie, geen Raad van Indien zynde, de oud-gouverneurs, de secretarissen van de hooge Regeering, de brigadier over *sC!omp" militie in Indien, de Raadeo van justitie, de oud-directeur, de opper- kooplieden deezes casteels, de commandeur en opper-equipage- meester en fabriek, ook alle andere dienaaren, de qualiteit van opper-koopman en daar boven hebbende, tot een regeerend eo oud-Scheepen inclusive, onder betaling van de bepaalde wagenpacht een ieder zal moogen aanhouden zes trek- paarden en boven dezelve een rypaard.

Ten tweeden, het 24*^ articul van voornoemd placaat in Tolgender manieren, dat voor den aanstaande alle mindere dienaaren, burgers en ingezeetenen, tot de qualiteit van

490 1783. W. A. ALTINQ.

Mder-koopnan en die daarmaede griykstandig lyo indKive* an iader meede oader betaliag yan de bepaalde wageopadrt id mogeo aanhoadeD vier trekpaarden en bo?en deidve ea rfpaard.

Ten derden, het 17*^ arücttl van meermeld placaat op volgender vtryze te altereeren, dal in hei vervolg de capileiii der Mooreu, de coininandanten en capifaina der inlaodsche, item de capitains en lieatenants der Cliineescbe natie, mitsgaders de Ghineesche leedcn van Boedelmeesteren der Cbineesche eo andere oncbrislen slerfhuizen, ieder meede vier trekpaarden en een rypaard onder betaling van de gewoone pacbt zal mogen aanhouden.

Ten vierden, voor bet vervolg te statueeren, dat aan alle dienaaren en burgers, minder in qualiteit dan onder-koopman of die daar meede gelykstandig zyn, beneevens alle andere mindere Mooren, inlanders en Cbineezen gepermitteerd word om onder betaling van de gewoone wagen-pacbt aan te bondea twee trekpaarden en daar en boven een enkeld rypaard.

Ten vyfden, met alteratie van het 25^ articul van bet meermelde placaat alraeede voor bet vervolg te statueeren, dat alle en een iegelyk, zonder onderscheid, boven de voorsz. bepaling paarden op stal houdende, hetzy by dezelve employeerd of niet, aan het voormelde collegie van Heemraaden voor het oorgeld zal moeten betalen rd* 2 : 24 voor ieder paard, betzy trek of rypaard.

Ten zesden, met renovatie van het 29^ articul van het dikwerf gemeld placaat te statueeren, dat alle de geenen, welke bevonden zullen worden een meerder getal paarden aan te houden, dan aan dezelve is gepermitteerd of waar voor zy geen oorgeld betaald hebben, tot een boete voor ieder paard zullen moeten betalen rd 50; en dat zy by onwilligheid onderheevig zullen blyven parate executie door Heemraaden, teo wiens behoeve de boete meede gesteld word te decerneereo.

Ten sevenden, dat de geenen, die van de betaaling van wagen-pagt en het oorgeld by de besluiten deezer regeering of speciaale permissie van den heer Gouverneur Generaal

W. A. ALTINO. 491

▼rygelatf» zyn, daarom eckter geen meer paardao, vry van het oorgeld» zallen moogen aanhouden, dan de geeneo, welke aan een ieder na zpe qualiteit en de voornoemde distinclien zyn tocgeslaan of door hoog gemelde zyn Edelheid uit eenige eonsideratie zullen toegestaan worden ; en dat dus dezulke, welke meer paarden houden, dan voor de qualileiten, die zy bekleeden, bepaald is of speciaal door den heer Gouverneur Generaal boven dien zyn toegestaan en waarvan het oorgeld niet betaald zal zp, voor ieder paard meede de voormelde boete van 50 rd' aan meermdd collegie van Heemraaden zullen moeten betaalen.

Ten achtsten, dat voor het overige, zo wel het geslatueerde by meenneld placaat van den 30^° December 1754, als by de publicatien van den -^ April 1755 en -^ December 1767 betrekkelyk de wagen-pacht en het oorgeld, in zo verre door de op nieuw gestelde ordre in de gedagte publicatien geene verandering is gemaakt, in haar volle waarde blyven.

Eo wyders van dit een en ander de gemeente by een billet te ioformeeren.

Zie ook ia/26 Februarij 1802.

11 Janoarij. Inwis^ing van brieven van crediel.

Nadennal in Raade van Indien is besloten alle brieven van crediel ter waarde van een, twee, drie, vier, vyf en van tien ryksdaaUers in Ie wisselen voor contante mun^specien, zo word de gemeente daar van by deezen niet alleen kennis gegeeven, flMar ook teevens, dat met den 16 en 19 deezer maand en vervolgens weekelyks, alie Woensdagen en Zatur- dagen, 's voordemiddags van acht tot elf uuren, tot ultimo April aanslaande, lot die verwisseling zullen vaoeeren de heeren Raaden extra^ordinair. Mr. Isaac Titsingh en Gysbert Jacob Welgevare, ten huize van den laastgemelde ; zullende aan de eigenaars van de opgemelde orediel-brieven de waarde daarvan voMtan worden, een-<]erde in ropyen, een-derde in payemrat en een-derde in dnyten, terwyl wyders een ieder gewaarschoawt word, dat na ultimo April alle brieven van

492 1793. W. A. ALTINQ.

crediet vao een tot tien ryksdaalders ongangbaar zallen ver- klaard worden.

15 Januarij. Voorschriften nopens den verkoop va» rg$l van Regeringswege.

Uit Compagnie's voorraad zoude op de rijst-passer te Batavia dagelyks 3 in plaats van twee lasten rijst verkocht worden.

Slechts een halve gantang zoude aan eiken kooper worden afgegeven en dan nog alleen aan >de zulke, omtrent wien •geene bedenking valt, dat zy niet sorteeren onder zulke be- •hoeftigen, voor wien alleen deeze ondersteuning is geschikt^

Een iegelijk moest zich bij de ontvangst van de rijst >be- •scheiden en geschikt gedragen, mitsgaders van moedwillig- •heeden onthouden, op poene van correctie/'

Als belangrijk voor de kennis van den toeomaligen staat van zaken wordt hier opgenomen het navolgende extract uit de resolulieo van 15 Januarij 1795 :

In overweeging genoomeu zynde de zwakke staat van GcHop' zeevaarende en de onmogelykheid, die er is, om de ter rheede leggende scheepen van het noodige volk ter bemanning van dezelven te voorzien, zoodanig, dat die by onverwagts door- komende buien of andere gevallen van ongeleegentbeid kannen gered worden van het gevaar van op strand geslagen te worden ; dat de stoutheid der zeeroovers ook meer en meer toeneemt en men door de zwakke bemanning der scheepen gevaar hiopt, dat zy een aanslag op de scheepen, ter rheede leggende, ter eenigen tyd zullen waagen, waar door men in groote verlee- gentheid zoude geraaken, nadien nog een aanzienlyke quantiteit ryst in de scheepen, in den gepasseerde jaare van Java goe- verleerd, is verbleeven, welke aan gebrek aan volk niet beeft kunnen worden ontscheept ; zoo is op den daartoe door den heer Gouverneur Generaal gedaan voorstel goedgevonden en verstaan den heer Directeur Generaal te verzoeken en te

W. A. ALTINQ. 495

qaalificeeren om bet grootste gedeelte van den ryst, die in de seheepen op de rheede is, io de pakbaisen te laaten ver- voeren, betzy met Compagnies, dan wel met daar toe in te buuren particuliere vaartuigen, en in laatstgemeld geval zyn Edele, niet alleen qualificatie te verleenen om de vragt uit Gom- pagnie's kassa te voUoen, maar daartoe ook Comp* weegen te verstrekken zoodanige benoodigde artieulen van cadjang matten en touwen, etc., als tot praeservatie van gemelde ryst en het transport na de wal in dit reegen-saisoen zullen yer- eischt worden.

22 Januari]. Bepalingen nopens pgerdegeerden'\

Art« 1. Zoo dra door een van de beide collegien van justitie ymand, na den teneur harer sententien, met eene lichamelyke strafle g'executeert zal zyn en dezelve verder, na luid yan dat gevi^sde, voor eenigen tyd na de ééne of andere plaats (door hun boog Edelheedens te bepalen) gerelegeert zal moeten worden, zal den oiBcier van justitie, die voor ende van weegens de booge overigbeid van den lande zodanig een sententie g'oblineerd beeft, gebonden en verpligl zyn om den zodanigen, wd verstaande geen Europeaan of cbristen zynde, direct na de erlanging zyner corporcele straffe door een van zyne substituten, geadsisteert van de nodige kaffers, op een ordon- nantie, by bem verleend en ondertekend, inboudende:

1^ zyn naam, toenaam en geboorte-plaats;

t^ zyn misdaad en ontvangen straff;

5^ en den tyd zyner relegatie;

moeten zenden na bet ambacbts-quartier om, aldaar in de ketting geklonken zynde, in do zogenaamde ketting-baay te worden geplaatst en by provisie aan de gemeene werken dienst te doen onder de opper-directie van den fabriek ; terwyl den opzigter van de ketting-baay, na den ontvangst, die ordonnantie in een apart daarvan te bonden boek zal moeten registreeren en, na zulks, op dezelve bekend stellen : «ontvangen »en geregistreerd*', bekragtigende dit door zyn signature; en

494 1^03. W. A. ALTINQ.

welke gequiteerde ordoDnantie den gemelden substiloi te rug zal moeten brengen aan zyn officier om door demdvn daarvan by zyn collegie registratie te laten doen, len nutte en elucidatie van de agtergelatene familie en andere, die 'er belang in zullen willen neemen.

Art. 2. Dal, zo wanneer onder de voorsz. gecomdenmeerdeni sorteeren magten Europeanen of christenen, by articul 1 van den overbreng in het quartier g*eximeert, den competenten officier gehouden zal zyn om de zodanige van het publieke straf-toneel of uit 's Heeren boeyen direct door een tan zyne substituten, geadsisleerd van de nodige kaffers, te doen over- brengen op de equipagie-werff alhier omme aldaar in het blok of in de yzers gezet en onder oppassing van twee of meer kaffers gelaten te worden tot één a twee dagen daaraan, wanneer den aiibstitut een prauw huuren en dezelve» geadsisteerd vaa de nodige kaffers, overbrengen zal moeten na het eüaod Edam, zullende de kosten van het onderhoud deeaer deUn- quanten geduurende hun verblyf op de werff, zo wel ab die van het huuren van een prauw, g^bragt konnen wordea ten lasten van de Compagnie.

Art. S. Dat den competenten officier in het geval ab by articul 2, by den overbreng der ddinquanten na de werft by een apart brielje daarvan praealabel keonisse lal moeten geeven aan den commandeur en opper-equipagiemeester vaa de werff, dewelke daarop aanstonds order aan zyn bootamai zal moeten verleenen tot de acceptatie; terwyl gemelde officier, dien onverminderd, een ordonnantie op den oommandant van Edam zal moeten expedieeren om by den overbreng derwaards aan dien commandant te worden overhandigt, van innehoude ab op articul 1.

Art. 4. Dat die ordonnantie by den commandant, na het hem ter bande te stellene voorschrift, geregistreerd en daarna op het zelve zal moeten worden genoteerd deeae woorden: •ontfangen en geregistreerd", waar na hy zulks door syo handleekening zal moeten bekragtigen en die gequiteerde ordonnantie te rug moeten geeven aan den sobstitnl, dewelke

W. A. ALTINQ. 49B

zulkB te rug zal moeten brengen by zyn officier, die daar van (vide artkul 1) in het te hondene register by zyn collegie aantekening zal doen houden.

Art. 6. Dat in gevalle, waarin onder deese gerelegeerdens sorteeren dezulke, dewelke in voldoening aan de order van haar hoog Ëdelbedens verder na Banda, Ceilon, de Caab of eMers moeten worden gerelegeerd, den officier, die zulks iocumbeert en dewelke op het vertrek der scheepen derwaards hem attent zal moeten informeeren, zig in tyds zal moeten addresseeren aan den heer Directeur Generaal ter erlanging van de nodige ordonnantie op de scheepa-overheeden fet* overneemiag en weeder uitlevering ter gedestineerde plaatse van zodanige delinquant of delinquanten.

Art 6. Dat die ordonnantie meede zal moeten dicteeren, het geene op articui 1 is gezegt, roet ampliatie van het besluit van hun hoog Edelheedens, daartoe relatief.

Art. 7. Dat na die ordonnantie bekomen hebbende, den ddinqoant of delinquanten verder door een van des officiers substituten, bebooriyk geadsisteerd, van de plaatse hunnei* provisioneel verblyf afgehaald en met een praow, ten kosten van de Gomp® ingehuurd, zodanig op den geordonneerden bodem moeten worden overgebragt, alwaar de overheeden denzelven gesecoreert overneemen, de ordonnantie na luid derzelve agter in de monsterrol inneemen en daar na, op die ordonnantie voor den ontfangst en registratie getekend hebbende, dezelve aan den subslitut te rog geeven om door deese dusdanig aan zyn officier ter handen te worden gesteld, dte dezelve als dan by zyn collegie (vide articui 1 en 4) zal moeten doen inschryven.

Art. 8. De overheeden der scheepen en vaartuigen, dusdanig een gerdegeerde binnen hun scheeps-boord ontvangen hebbende, sullen op denzelven zorgvuldig agt moeten geeven, dat hy niet absent geraakt en, zulks dien onverminderd geschiedende of dat denzelven daar na sterft, hetzy in beide gevallen hier ter rheede of op de reize, zullen zy daarvan direct een geloofwaardig atlegt onder oftrte van den eed moeten doen beleggen en zulks alhier aan den officier, op wiens naam zy aan boord

496 1793. W. A. ALTINQ.

zyn gebragty en op de plaalze haarer destinatie aan deo officier aldaar moeten overgeeven, den eerstgeroelde officier om zulks by zyn collegie te doen regislreeren en den andere om die hewyzen over te brengen io raade van politie aldaar, dewdke dezelve lierwaaiils ten dienste van den officier, die znlk^ zal aangaan, zullen moeten toezenden om ook de regtstratif van deeze by haar collegie almeede te doen.

Art. 9. De gemelde overheeden zullen, by weeder aitleveriag van de aan haare waakzaamheid aanvertrouwde delinquanten, van den officier, die dezdve zal doen afhaalen, alvorens moeten vorderen een ordonnantie, waarop door den sabsütnt, die deeie ordonnantie zal executeeren, behooriyk zal moeten virorden gequiteert voor den overneem en ontvangst; eo zullen zy overheeden deeze quitantie by haar retour moeten overhandigen aan den competenten officier om als vorea by zyn collegie te worden geregistreerd.

Art. 10. Dat, wanneer eenige gecondemneerdeiis of andere suspecte persoenen ter dispositie van baar hoog Edelbeedeos van elders herwaards overgezonden of aangebragt worden, dezulke by provisie aan Iioord gesecureert zullen moeleo blyven, tot den advocaat fiscaal van Indien van de n^jecring order zal hebben bekomen tot overbreng na elders, ab wanneer hy die door één van zyn substituten, behooriyk geadsisteerd, met een prauw, ten kosten van de Compagnie ingehuurd, van boord zal moeten doen haaien en overbrengen moeten ter plaatze, door de regering aan hem bevoelen, mits daarvan aan -de overheeden of die geenen, uit wiens bewaaring zy wordeo overgenomen, verleenende behoorlyke quitantie; zullende gemeUe officier dien onverminderd verpligt zyn om van de dispositie van baar hoog Edelbeedens dan almeede kennisse te geeven aan die geenen, onder wiens opzigt en bewaring dezelve alhier gesteld zullen worden, en by verdere verzending van hier te handelen, als op articiri K, 6, en 7 is bevoelen.

Art. 11. Dat, om altoos het huishouden der gerelegeordens als met een opslag van een oog te konnen nagaan, de secreta- rissen van de beide collegien van justitie worden gelast tot bet

179JJ. W. A. ALTINÖ 49'?

formeeren van een alpbabetisch register^ ten einde daarin, zo

wel van de ter dood en de tot mindere straffe verweesene, — als

van die geenen, dewelke op order van de regeering worden

verzonden, — aan te teekenen, als:

t^ haare naam en toenaam, item gehad hebbende qualiteit;

2^ haare begaane misdaad;

3^ liaare ontfangene straffe;

4® in cas van relegatie, de tyd van dezelve.

En waar neevens zy dan teffens zullen moeten noteeren de nadere kennisgeving van de officieren, hier vooren aan- gehaald.

Art. 12. De op Edam ofinhetambacbtsKfnariiergepfaiatste delinqoanten komende te overlyden dan wel absent te geraken, zal de commandeur van het gemelde eiland en dé fabriek van tiet gemelde quartier aanstonds moeten ligten attest onder eede om zulks aan den competenten officier te overhandigen, die daar van dan insgelyks by zyn oollegie aanteekening zal moeten doen houden.

Art. 13. De commandant van Edam zal, wanneer by een gerelegeerde ontfangt en ook wanneer denzelve weeder afgehaald of ontslagen word, dan wel absent geraakt of aflyvig komt t£ worden, daarvan telkens, als zulks exteert, immediaat beboorlyk kennisse moeten geeven aan den boekhouder van dat eiland, ten einde ook deese iKsdiende een apart en nauwkeurig alpbabetisch boek kome te houden, en deese ontfangene berigten te konnen confronteeren tegens de besluiten van haar hoog Edelheedens, dewelke hem telkens door den gezworen klerk van de generale secretary zonder eenig verzuim ter registratie in dat boek zullen worden ter handen gesteld : en welk boek zal moeten inhouden: 1® naam en toenaam; V geboorte-plaats; 5* haare misdaad; 4^ haare corporeele straffe; 5® den tyd van haare relegatie; 6° de datums der sententie en het besluit der regeering;

hauat-bobi Dm. u. 93

498 17ed. W. A. ALTINQ.

7^ en den dag van haare aankomsl, weeder af haaling, larpilie, abflent-rakiog eo overlydeo, alle in aparte colommen. Art. 13. En laatslelyk, dal zoo wel den fabriek, ak den commandant en den boekhouder van Edam alle luaanla praecies van bet voorgevallene in de jongst {^passeerde mawi rakende de gemelde gerelegeerdens, rapport zullen moeten ism aan heeren eommissarissen-opzigters, onder wiens Avfuit- ment zy sor toeren.

22 Januari], Wtjzigiug van de voonchrifien voor di ^burgdyke samenleving'' van de Chineezen^ vasigesiM op 21 November 1760.

Ter taafel geproduceerd zynde een door den capitain en de lieulenants der Ghineese natie aan zyn Edelheid iugerigt adres, * waarby zy liebben te kennen gegeven, dat, daar de voorige capilaios en lieulenants badden nagelaaten ile door deeze regeering den 21''' November 1760 voorgeschreeveo 44 artieulen nopens de tezaanieleeving der Gbineeschen na den letter te executeeren, zy thans niet zouden kunnen overgaan

om daarvan een exacte observantie te vorderen zonder den

•

gemeenen man door een ongewoone rigeur te verschrikken en mismoedig te inaaken; dat zy daar en teegen, het op den voorigen, losbandigeu voet laaiende voortgaan, met biUykbeiJ de indignatie dezer regeeriug zonden verdienen; dat zy dus verleegen waaren, boe zy zig in deezen zouden gedragen, en dierbalven vermeenden welgemelde zyn Edelheid te moeten bidden om een gunstige informatie, of bet hoogst dezelven somtyds mogl bebaagen in voormelde 44 artieulen eenige verandering ten hunne behoeve of de onderiioorige Ghineeien te maaken, dan of dezelve, zoo als zy waaren, naauwkeorig zouden ifakoomen en of zy anders zonder strafbaar te worden daar omlrend de dus lang plaats gehad hebbende banddwyxe zouden mogen continaeeren ; zo is, by overweeging, dat de tydeo en omstandigheeden zeedert de instelling van de 44 artieulen merkelyk zyn veranderd en liet dus praefera bel zal zyn daarin

W. A. ALtlNÓ. 490

de door den gedagten capilain en iieutenaots voorgestelde veranderingen gevolg te laaten noemen, dierbalven goed- gevonden en verstaan by wege van aniplialie en alteratie te slatueeren :

1^ dat alle Chineeze mans^ersoons boven de 16 jaar oud, in

sleede van de by articul 1 gestelde ouderdom van 14

jaaren, in de maand January van ieder jaar bunoenaamen,

etc. zullen moeten opgeeven aan de wykmeesters of andere

campongs en wykhoofden, onder welke zy sorteeren, ten

einde gemelde opgaven vervolgens door de lieutenants

verzameld, aan den capitain gebragt en door deeze aan

den heer Gouverneur Generaal aangebooden worden;

*1^ dat voortaan, wanneer een jonk ter deezer rheede zyn

anker beefl laaten vallen, den sabandhaar en licentmeester

een boomwagter en den capitain der Cbineezen een boode

zal moeten zenden om dezelve te visiteeren en den anacboda

een naainlyst af te vorderen, hoeveel matroosen en hoeveel

passagiers zig aan boord bevinden, ten einde die lyst aan

den heer Gouverneur Generaal overhandigd worde: dat

voorts aan een grooté jonk 120 en aan een kleine jonk

60 briefjes voor niet moeten worden afgegeeven, als voor

de manschappen tot dies equipagie behoorende; en dat

iloor de overige manschappen ieder betaald zal moeten

worden rd' l^g» ter verdeeling op de bepaalde voet; dat

wyders de anacboda van zodanige jonk, wanneer zyne

opgave hiet ter goede trouw word bevonden, verbeuren

zal rd"^ 100, mitsgaders, wanneer ontdekt word, dat hy volk

clandestin op de eylanden of elders hier omtreeks heeft

uitgezet, gestraft zal worden na de gestatueerde ordre

by placaat^van den 23'° Juny 1758;

^^ dat, wanneer ergens questie of geschillen onder de Chinee-

schen voorvallen, een ider verpligt zal zyn navolgens de in

het 25"^ articul gemaakte verdeeling zyne klagten in te

brengen by den lieutenant, die over hem als hooM is gesteld,

en de lieutenants daarvan vervolgens zullen moetm kennis

geeven in de vergadering der officieren van de Chineesche

KOO 1^03. W. A. ALTINé.

natie, ten einde de capitain daanran aan den heer Gouver- neur Generaal de nodige kennis kan geeven; de overige articulen van voorsz. ordonnantie onveranderd Ie laaten en voorts ter betere bevordering der observantie yan voorsz. articulen dezelve te laaten translateeren in de Chineesche taal en dezelve te aflSgeeren op de gewooae plaatzen, mitsgaders aan het huis der Chineeze vei^erio; en by de boom en op de passers in de omme- en bovenlandeD.

25 Januari). Bepaling^ dal sommige administrateun jaarlijks den eed %van trouwe behandeling** moeOen afleggen.

In overweeging genomen zynde, dat de Comp* het rechl heefl om van haare dieuaaren zodanige zeekerheid te ver- deren, als met haar meeste belang overeenkoml, te meer zeedert eenige jaaren meenigvuldige klagten en suspicie vao gedreeven morshandel in die arlikulen, welke in den praesen- ten tyd van het meeste belang zyn, zyn voorgekomen ; zo is goedgevonden en verstaan voor het vervolg, zo door de ad- ministrateurs in de pakhuizen bezyden de waaterpoort, als die van de Westzyde en op Onrust en de Kuiper jaarlyks de eed van trouwe behandeling te laaten praesteeren, zo mei opzicht tot de koffy, als van de in gedagte administratieo ge- leeverd wordende peeper en thin, een ieder, zoverre hem zulks aangaat.

26 JanuarQ* Maatregelen tegen zeeroof.

Deze maatregelen, genomen naar aanleiding van een zeer uitvoerig plan, ontworpen door den gouverneur van Java's noord-oostkust, Mr P. 6. van Overstraten, zijn te gedetailleerd om hier opgenomen te worden.

Genoeg zij hier aan te teekenen, dat deze hunnen oorsprong vonden in de dagelijks toenemende «stoutheid" der zeeroovers langs Java's noordkust.

1793 W. A. ALTINQ. 501

1 Febinarij. Bepalingen nopens de verpleging van het regment Wurlembergers m Compagme's kcspUalen,

Is goedgevonden en verstaan voor het vervolg te bepalen, dat van alle militairen van het regiment van den Hertog van Wurtemberg, zo hier ter hoofdplaatze, als op welke andere plaatzen dezelve zig in Indien mochten bevinden, betzy officieren of gemeenen, die in Comp' hospitalen komen Ie geraaken en niet door hunne eigen practizyns verzorgd worden, aanComp* hospitalen voor practyk, medicamenten, etc. zal worden afge- geeven het volle tractement van gage, kost en randsoen geld, mitsgaders de ryst en arak, die door dezelve genoten word, of alles, wat eén ieder dienstdoende geniet, buiten huishuur der officieren en hetgeen voor onderhoud der geweeren verstrekt word, en dat den hospitalier zig daarmeede ook zal moeten levreeden houden, zonder iets verder tot lastra der Comp* op te brengen, betzy doodkist of begravenis ongdden, welke uit de drie maanden, die na het overlyden der gemeene nog worden Toldaan, gevonden zal moeten worden ; dat ten dien einde maandelyks de ordonnantien ter betaling uit Gomp' kassa in volgender voegen zal moeten worden ingericht:

E. Cassier.

Verstrekt uit 's Comp" kassa aan (de naam van den oom-

mandant) een somma van rd' bereekeneode

slnks nieuwe gecartelde ducatons, voor de maandelyksche

gagie en hetgeen verder is toegelegd, aan zoodanige

koppen van het regiment van Wurtemberg, als werkelyk dienst doen;

moetende de ordonnancien voor de ryst en arak al meede in zelver voegen worden opgemaakt;

voorts nog drie diergelyke ordonnantien,. als een van con- tanten, een van ryst en een van arak, luidende op naam van den hospitalier, met een lyst der zieken, die by hem gelogeerd worden, onderteekend door den commandant, dat die persoocen

50S 1793 W. A. ALTINQ.

waariyk in liet bospitasl zyn en de daarby gestdde dagen i ziek geleegen hebben, waarna liet geld» arak m ryst direci aan den hospilalier zal moeien worden afgegeeven ; mitsgaders hei hoofd der militie alhier te gelasten alle de voormelde ordonnancien, zo die van den Gommandant weegens de dienst- doende, als van den hospitalier omtrend de zieken te ooder- teekenen voor het in weexm zyn der daarby vermelde kopp»; en eindelyk de hospitaliera op de buiten comploireD, waar zig militairen van bet regiment van Wurlemberg bevinden, van de voormelde ordre circulair kennisse te geeven ten einde zig daarna te kunnen règuleeren. Zie ook 16 Mei 1793.

1 Febrnarij. Magtiging op hel college van Heemraden tol hél heffen eener belasting ad eene halve maand huishuur van de bewoners der Verburgsgrachl te Ba- lama lot het uitdiepen dier gracht.

Bedoelde bewoners hadden »dat fournissement zelve aao- geboden'\

8 Februarij. Afschaffing van den Compagnie" s paarden- stal te Batavia.

In aanmerking genomen, dat jaariyks voor de Comp* paar- destal, ongereekend t geen relatie heefl tot het korps dragonder lyfwagt, word bekostigd een capifole somma van rd' 10612 en dat dus noodzakelyk is, dat daar omtrent een schikking gemaakt worde, die strekke tot minder bezwaar van de Gomp'; zo is mits dien goedgevonden en verstaan (e be- palen :

1^ de verstrekkingen worden gedaan met ulttnfio der aan- staande maand Maart en daarvoor jaariyks uit Comp^ kassa aan de ordre van zp Edelheid af te geeven rd^ 5000, voor de helft in contanten en de wederhelft in papier geU, of

17Ö3. W. A. ALTINQ. U03

zoveel» als benodigt zoude zyn tot het onderhoud van de nodige rytuigen eo paarden ten diensten vin den heer Gottvemeor Generaal ;

aan zyn Bdelheid per taxatie af te staan de tans Gomp* weegen in de stal dienst doende twaalf manslaveB ; 5^ iosgdyks aan hoogst deielve af te staan de stallingen, koetziers-woning en wagen huisen, welke gebouwen, na aftrek van hetgeen door welmeUe zyn Edelheid jongst daaraan bekostigd is geworden ten bedragen van rd' 994» zyn waardig geschat een montant van rd' 1006 ; 4® alle de wagens, paarden, tuigen, welke tans ten dienste van den heer Gouverneur Generaal Gomp" wegen gebruikt worden, per publieke vendutie te laten verkoopen; a^ 'sComp* paardestai, in zo verre geen relatie heeft tot het corps dragonder lyfwagt, meede geheel af te schaCTen en ten dien einde:

a. de heer Directeur Generaal te verzoeken en qualificeeren om met dengeenen, welke daar voor het minste zal vragen, op de best mogelykste wyze een aeooord aan te gaan om te onderhouden de benodigde 36 paarden en derzelver eqnipagie, die in goede ordre zal worden overgeleeverd, voor de helmbardier, ordonnancen en trompetters, voor de door zyn Edelheid daarvoor ge- calculeerde somma van rd* 1606 : 7, iets meerder of minder ; 6. de wagenpaarden, die tans dienen tot afhaal van am- bassadeurs, predikanten en voor de eerst gezworen klerk, boerewagens, enz., zo wel te laten verkoopen als alle de wagentuigen, etc., die op de stal zyn en tot het een en ander gedtent hebben ; c. de sabandhaar en licentmeester te gehsten om by aankomst van ambassadeurs of gezanten van inlandsche vorsten te zorgen, dat tot hun plegtige inhaling in liet casteel, als verdere gehoorgovingen, geschikte ver- gulde wagens g'employeerd worden en daartoe jaarlyks aan hem uit Gomp' kassa te laten verstrekken een

504 1793. W. A. ALTINQ.

bondert ryksdaalders, voor de hdll in contanten en de wederhelft aan papier geld ;

d. welmelde heer Directeur Generaal al verder te venoekco en qualificeeren om met een der wagen-verhunrders te accordeeren tol de leverantie van een viragen ter afhaal van den predikant» die in de kaateels-kapelle de predik- beurt waarneemt, des mogelyk voor de door zyne Edelheid gecalculeerde somma van rd* 107:12;

e. aan den eerst gezworen klerk ter generaale setrèi

tary jaarlyks uit Comp" kassa Ie laten afgeeven een somma van rd' 325, voor de helft in contanten en de wederhdft aan papiere geld, om daar voor de nodige rytuigen in te huuren by geleegenheid nu hel rondbrengen van papieren by de lieeren leedeo deezer regeering;

f. de 20 paarden, die op het jaag-pad gehooren, doch welkers onderhoud onder de ongelden van 'sComp^ stal sorteeren, aan den baas jager te laten afgeeven en voor derzelver onderhoud, zo van fouragie als lyniging, item voor derzelver zeelen, stangen en touwerk voor toomen en vmt verder tot derzelver geringe gebroikl word, aan den gedagten baasjager toe te leggen 's jaars rd* 63B : 24, mitsgaders tot suppletie van de paarden, welke crevceren, bovendien 'sjaars rd' 68: 36 of te zamen rd' 704 : 12, te betalen maandelyks met primo van ieder maand ter somma van rd* 58 : 33 ; mitsgaders den commandeur en opper-equipagemeester te gelasten om het nodige opzigt te houden en zorge te dragen, dal voormelde 20 jagers-paarden steeds in getal er zyn en voor die somma behoorlyk worden onderhouden en ten allen tyde tot den dienst bekwaam zyn, en dien volgende ook de maandelykscbe ordonnantie tot verstrekking van voornoemde rd' 68 : 35 te teeke- nen voor hel in weezen zyn en het goed onderhoud van de in deeze gemelde 30 paarden; en wyders tot onderhoud en oppassing van gemelde jagers paarden te

W. A. ALTINQ. 505

doeo dienen de 13 stak Comp^ da ven, die op den 34^ April 1792 Toor het jaag-pad bepaald zyn.

8 Februarij. Voorwaarden van zekere uilbesteding.

Om der curiositeits wille en als een bewijs, hoezeer de toestanden te Batavia sedert veranderd zijn, wordt aan de bewuste voorwaarden hier een plaatsje ingeruimd.

De Compagnie is van meening aan den geenen, welke daar voor hel minste zal vragen, aan te besteeden het volgende: t® het stallen en behoorlyk voorzien van voeder lot seven en dertig ordinaire bossen gras en vier ponden pady ieder paard des daags, item beslaan, hoeven uitsteken, doen wassen en verdere reiniging van roskammen, borstelen, en wat al meerder tot het behoorlyk onderbonden van paarden nodig is, van ses en twintig rypaarden, voor en ten diensten der bediendens van zyn hoog Edelheid den heer Gouverneur Generaal, namentlyk : 16 voor de helmbaardiers, 6 » » ordonnances, 4 » • trompetters, moetende den aanneemer alle de tot die vereyschtens nodige gereedschappen zelve bekostigen; V het aankopen van volwasse, jonge en sterke paarden, die behoorlyk gedresseert zyn of ten eersten moeten gedresseert worden voor eige reekening, wanneer door sterfte, ziekte, lammigheid, of wat ook een paard onbekwaam zoude kunnen maaken, aan dit getal mogte koomen te mankeeren, invoegen er altoos het voormelde getal van ses en twintig volwassen, jonge, sterke en behoorlyk gedresseerde paarden, of in gebruik moeten zyn, of tot gebruik op de stal gereed moeten staan om, wanneer een helmbardier, or- donnance of trompetter een derzelven komt te vragen, dat aanstonds kan worden afgegeeven met al hetgeen tot deszelfs ry-equipage nodig is, excepto pistoolen ; 3^ het repareeren en in goede order houden van de voor die ses

S06 '793 W, A ALTINQ.

en 1 win lig {Marden benodigde holsters, toawerken, sadeis, hoofdstellen, toornen, stangen, pistoolholsters, slygbeafels en de daartoe behoorende rieiQen, chabrakken, g&rdels, slaartriemen met bet daartoe behorende yzer-besbg ^ gespens en wat verder tot het tuig van voormelde ses eo twintig ry-paarden is behorende, zullende zorg gedragen worden, dat het geen by de aanvang van deeze aanneemiog, zo omtrend de paarden, als tuigagie word over getranspor- teerd, alles, schoon de tuigagie niet nieuw, egter in een goede en bekwame order is; en by mankement van dien zal het aan den aanneemer vrystaan die goederen van de hand te wyzen, zullende by de overgave, zo wd van de paarden, als van de equipagien, van alles een behoorlyke inventaris gemaakt worden; 4® het bezorgen van een goed en behoorlyk g*eqiiipeerd rytuig, zodanig als de predikanten gewoonlyk van hun eygeo gebruiken, om vroegtydig te zyn voor de wooning van dien leeraar, welke den dienst in de casteels capelle staat te verrigten, zo wel op de ordinaire» als extra-oidinaire beurten, om denzelven af te haaien en weeder terug te brengen, waar voor telkens of by ieder predikbeurt zal genieten een ryksdaalder en twee en veertig stuivers, dog ook zal verbeuren een somma van tien ryksdaalders voor ieder rys, dat daar aan zal mankeeren, het zy door eigen toedoen van den aanneemer, dan wel van zyne bedieodens. zo vrye perzoonen, als slaaven; 5® zullende de voormelde toegezegde en te verbeurene somma's betaald worden voor de helft in papiere waarde, vry van ordonnantie-geld of hel half percento voor den groot casi^ier. Alle, wie hier toe geneegen is, dan wel nadere onderrichting begeerd te l)ebben, kunnen zig vervoegen by den heer Direc- teur Generaal, als van weegens de Edele hoge lodiascbe regeering gequalificeerd geworden zynde om daar omtrent te conditioiieeren en te conlracteeren, moetende de opgavens hier toe geschieden uylerlyk voor den 16 Maart 1793, ten eyude die geeneu, aan welke dil onderhoud zal worden aan-

W. A. ALTINQ. 807

besteed, voor den SO Maart 1795 daar van kan worden ge^ informeerd om by den aanvang van alles, wat tot het behoorlyk voldoen van deeze door hein als dan aangenomene conditien vereyscht word, voorzien te zyn.

Verdagt weezende van geassisteerd te moeten weesen met twee borgen, die sig, zo wel als den aannemer, tot het na- komen van de hierinne bepaalde conditien koome te verbinden.

En zal deeze aanbesteeding en aanneeming by provisie geschieden voor neegen maanden of van primo April tot ultimo December 1793.

Aannemer vras de kapitein-luitenant der dragonder-lyfwacht voor 450 rijksdaalders per maand (ResoL 26 Maart 1793).

4" Februarij. Prijs-bepaling van rijst.

Naardien de schaarsheid van ryst onder de gemeente nog dagelyks toeneemt en de verkoop van 3 lasten 's daags op de markt tot gerief van de schamele gemeente niet toereikende is, zo is goedgevonden en verstaan voortaan dagelyks teegens de bepaalde prys Comp" weegen te In ten verkoopen 4 in ^teede van 3 lasten ryst.

En by deeze gelegendheid in consideratie gekomen zynde, dat diversche verkopers van ryst by de kleine maat zich niet ontzien om in het teegenwoordige gebrek aan dien korrel bonne ryst te verkopen en dit allezints strekt tot nadeel van de goede ingezetenen, zo is tot weering van zulke ongeoorloofde practycken goedgevonden en verstaan de prys van de ryst, die by de kleine maat verkogt word, uiterlyk te bepalen en te stellen op 18 stuivers contant voor degantang van 137$ S, de mindere of kleindere maat naar evenreedigheid van gemelde prys; en mitsdien elk een, die, zo wel binnen de stad, als in de voorsteeden, in den omtrek van dien, mitsgaders in de bovenlanden, zich met het verkoopen van ryst by de kleine maat emeeren, by een biljet ernstig te gelasten zig daarna slipt te gedragen en dus, niet alleen by verkoop geen hooger

SOS 1793. W. A. ALTING.

prys Ie neemen, maar ook hunne in voorraad hebbende ryst aan de gemeente te verkopen, op poene» dat by onldddung van het contrarie, by geweigerde verkoop of verkoop teegen een hooger prys, voor de eerste maal de by een ieder gevooden wordende ryst publiek op de ryst-bazaar zal worden verkogt teegens 8 stuivers de gantang, milsgadtrs dat de overtreeders voor de tweede maal rigoureuselyk zullen worden gestraft, helxy met confiscatie der gevonden wordende ryst, als arbilraire correctie na bevinding van zaaken ; en ten dien einde de olücieren van justitie uildrukkelyk te recommandeeren om nauwkeurig Ie letten, dat de ingezeetenen liet effect der voormelde schikking genieten, en by eenige klagten dient- weegen direct de nodige redresse te bezeilen. Zie ook ^ Februarlj 1793.

8 Februari] • Regeling ten aanzien van de kamer der O. ƒ. Compagnie^ voor welke men bij indiensttreding in Indiê moest geboekt worden.

Op de gegronde bedenkingen van bun WelEdde hoog achtbare, dat de kamer Amsterdam door de betaling van alle maandgelden van lieden, in Indien voor gedagte kamer in dienst genomen wordende, te zeer beswaard word, en hoogst derzelver gegeeven ordre aan deeze regeering om tot wegnee- ming van de hiervan plaats hebbende dispariteit te dieoen van haare consideratien; is goedgevonden en verstaan te rescribeeren, dat men na aanleiding van het geadvanceerde door hoogst dezelve vermeend best te zullen zyn, zo bier, als op de buiten-comptoiren te statueeren, dat de geene, welke in Indien zullen worden aangenomen, niet alleen voor de kamer Amsterdam zullen moeten worden bekend gesteld, maar ook geboekt zullen moeten worden voor de kamer Zeeland en de kameren van het Zuider- en Noorder-quartier, en dat daar omtrend de volgende schikkingen zullen in agt genooooeo worden, namentlyk, dat alle diegeenen, wdke zeedert primo January in dienst zyn aangenomen, zo wel als die, welke tot

17dS. W. A. ALtiNd. i$Od

ultimo December 1800 in dienst zullen genomen worden, zulleo moeten bekend gesteld worden voor de kamer Zeeland ; dat vervolgens alle die geenen, welke in den jaare 1801 en 1802 in dienst aangenomen worden, bekend zallen moeten worden gesteld voor de kamer Delft; die, welke in 1803 en 1804 worden aangenomen, voor Rotterdam ; die, welke in 1805 en 1806 worden aangenomen, voor Hoorn; en die, welke in 1807 en 1808 worden aangenomen, voor Enkhuizen; dat voorts alle d^eenen, welke in 1809 en de vyftieii volgende jaaren, te zaamen 16 jaaren achtereen, in dienst worden aaogeaomen, zullen moeten worden bekend gesteld voor de kamer Amsterdam en zo vervolgens weeder agt jaaren voor de kamer Zeeland en gelyke agt jaaren voor de kamers van het Zoider- en Noorder-quartier : mitsgaders deeze schikking, wyl deeze regeering zig mag vleyen, dat deese overeenkomstig is met de intentie van bun WelEdele hoog achtbare, en in hoope vao hoogst derzelver goedkeuring, dadelyk te introduceeren en mitsdien het opper-hoofd van het generaale soldy-comptoir alhier en de soldy-boekhouders op de respective buiten-comp- loiren te gelasten dezelve stiptdyk te observeeren en volgens dezelve alle degeenen, welke zeedert primo January 1793 in dienst aangenomen en zeedert geboekt zyn voor de kamer Amsterdam, over te schryven op de kamer Zeeland.

12 Februani. Verbod tegen het stoken van arak te Batavia gedurende twee maanden.

Uit een rapport-verlmal van leeden in 't collegie van Scheepenen deezer stad gebleeken zynde, dat de voorraad van arak in acht branderyen, sorteerende onder de jurisdictie van dat coOegie, op den 10^° deezer maand heeft bestaan in 685 leggers.

En voorts uit een extract uU de resolutie van Heemraaden der Bataviasehe ommelanden van den 30*^ January jongstleeden oonsteerende, dat in 12 branderyen, gehoorende onder de jurisdictie van hun Eerwaardens, bevonden is een voorraad

KtO 1793. W, A. ALTlNÓ.

van 1018 leggers; zo is goedgevonden en verstaan daarmi deeze notilie te houden en de eigenaars of buurders der araks-branderyen, uilhoofde der ruime voorraad van arak eo wyl de schaarsheid van ryst by een aanhoudend siookeo noch meerder zoude toeneemen, ie gelasten met het stokea van arak te supercedeeren tot ultimo April naastkomende.

^ Februarij. Nadere regding van den rijst-verkoop van RegeritigstDege te Batavia,

Mits de meer en meer toeneemende schaarsheid van ryst onder de gemeente en de aangetoonde noodzakelykheid is goedgevonden en verstaan, in steede van de, ingevolge bel genoteerde by de resolutie van den 8'° deezer, bepaalde vier lasten, voor het vervolg op 'sComp'' ryst-liazaar tot gerief van de behoeftige ingezeetenen dagelyks, de Zondag niet uitgesloteo, uit Comp* voorraad hy de halve gantang te laten verkoopen 5 lasten voor de liepaalde prys van 6 stuivers de ganlang, met de bepaling nogthans, dat daarvan een gedeelte aan de vragt by de Jassenbnig zal worden verkogt ten behoeve van de inlandsche christenen en derzelver slaven, na male vanhnnoe benodiglheid, ten einde te praevenieeren de ongeleegendheeden, die veroorzaakt kunnen worden door de toeneemende meenigle van kopers op de bazaars; mitsgaders tot gecommitteerdens by den verkoop van ryst aan de Jassenbrug te benoemen deo barger weesmeester, Jacobus van Alten, en den burger Heemraad, Paul Bergman, door welke de daarvoor inkomende gelden zullen moeten worden ontvangen en verantwoord, terwyl decapilain der inlandsche christenen, Nicolaas Everhardus Symons, zorg zal moeten dragen, dat van de ouder de wagt van de Jassenbrog sorleerende manschappen 's daags by den verkoop van ryst aldaar eenige present zyn tot teegengang van ongereegeldheeden.

En, dewyl ook minder liehoeftige ingezeetenen door de algemeene schaarsheid van ryst zich in groote verleegendheid bevinden om zich van het nodige voor hen en hunne slaven te voorzien, wyl daarvan by particulieren geen inkoqp kan

W. A. ALTINÓ. 8tl

geschieden, en hel restant by de Cimip^ voor de verstrek kingen, die gecalculeerd kunnen worden, dat tot ultimo May aanstaande nodig zullen zyn, ruim toereikende is, zodanig, dat de gemeenite daarvan met gerustheid geriefd kan worden ; zo is wyders goed- gevonden en verstaan dagelyks uit het graan-magazyn aan de iogezeetenen ryst te laten verkopen aan ieder huisgezin van V4* '/i ^^^ ^n kojang, na mate der benodigtheid voor een maand, voor den prys van rd' 65 contante zilvere spetien de kojang van 3200 8, mits behoorlyk in geschrift, onderteekend door het hoofd van het huisgezin, opgave gedaan wordende van het getal der koppen, tot het huisgezin behoorende, wyl zonder het zenden van een zodanig bewys geenen verkoop zal mogen geschieden.

Dan, naar dien die adsistenlie vooniamentlyk geschied om voor te komen en teegen te gaan, datdemin belioefligengeen toeviugt behoeven te neeemen tol dal gerief, welke behoeftigen op de bazaar en by de Jassenbrug genieten, is verder nodig geoordeelt een ieder te waarschouwen, dat niemand, wie by ook zy, die niet nodig beeft de ryst van de Comp* op de bazaar of aan de Jassenbrug te koopen, zal venuogen of zelfs hunne slaven or een ander voor bun derwaards te zenden, sub poene, dat by ontdekking van dien de zodanige verl)euren zal telkens een boete van rd' K ten liehoeve van de armen en dat, by aldien bevonden werd, dat de slaven op de bazaars of aan de Jassen- brug komen ryst te kopen buiten voorweeten van hunne lyfheer of lyfvrouw, zodanige slaaf of slavinne strengelyk aan de paal gegeezeld en voor den tyd van zes maanden in de ketting zal geklonken worden om zodanig geduurende die lyd by buune lyfheer of lyfvrouw te dienen.

En voorts de respective officieren van justitie te recomman- deeren om nauwkeurig te letten, dal de als voormeld gestelde vooniening promplelyk worde geobserveert en te zorgen, dat daar omlrend geene misbruiken plaats vinden.

Om ook verzoeker L te zyn, dat met de voormelde gearresteerde verkoop van het graan-magazyn na de intentie gehandell en de daar omlrend gestelde ofdre sliptelyk geobserveert word, is

KIS 179è. W. A ALTlflÖ.

wydere goedgevonden en verslaan daartoe ie recommandeer»! de opper-koopman en afgaand opper-hoofd van den handel op Japan» Petrus Theodorus Chasse, en den koopman en pakhuis- meester van gedagte, Goenraad Jonas, met last om dagdyks in gedagle pakhuizen present te zyn en van de verkogt wordeode ryst by een apart boek pertinente aanteekening te hoaden, roet bekendstelltng der naamen, etc, door wien dezelve is afgehaald geworden, mitsgaders de daar voor inkomende contanten te ontvangen en te verantwoorden.

4^. Februarij. Wijziging van hel iniMnend regi op lijnwaden en zijden sloffen.

In aanmerking genomen zynde, dal een hardigheid zoude zyn, indien Gomp' goede ingezeetenen, ingevallen datzyhunoe goederen van elders met Gom p' of hunne eigen scheepen niel kunnen afhalen en dus genoodzaakt zyn toevlugt totscheepeo van vreemde natiën te neemen, in dat geval gepriveerd zooden zyn van het voorregt, dat hen boven vreemden is toegekend. en ook bovendien een stremming in den vryen handel zoude veroorzaaken ; zo is goedgevonden en verstaan voor het verrolg te statueeren, dat by aanbreng en invoer van lywaten en zyden stoffen van de West van Indien door scheepen van de Comp" of van Gomp' onderhorigen betaald zal moeten worden 6 pro- cent van de uitkoops-waarde, na een billyke taxatie van den pachter, en dat in zelver voegen by aanbreng met scheepen van vreemde natiën van lywaten en zyde stoffen, welke in eigendom toebehooren aan onderhorigen van de Gomp* of die voor reekening en risico van dezelve worden .overgezonden (hetwelk den pachter echler ten genoegen, des noods onder praesentatie van eede, door de eigenaars van zodanige, door vreemde scheepen aangebragte lywaten en zyde stoffen zal moeten worden aangetoond) niet meerder dan 6 procent zal behooren voldaan te worden — doch dat van alle andere, door scheepen van vreemde natiën aangebragt en ingevoerd wcurdende lywaten en zyde stoffen zal moeten worden betaald 8 procent

1te3. W. A. ALtlNÓ. 81 S

van de uitkoops-waarde, almeede na een billyke taxatie door den pachter ; — en voorts de gemeente daarvan by billet kennis te geven.

19 P«WnT|| 1 Masrt

Instructie voor de opper^, onder- en derde- meesters^ bescheiden op Compagnie*s schepen ter reede Batavia en bij de eilanden Onrust en de Kuiper.

Art. 1. Alle opper, onder en derdemeesters, dewelke op de scheepen en mindere vaartuigen, leggende zoo ter deezer rheede, als ten eylande Onrast en de Kuiper op stroom en aan de hoofden aldaar, — wel verstaande, de zulke, die niet in lading of lossing leggen, — bescheiden zyn, worden mits deezen gelast voortaan permanent op hun bescheyden bodem te blyven, zonder aan de wal te mogen komen, anders dan met consent van het hoofd van de chirurgie, onvermindert nog- tans, dat hy, die aan de wal met consent gekomen zal zyn, des avonds met het sluiten van de boom zig wederom na voorschreven zynen bodem zal moeten begeeven en aldaar vemagten, op poene, als na bevinding van zaaken bevonden zal worden te behooren.

Art. 2. Alle ordonnantien van verstrekkingen van medica- menten en wat daar verder ten diensten der zieken aan boord word gerequireerd, zullen, alvoorens die Ier onderteekening en authentisatie van den geenen, aan wien zulx incumbeerl, worden aangeboden, moeten worden gebragt by heeren com- missarissen-opzigters over het departement van de equipagie werf, ten einde by haar Edelens geresumeert en voor gezien getekend, mitsgaders daar na des te beter de nodige op en toezigt gedragen te konnen worden, dat dezelve medicamenten, etc. tusschen de wal en het schip niet absent komen te geraken, maar dezelve goed, deugdzaam en in voldoende quan- titeyt met er daad aan boord gebragt en ten diensten der zieken gebruikt worden.

Art. 3. En dat, in gevalle van gebrek van een voldoend aantal meesters voor alle de scheepen en vaarthuigen, de

tUUAT-MHE Dm XL 33

KI 4 1793. W. A. ALtlNÓ.

meester, die bei naast by een schip ts, waarop zieken uo beord xyn en geen meealer gevonden wefdt, op de eereie erlangde kennisse zig immediaat na zodanig een boden zal begeeven en den zieke de nodige huipe toebrengen zal moeten, daar by dagelyks, ten minsten tweeniaalen, na vereyscli nn zaake continueorende tot derzelver herstd of aankomst ran een meester, die op zoodanig een bodem daar na geplaatst zal worden.

19 FabnurU 1 Maart

Instrtêclie voor de kapUems^ onderoffióereH en matrozen, liggende met Compagnie^s gdiepen ier reede Batavia of b^ de eilanden Onrust en de Kuiper.

Art. 1 . Alle capitains en geaagvoerders, beneTens alle de andere offieteren, de boots- en schielieden, constapels, botteliers en hun lieder maats, quartiermeesters» matroaen en generalyk alle ende een ygelyk, dewelke op de scheepen en mindere vaarthuigen, leggende zo ter deezer rheede, ab ten eylande Onrust en de Kuyper op stroom en aan de hoofden aldaar, — wd verstaande, de zulke, die niet in lading of lossing leggen, — bescheyden zp, worden mits deezen gelast voortaan penna' nent op hun bescheyden bodem te blyven, zooder aao de wal te mogen komen, anders dan met consent van den commandeur en opper equipagiemeester, onvermindert noglans, dat by, die aan de wal roet consent gekomen zal zyn, des avonds met het sluiten van de boom zig wederom na voo^ schreven zynen bodem zal moeten begeeven en aldaar ver- nagten, op poene, als na bevinding van zaken bevonden al worden te behooren.

Art. % Ook worden voorschreeve capitains of gezagvoerders almede gelast en gequalificeerd omme met mede weeten en toestemming van haare capitain lieutenanls of tweede van des bodem (waar van telkens voldoende zal moeten censleereR) alhier aan de wal in huur aantenemen een aantal van IS a 14 Javasche zeevarende, nevens een mandadoor over dezelve, op die wyze, aU> zulx by de parlicuiiere vaart bekend en in ge^

W. A. ALT1NQ 816

broikt is, en dat tegens een bezolding van It ropyen Toor den inandadoor en 7 ropyen voor den gemeenen, boven en l)ehalven nog 50 8 ryst per kop, 's maands.

Art. 3. Wyders zullen deze Javasche huurlingen permanent op die scheepen moeten blyven^ waar op zy in dienst zyn aangenoonien, en niet van dezelve geligt of op eenige andere lH)dem geplaatst mogen worden, dan met consent van heeren commissarissen opzigters over het departement van de equi- pagie-werff.

Art. 4. Gemelde overheeden zullen verpligt zyn om dit getal van 12 a 14 gemeene en een mandadoor, zooveel maar immer mogelyk, compleet te honden en haar in het scheeps- werk doen onderwyzen met een gepaste bescbeydenheyd.

Art. K. Ook zullen zy, overheeden, gehouden wesen van he^ gestadig aanwezen en de verrigtingen van deeze by haar aangenomene Javasche zeevarende aan hun scheeps boord te houden exact journaal of aantekening, evenals zy in alle andere voorvallen versclmldigd zyn te doen, wanneer zy elders op een rfaeede ten anker leggen.

Art. 6. Bn om deeze lieden dagelyks meede iets in handen te doen hebben om hunne nooddruft in te kopen zullen zy, overheeden, aan dezelve, eveneens als omtrent de Enropeesche zeevaart plaats vind, aHe tien dagen verstrekken, te weeten 50 stuyvers voor den mandadoor en 40 stuyvers voor yder gemeene man, bniten de reeds bepaalde 50 9 ryst, en dit oDverroindert omnfe, zoo by aMien zy om de drie maanden, min of meer, egler nog betaling begeerden van de resteerende gelden, die zy na aftrek van deeze maandelykse verstrekkingen te goed zullen hebben, hetzelve als dan aan haar almeede zal tïïoeten worden afgegeven.

Art. 7. Meergemdde overheeden zullen van hunne aan boord werkelyk in dienst zynde Javasche zeevarende altoos precies den eerste, den elfde en den een-entwintigste van de maand aan den commandeur en opper-equipagiemeester moeten bezorgen een acourale »naamroU met de lyd van hun verblyf aan boord, zoo by haar beyden, als by den

K10 1793. W. A. ALTINÓ.

mandadoor van die Javanen ondertekend, on waar op dan ten alleispoedigsteu het haar compelerende kostgeid na boord gezonden en aan die zeevaart, len overstaan en ondertekeniog van baar overheedeu en den gemelden mandadoor, gedislribueerl zal moeten worden.

Art. 8. Terwyl laaUtelyk die uitkeering om de drie maaadeD, min of meer, van hunne overige te goed behouden gagie, des gevordert wordende, mede invoegen voormeld zal moeten worden verstrekt.

Zie ook 26 September 1794.

22 Februaiij. Maatr egden in hel belang van hd garnizoen ie Batavia.

Is goedgevonden en verstaan: 1^ de ondervolgende, vaste posten op de wallen, welke lans door Europeesen en inlandsche militairen bezet wordeD, io te trekken en de daarop vereischt wordende schildwachteo van de naaste poort-wagten te doen stellen, als:

op de punt Enckhuizen van de wagt der Rotter- dammer poort, op de punt Zeeland van de Diest poort, op de punt Groningen van de Vierkants poort, op de punt Zeeburg meede van de Vierkants poort, op de punt de Diamant van de kasteels wagt, op de punt de Paarl van de Water poort, en op de punt de Robyn van de kasteels wagt; 2^ de inlandsche militairen, welke lans de posten Byswyk en Noordwyk bezetten, al meede in het guarnisoen te halen dienst doen en Ier bezetting op eerstgemelde post Ryswyk in de voorste barakken te plaatsen 60 koppen van de op Meester Cornelis bescheidene militairen van het regiment van Wurtemberg onder hunne officieren, uit welk getal by verwisseling dagelyks zo veel ter bezetting van de post Noordwyk zullen moeten gezonden worden, als voor die post nodig zullen zyn;

W. A. ALTINd. 817

3' ter bevordering van de gezondheid van het volk het guarnisoen te verplaatsen aan de nieuwe wagt, als ruim genoeg zynde om het tans aan handen zynde getal Europeesche militairen te logeeren;

4^ de militairen, die inden aanstaanden uit Nederland arri- veeren en alhier eenelyk eenige dagen uitrusten om als dan naar de veldschans Meester Cornelis te marcheeren, in steede van aan de nieuwe wagt, voortaan in de barakken aan de Diest poort, als daartoe zeer geschikt zynde, te plaatsen ;

5° het hoofd der militie qualificatie te verleenen om de vier compagnien inlanders te brengen lot 1 20 koppen gemeene, ieder compagnie, en daartoe zo veele manschappen aan te werven, als tot voltalligmaaking van dit getal zullen nodig zyn, onder die bepaling nogtans, dat by aanbreng van Europeesche militairen uit Nederland die compagnien als dan na eevenreedigheid moeten worden vermindert;

6' de dragonder lyfwagt van den heer Gouverneur Generaal, welker casernes in het kasteel zyn, te verplaatsen op de post Ryswyk en ten dien einde de fabriek, Jacobus Antho- nius Byvanck, neevens den capitain-lieutenant en cheffvan dat corps, Gabriel Manoth, te gelasten een plan op te maaken Ier opbouw van een geschikte verblyf plaats voor 50 koppen en een stalling voor 60 paarden, neevens de daartoe gehoorende bygebouwen, met opgave teevens van de ongelden, welke tot het een en ander zullen moeten bekostigd worden;

7* te approbeeren een ontworpen ordre, op hoedanige wyze de wagt-parade in het guarnisoen alhier optrekken en gebonden moet worden, en voorts die ordre meede by deeze te insereeren:

ORDRE op hoedanige wyze de wagt-parade in *i guarnisoen optrekken en gehouden moet worden.

1* Wanneer de wagt-parade van alle corpsen, zo cavallerie, infanterie (zo wel Europeesche als inlandsche) en arthil-

518 1793. W. A. ALTINQ.

leriflten op het guaniisoen parade-plaate gekomen zjn, so buit de onder-major of die geenen, welke de functie daarvan doet» het geweer op schouder neemen en commandeert verders :

geeft acht om de wagt te formeeren, op welke commando den man van de linker vleugel voortreed ;
gramidiers regts-, musketiers links-om, formeert de wagteo, waarop cavallerie met de granadiers regtfrom en.de musquettiers met d'arthillerie links-om maakeo;
op het commando van marsch koomen alle wagtdoende officieren en onder-officieren en corporaals voor bel front in drie gdeedereo, te weeten: de officieren in het eerste, de onder-officieren in het tweede en de corporaals in het derde gelid, dit geschied zpde, word gecommandeert : halt, front.

2^ Als dan ziet de onder-major na, of het bepaald getal corporaals zig present bevind, en deelt dezelve ieder by hunne wagten; dit gedaan zynde» commandeert decorporaal: marcheert na uw plaats, moetende vervolgens den adjadaot van de infanterie van het corps, dat dien dag de regtervleugei heefty de wagten volgens de bepaalde sterkte afdeelen, zorg dragende, dat de corporaals by derzelver wagten ingedeelt worden; intusschen ziet den onder-nomjor, of bet getal officieren en onder-officieren present is, noemt dan een ieder, welke wagt by beeft, en laat de naamen der officieren en verdere commandanten der wagten opschry- ven om zulks in *i rapport te kunnen zetten, moetende diergelyke twee rapporten opgemaakt worden, een voor

den Gouverneur Generaal of die geene, welke ( ') en de

corporaals, en doet rapport van het nieuws, dat zeederl de voorige dag of by dezelve corps is voorgevalleo; intusschen laat den onder-major een kring door de onder-officieren en corporaals van de ordre-week formeeren, waarna de commandeerende officier met den commandant der corps zig in den kring vervoegd en aan hun de nodige

(') Hiov is ia het origineel iets we^^ielcteii.

W. A. ALTING. |tl9

ordres aytgeeft ; ayi den kring gekomen zynde. Iaat ieder commandant deese ordres door ayn adjudant opacbrjven, die dezelve aan de onderoffieieren van sy n oorps nylgeeft en die zalks weederom direct aan hunne officieren van de compagnie overbrengen, waarna de parade geftyndigt is. 10^ Alle officieren, hoewel dezelve niet op de wagt trekken of lot eenige andere dienst gecomnuindeert zyn, moeten egter dagelyks op de parade komen in deraelver volle monleering, waarvan hy zich niet moge exciiaeereii als na bekome peimi8sie van degzelfs commandant, hetwelk dan op het dagelyks rapport moet gemeld worden.

23 Februarij. Regelingen nopens den kaarteihmakers' winkel te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan : 1® de administratie van de kaartemakers-winkel alhier, waar- onder die van het compas en uurglas>m«ikers meede sorleerd, te laten continueeren onder : 1 baas,

1 meesterkn^, d kaartemakers, S compasmakers,

2 unrglasmakers, alle Europeesche, zo ter ontvangst der kaarten als anderzints van de aankomeqde scheepen, als voor de weeder afgave van hel benodigde aan dezelve ;

V den baas der kaartemakers te gelasten en te qualificeeren om nnls bel gebrek aan een Europeesche meesterknegt en de hier boven bepaalde 6 andere koe^ts, waarvan tans geen een aan handen is, onder de zeevaart te informeeren, of er geen te vinden zyn, die zich tot dit metier willen engageeren en hoop hebben van met er lyd zig hierin bekwaam te maken;

5^ beeren commissarissen opzigters te verzoeken en qualifi- oeeren om de presente vyf, op die winkel bescheidene inlandsche leerlingen, die van geen verwagting zyn, uit

BSO 1793. W. A. ALTINQ.

den dienst Ie stellen en weeder andere in te hann» teegens rd* 10 per maand; 4* de commandeur en opper-eqnipagiemeester te gelasten om een stel slapers der kaarten van de groote Oost na Java te zenden en vomis de ministers aldaar aan te scbryi^ om jaarlyks, by provisie tot nadere ordre, daarvan op het marine school te doen vervaardigen 210 stuks, ten einde deielve na gedaane confrontatie en collatie door den eersten informator en by hem onderteekend, herwaarts te le&deo om daarvan alhier het nodige emploi te maaken, met qua- lificatie aan gedagte ministers om voor de vervaardiging derzelve jaarlyks ten voordeele van de meesters aan de school af te langen een bedragen van rd' 300 en voorts zooveel papier, verfstoffen, penceeleu, etc te eysehen, als daartoe benodigt zullen zyn.

28 Febrnarij. Regeling amlrent de pachlers van de» Boom en van de lijnwaden.

Naar dien de pachter van de in- en uitgaande rechten of de Boom sustineert, dat de van de West van Indien aangebrsgl wordende koussen en alcatyven niet gebooreii onder de jongst opgeveilde pacht der ingevoerd wordende Westersche lywalen en dat dus als een gevolg daarvan de thol-geregtigheid aan hem en niet aan de pachter van de lywaten coropeteerd; en de laatstgeraelde pachter daar en teegen vermeend, dat wel deegelyk aan hem die thol competeert, omdat voor de koussen en alcatyven eeven zowel, als voor de lywaten, voor heen bnileo bemoeienis van de booms-pachter de bepaalde recognitie aan de Comp* betaald is; zo is, wyl zy beiden teevens venogt hebben, dat deeze regeering dit hun verschil mogt decideeren, goedgevonden en verstaan tot ampliatie van de conditién, waarop de pacht der lywaten is opgeveild, te bepalen, dat de pacht der van de West van Indien aangebragt wonlende koussen, alcatyven en het cattoen voortaan door den pachter der lywaten zal worden geheeveii, zonder dat de pachter van

W. A. ALTINQ. 521

de Boom op die geregtigheid eenige aanspraak zal mogen maaken, en zulks op fundamenl van het 2« articul van de conditien voor de pacht der in- en uitgaande rechten, waarby gezegt word, dat de pachter van de lywateu, zyde stofien, koussen, het katoen en de Bengaalsche alcatyyen geen tbol zal mogen beffen, maar dat de bepaalde recognitie in Gomp* kassa moest voldaan worden, en het dus van zelve spreekt, dat nu de Corap® lieert afgezien van de recognitie en de invoer van lyfi'aten en zyde stoffen publiek opgeveild is, daar onder ook behooren de fcoussen, het cattoen en de alcatyven.

5 ApriL Magtiging op hèL college van Schepenen ah belasting te heffen eene halve maand huishuur van de kuizen, staande in de stad Batama, in de Zuider voorstad en in het Chinesche kamp aldaar.

Zolks geschiedde » volgens jaarlyksche gewoonte" en moest dienen >tot goedmaking van de kosten der uitmoddering'' van de stads-grachten.

9 April. Voor^hriflen nopens vrije hoofd-briefjes van Chinezen.

Is goedgevonden en verslaan voor het vervolg te bepalen : dat de ingevolge besluit van den 24'° September 1790 gemaakte bepaling oniCrend 18 p* vrye hoofdbriefjes aan den leverancier der Chineesche timmerlieden ten eilande Onrust zal blyven standgrypen en dat dal getal door den gedagte pachter voor niet geleeverd zal worden; dat Yoormelde pachter gequalificeerd zal zyn zich omtrend de hoofdbriefjes, die, zo door den leverancier der Chineesche zeevarende, zo voor de aan scheepsboord, als aan de wal dienstdoende Chineezen, als door de baazen der Chineesche arobagtslieden, welke werkelyk in de arthillery dienst doen, zullen worden afgehaald, te reguleeren na de bepaling, by de pacht'Conditien op het hoofd-geld beraamd, mits de

ftSt 1703. W. A. ALTINQ.

betaling geschiede na hel gel al iler dienatiloende ambafl»- Uedeo;

3^ dat de meermelde pachter gequaUfieeert is ten opichte der in de westzydsche negotie- en suiker^pakhaizen werke- lyk dienstdoende Cbineeten zich in de aigave van liooilJ- brief jes aan dezdye te reguleeren naar de paehtHsonditien :

4^ dat hy, pachter, voorts niet verplicht zal zyn totdeafpve van eenige hoofdbriefjes aan des poathouder van de pot de Vyfhoek, alzo de asantie daarvan op een sub- eo obrepltve wyze is ingevoerd geworden; en

8^ daty als niet gegrond op de pacht-conditien, het verieeaeo van permissie-briefjes door hooge en mindere gequalifieeerde persoenen aan hunne scheer Ghineezen als udeninls, ten einde daar door een vry hoofdbriefje te erlangen, niet meer zal mogen plaats hebben en de pachter gequalificeert is om die, welke reeds verleend mogten zyn, als vervaUeate houden en het hem volgens de pacht«oonditien daarvoor oompeteerende als noch in te vorderen.

-^ April. Todichting tot hd bepaalde op 125 Odober 1791 nopens de heffing van het ambt-geld.

Door den heer Raad extra-ordinair, Gysbert Jaeob Welgevare,

opper-commissaris tot de heffing van het ambtgeld, by i^

publicatie van den SS^"" October 1791 gestatueerd, te keanea

gegeeven zynde, dat aan zyn Edele in de executie vao die

heffing verscheidene zwaarigbeeden waaren vooi^ekomen, waar

omtrend eene nadere elucidatie en dispositie dezer regeerifig

noodzaakelyk was, zo is, daarover gedelibeerd weezende, go^'

gevonden en verstaan, tot elucidatie en ampliatie van de

opgemelde publicatie, nader te stataeeren:

1* dat onder degeene, welke volgens bet 10^^ articiil voor

het volle jaar 1792 verplicht zyn het ambtgeU ^^

foumeeren, ook begree|)en zullen zyn dezulke, die ia dat

jaar vao ampt of bediening verwisseld zyn, en vrelke

W. A. ALTING. JH5

begreepen worden onder de geenen, waarvan by hei 20*^ articul lueldiog is gemaakt;

3' dal die geen, welke in 1793 repatrieeren, dan wel de executeuren yan den testameole of redderaren des boedels van in dat jaar aflyvig wordende persoooen gehouden zollen zyn» de eerstgemelde voor hun vertrek en de laatstgemeide uiterlyk een maand na de aanvaarding des boedels^ in handen van de daartoe geauthoriseerde commis- sarissen op te brengen het amptgekl, dat zodanig een te repatrieeren of aflyvig geworden persoon volgens voorsz. publicatie schuldig gehouden zal worden;

5^ dat aan welmelde commissarissen volkomen magt en authoriteit verleend word om alle ende een iegelyk, zonder onderscheid, dewelke ter bestemder tyd en plaatse gekomen zal zyn om het verschuldigt amptgeld te fourneeren, vooraf distincl te hooren en te ondervragen, of hy kennisse draagt en een volkomen bewustheyd heeft van de zaak, waarvoor hy den eed zal presteeren, en iugevaUe van eenige twyfeling dien aangaande, de zodanige daar omtrend te onderrichten en hem de hoedanigheid van het geen hy staat te bezwoeren distinct voor te houden en te verstaan te geeven, op zodanig een wyze, als zy commissarissen na de verklaarde denkbeelden en begrippen van dezulke zullen nuttig en nodig oordeeleo, en dat een ieder aan dat onder- zoek onderworpen zal zyn en dien aangaande met alle liescheidenheid zal moeten gehoorsaamen, ten einde daar- door te eviteeren alle abusive interpretatien, die zomlyds duor verkeerde of eigendunkelyke gevoelens zouden konnen worden gemaakt;

4^ dat den inhoud van het 15* artikul, met opzicht tot de daarby gearresteerde citatie by billetten» voortaan alleen plaats zal hebben omtrend perzoonen, die staan te repatri- eeren, dan wel omtrend executeuren van een testament or redderaars van een boedel van zodanig een verpligtend dienaar of beampt«>burger, en dat alle andere dienaaren en burger-amptlieden, niemand uitgeiondert, zullen worden

K24 ^793 W. A. ALTINQ.

gelast eii aaDberolen omme, zonder afwagting van eene

voorafgaande insinuatie by billet, zelve te compareereD

voor opgemelde oommissarissen om dat geene in persoon

te komen fourneeren, waartoe zy gehouden en verpligl zp:

5® dat als een gevolg daarvan het 13^ artikul, waar by aan

alle ende een iegelyk vryheid is verleend om dit foumis-

sement en de gerequireerde eed te laten doen en te pnies-

teeren door een ander by notarieele of onderliandsche

proeuratien, buiten etfect gesteld word ;

6* de tydy binnen welke een ieder, het amptgeld voor het

afgeloopen jaar 179S subject, uiterlyk zal moeten foar-

neeren en opbrengen, te bepalen tot de laatste Zaturdacb

van de maand Juny aanstaande, op poene, dal jeegensdie

geen, welke daar aan binnen dictyd niet voldoet, ingevolge

het 15^ artikul van meermelde publicatie, hetzy tot ont-

zettin g van zyn ampt of bediening, dan wel zodanig anden^

gedisponeerd zal worden, als deeze regeering bevinden zal

te behooren; en

eindelyk nog te statueeren, dat de Comp® ten opzichte van

het amptgeld, in zoverre zulks in cas van overiyden van een

dienaar of beampt-burger, dan wel in geval van insolventie

niet zal weezen voldaan, daarmeede zal worden gepraefereerl,

zodanig als zulks by de - dientweegen geêmaneerde ordres

met opzicht tot comprehensien is bepaald.

Mitsgaders van deeze alteratie en ampliatie aan de gemeente by billetten kennis te laten geeven: en, ten einde geene igno- rantie kan worden gepraetendeert, de gedagte billetten na gedane publicatie alomme ter gewoone plaatse te laten aflBgeeren. Zie ook 25/27 JuniJ 1793.

April. Bekendmaking, dat de Regering voornemens was goederen op vracht naar Koromandd en Bengalen over te voeren.

De gemeente word by deezen bekend gemaakt, dat op den 12 deezer maand in Raade. van Indiön beslooten is aan een

W. A. ALtiNQ. t(iti

ieder vryheid te verleenen goederen op vragt naar Ghormandel en Bengale te zenden noiet het naar derwaarts gedestineerde schip Schagen» — moetende een ieder» welke daar toe geneegen is, de goederen» die hy wil verzenden» voor ultimo deezer maand April opgeeven ten comptoire van den tweeden opperkoopman deezes kasteels» alwaar ook nadere informatie (e bekomen is» zo van de conditiên» waar op gedagte goederen zullen worden geaecepteert» als de betaling, die daar voor zal moeten ge- schieden ; — zullende teevens by voorz. opgave moeten geob- serveert worden de bekendstelling : 1^ door wie de verzending geschied; V wat goederen men verzenden wil; 5® de groote en het bruto gewigt» zo na mogelyk» van

ieder stuk; 4^ of de kassen, etc. met natte of droge whaaren gevuld zyn

om by de inlading» berging en sluage tot naricht ie

dienen; en 5^ aan wie de goederen geconsigneerd zyn.

19 April. Afschaffing der verstrekking van jopen-bier en wijn-tint aan de hospitalen te Batavia.

19 April. Wijziging van liet bepaalde op 27 Augustus 1779 nopens het binnen-hospitaal te Batavia.

Üe- Regering bepaalde» »dat» wanneer bet getal der lyders meerder zal zyn dan 50 koppen» de verstrekking niet na rato zal mogen worden verdubbeld, zo als zeedert ingevoerd is, maar dat voor de koppen» die boven bet getal van 50 mogten ziek leggen, na rato zullen mogen worden opgebragt zodanige verstrekkingen, als door den binnen-regent van het builen hospitaal genoten word voor die zieken, welke bcneeden het getal van 600 koppen aldaar verblyven".

19 April. Bepalingen nopens het buiten-hospitaal te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan het kost- en uiedicyn-geld voor

Jt26 1793. W. A. ALTINÓ.

hel vervolg te bepaalen in dier voegen, dat aan den binDen-regenl voor de eerste 600 man telaald wordoi de tans geooten veordende 8 stuy vers per kop 's daags ; dat, wanneer het getal der impotente meerder dan 600 lot 800 koppen bedraagt, hy voor die meerdere koppen zal genieten 77, stayvers per kop 's daags ; dat, wanneer het getal vermeerdert tot 900 kop- pen, hy voor die meerdere zal genieten 7 stuivers; dat, waDoeer het getal mogt lopen tot 1000 koppen, ook voor dat meerder getal zal genoten worden 67} stuivers; en eindelyk, wanneer het getal surpasseert 1000 koppen, voor die meerdere maar zal mogen genoten worden 6 stuivers of 4 stuivers voor de kost en 2 voor medicynen.

19 April. Bepalingen nopens de binnen-regenten van de twee hospUaien te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan aan de binnen-regenlen, zo van het binnen, als buy ten-hospitaal, voor de officieren, welke aUaar geplaatst zullen worden, tot sous-lieutenants en vaandrigs inclusivi, toe te leggen 's daags 16 sluixers per man, wyl deie regeering vermeend, dal zulks toereikende is voor kost en medicyn, mits verpligt zullen zyn dan voortaan dezelve die meerdere verkwikking te verschaffen, waarop zy aanspraak kunnen maken.

19 April, Wijziging van het bepaalde op i^MeUm nopens verstrekkingen aan hel buiien-hospitaal ie Batavia.

Is goedgevonden en verstaan te amplecteeren de voorgestelde bepaling nopens de vertrekking van boter en kaarssen en dierhalven te statueeren:

1^ dat de verstrekking van boter voor het vervolg zal moeten worden bepaald, na het getal der koppen gereekend, op een half pond per kop 's maands, in sleede van de tans plaats hebbende verstrekking van 320 S voor veel of vraynig koppen, en van 4 S bovendien voor ieder 100 koppen;

ijres. W. A. ALtlHÓ. 827

S^ dat de verstrekking Yan combaarsen, kleine, zal moeten worden bepaald op t p' roer ieder man in het jaar, in sleede van de nu plaats hebliende verstrekking van 600 p' ▼oor 240 koppen, dit laatste articul echter so lange het getal niet boven de 600 koppen is, dog voor alle, die dit getal surpassecren, maar een oombaars 's jaars, doch de overige verstrekkingen te laten op den voet, zo als bepaald is by bestuit van den IS^ Mey 1772.

30 April. BepaUng van den prijs der van Regerings- wege ie Batavia verkocht wordetuk rijst op 6 stuivers de gantang.

Naardien de ryst onder de gemeente tans voor de mindere prys verkogl word en dus de bepaalde prys van 8 stuivers voor de ganting, die op de bazaar worden verkogt, voor den gemeenen man te drukkende is, de rysl aldaar onverkogt blyft en dus niet beantwoord aan hel oogmerk tot gerief van de schamele gemeente, zo is goedgevonden en verslaan de prys te verminderen tot 6 sluivers en de gemeente daarvan by een billet kennis te geeveu.

16 Mei. Wijziging van hel bepaalde op 1 Febi^arij 1793 nopens de verpleging in hospitalen van zieken^ afkomstig van het regiment Wurtembergers.

Uit consideratie van de inconvenienten, die by een afzonderlyke behandeling van de impotente militairen van gedagte regiment konnen plaats hebben, en de Comp^ by een gelyke behandeling niet kan gezegd worden eenige schade te lyden, zo lange dat regiment geen eygen hospitaal heeft, wyl de militairen gelyk met de nationale dienst doen en in alle andere opzigten op een gelyke voet behandeld worden, is goedgevonden en verstaan als nu te resUieeren van de op den P° February jongstleeden genomen besluyten en voor het vervolg de militairen van het regiment van WnrteiDberg, welke, ze ter deeser hoofdplatftse, ak op de respcclive buylen comptoiren, al waar helzeive geen

tlS8 1703. W. A. ALTlNÓ.

hospitaal zal iiebben» te conaidereeren even ala «Ie nalionaleii en dus te laten joaisseeren van alle de verstrekkingen, die de nationalen genieten; mitsgaders dezelve te begrypen onder het bepaald getal koppen, waarop de verstrekkingen voor de hospitaalen bepaald zyn, alleenlyk met deese uitzondering, dal de binnen-regent of hospilalier verplicht zal zyn maanddyks met het einde van de maand, alhier ten comptoire van den beer Directeur Generaal eu op de bayten compImreD ter phialse, daar zulks naar geleegentheid zal worden bepaald, in te dionen een accurate naainrol van die manschappen, die geduurende die maand in het hospitaal geleegen hebben, on- dcrteekend door den commandant, dat de daarin vermelde manschappen waarlyk hebben ziek gelegen; dat die naamrol vervolgens door deu hospitaals-boekhouder zal geconfronteenl en geteekend moeten worden voor de accoordbevinding met de boeken, ten einde daarna de maandelykse afbetaaling van gagien en kostgelden, mitsgaders de verstrekking van rand- soenen gerequireerd en zorg gedragen kan worden, dat voor die geen, welke in het hospitaal hebben geleegen, geene betaling van gage en kostgelden of verstrekking van rand- soenen geschied; en dat voorts de commandanten der man- schappen verpligt zullen zyn om uit het beilragen van de drie maanden gage, die na hel overlyden van ieder man mogen worden opgebragt, aan de Comp® te voldoen de begravenis- onkosten van die manschappen, die komen te overlyden.

Voorts deze ordre circulair na de buiten comptoiren Ie zenden, ten einde zich daarna by het evacueeren van militairen van het regiment van Wurtemberg te kunnen reguleeren.

Zie ook 14 JunlJ 1793.

16 Mei. Aanstelling van den kapUetn der kompagnie kasteels'pennisien tol kapiiein-kommandant van de heide kompagnién pennisten te Batavia.

Door den heer Gouverneur Generaal is kennis gegeven, dat de eerste secretaris deezer vergadering, d* Edele Pieter van de

W. A. ALTINQ. 529

Weert, als capitain der comp^ pennisteo van bet kasteel aan zyn Edelheid had te kennen gegeeven, dat hy vermeende, dat lot wegneeming van de emulatie, welke onder de beide com- pagnien pennisten, de eene tyd meer en de andere tyd minder, plaats had en hetwelk veelal wierd veroorzaakt door de ver- schillende gevoelens van de capitains, waar door zeer dikwyls Yeele moeylykheeden ontstonden, en ter voorkoming van verdere onaangenaamheeden, die buitendien in de waarneeming van dat ambt firequent waaren, als zynde eene bezigheid, geheel afzonderlyk van het werk, dat iu de politieke ampten verrigt moet worden en dus op zich zelve verzeld van beswaamissen, die, zo daarby noch twist of andere moeylykheeden gevoegd worden, niet dan schadelyk voor het oogmerk der oprichting van gedagte korpsen zyn kan, noodzakelyk was, dat die beide compagnien gesteld wierden onder het commando van een hoofd als capitain-commaudaiit, welke voor de executie, zo der successive reeds beraamde ordres voor die corpsen, als die, welke noch zullen gegeeven worden, zoude moeten zorgen; dat die noodzakelykheid noch te meer bleek, wanneer in aanmerking wierd genomen, dat de gedagte beide compagnien steeds gereekend zyn te weezen één corps, aho niét alleen alle de exercitien altoos te zamen zyn gedaan, maar ook de krygsraden, zo tot bepaling dier excercitien, als andere nood- zakelyke arrangementen, doorgaans gecombineerd zyn gehouden ; dat in die gecombineerde krygsraden steeds de capitain van de eomp* van het kasteel, schoon jonger in functie zynde, heeft gepresideert ; en dat in allen gevallen aan de comp^van het kasteel zeedert de eerste oprichting toegekend is de rang Ie hebben boven die van de stad, hetwelk naluurlyk eene emulatie verwekt, die nog bevorderd is door de verschillende uniformen ; en dat voorts in alle gevallen door de voorschreeve bepaling de capitain van de comp^ van de stad niet gezegd zal kunnen worden geprejudiceert te worden, wyl die het commando over die compagnie behoud en door die schikking zelve buiten moeylykheeden zal blyven, wyl het zeeker gaat, dat by een corps, als dat der pennisten is, waarin de militaire

ruiAAT-MB onu. XI. 34

KSO 1793. W. A. ALTINO.

diflcipiüie geen plaats mag hebben, de verachilleDde gevoeksns, is hei dan niet van de twee boofileu dan echler vao de mindere oflScieren, oonaak zyn, dat de bepaalde ordres slegt worden geëxecuteerd door diverse interpretatien, die daarian veeltyds gegeeven worden ; en hel welke alles zeeker door de benoeming van een hoofd zoude kunnen worden voorgekomeo; zo 18, wyl de aangehaalde reedenen gegrond voorkomeo, goedgevonden en verstaan den capitain van de comp^ peDois- ten van het kasteel nu en voor het verv<dg te benoemen en aan te stellen tot capitain-commandant van de befle conipagnieii |iennisten van het kasteel en de stad en mitsdien aan denzelven te demandeeren te zorgen, dat alle ordres en belastingen, gedagte compagnien concerneerende, die door den beer Gouverneur Generaal zullen gegeeven wordm, promp* telyk worden geöxecuteerd.

4^ Het. Kennisgave^ dal de Balaviasche diakenen ap&d^k rekening en verantwoording hunner gestie gedurende het jaar 1792 zouden doen.

21 Hei. Opheffing van het onwettige gUde der varken- slagers te Batavia.

Nopens dit zoogenaamde gilde rapporteerde de kapildn der Chinezen te Batavia aan de Regeering:

dat reeds 40 en meer jaren zyn verloopen, sedert het begio van het door den pagter der slagteryen aangeweesen gild en de aanmatiging der geene, die in dat gild behooren, om niet alleefl aan alle, die daartoe niet behooren, het slagten van varkens te beletten, maar ook degeene, die tot het dryven van deese neering willen overgaan, te noodzaken om rd' 13 : 16 te foomeeren en zig by hen te voegen ;

dat de pres^te luytcnant, Lim Tjoen Kong, eeriyds, thans wel 30 jaaren geleeden, die pagt heeft geadminiaCreerd en over de caprices van gedagte varkensbgters by zyn ExcelleDlie Mossel is klagtig gevallen en toen heeft veitreegen, dat de

W. A. ALTINQ. K51

landdrost eo de cRpitaia der Chioeeseii wierd aaabeYolen deozelveD aan te kondigeo, dat, ingevalle sy oBderslonden wederom, gelyk zy gedaan hadden^ door bet slagten van weinig Yarkens den prys wan het vleesch te doen rysen» zy gestraft en verbannen zouden worden» hetwelk van dit effect is geweest, dal zy van die boze practyk hebben afgezien;

dat voor onitrend drie jaaren de gemelde varkenslagters de in voegen voormeld verzamelde penningen hebben Ier hand gesteld aan den seedert overleeden lieutenant, Tan Poko, die, bevorens tot hen behoord hebbende en bun bisonder attaché- luent geconserveerd hebbende, voor hen een huys in de Chineesche camp beeft gekogl, hetwelk vervolgens in een tempel is geconverteerd ;

dat de pagter der slagteryen voor 1792, Ouw Lian Seeng, by hel overlyden van zyn schryver een groot verschil tusschen zyn boek en de reekeningen van diverse varkenslagters ontdekt hebbende, een van deselve voor het fierwaarde coll^ie van Schee|)enen heeft gedagvaard en mitsdien die slaglers, in de verbeelding^ dat gedagle Ouw Lian Seeng ook in de pacht voor dit jaar participeerde, gemeend hebben zioh te kunnen wreeken met het minder slagten dan het gewoon getal varkens ; dat, by ondervraging van de gemelde slaglers^ door deese wel is gezegd, dat mits de schaarsheid van de ryst ook de varkens in de ommelanden duurder waren geworden en ly dus niet in slaat waren het gewoon getal te koopen, egter by een in stilte gedaane enqueste is gebleeken, dat die prys van het vleesch door het bevoorens reeds gedaan minder slaglen genoeg gereesen was en dal zy genoeg op bet vleesdi wonnen om niet in de noodzakelykheid te zyn tot het mena- geerea van den inkoop van varkens, in vo^n zy gelragt liebben den pachter te benadeelen en zig door het verder doen reisen van den pry8 van het vleesch teOens te bevooixieelen. Naar aanleiding van dit rapport vond de Regeering goed: •tot legengang van de dwangmiddelen, waardoor en de voor- noemde pachter en de ingescetenen alhier, als het ware, van de willekeurige handclwyze der varkenslagters moesten af hangen,

551 1793. W. A. ALTINÖ.

het door voormelde pagters opgericht gild te vernietigen en den pagter van het singten van bet vee, zowel als andere, daartoe inclineerende Ghineesen, vrylieid te verleeoeo om lo veele varkens te slagten, als te debiteereu zallen zp, mit^ gaders den landdrost der Balaviasche ommelanden, oeeveos den gedagte capitain der Ghineezen te demandeeren lorge te dragen, dat deese ordre geöxecateerd en daarin door de varkenslagters geen verhindering worde te we^ gebragt".

24 Mei. Last op de buiten-kantoren "^de miUtie, zee- "nvaarl, arthillerie^ genie, pennisten en burgery** omnje cocardes te doen dragen.

Te Batavia geschiedde zulks reeds. Pennisten en burgerij behoefden dat ornament slechts te dragen, wanneer zij onder de wapenen kwamen.

28 Hei. Nadere regding mn het ambtgeld voor de leden mn den Raad mn juslüie te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan de leeden van welmeldeo Raade te libereeren van de betaling van het V4 gedeelte van het aan hun door de hoog Edele Heeren 17"^ toegelegd douceur ^n f 200 's maands, doch zulks te laten geschieden van bet bedragen der leges, ben competeerende; en mitsdien den secretaris van gedagtjen Rade te gelasten om voor de uitkeering der leges daarvan een zuyver vierde gedeelte over te brengen by de commissarissen, tot de heffing van het ambtgeld gesteld, mitsgaders hun achtbare te libereeren van het doen van den eed voor dat foumissement.

11 Junij. Regeling van het ambtgeldy te voldoen door boedels onder het beheer van Weesmeesteren.

Wyl het stellen van een bepaaling daarop zoeker door

W. A. ALTINQ. 535

niemand beter dan door Weesmeesters zelve, na rato van den staat des boedels en de ampten, door de overledene bekleed, kan worden gemaakt, is mitsdien goedgevonden en verstaan dal eollegie te qualificeeren om in de voldoening van het ambtgeld uit de onder hnnne administratie komende boedels, waarby geen aanteekening gevonden word van de inkomsten, door de bezitters genooten, na beste kennis en weetenschap te handelen, mitsgaders hen te libereeren van het doen der bepaalde eed.

14 Juaij. Ampliatie van het gearresteerde op 16 Mei 1793 ten aanzien van het regiment Wurtembergers.

De Regering bepaalde alsnu: t^ aan den commandant of chef van de troupen van het regiment van den hertog van VVartenberg maandelyks, zo hier, als elders, waar dezelve geen eigen hospitalen hebben, te verstrekken, zo voor de zieken, als gezonden, het volle tractement van gagie, kostgeld en randsoenen, mits hy verplicht en gehouden zal zyn, alvorens dat bedragen te ontvangen, te voldoen of te restitueeren, het geen de impotente of overleedene manschappen in de vorige maand in 's Gomp* hospitaalen, zo aan gagie, kostgeld en randsoenen, item doods-ongelden hebben verleegen en te kwaad gemaakt ;

^^ den biunen-regenien der hospitaalen te gelasten om met het eynde van de maand een naam-rol ten soldy-comptoire te bezorgen van die geen, welke ziek in het hospitaal hebben geleegen, geteekend door den commandant of chef van het regiment, om daarop door den hospitaals-boekhouder direct eene gespecificeerde bereekening en aantooning te maaken, dat daaruit blyke, wat dezelve geduurende de vorige maand aan gage« kost- en dood-gelden, mitsgaders emolumenten hebben verguasteerd ; en

3* dat die bereekende lyst dan weeder ten comptoire van den heer Directeur Generaal moet worden bezorgd om daaruit de ordounantien ten lasten van het voorsz. regiment teformeeren.

KS4 ^793. W. A. ALTINQ.

14 Jonij Wijziging van het bepaalde op 14 JiUij 1761 nopens den iermijn voor het betalen van vendu-penmngen.

Uil hoofde van het vooroitzigt» dat, mits het toeneemeod geld-gebrek, de betaling nog dagelyks trager lal geschieden eo er voor eerst nog geen ander middel is om het zo noodzakeiyk credit van het vendu-comptoir staande te houden, is goedge- vonden en verstaan de betaaltyd van het rendement der door venda-meesters na dato van dit besluit te honden vendaüeo van vaste, meubilaire en andere goederen tot nadere ordre deezer regeering te bepaalen op zes in steede van de bj besluit deezer regeering van den 14^ July 1761 bepaalde vier maanden, met qualificatie aan gedagle vendumeesters om vao dat besluit aan die geen, welke geneegen zyn goederen door hen te laten verkoopen, vooraf kennis te geevra.

20 Junij. Bepaling, dat scheeps-officieren bij aankomt uit Nederland beboet zouden worden, indien hunne boeken, enz, niet in orde werden bevonden.

Voor den vervolge is verstaan door alle de uit Neederiand aankomende capilains of gezagvoerders van scheepen, welke hunne boeken en papieren niet in zodanige ordre ter fege- visite comptoir bezorgen, dat hei nodig is, dat daar voor nieuwe boeken moeten woi'den geformeerd, te doen betaafen drie*achtste ryksdaalder voor ieder der met hunne bodem aangebragte koppen en, by weigering van dies vddoeniag, daar vpor hunne soldy-reekeoing te belasten om op ordon- nantie uit 's Compagnies kassa aan den visitateur der soldyen voldaan te worden.

-^ Junij. Verlenging van den termijn voor hei bet(den van het amblgeld tot ultimo Augustus 1793.

Binnen dat tljds-verloop moest men, óf betalen, af zijne beswaren aan de Regering bekend maken, »op poene van » nadere dispositie".

Zie ook 9/'i3 April 1793.

W. A. ALTINQ. 1^3|{

28 Jung. Last op de »respective'' admimstrateurs »({^ •tienjarige pryscouranien^ die by hun in gebruik •mogien zyn^ te vernietigen en in derzelver plaata een •jaarlyksche pryscourant te formeeren".

IS " aTjoiü' Inzameling van gelden voor het vaderlandsdèe seminarium ten dienste der Indische kerk.

Dewyl hunne WelEdele hoog achthare, onder te kennen

gave van hoogst derzelver verlangen, dat op alle plaatzen in

Indien, v?aar zulks maar met eenige vrugt koude gescbiedeUy

een collecte by forme van inschryving wierde gedaan en

dat deeze regeering, zo wel als de ministers op de bayteo

comptoiren, alle pogingen zouden aanwenden om die collecte,

zo veel mogelyk, te bevorderen en van effect te doen zyn,

vermeld hebben hunne begeerte, dat het door hunne WelËd<^

hoog achtbare overgezonden programma, waarin de heilryke

vooruitzigten en het groot belang van een seminariam

voor de Indische gemeente werd aangeweezen, zoude worden

gedrukt met de hygevoegde lysten ter inteekening, zo voor eens

ter oprichting, als jaarlyks ter instandhouding van het gedagte

seminarium, en dat dit een en ander ten spoedigsten naar

alle gouvernementen en comptoiren zoude worden verzonden

om dus aan een ieder ter inteekening te worden aangeboden ;

en last, dat de respective gouverneurs, opperhoofden of andere

daartoe geschikte persoonen door deeze regeering zouden worden

aanbevolen om van de reussite, met byvoeging van decopyen

der geteekende lysten, zo spoedig mogelyk kennis te geeven,

onder overzending van de penningen, voor eens ingeteekend, en

vervolgens van jaar tot jaar, met qualificatie teevens aan deeze

regeering om de alzo geincasseerde penningen, geld om geld,

zonder het gewoon verlies terstond na de ontvangst in

Comp* kassa te doen teilen en de lysten der inteekenaaren

over te zenden, zo is mitsdien goedgevonden en verstaan

van dit een en ander circulair naar de respective comptoiren

kennisse te geeven, mitsgaders het voorschreeve programma

536 1793. W. A. ALTING.

te laten drukken en daar beneeyens af te zenden, met hst aan de ministers en bediendens om tot de heifing van die collecte zodanige perzoonen te benoemen, als daartoe bel geschikste zullen zyn.

En wyders 't gedagte programma ook alhier onder de gemeente te laten uitgeeven.

Te Batavia liet het collegie yan curatoren en scbolafdhea de lijsten circuleren.

Volgens de resolutiên der Indische Regering van 1 S November 1793 bedroeg hel iugeteekende voor de oprigting van het seminarium rd' 1131 en hei jaarlijks toegezegde voor het onderhoud dier inrigting rd' 586.

Aan scholarchen werd ook opgedragen om te den naar drie jongelingen, geschikt om in Nederland de Maleiscbe taal te doceren, welke de Regering vermoedde, dat opAmboo gevonden zouden kunnen worden, »alwaar het beste Maleids •gesproken word". Aan die opdragl konden echler schohrcbeo niet met gewenscht succes voldoen.

9 Julij. Verbod voor klerken van notarissen eenigeacle als getuigen te leekenen^ vóórdal deze door den belrokken notaris was onderteekend.

Dewyl voorkomt, dal buyten signatuure van den notarisgeToo- dene actens egler door de klerken, die als getuigen geassisteefil hebben, zyn geteekend, zo is, wyl zulks groud gcefi tot de verdenking, dat sommige instrumenten alleen door de klerkeo worden opgenjaakl, zelfs buyten presentie van den notarissen daaruit niet dan kwade gevolgen kunnen voortkomen, dierhalveo goedgevonden en verstaan voor *t vervolg te bepalen, dat geene klerken eenige notariêele actens zullen mogen teekenen, voor dat de notaris dezelve behoorlyk met zyne hnndteekening heiTt bekragtigt, op poene van corporcele straffe; en mitsdien de respective notarissen dezer stad te gelasten deeze ordre speciaal aan alle hunne kierkeu bekend Ie maaken.

W. A ALTINQ. 857

-^ JuHj. Kennisgavey dat Frankrijk aan Nederland en Engeland op 7 Februarij 1795 den oorlog had verklaard.

Een Genaeesch flchip had aan de Kaap de Goede Hoop de t^ding van de oorlogs-verklaring aangebragt, welke tijding de aldaar vertoevende Commissarissen-Generaal, Nederburgb en Frykenius, zich haastten naar Batavia over te brieven.

De Indische Regering bepaalde zich tot het mededeelen van dit berigt aan het bij Ëdam op brand wagt liggende schip en aan de buiten-kantoren, met last om op hunne hoede te zyn en zich, zooveel mogelijk, in staat van defensie te stdlen.

Zie ook i!^ 1795.

19 Julq. Verstrekkingen aan de wapenkamer te Batavia.

Voorgesteld weesende de benoodigtheid in de wapenkamer lot het schoon en zuyver houden der wapen-vertrekken van kalk en blauwsel, wit-kwasten, handstofiers, raagbollen, kooningS'Veegers en boenders, met verzoek, dat de baas mogt worden gequaliBceerd tot den inkoop van die goederen by particalieren, wyl daarvan Gomp' wegen geene verstrek- king meer geschied, mitsgaders dat tot tegengang der witte mieren ook benodigt was theer en aard-oly en tot aan- smeering en onderhoud van de wapen-tuigen traan, wyl zonder die articulen de vertrekken en wapengoederen vol- strekt in geen goeden staat gehouden konden worden, zoo is daarop ingenomen het advies van den lieer Raad extra-ordinair en commissaris-opzigter van de wapenkamer, Adriaan de Bock, en dien conform goedgevonden en verstaan aan de gedagte baas tot de inkoop van kalk, wit-kwasten, enz. jaarlyks uit Comp' kassa te betalen een bedragen van 25 rd' en voorts aan denzelve meede jaarlyks te laten verstrekken V) vat theer, Vs ^^^ ^^^^° ^^ ^ kannen aard-oly.

)f38 1793. W. A ALTINGL

19 Jolij. Staking van den aanplatU van kofij-homen in het gouvernement van Java's Naord^H^st-kua.

Yermits hun WelEdele boog achtbare omtraid de eolly hebben te kennen gegeeyen, dat, boe gaarne hoogst dezetve ook tot een verdere extensie dier caltanre wilden oveifuo, echter ztg voor ak nog proTisioneel genoodzaakt vonden in de extensie, die er reeds gemaakt was, te moeten beraiteD; zoo is goedgevonden en verstaan den heer gouvavear nn Java, M' Pieter Gerardos van Overstralen, te gebsten toot eerst met de verdere aanplant ing van koflyboomen te super- cedeeren, tot dat hun WelEdele hoogachtbare weder tol eene verdere extensie mogten beslnyten. En voorts, conform hoi^st derzelver begeerte, voor het retour zoo veel ooSy af te xeodes, als van overjaarige boonen aan handen zal zyn.

22 Julij. Bepaling, dat in Rade van Indié ^alle ordü «natre zaaken** met vier leden zouden worden afgedaan.

Zulks geschieflde wegens »de praesente, svrakke staat deezer •Regeering".

23 Julg. Interpretatie van het 28''' artikel der ordm- nantie van 4 October 1791 op legaten en coUat&rak successien.

Vermits in gevolge dat artikel »de successeur het abuys van den taxateur zoude moeten boeten met het belalen van dubbelde gerechtigheid, zoo is uit aanmerking van de bardig- heid, die in deeze schikking resideert, goedgevonden en verslaan als DU te bepalen, dat, zoo de collecteur met grond zal ver- meeneu, dat de taxatie der goederen te verre beneedeo de waarde genoomen is, dezelve als dan twee onpartydige, do^ kundige lieden zal moeten inroepen om tusschen hem en den taxateur te beslissen, zullende de erfgenaam of successeur, wanneer van het goed niet wil afzien, verpligt zyn zich aan die uitspraak te submitteeren, zonder dat op deese verhooging

W. A. ALTtNe. K39

eeoige meerdere dan de ordinaire gerechtigheid zal behoeven betaaU te worden; en is teevens beslooten de ministers en bediendens op de respectiye buiten-comptoiren hier van cir- culair kennisse te geeven".

M j«m

• Al

Intrekking van de op M Mei 1792 verleende vergunning tot het verzenden van thee op vracht naar Nederland.

Naar dien de heeren Meesters by missive van 14 December 179t, § 90, liebben gemeld, dat, wyl het eversenden van thee op vragt een poinct was, waarvan veel misbruik zoude kuuen worden gemaakt, zulks hnn WelEdele hoog achtbare dan ook reeds had bewoogen om daarteegens by de vragt-eonditien van particulieren goede voorzieniog te doen ; en voorts dienstig gevonden hadden deeie regeering nog ten overvloede op het emstigsten te recommaodeeren dog alle mogelyke zorg te dragen, dat buytoi enkele present-kistjes geen thee op vragt naar Neederland wierd gezonden, aangezien die handel ten eenemaal strydig was met het verbod van invoer van thee en de gevolgen daarvan zeer schadelyk zouden zp; zoo is goedgcTonden en verstaan aan deeze ordre schuldpligtig te voldoen en mitsdien de daartoe by besluit van den 14*° Mey 1792 geaccordeerde permissien voor het vervolg in te trekken en daarvan de gemeente by billet te informeeren, doch ten dien opzigte egter by de rescriptie te kennen te geeven, dat deeze regeering met reeden zoude mogen twyfielen, of de partkuliere afzending 'sjaars van een matige en bepaalde qoantiteit zoo schadelyk in de gevolgen voor de Comp' directen haadel zoude kunnen worden gereekeud om op te weegen het nadeel, dat aan de colonie en bizon^ler dekwynendejonk- handd toegebragt zal worden, bizonder als in aanmerking word genomen, dat deeze handel doorgaans in trocque voor andere producten, ter opbeuring tevens van den inlandscben bandel, geschied en daardoor de thee tegen een matige prys te bekomen is, omdat de jonklieden de winsten uit het retour moeten goed maken.

840 1703. W. A. ALTINQ.

13 Augustus. Eed, af te leggen door de admmktraimn der verschillende administratiên en door de gecma^- teerden voor den j^generaalen opneem*'.

In overweeging gegeven zynde de noodzakelykheid, dat alles, wat mogelyk was, wierd aangewend en in het werk gesteld om verzekert te kunnen zyn, dat den opneem der respeclive administratiên onder ultiuio deezer maand mei de vereischte accuratesse volbragt werd, zo is goedgevonden tu verstaan, zowel door de administrateurs der respective admiai- stratien, voor het doen van de aanstaande, generalen opneem, als door de gecommitteerdens, die daartoe zullen worden benoemd, voor den Raad van justitie deses casteels te laten afleggen den eed door den eerstgemeide, dat de onder ban administratie zynde goederen accordeeren met het rapport van den ^edanen opneem en de daarby bekend staande goederen, en door de gecommitteerdens, dat zy den opneem hebben gedaan na volgens de ordonnantien, die daartoe zaUen zyn verleend.

It Auguattti

Maalregeleti in het belang van Batam's

IS Sepletubrr

gezondheid.

Nevens allerlei speciale en locale maatregelen gdastte

de Regeering ook:

1® liet droegen van versche visch by groote quantiteiten en dienende lot den handel in den omtrek van een groot half uur van de stad te interdiceereu, op poene van by ontdekking de eerste maal te zullen verbeuren een boete van vyf rd' ten behoeve van den aanbrenger, en voor de tweede maal zodanige correctie, als bevonden zal worileo te behooren, dog aan degeenen, die zich daarmeede willen erneeren, vryheid te laten gedagte fabrieke op te rigteo aan den weg van de Fluit af en aan de plaats, voor de buffel-slagtei7en bepaald, en

2® voor het vervolg te interdiceereu het gebruik van de lo-

1793 W. A. ALtiN<3l. )$41

genaamde tay miDJak of andere, gelyke stank verwekkende mesl in de nioesthuinen, gelegen binnen den omtrek van de veldposten Rys- en Noord-wyk, Wilgen burg, Jaccalra en de Vyf hoek, mede op poene van vyf rd" en vernietiging der balis, waarin zodanige mest gevonden word by ont- dekking voor de eersle maal, en insgelyks by weder ontdekking van zodanige andere correctie, ais bevonden zal worden nodig te zyn.

Volgens de resolutiên van Commissarissen-Generaal van 6 Aagostos 1797 waren op dien datum de vorenstaande, »heyl- •same ordonnantien geheel buyten eenige executie gebleeven''.

Zie op genoemden datum.

IS Aofuatat

n 8«pt<mker ' Maairegdm in hel behtig der suiker' en arak'indiéstrie.

De Regeering vond goed : »de suiker-molenaars ter gemoet- koming in de ongelden, die by de leveranlie hunner producten lans moeten gedragen worden, voor het vervolg, om in te gaan met primo September aanstaande, te libereeren van de betaling van het '/s procent op de geleverd wordende zniker ; en het bedragen daarvan, evenals omtrcnd de thin van Pa- lembang plaats heeft, te brengen ten lasten van de zuiker".

Ook vond zij goed eene leverantie »van ISOOO kanassers suiker van 400 S 'sjaars in te willigen, onder deze bepaling, dat de Comp*' in gevalle van een meerdere of mindere beno- digtheid bet recht aan zich reserveert die quantiteyt te vermeerderen of verminderen.

Voorts te accordeeren om 'sjaarlyks twee malen, als eens in de maand February roet rd' 1000 en eens in de maand JuDy met rd' lüOO, voor ieder molen, in verschot voor de door hen aan de Gomp" te leeverene suiker, van de Gomp®, onder een generale borgtogt en guarantie van alle de suiker-

t(4S l^tó. W. A. ALttNél.

tnoletiaars voor elkandereo, geassisteerd Ie worden, eehler onder deesen verstande, dat die vooroit verstrekking zal vermindovn, na mate de l)enodigtheid van de Gomp^ minder zal beibageo dan ISOOO kanassers.

Insgelyks is goedgevonden en verstaan, zo wel aan de zniker-molenaars, als araksbranders vryheid te laten bel restant hunner producten na de voldoening van het benodigde aan de Conip* te verkopen aan nationalen en vreemdeüngen, zonder liemoeyenisse van den commandeur en opper-equipagie- meester of den sabandhaar en licentmeester, en mitsdien in te trekken het besluit van den S8^ Jiily 1789, waarby mei renovatie en ampliatie der order by secreet besluit van den 14*" Augustus 1787, dat alle in- en verkoop met vreemde Earopeesen zal moeten geschieden onder het opzicht en met voor- kennis van den sabandhaar, zover de persoon betreft, die koper by aankomst of leverantier by vertrek is, gestatueerd is, dat diegeenen, die van vreemde Europeezen goederen, welke met permissie dezer regeeriug aan de wal gebragt mogen worden, willen kopen, dan wel met eene gelyke toestemming aan dezehe eenige articulen, buiten arak, zuiker en ryst zuUeo willen verkopen, aan den gedagte sabandhaar» voor en al eer zy eenige koop of verkoop daar omtrend zullen mogen sluiten, precise zullen moeten opgeeven, waarin de door hen te koopene of verkopene goederen bestaan.

Ter voorkoming van meerdere willekeurige aanhalingen en uitle};gingen is goedgevonden en verstaan te verklaaren, dat, zowel de zuiker*n)olenaars, ab de araks-branders vrylieid hebben suiker en arak, vranneer de Compagnie van hare benodigtbeid zal zyn voorzien, uit te voeren zonder betaling van eenige andere gerq^tigbeid dan die van de tbol en de waag, no ouds bepaald, alleen met deze uitzondering, dat voor de zaiker, die door de vreemde natiën ingekogt of voor hunne reekening uitgevoerd zal worden, boven de gewoone gerechtigheid der tbol van It stuivers voor de pikol poeder- en 24 stuivers voor de pikol kandy-zuiker, noch zal moeten worden betaald li stuivers voor ieder pikol, hetzy poeder- of kandy-aaiker

W. A. ALtlNÓ. IS4S

en dos S4 stuivers voor de pikol poeder en 56 stuivers de pikol kandy-zuiker.

ËD dewyl de sabandbaar en liceutmeester, welke gewoon is geweest de tbol- en waag-gerechtigheid, die door de vreem- delingen moet worden betaald, in te vorderen en die te ver- antwoorden, of direct aan de CompS of aan de pachters, lans, na hy alle handel met dezelve uitgesloten is, daartoe niet als gescbikt kan worden geoordeelt, wyl daardoor zomlyds in der tyd op de een of andere wyze aanleiding soude kunnen worden gegeeven ; zo is al verder goedgevonden en verstaan den water-Oscaal in officio te gelasten te zorgen, dat, zo wel de bepaalde thol van IS en S4 stuivers respective, als de laatst gemelde 12 stuivers per picol zuiker promptelyk vol- daan worde".

Zie ook 17 September 1793.

17 Ai^stus. Vergunning voor de ingezetenen van de Kaap de Goede Hoop handel te drijven op aUe kantoren van de Compagnie in Indiê

Op bovengenoemden datum is te Batavia gepubliceerd het plakaat, door de Commissarissen-Generaal den iV^ November 1792 aan de Kaap de Goede Hoop uitgevaardigd, luidende, Toor zo verre het op Indiê betrekking heeft, als volgt:

Nademaal te meermaalen aan de illustre vergadering van Zeeventienen gepraesenteerd en ons,' by 't onderzoek van den toesLind deezer colonie, nader gebleeken is, dat de middelen, van tyd tot tyd aangewend, om de ingezeetenen op eene voordeelige wyze te ontlasten van de producten deezes lands, voor zo verre derzelver jaarlykschen inzaam de consumtie en benodiglheid der colonie te boven gaan, niet voldoende zyn; dat de ongunstige omstandigheeden, waarin de Comp® zich door herhaalde rampen gebragt ziet, haar ook niet kunnen toelaten om aan sommige dier middelen te doen behouden die uitge- strektheid, welke de vaderiandsche zorgen onzer hooge commit- tMen daar aan tot bevordering van den voorspoed der

844 17ed. W. A. ALTINÓ.

ingeseetenen, dog tot roerkelyk bezwaar yan de Gomp^ hadden gegeveo ; dat hoe zeer wy bereeds by onzen geniale placate ?an den 21<^° September jongstleeden, op het stuk der walvis-vischeqre geêmaneerd, aan de ingezeetenen geleegendheid hebben gegeeven om op eene nieuwe en voordeelige wyze de landsproducteo U vervoeren naar Nederland, nochtans moet werden verwagt,dat dezelve voor een gedeelte met nog meerder voordeel in lodie zullen kunnen worden gedebiteerd; dat ook deeze ooioDie verschelde articulen uit Indien behoefd, welke tans door de Comp® tot merkelyk nadeel voor de ruimte in baare retoar- scheepen alhier worden aangebragt en door middel van welke eene voordeelige weederkeerige handel met Indie voor de ingezeetenen deezer colonie zoude kunnen worden g'etablisseerd : dat het ook tot bevordering van den landbouw, zynde de hartader van de welvaart van dit land, en ten voordeel der landwaards inwoonende ingezeetenen merkelyk strekken zoude, wanneer eene communicatie en handel gevestigd wierd mei de alhier naby geleegene baayen, inhammen, kusten en eilanden en aan de ingezeetenen geleegendheid gegeeven om zig door middel eener eigene scheepvaard te voorzien van de benodigde slaven, welke in de praeseute gesteldheid deezer colonie niet kunnen vvorden ontbeerd en waar meede de vreemde nalien thans ten kosten van het vermoogen der ingezeetenen gewoon zyn hun profyt te doen.

Zoo is 't, dat wy in de billyke verwagting, dat alle ingezeetenen deezer colonie in 't generaal en elk in 'Ibyzonder zich zullen l)eyvereu om door een gepast gebruik der nieuwe gunsten en vryheeden, welke wy gezind zyn aan hun, ter verdere bevorderinge van den bloey en welvaart van dit land, toe te staan, aan deeze onze heilzaame intentie te beantwoorden, goedgevonden hebben aan alle ingezeetenen, onder bet gebied van de maatschappy alhier ressorteerende, te vergunnen eene particuliere vaart en handel op de hier omstreeks geleegene baayen en eilanden, mitsgaders op Indien, onder restrictien, conditien en bepalingen, hierna volgende:

Art. 1 . Alle ingezeetenen, onder het gebied van de Compagnie

W. A. ALTINQ. H4t(

alhier ressorteerende, zullen mogen navigeeren en negotieeren op de Westkust van Afrika tot de dertigste graad Zuider- breedte, mitsgadera op het eiland St. Helena en alle landen en plaatsen, leggende beoosten de Kaap de Goede Hoop en bezuiden de dertigste graad Zuiderbreedte^ en voorts door de geheele limieten yan het octroy van de Oost-Indische Compagnie, voor zo verre die zich uitstrekken beoosten en beuoorden -de Kaap de Goede Hoop, met uilzondering echter van alle zeeën en vaarwaters, mitsgaders landen en plaatsen, beoosten het eiland Java en benoorden de dertigste graad Zuiderbreedte, mitsgaders benoorden het gemelde eiland Java en beoosten de straat Malacca geleegen, en nog met uitzondering van de gemelde straat van Malacca en van alle de onderhoorige comptoiren en plaatsen op het gemelde eiland Java.

Art. 2. Enz.

Art. 14. Geene der zeevaarende luiden, tot de voorsz. vaart geêmployeerd wordende, hetzy schipper, officieren of matrozen, zullen haar vervorderen eenig molest, geweid of vyandelykheid te pleegen teegens de bewooners en naturellen van de kusten ea landen, in welker nabuurschap zy de vaart zullen exerceeren, betzy met haar te beroven van haare goederen of met haar in haare perzoonen of anderzints te beleedigen op eenige wyze, alles op de straffen en poenaliteiten, daar jegens bereids by onzen generale piacaate van den 21*° September op het stuk der walvis-vischerye gestatueerd en mitsdien op poene van (e verbenrea haare verdiende gages en verder, na mate van de swaarte van haaren misdreeven misdaad, als zeerovers en poblteke geweldenaars gestraft te worden, ook met de straffe des doods, wordende alle schippers, officieren en matrozen van het schip of de scheepen, waartoe zodanige overtreeders zullen bebooren, gelast en bevolen dezelve, op het fait bevonden wordende, aanstonds of anderzints, zo dra zy daarvan kennisse zullen hebben bekomen, te stellen en houden in genoegzame zekerheid en bewaaring tot haare aankomst alhier en alsdan dezelve overtreders, neevens de nodige informatien en beëdigde verklaaringen, tot derzeiver belasting dienende, over te geeven

'i^tAAT-nn ouL XI. 35

Ii46 1793. W. A. ALTlNd.

aan den fiscaal deezes gouverneuients, ten einde leegen dezelve overtreeders te worden geprocedecrt met alle rigeor en zonder eenige conniventie tot de straffen, hier voor gemeld.

En by zo verre iemand der officieren of matrozen onwillig of nalatig zoud^ moogen bevonden worden om zodanige overtreeders te helpen apprebendeeren , bewaaren of aan den fiscjal over te geeven, zullen dezelve verbeuren haare verdiende gagien.

Art. IK. Enz.

Art. 19. Wanneer, niet teegenslaande alle mogelyke praecau- tien, het mogte koomen te gebeuren, dat zich aan boord van voorsz. scheepen kwamen te bevinden gedeserteerde dienaaren van de Comp^, zullen de schippers (welke in deezen voor de gebeele equipagie zullen moeten instaan) by ontdekking gehouden zyn daarvan terstond kennisse te geeven aan het bfficii fiscaal, ten einde zodanige persoonen van boord der scheepen te doen afhaalen, op poene van arbitrale correctie, wanneer hier in eenig vei*zuim mogt zyn gepleegd.

Art. 20. Enz.

Art. 29. Zy zullen zich op de respective elablissemenlcii en comptoiren van de Gomp" in ludie moeten gedraagen na alle zodanige placaaten, reglementen en ordonnantien, als aldaar op de particuliere vaart en handel van haven tot haven in Indie, milsgaders omtrend de tollen, gerechtigheedeu en recognitien, van de particuliere hanlelaars gevorderd en gelieeven wordende, geemaneerd en in gebruik zyn, voor zo verre dezelve aan het geslatueerde by deezeu placaatr niet zyn contrarieerende.

Art. 30. Zy zullen vermogen te handelen en vernegotieeren alle zoorten van goederen en koopmanschappen, vallemle op dt* plaatsen, biunen de limiten van hunnen vaart geleegen, onder zodanige restrictie omtrend het eiland St. Heiena, als alhitr onder arlicul 38 is vermeld, en wyders met uitzondering van de navolgende goederen, waarvan de Compagnie den handel privalelyk aan zich reserveerd, namentlyk: naguleu en moer- nagelen, noten muscaten, gave en rompen, zogenaamde nEiannetjcs

W. A. ALTINQ. K47

ooteii en wilde noten, fouly, caneel en zogenaamde wilde caneel, oliën van speceryen^ amphioen, peeper, zwarte en witte, cofTy, Java's en Ceilons, indigo en sapanhout in zoorlen, tin, Banca's en Malax, spiauter, Japans staaf en plaatkoper, sal- peeter, cauris, cardamom, Java's en Ceilons, suiker, catoene gaarens, Java's en Tutucoryns, thee, porcelainen en alle andere goederen van China, mitsgaders lywaaten van de overwal. Compagnies sorteering, wordende mitsdien aan alle ende een iegelyk, tot de voorsz. scheepen ofte derzelver epuipagien gehorende, geinterdiceert ende verbooden in eenige der opgenoemde articulen handel te dryven, onder wat praelext zulks ook zoude mogen weezen, op poene van confiscatie, verbeurte van de viervoudige waarde en arbitrale correctie, zelvs aan den lyve, naar exigentie van zaken, mitsgaders onverraindert zodanige zwaarder straffen, als met opzicht tot zommige der voorsz. articulen bereids mogten zyn of by vervolg worden geslalueerd, ten zy de gemelde peeper, koffy, indigo, tin, koper en catoene garens van de Compagnie zelve, mitsgaders de suiker, thee en porcelainen op Batavia met speciaale permissie van de hoge Regeering van ludie mogten weezen ingekogten daarvan voldoende bewyzen konden worde geproduceert.

Art. 31. Enz.

ArL 32. Voorsz. scheepen zullen van Batavia of zodanige andere plaatzen in Indiê, van waar zy het laatst zullen afvaren, directelyk naar deeze plaats moeten retourneeren, zonder i^'c- duorende het traject eenige andere landen, plaatzen, eilanden, baayen of inhammen te mogen aandoen (veel minder aldaar last te breeken of te lossen) op verbeurte van schip en lading ofle de waarde van dien, wanneer dezelve niet mogten kunnen worden agterbaald ; doch wanneer de schippers door bekomen avery, storm of andere toevallen op hunne te rug-reize uit Indien mogten genoodzaakt zyn tot behoud van schip en volk andere landen of plaatzen aan te doen ofle ergens in te loopen, zullen zy gehouden zyn terstond, nadat de scheepen veilig zullen zyn ten anker gebracht, met en benevens alle de verdere scheeps-officieren te passeeren eene verklaring, onder prae*

548 1793. W. A. ALTINÖ.

sentalie van solemneele eede, houdende eene naawkeorige opgave der reedenen, welke hun daarloe bewogen hebben, mitsgaders van alles, wal door hun aldaar zal zyn verricht, onlscheept ofte verkogt, hel welk nimmer hel bedraageo der aldaar gemaakte noodwendige onkosten zal mogen Ie boven gaan, op poene als voren.

In hunne vergadering, Ie Batavia gehouden op den 12^ Januari} 1794, bepaalden Commissarissen6eneraal nader: >dal aan de Kaahsche burgers en ingezeetenen, die goieegen zyn naar de Bothany-baay ten handel te vaaren, daartoe vry- heid zal worden gegeeven, mits van daar over Timor herwaarts komende, om van hier direct na de Gaab te retoumeerea'*.

20 Augustus. Voorschrift nopens liel visiteren en repa- reren van Compagnie*s schepen.

De Regeering vond goed aan den commandeur en opper- equipagemeester op Ie merkeu, »dat de reden van de over het algemeen bevonden wordende slechte gesteldheid der sdiepen, die van hier worden gedepecheerd, in niets andere gezogt kan worden dan in eene niet nauwkeurige examinatie van de gebreekens en dat de reparatie niet zodanig geschied, als behoord, en mitsdien, zowel de gedagte commandeur en opper- equipagemeester, als de capitains ter zee, die tot de visitatie der scheepen benoemd worden en het commando hebben op de scheepen, die gerepareerd moeten worden, nevens de baas der scheeps-timmerliedeii ten eilande Onrust en de equipage- werf ernstig te recomroandeeren om voorlaan de visitalio der scheepen met de meeste nauwkeurigheid te doen en de nodige attentie, zoveel mogelyk, te vestigen, dat de bevondene gebreeken en die zich onder de reparatie nog mogten ont- dekken, beboorlyk voorzien worden, mitsgaders gedagte baazeo daar en boven te gelasten de reparatién hegt en sterk Ie doen, op poene, dat by ontdekking, dal door eenig verzuim

W. A. ALTINQ. 849

daar omtrend lekkagie veroorzaakt werd, de schade, die de maatschappy daar door zal lyden, op hen zal worden verhaald".

20 Augustus. Regeling der inkomsten^ enz. van den commandeur en mce-commandeur te Batavia.

Is goedgevonden en verstaan aan den commandeur en opper- eqaipagemeester in officio, boven de rd" 2200, die hy tans reeds geniet, jaarlyks toe te leggen rd' 1000 en den vice-com- roandeur en onder-equipagemeester meede boven de rd' 900, die lans door hem genoten worden, te accordeeren een jaarlyks bedragen van rd* 500, het een en ander een aanvang zullende Deernen met primo January dezes jaars, doch onder deese conditie, dal zy suflisanle cautie zullen moeten stellen om, in gevalle heeren bewind hebberen intusscben anders mogten hebben gedisponeert op de door deze regeering bereeds aan hun WelEdele hoog achtbare gedane voordragt, als dan Ie zullen restituceren bet bedragen van hetgeen door hun door de voormelde toelage te veel zal zyn genoten.

Dan, dewyl onder de verpligtingeu, die als nu met recht aan die dienaaren kan worden opgelegd, ook behoord deese, dal zy in Comp" scheepen geene andere dan Comp' goederen zullen afladen of dulden, dat die door anderen daarin worden afgeladen, en dus ook van zelve vervallen is het gebruik der Han den commandeur en vice-commandeur loegestaane geper- muteerde lasten in de alhier navigeerende scheepen ; zo is wyders goedgevonden en verstaan de permissie lol hetemploi dier lasten in te trekken en voorts, zowel door Jen commandeur en opper-equipagemeester, als door den vice-conimandeur en ünder-equipagemeester de eed van purge van hoegenaamd met Comp" scheepen geen handel gedreeven en oplettend toegezien te hebben, dat nog de scheeps overheeden, nog iemand anders ofle zy zelfs, onder wat praetcxl of benaming ook, ietswes in de scheepen hebben afgeladen en niets dan Comp' eigen goederen daarmeede zyn vervoerd, buiten de gepermitteerde lasten en kisten, wanneer die aan de scheeps-overheden zullen

B&O 1793. W. A. ALTINQ.

zyn geaccordeert, mitsgaders dat zy voor het overige in de waarneming van hunne diensten al het mogelyke hebben aangewend ten voordeeie van de Compagnie, zonder zich direct of indirect op eeniger handen wyze in praejuditie van de Compagnie te hebhen verrykt.

20 Augustas. Eed voor den commandeur en opper- equipage'meesier.

Jaarlijks moest hij onder eede verklaren, »dat hy met alle attentie en nauwkeurigheid heeft geëxamineerd de maande- lyksche specificatiên, die door de baasen en opzienders, welke onder de equipage-werf en dus onder zyne ordres sorteeren, ingediend zyn, en dezelve na zyne beste kennisse en weten- schap heeft gezuiverd van al hel geen, wat als overtollig en zonder noodzakelykheid in de verwerking of verstrekking daar by opgebragt was, mitsgaders dat hy zodanige ordres heeft gesteld, als dienen kunnen ter voorkoming van de veelvuldig gepleegd wordende diefstallen, en dat hy, zoveel in zyn vermogen is geweest, gezorgt heeft, dat die ordres zyn nagekomen".

Zie ook 12 Maart 1805.

23 Augustus. Nadere regeling van hetambigdd voorde leden van liet collegie van Schepenen te Balama.

Is goedgevonden en verstaan uit de aan de leeden van dal collegie corapeteerende leges door hun Eerwaardens secretaris als ontfanger derzelve te laten foiirneeren het een vierde gedeeelle, in voldoening van het ambtgeld, en voorts uil dien hoofde en in dier voegen, als zulks hy besluit van den 28^** Meyjongsl- leeden omlrend de leeden van den Raad van justitie deses casteels is bepaald, gedagte leeden te excuseeren van bet praesteeren van den eed voor dat fournissement.

rscSï^- ^on^poring tot het aanvoeren van rijst naar Batavia.

Om verzeekert te zyn, dat niet boven de voor Malacca en

17G3 W. A. ALTINQ. 881

Palembang bepaalde quantiteyt ryst ad 1000 en 700 lasten verroerd worde en de order daar omtrend promptelyk werd nagekomen, zo is goedgevonden en verslaan te bepalen, dat (ie vaartuigen, welke op Soeralmya en de verdere comptoiren, gelegen boven Samarang, met ryst voor Malacca of Palembang zullen beladen worden, voor hun vertrek naar derwaarts 't hoofd- comptoir Samarang zullen moeten aandoen om aldaar onder 't oog van den heer gouverneur gevisiteerd te worden, ter onderzoek van de lading en confrontatie der verleende passen, en dat de vaartuigen, welke op Pacalongang, Tagal en de verdere beneden Samarang gelegen residentien en comptoiren, Cheribon en Indramayoe daar on<ler gereekend, met ryst voor Malacca of Palembang beladen zullen worden, alvorens de reyse naar derwaarts voort te zetten, ter rlieede van Batavia zullen moeten ankeren en hunne passen vertoonen, ten einde die alhier des noods tegen de lading kunnen worden geconfronteerd.

Dewyl het echter mogelyk zoude kunnen zyn, dat, niet tegenstaande de voorsz. restrictifin, egter de aanvoer van ryst naar de hoofdplaats gering hlyft door de hooge pryzen, welke voor die kori op Java worden besteed, waar door bet Bataviasche ingezeetenen onmogelyk is geworden vaartuigen van hier ter afhaal te zenden, naar dien alhier de prys niet kan worden behaald, die zy daar moeten uitgeeven, I)ehalven ook dat alle inkopen op Java geschieden met contanten en zy hier niets anders dan papiere geld terug bekomen, zo is, daar over gedelibereerd zynde, in aanmerking genomen, dat tot legengang dnarvan noodzakelyk voorzieningen dienen te worden heraaind en dat zulks alleen zal kunnen geschieden door de gemeente alhier, zo by billetten, als door den sabandhaar en licentmeester, te doen informeeren van de bereeds door deeze regeering bepaalde prys van !25 rd' de kojang, de pagt en s^fscheep ongelden op Java daar onder gerekend, mitsgaders daarvan ook nader by een gemeene missive aan de ministers van Java kennis te geeven en zulks te meer, wyl de heer gouverneur van Overstraten tegens die prys zo zeer geene bedenking heeft gemaakt, mitsdien goedgevonden en verstaan

KKS 17Q3. W. A. ALTINQ.

de prys der ryst, die op Java zal verkogt wwdeo, als na oaéBr te bepalen op rd* 25 de kojang, de pagt en arscheep ongddoi aldaar daar onder gereekend, en daarvan de gemeente alhier by bilietten eji door den sabandhaar te doen infonneeren en uit dien hoofde te animeeren hunne vaartuigen tot den afhaal van ryst van Java af te zenden.

En om verzekert te zyn, dat die order promptelyk geobserveerd word, is wyders goedgevonden en verstaan de ministers vu Java van de nevenstaande dispositie niet alleen te informeeren, maar ook den heer gouverneur van Java te gelyk striet te ordonneeren zorge te dragen, dat daaraan door de respective residenten promptelyk voldaan en de traffiquanten met alle spoed geholpen worden, op poene, dat zodanig resident, die bevonden zal worden aan deeze ordres niet te hebben voldaan en weygerig mogt zyn gebleven de ryst tegen de voorsi. prys, onder wat pretext zulks ook zal zyn, te verkopen, direct naar herwaarts zal moeten worden opgezonden tol nader dispositie dezer regeering.

Tot meerder gerief der Bataviasche handelaars en len einde zy niet van de eene na de andere' plaats zullen behoeve te zeilen om zich van lading te voorzien, hetwelk meede zonde kunnen plaats hebben, ingevalle daarin niet te gelyk werd voorzien, is wyders goedgevonden en verstaan welmdden heer gouverneur van Java te recommandeeren om een opgave te doen, op welke residentie de ryst in tyds in voorraad zal zyn om door de traffiquanten van hier te kunnen worden a^ehaald, ten einde die lieden spoedig geholpen kunnen worden en niet verpligt zyn het eene comptoir na bel andere aan te doen of na lading te wachten.

Hierna door den Gouverneur Generaal geopperd zynde de bedenking, dat Gheribon wel mede gelyk gesteld is gewaden met Java in de aan den resident, Johan Lubbert Umbgrove, gegeven recommandatie om te zorgen, dat de ryst aldaar mede niet hoger als voor rd*^ 25 de koyang, alle ongelden daaronder gerekend, verkogt wierd, doch dat gemelde resident daar omtrend gemeld hebbende, dat het hem onmogelyk was

W. A. ALTINQ. 883

aan die order te Toldoen, nadien de Chineese officieren als gedrongen moesten worden tot de leverantie van de zedert eenige jaaren gewone 500 koyangs ryst; dat hy verzegt, dat Cheribon niet als een ordinair ryst-comptoir mogt worden aangemerkt, vermits de Cheribonsche vorsten nooit met eenige contingenten beswaard waren geweest als eenlyk de provisie voor de leeden deser regeering en het guarnisoen te Cheribon, en zy bunne ryst-negoryen verhuurden aan de meest bie- tlende Chineesen, die met de ryst handel d ree ven en de voornaamste inkomsten van den Ghineesen pachter uitmaakten, &ï dat het hem dierhalven by een stremming in dien handel volstrekt onmogelyk zoude zyn de gewoone revenue van rd" 20000 by de verpachting op te brengen, zyn Edele niet alleen by het door de sultbans van Cheribon den 7^ January 1681 aangegaan contract had laten nagaan, welke overeenkomst daarby omtrent de ryst gemaakt was, en dat daaruit volgens een door hoogst derzelve geprodnceert extract consteerde, dat de vorsten, in gevalle de Comp^ zulks benodigt was, houtwerken, ryst, zuiker of iets anders zouden moeten leeveren, en dat de Conop^ daar voor op Cheribon zoude betalen bezaers prys; voorts, dat in gevalle de Cheribonders die goederen zelfs op Batavia bragten, de Comp^ die volgens Bataviasche prys zoude betalen of dat hel haar vry zoude staan die in de stad aan de ingezeetenen te verkopen, maar ook by de negotie-boeken had laten opslaan, tegens wat prys de ryst zeedert primo September 1787 tot ultimo Augustus 1792 successive van Cheribon naar Batavia was aangereekend, en dat bleek, dat in die vyf jaren geleeverd waren 2150 lasten, doch voor niet minder dan / 49 : 10 het last, uitmaakende rd^ 28, en hoogst dezelve dierhalven vermeende, dat Cheribon om die reeden van de voorschreeven gestelde ordre om de ryst voor niet hoger dan rd' 25 de koyang te verkopen moest worden uitgesloten ; zo is, daar over gedelibereerd weezende, goedgevonden en verstaan de voorschreven ordre, in zo verre Cheribon betreft, buiten executie te laten en den meer melde residenl Umbgrove alleen aan te schryven zorge te dragen, dal, buiten de voor-

654 1793. W. A ALTINQ.

melde bepaalde quantiteyten voor Mallacca en PSalembang, al de overige ryst, die op Gheribon en Indraroayoe zal ingenindd worden, na de voldoening van de SOO koyangs voor de Com- pagnie en aftrek van de eigen benodiglheid voor de gemeente van Cheribon, naar deze hoofdplaats word vervoerd om alhier na goedvinden verkogt te wonien.

31 Augustus. Treifi' en oorlogs-kosten.

Is verstaan by de negotie-boeken te laaten formeeren een aparte reekening van trains- en oorlogs-onkosten en zulks ook op de respective buiten-comptoiren te laten geschiedeo. mitsgaders ten dien einde zulks circulair aan te schryven.

31 Augustus. Afschaffing der gepermiiteerde lasten voor scheeps'Overheden.

In overwceging genomen zynde, dat de permissie aan de scheeps-overiieden oni hunne gepermitteerde lasten in de schepen te mogen laden veelal van dat gevolg is geweest, dat of (Ie scheepen geene zo aanzienlyke lading voor de Cooi- pagnie hebben vervoerd, als de chartres derzelve toegelaten hebben, of dat dezelve overladen en daar door, zo in de zeiinge, als defensie belemmert zyn geworden; dat de afschaffiug van die permissie, niet alleen nuttig, maar zelfs noodzakelyk is geworden, nu de Compagnie door gebrek aan zeevareode manschappen en het geringe getal bekwame scheepen verplicht is het employ der schepen meer, dan bevorens noodzakelyk is geweest, te bezuinigen; en dat ook de scbeeps-overlieden door het algemeen verval van den handel en het gebrek aan crediet in de presente tyd dat voordeel van die vrybeid niet kunnen behalen, waarop zy in florisante tyden konden ree- kenen; zo is, daarover gedelibereerd zynde, goedgevonden en verstaan aan de overheden van de scheepen Ysselmonde en de Gouverneur Generaal Maatzuyker, in steede van de aan hen by het reglement gepermitteerde lasten, toe te leggen een equivalent in gelde by weege van een douceur ter sorama v?m rd« 2500, te verdeden in deser voegen:

W. A. ALTINQ. 5JJ8

aan den capitain rd« 1600,

» » » -lieutenant » 300,

» » lieutenant » 200,

» » opper-chirurgyn » 200,

» ieder der soüs-lieiitenantsrd' 100 of tezamen > 200. Omtrent dat poinct echter verder in consideratie gekomen zynde, dal een eenvoudige intrekking der voorsz. permissie sommige baatzugtige niet zoude afhouden van te onderneemen, boven het genot van het voorz. douceur, ook noch goederen voor hunne reekening in de schepen af te laden, zo is, eene voorziening daar omtrend noodzakelyk geoordeelt weesende, goedgevonden en verstaan, zo wel de overhceden van de voorsz. scheepen, als van die, welke in het vervolg op een gelyke voet zuilen gesteld worden, strict te gelasten om geene goe- deren hoegenaamd, noch van hun zelfis, noch van andere, onder wat pretext of benaaming het ook zoude mogen weesen, zonder afzonderlyke schriflelyke permissie van den heer Gouver- neur Generaal in de scheepen over te neemen of af te laden buiten hunne gepermitteerde kisten, indien die zullen zyn toegestaan, zo als dezelve aan de voorsz. scheepen op de voet, als aan de retour-scheepen is bepaald, by deesen worden geaccordeert, en die gevuld zullen mogen worden met zo- danige koopwaaren, waarin de Conip^ niet handelt, of van die arliculen, waarin 'sComp^ lading bestaat, op poene, dat, by bevinding van het contrarie, alle zodanige goederen niel alleen zullen zyn geconfisqueert, maar de overheden ook nog zullen verbeuren de vier dubbelde waarde derzelve en voorts zo- danig gecorrigeert zullen worden, als na exigenlie van zaaken tevonden zal worden te behooren. Zie ook 3 September 1793 en '-^l'^ 1794.

51 Augustus. Benoeming van commissarissen ter zee en te velde.

Hiertoe werden bij geheime resolutie aangesteld twee leden van den Raad van Indiê, »len einde onder het oppergezag en

i(B6 1793. W. A. ALTINQ.

mei Gommunicatie van den heer Gouverneur-Generaal alzolke ordres te stellen, als ter bereiking van het bedoelde oogmeri, de belragting van het algemeen welzyn en het afweem van den vyand, nuttigst en dienstig geoordeelt of hun Ed. byeen aparte instructie voorgeschreven zullen worden*'.

Dergelijke instructie blijkt vastgesteld te zijn, maar is met aangetroffen.

Aan de commissarissen werden toegevoegd de inspecteur en directeur der fortificatie^werken, de kommanderende otfider van het Bataviasche garnizoen, de commandew* en opper- eqaipage-meester en de majoor der artillerie.

4*8^^^ • Kennisgave, dat in hel begin van Fdnruarij 1795 Frankrijk den oorlog aan Nederland had verklaard.

Deze kennisgave kwam in zoo verre te laai, dat de Fran- schen bereids vier schepen in Straat Sunda hadden veroverd. Zie ook 14/16 JullJ 1793.

3 September. Confiscalie van goedereih niet behoorende tol de gepermitleerde lading van eenig Compagme's schip.

Is goedgevonden en verstaan te verklaren, dat alle de goe- deren, welke worden agterhaald (contrabande goederen en die van groot belang zyn egter uitgezondert) buiten forma van proces aan den aanhaalder zullen moeten worden afgestaan; en ten einde blyke, waarin zodanige aangehaalde goederen bestaan, door den water-fiscaal in officio aan deeze regeering, ter verdere verzending naar Nederland, alle zes maanden eens te laten indienen een lyst van alle goederen, welke in dien tusschentyd zullen weezen geconfisqueerd.

3 September. Toekenning van een aequivalenl voor hunne gepermitteerde lasten aan de gezagvoerders van rijst- en houl'Scliepen.

In aanmerking genomen zyude, dat omtrend de over-

W. A. ALtlNÓ. 88-?

heedeo der scheepen, die naar Java worden aangelegd ter ai baal van ryst of houtwerken, eene schikking zoude kunnen worden gemaakt om hun, in steede van de gepermitteerde bsten, eenig equivalent toe te leggen ; dat zulks voor de Gomp^ voofileeliger zoude zyn, wanneer gereflecteerd word, dat de scheepen doorgaans niet alleen meerder ryst kunnen laden dan de bepaling van 500 lasten voor een schip van 180 voet en 400 lasten voor een schip van 140 voeten, maar ook bovendien nog houtwerken en andere articulen; dat ook ver- ondersteld kan worden, dat eene dusdanige, meerdere belading veel maaien heeft plaals gevonden en dat dit notoir moet strekken tot nadeel van de Compagnie, dewyl, indien de geheele ruimte wierd geemployeert tot haare dienst, ais dan ook een minder getal van scheepen zouden benodigt zyn tol den afhaal van dien korl; zo is, de noodzakelykheid ingezien weezende daarin te voorzien, goedgevonden en verslaan de overheeden van de scheepen, die in het vervolg ryst van Java zullen ver- voeren, te interdiceeren eenige ryst, houtwerken of andei*e articulen voor eige of particuliere reekening voor hunne ge- permitteerde lasten in te laden, doch hun daarvoor toe te leggen een equivalent in dezer voegen, dat zy voor hetgeen de scheepen aan ryst meer laaden dan de voormelde bepaalde qoantiteit van 800 lasten voor een schip van 180 voeten en 400 lasten voor een schip van 140 voeten en na rato voor de kleindcre scheepen, voor de meerdere quantileit alhier uit 'sComp^ kassa zullen genieten rd' 8 per last.

Ëii dewyl ook misbruik kan worden gemaakt van de scheepen, welke geémploieert worden lot den afhaal van hout, hetzy door een minder belading voor de Comp®, dan die zouden kunnen vervoeren, hetzy door overlading door de acceptatie van parti- culiere houtwerken, zo is tevens goedgevonden en verstaan de overheeden van de scheepen, die tot den afhaal van hout reeds zyn of noch zullen worden geprojecteerd, te interdiceeren geene lioutwerken, ryst of andere articulen builen Compagnies lading meede te neemen eu hen toe te zeggen, dal hen eene evenreedige tegemoedkoming zal worden geaccordeert, zodra

858 179Ö. W. A. ALtiNd.

zal gebleeken zyn de hoeveelheid van ryst, die meerder orboveo de bepaling na de voormelde gestelde order aangebragt w(»d ; voorts van dit een en ander de ministers van Java len spoe- digslen kennis te geeven ten einde de voorschreeven ordre aan de overheeden der scheepen, aldaar in lading leggende, bekend te maaken, met aanschryving om echter de nodige zorge te doen dragen, dat de scheepen niet overlaaden wiH^ieo.

Dit besluit der Indische Regering is door GomnüssarisseD* Generaal op den 6"^^^ Februarij 1794 goedgekeurd.

5 September. Toekenning van een middel van beslaan aan zee-officieren van ter reede Batavia of bij hei eiland Onrust liggende schepen.

In aanmerking weezende genomen, dat het over bekent is, dat hel bestaan van een zeeman geduurende den tyd. dat de scheepen buiten emplooi zyn, niet toereikende is om het nodige lol hunne onderhoud te vers^orgen en ook de voordeelen, die zy op de togten, de eene meer en de andere mind^, behaalei) kunnen, niet meer van zoveel importantie zyn, dat die op- weegen de schaade, welke zy al heel dikwyls moeien ondeiigaaii buiten hunne schuld en veelal veroorzaakt wordende door ziekte, waardoor zy buiten staat zyn by alle ontvangst es uitleevering zelve present te zyn, en door gebrek aan officieren om hen daarin behulpzaam te zyn, en dat het dus, hoezeer zulks in de presente ongelukkige tyd, waarin men niet spaarzaam genoeg zyn kan, voor de Comp^ drukkend zal weezen, nood* zaakelyk is geworden, dat daarin voorzien word, by provisie door eene maandelyksche toelage gedurende de tyd, dat de scheepen alhier ter rheede leggen, zo is dierhalven goedge- vonden en verstaan, op approbatie van de heeren Meesters, voor den aanstaande, niet alleen aan de capitains, maar ook aan de subalterne officieren, die zulks uithoofde hannor be* kende armoede ten boogsten nodig hebben, van de alhier ter

179è. W. A. ALtlNÓ. 880

rheede of leo eilande Oorusl leggende scheepen en vaartuigen^ zoo lange zy tot geene tochten geémploieerd worden, als een extra doucear maandelyks uit Comp"^ kassa toe te leggen: rd' 50 aan een capitain

SO > » capitain-lieutenant,

• 15 » » opper-meester,

10 * * lieutenant,

• 10 » twee sous-Iieutenants, of rd' 105 in het geheel.

Goedgekeard door Commissarissen-Generaal als boven.

o September. Bepaling, dat het eiland Bawean begrepen was onder de plaatsen, waarheen rijst niet vervoerd mogt wvrden.

Dewyl in bedenking genomen is, of zonder een speciaale opneeming van het eiland Baviaan hetzelve gereekend kan worden begreepen te zyn onder de plaatsen van de overwal, vverwaarts den uitvoer van i-yst van Java en Cheribon by Itesluit van den 27^° Augustus is geinterdiceert, zo is, ten einde daar omtrend duiddyk te zyn, goedgevonden en verslaan de ministers van Java en den resident van Cheribon aan te schryven, dat het gedagte eiland Baviaan onder die plaatsen, werwaarts de vervoer van ryst is geïnterdiceert, speciaal lie- greepen is, en hen mitsdien te recommandeeren en gelasten te zoiigen, dat naar derwaarts geen ryst vervoerd werd.

9 September. Bepaling, dat i>by ontdekking van irre» i^gulariteiten in de over en te kort bevonden equipage- "^goederen en materialen, alsmede arthiHerie'goederen, j^de te-kort-komende vergoed en de over-bevondene ten i^profyte der Compagnie ingenomen** moesten worden.

Deze bepaling is afkomstig van Heeren XVII"'''. Zie ook bij 11 Maart 1794.

K6Ó 15^93. W. A. ALtlNÓ.

10 September. Wijziging van artikel 18 der puhlicalie van 25 Octoher 1791 betreffende hei ambtgeld.

h goedgevonden en verstaan, met alteratie van bet 18^ articul van de publicatie tot de beffing van het amblgeld van den 2K^ October 1791, de negotie bediendens alhier en op de buiten comptoiren circulair te gelasten om al, wat van tyd lot tyd voor die belasting inkomt, op een aparte reekening in Ie neemen om by het sluyten der boeken onder de domainen gecomprehendeert en ten voordeele van de algemeene winsl- reekening gebragt te worden; en voorts de opper-kooplieden deses casteels te gelasten om zodanige sommas, als voor het ambtgeld in het collateraal bereids van de buiten comptoiren naar herwaarts mogten zyn ten goeden gebragt, weder naar derwaards ten Taveure ie brengen.

~ September. Kennisgave, dat de Begering vaomemem was assignatiên op Nederland af te geven.

Aan alle en een iegelyk word by deezen bekend gemaakt, dat op den 13^" deezer in Raade van Indien is goedgevonden contante munt en papiere geld op assignatiftn naar Neederland ie accepteeren om gerestitueert te worden na het aflopen der najaars- verkoping van 1794 en voorjaars-verkoping van 179B, dan wel na verloop van zodanige langere iermynen, onder het genot van vier pro-cento, als de tellers zullen op- geeven — met een rembourssement, de ducaton van 78 tot 72 stuivers, wanneer de telling geschied in contante munl, doch wanneer de telling geschied in papiere gdd, de ducaton van 78 met 67 stuivers.

En worden die geene, welke geneegen zyn gelden te tellen, gelast voor den 15 der aanstaande maand October ten comp- toire van de generale directie optegeeven, hoe veel en op welke wyze, het zy in contante munt of papiere gdd, zy zuUeu willen tellen.

W. A. ALTINQ. 861

4^ September. Vernieuwing van het bepaalde op 19/23 MaaH 1779 ten aanzien van de ingelanden, ivoon- achlig hoven Meesler-Comelis, enz.

Aan art. 3 is achter de woorden : «verleent zullen moeten worden", toegevoegd: »op poene, dat die geene, welke, niet- tegenstaande deeze nadere verklaring, daar aan eene uitlegging naar eigen willekeur zal geeven en zich niet stiptelyR naar den inhoud van het zelve gedraagt, maar daardoor Iragt te veriedelen de bedoelde heilzaanae oogmerken, zodanig zal worden gecorrigeert, als na bevinding van zaaken en ten afschrik van anderen noodzakelyk zal worden geoordeelt. — Weshalven den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander speciaal word geinjungcert de nodige attentie te vestigen, dal de inhoude van de voorsz. nadere verklaring stiptelyk worde geoliser veert, en, by ontdekking van het tcej^en- deel, daar van direct kennis te geeven aan den heer Gouver- neur Generaal*'.

13 Seytember 10 Oetober

. uitschrijving van eenen dank-, boete- en

bede-dag.

17 September. Vervanging van de rantsoenen voor de gequalipceerde dienaren der Compagnie op de bniten' kantoren door verstrekking van geld.

De Regeering vereenigde zich ter zake met een rapport van den Raad ordinair, waarnemend Directeur-Generaal, J. Siberg, waaraan het volgende word ontleend:

liet is algemeen bekend en den aart der zaake brengd het ook mede, dat de vaderlandse provisien op de meeste buiten-comp- loiren, die van hier moeten voorzien worden, in vry hooger prys slaan, als waar voor ze alhier te bekoomen zyii, zo dat, zal men dezelve quantileiten goederen behouden, men ook verhooging van prys boven de Bataviase diend toe te leggen, namen tly kop de provisien, die uit Nederland moeten worden aangcbragt.

PUIUT-BOII DIBL XI. 36

MS 1793. W. A. ALTINé.

Ik neem daarom de TryheidToor te stellen, of meD,indiai 'er contanten voor de bevoorens genootene proviaim zuUen gq[eeTen worden, niet een verhooging van 20 prooenlo op de Balaviase pryzen der vaderlandse goederen, item ryst, tarwe en arak diend te bepalen, eenelyk de zecq viryn uitgezonderd, die inen al zeedert lange voor 15 stuivers door geheel Indie gereekeod heeft, te weeten: voor de vier Oostersche gouvemementen, Timor en Banjermassing, welke alles van hier moeten hebben, tervvyl de andere comptoiren nog wel geleegendheid heb- ben zig op een min nadeeliger wyze te voorzien.

Dog de Indiase goederen, welke ik meene, dat daar voor minder pryzen te bekomen zyn als te Batavia, heb ik ook voor minder pryzen bekend gesteld.

Schoon de verstrekkingen op veele plaatsen en aan vede perzoonen de memorie van menage te boven gaat, zoo heb ik egter best geoordeeld my aan dat geschrift te be|Kialefl. voornamentlyk omdat ik denke, dat deeze vermeerderiag afkomstig zal weezen van diverse, nader gedane en toegestaane verzoeken, in een tyd, wanneer het verval der Compagnie minder indruk maakte dan nu, nu bet water tot aao de lippen is gekomen.

Voor het gouvernement Amboina word bepaald, des jaars : aan een gouverneur:

3 vaaten bier a 30 rd" rd' 90

90 kannen azyn Hollands a S'/i stuivers.... » 15:45

4K > olyven oly a 32 stuivers > 50

640 e booter Hollands a 16 stuivers > 213 : 16

2 lasten ryst a 42 rd* • 84

1 last tarwe a » 70

300 kannen arak, de legger a rd* 35 > 29

J 21

teld rd- 532

20 procento verhooging, die men gerust mag stellen, dat meerder benoodigd zoUen zyn om die goederen aldaar in te koopen dan alhier op Batavia » 106 : j3

teld rti» 638:44

179d. W. A. ALTINd. MS

540 kannen zecq wyn a 15 stuivers rd' 168

i32 S wax kaarsen » 24 • • 21)5

132 kanoen lamp-oly > 8 » » 72

peeper, zoal, porceiein » 65

sxlra a /* 66 Indias 'smaands is in een jaar. . » 275

, komt in een jaar rd' 1436 : 32

Ongereekend 1 8 speeeryen in zoord per maand of 12 S ia een jaar; en dat dan alle verder genot uit de pakhuizen [>p reekening van betaling kome op ie houden. Den hoofi-adniinistrateur :

12 kannen olyven oly a 32 stuivers rd' 8 : —

24 » azyn Hollands a 8Vs stuivers » 4 : 12

150 8 booter a 16 stuivers » 50: —

teld rd' 62 : 12

20 procento verhooging als vooren » 12 : 22

teld rd' 74 : 34

ISO kannen zecq wyn a 15 stuivers. » 46 : 42

120 » clappusK)ly a 8 stuivers » 20 : —

\tO S wax kaarsen a 24 stuivers. » 60 : —

brandhout geld / 7 Indias per maand is in een jaar » 55 : — komt voor den hoofd-administrateur... rd' 250:28 Den predikant:

12 kannen olyven oly a 32 stuivers rd* 8 : —

24 » azyn Hollands k 8% stuivers » 4 : 12

teld rd' 12:12

20 procento verhooging als vooren • 2 : 22

teld rd' 14T54

84 kannen zecq wyn a 15 stuivers » 26 : 12

IM > clappus oly a 8 stuivers » 20 : —

110 S wax kaarsen a 24 stuivers » 60 : —

brandhout gdd f 4 Indias per maand is in een jaar » 20 : —

komt voor den predikant rd* 140 : 46

öen capilein geniet even zoo veel als een predikant. Een koopman:

84 kannen zecq wyn a 16 stuivers rd' 26 : 12

Transporteere rd' 26 : 12

t(è4 . i703. W. A. ALtiNQ.

Per transport rd* S6: 11

brandhout gdd / t Indias per maand is in eeo jaar • 10 : —

komt voor een koopman rd' 36 : 12

Een capitain luitenant:

84 kannen zecq wyn & 15 stuivers > 26 : IS

24 > lamp-oly a 8 stuivers ^ > 4

brandhout geld f 2 Indias per maand is in een jaar > 10

komt voor een capitain luitenant rd* 40: 11

Een opperkoopman : 84 kannen zecq wyn a 15 stuivers » 26: 11

Een ondermeester: 48 kannen zecq wyn a 15 stuivers • 15 : —

Een luitenant:

48 kannen zecq wyn a 16 stuivers > 15

24 • lamp-oly a 8 stuivers » 4

komt voor een luitenant rd' 19

Een vaandrig even als een luitenant. Een boekhouder in emplooi, Een hospitaals-meesler, Een krankbezoeker,

48 kannen zecq wyn a 15 stuivers » 15 : —

alles ongereekend de gewoonc gagie, koslgelden en huis-huuren voor die geenen, die geen wooning hebben. Het gouvernement Banda is in alles gelyk aan Amboina. Het gouvernement Tomaten is ook gelyk aan Amboina, met dit onderscheid, dal den gouverneur nog toegelegd word voor brandhout geld f '25 indias per maand en rd' 1 25 in bel jaar. Het gouvernement Macasser is gelyk aan Ternaten. Te Timor specificeerd de memorie van menage niet, wal gegeeven moei worden in zoort en quantiteilen, zeggende eenelyk, dal de koslgelden en mond-randsoenen moeten bedraageo:

voor *t opperhoofd f 600 Indias

» den onderkoopman » 174 >

zynde voor H opperhoofd, die toen als koopman gecoosi- dereerd wierd, in 't jaar rd* 208 : 16 en voor de tweede, die toen als onderkoopman was, in 't jaar rd' 72:24.

W. A. ALTINQ. K6K

Schoon 't opperhoofd thans maar koopman titulair is, kan ik echter niet zien, dat men in die rd* 208 : 16 eenige vermindering zoude dienen Ie maken, zoo min als in de rd' 72 : 24 voor den tweeden, schoon thans maar boekhouder, zoo omdat die sommas beide weinig zyu om 'er van te leeven, als omdat, voor 100 veel den tweeden belangd, een boekhouder in emplooi omtrent kostgeld en emolumenten gelyk staat met een onderkoopman.

Op Sumatra's Westkust de emolumenten voor den gezag- hebber en secunde bereets ingevolge marginaale dispositien in anno 1791 bepaald en gereguleerd zynde, evenreedig met Palembang, zoude dus, in steede van de daarby aangehaalde provisien, voor het vervolgaan contant kunnen bepaald worden: nl* 121 : 28 nevens 12 fi speceryen voor den gezaghebber,

35 :  —  voor  den  administrateur.

Java's Noord-Oostkust heeft, wanneer geen Raad van India aldaar gebied, een gouverneur en directeur, die volgens de besluiten uwer hoog Edelheedens van anno 1765, 1771 en 1779 niet meer geniet, dan de gagie en emolumenten van een commandeur.

Deeze geniet op Bantam:

*70 kannen wyn a 15 stuivers rd' 84 : 18

IV, vat bier a 30 rd» • 46

45 kannen azyn Hollands a 87, stuivers. . . » 7: 46

227, » olyveu-oly a 52 stuivers » 15

320 « hooier Hollands a 16 stuivers • 106 : 32

1 last rysl , dat voor Java kan bepaald worden op • 20 Vi ■ tarwe » 56

84 S kaarsen a 24 stuivers » 42

240 kannen bmp-oly a 6 stuivers » 30

w>ut en peeper » 10

Te zamen rd' 590

Nog geniet een commandeur van Bantam: extra rd» 144: —

^atcr en brandhout » 200 : —

^ geen ik denke, ilal op Samarang onnoodig is, omdat voor

566 ^793. Vê. A. ALT1NQ.

den gouveroear geeo brandhout-geld is bepaald en alleen rd* St : 44 in *t jaar voor extra.

Ik hebbe deeze randaoen-geldeo met geene veriioogiag beawaard, omdat Java in de nabuarschap van Batavia legd en het IransporI van goederen na derwaarda reedelyk gemaklyk is. Tervryl echter lans en meermaalen voorachreeven post deor eea Raad van India bekleed word, zoo zoude men ng kannen bepaalen tot een montant van rd« 1680, telkens by de boeken voor emolomeoten opgebragt, dan wel lot rd' SSOO, die dhier Ier deeier boofdplaatse nu jongst of in 1792 bepaald zp.

Een opperkoopman is by de memorie van meoagie gelykstandig met die in de Ooslerscbe gouvernementen, branéhoot-geld uitgezondert, dos:

12 kannen olyven-oly a 3S stuivers rd* 8

24 » azyn Hollands a 87) stuivers » 4

150 » aeeq wyn a li stuivers » 46

ISO » clappusK>ly a 6 stuivers > 15

lao ^ wai kaaraen a 24 stuivers • 60

150 » booter Hollands a 16 stuivers » 50

komt voor een opper-koopman ... rd* 1 84

Tans zyn aan de hooven by den Soesoehoenang en den Sultban nieede opper-kooplieden geplaatst ; toen zyne exeellentie Mossel de memorie van menage schreef, waaren de opperhoofden by die vorsten capitains der militie, gelyk uyt die memorie blykty want 'er staat op pagina 21:

»de capitains by de vorsten, verpligt synde nu eo dan eenige dranken, enz. aan dezelve te laaten volgen, kunnen daar voor ter liaarer keuse goederen en provisien uyt 'sGomp* pakbuysen versoeken, ieder ter waarde van eeuduysend guldens sjaars'.

Van deeae vryheid profiteeren de teegenswoordige opper* hoofden meede, wyl aan fyne lywaaten, yzer, spykera, eni. uyt de pakhuysen genieten ter waarde van voormelde /'lOOO India's.

Dog boven dien word voor hel opperhoofd tot Souracarta opgebragl : 84 kannen wyn.

W. A. ALTINQ. 567

60 fS wax kaarsen, 150 » booter Hollands, IS kannen olyven-oiy, 24 9 azyn Hoibnds,

dat na de voorwaards by den Samarangs hoofd-admiBisIrateor gestekte prysen zonde ujtkomen op: rd' 26 : 12 voor de wyn,

50 : — > » kaarsen, » SO : — » 9 booter,

   8 :  —     ■      »  olyven-oiy,

4 : 12 > > azyn.

rd' 118:24 te saaraen;

en Toor het opperhoofd tol Djokjocarta: 150 kannen wyn, 60 fi wax kaarsen, 34 kannen olyren-oly, 45 9 azyn HoUands;

dat als even zoude bedraagen:

rd« 46 : 42 voor de wyn, » 30 : — » » kaarsen, » 16: — 9 9 olyren-oly, » 7: 46 » 9 azyn,

rd' 100:40 Ie saamen; het geen ik oordeel, dat niet valt in de termen van de luemorie van menagie. Uyt dien hoofde zoude inen aan gemeUe opperhoofden kunnen toeleggen rd* 26 : 12 off wel alleen 84 kannen zecq wyn.

Waarmeede ik vermeen, dat het zeer wd te stellen is, en waaniaa aUe verdere verstrekkingen zouden kunnen worden afgeschreeven.

Wel is waar, dat het opperhoofd in den Oosthoek by de memorie van menagie gesteld word geiykstandig met den hoofd-admini- slrateor en dus ook de voor gemelde dienaar bepaalde rd* 184 : 6 aan hem zouden dienen te worden afgegeeven.

Dog die geenen, welke dit ampt bekleed, kan zig niet beswaard vinden, indien hy gelyk word gesteld met de

568 1793. W. A. ALTINQ.

opperkooplieden van Souracarta eu Djokjacarla en dus voortaan maar rd' ^6:12 komt ie genieten.

Aan den colouel en hoofd der militie te Samarang is by uw hoog Edelheedens besluyt van den 14^° February 179^ geaccordeerd:

192 kannen zecq wyn a 15 stuivers rd* 60

72 > azyn Hollands a 8% stuivers • 12:56

36 » olyven-oly a 32 stuivers • 24

480 % boeter Hollands a 16 stuivers > 160

120 > wax kaarsen a 24 stuivers > 60

24 vadems brandhout a 3 7^ rd* « 84

te samen voor den colonel en hoofd der militie rd*" 400:56 By dit zelve besluit hebben uw hoog Edelheedens aao Am major in het guarnisoen aldaar geaccordeerd de emolunienleii, die de geweesene majors en hoofden van de militie aUaar in die qualiteit genooten hebben.

Dit bestaat volgens opgave van den visitateur generaal iJi: 12 kannen olyven-oly, die na de voorgestelde prys van oï

stuivers zoude komen te kosten rd' 8

24 kannen azyn Hollands dito a 8^2 stuivera. . • 4:12 90 . wyn • • » 15 • ... 28 : 6

120 » lamp-oly dito è 6 stuivers » 15

120 fi kaarsen dito a 24 stuivers • 60

ie saamen rd' 115 : 18

die voorlaan aan den major zouden kunnen worden afgegeeven. Den predikant is by de memorie van menagie gelyk gesteU met die van de Oostersche gouvernementen^ waar ik hel ook by laate en voorstel om aan denzelven in een jaar af te geeven voor:

1 2 kannen olyven-oly a 32 stuivers rd* 8

24 » azyn Hollands a 87» stuivers > 4: 12

84 » zecq wyn a 15 stuivers • 26: 12

120 » clappus-oly a 6 stuivers » 15

120 8 waxkaarsen a 24 stuivers > 60

Te saamen ~ld« 113 : 24

en dit kan die van Sourabaya ook genieten. Een capitain militair geniet voor 48 kannen zecq wyn

17©3. W. A. ALTINQ. 569

rd' 15: — , dog voor die van Sourabaya, welke aldnar het commando heeft over de militie, word opgebragt:

12 kannen olyven-oly a 32 stuivers rd' 8 : - -

H » azyn Hollands a 8^/2 stuivers » 4:12

84 ■ wyn a 15 stuivers • 26 : 12

te saamen rd' 38 : 24

het geen ook zoude kunnen gegeeven worden aan de comman- danten lot Souracarta en Djokjocarta.

Wel is waar, men vindt hier een groot onderscheid in het genot van een capitain commandant op een der Dostersche gouvernementen, die wel staan Ie l)ekomen rd' 1 40 : 46 en een capitnin Heutenant rd^ 40:12, dan, daar men niet meerder op Java gewoon is op te brengen dan de zoo even bekend gestelde rdM5 en 38:24, kan ik ook niet zien, waarom men in decze lyd, waar men overal menage zoekt, uit zig zelfs tot vermeer- dering moet overgaan, waar men altoos toe komen kan, maar niet lot het verminderen; ook kan men op Java voor minder prys zyn benoodigtheid bekomen dan op de Oostcr- sche gouvernementen.

Een koopman en daarmeede gelykstandig : 84 kannen wyn a 15 stuivers rd* 26 : 12

Een onderkoopman, boekliouder in emploi en daarmeede gelykstandig : 48 kannen wyn a 15 stuivers rd® 15 : —

Een capitain Heutenant: 84 kannen wyn a 15 stuivers » 26 : 12

Een lieutenanl: 84 kannen wyn a 15 stuivers » 25 : 12

Een vaandrig:

48 kannen wyn a 15 stuivers » 15 : —

en daarmeede staan gelyk de officieren van de cavallery en arthillery.

Te Cheribon werd bepaald en kan dus voor het vervolg gesteld werden :

Een onderkoopman en pakhuismeester: 48 kannen zecq wyn a 15 stuivers rd* 15 : —

870 1703. W. A ALTINQ.

Een Yaandrig: j

48 kaanen zecq wyn a 15 stuifers ré* IB:— j

Een hospitalier: 48 kannen zecq wyn a 15 stuivers » 15 : —

Te Bantam geniel:

Een commandeur rd' 596 en nog extra rd' 344.

Vermits nu jongst de tdminislraiie en bet fiscalaat in een gesmolten is, zoo zoude voor het vervolg hunnen bepaaU werden:

Een koopman : 84 kannen wyn a 15 stuivers rd* 26 : IS

Een oppermeester :

40 kannen wyn a 15 stuivers • 15 : —

en zoo ook een scriba.

Een capilain commandant :

84 kannen wyn a 15 stuivers rd* S6 : 12

60 » lamp oly a 6 stuivers » 7 : i4

60 8 waxkaarsen a t4 stuivers • 50: —

dus voor een capilain commandant rd* 63: S6

Een lieutenant:

48 kannen wyn a 15 stuivers rd' 15

24 » lamp oly k 5 stuivers » S

off voor een lieutenant. ... rd' 18 Een vaandrig even als een lieutenant. Te Banjermassing stelii de memorie van menage voor dm eersten resident :

12 kannen olyven-oly a 32 stuivers rd* 8: —

24 » azyn hollands a 8^2 stuivers » 4: IS

150 9 booter a 16 stuivers » 50: —

Tehl rd' 62:12

liierhy 20 procento » 12:82

Teld rd' 74:54

150 kannen wyn a 15 stuivers » 46 : 42

komt voor deu eersten resident rd' 121 : ^S

nevens twaalf ft speceryen. De tweede residenl ontvangt volgens meermelde memorie

W. A. ALTINQ. 571

Diets dan gage en koalgeld ; daar egier de inkomsten Tan dien dienaar zeer gering zyn om daarmeede rond te sehieten en het negotie-werk teffens door hem moet worden effen gehouden, proponeer ik uyt dien hoofde, Ie meer 'er zomwylen ook wel eenige ryst, oly en waxkaarsen aan hem zyn ver* strekt, om voor bet vervolg tot eeo billyke tegemoetkoming aan hem 's jaars te valideeren :

24 fi waxkaarzen a 24 staivers rd' 12

48 kannen lamp oly a 8 stuivera > 8

48 » zecq wyn a IK stuivers » 15

of jaarlyks rd* 35

en zulks wel uit hoofde, dat de Compagnie althans weederom uitwint rd* 74, die bevoorens den eerste resident, zoo hy ampliatie, als nadere qualificatie jaarlyks meerder heeft ge- nooien, en dus na valideering deezer rd* 55 nog profiteerd rd* 39.

Te Pakmbang werd by de memorie van menage al- meede dezelfde quantiteit vastgesteld als te Banjermas- sing en dus zoude de zoo even gemelde verstrekkingen ook daar voor het vervolg kunnen gereguleerd en bepaald blyven,

Terwyl egter door wylen den geweesen heer directeur generaal, Van Stockum, onder het hoofd-deel van Timor voor

den eersten resident gesteld zyn rd* 208 : 16

voor den tweede » 72 : 24

en onder dit bedraagen het kostgeld teftens is begreepen, vermits de f 600 en ^174 gage en randsoenen verhandelen, zoude dus gemelde bepaalinge voor het vervolg, by al dien dezelve word vastgesteld, eene dubbelde afschryving kunnen voortbrengen, ter welkers vermyding ik dan ook uw hoog Edelheedens mits deezen voordraage om Timor te schoeyeu en Ie bepaalen op den voet van Banjermassing en Palembang, uit hooMe ik mag vertrouwen, dat deze drie comptoiren met dkanderen, ten opzigte der verslrekkiogeq, kunnen eguaal worden gesteld.

Malakka, enz.

57J 1793. W. A. ALTINQ.

17 September. Bepalingen nopens hel heeren^logemad ie Batavia.

Is goedgevonden en verstaan ie verklaren, dal ouder de aan de zuiker molenaars en araksbranders by besluit van den 15"* Augustus jongstleeJen verleende vrybeid om hunne prodneten aan vreemdelingen zonder betaling van eenig ander gei'egtigheid dan die van de tol en de waag te verkopen niet begreepen is gewor- den de intrekking van het aan het stads-logement toegdegde een perccnlo by uitvoer van zuiker en arak, maar dal zulks even als bevorens standhoud en mits dien aan den saliandhaar en licentmcester gedemandeert te laaten om te zorgen, dat zulks voldaan word; voorts den castelein te gelasten om, wanneer hy vermeend reeden te hebben van klachten, i zy over het misbruik, dat vreemdelingen maken van de wagens, tot 't logement gehorende, of over andere beswaaren en daar onder ook het gebruik van eigen dranken, zich te addresseeren by den baillaw deeser stad, aan wien by desen word gedemandeerd deuzdven na billykheid te maincteneeren, met recommandatie egteraan gedagten castelein te zorgen, dat de vreemdelingen van alles beboorlyk voorzien worden en by geene reeden geeft, dat dies wegens klachten inkomen; en wyders het coUegie van boedelmeesteren der Ghineese en andere onchristen sierfhaisen te recommcindeeren om conform bet besluit van deo 4" September 1764 aan gedagten castelein te voldoen het Vs percento uit het zuiver provenue der door hun Eerwaardens per publieke vendu tie verkogt wordende vaste goederen.

27 September. Vergunning tot het uitrmten van kaper- schepen tegen de Franschen.

Nademaal de Fransche natie op den ^^ Febmary deezes jaars den oorlog heeft gedeclareert aan den Staat der Vei^ eenigde Nederlanden en de vyandelykheden door deFranschen daar op straks zyn begonnen door het nemen van scheepen en goederen, de Republiek der Vereenigde Nederlanden of de

W. A. ALTINQ. 878

ingezetenen dan wel anderen» wonende binnen eenige van de ter- ritoiren, aan dezelve toebehorende, mitsgaders wy ter zaake van de voorschreeven oorlogs-declaralie en vyandelyke aggressien genecessi teert zyn de Franschen van onze zyde, zoo te water als te lande, insgelyks alle mogelyke afbreuk te doen en daar nevens de ruïne van de commercie en navigatie, zo veel in ons is, te beletten en wy ook, inzonderheid lol conservatie en lieboudenis van den welstand dezer landen, nodig hebben geagt daar tegen, zo veel mogelyk is, met alle middelen van retorsie en represaille te voorzien.

Zoo is 't, dat wy alle en een iegelyk, die geneegen roogten zyn scheepen len oorlog toe te rusten en oifoe commissie te verzoeken, daartoe permissie verleenen en nnimeeren, met qualificalie om ons zodanige persoon als capilain voor te dragen, als daartoe de bekwaamste zal geoordeeld worden om met onze commissie te doen voorzien, met de belohe, dat wy hetzelve, als tenderende tot afweering van onheilen en bevor- dering van den welstand der commercie en navigatie dezer landen, zullen accordeeren.

Lastende en authoriseerende de capitains, met onze com- missie voorzien, hunne scheepen te voorzien met al zulke oOicieren en bootsgezellen, als hun goeddunken en door de rheeders belast worden zal, en dat zy voorts alomme, by represaille tegen de voorschreven vyandelykheden der Franschen, zullen mogen aantasten en nemen alle oorlog- en coopvaardy- scheepen en de ingeladene goederen, aan de Fransche natie l>ehorende dan wel voor derzelver rekening, het zy in Europa of hier te lande, uilgereed of van elders met bestellinge uit- ende invarende, zonder onderscheid van plaatsen ; wel verstaande, dat zy onder pretext van dezen niet zullen mogen beschadigen eenige kooplieden ofle ingezetenen, onder het gebied en de tnagt van de Ncderlandsche Uost-indische maatschappy resor- teerende, nog ook onze goede vrienden ofte degeene, waarmede de Staat der Vereenigde Nederlanden en haare geoclroyeenle Oost-indische Compagnie in goede alliantie of neutraliteit staat. Tol welken einde hy, capitain, gehouden zal zyn zig te regu-

874 1790. W. A. ALTiNd.

leeren naar den articul-brief, door hsnne Hoog Mogenden op den 4" September t74S gearresteerd, byzonderljk aangaaaie de boyten ofte pryzen, die hy zoude mogen komeo te ftfoierea, die volgens het 82'^ en B3^^ artieol zullen moeten werdea be- handelt en verdeelt, waar by de pryzen geheel en al werda geconfisqueerd, na aftrek der kosten, het twinlgsie veer deo fiscaal, die voor hem tot confiscatie zal procedeeren ; en zuileo als dan de rheeders met hare officieren en manschappeD moeten oonvenieeren over de verdeeling van het buytgdd, lo als best te raade zullen worden.

Voorts zullen de capitains een pertinent journaal van boDiie reize moeten houden en, so zy ingekomen zullen zyn, betzdre overleveren.

Ordonnerende en bevoelende expresse!]^ allen bevdhebbereo. Ier zee en te land, en voorts allen anderen, in dienst van de Nederlandsche geoctroyeerde Oosi-indische Compagnie en onder onze gehoorzaamheid staande, alle, die met onze commissie voorzien zyn, voor onzen capitain te houden en erkennen en in 't volbrengen van deze zyne last alle hulpe en assistentie te verleenen, want wy hetzelve ten dienste en wektand van den Staat der Vereenigde Nederlanden en de navigatie eo commercie dezer landen alzo bevinden te behooren.

27 September. Prijs-bepaUng van rijst.

Door den heer Gouverneur Generaal te kennen gegeven synde, dat de verkopers van ryst by de kleene maat zeederl den ontvangst der tyding van de aankomst in Straat Sunda van vyandelyke Fransche scheepen of vmeigerig zyn hunne ryst te verkopen of daar voor een ongeboorde prys eisschen, tot zeivs van 30 stuivers de ganting van IS'/sS» en dat zyn Edelheid dierhalven noodzakelyk oordeelde, dat zulks met alle rigenr wierd tegen gegaan, zo is mitsdien goedgevonden en verstaan de prys van de ryst, die by de kleine maat verkogt werd, ttiterlyk te bepaalen en dus te stellen op twaalf stuivers cootanl voor de ganting van 157s 9, de mindere of kieendere maat

W. A. ALTINÓ. Kt8

Ba efenredigbeid van gemelde prys; voorts elk een, die, zowel binnen de slad, als in de voorsieeden en den omtrek van dien, mitsgaders in de bovenbnden zig met het verkoopen van ryst by de kleene maat emeeren, ernstig te gelasten zig hier naar stiptelyk te gedragen en dus, niet alleen by verkoop geen hooger prys te neemen, maar ook hunne in voorraad hebbende ryst aan de gemeente te verkoopen, op poene, dat by ontdek- king van bet contrarie, lietzy by geweigerde verkoop of verkoop tegen een hoogere prys, voor de eerste maal de by een ieder gevonden wordende ryst publiek op de ryst-bazaar zal worden verkogt teegen de prys van ses stuivei^s de ganting, mits- gaders dat de overlreeders voor de tweede maal rigoureuselyk zullen worden gestraft, hetzy met confiscatie der gevonden wordende ryst, als arbitrale correctie na exigentie van zaaken ; en de gemeente by een billet bier van kennis te geeveu.

5 Oclober. Kennügave^ dat geen Chinees legen zijnen wU gedwongen zoude warden in Compagnie's dienst te treden.

Dewyl de hooge regeering deezer landen met zeer veel bevreemding is te voren gekomen, dat de meeste der goede iagezeetenen der Ghineesche natie bekommerd zyn om zich in den praesenten tyd ten dienste der Compagnie te laten emploieeren, uil een verkeerde vreeze, dat zy teegens hunne wil znllen worden geplaatst op de sdieepen, mitsgaders dat zelfs zommige bereids bonne woningen verlaten en naar de boveidanden en eMers de wyk genomen hebben, zo is, om M ieder van het tegended daar van te overtuigen, op heeden in Raade van Indien goedgevonden en verstaan de capitain en luitenants der Chineese natie te qualificeeren om uit naam v»B vermelde hoge regeering aan alle de Cbineesen, welke zich met er woon te deezer hooidplaatse en in de nabybeid bevinden, venoeekeriag te geeven, dat de intentie der Gomp^ nimmer is geweest om de Ghineesche op- en ingezeelenen tot haare dienst te dwingen; en wyders die geen, welke

576 1793. W. A. ALTINQ.

zich, zo in de bovenlanden,, als elders begeeven bebbeo, by bekkeuslag te gelasten oiu weeder na hunne woningeo eo gewone arbeid terug Ie keeren en hunne neeringen en hand- teeringen te vervolgen en zich als ingezeetenen, op welkers trouwe de Compagnie zich verlaat, vreedsaani Ie gedragen en te Iragten den algemeenen vyand, de Franschen, alle mogelyke afbreuk te doen; onder toezegging, dat niemaud gedwongen zal worden tot Goinpagnie*s dienst, maar dat een ieder vry- willig onder behoorlyke belooning zich in de dienst der Gomp' zal kunnen laten euiploieei'en ; en bedreiging teffens, dalmeo. zo dezelve dnaraan teegens de verwachting van welmelde hoge regeering niet voldoen, verplicht zid zyn liy ecnige te zanien rotting middelen van geweld te gebruiken en de zo- danige als oproermakers te straffen.

En op dat niemand hiervan cenige ignorantie zoude kunnen praelendeeren, zal dceze gepubliceert en vervolgens in de Chineesche taaien geaflif^'eert worden al omuie, daar men giv woon is placaten en billetlen te publiceeren en te affigeeren, en voorls ook op alle de marklen in de bovenlanden en aan de zuykcrmolens worden aangeplakt, met strikte ordre aan de potias om te zorgen, dat die ongesdionden blyven.

-4- October. Verbod tegen het aanuHmden *$ nachts Ie Batavia van onrust wekkende middelen.

In overweging genomen zynde, hoe nadeelig in de presente tyd al dat geen is, wat aanleiding kan geeven tot opschudding, zo is ter voorkoming daarvan goedgevonden en verstaan aan alle

en iegelyk te verbieden om van zons ondergang tot zons op- gang, binnen of builen de stad of op de rhcede, eenig schiet geweer, lielzy klein of groot, hoe ook genaamd, te lossen of af te schieten, ook geenerley vuurwerken, van wat natuur ook, aan te steeken, noch eenig ongewoon geklank te maken mei klok, trompet, trommels of eenig ander instrument, daar alarm meede geslagen kan worden, ten zy uit nood by voorval van vyandelyke invasie, verraad van binnen of dieiigdyken, en lüVa

W. A. ALTINQ. 577

op poene van corporeele straffe na exigentie van zaaken; en voorts den commandeur eu opper-equipagiemeester Audriesse, nevens den sabandhaar en licentmeesler, Ysbrand Hendrik Fran^is Vincent, ernstig te gelasten zorge te dragen, dat de voorschreeven order, zowel als die omtrent bel hyzeu van ligten, helzy aan de bezaansroede of aan een andere plaats^ betwelk goedgevonden is meede te verbieden, anders dan van bet ad- miraalschip, promplelyk op de scbeepen ter rbeede, zo van de Compagnie, als van de particuliere bandelaars en onderhorige vau de Compagnie, worden geobserveert en dat ook dieordres aan de overheden der scheepen van de vreemde natiën ge- communiceert werden ter observantie.

8 Ocloben Wijziging van het bepaalde op 13/16 Sep* tember 1793 nopens assignalién op Nederland.

Te kennen gegeven wordende, dat zommige baatzugtigen scheenen misbruik te willen maken van de aan een ieder gelalen vrybeid om contante penningen of papiere geld ter remittering op assignatie naar Nederland aan te bieden, en zommige derzelve, welke bereids aanzienlyke somma's in con- tanten hadden aangeboden, zulks verande rten nu, in steede van contant, papier aanboden ; dal zulks zeeker aan niets anders konde worden toegeschreeven, dan aan de met zulk een goed oogmerk door deese regeering gemaakte bepaling en de toe- ^^i^^g om voor het papiere geld by remboursement dé dacaton van 78 stuivers te zullen betalen 67 stuivers ; en dat het dierbalven noodzakelyk was, dat daarin door deese regee- ring wierd voorzien, omdat de Comp' niet alleen papiere geld op assignatie kan acceptceren en buiten dien ook direct de agio op de contanten weeder zeer aanmerkelyk zoude ryzen, zo is, wyl daarin niet te spoedig voorzien kan worden, goed- gevonden en verstaan, met alteratie van het besluit van den 13'" der gepasseerde maand September, als nu te bepalen, dal het remboursement voor het papiere geld, dat ter telling op assignatiên zal worden aangebooden, niet hoger zal worden bcreekend dan lot 61 stuyveis de ducaton van 78 sluyvers.

H^IAAT-BOU 0£EL XI. 37

K78 1793. W. A. ALTlNÖ.

8 Odtiohef. Last op scheeps-averheden nopens hd ver- antwoorden van rantsoenen.

De Regering bepaalde »ler afweering van het nadeel, dat de Compagnie by een niet behocnrlyke verantwoording der randsoenen lyden moet, de respective capitains en gezaj;- voerdere van scheepen en vaartuigen te gelasten voor het vervolg, in gevolge de daartoe leggende ordre, ten coroptoire van de generale visite eene prompte verantwoording van de ontfangene en verstrekte randsoenen te doen en de restanten behoorlyk in de respective administratién te leveren, oppoeoe van, by verzuim of nalatigheid, telkens te zullen verbeuren twee maanden gage ten behoeve van hel gesticht der pennistcn: mitsgaders de gedagte capitains en gezagvoerders van scheepen en vaartuigen, die dese order niet hebben nagekomen, ernstig te gelasten daar aan noch ten spoedigsten te voldoen, op poene van nadere dispositie ; en wyders de respective admioi- strateurs van het provisie- en ryst-magazyii te gelasten op de voldoening der ordonnantie tot verantwoording door de scheeps overheeden met nadruk aan te dringen en, by man- quement daarvan, om de drie maanden aan den heer Directeur Generaal bericht te dienen, mitsgaders twee maal 'sjaars, onder ultimo February en ultimo Augustus, aan den eersten suppoost van het generaale visite comploir een speciGqoe opgave te doen van hetgeen in het laatste halve jaar aan restant pi*ovisien in ieder administratie van diverse scheepen en vaartuigen ontvangen is".

Zie ook 11 Mei 1797.

-^ Oclober. Uüschrijving van veertiendaagsche hek" stonden.

Mits de gedeclareerde oorlog door de Franschen aao de generaale staaten der vereenigde Neederlanden is opdeprop<h sitie van den beer Gouverneur Generaal goedgevonden eo verstaan na het voorbeeld, te vinJeu in de resolutien vaudeo

W. A. ALTINQ. 579

18^ September 1781, beede-stonden te laaten uitschryven om gehouden te worden in alle kerken ter deeser hoofdplaatse om de veertien dagen, des Woensdags 's avonds van ses lot zeeven uoren, ten einde God Almachtig te bidden, dat hy de wapenen, zo van den staat, als die der maatschappy gelieve te zeegenen ; en daar raeede een aanvang te laten maken den 30^ deeser maand, milsgaders by die gdegendhelid de collectes door diaconen, in steede van na gewoonte onder de predikatie, te laten geschieden na de verrigting van den godsdienst by het uitgaan der kerk aan de kerkdeuren; voorts die uitschryving alvorens van bet stadsbuys te laten publiceeren en in de respective kerken van de predikstoelen de gemeente te doen aankondigen*

Op 12 December 1795 vond de Indische Regering goed die bede-stonden slechts eenmaal 'smaands en wel op den eersten Woensdag van elke maand te doen houden.

In gevolge resolutie van Commissarissen-Generaal van 29 Augustus 1795 zijn de maaudelyksche bede-stonden «vooreerst

en tot dat daaromtrent nader zoude worden gedispooeert" opgeschort.

Zie 28 December 1795.

29 October. Nadere regeling van het heffen der belofiting^ bekend onder den naam van ambtgeld.

Om de Comp* van die belasting te doen genieten het voordeel, met de invoering van hetzelve bedoeld, als het beste en geschiktste middel geoordeelt zynde het voorstel om sommige amptenaaren van de voldoening geheel, te bevryden en voor de andere, welkers inkomsten van dien aard zyn, dat zy aan die belasting behooren te voldoen, een vaste bepaling te maaken, ten einde daar door voor te komen het ongerief, waarin de eerstgemelde by een prompte observantie der ordres moeten geraaken door H gemis van een V4 gedeelte van die weinige inkomsten, die aan hunne aniplen verknogt zyn, eu

580 1793. W. A. ALTINÖ.

teegen te gaan, niet alleen de schandelyke handdwyze, waaraan sommige dienaaren zich schaamteloos scbynen te hebben scholdig gemaakt door» ongeacht het afleggen van den pkehtigen eed, echter minder te fourneeren dan een vierde gedeelte nn hetgeen hunne ampten by een ruwe bereekening hebben konnen bedragen, hetwelk blykbaar afgeleid zoude kunnen worden plaats te hebben gehad by het inzien van de door commissarissen, over die heffing gesteld, gehoudene aanteekeningen van ilte geen, welke gefourneerd hebben en welke door bet uit hoofde van dien eed in hun gesteld vertrouwen ontgaan zyndestrat die zy anderzinls zouden hebben gemeriteert, maar ook voor te komen eene verregaande stoutheid en bespotting aan de bevoelen, omtrend gedagte fournissement gegeeven, zo ais anderen hebben durven practiseeren door het insteeken in de offerkist van vellen schoon papier van de groote en gevouwen na hel formaat van bankbrieven, waar door zy hebben getracht de gedagte commissarissen te misleiden, zo als hen ook gelalt is, en welk voorbeeld zonder eene voorziening door meer- dere, kwalyk denkende, onbeschaamde subjecten ligtelyk zoude kunnen gevolgt worden, zo is, met alleralie van de by besluit van den 25^" Oclober 1791 op dat poincl beraamde ordres, goedgevonden en verstaan:

Eerstelyk: daarvan voor het vervolg (e libereeren, als:

den eersten en tweeden opper-koopmandeezeskasleels, Jacobus Johaunes van Maas en Willem Jacob Cranssen, wyl uit de revenuen van die ambten ter naauwernood een ordenlelyk liestaau ie vinden is en die diensten sorteeren onder de laborieuse posten, welke, in sleede van belast, aangemoedigt behooren Ie worden;

den eersten gezworen klerk ter generaale secrelary, Stepbanus Dominicus Oldenzeel, wyl de inkomsten van die dienst m'el eevenreeüig zyn met de moeite en sware arbeid, daaraan ver- bonden, en die post de eenigsle op de generaale secretary is, waar na de klerken, lange jaaren in armoede gediend hebbende, kunnen aspireeren;

de loge-bediendens in het generaal, excepto den eersten

W. A. ALTINQ. 581

visitateur der soldyen, Egberl Simon Smit, wyl geene van dezelve genoegzaam kan bestaan, zpde de gedagte eerste mtateur Smit, zo als in het vervolg deezes zal blyken, ge- taxeerd op rd* 400;

den klein winkelier, Cornelis van der Does, wyl die admini- stratie uithoofde der sobere inkomsten geen belasting kan veelen zonder die geen, die dezelve waarneemt, te noodzaken indirect te neemen wat hem opgelegd word te fourneeren;

den gezworen boekhouder der wapenkamer, Willem Brinkman, wyl die dienst maar een zeer bekrompen bestaan geeft;

den gezworeu boekhouder van de paardenstaU Daniel van Son, wyl die dienst in 1792 maar zeer weinig opgebragt beeft en reeds ingetrokken is;

de translateurs in de Maleidscbe en Javaansche taaien, Gerrit Kool en Gerrardus van der Geugten, wyl die diensten maar een sober bestaan geeven;

den baas boekdrukker van het kasteel, Pieter van Geemen, wyl het kennelyk is, dat de inkomsten van dal ampt nauwelyks toereikend zyn om van te leeven;

den koster van de Luthersche kerk, Ghristiaan Lodewyk Teunig, den koster van de binnen Portugeesche, mitsgaders hospitaals en Maleidscbe kerken en den doodgraver van het binnen Portugeesche kerkhof, wyl alle deeze maar zeer geringe in- komsten hebben;

den gezworen klerk van de bank-courant en bank van leening. Jan Vallet, wyl deeze, die getaxeerd is op rd' 100, volgens opgave van den heer directeur der banken, de Bock, zulks niet kan fourneeren zonder in ongelegendheid te geraken ; den majoor der arthillerie, Cornelis Josi, wyl die dienst maar een sober bestaan ui tlee veren kan, zo lange commissarissen- opzichters, gelyk tans, een wakend oog op de arthillerie houden, ter voorkoming dat geene dan weezen tlyke vernieuwingen en reparatien geschieden aan de affuiten op de wallen, hetwelk de voornaamste voordeden heeft aangebragt;

den vice-commandeur en opper-equipagemeester, Zachanas van Hek, wyl die dienst laborieus is en gedagte van Hek

582 1793. W. A. ALTINO.

met den parlicuUeren handel, als daar builen gerieCen fewcest zynde, geen voordeel heeft kunnen behaalen;

den gezwooren opper-chirurgyn van het kasteel eo TisiUteor van de rheede, Petrus Bernardus van Lierde, wyl deeze vaD dat ampt geen bestaan heeft gehad en zyu ouderboad beeft moeten vinden uit de particuliere praktyk;

den gezworen pro-interim advocaat fiscaal, M^ Garel Saxe, wyl die dienst veel weiii en weinige inkomsten geeft;

doch daar en teegen te ontzeggen de verzoeken vaa de volgende, als:

van den administrateur in het kleeden pakhuis, Frans Ravensberg, en door denzelven te laten voldoen voor 1792

een montant van rd* ÏOO : — .

wyl zyne inkomsten zoodanig zyn, dat zulks hem niet kan bezwaaren ;

van den voormelden eersten visitateur der sol- dyen, Egbert Simons Smit, en door hem te

laten voldoen » 400 : — ,

om de voor aangehaalde reedenen;

van den gezworen commissaris van de bank van leening, Garel van Naarsen, en meede

voor 1792 te laten voldoen » 600 : — ,

wyl op zyne, in algemeene termen verzogte coiiimiseratie en het onderhoud van vrouw en kinderen geen reflectie kan geslagen worden, alzo dan voor het fournissement van het ampt- geld weinig zoude over blyven ;

van den hospitaals-boekhouder, Willem Bernard Johan Garrisson, en door hem te laten voldoen

voor 1792 » 400 : —.

wyl geoordeeld word, dat de inkomsten van dien dienaar zulks veelen kan;

van den pro-interim water-fiscnal, M' Garel Saxe, en door denzelven te laaten foumeeren

een bedragen van » 2000 : — »

wyl de dienst van water-Gscaal in 1792

W. A. ALTINQ. 583

lucratief is geweest en dat bedrageD dos niet bezwaarlyk kan zyn ;

van den gezworen klerk ter secretary van den Raad van justitie deezes kasteels, Jeremias Ollo Caulier, en door hem te laten voldoen . rd' 2K0 : — , wyl die post, schoon minder ipkomslen gee* vende dan bevorens, echter die belasting wel veelen kan ;

van den binnen regodt van het boiten hos- pitaal^ Ignatius Aanzorgen, door denzelven te latoi fourneeren, als voor 10 maanden als binnen regent van hel hospitaal rd' 416 : i% gereekend op rd' 500 'sjaars,

welke belasting de inkomsten van dat ampt kannen goedmaken, eii 2 maanden voor zyn prae-

sente dienst » 166 : 39, » 683 : 16

gereekend op rd"^ 1000 'sjaars, wyl bet fortuyn van degeene, welke bevorens laatstgemelde post hebben bekleed, genoeg be- wyst, dat diegeen, welke daarin geplaatst is, zich door die belasting niet bezwaard kan vinden;

van den baiiluw deezer stad, Nicolaas Maas, en aan denzelven op te leggen een fournissement voor 1792 van rd'600, zynde bereekend op een inkomen van rd' 3700, na aftrek van de bereekende gage, kostgelden en emolumenten van een opper- kooproan tot rd' 2500 ;

van den drossaard der Bataviasche ommelanden. Steven Poelman, en aan hem op te leggen een fournissement

van rd' 1000 : — ,

wyl dat ampt tans naar even reed igheid van de oneindige moeite, daar aan verknogt, niet zo voordeelig is dan bevorens, echter noch meerder opleeverd dan het ampt van baiiluw ; Yan den secretaris van het collegie van Scheepenen deezer stad, H** Wybrand de Jongh, en door hem te laten voldoen > 1500 :— -^

M4 1783. W. A. ALTINQ.

wyl het door hem geailegueerde by zyn re- quest alleen beslaat in genei-aale termen, waarop geen reflexie geslagen kan worden, te meer liet bekend is, dat by een gereguleerde huis- houding van de inkomsten kan overgelegd worden en hy zich dus niet bezwaard kan vieiden met die jaarlyksche belasting ;

van den gezworen klerk by evengemeld college, Johannes Lohr, eu hem op (e leggen een fournissemcnt van ,^f ggn • _

van den adjunct gezworen klerk ter secretary van Scheepenen, Dirk Simons Smil, en door

hem te laten voldoen 100 • -

van den gezworen klerk van Wcesmeestcren, Petrus Kamphuys, en zyn contributie te be-

?»'«•» op 300 _.

wyl de inkomsten van die diensten eene zo- danige belasting kunnen goed maaken;

v.m den commissaris der bank-courant en bank van leening, Paulus van der Stengh, en

door hem te laten voldoen , eOO-

wyl de positie by zyn request geen reflectie meriteeitl en by, ordentelyk geleefd hebbende, ongeacht de linn opgeleRJe vergoeding wegens bevonden Cc kort koming in de ged»gie banken, zich lans in een goeden slaat zoude bevinden-

van den vice-praeses in het college van IJoedelmeesleren der Lhmeese rn andere onchristen sterfhuizen. Gerrit Jacobus Sleufhaas, en van hel lid, Pieler Daniel Bou.Icwyns, en l.en over te wyzen aan de l)etrekkelyk den praesident en ge- zamentlyke lieden van dal college in hel vervolg deezer (e makeue bepalingen:

van den sccreUiris van het voormelde college van Boedel- meesteren. Pieler Philip Du Puy. en zyn fournissement voor

1792 te bepalen op ,j. qqq._

wyl de revenuen van die dienst een goed beslaan geeven en die belasting hem dus niet zal bezwaaren ;

W. A. ALTING. )(85

van den gezwooren klerk en overdrager by dat coUegie, Geraidus van Reekelioghuizen, en

door hem te laten voldoen rd' 100 : — ^

wyl men vermeend, dal de inkomsten van die post de betaling veelen kunnen ;

van den stads cbirurgyu, Isaac deRaalh, en

door denzelven te laten l»etaalen » 200 : — ,

wyl de opbreng daarvan niet bezwaarend gevon- den word;

van den stads apothecar, Jacob George Üiederik Passchcn, en zyn fournissement te bepalen op » 100 : — , dewyl door die dienaar bevorens rd*600 'sjaars aan het hoofd der chirurgie heeft moeten uitbetaald worden en de prys der medicamenten, die in het binnen-hospitaal gebruikt worden, zeedert die tyd verhoogd is:

van den notaris, Jan Jacob van Polanen de Bevere, en

door hem te laten foumeeren rd' 250 : — ,

wyl deeze de eenigste van zyne ambgenoten is, die van de betaling van het ambtgeld verzogt heeft gelibereerd te zyn, ongeagt hy, als notaris buiten de stad zynde, daartoe minder reeden had en hy zich niet bezwaard kon vinden met gedagte fournissement;

van den commandeur en opper-equipage- meester, Willem Jacob Andriesse, en door hem

te laten voldoen » 1500 : — ,

wyl deeze tot ultimo December 1792 vryheid heeft gehad par- ticuliere handel te dryven, waarmeede hy, dat aropt niet bekleed hebbende, de behaalde voordeelcn niet zoude genoten hebben en hy zich dus over die belasting niet bezwaard kan vinden.

Ten tweeden: van hel fournissement voor het jaar 1792 en vervolgens te excusecren de volgende, als:

den eersten en tweeden secretaris van deeze regeering,

den boekhouder-generaal,

het opperhoofd over het generale soldy-comptoir,

de ni^otie-boekhouders en

586 1793 W. A. ALTINQ.

den geheimschryver van den heer Gonverneor Generaal, wyl alle die amptenaaren laborieuse en werkzame posten hebben, zonder eenige naamwaardige inkomsten;

den eersten suppoost, op het eomptoir-generaal,

den eersten suppoost op het generaale visite-comptoir,

den eersten confrontisl der Bataviasche administratie-boeken,

den boekhouder op het equipage comptoir,

den boekhouder van het ambachts«quartier,

den essayeur,

den adjunct eerst gezwooren klerk ter generaale secretary,

den marginalist en realist,

den korte notulist en effensteller der patriase poeitive ordres,

den dachregister houder en archivaris, en

den bibliothecaris en archivaris, nevens de verdere onder- kooplieden ter generaale secretary en op het comptoir van den heer Gouverneur Generaal, dewyl by alle deeze bedieningen veel moet worden gewerkt en de inkomsten genoegzaam niets zyn;

voorts den boekhouder van de arthillerie,

den negotie overdrager

den pakhuis boekhouder

den principaal journaal extendeerder

den principaal journaal schryver op het comptoir generaal,

de onder-kooplieden op het generaale visitie comptoir,

den overdrager in het ambachts-quartier,

den overdrager op de equipage-werf,

den tweeden confrontist der Bataviasche administratie-boeken,

den baas boekhouder van de generaale secretary,

den extract factuurhouder op het n^otie-coroptoir,

den overdrager in de arthillerie,

den boekhouder van het eiland Purmerend,

den baas boekbinder van de generaale directie, wyl die diensten niets geeven;

den adjunct gezworen klerk by den Raad van justitie deezes kasteels,

den eersten en tweeden deurwaarder van weimeiden Baade.

op het negotie-comptoir,

W. A. ALTINQ. 887

wyl deeze dienaaren uit hoofde van een al te sober bestaan Diets kunnen fourneeren:

de predikanten en voorleezers van de gereformeerde en Lathersche kerk, item krankbezoekers en kosters, wyl geene andere inkomsten hebben dun gage, kostgeld en emolu- menteo ;

de binnen-regentesse van hel weeshuis,

den binnen-regent van het armhuis,

den binnen-regent van het gesticht der pennisten, wyl deeze geene dan weinig inkomsten hebben, eeven genoeg om van te kunnen leeven;

den tweeden bode van het collegie van Scheepenen binnen de stad,

den tweeden landmeeter,

den eersten en tweeden boode van Heemraaden der Bata- viasche ommelanden, wyl deeze meede geene dan altsolut nodige inkomsten voor hun onderhoud hebben ;

den secretaris van huwelyksehe en kleine gerichtszaaken,

de binnen-regentesse van het vrouwen tucht-huis,

de respective advocaten en procureurs,

den keurder van goud en zilver,

den eikmeester van maaten en gewichten,

den rooimeester, wyl alle deeze maar een zeer gering in- komen hebben en zelüs niet genoeg tot een bestaan, zonder dat de bezitters daarvan ook ander werk by de hand kunnen neemen ;

de verbuursters van rouwmantels,

de bediensters der sterfhuizen,

de verhuurders van rouwwageos,

de aanspreekers, wyl de twee eerste is een privilegie voor arme weduwen, die er ter nauwernood van kunnen leeven; het derde privilegie meede niet veel geeft; en de laatst- gemelde geen genoegzaam bestaan hebben om belast te worden;

de zee-ofBcieren in het generaal, daar onder begreepen,

den vice-commandear en onder-equipagemeester.

S88 1793. W. A. ALTINQ.

op de scheepen dienst doende,

de capitains,

» > -lieutenants,

» lieutenanlSy en

» sous-lieutenants,

het hoofd der militie, beiieevens de verdere hoofd-oIBciereD, capilains, capitaius-lieutenants, lieutenants en vaandrigs, w van de cavallerie, infanterie, arthillerie en genie, in betguar- nisoen dienst doende;

bet hoofd der chirurgie, wyl die post wel honorabel, maar niet profitabel is en uit dien hoofde niet kan fourneereo;

den tweeden practizyn in het binnen hospitaal,

de chirurgyn majors,

den oppermeester van het wees- en armen huis en

den Compagtiie*s apothecar, wyl hunne inkomsten geen be- lasting veekn kunnen ;

doch daar en teegen te laat en voldoen voor 1792 door de volgende, als:

door den tweeden administrateur in de west zydsche negotie

pakhuizen, Pieter Engelhard rd* 3000 : — ,

wyl deeze een ruim inkomen heeft, zynde gelaxeerd op rd^ 2000, doch voor 1792 be- paald op rd' 3000;

door den gezwooren eersten en presenten twee- den administrateur in het yzer magazyn, Anthony Predrik Folkers en Evert Joost Lewe, ieder . rd« 550:—, wyl deeze diensten, schoon niet zo lucratief als bevorens, echter weinig arbeid geeven en by ten zuinige huishouding die belasting veelen kunnen ;

door den gezwooren eersten administrateur in het graan magazyn, Pieter van Campen

Aelmans • 500 : — .

wyl deeze administratie by een goed overleg een genoegzaam bestaan afgeeft ;

door den eersten en tweeden administrateur van de pakbuisen op Onrust en de Kuiper,

W. A. ALTINO. K89

Jacobas Theodorus Reynst en M' Willem Adriaan

Senn van Basel, ieder vi* 800 : — ,

wyl die administratie, schoon tans zeer wei- nige inkomsten gcevende, echter die belasting Iiy inkrimping van lasten wel veelen kan ;

door den gezwooren eersten administrateur in

de Waterpoort, Johanoes van Hek » 3000 : — ,

wyl die dienst, welke bpa eguaal of weinig minder is dan van de Westzydscbe negotie paklmisen, doch minder moeite geeft, die belasting veelen kan;

door den gezwooren tweeden administrateur in het kleedenpakhuis , Hendrik Jacob van

Gattenburch » 100 :—,

^vyl de weinige verrichtingen van die dienst dat fournissement wel veelen kan ;

door den gezwooren eersten suppoost op het comptoir van den commandeur en opper-equi- pagemeester. Jan Steven Verspyck, een mon-

tanl van » 100 : - -,

vy! die dienst een toereikend bestaan geeft en by een zuinige leevenswyze het opgenoemde bedragen voor hel amptgeld kan fourneeren;

door den secretaris van den Raad van jus- titie deezes kasleels, Hendrik Leonard Mosburger » 800 : — , wyl dat ampt een goed bestaan geeft en dal fournissement dus niet bezwarend is;

door den gezwooren eer&lcn bode van Schee- penen deezer stad, Hendrik Hillebrink » 100 : —,

^vyl de inkomsten van die dienst een zo- danige belasting kunnen veelen :

door de vice-president en leeden van het collegie van Weesmeesteren, Jan Samuel Fre- drik Schiffel, Fredrik Willem Houtman en

Josepli Dat, ieder rd^ 200 of te zamen » 800 : — ,

gereekend na mate van de gewoone reve- nuen hel eene jaar door hel andere ;

590 1703. W. A. ALTINQ.

door de executeuren in den boedd van wylen den heer Raad extra-ordinair, Gysbert Jaoob Welgevare, als president van Heemraden der

Bataviasche ommelanden rd* ? ?

wyl de inkomsten van een president ait de

extra (?) gecalculeerd worden op rd» 400;

door den vice-presidenl en verdere leeden in het gedagte college van Heemraden, ieder rd'

30 of te zamen » 240 : -.

wyl het ambt van Heemraad meer hono- rabel dan profitabel is en hnnne inkomsten van weinig belang zyn; door de executeuren des boedels van den

eerste landmeeler, Jacobus Middenhof > 160: —,

wyl de inkomsten van die dienst die be- lasting kunnen veelen ;

door den heer Raad extra-ordinair, Adriaan de Bock, als directeur van de bank courant

en bank van leening » 600 : — .

zynde de inkomsten van een directeur en commissaris van de bank getaxeerd meer of min rd' 3600 'sjaars;

door den president, vice-president en andere leeden in het college van Boedelmeesteren der Chineesen en andere onchristen sterfhaisen

te zamen • 500: —,

om te strekken tot een bewys van hunne bereid- willigheid tot ondersteuning van de Gomp% wyl hunne inkomsten anders van weinig belang zyn ; door den heer Raad extra-ordinair, Adriaan de Bock, als directeur van de amfioen-societeit, • 600:— > wyl het salaris voor dat ampt bepaald is op rd» 3000; door den boekhouder en scriba van gedagte

sociëteit, Albertus Roseboom • 100 : —.

vryl die dienst, schoon de inkomsten met

179Ö. W. A. ALtlNÖ, 891

veel zyn, echter met gemak by een andere geldwinning kan worden waargenomen;

door de stads drukkeresse, Rachel de Fretea, rd' 100: — , wyl die drukkery eenige inkomsten tot een genoegzaam bestaan geeft;

door de executearen van den afslager van

vendumeesteren, Henricus Vos » 800 : — ,

wyl dat ampt een ruim bestaan opbrengt;

door de afslaagster van de vismarkt, Susanna

Elizabeth Wilhelmina Pinket » 800 : —,

wyl die post een jaarlyks inkomen geeft van rd» 3000;

door den opziender van de ryst markt, Cor-

nelis Eeckhout » 100 : — ,

wyl de inkomsten van die dienst, schoon niet luentief zynde, dat fournissement echter wel veelen kan;

door de executeuren van den keurmeester

van het beestiaal, Louis Engel » 80 : ~,

wyl dat ampt maar weinig inkomsten geeft, doch echter veel kleyne een groote maaken;

door den baas der kaarlemakers. Jan Boeks, » 100 : — , wyl verondersteld word, dat de inkomsten van die post gedagle belasting kunnen veelen;

door den commandant van het eiland Edam, Hendrik van den Acker, een somma van » 280 : — ,

door den opziender van het touw pak- huis, Mattbys Duyts » 800 : ~,

wyl de revenuen van deeze diensten een sodanige belasting kunnen draagen;

door den commandant van de veldscbans Tandjong Poura, Willem Diederik Pielat » 400 : — ,

door den commandant op de Qual, Andries Hagen » 100 : —,

door den commandant van Meester Cornelis, Fredrik van Cbambon » 200 : — ,

892 1793. W. A. ALTlNÖ.

wyl deeze drie van iiuone inkoinsteo de vooi'sz. belasting zullen kunnen voldoen;

door den gezwooreu commandant van Bui-

tenzorg, Frans Sluikarl rd* 1000 : — .

wyl die als zodanig de directie heeft gehad van de in dat district ingezamelde koffy boonen en, daar wel een ruim bestaan ge- vonden hebbende, dus niet bezwaard word;

door den baas der scheeps-timmerlieden ten eilaude Onrust, Willem Hoestemark • 1000 : -.

door den baas der scheeps-timmerlieden op

de equipage-werf, Jan Daniel Hom > 500 : --,

wyl die diensten eeu zodanige belasting kunnen veelen ;

door de executeuren in den boedel van den gezwooren. opziender der smits op de equi- pagewerf, Fredrik Omstee » 200 - ,

door de executeuren des boedels van den gezwooren opziender der blokkemakers, Hans

Hendrik Joost » 100 : — .

wyl ook de inkomsten van die posten de betaling van het ambtgeld kunnen veelen;

door den capitain der Ghineese natie » 1000 : .

wyl de topbanen of dobbelspellen binnen de stad aan denzelven by admodiatie worden afgestaan en daarby noch al iets geprofiteert word, bizonder nu zyne gewoone uitgaven aan den heer president van Scheepenen en de respective officieren van justitie, enz. seedert primo January 1793 zo aanmerkdyk vermin- dert zyn en hy zich dus door dat fournis- sement niet bezwaard zal kunnen reekeneu;

door den lieutenant der Chineeze natie, die by tour beurten de pagt heeft van de top-

baanen buiten de stad » 1500 : — .

wyl omtrend denzelven een gelyke aanmerking plaats heeft,

W. A. ALTING. 593

bebaWeo dat zyn revenuen vry meerder zyn en dus na male van dien ook hooger geslaxeerd is.

Ten einde alle transissement voor te komen, aan eenieder in zyn betrekking tot dat fournissement ernstig Ie gelasten om liet voorsz. voor 1792 getaxeerd bedragen direclelyk op de ontvangst der kassa ordonnantien, die daartoe zullen opgemaakt worden, te voldoen, op poene van nadere dispositien voor die geene, welke tot de prompte voldoening nalaatigblyven.

Ten derden : als nu daarvan voor het vervolg te libereeren, aks :

den beer Gouverneur Generaal, dewyl aan die hoge waar- digheid een ongemeene werkzaamheid, niet zonder de grootste verantwoording, verl»onden is, voortaan aan zyn Edelheid ge- defereerd latende daar voor zodanig fournissement te doen, als hoogst dezdve zal verkiezen;

den heer eersten Raad en Directeur Generaal van Nederlands- Indiê, wyl de inkomsten van wylen den heer Hendrik van Stock urn zeer gering en byna niet naamswaardig geweest zyn, bizouder ia vergdyk met bet laborieuse en de verantwoording van en aan dat ampt, en die weinige revenuen voortgevlo<*id waren uit de leverantie van kandy-zuiker en arak, die lans geen plaats meer heeft, wyl de handel in candy-zuiker cesseert en geen arak meer voor negotie naar de buiten comptoiren staat verzonden te worden; mitsgaders dat de verplichte leverantie door de branders voor de jaarlyksche consumtie toereikende is en er dus voor het vervolg niets by te profiteeren zal zyn :

den visitateur generaal der Indische negotie boeken, wyl by de visitatie der boeken voor eerst geene zo naamwaardige excessen, als reeds ontdekt zyn, zullen voorkoomen en dat ampt dan maar een gering bestaan geeft ;

den eersten suppoost op het comploir van de generaale di- rectie, wyl de inkomsten van die dienst te gering zyn om iels Ie kunnen fourneereu, te meer van wegens het omslaglig schryrwerk, dat daar aan verknogt is;

den guarnisoen schryver en den opper-chirurgyn van de kruitmolens, wyl de revenuen van deeze diensten meede zeer sober zyn en geene belastingen kunnon vcckn.

FUUAT-IOn DBBL XI. 38

^94 179è. W. A. ALTlNÓ.

Doch de overige in volgender voegen voor bet foarnisMiieot van 1793 en vervolgens jaarlyks te taxeeren als:

den gecommitteerde tot en over de zaken van den iolander

op rd* 12000 : — ,

wyl het bekend is, dat die dienst de lucra- tiefste van Batavia is;

den sabandhaar en licentmeester » 4000 : — ,

wyl dit gevonden kan worden uit de in- komsten van dal ampt» van de onchristen handelaars en verdere voorvallen, schoon de voornaamste inkomsten van dezen bediende zyn gecesseerd door de den 15*^ Augustus 1793 opengestelde vrye handel in suiker en arak;

den groot kassier » 500 : — .

uit de inkomsten van deeze post kan die belasting ruim gevonden worden;

den eersten en tweeden administrateur in het provisie magazyn, ieder rd' 500 of te zaamen > 1000 : — . deeze belasting vermeend men, dat uit de tegenwoordige revenuen zal kunnen gevonden worden ;

den groot winkelier » SBO :— .

als eeven;

den eersten administrateur in de Westzydsche negotie pakhuyzen • ftOOO : — ,

de eerste en tweede administrateurs in de medicinale winkel, ieder rd« 600 » 1000;—.

den tweeden administrateur in het graan- magzyn ... » 500 : — ,

den tweeden administrateur in de pakhuyzen aan en bezyden de waterpoort » tOOO

den administra I eur in het zuyker pakhuys . » SOO

den kassier van de generale ontvangst » 150

wyl alle die posten de daar voor gestelde four- nissementen uit de revenuen kunnen goedmaken ;

den doodgraver van het Hollandsche kerkhof • 100 : — r

17Ö9. W. A. ALTINÓ. Kdli

den doodgraver van het Portugeesche kerkhof rd« IBO : — , beide bereekend naar bet bedragen hunner in- komsten, zoverre die kunnen worden nage- gaan;

den binnen regent van bet binnen hospitaal » 500 : — , wyl die dienst, schoon door de jongste schikking vermindert, echter als voormeld dat fournisse- ment wel opbrengen kan ;

den binnen regent van het hospitaal ten eüande Pannerend » 150 : — ,

den binnen regent van het Chineeze hospitaal » 100:—, wyl deeze het amptgeld gefourneerd heeft, vermeend men te mogen besluiten, dal dit ampt eenige belasting veelen kan,

den heer president in het collegie van Schee- penen deezer stad » 500 : — ,

wyl dat ampt primo January 1793 dermalen is gereduceerd, dat de inkomsten als zodanig niet meerder bedragen dan rd' 3000;

den cipier van de burger boeyen » 1 50 : — ,

wyl men vermeend, dat die belasting voor hem niet bezwarend zal zyn;

den heer president in het collegie van Wees-* meesteren * . » 750 : — ,

de leeden van het college van Weesmeesteren, Jacobus van Allen en Jacob George Diederik Paschen, navolgens het vermelde hier voren, ieder rd» 200 of. » 400

den secretaris van weesmeesteren » 1800

den eersten bode van dat collegie » 150

den tweeden bode » 100

wyl de revenuen van die ampten, volgens de verklaring van den heer president Wieger- man, zodanige fournissementen kunnen veelen;

den secretaris van het college van Heemraaden der Bataviasche ommelanden » 150 : — ,

B96 1793, W. A. ALTlNÖ.

conform het yooratel van gedagten heer pre- sident Wiegerroan;

den kassier en den secretaris van de bank yan

leening, ieiler rd* 1000 of Ie zaamen.. rd* 2000. — ,

als overeenkomstig zyiide met hunne meerdere revenuen dan van de directeur en commissarissen;

de beide hoofdparticipanten van de amfioon sociëteit, ieder rd* 400 of Ie zamen » 800 : — .

den kassier van de amfioen sociëteit » ISOO: — ,

meede overeenkomstig hun salaris en de reve- nuen van den laatslgemelden Itoven dien;

den heer ontvanger generaal » 500 : — ,

zynde bereekend op het bepaald inkomen min of meer van rd* 3000;

de notarissen Carel Kiivel en Jacob Pierre Freni, na het bepaalde hier vooren omtrend van Pola- nen de Bevere, ie^ler rd' 250 of te zaamen . . • 500 : - .

de vendumeesteren deezer stad, ieder rd*

2000 of te zaamen » 6000 : -.

alzo de door hun genoten wordende inkom- sten eene zodanige impositie kunnen veelen;

het hoofd van de prauvwoenlers * 100 : -^.

wyl die bediende het amptgeid gefourneerd heeft, schoon anders maar geringe inkomsten hebbende, en die inkomsten zeer geinakkelyk genoten voorden;

den commandant van de veldschans Tangerang • 400 : niet tegenstaande uit de lyst van commissarissen, die gcvaceert hrhhen tot de heffing van het ambtgeld, constecrt, dat de presente comman- dant van die veldschans op eens voor 4jaaren heeft gefoumeert;

den baas zeilmaaker op de equipagewerf. . . » 400 :

den opziender van de kuipers winkel op de equipagiewerf » 800 : -»

den schryver van den sabandhaar » 150: «

W. A. ALTINQ. K97

de zes boomwagters, ieder rd' 50 of te zaaraen rd" 300 : — , wyl die alle gefourueerl hebbeu en de inkomslen van de drie eerstgemelde gesteld kunnen worden die belasting te kunnen opbrengen.

Ten vierden : als gevolg van al het vorenstaande de jaar- lyksche fournissemenlen op volgende wyze te laten stand grypen, als:

BEDIENDENS VAN DE POLITIE EN COMMERCIE.

Opper-koaplieden.

de gecommitteerde tot en over de zaken van den in*

lander rd« 12000

de sabandhaar en licentmeester » 4000

de groot kassier •. » 500

Koopliedm.

de eerste administrateur in het provisie magazyii rd' 500 :

de groot winkelier » 250 : —

de eerste administrateur in de pakhuisen aan

(ie Westzyde » 2000 : —

de tweede administrateur in de pakhuizen aan

de Westzyde » 2000

de eerste administrateur in het yzer magazyn • 350

de eerste administrateur in het graau magazyu > 500 de eerste administrateur in de pakhuizen op

d<*, eilanden Onrust en de Kuiper » 500 : —

de eerste administrateur in de pakhuizen aan

en bezyden de Waterpoort » 2000 : —

de administrateur in het kleeden pakhuis. . . » 300 : — de eerste administrateur in den medicinalen

winkel » 500

de tweede administrateur in dien winkel. . . » 500

de eerste virilateur der soldyen , » 400

598 1793. W. A. ALTINQ.

Onder^kaopliedm.

de tweede administrateor in het proTim

magazyn fd* 500 : — ,

de tweede adminislratear in het yzer magaiyn » 350 : — , de tweede administrateur in het graan-

magazyn » 500:—,

de tweede administrateur in de pakhuisen

bezyden de Waterpoort » 3000

de administrateur in de zuiker pakhuisen.. « 200

de kassier van de generaale ontvangst » 150

de boekhouder op het hospitaal comploir. . . > 400 de eerste suppoost op het coroptoir van den

opper-equipagemeester > 100 : —.

6EQUALIFICEERQE PERSONEN EN MINDERE BEDIENDEN

VAN JUSTITIE.

De ordinaire en geassuroeerde lieden, stelle pro me- morie rd" ~ : — .

wyl het bedragen der leges, waarvan zy in- gevolge hunne aanneeming blykens het aange- teekende ter resolutie van den 18"^ Mai jongstleeden het amptgeld fourneeren, jaarlyks niet egaal is;

de waterGscaal > 1000

de secretaris » 800

de geswooren klerk > S50

de cipier van de Gomp* boeyen » 100

KERKELYKE BEDIBNDENS.

Doodgraveri.

Van het HoUandsche kerkhof. rd* 100 : —i

van het builen Portugeesche kerkhof. 't ISO — •

W. A. ALTINQ.

899

Regenten van de Godshuizen.

De binnen regent van het binnen hospitaal rd' 500 : —

de binnen regent van het buiten hospitaal. > 1000: — de binnen regent van het hospitaal ten ei-

lande Purmerend » 180 : —

(Ie binnen regent van het Chineesche hospitaal » 1 00 : —

BURGER G0LLE6IANTEN EN MINDERE BURGELYKË

BEDIENDENS.

Het college van Scheepenen.

De heer president rd

de vice-preses en leeden, even als van den Raad van justitie» wyl zy op hun verzoek» volgens hel aangeleekende ter resolutie van den 23*'^° Augustus jongstleeden, daar omtrend met hun achtlmre gelyk gesteld zyn» stelle pro memorie

de bailluw

de land-drost

de secretaris

de gezworen klerk

de bode buiten de stad

de cipier van de burger boeien

• 800 : — ,

  600:

. 1000

• 1500:

  500:

» 100

: — ,

» 150:

Hel college van Weesmeesteren.

De heer president rd' 780 :

de viee-preses en venlere leeden» ieder rd''

200 of te zaamen • 1200

de secretaris » 1800

de gezworen klerk en boekhouder » 300

de eerste bode » 180

de tweede bode • 100

600

W. A. ALTINQ.

Het coUege van Beemraden.

De heer president rd' 6S0 :— ,

de vice president en verdere leeden, ieder

rd* 30 of te zaamen » 240

de secretaris > ISO

de eerste landmeeter » ISO

Het coUege van commistaritten der bank courant en bank

van leening.

De heer directeur rd'^ 600

commissarissen^ ieder rd" 600 of te zaamen > 1200

de kassier ■ 1200

de boekhouder, secretaris en pandbewaarder • ISOO

Het college van Boedelmeesteren der Chineese en andere

onchristen sterfhuizen.

De president en vice-president en verdere chrislen en on- christen leeden te zaamen rd' 300

de secretaris » 800

de gezworen klerk » 100

Van de amfioen sodeteit.

De heer directeur rd" 500 :

de twee administreerende hoofd-participanten, ieder rd' 400

de kassier

de boekhouder en scriba

De heer ontvanger generaal

de stads chirurgyn

de stads apolhecar

de secretarissen, ieder rd' 250 of te zamen

de stads drukkeresse

de vendumeesters^ ieder rd' 2000 of te zamen

» ÖUU,

• 1200:

. 100

» mo

: — ,

• 200

:— ,

100

:— ,

750

; — ,

• 100

; - ,

6000:

— ,

W. A. ALTINQ. 601

de afslager van Vendumeesteren rd' 800

de afslaagster van de vischmarkt » 500

de opziender van de rystmarkt » 500

het hoofd per prauwvoerders » 100

de keurmeester van het beestiaal > 50

Ze&'OffieiereH.

De Gommandeur en opper-equipagiemeester . rd' 600

de baas kaartemaaker » 100

de commandant van Edam » 250

de opziender van het touw pakhuis » 500

Militaire officieren op de buiten posten.

De commandant van Tanjong Poura rd* 400

» Tangerang. » 400

» » de Qual » 100

• » » Heester Gomelis » 300

■ » » Buitenzorg » 1000

Werkbaazen.

De baas tiuimerman ten eilande Onrust.... rd" 1000

der  timmerlieden  op  de  equipagewerf    »  500

• » » zeilmakers » 400

Opzienders.

Van de smits op de equipagewerf rd^ 200

» » blokkemakers op de werf » 100

» » kuipers » 200

Officieren van de Chineezen,

De capitain rd» 1000 : — ,

de lieatenant, die pachter van de lopbaanen

lal zyn » 1500 ; — ,

9 '9

603 1793. W. A. ALTINQ.

Diverse dmetdoendtn.

De schryver van den sabandbaar • 150: —,

de zes boomwachters, ieder rd' 50 of te zamen » 500 : — .

En opdat dit fournissement op een reguliere voel geschiede, is wyders nodig geoordeelt een ieder, die zulks aangaat, te g^ lasten dat arabtgeld te betaalen jaarlyks voor ultimo Maart en dus voor dit lopende jaar 1793 voor ultimo Haart 1794, op poene van Yerbeurte der bekleed wordende amplen; mits- gaders de coUegien van Wees- en Boedelmeesteren, den curator ad lites en den sequester, zo wel als alle executeuren vao boedels te gelasten om by de aanvaarding der nalatenschap- pen van de onder de verplichte voldoening van het ambtgeld gestelde dienaaren en beambte burgers te zorgen, dat die contributie, navolgens de pubKcatie van den 25^ October 1791, art. 19, by preferentie aandeComp"^ betaald worde, geredcend voor den tyd, dat de overleedene in het jaar van zp over- lyden zal hebben gefungeerd; en deese ordre meede te laten werken op de boedels van zodanige dienaaren of beambte burgers, zo wel van die geene, die in dit ioopende jaar 1795 zyn overleeden, als die, welke voor 1 792 noch niet gefourneerd mogten hebben.

By deeze geleegendheid al verder in overweeging genomen zynde, dat een diergelyke taxatie ook voor het gouvernement van Java noodzakelyk zoude zyn, zo is mitsdien goedgevonden en verstaan den heer Gouverneur en Directeur, M^ Pieter Gerardus van Overstralen, van de voorenstaande dispositièn te informeeren, mitsgaders zyn Edele aan te schryven om opzichtelyk de dienaaren en beambte burgers, welke zich onder deszelfs bestier op- en langs gemelde kust bevinden, eene ge- moedelyke taxatie op te maken, hoeveel een ieder voor het vervolg jaarlyks zal kunnen fourneeren en welke daarvan geheel moeten worden gelibereerd, met aanliaaling van de reedenen, die daar voor en teegen opereeren, en de lysten daarvan ter nadere dispositie deezer regeering herwaarts te zenden, onder byvoeging teevens van eene notitie van di^[een, welke voor

W. A. ALTINQ. 603

1792 hebben gefourneert, van di^eeii wdke verzoek gedaan hebben van het founiissement bevryd te blyven en welke daarvan bevryd kannen worden, mitsgaders van die, welke in het geheel niet gefoumeert of verzoek gedaan hebben ge- libereerd Ie worden. Zie ook 27 November 1793.

29 October. Verstrekking van rijst uit Comp' magazijnen aan de leden der Hooge Regering.

Uit aanmerking van de moeite, waarmeede de bekoming van de tot provisie benodigde ryst dikwyls verzeld is en dat nu noch moeilyker zal worden, wyl de scbeeps overheeden, uit- hoofde van het gearresteerde ter sessie van den 3^° September joDgslleeden, daarvan in hun particulier geen overbreng zullen kunnen doen, mitsgaders dat de Comp® steeds een aan- zienlyke voorraad in de pakhuizen heeft, is goedgevonden en verstaan, eeven gelyk zulks bevorens heeft plaats gehad, aan den heer Gouverneur en Directeur Generaal, mitsgaders aan de heeren Raaden ordinair en extra ordinair, beneevens de secretarissen deezer r^geering uit Comp' graanmagazyn te laten verstrekken hel gewone randsoen van ryst, onder betaUng van rd* 30 de koyang of de prys, waar voor dat artikel by de afschaffing der randsoenen is bereekend geworden.

29 October. Vermindering van den verkoop van rijst uit Campagnie's voorraad.

Dewyl de verkoop van ryst door de waronghouders tans weder op den vorigen voet plaats heeft en dus de verkoop Comp* weegen weeder kan worden vermindert, zo is goed- gevonden en verstaan den verkoop van ryst op de bazaar voor het vervolg te bepalen op 4 lasten daags, in steede van de by besluit van den 27®° der gepasseerde maand September bepaalde zes lasten.

604 1793. W. A. ALTINQ.

1 Norember. Wijziging der coniribaiie, door Euro- Tpeêche tappers te Batavia aan den pachter der herbergen te voldoen.

Iq overweeging genoroeD zynde het zichtbare verval nn de zeevaart, van welke de herbergiers ban meeste neering moeten hebben, zo is goedgevonden en verstaan de Earopeesche tappers voor het vervolg te laten volstaan met de voMoeniiig aan den pachter der herbergen van drie, in steede van de by de pacbt-conditiên bepaalde zes ryksdaalders per maand eo de gemelde conditifin ten desen opzichte by de aanstaande verpachting te laten veranderen.

5 November. Last op de posthouders te Tjerüa en te Anjer alleen praat-rapporten ter invtUling aan vreemde schepen af te geven.

In overweging genomen zynde, dat het by de posthoaders van Anjer en Tjerita plaats hebbende gebruik om, by de overgave van de gewone verpraai-brieven, ook in een daartoe door ben gehouden wordend boekje bekend te doen stdlen, welke scheepen in Straat Sunda binnen lopen, en dat boekje ten dien einde aan de inkomende scheepen te vertoonen, in de presente tyd van zeer nadeelige gevolgen kan zyn, nadien de vyand, zodanig boekje meester wordende, direct kan ooi- waaren, welke scheepen successive naar herwaards zyn ge- stevend, waar na zy dan altoos hunne maatregelen kuonen nemen, hetzy om af te zien van een anders overlegd voor- nemen of om af te wagten de komst der kielen, die nog verwigt worden ; zo is goedgevonden en verslaan den commandeur van Bantam, Fredrik Hendrik Beynon, te gelasten zorg te doen dragen, dat voortaan op de aankomende vreemde scheepen in Sraat Sunda door de posthouders van Tjerita en Anjer dat gewoone boekje niet meer vertoond word, maar aan de over- heeden van die bodems alleen de ordinaire verpraaibrief zal moeten worden gepresenteerd ter invalKng der nodige ant- woorden.

179:^. W. A. ALtiNd. 60S

7 November. Vernieuwing der bepaling van 6 Oclober 1786 nopens hei voldoen aan opdrachten der Regering.

Alwie hinnen eene maand na hel ontvangen der opdrachten daaraan niet voldeed, zoude «incurreeren de boete van twee » maanden gage.

• Dan dewyl het nodig is, dat eene geduurige attentie op de nakoming van die ordre gevestigd blyft en dil zal kunnen geschieden door den adjunct eersten geswooren clercq, zo is goedgevonden en verstaan dien bediende ernstig te gelasten alle maanden specifiek op te geven, welke berigten door deese regeering gevorderd zyn, met aantoning aan welke voldaan is geworden en wie daarin nalatig zyn geweest, en daarmeede een aanvang te maken met primo der aanslaande maand December door de overgave van een accurate notitie van de bestuiten» waar aan nog niet is voldaan geworden.

19 November. Voorschriften nopens Uimmeragie- en i^foriipcaiie-rehening€n\

Is goedgevonden en verstaan voor hel vervolg circulair te

statueeren en te bepalen:

a. om de jaarlyksche, ordinaire reparatiën te brengen en te honden op die voet, als by de memorie van menage voor ieder gouvernement of comptoir bepaald en vastgesteld is;

h, by het extrueeren van nieuwe gebouwen en fortificatie- werken, telkens met het sluitender boeken of het vereffenen der respective lastreekeningen, sowel als by de staat- reekening, onder het hoofddeel van timmeragie en fortificatie aan te viryzen het gecalc^ileerde en door deeze regeering geapprobeerde tantum, met specificque aanvryzing van het geene bereeds in het afgelopen boekjaar in mindering is afgeschreeven en geëmploieerd ; en dit te vervolgen lot het uyteinde toe, zodanig als een ten dien einde door den visitateur-generaal tot model ingestelde aanwyzing aantoond ;

c. alle gebreeken, die na hel ophalen en voUooyen der ge-

60é 1*Ö3. W. A. ALtlNÓ.

boawen worden ontdekt en die bevorens wd voornameollyk aanleiding hebben gegeven tot exorbitante arscbryviogo), te laten voor reekening van den aanneemer, dan wei voor reekening van de hoofdgebieders, die verzuimd hebbeo daarop de nodige order ie stellen:

d. dewyl uit verscheide vooroeelden consteerd, dal vede nieuwe gebieders, na het aanvaarden van hei bewind, direct mei reparatiën en veranderingen te voorschyn gekomen zyn en, zowel onder timmeragie, als foriificatie werken* ongeagt het door haare predicesseuren besieede, wederom nieuwe kosten in reekening hebben gebragt, voortaan zodanige aan het bestier koomende gebieders voor haare eige reekening te laten dragen alle de ongelden van de gebreken, die Aoor hen voor het aanvaarden van hun gezag niet ten duyde- lyksten zyn aangetoond, en in het tegengesteld geval ^sGomp" guarand ie houden op den afgegane gebieder; nogtaos onder deeze expresse mits, dat dit poinct by hei eerste af te zenden generaal verslag aan deeze regeering zal moeien worden bedeeld, om in staat te zyn direct de nodige maatregelen te beraamen;

e. de jaarlyksclie, exorbitante eisschen van lyn-oly, Spaans groen, Berlyns blauw, wit lood, eet. ie interdiceereo » hel schilderen der gebouwen om de vier jaren vast te stellen uilhoofde van het misbruik, dat daaruit voorivloeyd en de Compagnie jaariyks een importante soLima onnodig komt te kosten ; en insgelyks meede de jaarlyksche af- schryving van fyne verfsiolDen onder het hoofddeel van onkosten van chialoupen en mindere vaartuigen voor den aanstaande ten eenemaal af te schaffen;

f. en eindelyk, ter voorkoming van extra-vagante reparatiën op de respective Indiasche comploiren, onkosten van chia- loupen by verwisseling der hoofd gebieders ook daar omlrend applicabel te doen zyn het voren gestatueerde opziglelyk het generaal transport en de directe kennis geving aan deeze regeering van de ontdekte defecten.

Wyders by de voorsz. orders te voegen eene ernstige waa^

176S. W. A. ALtlNÓ. 60?

schouwiDg, dat een ieder, die zulks aangaat, zig hier na pnuciueelyk zal hebben te gedragen, sub poene van dadelyke Tergoeding en nadere dispositie by ontdekking, dal dezelve overtreeden of niet behoorlyk geobserveerd geworden zyn.

19 November. Kennisgave, dal de Commissarissen-Gene- raal, M' S. C Nederburgh en S, II. Frijkenius^ eiken Dingsdag en Vrijdag, des morgens van 8 lot 10 ure, publieke aiidientie zouden verleenen.

Genoemde Commissarissen-Generaal waren den IS^"*" No- vember 1795 te Batavia aangekomen. Zie ook 9 December 1795.

21 November. Optreding van den Raad van Indiê, J. Siberg, als mede-Commissaris-Generaal.

Door den heer Gouverneur Generaal aan de vergadering kennis gegeven wordende, dat de hoog Edele heeren Commis- sarissen Generaal over geheel Nederlandsch Indié en Cabo de Goede Hoop, M** Sebastiaan Cornelis Nederburgh en Simon Hendrik Frykenius, met concurrentie van hoogst dezelve heeden ogtend, in steede van wylen den heer eersten Raad en Directeur Generaal, Hendrik van Stockum, tot meede Commissaris Gene- raal g'assumeerd hadden den heer Raad ordinair, Johannes Siberg, en dat door zyn Edele ook als zodanig aan handen van den hoog Edelen heere Commissaris Generaal, Neder- burgh, was afgelegd den eed ; zo is goedgevonden en verstaan (laarvan deese aanteekening te houden en dat welmelde heer Siberg door de aanweezende leeden met de hooge waardigheid op het hartelykst is vergelukt en toegewenscht dien swaren post, onder het genot van een volmaakte welstand, tot nut van land en volk te zullen mogen torschen, mitsgaders dat dit compliment door zyn Edele in gepaste termen is beantwoord geworden.

GlO 1703. W. A. ALTINÓ.

hand gehouden moest worden ; zo is goedgevonden en venUvi daar van niet alleen deeze aanteekeoing te houden, maar ook de daartegens hy hillet van den t^^^ ^'^^^ g'emaneerde order te renoveeren, met last aan de respective oifieiereu van justitie, mitsgaders den commandeur en opper-equipge- meester te zorgen, dat die order niet overtreeden worde.

3 December. Verstrekkingen aan mUUairen te Meesier' | Camelis.

Op de daartoe door den heer Gouverneur Generaal gedaan vooretel is goedgevonden en verstaan ien behoeve der o|' Meester Gornelis geplaatste twee compagnien Hadureese troepen in den aanstaande maandelyks te laten verstrekken :

8 ^ waxkaarssen, Vj » cattoen,

3 kannen lamp-oly voor iedw lamp, die ten dienste der- zelve moet branden, en 2 vadems brandhout, en voorts tol gerieft der op voorz. post bescheidene Buropeesehe manschappf^o uit de pakhuizen aan en bezyden de Water-poort tegeos inkoopsprys, op denzelven voet als in het guamizoen aliaen te laaten afgeeven de benodigde cofiyboonen.

5 December. Voorschrift nopens de boeking van inge- wisseld papieren geld.

Door den heer Raad ordinair, Johannes Siberg, als waar- neemende het ampt van Directeur Generaal, is by.een door zyn Edele overgegevene aanteekening geremarqueert, dat zeer verkeerdelyk was gehandelt met het papier geld, dat de Comp' in den jaare 1782 en op volgende tyden successive verpligt was geweest als een noodmunt ter redding te moeten aan- maaken en van wegens de aanhoudende schaarshad van contanten noch tot op heeden voor een gedeelte rouHeerde. door hetzelve ten faveure van het comptoir generaal direct in te neenien, even als of op die oogenblikken de maatsehappy gewonnen had de chimericque waarde, die men goedvind aan

W. A. ALTINQ. 6tl

xottanige aangemaakte papieren van credit te geeven, zonder te overwegen, gelyk wezentlyk in der daad was, dat de Gonip*, zodra dat papiere geld wierd uitgegeven, was geworden een debiteur aan de gemeente, waar onder hetzelve roulleerde, mei dat gevolg, dat hetzelfde papier geld, voor de gegeven waarde weeder terug ontvangen, als een weozentlyk debiteur hy de boeken restant liep, zonder dat kiteogendeel een cfedi- (eur wierd gevonden en de maatschappy eene vertooning op zich zelfs maakte van meerder te bezitten, dan haar weezentlyk capitaal in effecte bedroeg, wanneer, gdyk zo als dit behoorde, de crediteuren van de debiteuren wierden afgetrokken ; en voorts, dewyl dat. abuis, door eep verkeerd begrip of behand#ling veroorzaakt, zo spoedig mogelyk, dieiide geredresseerd te word^ om de waere en wezentlyke staat van de Cpmp® te .kuqjpb^n verloonen, mitsgaders aan den heer Raad extra ordinajr, Coenraad Marten Neon, gedemandeert was geworden een Daawkeurig onderzoek te doen omtrent het p^pjer geld, dat van tyd tot tyd aangems^kt en weder gedeeltelyk vernietigt was, eo uit het daarvan in te komen rapport moest blyken de waarde van het papier geld, noch onder de gemeente roalleerende, daar onder meede begreepen bet restant in de groote geld-kamer en geld-kassa, — voorsteld om by de noch ooafgesloieiie Bataviasche negotie boeken de anno 179^/3 het roulleereiid restant capitaal aan papiere geld met een be- boorlyk extensie ten beswaar van het comptoir generaal weeder terug te sehryven en daar en teegen op ee^ aparte reekeniug, onder de naam van aangemaakt papiere geld ten lasten van de Nederlandsche Oost-Indische CompS in faveur in te neemen» waar door als dan de maatschappy in die hoedanigheid zoude geworden zyn een crediteur van zich zelis en een debiteur aan het papiere geld, dat zy van haar zelfs had doen uitgaan, en haar staat na waarheid en niet in scbyn, zo als dit zedert de introductie van het papier geld had plaats gevonden, vertoond en aan den dach gelegd konde worden ; zo is, daar over gedelibereerd en de noodzake- Ifkbeül van dit voorstel overwogen zynde, goedgevonden en

612 1793. W. A. ALTINd.

verstaan dien conform by de noch onafgeslotene BataTiasche negotie boeken de anno 1792/3 de papieren van credil met een duidelyke extensie by het journaal in bezwaar van hel comptoir generaal weder terug te laten schryven en daar eu tegen in te neemen op de voorsz. aparte reekening van aangemaakte papiere geld ten laste van de Nederiaodsche OoflI-Indische Compagnie.

5 Decemt)er. Voar^hriften nopens betalingen aan en uil Campagnie's kas.

Dewyl maar al te duidelyk en klaar bleek het weynige reguard, dat geslagen wierd op ordonnantiên, die door den Directeur Generaal in naam deezer regeering verleend wierden, en dat daarin redres wierd vereischt, zo tot maintenue van den Directeur Generaal, als tot vermindering van het onisiagti^ van den dienst en in het byzonder tot voorkoming van die nadeelen, waar voor een Directeur Generaal altoos by wan- betaling bloot gesteld blyft, zo is goedgevonden en verslaan als een permanente ordre voor het vervolg te statneeren omtrend de betaling in Corap' cassa : a. dat dezelve in gevalle van belasting, vergoeding o( aan en terug reekening zal moeten gevolg neemen binnen den tyd van twee maanden na het expedieeren der ordonnantiên en dat na verloop van deze tyd op geene requesten of verantwoordingen ter ontheffing re- flexie geslagen, maar de invordering aan den advocaat fiscaal by parate executie zal worden aanbevolen; h. de respective administrateurs te gelasten om geene goederen, waarvan het bedragen in Comp^ kassa moet worden voldaan, af te geven, dan nadat hun by vertoonin:: der door den groot kassier gequiteerde ordonnantiên ta) zyn gebleeken, dat deese betaling is voorafgegaan, op poene van voor de directe betaling aanspreekelyk ge- houden te zullen worden ; c. omtrend de afzending van goederen op vragt zich promp-

W. A. ALTINQ. 613

ielyk te regaleeren naar de daar omtrend gestelde order by beslait van den 31* December 179S en de obser- vantie daarvan nader aan te beveelen, zo aan de opper- kooplieden deses casteels, als aan de administrateurs van de westzydsche pakhuizen;

(L vendu meesteren deser stad ernstig te recommandeeren om het rendement van alle goederen, die in den aan- staande voor de Compagnie zullen worden gevenduceerd, precies ten verval dage, op poene van nadere dispositie, te betalen en hun, om daartoe te beeter in staat gesteld Ie zyn, voor den aanstaande, by prolongatie van het by besluit deezer regeering van den 14* Juny laatstleden gestelde termyn van zes maanden, te verleenen dentyd van negen maanden na den dag van de verknoping. En omtrend de voldoening uit Compagnie*s kassa :

1^ voor vervallen te verklaren de betaling van goederen» die, hetzy over inkoop geleeverd worden of in contant tot suppletie, dan wel in steede van verstrekkingen dienen, zo de persoon, ten behoeve van wien de ordonnantie luid, niet zorgd om binnen den tyd van zes weeken het geld uit Gomp' kassa te ontvangen ;

t^ in gelyker voegen voor vervallen te verklaren alle pre- tensien op de verleende ordonnantién ten lasten van de Compagnie, wanneer de houder zonder wettig te kennen gegevene reedenen dezelve drie maanden laat voortlopen, zonder die uit Comp' kassa te ontvangen.

9 December. i^Publicque voorstelling** van de Commis- sarissen Generaal^ Nederburg^ Frijkenius, Altifig en Siberg.

Een uitvoerig programma voor die plegtigheid was eenigen tijd te voren bekend gemaakt.

11 December. Afschaffing van de agio op gelden^ in de Oosiersche kantoren in Compagnie*s kas geteld.

Commissarissen-Generaal vonden goed, dat »len einde den

614 1793. W. A ALTINO.

pattikuIiereD handd des te meer te animeereD, voor 't ?enolg zal werden afgesehaft de agio van 4 percento» tot na toe aan de Gomp* Ie goede gedaan voor gelden, op de Oostersche comploiren in haare kasse geteld en naar Batavia geremiteerd wordende, als waar van de Compagnie dog geen naamwaardij; profyt geniet; daar het nogthans tot een naerkelyk impe- diment schynt te strekken voor den partikulieren handel".

12 December. ^Ordre der voarbiddinge*\

Op de propositie van den heer Gonvemeur Generaal is

goedgevonden en verstaan de order der vooririddingen in de

respective kerken voor de overheden te ampKeeren en dezelve

in den aanstaande te laten gevolg neemen in deeservoegen, als:

in Nederland:

de hoog mogende heeroi Staaten Generaal der Vereenigde Nederlanden, onze hooge en wettige soaverainen;

de heeren Staaten van de respective provintita;

zyn Hoogheid, den heere Prince van Orange en Nassauw, Ërfstadhouder van de republiek, onzen Opper-Gouvemeur, capitain en admiraal-generaal;

haare Koninglyke Hoogheid, mevronw de Princesse van Orange en Nassauw, desselvs gemalinne;

de doorluchtige erfprincen, de erfprinoessen en alle dicYaD deozelfden doorluchtigen huise zyn;

de heeren bewindhebberen van de Nederhndsche Oost^Indiscbe maatschappy, onze heeren Meesters; en in deeze gewesten:

hunne hoog Edelhedens, de heeren Commissarissen Generaal over geheel Nederlandsche India en Gabo De Goede Hoop;

zyn Edelheid, den heer Gouverneur Generaal, nevens de Edele heoren Raaden van Nederlandsch India, onze hoge wettige overigheid ;

met recommandatie aan de predikanten van de Hervormde en den predikant der Luthersche gemeente alhier om dit voorschrift in den aanstaande zonder eenige de minste afwyking stiptelyk te volgen.

W. A. ALTINQ. 61B

12 December. Nadere regeling van hel hoofdgeld der Chinezen te en in de nabijheid van Batavia.

Door den heer Gouverneur Generaal Ie kennen gegeven wordende, dat zyn Edelheid van den capitain en lieutenant der Gbineese natie liad gevorderi eene opgave, in hoeverre gegrond waren de klagten van den pagter van hel hoofd- geld, Tan Soey Ko, over de geringheid der inkomsten van die pachl en welke ordre daar omtrend zoude kunnen ge- maakt worden; en d^t door hen ter voldoening daar aan aan hoogst denzelven was overgegeven een schriftuur, waarby zy hebben geavanceerd, dat het getal der Ghineezen op Batavia ea in dies voorsteeden in de jongste 5 a6 jaren zeer was vermindert, zo door de sterfte, die er gegrasseerd had, en den geringen aanbreng van nieuwelingen uit China, als door het frequent vertrek naar de onunelanden, waar door thans op de bazaars circa eens zo veel Chioeesen verblyf hielden als in vorige jaren; en dat dus, zo wel de doleantiên van den gemelde pagter, Tan Soey Ko, die binnen den tyd van de eerste ses maanden van dit jaar i'eeds een aanzienlyk montant, blykens de door hen overgegevene maandelyksche reekeningen, was ten agteren geraakt, als die van zyne voorzaten, Oey Koen Goan en Oey Tian Sung, die beide in de ketting zugteden over het niet toerykende van hunne revenuen om de pachtschat op te brengen, in allen opzigten gefundeert waren, na dien de groote vermindering der conlribuanten ook notoir een evenredige vermindering in de contributie ten gevolge moest hebben ; dat het dus ook ?;eeker was, dat Comp' belang daarin een effi- cacieus en spoedig remedie vereischt; dat zy echter, dewyl de middelen, die ten dien einde in voorslag gebragt mogten worden, tevens van dien aart moesten weezen, dat ze den gemeenen luau niet tot vermeerdering, maar eerder tot een vermindering van het bezwaar moesten strekken, by de overweegiiig van dat stuk ook die regul voornamentlyk in het oog hadden gehouden ; eo dat zy uit hoofde van die omzigtigheid zig bevrymoedigt vooden by deeze regeering in consideratie te brengen:

616 1793. W. A. ALTINQ.

1^ dat aan de op de omleggende bazaars wonende Chineesen, wyl ze daar door hunnen handel redeiyk wel bestaan konden, zonder hen te drukken zoude kunnen worden geïmponeerd, dat zy voor hunne hoofdbrie^es, waar voor deselve tans maar voor de eerste keer 40 stuivers en vervolgens by de jaarlyksche verwisseling niets betaalden, zouden moeten voldoen de eerste keer 80 stuivers en naderhand by de jaarlyksche verwisseling meede 80 stuivers, welke contributie na mate van de welstand dier lieden niet te hoog genomen viras, nadien dezelve nog niet eens 7 stuivers 'smaands bedroeg en ^ter, alzo het getal der Ghineezen op gedagte bazaars circa ISOO koppen uitmaakte, omtrend rd' SOOO 'sjaare meer zou opbrengen ;

2^ dat aan de pottebakkers, kalkbranders, thuinlieden en het werkvolk, zo in de zuiker-molens, als araks branderyen, wyl die, schoon niet zoveel als de voorafgemelde, egter een reedelyk voordeel genieten, zoude kunnen worden opgelegd om, in steede dat zy tans maar eens 40 stuivers en ver- volgens niets contribaeeren, de eerste keer voor hun briefje te moeten betalen 40 en vervolgens jaarlyks by ver- nieuwing meede 40 stuivers, welke vermeerdering, schoon ze nauwelyks SVs stuivers per maand importeerd, nogtans, wyl die lieden op cirea 3500 koppen te stellen zyn, om- trend rd' 3000 zoude monteeren;

5^ dat van de Chineesen, die over zee hier komen, dewelke tans slegts 12 stuivers 'smaands opbrengen, zonder merkelyk bezwaar, wyl ze negoiianten zyn of daartoe behooren. zoude kunnen worden geeischt IK stuivers, waar door de pagt-revenuen circa met rd* 700 en, als er veel jonken raogten arri veeren, wel met rd* 1000 zouden worden ver- meerderd, nadien in die gevallen ook van alle kanten veel inlandsche vaartuigen aan kwamen;

4^ dat, schoon in de drie vooraf gegane articulen eene ver- hooging van het hoofdgeld had konnen geproponecrd worden, die ie -^amen een meerder inkomen van rd*6000

W. A. ALTINQ. 617

'sjaars of rd' 800 sniaands zoude afwerpen, zy integen- deel verplicht waren in de vierde plaats te moeten voor- stellen, dat het hoofdgeld der lieden, in de stad woonagtig, het welk tans 38 stuivers 'smaands importeerd, wyl dit de presente welvaart der ingezeetenen niet meer gepro- portioneerd was, diende verminderd te worden op 15 stuivers, hetwelk vermoedelyk geen groot minder rendement zoude veroorzaken, vermits tans een groot gedeelte van de schamele gemeente zich schuyl hield om de gemelde 38 stuivers, die by hen niet ovei'schieten^ te bezuinigen en dus, als de prys verlaagd wierd, een grooter getal ais tans in staat zou zyn zich van hoofdbriefjes te voorzien, het welk te zeekerder zoude gaan, als tevens de boete voor degeene, die zonder hoofdbriefjes zouden gevonden worden, wierd gesteld op rd' 15 ten behoeve van het Chineese hospitaal, na aftrek van 'spaglers geregligheid en het opvat-loon, met qualificalie om dengeenen, die dat niet zou kunnen betalen en voor wien zyne vrienden zich niet zouden interponeeren, waaruit tevens zou blyken, dat dit een luiaard en deugniet was, direct te stellen onder den leverancier der Chineese zeevarenden of een der mandoors van de pakhuizen, ten einde daur zoveel te verdienen, indien hy inmiddens niet door den eene of andere wierd uitgelost, mits daarvan uitgezondert wierden degeene, die hun briefje verloren of ergens vergeeten hadden, als by de aanteekening van den pagter bleek, dat zy zich van een hoofdbriefje voorzien hadden, in welke gevallen zy met de betaling alleen van het opvat-loon en het ko|)en van een ander briefje, wanneer hetzelve absent geraakt was, zouden dienen te volstaan ;

dat degeene, die op Onrust, op de equipagiewerf, op de scheepen ter rheede en in de pakhuizen werken, ook degeene, die by de notarissen en elders als pennisten in dienst waare, item de baardscheenlers, wyl die allen vaste inkomsten hadden, gcenzinls, gelyk tans veel geschied, ^a- licenlieerd behoorden te blyven^ maar maandelyks voor een

618 1793. W. A. ALTINQ.

hoofdbriefje meede 15 stuivers zoaden dienen te betalen en anders, wanneer arrogant genoeg mogten weezen zidi aan die schikking niet gewillig te onderwerpen, met bil- lykheid, zodanig als art. 4 was gezegd, zouden kannen gemuicteerd worden Ten besluite er by voegende, dat dit alks was, wal hun als applicabel was voorgekomen, en dat zy verder de vrybeid gebruiken te susponeeren, dat, als hun voorstei met approbatie begunstigd en geinlroduceerd wierd, de pagters van het hoofdgeld buiten bedugting van schade zouden kunnen woorden gesteld, wanneer het deeie regeering ook behaagde de pagl-condiliên daarna te laten inrigten en tevens van dese verandering de gemeente kennis te geeven; en daar over gedelibereerd, mitsgaders tevens gelet weezende op het geen dies wegens voorkomt by een door den heer Raad ordinair en ontfanger generaal, M^ Isaac Titsingh, ter sessie van den 24^" September jongstleeden gediend adres, 'm substantie behelzende, dal het diep verval der coloniê niet alleen op alle neeringen en handteeringen den schadelyksleo invloed had, maar dat ook daar door veroorzaakt wierd, dal Chiueczeu en inlanders om de ommogelykheid langer een be- staan te vinden zich naar elders ter woon begaven; dat dil Batavia ontvolkte en voor den onderneenier der pagt van het hoofdgeld allernadeligst was ; dat men om daar van overtuigd te zyn slegts het oog liehoefde te slaan op het landgoed Wel(^ vreede, hetwelk in een aanzienlyk dorp was verkeerd, al w:)ar een menigte Ghineesen toevloeiden en zich stabileerdeo, na welgevallen erneerdeii en jouisseerden van het voorregt, by het 6^^ art. der conditiên op de pagt van het hoofdgeld be- paald, met namentlyk voor de eerste maal een hoofdbriefje te moeten koopen voor een halve ducaton en in het vervolg van die belasting bevryd te zyn ; dat het in zelver voegen was ge- leegen met alle de landeryen; en dat, wyl daar teegen geene voorzieningen waren beraamd, de pachter buiten zyn srhuld een gedeelte der voordeden ontslipte, die hy by het aanslaan der pacht billyk mogt bereekenen; voorts dat daarin na zyu

W. A. ALTJNQ. 619

Edelens bedankens op geeu efficacieaser wyze was te voovzien, dan door by de aanstaande verpagling de bepaling van bet hoofdgeld merkelyk te reduceeren en dezelve algemeen te maken, met uitzondering echter van oude en gebrekkige lieden, en dat zyn Edele niet twyfelde, of bet provenue daarvan zoude in vergelyking van bet tegenwoordige rendement daar door merkelyk accresseeren ; zo is, de meerderbeid der boeren leeden van gevoelen zynde, dat eene vermindering van bet lans op 38 stuivers bepaalde boofdgeld der Chineezen tot 15 stuivers aller noodzakelykst was ; dat betzelve van eiken Cbinees, alleen uitgezondert de officieren en de landbouwers, moest worden gebeeven, hetzy dezelve in of buiten de stad woon- agtig waren, en dat dus op de voorsz. voorstellen van den capitein en lieutenants der Cbineezeu geene reflectie geslagen konde worden, te meer het eene bardigheid zoude insluiten, dal diegeen, welke zicb in de stad en de beneeden landen en dus in een ongezond district moesten erneeren, meerder be- zwaard zouden worden dan diëgeen, welke zich in de boven- landen, in een gezonde luchtstreek, op de bazaars en elders ter woon begaven, mitsdien goedgevonden en verstaan voor het boofdgeld der Chineezen in het vervolg over het generaal vao alle de, zo in de stad, als in de voorsteeden, mitsgaders op de passers en zuiker-molens, gelegen in de omme- en bovenlanden, woonagtig zynde Chineezen, niemand uitge- zondert dan alleen de capitain en lieutenants met de secre- tarissen, beneevens de Chineesche boedelmeesteren en dezulke, welke begreepen zyn onder het 3^^ en 4^^ articul van de pacht-conditien, beneevens alle de landbouwers op de respec- tive landeryen, te laten heffen van ieder man 15 stuivers 'smaands, met standhouding van de by de pacht-conditien bepaalde poenaliteit voor dezulke, welke bevonden worden van geen hoofdbriefje voorzien te zyn ; en voorts van deese ver- miodcring in het billet van de aanstaande verpachting kennis te geeven en daarna de voorsz. pacht-conditien zodanig te altereeren, als uit hoofde van de voormelde veranderingen Qoodzakelyk zal zyn.

620 1793. W. A. ALTINQ.

12 December, Wijziging van de eed- formuleren.

Is goedgevondeu en verstaan de formulieren van de eedf'D, zo van trouwe, als anderszints, te amplieeren mei byvoegio^ van de hoog Hdeleheeren, Commissarissen Generaal over geheet Nederlandsch Indien en Gabo De Goede Hoop en voorts een zodanig geamplieerden eed circulair naar de buiten comploiren te zeilden, met last aan de ministers en bediendens om zich het een en ander voor het vervolg tot een voorbeeld te laten strekken.

16 December. Verpachting van de ^gemeene" midddin van hel Koningrijk Jakatra voor het jaar 1794.

Speciaal zonder eenige conniventie zal worden agtervolgt het bepaalde by het ö'\ 5''% 7*« en 8»** artik ui van de generale condiliên van alle de pachten, Ie vinden in de voor 1779 eu 1780 gedrukte pacht-conditien, luidende woordelyk aldus:

Art. 5. Alle de pachters, alleen uitgezondert die van de gerechtigheid op het kerven of den aanbreng van gekurren Chiiiasche lahak, van dewelke onder de conditiën van die |)aclil zal gespntken worden, zullen, eeven als omtrend den pachler der inkomende en uitgaande rechten van ouds in gebruik is geweest, maar alleen één, insteede van twee maanden, Yoor uit behoeven te betaalen en voorts de pachtpenningen van ieder maand praecis op den eersten dag derzelven, als die van January voor den aanvang van de pacht op de hand, die van February op primo February, die van Maart op primo Maart en zo verders, zonder daar omtrend een enkelde maand in gehreeken te blyven, suh poene van uit de pacht gesteld en gepunieert te worden, zodanig als hunne hoog Ëdelheedeus zullen vermeenen te behooren, speciaal na de teneur vao liet gearresteerde by art. 7 en 8.

Art. 5. De pachters zullen gehouden weezen, aansloiiJs en alvoorens zy buiten het kasteel zullen mogen gaan, tot vol- komen genoegen van welmelde hunne hoog l^delheeden te stellen

W. A. ALtiNQ. 621

twee soiBfiante borgen, welke zich, neevens de pachter van ieder pacht, afzonderlyk by een notarieele acte, die zy voor de aanvaarding der pachten respeclive aan zyn Edelheid den heere Goaverneur Generaal moeten overgeeven, elk in solidum en onder renunciatie der beneficien ordinis, divisioiüs et exciissionis, verbinden moeten, zo wel tot de prompte vohloeniiig der pachtpepningen op de gezette tyden» als om nimmer eenige sarcheance daar van, veel min nog om eenige remissen ver- zoek te doen, op wat fundament het ook zoude mogen weezen, nademaal hunne hoog Ëdelheeden dezelve aan niemand der pachters zullen accordeeren, ongereekend den billyken afslag, die aan den pachter van de koornmoolen, wanneer de by de conditien van die pacht onderstelde gevallen moglen exteeren, niet zal worden geweigert.

Art. 7. By aldien een pachter in gebreeken blyft, in voegen voormeld, behoorlyke borgen te stellen of de pacbt-pennigen op de geconditioneerde lermynen op te brengen, het zy voor den aanvang of in het begin van de pacht, dan wel daar na, zal die pacht werden opgehangen en andermaal aan de raeest- biedende verpacht worden ten lasten van de voorsz: eerste pachter, voor zo verre dezelve minder zal komen te gelden, zonder dat hy echter, indien de gemelde pacht hoger komt Ie loopen, daar van iets zal vermogen te eisschen of te praelendeeren.

Art. 8. En zal teegens zodanige pachters, mitsgaders ook teegens dezel ver borgen, voort-geprocedeerl worden met |iarale executie, zo op hunne goederen, als perzoonen, zonder eenige verdere sommatie of rechts-pleeging dien-aangaande te houden, niet teegeustaande eenige appellatie of provocatie en onver- mindert dezelve.

Weshalven een ieder, die tol het aanslaan van een der pachten geneegen zal weezen, dus daar op verdacht zal moeten zyn en zorge moeten draagen, dat de betaling der paclil- penningen, conform de daarby gestekle termynen, promptelyk geschied, met alteratie eenlyk van het 5 artikul, namentlyk : dat de betaling uitterlyk zal moeten geschieden voor den lU"^*^

625 1793. W. A. ALTINÓ.

dag: van de maand, wyl hy het teegendeel de bepaalde mid- delen van coniraincte, zonder het verleenen van remissie, te werk gesteld zullen worden.

VoorLs met de volgende alteratien en ampiialiên van de voorsz. pacht-conditiên :

Eerslelyk, dat de uitvoer van rysl en pady verboden Wyfl, ten zy op speciaal bekomen permissie van de hoge regeering. met uitzondering echter van de gepermitteerde lasten der scheeps-overiceden, mits voorzien zynde van een permissie- liriefje van den heer Crouverneur Generaal.

Ten tweeden, dat voor de suiker, die door dé vreemde natiën alhier ingekogt en voor hunne reekening uitgevoerd zal worden, liehalven de hy de voorz. pacht-conditién bepaalde thol van 24 stuivers voor de pikol kandy en 12 stuivers voor depikol |)oedefr-suiker, noch zal moeten betaald worden 12 stuivers voor ieder pikol, het zy poeder- or kandy-suiker, en dos 34 stuivers voor de pikol poeder- en 36 stuivers voor de pikol kandysuiker.

Ten derden, dat de gerechtigheid van de boom van de alhier aankomende kleine Eimuische jonken voor het vervolg bepaald is op de lielft van de hy het 1 5'"^ artikul van de pacht-condiliêo voor de groote jonken bepaalde somma en dus op rd' liOO voor inkomende en uitgaande rechten, in steede van by dat artikul voor de kleine Eimuische jonken bepaalde rd 1080; dat de thols-gerechtigheid van de hier ten handel komende Tjipauw en Nimphose, als meede die der C;mtonsche jonken voor het vervolg l)epaald is op rd^ 2200 van de groote en rd"* 1100 van de kleine jonken; en dat de hier verschyneode Tunghaische- en Tungliemsche jonken een gelyke gerechtif?- heid aan den hoorn zullen moeten belalen, als voer de Ueioe Eimuische jonken is bepaald, tot een bedragen van rd' 550 voor inkomende en rd" 550 voor uitgaande reehten.

Ten vierden, dat de vaart om de groote Oost btyft vry en open gesteld, zo meede de vaart en handel naar- en van Timor, op zodanige conditiön, als by billet van den 10^ JaDuaryl79S zyn voorgescbreeven ; — mitsgaders de vrye vaart en handel

1?tó. W. A. ALtlNÓ. 625

op SamatraVWestkust en van daar volgens de publicatie van den * t^^^r van gedagte jaar 1792 en de daar by aangehaalde voorwaarden, met standhouding van de bepaalde gerechtigheid op den invoer van goederen alhier.

Ten vyfden, dal de handel en invoer van de Wesl van Indien van alle zoorten der aldaar vallende lywaaten (uitgezonden alleen de Tutucorynsche, voor zo verre de Compagnie dezelve aan zich gereserveerl heeft), item den invoer van alle, aldaar vallende zyde sloffen en derzelver vervoer naar de Oostersche gouvernementen en andere plaatzen van de Compagnie, en dus ook van alle zodanige zoorten, als hevoorens alleen voor ile Compagnie zyn gereserveerd gehouden, aan alle en een iegelyk word vrygelaaten, met intrekking van het placaat van den 13 Mey 1774, onder betaling van 6 procent van de uitkoops-waarde, na een billyke taxatie door den pachter by aanbreng en invoer door scheepen van de Compagnie of van Comp* onderhorigen ; en dat in zelver voegen by aanbreng met scheepen van vreemde natiën van lywaaten en zyde-stoflen, welke in eigendom toebehoören aan onderhorigen van de Com- pagnie of die voor reekening en risico van dezelve worden overs^ezonden (het welke den pachter echter ten genoegen en (les noods onder praesentatie van eede door de eigefiaars van zodanige, door vreemde scheepen aangebragte lywaaten en zyde- sloflen zal moeten worden aangetoond) niet meerder dan 6 procent zal behoeven voldaan te worden ; doch dat van alk andere, door scheepen van vreemde natiën aangebracht en ingovoerd wordende lywaaten en zyde-sloffen zal moeten worden betaald 8 procento; voorts met speciale renovatie van het 5ti<^ en 6"*^ artikul van de pacht van de boom, namentlyk dat aan een ieder gepermitteerd blyft de balen, kisten en kasten met lywaaten en zyde-sloffen, onder het zegul van den pach- ter, direct na hunne huisen en pakhuisen aftehalen en te hrcii^'en, ten einde aldaar de opening en taxatie geschiede.

Ten zesden, dat tot ampliatie van de condiliën, waar op de pacht der lywaaten voor 1795 is opgeveild, navolgens hel gearresteerde op den 18 February deeses jaars, verstaan moet

6S4 1793. W. A. ALTINQ.

worden, dal de pachl der van de West van Indien aangehngl wordende koussen, alcaliven en hel kaloen meede door de& pachter der ly waaien zal worden geheeven, zonder dat de pachter van de boom of der in- en uitgaande rechten op die gerechtigheid eenige aanspraak zal mogen maaken.

Ten zevenden, dal den uitvoer van goud en zilver van deezf hoofdplaats, het zy gemunt of ongemunl, meede tol nadere ordre verlioden hlyft, met uitzondering alleen van de contanlf muntspectien, die de Amhonsche, Bandasche, Temaatsche en Mncassersche burgei*s en ingezeetenen hier aanbrengen om dezelve naar Java, tot den inkoop van ryst, Ie vervoeren.

Ten achUten, dat de uilvoer van Japanscbe pitjes van hier ter weeder invoer op Java verboden blyft.

Ten necgenden, dat het by het 5 artikul van de pacht- conditien voor de waag vastgesteld één procenlo voor de koopmanschap- pen, die van buiten inkoomen, niet zal worden betaald vaa df suiker, die aan de Compagnie word geleeverd.

Ten tienden, dut den uitvoer van de zo genaamde tay minjak of uitgeperste catjaug-koeken in matige quantiteiten blyft toe- gestaan.

Ten elfden, dat de pachter van de Chineesche top-tafels (buiten bet geeue in het eerste articul der conditien van dk pacht bevolen is en op verbeurte van de daar by gestipuleerde boete) zal moeten zorgen en waken, dat op geene andere plaatzen dan de publicque top-baanen word getopt, en dii^^ meede niet op de bazaars, gelyk ook zulks by avond nergeof anders zal mogen geschieden, dan daar het gepermitteeid is by dach, nameutlyk in de bepaalde top banen, ten gel allen 'an agt binnen en zestien buiten de stad, die hy gehouden zal zyn ieder met een kenbaar nommer te doen nombreereo, te weeten die binnen de stad van N^ 1 tot 8 en buiten dezelven van N^ 1 tot 16 inclusive, en van welke gepermitteerde top-banen de deuren en vengslers niet zullen mogen gesloten gehouden worden, zo min ten deele als in hel geheel, zo lang binnen dezelven word getopt, en dat die pachter meede noch gehouden zal zyn aan den heer president van Scheepenen deezer stad

ItöS. W. A. ALTINÓ. 6SK

listinct op te geeven de plaatzen, alwaar de voorsz. 24 ge-

erniitteerde top-baanen, zo binnen als buiten de stad» zyn opgericht, waar na bet hem niet vry zal staan dezelve zonder ipeciale voorkennis van weigemelde heer president te verplaatzen.

Ten twaalfden, dat de by billet van den 24* December 179t i^emaakte ampüatie in het derde artikul van de oonditien voor ie pachter van de top-baanen als noch blyft stand houden, lauientlyk: dat de eigenaars van de passers in de omme- aiiden, alwaar het toppen gepermitteerd is, aan den pachter ^n derde van het waare bedraagen van de door hen gehoeven wordende gerechtigheid zullen moeten betaalen en dat niemand Dp gedagte passers die spellen zal mogen houden, zonder van een Itewys van den pachter ten dien einde voorzien te zyn.

Ten dertienden, dat aan den presenten leverancier derCbi* neesche zeevaarende aan de Compagnie, Tan Koenko, toegestaan blyft om, zonder betaling van gerechtigheid of het ondergaan van eenige belasting, ten behoeven van gemelde zeevaarende drie varkens per dach te mogen slachten.

Ten veertienden, dat de slachter van het guamisoen alhier sestien beesten 'smaands, zonder bepaling van tyd, pacht-vry zal mogen slachten, met vryheid om het vleesch, dat daar van, na de leverantie aan het guarnisoen, zal overschieten, tegens markts-prys te mogen verkoopen, met exemtie van alle hal* oQgelden, buiten het bepaalde keur-geld van zes stuivers voor ieder beest.

Ten vyflienden, dat de pachter van de gix>ente-kramen en winkels, de vischmarkt, de rystmarkt, de Gbineesche toptafels, het hoofdgeld der Ghineezen, den handel aan de scheepen, het slachten van vee, de haanevegteryen, het merken der waxkaars^ sen en de herbergen gehouden en verplicht zullen zyn hunne pachtpenningen voor de helfl met contante speciën te voldoen.

Ten zestienden, dat van de vogelnesjes, die hier in de bo- venlanden vallen en na elders worden uitgevoerd, zal worden betaald ses procento ten behoeven van den pachter der in- en uitgaande rechten of de boom en vyf-en-twintig ryksdaalders voor ieder pikol aan de Compagnie, welke laatstgemelde vyf-

nuAAT-ion dibl ii. 40

é26 17»d. W. A. ALtlNÓ.

ea-twintig ryksdaaldeni door den sabandhaar en lioeBtmooater sullen worden gecollecteert.

Ten leeventienden, dat de tot het gebruik Yan de pachten van dea handel aan de scheepen en de waag geéxtnieerde opstallen aan de boom, die door de pachters in 1790, na ver- kreegen eossent, voor hunne reekening in goede staat zyn gesteld, door de pachters vau die gerecbligheedra, met een ablag telkens van 10 procento op het kostende en zo vervolgens, op dien voet door den eenen van den anderen sullen worden over- genoomen en in een behoorlyke staat gehouden worden.

Ten achlienden, dat van de ingevoerd wordende Javascbe gekorven tabak door den pachter van de boom en den paebter van de gekorven Ghinasche tabak de helft van de door ieder genoten wordende thol aal worden geheeven, zynde één en één halve ryksdaalder per pikol door den eersten en vyf pro- cento van ieder parthy door den laatstgenoemden pachter.

Ten neegentienden, dat den uitvoer van oly, zo van kUppus, cadjang, kamirie, raap en olyven, als van alle anderen zoorten. die tot het branden van licht konnen worden gebruikt, botten speciale permissie van de hoge regeering, aan een ieder Uyfl geinterdiceert, behalven aan den capilain der Ghineezen Ie Bantam, aan wien geduurende het gelegt verbod gepermilteerl falyft de uitvoer tot gerief der gemeente aldaar maandelykscfa van een-duiiend kannen*

Ten twintigsten, dat de houders der herbergen buiten de stad voor het vervolg zullen kunn^ volstaan met de beta- linge van drie ryksdaalders maanddyks, in steede van de hy de pacht-conditiën op art. 5 gestelde 6 ryksdaalders.

Ten een^en-twinligsten, dat omtrend de pacht van het hoofd- geld der Gbineezen de volgende alteratiên en amplialièn ge- arresteerd zyn, te weeten:

dat in steede van de by hel B artikul der pacht-condilién van het meermelde hoofd-geld bepaalde heffing van 38 slui- vers voor ieder mansperzoon, voortaan niet meerder zalnsoo- gen gebeft worden dan 15 stuivers 'smaands;

dat het ^^% Z^^ en 4*^^ artikul der conditien blyft stand houden :

I79è. W. A. ALtlNO. 64?

dat het 5^ ea 6^^ arükul geheel als yervallen moet worden aangemerkt, in dier voegen, dat de afgave voor niet van 15 hoofdbrieQes aan den capitain der Gbineezen, 10 aan ieder lieulenant dier natie en S aan ieder Ghineesehe boedel- meester voortaan niet zal mogen geschieden en dat Cbi- neezen, die vroonacbtig zyn buiten de stad, de voorstad en stads-cingels, de reqpective passers en suifcermolens daaronder begreepen, met uitzondering alleen van de landbouwers epde respective landeryen, voortaan, eeveu als alle anderen, zullen moeten betalen IB stuivers 'smaands, met intrekking van de passé- of permissie-brieQes, vermeld by het placaat van den 1789, waar voor een ieder verplicht is geweest

te betalen rd' 1: 12 aan den geeomniitteerde tot en over de zaaken van den inlander;

dat dus ook het 7 artikul in so verre tot stand blyft, dat alle de zodanige builen de stad, op de passers en suikermo- lens woonagtig zynde Chineezen eens or tweemaal 'sjaars kunoe booid-brieljes voor zich zeliii en op hunne eigen naamen moeien verwisselen, met het vertoonea der oude briefjes, mits in acht genoomeu word, dat daar by door hen het bepaalde foumissement van rd* 3 : 36, ingevalle de verwisseling eens 'sjaars plaats vind, betaald word en, tweemaal geschiedeiidc, dan onder betaling van rd' 1 : 4S, terwyl in dal geval op de boofd-brieljes bekend gesteld zal moeien worden, of die voor 12 of voor 6 msmiiden afgegeeven zyn;

dat wyders de overige inhoud van het voormelde 7^^ artikul in stand blyft;

dat de by bet 8'^ artikul vermelde vreemde Ghineesehe han- delaars of die met de jonken dier natie jaarlyks alhier ver- schynen, voortaan, gelyk met alle andere Chineezen, zullen moeten betaalen 15 stuivers 's maands vóór ieder man, in steede van de voor been bepaalde IS stuivers;

dat daar door dan ook het 9^^ artikul in zo verre vervalt, doch de overige artikulen in haar volle kragt blyven, even of die woordelyk alhier waaren ingelyfd.

En eindelyk, dat de pachter niet verplicht zal zyn hoofd-

628 1793. W. A. ALTlNÓ.

briefjes zonder betaling af te geeven, aan niemand, wie hy ook sy, blyvende echter van de verplichting om zich van een hoofd-briefje te voorzien uitgeslooten de capilain der Chineescbe natie en de lientenants, beneevens de secretarissen en de Chineescbe leeden van boedelmeesteren.

Wyders zullen die geenen, die participeeren in de pachteo van de boom, de lywaaten, het slagten van vee, de visdimarkt, de inkomende ryst en den handel aan de scheepen, geene pachters of meedestanders mogen weezen van eenige andere pachten.

Zie ook 20 December 1793.

17 December. Bepaling^ dat de regenlefi van A^ria en Krawang aan den commandant van de vetdsckami ie Tandjoeng-poera jaarlijks zouden uiibettden eetie som van 600 rijksdaalders.

De regenten hadden zelve aangeboden dat geld op te brengen, ten einde verlost te worden van de dagelijksdie lei^ ring van 50 koeli's (zoogenaamde «bilangers'*) aan genoemden commandant, zoo het heette, ten dienste van het fort, de rantsoen-praauwen en eene overvaart over de Tji-taroem.

De bewuste koeli's maakten een middel van beslaan voor meerbedoelden commandant uit, die hen o. a. gebruikte om brandhout te kappen en ter verkoop naar Batavia te vervoeren.

SO December. Wijziging van de pacht'voorwaardoi, vastgesteld op 16 December 1793.

In Raade van Indien beslooten zynde om aan den geeneo, welke zal aanneemen voor de zeevarende manschappen, be- scheiden op de scheepen, welke ter deezer rheede leggen, ie leeveren het benodigde versche rund-vleesch, vryheid te geeveii, eeven als aan den slachter van het guarnisoen alhier vergund is, om weekelyks agt beesten pachtvry te mogen slachten en het vleesch, dat daar van, na de leverantie aan de scheepen, zal overschieten, teegens marktsprys te mogen verkopen, met

1793 W A. ALTINQ, 6t9

exemlie van alle hal-ongeldeD» buiten het bepaalde keurgeld van zes stuiven voor ieder beest ; zo word daar van, by weege van ampliatie van de op den 16^' deezer gearresteerde oonditita voor de aanstaande verpachting der Jaccatrasche domainen, aan een ieder kennis gegeeven, ten einde die geen, welke de pacht van het slachten van vee zal aanslaan, zich daarna kan r^;uleeren.

20 December. Voorschrift voor Boedelmee^eren bij over- name door executeuren, volgens taxatie, van goederen uit boedels^ waarbij minderjarigen geïnteresseerd waren.

Is geleezen een adres van Boedelmeesteren der Chineesche

en andere onchristen sterfhuisen in dato 18 deeser, waar by

zy — onder vertooning, dat in zo verre volgens besluit dezer

regeering van den jaare 1786 aan executeuren testamentair

Tan die der onchristen natie gehouden en gelast was om, in

gevalle de teslateur minderjarige erfgenaamen nalaat, als dan

by dit GoUegie binnen zeekeren tyd specificque staat en inven*

taris te dienen van alle des overledens nagelaten goederen,

ten einde daar by het aandeel der onmondige te ontwaren

eo voor dies verzorging te kunnen waaken, te meermalen

voorgekomen was, dat onder het geene, wat de overleedene

met *er dood ontruimd had en waarvan de venduceering dan wel

overneem by taxatie steeds aan de keuze van den executeur

wierd gelaten, de hypolheecquen, dog vooral de losse goederen

en slaven meesttyds voor een zeer lagen prys wierden getaxeerd

en de executeur by het dienen van boedeMnventaris onder

presentatie van eede verantwoord was, in dien hy hetdaarby

afgesloolen batig saldo onder de meerderjarige verdeelde dan

wel dat van de minderjarige ter kamer telde, waarvan dezelve

dao naar zig nam of neemen kon, faetgeene by gemelde

inventaris was opgebragt, de erenamen al egter by een zo-

danige taxatie, waar by de executeur gemeenlyk alleen zyn

reekening vond of vinden kon, niet weinig schade konden

komen te lyden, zonder dat zy, Boedehneesteren, daar in by privé

6S0 1793. W. A. ALTINQ

mUiorisatie koaden yoorrien, — ampi- en pUgldiahrai heUeo venogt. dat deese regeeriBg hen vryfaeid gdiefile teTerieeoeo om daar omtrend zodanig te bandelen, als zy zonden wermecm ten meeaten Toordeelen éer onmondige te belioren ; zo is, of- schoon Boeddmeesteren van zelve geqnalificeerd zyn omtrend diergelyke zaaken het meeste voordeel der onmondigen \tkr hartigen en dos het opgemelde versoek zeer wd had kootte worden gemenageerd, egter ter voldoening daar aan goedg^ vonden en verstaan dat ooHegie te qualificeeren omtrend deo overneem door executeurs by taxatie van goederen uit boedds. waaiby minderjarige geïnteresseerd zyn, zodanig te haoddeD. als hetzelve zal vermeenen ten meesten voordeden der oo- raondigen te behooren.

-^ December. Intrekking der op 7 Junij i792 gdastc afschaffing van rantsoenen voor schepelingen ter twk Batavia en bij hel eiland Onrust.

Is goedgevonden en verstaan : 1 ^ in te trekken de beraamde schikking nopens het toegelegde equivalent in gelde aan de Europeesche zeevarenden, be- scheiden op de alhier ter rheede en ten eilande Onrust leggende scheepen, en de verstrekking voor den aanstaande 'smaandelyks te bepaalen in volgender voegen, als:

Tot rantsoenen :

aan een opper-officier,

60 e ryst,

10 > eatjang,

lOVs > versch vleesch,

M% » groentens,

1 • coffy.

^5 kan dyven oly, V2 » azyn, Hollands,

3 S zuiker,

K » droge vis,

Va » «out.

W. A. ALTINQ, 651

6 kannen Gaabse wjd, 3 S booter;

aan een onder-c^cier : SO S TfsU 10 » catjang, 10 Vs * versch vleeaeh, 18^4 * groentens, 1 > ooffy, 3 kannen arak, ^/s kan olyven oly, V, > azyn, Hollands,

3 S zuiker,

4 » droge vis,

1 7, * BOUt,

1^,^ kannen Oaabscfae wyn,

1 S booter,

1 7, rd« koslgeld ; aan een gemeene: W e rysl. 10 > catjang,

7 » versch vleesch, 15 » groentens,

1 > eoffy, 3 kannen arak,

^5 kan oiyven oly,

7, » azyn, Hollands,

3 S zuiker,

4 » droge vis, 1'/, » zoal, •

I7it kannen Caabsche wyn,

1 S booter en

1 rd" kostgdld; de leverantie van versch vleesch en groentens aan de scheepen alhier ter rbeede aan de minst aanneemer te besteedeu en de gemeente bier van by affixie van billetten kennis te geeven;

658 1793. W. A. ALTINQ.

3* aan den commandeur en opper-equipagiemeester te de- mandeeren zorge te dragen:

dat aan den aanneemer der leverantie van versch vleesch en groen tens des Dingsdag en Zaturdag namiddag, aiterlyk voor 4 uuren, op de equipagiewerf gegefeo word een door hem ondergetekende, specificque notitie van de benodigde quantiteiten ; en welke notitiêo by het einde der maand door den aanneemer weeder ?er- toond zullen moeten worden, met aanbieding van zyn reekening, die door den gedagten commandeur zal moeien worden onderleekend voor de accoord bevinding, ten einde daar na, voor gezien onderteekend door de beereo commissarissen-opzigters over de equipagiewerf, ter onlfangst van betaling, zonder korting van het 7^ procento voor Ck)mp' groot kassier, aan den beer Directeur Geoe- raal zal moeten worden gepresenteerd;

b. dat de bootsmansmaat van de rheede op Woensdag en Zondag, in de vroege morgen, het contingent voor ieder schip af haald van de plaats, waar zulks door de leverantie gebragt zal zp, en dal by het vleesch en groentens vervolgens direct op de scheepen rond brengt ;

c. dat het vleesch en de groentens voor de afleevering aan gedagten bootsmansmaat door een daartoe te be- noemen officier worden g'examineerd en goed of afg^ keurd na bevinding;

4° insgelyks aan gedagten commandeur en opper-equipagie- meester op te dragen Ie zorgen, dat tot den onlfangst der vooraf gemelde randsoenen steeds een officier present is en dat ook de nodige prauwen C!omp' weegen direct na den onlfangst gereed zyn om de randsoenen, hetzy voor een of meer der scheepen Ie gelyk, na mate van de quan- titeit, direct naar boord der scheepen te transporteeren;

B^ den baas ten eilande Onrust te gelasten om aan de equipage van de aldaar leggende scheepen op Woensdag en Zondag eene gelyke verstrekking van versch vleesch en groentens

W. A. ALTINQ. 633

te laten doen tegens de prysen, die daarvoor alhier zollen worden gecontracteerd;

degeen, welke de leverantie van versch vleesch zal aan- neemen, vryheid te vergunnen om alle weeken agt beesten pagt vry te mogen siagten en om *i vleesch, dat daarvan na de leverantie zal overschieten, tegens marktprys te ver- kopen met exemtie van aUe haii-ongelden, buiten het be- paalde keurgeld van 6 stuivera voor ieder beest, in dier voegen, als zulks vergunt is aan den slagler van het guar- nizoen alhier;

als een gevolg van bet voorenstaande voor vervallen te houden de by voornoemd besluit van den 7 Juny 1792 bepaalde, roaandelyksche verstrekking aan ieder biermaat van Vs pic<>l coffy-boonen tegens inkoops-prys, zo meede het voorsien der scheepen met:

V4 last ryst,

^/g vat vleesch en

Va • spek, het geen bevorens geschikt was voor de equipage, ingevallen de biermaats in de kwaade mousson belet wierden naar boord te varen.

December. Stempeling van brieven van crediet.

De nuttigheid daarvan in overweeging genomen zynde, is goedgevonden en verstaan alle de tans onder de gemeente roulleerende credit-brieven te laten stempelen met het merk der Nederlandsche Oost-Indische Comp^ en 't jaar getal van 1794, ten einde daar door te ontwaaren de juiste somma, welke rouUeerd ; voorts tol die stempeling en aanteekening van de nommers en waarde der brieven van credit, welke vertoond zullen worden, te verzoeken en nomineeren de heerenRaaden ordinair en extra ordinair, M^ Isnac Tilsingh en Arnoldus Constantyn Mom, en aan hun Edele toe te voegen denopper- koopman en groot cassier, Matthys Senn van Basel ; mitsgaders de gemeente van dese dispositie by billetten kennisse te geeven en te gelasten binnen den tyd van 3 maanden, gerekend van

634 1793. W. A. ALTINÖ

den 8^* der aanstaande maand lanuary tol uhinoo Haart daar aan volgende, de brieven van credit, welke een ieder onder zig heeft, Ie vertoonen aan gedagte heeren, Titsingb en Mooi, als daartoe weekelyks twee maaien, als des Woensdag ea Za- tnrdag, *s voormiddags van 8 tot 11 uuren, zullen vaeeereo; onder waarschouwing, dat na ultimo Maart 1794 alle brieven van credit, die niet van het opgemelde stempel zullen voorzien zyn, voor ougangbaar verkkiard zullen worden. En wjders den heer Java's Gouverneur, van Overstraaten, van deeae dis^ positie te informeeren en zyn Edele te qualüceeren om de brieven van credit, welke onder de ingezeetecen van Java roulleeren, meede in dier voegen te laten stempelen en van de nommers en waarde accurate aanteekening te laten houden en de notitie daarvan herwaarts te zenden, mitsgaders ten dien einde aan zyn Edele een gelyke stempd, ab hier zalge- bruykt worden, toe te zenden; voorts den commandeor ?an Bantam en den resident van Gheribon aan te scbryven om de brieven van credit, die aldaar mogten roulleeren, voor een tyd op te eisschen en ter stempeling herwaarls te zenden, on vervolgens, by terug onlfaogst, weeder aan de eygenaars te worden Ier band gesteld ; en eindelyk den koopman en negotie boekhouder, Jan Hartman, te gelasten de brieven van credit, die zeedert de maand July tot November dezes jaars of den dag der vernietiging van de kleine brieven van credit by de groote geldkamer en groote geld cassa te voorscbp komeo, ten laste van het comptoir generaal te laten verevenoi.

-^ December. Verbod tegen het afstaan van CemfUf' nie*s zeevarenden aan particulieren,

Commissarissen-Generaal vonden goed, >dat, ter voorkoming van misbruyk om buiten voorkennis, veel min consent nin de hoge regeering, van 'sGomp' zeevarende persoenen ten dienste van parttkuliere vaart alhier af te staan, zal werden geinterdiceerd en verboden het overgaan van a^varenden uil 'sCouip* dienst in die van partikulieren zonder daar toe be-

1703 W. A. ALTINQ. 63S

komen verlof van de hoge regeering en zonder vooraf onder afgesehreeve gagie ie zyn gesteldt".

ja s»

December. Verbod tegen het koopen of als pand aannemen van montering-stukken van militairen.

Nademaa! de hoge Regeering deezer landen is te vooren gekomen, dat de houders der topbaanen, .zo in deeze stad en de Toorsteeden, als op de respective bazaars, zich niet ontzien Tan de in Compagnie's dienst zynde Europeesche en inlandsche militairen in pand of ie koop aanteneemen de monteering- slukkcn, dienende tot kleeJing of wapening van zodanige miblairGn ; zo is liet, dat op den 23**^" deezer in Raade van Indiê besloten is, niet alleen de houders van topbaanen, maar ook alle in- eo opgezeteoen deezer stad. de voorsteeden en op éd respective bazaars ie verbieden, zo als een iegelyk verboden word by deezen, bet in pand noemen of inkopen van de militairen van eenige monteering^stukken, hoe ook genaamd, sab poene, dat die geene, welke bevonden word zulks gedaan te hebben, voor de eerste reize verlmuren zal een boete van vyfüg rd* voor ieder monteering-stuk, hei zy klein of groot, en voor de tweede reize zodanige ernstiger correctie, als nodig bevonden zal worden.

En op dat niemand hier van ignorantie zoude kunnen praeiendeeren, zal deeze gepubliceert en zo wel in de Nee- derduitsche, als de Maieidsche, Javaansche en Chineesche taaien geaffigeerd worden ter plaatze, daar men gewoon is publica* tiéo en affixiên te doen.

24 December. Vrijstelling van den baas der kaarten- makers van de belasting^ bekend onder den naam van ambtgeld.

Zijn inkomen bleek niet meer dan hoogstens 100 rijks- daalders 'smaands ie bedragen, t. w. 60 rijksd. 'smaands als middel van bestaan en ± 42 rijksd. 'smaands, welke aeht koeli's aan hem opbrachten.

6S6 ^793 W. A. ALTING.

27 December. Vervanging van inlandsche door Eu/U landsche azijn bij verstrekkingen aan zeevarenden en militairen.

Zulks geschiedde »uit hoofde van de bevoadene oadeeligbeid" van de inlandsche azijn.

27 December. Verminderisèg van het ambtgeld, op te brengen door den commandant van de vMschans Tan- djoeng-poera^ van 200 tot 100 rijksdaalders 'sjaars.

In zijn rekest ter zake voerde die luitenant o. a. aan, «dat zyne bepaalde inkomsten jaarlyks rd' 600 bedroegen, die by van weegen den bazaar aldaar genoot, en dat de onbepaalde van geen of zeer weinig belang waren; dat egter en principaal lans, terwyl bet getal van de op die veidschans leggende troupes, zo aan Europeescbe, nationaale en Wurtembergere, als inlandflcbe, zeer talryk was, de dagelyks voorvailende uitgaven ten dienste van de post, die hy niet konde vermyden, hem tot een groot bezwaar strekten; dat by reeds verpligt was geweest tot 't transporteeren der randsoenen voor ge- mekle troupes twee prauwen uit zyn privé aan te koopeo, voor dewelken hy circa rd' 200 had moeten betalen ; dat hy om de zieken, zo die der nationalen, als Wurtembergers, naar het hospitaal te transporteeren in dit jaar rd' 75 aan prauw- loon had moeten betalen; dat hy buiten dien nog rd* 11 'smaands minder aan inkomsten had als een officier, in H guarnisoen dienst doende."

Zie ook 18 Julij 1797.

31 December. Vaststelling van het merk der Oost^ln^ dische Compagnie.

Zulks geschiedde bij eene resolutie van de Staten Generaal, welke in het archief te Batavia niet is aangetroffen.

W. A. ALTINÓ. 6$t

7 Januarlj. Vrijstelling van hel opbrengen van ambt- geld voor den kommandanl van de post^ de Qual^ en voor den eersten klerk en overdrager bij het coUegie van Boeddmeesteren.

Voor den eerstgenoemde geschiedde zulks, omdat »alle voor- •deelen, die de post, de Quai, bevorens had gegeven, afgeschaft •waren" en de commandant aldaar dientengevolge geen ander inkomen dan »zyn gage en emolumenten" had; voor den laatstgoioemde, omdat hij slechts 24 rijksdaalders aan maan- delijksche gage genoot.

10 Januarij. Vrijstelling van het opbrengen van ambtgdd voor de leden van het coUegie van Heemraden.

De betrekking van Heemraad bragt niet meer op dan 1760 liossen padi 'sjaars en vrijdom van wagenpacht, maar daar- entegen waren de leden van dat collegie als buurtmeesters en gecommitteerden verpligt extra-paarden te onderhouden •tot de voorvallende commissiên".

-^ Januarij. Uitlooving eener premie van 1,000 ducaten op het ontdekken van zekere smokkelaars met noten en fodi.

Nademaal de hoge regeering deezer landen met de uiterste ontstichting heeft ontwaard, dat, zo wel de Genueesch vice- consul, Charles Schneider, als de Americaansche supercarga, J. Gouverneur, opentlyk drie brieven van gelyken inhoud te Canton in China geschreeven, onderteekend en geaddresseerd hebben aan de capitains der Chinasche retour-scheepen, de Nagulboom, de Schelde en de Suiderberg, ten einde dezelve af te geeven aan een van Compagnies kruissers onder het Noorder eiland, alwaar het Genueesch schip, Citade de Genua,

65fi 1794 W. A. ALtlNÓ.

waar op de bovengemelde Charles Schneider als capitain commandeert, beneevens hel Americaansch schip, America, waarvan opgemelde J. Gouverneur meede rheeder is en hel welk gecommandeerd word door capitain Howel, teegeos primo February 1794 daglen te zullen kunnen arriveeren, en inhoudende verzoek om die scheepen te voorzien van zulk een quantiteit noten en foely, als tot een redelyke prys aan dezelve zoude kunnen worden geleeverd, de eerste voor de sonmia van vyitien duizend piasters en de tweede op een gelyke voet voor een somma van twintig duitsend piasters, zo is het, dat, op den 10^" deezer maand in Raade van Indien overwogen zynde, dat boven al een strikt onderzoek na die voorgenomen stoule smokkelhandel ten hoogsten noodzakelyk is, ten einde dezulke» die van een diergelyken handel kennis hebben gedragen of ter faciliteering vnn dezelve de behulpzaame hand hebben willen verleenen, geraaken in handen der justitie om haare wel verdiende straffe te ontvangen, goedgevonden en verstaan is, ter ontdekking van zodanige, vuil gewin zoekende dienaar, burger of ander ingezeeten, wie hy ook zoude mogen zyn, te stellen een praemie van een duizend gerande, Needer- landsche, goude ducalen, te betalen aan den geenen, die dezulke komt aan te wyzen, zodanig, dat die in handen van de justitie zullen geraken» zullende des aanbrengers naam, des begeerende, gesecreteerd blyven.

Terwyl alverder om een ruimere aanleiding tot de ontdekking dier smokkelhandel en te meerdere zeekerheid voor den ontdekker te geeven goedgevonden is aan een ieder te permitteeren, zo als aan een ieder gepermitteerd word by deezen, zyne ontdekking te doen of aan te geeven, het zy aan de hoeren praesidenten van de coUi^ieo van justitie, het zy aan de secretarissen van welmelde hoge regeering, dan welaandea officier van justitie, na dat zulks met zyne keuze zal overeenkomen.

Gelastende en bevoelende den Raad van justitie deezes kasteels, den gerechte deezer steede» neevens alle officieren en justitieerea en in bel generaal een ieder, die belang steld in de welstand der maatschappy, geene middelen onbezogt te laten om, is het

W. A. ALtlNÓ. 65*

mogdyk, de meede-pligtigen aan de voormelde voorgraomeii stoute morshandel in speceryen te ontdekken.

En ten einde een ieder van de voorsz. uitlooving en hel belang, dal 's kinds overigheid sleld in de ontdekking van de schoMige» kennis erlangt, zal deeze worden gepubliceert en« behalven in hel Neederduitsch, ook in de Maleidscbe, Javaansche en Ghineesche laaie worden geafBgeert op al zulke plaatzen, waar men geweon is publicatie en affixie van billetlen te doen.

16 Januarij. Koffij'OanplanL

Bij geheime resolatie besloot de Indische Regering, in ge- volge last uil Nederland, den gecommiteerde lot en over de zaken van den inlander aan Ie schrijven geene bevelen tot aanleg van nieuwe koffij-tuinen in de Jakatrasche boven- en ommelanden uil Ie vaardigen, maar alleen te zorgen, dal de reeds beslaande onderhouden werden.

?f*b^ • y^rm^^dering der inkomsten van de Dalü" viasche predikanten.

Nader ter deliberatie gebragl zynde het requesl, door de gezamentlyke predikanten der hervormde gemeente alhier aan de vergadering van XVIP^ gepresenleert, houdende ver- zoek om te hebben vermeerdering van tractement, waarop hoogst welgemelde vergadering van XVII"" by missive van den 17~ Mey 1792, § 6, Commissarissen Generaal beeft ge- lieven te qualificeeren na bevinding van zaaken zodanig te disponeeren, als vernieenen zouden te behooren, heeft de beer mede commissaris en Gouverneur Generaal, Alling, overgelegt een specihcque nota, aanwyzende, dat een op Batavia beroepen predikant der hervormde gemeente, ongereekent zyne gagie, maandelyks geniet:

rd" 1075 aan kostgeld,

• 25 » huishuur,

• 40 » emolumenten en dat dit, gevoegtbyrd" ^6 .-3773 9 welke de thans hier zynde zeeven predikanten ieder ter maand

640 ^704. W. A ALtlNè.

te beori vallen uit de renten van 50000 rd% die onder eeo groter somma in anno 1768 aan de diacony by erflenis xyo toegevallen van den overleeden burger weesmeester, Adriaan Jubbels, en sedert tegen den interest van 47) percent per annnin by de Compagnie a deposito hebben voortgeloopen, te saamen uitmaakt 102 rd' ter maand.

Waarop en op het voorschreeven verdoek der predikanten van de hervormde gemeente te Batavia, aan de vergadering van XVII'><^° gedaan» gedelibereert en daarby in consideratie genomen zynde, dat men de gagie van die leeraaren, tot In- disch geld gereduceert, niet wel hooger kan bereekenen als op 50 rd' ter maand en dat over zulx het geheel inkomen van een Bataviasch predikant in een rond jaar bedraagd rd' 18S4, H geen alhier op Batavia eene sobere somma opleevert om daar van met een huyshouden ordentelyk te konnen be- staan en nog ietwat te konnen overhouden ; en dat ook uit hoofde van de ongezondheid van het climaat de dienst Tan predikant op Batavia veel zwaarder moet worden geagt dan op eenige der andere comptoiren en het dierhalven billyk is, dat dezelve aldaar ter meerdere aanmoediging ruymer werde beloond.

Zo is uyt overweging van alle deeze reedenen goedgevonden en verstaan, dat aan de predikanten der hervormde gemeente te Batavia en die van het eiland Onrust, boven de gagie, het kostgeld, de huishuur en emolumenten, welke zy thans van de Compagnie genieten, voor het vervolg zal worden to^elegt, 10 als hen toegelegt word mits deezen, een maandeljb doucenr van:

veerlig rd^ aan de op Batavia beroepen predikanten,

vyf en twintig ryksdaalders aan de predikanten van het eiland Onrust en

tien ryksdaalders aan de proponenten, die in der tyd hier mogten aankomen, hetzy dezelve geschikt zyn voor de Neder- duitsche of Portugeesche gemeente ; het een en ander om in te gaan met primo January deezes jaars en onder bepaling, dal deeze gunstbewyzing niet zal mogen strekken tot ooose

W. A. ALTIN6. 641

quenlie voor of g'extendeert worden lot de predikanten, die hel leeraars-ampt op de respective etablissementen van de Compagnie buiten Batavia bekieeden.

Trl'^^' Voorschriften nopens verscheping van Compagnie^s goederen van Batavia naar buiten^kantoren.

Commissarissen-Generaal verzochten de Indische Regering:

alle mogelyke zorg te dragen tegen de verzending van be- schadigde, bedorven oï van een slegte qualileid bevonden wordende goederen en, ten einde zulks na vermogen te pre- venieeren, de respective administrateurs ten ernsligsten aan te beveelen geen andere goederen voor de buiten comptoiren, Cabo de Goede Hoop daar onder begreepen, af te scheepen, als die goed en deugdzaam zyn.

Voorts de overheeden van Gompagnie's scheepen en mindere Taartuygen te gelasten by den ontfangst der geprojecteerde lading voor het schip of vaartuig, op hetwelke zy het gezag voeren, in Gompagnie's pakhuyzen present te zyn om nauw- kearig toe te zien, wat zy ontvangen in maat of gewigt en qualiteit of deugd, mitsgaders by ontdekking, dat de goederen beschadigt, bedorven of andersints slegt gestelt zyn, den ont- fangst by provisie te staaken en zig met een monster van dezelve terstond by den heer Directeur Generaal te vervoegen om zyn Edele deswegens rapport te doen en deszelfs nadere ordres te vemeemen.

En wyders de casteels opper-kooplieden te demandeeren om van de ryst, speceryen en andere articulen, daar het gevoe- gelyk van kan geschieden, telkens met dezelve scheepen en vaartuigen, waarmede de goederen vervoert worden, verzegelde monsters te doen afzenden naar de comptoiren, werwaarts die bodems gedestineert zyn, onder serieuse waarschouwing aan de administrateurs, dat, wanneer de monsters niet voldoen of de afgeladen goederen met de monsters niet accordeeren, zy naar merite zullen worden gecorrigeerd".

rUlAAT-BOtt DKKL XI. 41

éié 1*64. W. A. ALTHlé.

?reh^ ' BepaliMfen nopens Art repareren van retour- schapen.

Commissarissen-Generaal vonden goed, »dat de hoge regee- ring van Indié zal worden verzogt, zo wel de Caabsche ministers, als de minisiers en bediendens op de respective etablissementen van de Compagnie in Indië circulair teordon- neeren om by aankomst van retoarseheepen of die herwaarts terug moeien keerfen, bf ontdekking, dal dezelve in em stegte slaat zyn en xwaare refKiratiên daar aan moeten worien gedaan, van de scheepsKtverheedeo een met de waarheid overeenkomend berigt te vordh'eB, of de gebreeken gedMreode de reize door het ee» ef ander teevat zyn veroorzaakt» dan wel of die bodems voor haar vertrek van hier niet na veraiach en 00 behoort hadde zyn gerepareeri geworden ; en dat berigt, nadat het met solemneele eede gesterkt en met de veidere bescheiden, die zy zullen bonnen inwinnen, in forma prolianti gebijt za) zyn, vefvolgeas naar Batavia over te zenden met eene acenraate specifcalie van het bekostigde tot herstel van zodanige kielen, om hier door den commandnnr en de baasen der tinnnerKeden, die verzaymt hebben de vereisehie reparatMn te laten gevolg neemen, aan de Compagnie vergaed te worden, onvermindert zodanige andere eorreetie, ah wd- gemelde regeering zal goed vinden bun over het niet nakooRn hunner pUgt op^ te leggen ; en hier van den oommandear en opper-equipagiemeesler, zo meede de boasen der timmerlieden van het eiland Ouiust en de equipagie-werf tor himnar narigt te adverteeren"'.

22 iantiarij. Toekenning van een nriddd van beslaan aan den boekltouder-generaal en diens 1"" suppoost.

Ter dcliberalie getreeden zynde over de noodzakelykheid om aan den boekhouder-generaal, nademaal die dienst genoeg- zaam geen, ten minste geen naamwaardig inkomen gi^naar mate van het werk, dat daar aan verknogl is, een nriddd

1td4 W. A. ALTfNd. 043

Yan bcfitaan toe te voegen, ten einde daar door te bewerken on personen, die in het houden van negotie-boeken ervaaren zyn, aan te spooren dat van zoveel belang zynde ampt te ambiéeren en zig tot het waameenien van hetzeh'e beqoaam te maaken, zo is goedgevonden en verstaan den boektiooder- generaat, om hem en zyn eersten suppoost buiten lasten van de CoMipagnie eenr matig middel van bestalan te bezorgen, te qualificeeren voor het opmaken der assignatiên van degelden, die ter rerailtering naar Nederland in Compagnie's kassa worden getelt, in steede van twee ryksdaalders, die altoos voor ieder assignatie zonder onderscheid zyn betaalt, voortaan van de (cllers der gelden te vorderen een quart procentovan bet bedragen der assignatiên om tusschon hem en zyn eersten suppoost verdeelt en daarvan genoten te worden drie vierde hy hem en het overige een vierde gedeelte by zyn eersten suppoost. Zie ook 10 Oclober 1795.

24 iannarlj. Vermindering tan hel amüflgeld, op te krengen door den commandant van de vddschans Tangerang, van 400 tol 200 rijksdaalders,

In zijn rekest ter zake voerde die commandant o. a. aan, dat »hy reeds bezwaard was met jaarlyks te moeten betaalen ryksdaaMers 200 ten behoeve van de in het guarnizoen dieist doende officieren, als meede nl" 250 aan den pagter van het siaglen van liet vee voor het gepasseerde jaar, en hem nog onbekend was, hoe veel hy voor het loopende jaar belaalen moest, daar hy buiten voorschreeve lastposten nog leed een groot verlies, hetwelk hy jaarlyks op wel ryksdaalders 300 konde rekenen, aean de schafbak der bezetteiingen van de veldschans, wyl hy voor Vj^^ stuivers aan ieder man daags onmngelyk de kost konde geeven, te meer hy alle combuis- goederen, tot brandhout inclusive, zelv moest inkoopen'\

25 Januari). Plaatsing van een hospilaal-schip ter reede Batavia.

Zulks geschiedde op verzoek van alle toenmaals te Batavia

644 1784. W. A. ALtiNd.

aanwesige kapitains van Compagnies scheepen, omdat >de noodsakelykheid tot behoud van zoveele ongelukkigeo, als door de presente handelwyze» om de zieken van scheepslH)ord af ie haaien en naar de hospilaalen te Iransporteeren, vooral in het doorgaans harde Wester-saisoen, aan een onvenneidbaareo dood vrorden blootgesteld, aliezints vordert de vereischle voorzieninge (e doen tot behoad en herstelling, zo red mogelyk, van 's volks gezondheid".

25 Januarij. Opheffing van de amphioen-societeit.

Commissarissen-Generaal, van oordeel zynde, dat het veel voordeeliger voor de Compagnie geconsidereerd diend te worden de amfioen-societeit te dissolveeren dan het octroy voor dezelve te vernieuv^en, hetzy op wat conditien en onder welke Tonr- waarden hel zoude mogen weezen, zo is goedgevonden en ver- staan het octroy voor de amphioen-societeit niet te vernieuwen, maar de gemelde sociëteit te dissolveeren en den an)6oen- handel uu en in het vervolg alleen te houden aan de Compagnie^ op een gelyken voet en onder gelyke beheeriog. als tot hiertoe voor particulieren heeft plaats gevonden.

In hunne resolutién van 29 Janaarij 1794 lieten xij het v(dgende aanteekeneu:

Gedelibereert zynde, op welken voet en wyze den handel in amfioen met het meeste voordeel voor de Compagnie zal konnen worden gedreeven, zo is goedgevonden en verstaan vast te stellen, dat dezelve onder het op- en toezigt van den heer Gouverneur Generaal als opper-directeur, zal worden gederigeert door:

een lid van de hooge regeeriog van Indie als directeur,

twee derigeerende leeden,

een kassier en

een boekhouder, die teflens het ampt van scriba zal nooeleii waarneemon; en aan de gemelde ofTicianten, in steedevanbel vast tractemenl, dat jaarlyks door de sociëteit is betaalt, voor

W. A. ALTINQ. 645

het venrolg toe te leggen eenige prooento's uit de winst, die roor de Compagnie zal worden geprofiteert, ten einde han langs dien weg alleen by het goed succes van den handel te inte- resseeren; mitsgaders deese nieuwe directie te stellen onder hel meer onmiddelyk toezigt van den heer Gouverneur Generaal en Directeur Generaal in der tyd, aan welke daarvoor en om de sobere inkomsten hunner aanzienlyke ambten te verbeeteren jiisgelyks een aandeel in de zuivere winst zal worden toegelegd, dog de dispositie over de bepaling van de hoeveelheid eo verdeeling der gemelde procento's aan te houden tot na het fourneeren van een nieuwe instructie, waarna directeur en derigeerende leeden zig in het bestieren van den handel zullen moeten gedragen.

fi^^' Tijdelijke sluüing van de batUo'COurant en bank van leening Uot nader ordre*\

De reden van deze sluiting is niet vermeld. — Zie ook 26 Februarij 1794.

5 Februarij. Intrekking van de ko ff ij -cultuur op Ambon.

Op de herhaalde te kennen gave der Amboinasche ministers, dat de inlander aldaar een tegenzin heeft in de coffy-culture, is goedge- vonden de hooge regeering van Indiê aan te schryven de ministers te qunlificeeren om van de culture van dat product voortaan geheel af te zien, te meer, vermits Batavia, Java en Cheribon een genoegzame quantileit van dat articul kan uitleveren, zo ter voldoening van de eisschen voor Nederland, als tot den verkoop en verzendingen naar de buiten comptoiren, zonder dat men immer bedugt behoeft te zyn, dat de eysschen daarvan, hoe uitgebreid ook, niet zouden kunnen worden voldaan.

srnMTt

Veiwanging der gepermitteerde lasten voor scheeps*

overheden door een aequivalent in geld. Met betrekking tot het plan om aan de scheeps overbeedeUi

646 1784. W. A. ALTmQ.

in steede van de aan deselve gepennitteerde lasten, een aeqoi- vaient in gride uit Gompagnie's kasae te laaien verstrekkeo, gefchikt naar hel eharter der scheepen en vaartuigen en de plaataen, werwaarts die kielen zyn gedestineert, in consideratie genomen zynde, of men, daartoe overgaande, zig verzekert sonde mogen houden, dat in dien gevalle geen negotie-goederen, behalven alleen voor zoverre de ruimte in de gepennitteerde kisten toeiaal, zullen worden mede genomen, zo is daar omlreod in aanmerking genomen, dat, hoe zeer daar tegen ook woid gewaakt, er nogthans altoos menschen zullen zyn, dietragtea zullen het een oï ander langs indirecte weegen binnen scheeps^ boord te krygen, maar dat, wannneer de water-fiaeaal vol- komen is geinformeert van de alleremstigste intentie, so van heeren Commissarissen-Generaal, als van de hoge regeering deeser landen, dat alle verboden handel en het afladen van particuliere goederen in Compagnie's scheepen, anders als op vragt, voortaan zonder eenig aanzien van persoenen ten ri- goureusten tegen gegaan en gestraft zal worden, men dan mag vertrouwen, dat zulks, zo niet geheel cesseeren, ten minsten niet noemenswaardig weesen zal.

Wyders is goedgevonden aan de overheeden der naar Japan navigeerende scheepen de vryheid te laaten behouden om, by retour uit dat ryk, zo veel gepermitteerde lasten aan provisièo en andere ligte goederen te mogen herwaarts voeren, als hun by hel reglement van den 22*^" September 1767 zyn toege- staan, vermits niet alleen de Compagnie daardoor geen preju- ditie zal worden toegebragt, maar de aflading van ligle goederen in die scheepen zelfs noodzakelyk word geoordeell om te konnen dienen tot stuagie tusschen de koper kistjes: dog daar en tegen aan de overheeden der gemelde scheepen cenelyk toe te leggen de helft van het geproponeert equivalent, gerekent voor de reise derwaarts, wanneer buiten de ge- permitteerde kisten niets zal mogen worden medegenomen, en met uitzondering van de sous-lieutenants, die, doorgaans geen geld hebbende of tot den inkoop van negotie- whaaren geen credit kennende krygen, wel verpligt zyn hunne geper-

W. A. ALTINQ. 647

mitteerde iMten aan aadere over te laaten en daarom van het volle equivalent zullen jouisseeren.

Zynde verder goedgevonden en verstaan aan de overboeden van de sueceBsive naar Bantam en Cheribon vertrekkende scheepen en vaartuigen, uit hoofde van de nabyheid, geen gepermitteerde lasten toe te staan of een equivalent toe te leggen en het voorsch reeven plan voor bet overige teamplao teereo, terwyl dien conform is besloten de tot nu toe stand gegrepen hebbende permissie voor de scheeps-overbeeden op de bier in bet land varende scheepen en vaartuigen tot hal mede neemen en terugbrengen van een zekere bepaaUe quan- titeyt negotie-goederen voor het vervolg in te trekken en, onvermindert de dispositie, die de vergadering van XVII°«° tot verbetering van het zeeweesen zal gelieven te neemen, in plaatse van dien, aan de officieren ter zee by provisie toe te leggen en voor bun vertrek van hier aan papieren van credit uit Corapagnie's kasse te laaien afgeeveo bet volgende equi- valent in gelde, te weeten:

voor de reise naar Japan en aan de sous-lieutenants ook voor de terug reise:

op een schip van 150 voeten :

aan den capitain of commandeerenden capitain^lieute^ nant rd» 800,

aan den eapitain-lieuteoant » 150,

» » lieutenant • 100,

» » opper-cbirurgyn • 100,

twee sous-lieutenants, ieder rd' 100 of te

saamcn » 100,

op de scheepen van 140 a 130 voeten:

aan den capitain of commandeerenden eapitain-

lieutenant » 700,

op schepen van 125 tot 100 voeten:

aan den capitain of commandeerenden capitain-

lieutenant » 600,

en aan aUe de andere officieren even zoveel als aan die op een schip van 150 voeten;

D ■

I I I

648 1794. W. A. ALTING.

(^ flcheepjes en vaartuigen beneden de 100 voelen:

aan den gezaghebber rd* 150,

» » lientenant of sous^lieulenant, op hem

volgende • 100.

Voor de reisen naar Souratte en Cabo de Goede Hoop en van daar terug:

op een schip van 150 voeten: aan den capitain of comuiandeerenden capitain-

lieutenant • 1600,

aan den capitain-lieotenant • 300,

» • lieutenant > 200,

» » opper-chirnrgyn • ÏOO,

» twee sous-lientenanta, ieder 100 rd" of te

flaamen • 200;

op scheepen van 140 en 130 voeten: aan den capitain of conimandeerenden capitain-

lieutenant > 1400,

op scheepen van 125 of 100 voeten: aan den capitain of conimandeerenden capitain-

lieutenant • 1200,

en aan de verdere officieren even zoveel als op de scheepen van 150 voeten;

op scheepjes en vaartuigen beneden de 100 voeten :

aan den gezaghebber • 300,

 >    lieutenant    of   sons-Iientenant,   op    hem

volgende • 100.

Voor de reise naar Chormaudel» Ceilon, M ailabaar en Bengale en van daar terug:

op een schip van 150 voeten: aan den capitain of commandeerenden capitain-

lieutenaut » 1440,

aan den capitain-lieulenant • 270,

lieutenant » 180,

» ■ opper-chirurgyn • 180,

W. A. ALTINQ. 649

aan twee sous-lieutenants, ieder 90 rd* of ie

saameo rJ» 180,

op scheepen van 140 a 130 voeten: aan den capitain of commandeerenden capitain*

lieatenant • 1260,

op scheepen van 125 of 100 voelen: aan den capitain of commandeerenden capitain-

lieulenant » 1080,

en aiie de andere officieren even zoveel als aan die op een schip van ISO voeten;

op scheepjes en vaartuigen beneden de 100 voeten:

aan den gezaghebber * 270,

aan den lieulenant of sons-lieutenant, op hem

volgende » 90.

Voor de reizen naar Amboina, Banda, Ternaten 60 Maiacca:

op een schip van ISO voeten: aan den capitain of commandeerenden capitain-

iientenant » 1280,

aan den capitain-Iieutenant » 240,

lieutenant » 180,

» » opper-cbirui^n ■ 180,

• twee sous-lieuienanls, ieder 90 rd^ of te saamen > 180;

op scheepen van 140 a 130 voeten: aan den capitain of commandeereuden capitain-

iieulenant ' » 1 120,

aan den eapitain-lieatenant » 240,

■ » lieutenant » 160,

» » opper-chirurgyn , » 160,

twee sous-lieutenants, ieder 80 rd' ofte saamen » 1 60; op scheepen van 125 of 100 voeten:

aan den capitain of commandeerenden capitain- Iieutenant » 960,

en aan alle de andere oflBcieren eeven zo veel als aan die op scheepen van 140 a 130 voeten;

6B0 1784. W. A. ALTING.

op scheepJM en vaartuigen hoNden da 100 voelen:

aan den gezaghebber rd" 240,

» > lieuteBantofflous-liealenMl, op heu volgende » 80- Voorde reisen naar Macasser, Timor,Baiijermassing, Palenibang en Sumatra's Westkust en van daar terug : op scheepen van liO voeten: aan den capitain of comroandeerenden capttain-

lieutenanl » 1110,

aan den capilain-iieutenant > tlO,

aan den lieutenanl > 140,

• • opper-chirurgyn • 140,

» twee sous-lieutenants, ieder 70 rd* of te snamen > 140,

op scheepen van 140 a 130 voatra: aan den cnpilain of commandeerenden capitain-

lieulenant • 980,

op scheepen van 12B of 100 voeten: ann den capitain of commandeerenden capitain-

lieutenanl ■ 840,

en aan de verdere officieren even zoo veel als aan die op een schip van IBO voeten;

op scheepjes en vaartuigen beneden de 100 voeten :

aan den gezaghebber • 210,

» den lieutenanl ofsous-liettlenanl,opbemvolgende » 70. Voor de reize naar de Gaab, thuis varende:

op een schip van 150 voeten: aan den capitain of commandeerenden eapitain-

lieutenant • 800.

aan den capilain-lieutenant • ISO,

» » lieutenanl > 100,

• • • opperchirurgyn ■ 100,

» twee sous-lieutenants, ieder SO rd* of te saamen > 100;

op scheepen van 140 a 130 voelen: aan den capitain of commandeerenden capitain- Üeutenant » 700;

W. A. ALTINQ. 651

op scfaeepei van 1S5 of 100 voelen: aan den capiiain of commandeerenden capitain*

lieuienant i* 600,

en aau de andere officieren zoo ved nis aan die op een schip van 150 voeten;

op scheepjes en vaartuigen beneden de 100 voeten :

aan den gezaghebber * IKO,

• > lieuteuant of sous-lieutenant, op hetn volgende • IM).

8 Februar\j. Inkonumd regl van goederen^ uü Nederland Bop vragl*' te Batavia aangevoerd.

Geremarqneerd wordende, dat van de goederen, die op vragt uit Nederiand worden aangevoert, geen pagt of eenige andere geregtigheid l)y den invoer alhier word goheeven, zo is op het daartoe geproponeerde goedgevonden en verstaan van atle goederen, die uit Nederland op vragt zullen worden aangebragt, te laaten betaalen vyf procento van het inkoops kostende (volgens de factuuren) aan den pagter van de boom voor inko- mende regten, en zulks Ie laaten ingaan met primo January 1795.

~ Februarij. Verbod tegen het verzenden van brieven en faketten mei zeker ter reede Batavia zeilreê liggend, Engelsch schip.

Alwie dit verbod overtrad, zoude »incurreeren zodanige •correctie^ als bevonden zal worden te behooren".

a Februarij. Last op de buiten-kantoren teniet alleen in T^hct verstrekken van equipage-goedereti, voomamentbfk j^van zeilen, ten uittersten spaarzaam te zyn cngeene r> verstrekkingen te doen, tenzy by een volkomene over- Muiging, dat de scheepen dezelve weezenllyk benodigt y>zyn, maar ook te zorgen, dat geetie goederen te ligt »a/6' ofihekwaam worden opgegeven en afgeschreeven*\

Deze laat is door lieereii XVII"^*' uitgelokt.

1. W. A. ALTINQ.

26 Februarij. Heropening van de bank van leening.

GommissarisseD-Geiieraal vonden goed >de hooge r^eering van Indiê aan te schryven directeur en conimissarisseu van de bank van leeniog te qiialificeeren, ter gemoetkomiog ïan de gemeente» hetzy in de nood om geld of in de terug er- langing van verpande goederen, de meergemelde bank met den eersten der aanstaande maand Maart weder werkzaam te doen zyn en ten dien einde gebruik te maaken van een gedeelle der thans in de kasse van de bank-courant leggende gelden, mits niet surpasseerende de somma van vyftig duizend rd*, om verantwoord te worden, zo haast als over de beide banken finaal zal worden gedisponeert, en onder deese bepaaling, dat die werkzaamheid zig in het minst niet zal uitstrekken tot de bank-courant en dus ook voor de bank van leening in het geheel geen bank-certificaaten g'emploieert zullen mogen worden, maar de beleeningen alleen zullen moeten geschieden in papieren van credit".

Zi« ook ^S 1794.

3 Maart. Y oorschrift nopens de koff ij -cultuur in Bantam.

Op bet geadvanceerde door de hoog Edele Ueeren 17'*', dat hoogst dezelve zig zeer weynig denkbeeld maakten van de coiTy-cultuure op Bantam en dat hun WelEdele hoog achtbaare, wyl zulks niet dan met zwarigheeden weegens de peeperteeld kon geschieden en de Koning daarin ook veel dilBcuIteyteo scheen te vinden, approbeerden, dat deeze regeering het provisio- neel by het daar onUrend gepasseerde hadde laten berusten, — in overweging genomen zynde» dat Batavia, Java en Gheriboo een genoegzaame quantiteyt van dit product uitleeverd, zo ter voldoening van de eisschen uit Nederland, hoe uitgebreid ook, als tot de verzending naar de buiten comptoiren, en dat dus het best zal zyn de cultuure op Bantam niet te bevorderen: zo is goedgevonden en verstaan de bediendens te Bantam aan te schryven en hen te gelasten die cultuure alleen voor zoverre te conniveeren, als voor den Koning en zyne famillie nodig is.

W. A. ALTiNÖ. 655

Volgeos de resoluliön van Commissarissen-GeDeraal van 8 Februarij 1794 had de Sultan van Bantam laten verzoeken ■vi7heid te mogen hebben tot het aanqueeken in zyn land

van de coffy culluur'\ maar daarentegen af te schaflen »de »gewoone visitatie der peeper tuinen in zyne landen door Gomp' •gecommitteerdensy wyl deszelve zeer schadelyk voor dat pro- •duct is".

3 Maart Verbod tegen het houden van pandelingen bmnen de grenzen van hel gouvernement van Java^s N. O. kust.

Dit stuk, afkomstig van den Gouverneur van Java's N. 0; kust, luidt, als volgt:

Dewyi de ondervinding doedt zien, dat het in pand neemen van vrye inlanders voor een zeekere somnia gelds onder Gomp' dienaars en ingezeeteneo (er deeser cusle dagelyks meer en uicer toeneemd en zodanige perzoonen daardoor ^elyk gesteld worden met gekogte lyfeigenen of slaaven, als jaren lang, ja dikwils voor hun leeven« met hunne kinderen dienstbaar zynde, zonder eenig vooruitzicht om ooit of immer hunne schulden te zullen kunnen inwinnen of voldoen, en daar omtrent zelvs zulk een misbruik is ingeslpopen, dat de schulden van zulke menseben, in steede van te verminderen, dagelyks door allerly ongeoorloovde practyken worden ver- meerderd, zo is in rade van politie deezes gouvernements besloi»ten om nader alle corporecle beleeningen of verpandingen lol slavemy of dienslbastrbcid op de lichaamen van vrye per- zoonen te interdic<!eren en dus te verbieden, dat geene vrye meoschen zich of hunne kinderen, dan wel naastbestaande of vrienden, voor een zeekere somma gelds of gelds waarde lol dienstbaarheid verpanden, op poene, dat alle zulke ver- l>anden en verbandschriften nul en van geener waarde zullen weezen en die geen, die zulk een verbandschrifl zal hebben gepasseerd, verbeuren zal een boete van 25 rd' ten behoeve der kas van den raad van justitie deezes gouvernements ; wor-

é54 1794. W. A. ALTfNÓ.

èeude nter zulks itHe eft een iegelyk, tö Etiropeeseh als in- hnder en al, die het verder tfatrgaal, Iify deezen wel eiprts gelast te eorgen, #at zy niet teegen deeze orfre koMnen te namdelen. Zfe ckAc 31 Mmrf {796 eft 20 Aogus;fn<; 1808.

-^ Maart. Voorschriften nopens hei laden en hssm van Compagnies schcjicn Ier reede Batavia.

Gedelitiereert en in aglh^e genomen zynde, vam ée eene zyile, dat de waler-fiscaal, zal hy met vigear zyn ampt en pligt belragten om tegen alle verl)odeii handel en het claudeslin vervoeren van particuliere goederen met Compagnies k)6?air- tuigen, helzy naar hoord der scheepen of van de rlKedeoaar land, mei kragt te kennen waaken, vefetrekt dient tcweeten, welke goederen Compagnies weegen naar de rhede a^ezenden en ttit de aangdcomen scheepen en vaartuigen aan briid gefaragt moeten worden ; dog ook van de andere kant, dat met wel van de administrateurs kan worden gerergd de orgtneele ordonnantiên tot den afeeheep met de vaartiii)^ metde te geeven, also deselve tot hnnne eyge verrnitwoording moeten dienen; en dat ook, soveel doonlyk, diend te worèpn voorgekomen,* dat de maatregelen, in deesen te neemai, tol verhindering strekken in bet depecheeren der scheepen : zo is goBdgevofiden en verstaan de opperkoopHeden des casleeis te demandeeren aan den water-fiscaal, even als onitrend dea commandeur en opper-equipagieOfieester word geobserveerd telkens, als een sehip of vaartuig, beiodon of ontlosl zal worden, te laaten bezorgen een generale notitie vao de goedere», die Compagnies wegen of op vragt uit elke Men afzonderlyk afgesclieept of daarin ontvangen moeten worden, en wanneer in deese of geene prqject-lnding verandering werd gemaakt, den water-fiscaal daarvan ook te informeeren.

MftRgaders de respeetive administrateurs Ie ordonnoereo van de ordoMiancfen, welke zy bekomen tol de verstrekking aan de overlieeden van Compagnies scheepen en vaartuigen van

W. A. ALTINÓ. 651$

articolen, die tot hanne admiitisirstiie gehooren, copia af te geeven aan den water-fiscaal, Toor dat zj tot den afscheep der goederen overgaan.

En wydcrs den pro-interim advocaat en provisioneel warter- fiscaal te recommandeeren om, in gevalle hy siispilie heeft, dat in het een of ander losvaartuig verboden vvhaaren of parti- culiere goederen zyn afgeladen, hetzelve dan (er^lond te visi- leeren en zorge te dragen, dat de belading of ontlading van Compagnies scheepen door het ophouden der losvaartuigen aan de boom niei vertraagt worde.

7 Maart. Vcnmndering vem het ambtgdd voor den ba€të der zeilmakers te Batavia mn 400 tol 300 rijksdaalders *sjaars.

Behalve gage en kostgeld genoot deze baag niet meer dan 700 rijksdaalders 'sjaars ak middel vau bestaan, hem toegekend op 12 Februarij 1790.

7 MaarL Magliging op de administratears van den medicinalen winkel te Batavia bij de bereiding van 7>composita'' te volgen de voorschriften van de Phar- macopoea Wurtembergica.

De Indische Regering ging tot die magliging over, ver- trouwende, dat hare handelwijze door de Commissarissen- Oeneraal zoude worden goedgekeurd.

Een «legaal apothecar's lioek" voor Indié bestond nog niet.

In hunne resoluliên van 12 Maart 1794 teekenden Com- missarissen-Generaal ter zake nog aan »de hooge rcgcering te informeeren, dat heeren Commissarissen-Generaal het groot gebrek aan ervaren apothecars en laboranten hereets hy geleegentheid der examinatie van de jongste verantwoording van den administrateur in den medicinalen winkel, F red rik Schouwman, waar by dit gebrek en de nadeeltge gevolgen daarvan te apprehendeeren in 't breede zyn aangetoond, als een zaak, die in deszelfs gevolgen van het uiterste aanbelang is, beschouwen en daarom* besloten hebben hetzelve te brengen

6S6

W. A. ALTINQ.

onder het oog der vergadering van XVII"^, met Toordragt teflens om in Nederland lieden tot bequame apothecars en laboranten te laaten aanqueeken en aan dezelve, wanneer xy naar Indie vertrekken, een convenabel bestaan toe te voegen".

7 Maart. Toekenning van een middel van bestaan aan de confrontisten der Bataviasche administratie'boeken.

Gedelibereerd zynde over de noodzakelykheyd ter verbetering van den slaat der confrontisten der Bataviasche adminislralie boeken en de wyze, waarop hier in buiten merketyke praejuditie van de Compagnie zou kunnen wonlen voorzien, zo is dien conform goedgevonden en verstaan: 1® aan ieder der voornoemde confrontisten in den aanstaande

maandelyks uit Compagnies kassa te laten afgeeven rd*25

of Ie zamen rd' 50, dan wel voor beyde in het jaar

ryksdaalders zes hondert; 2^ door de te meidene jaarlyks aan voorschreeve confrontisten

te laten uitkeeren rd' 1000, namcntlyk:

de equipage-werf: de baas van Onrust rd* 120.

der timmerlieden

» sroils

» zeyliuakers

• blokkeinakers

• kuipers

opziender van hel touw-pakhuis. . .

60, 50, 60, 60, 50, 30, rd»

400;

item ambagts-quarlier : de baas koperslager, smil en lootgieter rd' 65,

timmerman

metzelaar en beddhouwer ....

kruitmaker

opper-mandoor

20, 20, Ï5. ao, rd»

150;

Transporteere rd* 550.

W. A. ALTINÖ. 6W

het promie maguazyn.

• yzer magaazyn . . .

• graan maguazyn . . de medicinale winkel..

• kleine winkel

• wapen kamer

» aribillery

Per transport rd* 580.

100, 50,

120, 50. 50, 35, 65,

te zamen als vore. rd' 1000.

En om nu voor te komen, dat het voorsclireeve doueeur niet te vergeefs genoten of door de respective administrateurs nutteloos uitgekeerd word, zo is goedgevonden en verstaan omtrend de betaling deeze restrictie te maken, datnamentlyk zulks by de confrontisten niet genoten of door hen gevordert zal mogen worden, dan na dat alvoorens zal weezen gebleeken, dal de jongst afgeslotene boeken na behooren zullen zyn geconfronteert, en voor die confrontatie te stellen den tyd van 12 maanden, gereekend van den dag, dat de boeken door de respective departementen aan de confrontisten onder quilantie zullen zyn afgegeven, of wel zo veel korter, als behoudens alle niogelyke accuratesse door yverige pogingen geschieden kan, terwyl by langer dilay daar van schriftelyk reden aan den heef Directeur Generaal zal moeten worden opgegeeven ; gelyk ook zal moeten geschieden van hel onder handen zynde werk by ieder confronlist in het byzonder, om daar over, des nodig, by deeze regeering te worden gedisponeert; en veyders gemelde confrontisten te gelasten weekelyks by lourbeurlen aan gedagten beer Directeur Generaal mondeling van het verrigte verslag te doen, mitsgaders de confrontatie der Bataviasche aJministratie lx>eken te laten geschieden op het comptoir der generale visite, ten einde daar door in de eerste plaats voorschreeve boeken en bylaagen by den ander te houden en ten anderen om daar door teevens te kunnen gebruik maaken van de klerken, op gemeld generaal visite comptoir bescheyden, welke daartoe, zonder het bepaald getal te vermeerderen, geémployeerd en leeveus tot dat werk oiuier op- en toezigt van den

PUUUT^MU DIIL ZI. ^

eiê 1^d4. W. A. ALtlNÓ.

viatatear generaal opgcdeyd kunnen worden, met recom- mandatie aan gedagte confrontisien lich naar vorewtaande schikkingen voor hei vervolg stiptelyk te gedragen.

7 Maart Opheffing der beirekking van baas der tim- merlieden in hel ambachls-kwartier te Bat4Mvia.

Is goedgevonden en verstaan die post in dea aanstaande Ie excuseeren en den fabricq te gelasten om een van de befcwaanisle nieester-knegts, onder den titul van opagter over de im- merlieden, voor te draagen, wyl liet werk aan zodanig e^n zeer wd kan worden aanvertrouwd, en denzelven toe te k^gen een jaarlyks middel van beslaan van rd* IBOO, in steede van de by besluit van den 24^^ April 179S voor een liaas bepaalde ryksdaalders SOOO.

7 Maart. Toekenning aan de meesterknechis in hd ambachtS'kwariier van ^, in steede van 15 rijks- daalders 'smaands.

Br waren nog drie meesterknecbts voorbanden, twee vao de timmeriieden en één van den kmitmolen, wier inkomsten »zeer sober*' waren.

11 Haart. Bepaling^ dal j^hel aver-bevondene in de pak- y>huizen** voor rekening van de Compagnie zoude worden gehouden, ten ware door voldoende betvijzen kon worden aangetoond, waaraan de i>over-bevinding** was toe ie schrijven.

Deze bepaling was een gevolg der missive van Heeren XVII"*» van J6 November 17M. Zie ook bij 9 September 1793.

11 Maart. Intrekking van de j>gewoone procenlo$ op 7>de ladingen ryst, die ter rheede alhier worden over- ig gescheept, tot hier toe door de administrateurs van nhet graan-magazyn genoten.'

Zulks geschiedde op last van Heeren XV1I°^.

W. A. ALTfNd. éSS

11 Maart. Instructie voor de commanderende officieren van de detachementen nationale en Wurtemberger in- fanterie, dienst doende aan boord van Compagnie*s gewapende schepen.

Gouverneur Generaal en Raaden van Nederlands Indien gelasten en ordonneeren hier meede de commandeerende officie- ren van de detachementen nationale en Wurtemberger infanterie, op s Conip gewapende scheepen dienst doende, omtne, geduu- rende dat zy met hunne onderhebbenJe manschappen op voorsz. bodems zullen worden g'employeerd, zig exactelyk te gedragen na en te oltserveeren zodanige ordresen inslructiên, als de capitains ter zee, die bodems commandeerende, zullen goedvinden te geeven of reeds mogten gegeeven hebben, zullende zy verder verpiigt zyn hamie onderhd»l)ende mansehappen van tyd lot lyd te exerceeren, zowel in den scheeps dienst, als met bei canon, om in tyd van nood, niet alleen als soUaat, maar ook als canonier etc. gebruikt te kunnen worden, lerwyl zodanige beweging veel kan contribueeren lot conservatie van s volks gezondheid; gelastende dezelve daar en boven onnne bet scheepsvolk of degeenen, welke de gemelde capitains zullen mogen goedvinden, meede, zo veel mogelyk, in den wapenhandel te oefenen om in boven genoemd geval van dezelve bet nodige gebruik ten notte van de Comp en afbreuk van den vyand te maken.

11 Maart. Wijziging van het bepaalde op 22 Januartj 1790 nopens het aandeel in ontdekte r>erreuren^* voor den visitateur-generaal.

Op het door de hoog Edele Heeren 17"^<' gemaakte bedenking in het door deeze regeering op den 22'^" January 1790 genomen besluit om het een sesde gedeelte van de door den visilateor generaal aangetoond wordende erreuren aan den- zelven te laatcn vooruit schieten, zo is ter voldoening aan hel door bun Edele hoog achlbaarens tevens te kennen ge-

660 1704. W. A. ALtlNÖ.

geven verlangen goedgevonden en verslaan den lieer Rnad extra ordinair en visitateur generaal, Goenraad Marlen Nean, voor de reeds genotene en als nog niet geincasseerde Vs S^' déeltens der successive ontdekte erreuren een toereykende cautie te laten stellen en daarvan voorlaan geen voornilsehol uit 's Compagnie's kassa te doen, nog de betaling verder Ie laten gevolg neemen dan na den ontvangst der narigten, dal het opgelegde Ve ^^^ ^® Compagnie is voldaan : en derhalven in zo verre te resilieeren van het voormeld, dientwegen op den iV^*^ January 1790 genomen besluit. Zie ook 17 Mei 1794.

12 Maart. Bepalingen nopens gesmokkdde opium.

Commissarissen-Generaal overwogen «met betrekking tol de schikkingen, welke ten opzigte van de weder aan de Com- pagnie getrokken handel in amphioen nog gemaakt zallen dienen te worden om de maatschappy te doen pro6teeren van de meerdere winsten, die men zig met grond mag voorsleüeo, dat die handel, wanneer met activiteit en oplettendheid word gedreven, voor haar Edele zal afwerpen, in tegenoverstelling van de voordeelen, die op dat articul van de gedissolveerde sodeteit zyn genoten, in de eerste plaats reflectie gesbgen zynde op het gestatueerde door de hooge regeering van Indiê by haare resolutie van den 23*^° Febmary 1781, dat alle ge- sloken of ter sluik aangebragt wordende amphioen, die door de respective officieren van justitie aangehaalt en door den regter geconfisqueert werd, hier ter hoofdplaatse wel aan de sociëteit over gegeeven zal moeten worden, dog eenelyk ten verkoop, en het zuiver rendement van zulke amphioen, na aftrek der geregtelyke kosten en vyf procento vendu-salaris voor het instaan der penningen, zonder eenige verdere detraelie hoegenaamt, toegeweesen en uitgekeert zal moeten worden aan de gemelde officieren van justitie, maar die daar en legen gehouden en verpligt zullen zyn de aanbrengers naar billykbeid te contenteeren.

W. A. ALTING. 661

Is daar omtrend geremarqaeeri, dat, wanneer het volle ren- dement van aangehaalde amfloen in voegen voorachreeven word loeg^gd aan baatzuglige en veel gewin zoekende personen» aanleiding zoude konnen worden gegeeven om de wetten legens (leo morsbande] in aniphioen lot merkelyk nadeel van de Com- pagnie te eludeeren, al ware het by voorbeeld met zig op eeoe clandesline wyze by vreemdelingen van de amphioen te voorzien, die eeuige tyd op een geheime plaats buiten Batavia Ie verbergen en vervolgens aan te geeven of aan te halen aLs verboden amfioen ; dat het ook meer voldoende schynt den aanhaler, wie liy ook zyn moge, een aanzienlyk en vast be- paald voordeel uit zyne aanhaling toe Ie wyzen, op den voet als zulks by advertentie van den 1^' Augustus 1776 is ge- reguleerd, dan aan de discretie der officieren over te laten, hoedanig de aanbrengers of aanhalers te contenteeren, en het <Iierlialven praeferabel schynt in dit opzigt Ie volgen de cynosure van eevengeiiielde advertentie, alleen met dat onderscheid, dal (Ie waarde der amfioen in diergelyke gevallen eens vooral gefixeerd werde op rd* BOO de kist in sleede van rd* 450, Je hoogste waarde, gelyk zulks by vo orschreeven adverlenlie word bepaald.

En 18 mitsdien, na rype deliberatifin, tol weering van alle quade practyken en ter voorkoming, zoveel mogelyk, van onderkrui- pingen in Compagnies privative amfioen-handei goedgevonden CU verstaan tot een permanent order te stalueeren, dat voortaan allen en een iegelyk wei volkomen vryheid zal hebben tot het aanhalen van amfioen, die uiel van de Compagnie isingekogi, welke kenbaar zal zyn aan de merkteekenen, die op de Coni- liagnies wegen verkogle kislen met amfioen voor de aflevering zullen worden gesteld en waarvan de gemeente ter haarcr uarigt zal worden geinformeert, mitsgaders de aangehaalde parlhyen op te brengen, hier te Ualavia by een deroüiciercn van justitie en op de respeclive builen comloiren by het hoofd of den fiscaal der plaatse, ten einde door denzelven geprocedeert te worden tot de confiscatie, maar dat alle gesaiseerde of ge- confisqueerde amfioen, hetzy de aanhaUng door de officieren

663 1794. W. A. ALTINQ.

van jasütie, dan wel door parliciilieren is geschiet, io den aanstaande aan de Compagnie zal moeten gelevert en door «Ie afflfioen«directie aangenomen worden, de kist goede deugdzaame zoort gereken l op vyf honderd ryksdaalders".

Op 11 Februarij 1803 is in het vorenslaande de wyzigin gebracht, dat aan den gecommitteerde tot en o^pr de zaken van den inlander de helft van het zuivere provenu van door of namens hem aangehaalde opium zoude worden uilgdceeiti, zoo lang de opium op den toenmaals boogen prijs bleef en zulks «met uitzondering van alle andere particulieren, die •aanhalinge van gesmokkelde amphioen komen te doen",

12 Maart Wijziging van het bepaalde op 2 Junij 1758 nopens marshandel in opium.

In aanmerking genomen wordende de veranderde constitutie van zaaken in Bengale, als mede de volstrekte ondoenelykheid om de yreemdelingen, inzonderheid de Engelsen, den handel in amphioen, voornamelyk in straat Halacca en langs de Ma- leidsche cust, veel min de aflading derzelve in haare, op Com- pagnie's etablissementen aankomende scheepen en vaartuigen te beletten en dat het dierhalven een onmegelykheid includeert om de orders en straflen, daarop by het plaocaat van den 2^ Jony 1758 gestelt, tegen dezelve te executeeren n>Dder daardoor, schoon men zig in zommige gevallen ten dien einde ook al in staat mogt bevinden, in de uitterste ongelegentbeden te geraaken en de Compagnie, ja zelfs de Republiek aan veeie inconvenienten en moeyelykheeden te exponeeren, dog bet belang van de Compagnie des niet tegenstaande vordert den morsbandel in amfloen met het meeste vigeur tegen (e gaan« zo is, daarop gedelibereert zynde, goedgevonden en verstaan den handel in dat articul, behalven in de van de Compagni^^ ingekogte partyen, op alle de bezittingen van de Nederiandscbr maalschappy in Indiö aan een ieder, zonder ondersoheidi w<*l

W. A. ALTIN& 663

op hel ernstigste te Terbieden, maar bet gestataeerde by het voonchreeven placcaat van den i^ Jnny 17B8 en dies reno- vatie Tan den eersten Mey 1764, voor zoverre betreft de aanhaling op zee en de straffe, tegen den sinikhandel in ani- Goen g'emaneert, voor hel vervolg alleen betrel(kelyk ie maaken tot Compagnie's dienaaren en onderdanen of ingezetenen, mitsgaders den handel in dat articul op Gompapnie's oomp- loireD, bailen hetgeen de hooge regeering van Indié nu en dan goed vind uil de aangebragl wordende quanlileiten tegen betaaling van een zekere bepaalde prys voor de Ciompagnie over te neemen, aan alle vreemdelingen mede te interdiceeren, op poene van verbeurte der verkogle o( te koop aangepresen- leerde amfioen, nevens de vier dubbelde waarde derzelvedaar en boven en coniiscalie der scheepen of vaartuigen, waarmede de aanbreng is geschiet.

12 Maart. Nadere regeling der inkomsten van den sjahbandar te Batavia.

Gebleeken zpde, dat die post in vroegere dagen zeer lu- cratief geweest, maar merkelyk besnoeit is door het besluit den 18*" Augustus 1793, waar by aan een ieder vrylieid is verleent om zonder bemoeienisse van deu sabandhaar handel Ie mogen dryven mei vreemde Europeesen, in gevalle aan deselve door de hoge regeering deeser lande word geperroil- teert hunne aangebragle goederen of een gedeelte daarvan hier te mogen verkopen en voor het provenue van dien of met contante penningen weder in Ie kopen andere benodigde articolen en negotie wharen, waarvan de Compagnie den handel niet aan zig heeft gereserveerl.

Dat egler hel inkomen van den sabandhaar, ongerekent hetgeen hy door eigen industrie met den vryen handel kan profiteeren, nog gecalculeerl word op 19800 rd* 'sjaars en zulks voor het grootste gedeelte spruit uit de aan hem by «Ie pagl-conditiên van de boom toegelegde twee ducatons van ieder slaaf, die voor de eerste maal hier word ingevoert, als

664 1794. W. A. ALTIWQ.

met hel geen hy buiten des van de slaven-bandelaars geniet, wanneer hy hen excuseert van iiet rondbrengen haniier beste slaven by den heer Gouverneur Generaal en de llaaden van Indié, die by resolutie de»* hoge regeering van den S9^ Au- gustus 1755 zyn gequalifioeert, de heer Gouverneur Generaal om van het eerst aankomende vaariuig een oubepaalt getal en de Raaden van Indiê om van de daarop volgende praawen, twee aan twee, ieder drie of Ie samen ses slaveo van een prauw te mogen uitkiesen tegen de geringe betaling aan de eygenaars van sestig rd' het stuk^ te saamen begroot wordende op circa ttOOO rd'.

Dat het voorschreeven prerogatief, aan de leeden van de hooge regeering toegevoegt, om de hardigheid, die daarin op- gesloten legt, ingetrokken en dan bepaalt aoude konnen worden, dat by den invoer van slaven aan den sabandhaar niets, maar, behalven het by de pagt-condiliên vastgesteld redeiutie-geld voor den pagter van de boom, aan de Compagnie nogbetaall zal moeten worden vyf rd' voor ieder aangebragt wordende slaaf, kleine kinderen, die nog geen tanden hebben verwisselt, uitgezondert, waardoor de gegiste inkomsten van deo sabao- dhaar gedimiuueerl zouden worden tot 7800 rd* in het jaar.

En dat aan den sabandhaar in dies steede, zo ter zper gemoclkoming in de kosten, die hy verpligt is zelve te dragen tot het salariseeren van diverse schryvers, oppassers en andere aan de boom vereischt wordende bediendens, als tot een be- loning voor zyne conlinueele moeite om de aankomende vreemdelingen gedurende hun verblyf alhier de nodige bul|)c en assistentie te bewyzen, zoude konnen worden toegestaan een matige belasting ten zynen behoeven te mogen invorderen van de waarde der goederen, welke door vreemde Europeeseii ter deeser hoordplaalse successive in- en uitgevoert wordeo.

Zo is goedgevonden en verstaan het prerogatief, aan den heer Gouverneur Generaal en de Uaaden van Indië by resolutie van de hooge regeering deeser landen in dato 29 Augustus 1755 verleent, voor altoos af te schaffen en te vemietigeo. mitsgaders de slaven-handelaars dieq volgende ook te Ubereereii

W. A. ALTING. 66S

van de sedert anno 17SB op bun gek>igde verpligting om huone siangebragte slaven by den heer Gouverneur Generaal en de Raaden van Indiö Ie moeien rondbrengen.

Wyders in ie trekken en in zelver voegen Ie vernieligen bei ariicul by de pagt-condiliên van de boom of de pagl van de inkomende en uitgaande regten, bepaalende, dat aan den sabandbaar voor clkeu ingevoert wordenden slaaf twee du- caions moet worden betaalt, en met excuseering van die con- tributie aan den sabandbaar, die mits deesen word opgeheven, in bei vervolg van ieder aangebragt wordenden slaaf boven bei bepaalt redemtie-geld voor den pagter van de boom, ter vermeerdering van 'slands inkomsten ten behoeven van de Compagnie te laaien heffen vyf rdS kleine kindereu, dieaUyd van de betaaling van het redemtie-geld geximeert zyn geweest, niet mede gerekent; en de introductie deeser nieuwe gereg- iigheid Ie laaien ingaan met primo April aanslaande om ingevordert te worden door den sabandbaar, die van het getal der aangebragt wordende slaven en hel bedragen van het- geen wegens de voorschreeven nieuwe geregügheid by hem is ontvangen, tweemaal 'sjaars of telkens onder ultimo Fe- bruary en tdtimo Augustus aan de hooge regecring vanindie zal moeten overleveren een accurate notitie, en het geld op ordonnantie van den heer Directeur Generaal in Gompagnie's kasse overbrengen, na aftrek van een quart vd per kop, om daarmede te salariseeren de persoon, die door hem tot invor- dering van dien zal worden geëmployeerd.

Mitsgaders in plaats van de voorschreven twee ducatous slaven-geld aan den sabandbaar, zo tot goedmaking zyner comploirs en andere aan zyn dienst verknogte ongelden, als ter beloning der gestadige dieuslbewyzingen, die hy gehouden is de hier aanweezende vreemdelingen steeds te moeten doen, toe te leggen een procento van het bedragen der goederen, welke van iyd lol tyd door vreemde lüuropeesen (de Mncao- scbe en Manilbasche handelaars daar onder niet begreepen) met permissie van de hooge regeering van Indiê hier wordcq in- ea uitgevoerd.

666 1704. W. A. ALTINa

15 Maart. Opheffing van de AtnjAiöen^socieieit.

Goiomiasarissen-Generaal gaven by plakaat te kennen, dat zy, »ten besten van de generale Neederlandsche maatsehappy in deeze gewesten in orerweegiiig genomen hebbende bet im|)ortante artikel van haren handel in amphioen om bet zelve na de intentie onzer hoge committenten te reguleeren op eenen vasten voet, zodanig, dat dies privative debiet, de hoos- gemelde maatsehappy uit kragte van haare exclusive contraeteo met meest alle de landschappen, alwaar men gewoon is vao dat sap gebruik te maken, zo evidentelyk competeerende, aan haar voor het vervolg verzeekerd en leflens op een leeker jaarlyks inkomen uit dit aangeleegen artikel van haren bandel Ftaat gemaakt kan werden ; en gelet hebbende, dat de intentie, welke de hoge regeering deezer landen in der tyd gehad heeft met den verkoop en het debiet van amphioen in deoe gewesten, vooral de bovenvermelde, daar de maatsehappy alleen tol den aanbreng gerechtigd is, onder zeekere conditiên en stipulatiën, by weege van privilegie, over te laten aan eene sociëteit van particulieren, liekend onder de naam van amphiooi- societeit, grootendeels haar doel is komen te missen, door dien de actiën of aandeeleu in gemelde sociëteit door alie- natiën, sterfgevallen als anderzin ts voor ver het grootste gedeelte zyn gekomen in handen van lieden, zich in Europa bevindende, terwyl die aandeelen, welke nog in Indiê te huis hooren, meereudeels compeleeren aan vermogende Heden ofte dienaaren van de Compagnie en dierhalven de voorzeide in- tentie, gestrekt hebbende om de voorschreeven sociëteit te doen dienen tot een vast en geaccrediteerd fonds voor de ge- meente om daar in haare capitalen en middelen tebesteedeD, door middel van voorschrceve?n sociëteit niet langer kan worden Itereikt en dal ook de tegenwoordige omstandigheedeD van de maatsehappy en de drukkende lasten, welke zy moei dragen tot onderhoud en beveiliging van haare bezittingen, niel langer toelaten om een gedeelte der voordeelen, uit (ien verkoop en het debiet der amphioen in deeze gewesten

W. A. ALTINQ. 687

proflueerende, zo en in dier voegen als dezelre tol dus verre door de amphioen sociëteit zyn genoten, aan particulieren af te staan» zo hebben wy om alle de voorsehreeven en meer andere reedenen, ons daartoe peruioveerende, uit kragte onzer GODiniissie en exerceerende soaveraine magt, goede kennisse en weetenschap, goedgevonden en verslaan het privilegie of octroy der amphioen sociëteit, geéxpireerd geweest zynde met ultimo December 1792, niet verder te prolongeeren en de gemelde socteleil te dissolveeren en te vernietigen, dissolveeren en vernietigen dezelve hy dee^en.

Ratificeeien niet te min de conlinuatie der verriglingen vau de gemelde soeieleit zeedert de voorsehreeven expiratie van haar privilegie ofte octroy tot op den huidigen datum en zniks op den voet der eonditiön en stipulatifin, by het zelve oetroy vervat, alleenlyk met dat onderscheid, dat, navolgens de consideratifin, door de hoge regeering van IndiiS op dit stuk aan de illustre vergadering van XVII°^" in der tyd gesuppe- dileerd en waar op tot nog toe geene dispositie is gevallen, door de sociëteit aan de maatschappy voor ieder kist am- phioen, die niet Ier deezer hoofdplaalse is ingekogt, welke zy gedurende den voorsehreeven termyn ofte zeedert den 1^" January 1793 tot den huidigen datum heeft ontvangen, boven het inkoopsbedragen, bezwaart met de ongelden, zo als dezelvi^ gewoonlyk zyn bereekend geweest, en de lielfl van de beliaalde winst, nog betaald zal moeten worden tien procento voor intrest der uitgeschoten gelden tot den inkoop, mitsgaders vragt en risico by den overvoer van Bengale naar herwaards.

En vermits zomtyds by deeze of geene Iwyfleling zoude kuimen ontstaan of ook wel worden voorgewend, of ook de disBotttlie van de voorsehreeven amphioen sociëteit van eenige invloed ware op de kragt en werking van de ordres en re- glementen tegens de clandestiiie vervoer, aanbreng, koop en verkoop, mitsgaders particulieren handel in amphioen, van tyd tot tyd geêmaneerd, en bet nogtans niet minder dan voorheen noodzakelyk is, dal de maatschappy in haare wettige vooiTegten daar omtreud op hel nadrukkelykst werde ge-

068 1704. W. A. ALTINQ.

handhaaft en aHe morahandel in dit pretieos artikel nn baaren liandel efficacieoselyk werde tegengegaan ende geweerl, griyk ook de verandering van lyden en omslandigheeden daar omlrend eenige nadere bepalingen komt Ie vorderen.

Zo is X dat wy, met inhaesie van alle de voorschreeven ordres en reglementen, voor zo verre dezelve aan den inbond deezeg niet zyn conlrarieerende, byzonder de placalen van de hoge regeering van Indiö van den 18^^ July 174S, 21"^" Maart 1746 en S<^<» Juny 1768, item het billet der Edele boog achtbaare hoeren niajores, den 7^^" September 17S6 alhier ontvangen ( '), zo nieede bet billet van welgeuidde hoge regeering in dato -^ October 1766, mitsgaders advertentie van den |iifln Augustus 1776, goedgevonden hebben by deeze nader aan allen en een iegelyk, het zy vreemden, dan wel ingezeelenen of onderdaanen van de Compagnie, te verbieden en te inter- dicceren alle handel in amphioen in alle Gompagnies bezit- tingen en onderhorigheeden, in en bezuiden de straat Malaeca geleegen, op verbeurte van dezelve amphioen, milsgad^rs coniisealie van de scheepen of mindere vaartuigen, waar meede dezelve zal zyn aangebragt, mitsgaders op poene van zodanige verdere blraffen en poenaliteiten ten aanzien van alle zodanige dienaaren of onderhorigen van de Compagnie, welke bevonden zullen worden in zodanigen verboden handel eenigzints te hebben geparticipeerd ofte daar aan • de baud geleend, als hier onder breeder werd vermeld.

Werdende noglhans van hel voorschreeven verbod uitge- zonderd alle amphioen, welke alhier ter hoofdplaatse van de Compagnie zal zyn ingekogt ofte die bevorens van de thans god issol veerde amphioen sociëteit ingekogt is geweest, wdke hel geoorloofd zal zyn naar alle landen en plaatzen, onder liet gehied en de gehoorzaamheid der maatschappy slaande, te vervoeren, uitgenomen alleeiilyk de provinlie Banda, alwaar de invoer van amphioen» als schadelyk geoordeeld wordende, ten eenemaal werd verboden, op poene van confiscatie en

(') Dil billcl is nicl aangcirolTcn.

I7d4. W. A. ALTiNd. 66Ö

Yerbeurte der vierdohbelde waarde ten profyte van de aan- haalers en bovendien arbitrale correctie naar exigenlie van zaaken.

Gelyk ook de araphioen^ die van Java's oosl^kusl» Cheribon en Bantam naar de overwal ofte ergens elders niogte vervoerd zyn en daar niet omgezet kan worden, niet weder naar lierwaards, het zy in groote of kleine qnantiteit, mag worden Ie rng gebragt of andermaal direct ingevoerd, maar in zo een geval naar deeze hoofdplaats moet werden gebragt om alhier de visitatie te ondergaan, oi dezelve van de Compagnie (ofte, voor zo ver zulks nog zoude kunnen plaats hebben, van de uu gedissolveerrie amphioen sociëteit) ingekogt is, invoegen dus op Java, Cheribon en Bantam geen amphioen mag werden ingevoerd, als alleen die aldaar direct van deeze hoofdplaats word aangebragt, op poene van oonBscatie, by aldien iemand mogte ondemeemen hier tegen te handelen, en arbitrale cor- rectie bovendien naar exigentie van zaaken, mitsgaders on- verminderd de straffen en poenaliteiten, tegen den verboden handel in amphioen bereeds gestatueerd of nog te statueeren, ingevalle de aldaar van elders ingebragle amphioen niogte lievonden worden niet van de Compagnie ofle de nu gedis- solveerde amphioen sociëteit te zyn ingekogt.

Interdiceeren en verbieden wyders den vervoer van amphioen met 's Compagnie*s scheepen, H zy Europeesche of Indische, dan wel mindere of particuliere vaartuigen, aan dienaaren van de Compagnie ofte ingezeetenen van haare bezillingen toebehoorende, zonder onderscheid of dezelve direct uit Europa, van Bengale ofle generalyk van alle comptoiren of plaatzen van de Compagnie of van anderen naar deeze hoofdplaats, dan wel elders na en bezuiden Malacca en binnen de straat Sonda en op 's Compagnie's territoir en comptoiren ter binnen- en builen-westkust werd vervoerd, dezelve verklaarende con- fiscabel in den eersten graad, saisibel voor een ieder, met volkomen vryheid om, by ontmoeting, dezelve binnen voor- schreeven bepaalde plaatsen of districten aanlebalen, hel zy te land of op zee, en uit de scheepen of vaartuigen, die zulks geladen mogten hebben, zo hy des magtig is, te ligten en op

070 1794. W. A. ALTiNd.

te brengen, ter deezer hoofilpimilse hy een der officieren vn jüslitie en op Java's oost-kast, Cherilion, Bantam en elders op sCompagnie'8 territoir ter binnen- en buiten-Westkost by het boord dan wel den fiskaal der plaatse, om aldaar venrol- gens geproeedeerd te werden tot confiscatie van deeze amphioen niet alleen, maar ook, wanneer de rervoer of aanbreng geschied met particuliere scheepen of vaartuigen, van de scheepen en vaartuigen, waar in dezelve mogle bevonden werden ; op ver- dere poene, dot een iegelyk der dienaaren en onderdaaiien van de Compagnie oite ingezeelcnen haarer besittingm, die lievonden zal werden zich aan zodanigen, particulieren mors- hamiel in amphioen door overzending en vervoer, mitsgaders deszelfs bewaring, koop en verkoop ofte generalyk aan eenigen verlioden handel in amphioen vergreepen en schuldig gemaakt, dan wel tiaar inne op eenigerhande wyze geparticipeerd of daar aan de hand geleend te hebben, het zy hier, in Bengale of wel elders op een van *s Compagnies oomptoiren, waar bet ook zoude mogen weezen, het zy te lande of op haare scheepen en mindere vaartuigen, zonder eenige conniventie, gratie of dissimulatie, van wal qualiteit of conditie hy ook zoude mogen weezen, ten exempel van anderen, boven de confiscatie der verlMHlen amphioen en verbeurte van de vierdubLdde waande, aan lyf of leeven zal werden gestraft.

En op dat het voorschrevene oogmerk tot weeringe oi uitroeyinge van dien schadelyken sluikhandel te beeter bereikt en ieder een geanimeerd werde om deezen verboden handel te eerder te ontdekken en bekend te maken, zo hebben wy al verder goedgevonden, met inhaesie als voren, te ordonneeren en slatueeren, ordoimeeren en statueeren by deezen, dat, zo wanneer in eenige 's Compagnie's scheepen of mindere vaar- tuigen, zo die van Batavia na eenige plaatsen komen te ver trekken als vau elders, het zy uit Europa of van eenige buiten-quartieren in Indié, hier ter rheede komen of leggende zyn, eenige particuliere amphioen, buiten die de Compagnie toebehorende is of van dezelve ingekogt mogt weezen, bevonden en agterhaald mogte werden, boven deszelfs confiscatie, enz.,

W. A. ALtlNè. 671

(Ie sekipper, lioekliouder, stuurlieden, hoog-boolsman, schieman, conslabel, zeilemaker, bottelier en kuiper van en op alzulke bodems of die derzelver plaaizen bedienen of by provisie waarneemen, als die de loezigt daar jegens ten principalen aangaat en nu ook nog nader hooglyk aanbevolen werd daar (egen Ie vigileeren en by ontdekking ten eersten aan te geeven, zullen wonlen gedeporteerd en buiten 's Coinpagnie's dienst gecasseerd on wyders de schuldige daar en boven zodanig aan lyf ol leeven gestraft, als na bevinding van zaaken in deezjen zal geoordeeld werden te behooren.

Oat daar tegen aan den ontdekker, delateur of aanbrenger van particuliere ampliioen of smokkelhandel in dezelve, alware kei ook, dat by maar hadde ontdekt en aangebragt de plaats, daar zulke verboden amphioen, het zy aan land of op de scheepen en mindere vaartuigen, zo van de Compagnie als haarc onderdaanen, verborgen zy, onder secretesse van deszelfs naam, niet alleen door de Compagnie zal werden uitgekeerd de volle waarde der aangehaalde en gecon6squeerde amphioen , licreekend na de inkoops-waarde, zo als dezelve doorgaans alhier aan de Compagnie te staan komt, zynde rd* 500 de kist (waar voor dierhalven alle geconfisqueerde amphioen aan de Compagnie zal moeten worden overgegeeven, zonder onder- scheid, of de aanbaUng door officieren van de justitie, dan wel door anderen geschied zy), zullende hiervan alleenlyk worden aftrokken de geregtelyke kosten, item tien van het honderd voor den oiBcier van justitie, die tot de confiscatie, invoegen hier onder vermeld, geprocedeerd zal hebben, en dan nog één van hel honderd voor den armen, maar dat zodanige ontdekkers, delateurs of aanbrengers bovendien zullen ge- nieten eene volkomen impuniteit, in zo verre zy zich aan gemelden verboden handel, het zy door aanbreng, bewaaring, koop of verkoop van particuliere amphioen, raeede mogten liebheo schuldig gemaakt, wordende zelfs in dien gevalle dan de aanbrengers bun regt op de verkogte particu- liere amphioen, dan wel deszelfs verkoopsprys, gereserveerd gelaalen.

<t71 1704. W. A. ALTINd.

JD Dienende nog tot narigt van een iegelyk, dat de

kisten met amphioeo, door de Compagnie verkogl^op

QiA^ ^n van de hoelcen met een merlc gebrand en gaegM

zullen zyn, zo en in diervoegen, als in margine deeses

tt te zien ia; voorts met een koehuid bekleed eo in

goeny I)enaaid, mitsgaders voorzien van een breede zeil-

doeksclie kruisband en genommerd en beschreeven met de

plaats, van waar ze komen, waar door ze dierfaalven gemakkdyk

van de onwettige te onderscheiden zullen zyn.

En zullen de fiscaals der respeetive buiten-comploiren, daar de aanhaling geschied, en alhier de advocaat en water-fiscaal gehouden weezen zich Ie vo^n by den aanlialer en voor hem te procedeeren tot de voorschreeven confiscatie, daar voor genietende de tiende penning en de armen d^ plaats de honderste penning, volgens de bepaling hier boven ge- maakt.

Wordende meede, by renovatie en ampliatie van 't plaraat van den 16^" April 17B1 teegen het vervalsclien der amphioeo, een iegelyk geinterdiceerd ende verboden het maken van eenige diergelyke compositie en het mengen van amphioen, zelfs onbepaald, in hoe geringe quantiteit het ook zoude mogen weezen, het zy ten verkoop of verzending, op poene van confiscatie van de vermenging, compositie of vervalschte amphioen voor den aanbrenger, invoegen hier voren met relatie tot den smok- kelliandcl in dezelve gezegd is, mitsgaders baoniasement in de ketting daar en boven na exigentie van zaaken.

Ontbieden en beveelen wel expresselyk, den president en Raden van justitie deezes kasteels, die van den gerechte deezer stad en alle verdere officieren en justicieren, zo te deezer hoofdplaatse, als elders, voorts alle gouverneurs, directeurs, commandeurs en alle andere gezagvoerende persoenen, zo te water als te lande, mitsgaders alle ingezeetenen en onder daanen van meergemelde Compagnie, den inhoud deezes te agtervolgen en te doen agtervolgen, procedeerende en doende procedeeren leogens de contra ven teurs en overtreeders van dien zonder eenige couniventie, gratie, dissimulatie ofte verdrag,

1^94. W. A. ALtlNÖ. 61i

alzo wy zulks ten meesten nutte der maatschappy bevonden hebben alzo te behooren.

En op dat niemand hier van eenige ignorantie zoude konnen praetondceren, beveelen wy verder, dat deeze alomme door geheel ludiê op de etablisseraenten van de Neederlandsche maat* schappy zal worden gepubliceert en, zo wel in de Neederduilsche, .'iLs de gebruikelyke inlandsche taaien geafügeert ter plaatzen, daar men gewoon is publicatién en aOixien te doen.

Blijkens hunne resolutién van 25 Junij 1794 berekenden Comniissarissen Generaal, dat, indien jaarlijks 950 kisten opium volgens de nieuwe regeling tegen den gemiddelden, in 1794 Leliaalden prys van 1071,12 rijksdaalders per kist werden verkocht, de Compagnie jaarlijks een voordeel van f 945,273 zoude behalen boven hare gemiddelde inkomsten van de a^^ |thioen-societeil gedurende de laatste tien jaren.

Op eene parüj van 973^7i25 l^isten, van Regeringswege den 18'^" Junij 1794 te Batavia verkocht, bedroeg de zuivere winst / 1,578,887: 17 (resol. Comm.Gen. 23 JuliJ 1794).

15 MaarL Inslructie voor de amphioen-direclie van de Nederlandsche O. 1. Compagnie.

Deze instructie, afkomstig van de Commissarissen-Generaal, luidt, als volgt:

De handel in amphioen privativelyk aan de Compagnie ge- reserveert zynde, zal de directie daar van voortaan alleen ten hnarcn behoeven geschieden, roet uitsluiting van alle anderen en dus ook met intrekking van de tot nu toe in stand geweest zynde amphioen*societeit.

Art. 1. Tol die directie zulten van weegcns dehogeregee^ ring deezer landen worden benoemd :

een directeur,

twee administrateurs,

een kas.sier,

een boekhouder en scriba, nevens

twee liodeus.

K&I4AT-B0a OEEL XI. 4j

6'?4 1704. W. A. ALTINÖ.

Art. 2. De quantiteit amphioen, die jaarlyks van Bengale Gompagnie's weegen zal worden aangebragt, en die, welke ingekogt zal worden tol suppletie van een getal van een duizend kisten, waar op den vertier voor eerst en zo lange het niet anders noodzakelyk word geoordeelt, bepaald blyfU zal op eenmaal pnbliek verkogt moeten worden, met een stilstand van tien of twaalf maanden, zullende de differente parthyen voor de verkoping moeten worden genommert en van den anderen onderscheiden door N® 1, 2, 5 of zo veel meer, als 'cr differente zoorten verkogt zullen worden ; voorts op ieder kist het jaar- getal bekend gesteld moeten worden.

Art. 5. Gedurende die stilstand zullen ecliter meede po- bliek verkogt worden zodanige parthyen, als door de respec- tive ofBcieren van justitie worden agterhaald en navolgens de bepalingen, voorkomende by placaat van beëdigen datum, aan de Compagnie zullen zyn geleeverd.

Art. 4. De verkoping van ampbioen zal moeten geschieden eerst by den op- en daarna by den afslag.

Art. 5. By de verkoping zal telkens, behalven de voorsz. directeur, administrateurs, kassier en boekhouder^ vaceeren den heer Directeur Generaal.

Art. 6. De verkopingen zullen gehouden worden ten haize van één der administrateurs deezer directie en zal daar by als afslager fungeeren een der bodens. ^Q Art. 7. Na de verkopingen zal het aan de admini- strateurs der amphioen-directie vrystaan de verkogte Qn ampbioen by parthyen van 30, 40 tot 50 kisten aan hunne huizen te laten overbrengen om vervolgens

i^ aan de kopers afgegeeven te worden teegens vertoning eener quitantie van den kassier, dan wél een bewys van den boekhouder, wanneer de kopers de ampbioen op credit afhalen, met het neevenstaande merk (beteekenende de amphioen- directie van de Oost-Indische Compagnie te Batavia) gebrand en gezegeld.

Art. 8. By den ontvangst van ampbioen van Bengale zal dezelve, in 's Compagnie's pakhuizen ter verantwoording van

1:^64. w. A. ALtiNó. éli

den administrateur yan het kleeden-pakhojs opgeslagen zynde, moeten werden geöxamineerd door deskundige Chineezen ten byweezen yan de administrateurs der amphioen-directie en ten overstaan van de oppeiicooplieden van het kasteel.

Art. 9. In zelver voegen zal gehandelt worden omtrend de amphioen, die door de Engelschen of andere ter verkoop alhier zal worden aangebragt, waar van, alvorens te treeden tot de aceeplatie, steeds drie, vier of meer kisten, na de hoeveelheid der aangeboden wordende parlhyen, ter examinatie aan land zaOen moeten gebragt worden ; en, de acceptatie geschied zynde, zullen dezelve meede in 's Compagnie's pakhuizen worden bewaart.

Art. 10. Het weegen en nummeren der kisten zal, eeven als de examinatie, moeten geschieden ten hyweezen van de administrateurs der amphioen-directie, die daar van accurate aanleekening zullen moeten houden.

Art. 11. De verkoping van amphioen zal by billetten, vier weeken of zo yeel vroeger, als raadzaam zal werden ge- oordeelt, yoor den dag der verkoping alomme bekend gemaakt en voorts drie dagen bevorens by bekkenslag nader geadver- icert moeien wordey.

Art. IS. De kopers van amphioen zullen gehouden zyn len behoeven van het gesticht der pennisten te betalen één procento van het bedragen, waar voor zy dat artikul zullen koopen ; en word mitsdien de kassier der amphioen-directie geqnalificeert tot den ontvangst en nadere verantwoording van dat een procento.

Art. 13. De amphioen langer dan zes maanden na den verkoop onafgehaald staan blyvende, zullen de kopers een half procento van de koop-prys 'smaands moeten betalen, welke intrest zal blyven voortlopen, tot dat de parthyen af- gehaald of weeder gevenduceerd zullen worden ; en het bdiragen van die intrest zal jaarlyks by de Compagnie's moeten worden overgebragl tot zodanig einde, als vermeld zal worden by art. 59.

Art. 14. De gepraefigeerde stilstand van tien of twaalf maanden gefixpireerd en de dach der verkoping vastgesteld

670 ^794. W. A. ALtlNÖ.

zynde, zullen dé adiDiiiislraleurs der amplitoen-directie aan den heer directeur moeten suppediteeren eene door hen onder- leekende, accurate notitie, aanwyzende, welke parthyen door de kopers onafgebaald zyn gelaalen.

Art. 1&. Die notitie zal door den heer directeur gebragl worden ter kennis van de vergadering(waarvanart. 21 nader gesproken zal worden) ten einde daar op zodanige dispositiön genomen te worden, als naar omslandigbeeden Tan lyden en ten nieeste voordeele der Compagnie bevonden zullen worden noodzakelyk te zyn, het zy tot den verkoop van zodanige, cn- afgebaalde parlbyen of tot de vergunning van een hinger uitstel.

Art. 1 6. De directeur der amphiocn-directie zal altoos een lid der hoge regeering moeten zyn en borge moeten stellen voor twintig-duizend ryksdaalders.

Art. 17. De administrateurs der ampliioen-directie zullen na de keuze der hoge regoering of omstandigheeden van tyden by voorvallende vacature genomen worden uyt.de gequalin- ceerde dienaaren en ieder hunner borg moeten stellen voor rd" 20000 of te zamen rd' 40000,

Art. 18. De kassier en boekhouder, welke laatste teevens scriba zal moeten zyn, zullen insgelyks gnomen worden uit de dienaaren; zullende de eerstgemelde moeten borg stdlon voor rd' 20000 en de laatstgemelde voor rd' KOOG.

Art. 10. De bodens zullen na de keuse der hoge regeering worden aangesteld.

ArL 20. De voorsz directeur, twee administrateurs, kassier en boekhouder zullen alle voorvallende zaakcn, tot de directie der ampliioen rclalie hebbende, in zo verre die niet bniteogt'* woon zyn, afdoen en beschikken, navolgens hel geen voor evn ieder in dcezcn voorgcschreeven word.

Art. 21. Builen extra-ordinaire voorvallen zal driemaal in het jaar en dus om de vierde maand de gedagte directeur en verdere ofliciantcn vergadering moeten houden ten byweezen van den beer Directeur Generaal, als represenleerende den heer Gouverneur Generaal in na te meidene qualiteit als opper- directeur, waarin alles, wat ten meesten nutte en profylc

1704 W. A. ALTING. 677

vaD de ainphioen-liandel voor de Compagnie in het byzonder en der belieering van zaaken der directie in het generaal in- gezien en overwogen zal moeten worden.

Art. 22. De heer Gouverneur Generaal zal altoos, uil hoofde \an zyn ambt, opper-direcleur van de araphioen-directie blyven en na goedvinden in vergadering kunnen verschynen om aldaar (e presidecren en met en benevens den heer directeur generaal ten allen tydcn de boeken laaten opslaan en nazien om te weeten, hoe de zaken. der directie behandelt worden.

Art. 25. Ingevalle den heer Gouverneur Generaal niet goedvind de vergadering by te woonen, zo zal echter van al liet verhandelde aan hoogstdezelve moeten worden kennis ge- geeven om, zulks nodig vindende, aan^ de hoge regeering zo- ilinige voordrachten te doen, als ter deliberatie van hunne hoog Edelheedens behooren.

Art. 24. Tot een middel van bestaan en voor salaris, zo van de heeren Gouverneur- en Directeur-Generaal, als van den heer directeur, administrateurs, kassier en boekhouder der amphioen-directie zal van de zuivere winst der aniphioen, na aftrek van alle lasten en ongelden, zodanig als die nader zullen worden gespecificeerd; gedecorteerl worden 77a procento.

Art. 2l(. De lasten en ongelden, welke van het ruw ren- dement van den verkoop zullen moeten worden gedetraheert, zullen voortaan bestaan en boven het inkoops-kostende der aniphioen bereekend moeten worden in volgender voegen, als : 1^ de Bataviasche ongelden, die, als vaste posten van bezwaar tot den amphioen-handel gehoorende, meede van het ruw rendement zullen moeten gedecorteert worden, als: a. IV2 ryksdaalder per kist voor den administrateur van

het kleeden-pakhuis ; 6. 7a procento voor Compagnies groot kassier op de gelden, die voor de verkogte amphioen in Compagnies kassa staan overgebracht te worden; c. het salaris van de bodens, gerekend voor tAvaalf maanden, en verdere ongelden, die gemaakt zullen moeten worden, meede in de tyd van twaalf maanden, op de amphioen^

678 ^794. W. A. ALTINQ,

direct van Beogale, op de conlraclen, door Eogdscbn

geleeverd wordende:

2^ de oiigelden uit Neederland op hel bbaar zilver, van i^t

na Batavia uitgezonden werdende, zo tot den inkoop van

de amphioen, als tol goediuaking der Bengaalscbe bs^ie».

voor ^/, van / 40000, vraar op dezelve voor 't vervolg worden

gecalculeert, te weeteo:

a. voor risiGO ter zee K procaito;

b. agt maanden intrest van uitgeschoten penningen k 'f, procento 'smaands of 4 procento.

3^ de ongelden, in Indien thuis hoerende, als:

a. voor achttien maanden intrest k Vs procento *s mauHis op de gelden, die de Compagnie in Bengale fourneertD moet en wel byzonder, als :

A. voor het per factuur, met de ongeldeo van Bengale, na herwaards aangereekend wordende inkoops kos- tende;

B. voor het Va gedeelte uit / 40000 of het betaald wonleode voor de Bengaalscbe lasten, uitmakende /S6666 : 13;

b. voor vragt op voorschreeven gelden, welke, als boven gezegt, na Bengale gezonden moeten worden, zo tot Jen inkoop van de ampbioen, als tot goedmaking der lasten, waar van de Vt P^^ bepaald is op /* 26666^3 't

c. voor risico der zee van Batavia na Bengale en terug, op het bruto rendement, dan wel het uilkoops-bedragen by publieke verkoop, wyl by onverhoopt verongelukkffl van schip of scheepen de Compagnie weezentlyk zoude missen die voordeelen, waar uit zy haare onkosten lol den omslag moet goedmaken, 10 procento;

d. voor vragt van de ampbioen uit Bengale na Batavia, & 20 ropias per kist;

e. voor het beloop in gelde van Vs gedeelte der Bengaalscbe lasten, welke, als vooren op /* 40000 gesteld zynde, dos in bezwaar van ampbioen koomen moet met /* 26666 : 15;

f. voor de soldyen, in Neederland betaald wordende, mits- gaders voor ongelden van onllossen en opslaan van de

W. A. ALTINQ. 679

amphioen, is by ruwe calculatie gesteld /*2986y dat almeede ten lasten van dit heul-sap inoet worden ge- bragt ; 4^ de ongelden op de amphioen, op Batavia ingekogl wordende, a 7% procento 'smaands, gereekend tot op de tyd^dathet geld weeder in kassa komen zal, en waar voor gesteld word 9 maanden en dus 4^2 procento. Art. 26. De voorschreeven 77a procento zullen moeten worden verdeelt in volgender voegen, als:

Va gedeelte voor den heer Gouverneur- en Directeur- Generaal, ieder voor de helft, dan wel ieder '/e portie van het geheel;

Vs gedeeltens voor den heer directeur, administrateurs, kassier en boekhouder der amphioen-direclie, verdeeld in 20 portiên en daarvan respectivelyk, als:

de heer directeur S portién,

twee administrateurs, ieder 4 of te zaamen. ... 8 » ,

kas.sier 4 » ,

boekhouder en scriba 3 »

Art. 27. Indien het onverhoopt mogt komen te gebeuren, dat schip of scheepen, waar meede de amphioen uit Bengale afgezonden was, mogt komen te verongelukken, zal des niet te min het voorsz. middel van bestaan en salaris door de Comp® nii bare kassa worden goedgedann, bereekend op een verkoops- prys van rd* 900 de kist, na aftrek van het aanreekenings- kostende en aHe de voormelde, by art. 2S vastgestelde lasten en ongelden; dan in zodanig geval zal ook dat middel van bestaan en salaris op het rendement der alhier ingekogte parthyen niet hoger moeten worden bereekend dan tot rd' 900 de kist, ofschoon dezelve ook voor een meerdere prys word verkogt.

Art. 28. Dan in gevalle van oorlog, waardoor de berwaards- zending van de amphioen uit Bengale verhindert word, zal het middel van bestaan en salaris van zodanige parthyen, als niet hebben kunnen worden aangebragt, niet worden genoten en alleen op het zuiver rendement van die parthyen, gereekend

680 1794. W. A. ALTING.

tot de uilkoops-prys van rd' 900 de kist, wdke Ie deezer hoofdplaats iogekogt zullen zyn.

Art. 29. De voorschreeven inkomsten, zo wel van den heer Goaverncur-, als Directeur-Generaal, mitsgaders van dcu herr directeur en de vei*dere oiQcianlen van de amphioen-directie zuUen subject zyn de betaling van het jaarlyks ambtgeU, gereekend op Ve gedeelte van het geheel.

Art. 50. Bovendien zal de heer directeur, administrateurs, de kassier en boekhouder van de amphioen-directie van hun voorschreeven salaris een ieder een 10"^^ gedeelte laten slaan, zo wel ingevalle van aanbreng van amphioen van Bengale, als ingeval dat door het verongelukken van schip of scheepen geen aanbreng geschied, volgens het vernielde by articul il, om daar uit alle toevallige nadeelen en schadens, waar voor zy aanspreekelyk blyven, goed te maaken, echter niet dan ia gedane voordragt aan en bekomen approbatie van de hoge regeering.

Art. 31. Dat tiende gedeelte der inkomsten zal jaarlyks by de Compagnie worden overgebragt om by de Bataviasciie negotieboeken ingenomen te worden en daar by te blyTen voorlloopen onder een aparte reekening van gelden, door de amphioen-directie gedepositeert.

Art. 32. De Compagnie zal op het bedragen van dal tiende gcdeelle goeddoen de intrest van 6 procento 'sjaars en die reuten zullen, zo wel als de te verlopene in tressen op de by art. 13 vermelde, langer dan 6 maanden na den verkoop onafgehaald staande amphioen, meede jaarlyks ten voordeele van die reekening moeten worden ingenomen.

Art. 33. De boeken der amphioen-directie zullen voUeedig en met alle duidclyke klaarheid gehouden, jaarlyks onder ultimo Augustus gesloten en daar by verhandelt moeten wordeu :

1® bet summier van het geheele uitkoopsbedragen van de vcrkogte amphioen, in faveur van het comptoir Batavia, als de hoofd-reekening zyode, en ten lasten der respoclive kopers, nominatim by de veudurollen vermeld, om daar

W. A. ALTINQ. 681

▼oor weeder, by voldoening, direct ten lasten van de

reekening van den kassier te worden gecrediteerd; en

2^ ten lasten van gedagte hoofdreekening of bet comptoir Batavia,

het geen den beer Gouverneur- en Directeur-Generaal, nevens

de beer directeur en officianten van de anipbioen-direclie,

aal worden gevalideert en toegeweezen uitde?^, prooento

van de zoivere winst, vermeld by art. ^i; na aftrek van

de lasten en ongelden, gespecificeert by art. 25.

Art. 34. De beer directeur en verdere officianten van de

amphioen-direclie zullen, tot faciliteering van het debit, vryheid

hebben aan de kopers van ampbioen eenige parlbyen, echter

niet meer dan tien kisten te gelyk, op ses of neegen en

uitterlyk twaalf maanden credit aftegeven, mits daar voor

een obligatie onder suffisanle cautie passeerende en betalende

de intrest van '/, procento 's maands.

Art. 3S. Hel bedragen van zodanige obligatiön zal echter niet mogen te boven gaan de somma van éénmaal bondert- duizend ryksdaalders en zal de beer directeur en verdere officianten der amphioen-directie aanspraakelyk gehouden worden voor de schade, die op zodanige parthyen, op credit afgegeeven ampbioen zoude mogen geleeden worden.

Art. 36. Daar voor zal het bedragen der intressen, daar uit voortvloeiende, ook in gelyke portien onder hen verdeelt worden; echter zal die verdeeling niet mogen geschieden, dan na de aflossing der obligatién, waar op de intrest ver- lopen is.

Art. 37. Ten dien einde zal de boekhouder daar van beboorlyk boek moeten houden en alle drie maanden aan den heer Directeur Generaal en den beer directeur van de directie moeten overgeeven een accurate lyst, aanwyzende de naamen der debiteuren en van hunne borgen, de datum van de obli- gatien, de hoeveelheid der schuld en de renten, daar op bereeds ontvangen of nog ten agteren staande.

Art. 38. De gelden, geproflueerd uit den verkoop der am- pbioen, zullen na aftrek van het middel van bestaan en salaris, mitsgaders het 7) procento voor den groot kassier en rd' 1 7^

682 1794. W. A. ALTING.

voor den adminislrateur van hel kleeden-pakhais, item het salaris der bodens en verdere toevallige ongdden, binnen den tyd van achltien maanden in Gompagnie's kassa moeten worden overgebragt en wel bepaaldelyk by termynen van drie maanden of in zes parlhyen.

Art. 39. Het middel van beslaan voor den heer Goavemeur- en Directeur-Generaal zal na de gebonden verkoping en be- reekening van hel zuiver rendement door den kassier der directie of voor hel sluiten der boeken onder ultimo Augustus moeien uitbetaald worden, dog het sahris van den beer di- recteur en officianten der amphioen-directie zal mider dieo datum maar voor de helft afgeschreeven en uitbetaald wordeo en de wederhelft onder ultimo February daar aan vdgende.

Art. 40. De rd' iVs P^^ kist voor den administrateur van het kleeden-pakhuis zal meede voor ultimo Augustus door den kassier der directie voldaan moeten worden, dog het ^l^ procento voor Gompagnie's groot kassier kan aan denzelven voldaan worden by de betaling der by art. 38 gestipnfe^de termynen, terwyl hel salaris der bodens, dat by deezen vast- gesteld word op rd* 35 voor de eerste en rd' S5 voor de tweede, maandelyks moet betaald worden.

Art. 41. Jaarlyks zullen van weegens de hoge regeering worden gecommitleert de visitateur- en boekhouder-generaal tol het doen van den opneem, zo van de gelden onder de kassier, als van de onafgehaalde amplüoen, die zig onder ultimo Augustus in Gompagnie's pakhuizen of by de administrateurs der directie bevinden, waar van door hun een voHeedig rapport in geschrifte aan den heer Gouverneur Generaal zal moeten worden overgegeeven.

Art. 42. De kassier van de amphioen-directie zal alle maanden aan den heer directeur in duplo moeten ovei^ven één door hem gehouden, geêxtendeerde kassa-reekeuing, aan- wyzende de door hem gedane ontvangst en uitgave, zullende door den kassier geene uitgave worden gedaan zonder daartoe by een schriftelyke ordonnantie van den heet directem* ge- qualificeerd te zyn.

W. A. ALTINQ. 683

Art. 45. De kasaa-reekening zal, voor dat dezelve aao den heer direcleur der directie word overgegeeven, door de ad- minislraleiira moeten worden geconrronleerd teegens de ky hen ontfangene, door den kassier verleende qailantiên; endaar mede accoord bevonden wordende» zullen zy dezelve moeten onderteekenen, met bekendstelling van de volbragte confron- tatie.

Art. 44. Behalven de geêxtendeerde kassa-reekening voor den heer directeur van de amphiocn-direclie zal ook maftn- delyks door den kassier eene korte kassa-reekening worden overgegeeven aan den heer Gouverneur- en Directeur-Generaal.

Art. 45. De beer direcleur van de amphioen-dircctie zal één der kassa-reekeningen aan den kassier terug gceven, na dezelve onderteekend te hebben voor gezien.

Art. 46. Deeze dan aldus door den beer directeur der amphioen-directie voor gezien en door de administrateurs voor geconfronteerd en accoord bevonden onderteekende kassa- reekening zal vervolgens door den kassier bezorgd worden aan den boekhouder.

Art. 47. De boekhouder zal dezelve moeten observeeren en daar uit opmaken de memorie der uitstaande obligalién en een lyst van het restant onafgehaalde amphioen, welke beide stukken vervolgens door hem zullen moeten worden overgegeeven aan den heer directeur van de amphioen-directie.

Art. 48. De boekhouder zal gequalificeert weezen om ten overstaan van getuigen te passeeren zodanige instrumenten, als tot de directie der amphioen relatie hebben, het zy obli- gatién, borgtogten of van wat natuur die mogen zyn, en dezelve zullen van dezelfde kragt en waarde worden gehouden, als of dezelve voor een notaris, dan wel een ander beampt- sehryver gepasseert waaren.

Art. 49. De boeken van de amphioen-directie zullen jaar- lyks worden geëxamineerd door den visitateur- en boekhouder- generaal, die daar voor en voor de gedane opneem onder ultimo Augustus (als by art. 41 vermeld) ieder zullen genieten een douceur van één-hondert zilvere ducatons, te betalen uit

684 1794. W. A ALTINO.

de intresse van de langer dan zes maanden onafgehaald staan blyvende aniphioen^ vermeld by art. 13; en gedagle gcconimilteerdens zullen van hunne bevinding aan deo heer Gouverneur Generaal schriftelyk rappori moeien doeo.

In hunne vergadering van 3S FebruariJ 1794 hadden Com- missarissen-Generaal besloten:

By decse gelegentheid ook in consideratie genomen zynde, dat, vermits den handel in amphioen voortaan alleen voor de Compagnie zal worden gedreven, de liedieudens, die men tot dien handel zal emploieeren, over zulks Gompagnie*s dienaaren beliooren te zyn en dat de administrateurs om hen eenig aanzien te gecven ook wel een gedistingueerde rang en qualiteit mogen bekleeden, zo is goedgevonden en verstaan voor hel vervolg te bepaalen, dat de administrateurs van den amfioen- handel zullen zyn opper-kooplieden, dog, wanneer zy geen aoder emploi in den dienst van de Compagnie hebl)en, geen hoger gagie mogen winnen als /30 ter maand, zonder genot van kostgeld of emolumenten.

En dewyl de tegenwoordige hoofd-participanten. Jan Hendrik Senn van Bazel en Carel Hendrik Specht, in het dirigeereo van den handel voor de nu afgeschafte societeyt genoegea hebben gegeeven, zo is al verder goedgevonden en verstaan deselve als administraleurs van den handel voor de Compagnie te laten continueeren en mitsdien in den dienst van de Com- pagnie aan te neemen voor opper-kooplieden met de gagie van föO ter maand zonder genot van kostgeld of emolumenten en met deese bepaaling, dat zy niet in gagie verhoogt zullen mogen worden.

Zie ook 27 Hei 1800.

21 Maart. Voorwaardcmy waarop de Regering goederen op vracht zoude vervoeren.

De lange aanhef van dit stuk luidt, als volgt:

W. A. ALtiNQ. 08»

CONDITIEN» volgens dewelke de hooge regeering dezer landen

volgens de concessie van de WelEdele hoog achibaare Beeren IV^ by hoogsiderzelver resolutie ran den 29** Maari 1791 en de agreaiie van de hoog Edele heeren Commissarissen-Generaal over gelieel Neederlandsch Indien en Cabo de Goede Hoop hee/ï geaccordeeri, zoo als dezelve accordeert by deezcn aan alle dienaren Cfi particuliere onder- hoorigen van de Compagnie omme voorlaan voor hunne reeliening in schip of scheepen en mindere vaartuigen van de Compagnie^ de scheeps-ruimle zulics toelatende m anders niet, gedestineerd van Batavia naarAmboina, Banda, Tamalen, Macasser, Malacca, Riouw daar onder begreepen, Chormandel, Ceilon, de Caab de Goede Hoop, Java's Noord Oost . cust. Bengalen, Souralte, de West-cust, Mallabaar, Bantam, Japan, Cheribon, Timor, Banjermassing en Palembang, zo meede mei die geene, die van de voorschreeve comptoiren terugkomen of wel verder en over en weeder zullen navigeeren, ie laaden alle zodanige goederen, als in deezen nader zullen worden gespeci/iceert.

Art. 1. De Compagnie zal geen goederen op rragl aanneemen, dan alleen, wanneer de scheeps-ruimte door manquement aan eigen cargasden of lading zulks permilleerd.

Art. 2. De kisten^ kasten, fusten, pakken of batilen, die op yragt aangenomen zullen worden, zullen niet grooter of zwaarder mogen zyn, als die, dewelke de Compagnie tot hier toe voor de onderscheidene goederen employeert, ten ware in extra- ordinaire gevallen, als wanneer men zig daar toe bevorens aan de regeering ter plaatse, daar de aflading geschied» kome te addresseeren.

Art. 3. De aflaaders zyn verpligt de goederen wel te verzorgen, even als zulks by de Compagnie plaats vind.

Art. 4, Zo dra een schip of vaartuig na elders word

é8é ^704. W, A. ALtlNÓ.

aangelegd en de scheeps-raimte zulks zal toelaten oC wel van elders zal retourneeren^ dan wel van de eene naar de andere plaats vertrekt, zal daarvan eenigen tyd bevorens by een biljet, ter ordinaire, plaatse geaffigeert, kennisse worden gegeven, ten einde den geenen, die genegen mogtezyn eenige goederen op vragt in te laden, zich in tyds daar toe te Batavia aan de hooge regeering en op andere comptoiren aan den raad van politie aldaar kan addresseeren.

Art* 5. In dit addres zal moeten worden gespeciGceert : a. door wien de verzending eigelyk verzegt en gedaan

word; 6. wat goederen men op vragt wil afladen;

c. de groole en liet bruto gewigt, zo na mogelyk, van ieder stuk, dat men wil afladen; en

d, aan wien de af te ladene goederen geconsigneerd zullen worden.

Art. 6. De goederen, die op vragt zyn geaccepteerd, zullen veertien dagen voor bet vertrek door den afla- der bezorgd moeten worden te Batavia in de West-zydscbe pakhuyzen en op de buiten-comptoiren in een bekwame bergplaats van de Compagnie, met een by den aflaader geteekende lyst, in zich bevattende de vier poincten, by het 5^ articul gerequireerd, waarna door de administrateurs aan den aflaader gratis zal werden afgegeven een cognos- cement in blanco.

Art. 7. In zodanig een cognossement tal worden aitge- drukt: de naam van den capitain,

• n 9 het schip,

 »       >    den  aflaader,

» » «die geene, aan wien de consignatie luyd,

» nummers,

9 merken,

» getallen der stukken of maaten en de benaming van de ingelaadene fusten, enz. Art. 8. Met dosdaanig cognossement zal de aflaader zich

1794.. W. A. ALtlNO. éSt

moeten vervoegen, alhier Ie Batavia by den eersten opperkoopman van het kasteel en op de buiten-comptoiren by den secunde, dewelke daar op zal bekend stellen de hoeveelheid der vragt penningen (hier onder nader te bepalen), die daar op betaald moeten worden, om daar meede zich te begeeven op Batavia by den eersten suppoost ten comploire der gencraale directie om van het bedragen der vragt penningen notitie te houden by het contra cassa-boek en zulks op het cognossement bekend te stellen, en vervolgens by den groot-cassier, en op de buiten- comptoiren by den aldaar fungeerenden cassier, die de bekend gestelde vragt penningen in contante klinkende munt zal ontvangen en voor den ontfangst op dat cognossement moeten teekenen, zonder dat den een of ander daar voor iets, ja zelfs niet het ordinaire half percent zal mogen afvorderen, moetende den aflaader, na dat dit effect gesorteerd heeft, het voormelde cognossement, dus onderteekend, weeder vertoonen, op Batavia aan de administrateurs der Westzydsche negotie-pakhuizen en op de buiten-comptoiren aan den secunde^ om als dan den afscheep te konnen doen.

Art. 9. De ter inlaading geaccordeerde en in de pakhuizen ten dieq einde opgeslaagene goederen zullen aldaar genomereert, gebrandt of gemerkt worden met de letters P. V. 6., beduydende particuliere vragt goederen, v^ar na dezelve ten kosten van de Compagnie naar boord getransporteerd zullen worden, blyvende alle risico en schaadens, van welke natuur, hoedanig die genaamd zyn, en onverschillig, waar ter plaatse die gevallen zyn, voor reekening van den bevragter, zoo ook schaade in H pakhuis of onder het transport, dan wel binnen het scheeps* boord gepleegd, behoudende nogthans de bevragter zyn regt op de administrateurs, de gezaghebbers der los- en lading- vaartuigen of de overheeden van de scheepen of vaartuygen, waar in de diefstal gepleegd is.

Art. 10. Maar ten aanzien der te vallene minwigten by de nitleevering zal ten faveure van de eygenaars dezelve directie worden gehouden, als men gewoon is te observeeren met 's Goippagnies goederen.

68Ö 1794. W. A. ALtlNÖ.

Art. 11. Op de plaatzen gekomen zynde, werwaanls de goederen gedestineerd zyn en ook onllost zullen moeien worden, zal hy, aan wien de consignatie layd, zyn gequileerd cognossement moeten vertoonen» op Batavia aan den eersten opperkoopman van 't kasteel en op de buiten-comptoiren aan den secunde van dezelve plaats, dewelke, het cognossemeot in ordre vindende, zo als by articul 8 is bepaald, op het zelve zal moeten noteeren: fiat largatie en afscheep en zulks onderteekenen, om door den bevragter of den geenen, aan wien het cognossement luid, aan de overbeeden van het schip of vaartuig, die de vragt goederen in beefl, overgegeeven en daar jop haare goederen op eigen kosten afgegeeven te worden, zullende de afhaalder op dat cognossement voor den ontfangst, etc. moeten qiiiteeren ; en welk bewys door de overbeeden by hun te rugkomst alhier aan gemelden eersten opper-koopman van 't kasteel zal moeten worden overgegeeven, dewelke als dan zal onderzoeken, of alles na de ordre behandeld is, om daarvan dan rapport te doen aan den heer Directeur Generaal.

Art. 12. De Compagnie behoud aan haar de faculteit om, des goedvindende, in presentie van den eigenaar of Jemand zynentwegen, alle fusten, etc, die by in 't pakhuis ter inlading beeft overgebragt, te openen en, zoo wanneer bevonden roogte worden eenige goederen daar in afgepakt te zyn, dewelke zy aan zich heeft gereserveerd, het regt hebben om dezelve dadelyk en zonder forme van proces te confisqueeren met alle de goederen, die tot de parthy behooren, en verdere correctien van den l)evragter na exigentie van zaaken en in overeenkomst van de wellen, legens de amphioen en speceryen reeds gcsta- tuecrd, die by deezen worden g'inhereerd.

Art. 13. De Compagnie zal geene andere goederen op vragt accepleeren, dan die hier onder zyn gespecificeerd; en zal ter plaatze van de bevragting, direct na den overbreng in de pakhuizen of na het onlfangen cognossement als by articul 8, in contante, klinkende munt moeten worden betaald de yolgende vragt penningen, als:

1>04. W. A. ALTlNÖ.

68d

Q. c« CS

O-r « o i fco

a> a 2 « o « o I

&« >«( c S g c o «

Aloë suclr., in vellen by 'l bruto gewigl

Bensuin, 'l pond

<'amphur Baros, *i pond

<-anbn]om Mallabaar...

Catchoii Mallabaar

Drakenbloeil, 'l pond. . .

Gora of sloklak, 'Ipond.

(ioui gulle, 't pond

(iom mirrhe, 'l pond . . .

Siioro. \ pond

Schellak, 't pond

Paarl de amour schelpen 'l pond

Gember, geconfyle, hel

Gember, geconfyte, hel

half aam

Soya,de kelderè 15 flessen Kleinder als deeze

ljy de voel Kislen en kastjes

liy de voel Pollen confylen en zuu-

ren, 'l ft brulo

Lywalen, by de voel Zyde sloffen

' Bengaalsch • Florelle gaarens • ^^locne » • ^ya en sakkie, de baly. Japanscbe vnigtendebaly

^UUAT-BOn DEKL XI.

s..

..^

— : — :10

14:10:-

7: 5:- 4: 2:-

1: 9: —

1 1 1 1 1 4 2

9 9 9 9 9 9

-.:-: 7

9:10:-

4:15:~ 2:15:-

1: — :-

2 1

15 7

— : — : 5

7: 5: —

3:12: 2: 1:

~:15:-

15 15 15 15 15 2 1

2 1

: — : 4

:10:-

:15: — :11: —

-:11: —

11 11 11 11 11 11 15 44

690 ^^^^- W. A. ALTINQ.

Art. 14. Ongeagt deeze bepaalde vrast-peoningen zallen de tevraglers ook nog subject blyven aan de betaling der thollen en gerechtigheeden, alomme gestatueerd.

Art. 14. Eindelyk reserveert de hoge regeeriug aan zich deeze conditien in der tyd zodanig te amplieeren en altereotn. als zal Doodig oordeelen, en voorts ook bet verkenen van vryheid tot het afladen van goederen van meerder volume dan de vermelde by articul 13, in gevalle de ruimte in de scheepen zulks zal toelaten.

Zie ook 25 JullJ 1794.

21 Maart. Voorschrift met betrekking lot den schuiters-eeti.

Is goedgevonden en verstaan het coUegie van Scbeepeoen te qualificeeren om, tot wegneeming van alle iwyfeling, voor- namentlyk ten aanzien van de tusschen beyden de rechts- collegien alhier bepaalde jurisdictie, van alle zodanige personen, welke uit Compagnies dienst worden ontslagen, zonder dal daarby geêxpresseerd is, of dezelve in burger vrydom overgaan. zoo meede van die, welkers gage by de soldy-boekeo, uilhooMe van non-comparitie by de monstering, meer dan een halfjaar lang afgeschreeven is, zonder onderzoek na de anders benodigde vrybrief den gewoonen schutters-eed af te vorderen, ten einde vervolgens geénroUeerd en als onder de judicature vanvoorsi. gerechte sorteerende geconsidereerd te worden.

21 Maart Verstrekkingen aan scholen.

Door het collegie van curatoren en scholarchen voorgeslaagen zynde een door de leeden uit dat collegie, Theodorus Vermeer en Nicolaas Maas, beraamd ontwerp, waar na voortaan de ver- strekkingen, zo voor 's Compagnies schooien, als voor die van het wees- en het armhuis zouden kunnen geschieden, zoo is goedgevonden en verslaan voor den aanstaande te doen cesseeren de verstrekkingen van bybels aan de voormelde schooien, zo mede de uit het ambagts-quartier en de kleine winkel he- voorens by de respeclivc schoolmeesters genotene articulen,

17Ö4. W. A. ALTINÓ. 691

milsgailers te apprcd)eeren het daarvan vooqi^esleld equivalent in gelde en zulks te laten bereekenen sedert primo Maart 1792 of den tyd, dat geene der voormelde verstrek kingea zyn gedaan.

25 Haart. Bekendmaking, dat de kerkeraad der Lu- Ihersche gemeente te Batavia openlijk verantwoording zoude doen zijner gestie gedurende het jaar 1793.

25 Maart. Magtiging op 9e hank van leening tot liet liaudcn van vendutièn van lijnwaden of tot het afgeven dier lijnwaden op obligatie, onder zulke voorwaarden, als de bank zoude oordeden te belworen.

25 Haait. Magtiging op het college van Scliepenen, vol- gens jaarlij ksche gewoonte, eene belasting ad eene halve maand huishuur te heffen van de bewoners der huizen in de stad. in de Zuider-voorstad en in het Chineesche kamp (i^campong*^) tot liet doen uilmod deren van de grachten binnen en buiten de stad Batavia.

25 Maart. Vermindering van het jqarlijksche ambtgeld voor den baas der schceps-timmerlieden op de equipage- werf te Batavia van 500 tot 250 rijksdaalders.

Behalve gage en kostgeld genoot deze baas geene andere in- komsten, dan de 1000 ryksdaalders> hem op 12 Februarij 1790 als middel van bestaan toegelegd.

29 Maart. Wijziging van de straf op het smokkelen van opium.

In overweging genomen zynde het poincl, rakende de op den morshandel in amfioen gestelde straffe aan lyl' en leeven, en by examinatie van de placcalen, sedert 1G27 tot heeden tegen de onderkruipingen in Compagnies privalive spccery-

692 1794. W. A. ALTINÖ.

handel geömaneeri, komende te blyken, dat de poenalitdl tot tegengang van dat quaad zig bepaald tot straffe aan lyf of leeven naar exigentie van zaaken; zo is — geconsidereerd,dai ofschoon de vergadering van XVII°» hy aparte missive van den 10"° April 1775 het verzoek, door de hooge regeering deeser landen by missive van den 26*" Oclober 1775 gedaan om de by het placaat van den 2«" Juny 1758 tegen den morshandel in amfioen gcstatueerde straffe aan lyf en leevcn te mogen veranderen in straffe aan lyf of leeven, uit boofii^^ der toenmalige situatie van zaaken heeft gelieven vandehanl te wysen, de billyk- en menschlievendheid egter schpt te vereischen de voorschreeven, allerzwaarste straffe eeoigtr mate te mitigeeren; dat ook door het vernietigen van d^ amfioen-societeit en het weder trekken van den handel alleen aan de Compagnie de zaak van een geheel ander aanschon^^ i> geworden als bevorens, toen veele, in Europa zig bevindemie- particuliere actie-houders merkelyk daarby waren geinteresseeri . en dat ook het articul van de speceryen voor de maaLscbappy van de uitterste aangelegentheid zynde en niet minder dan dit van de amfioen, dierhalven de straffe, op de sluikeryen in dien aller voornaamste lak van Compagnies handel gestatueerd. ook met seer veel grond als voldoende kunnen worden beschouwd in cas van verboden handel in amtioen; enheLben vervolgens heeren Commissanissen-Generaal eenparig geoordeeld ter betragting van Compagnies meeste belang noodzakelyi^ te zyn, dat daarin voor het vervolg op een gelyke voet Ie werk gegaan, immers den sluikhandel in amfioen niet zwaarder gestraft worde dan die in speceryen, en over zulks endev^^' hunne hoog Edelheeden, als representeereude de vergadering van XVII"«», zig volkomen bevoegd agten daartoe de nodige alteratie te maaken, — goedgevonden en verstaan de straffe aan lyf en leeven, by het op den 15®° deeser gearresteert placcaal tegen den ongepermitteerden handel in amfioen reets bepaalt, eenigzints te verzagten en daar voor, overeenkomstig met de standhoudende wetten tegen de sluikeryen in speceryen, te stellen straffe aan lyf of leeven.

W. A. ALTINO. 693

29 Haart. Bepaling nopens gepermitteerde kisten.

Dewyl by de dispositie op het plan om aan de officieren op Compagnies scheepen en vaartuigen, in steede van de l^epennilteerde lasten, een equivalent in gelden uit Compagnies kassa te laaien verstrekken aan de scheeps overheeden is toegestaan het meede voeren van negotie-waren, voor zo verre <le ruimte in de gepermitteerde kisten zal loelaaten, dog daar by geen speciale schikkingen zyn gemaakt omtrend het getal en de groote der gemelde kisten, zo is, ter voorkoming van alle misverstanden, die daar uil zomwylen zouden kunnen ontstaan, goedgevonden en verstaan by deesen te bepaalen, dat de voorschreeven gepermitteerde kisten zullen bestaan in de volgende, als:

voor een capitain: 4 kisten, lang S, hoog en wyd 2 voeten, l • » 4, » » breed lYi ' »

voor een capitain-lieutenant : 3 kisten, lang 5, hoog en wyd 2 voeten, 1 kist, » 4, » « breed l7a » , 1 . . 37„ . . . 1% • ;

voor een lieutenant: 1 kist, lang 5, breed en wyd 2 voeten, 1 » » 4, hoog en breed iVa » *

voor een opper-chirurgyn en sous-lieutenant, ieder:

1 kist, lang 5, breed en wyd 2 voeten.

4- April. Verlenging van den termijn voor het stem* pelen van brieven van crediet, vastgesteld op 20/25 December 1793.

Die termijn werd nu bepaald op ult"^ Mei 1794, na welken datam het ongestempelde papieren geld ongangbaar zoude zijn,

zouder eenige nadere inschikkeiykheid".

2 April. Voorschrift nopetis gezagvoerders van pakct- booten.

Is besloolen tol een vaste cynosure» overeenkomstig de bil-

694 1794. W. A. ALTINQ.

lykheid, in het vervolg te bepaalen, dat de gezagvoerders op de pacquet-iMMtten, die in die hoedanigheid drie jaaren leo genoegen hebben gediend, begunstigd zullen worden met de qualiteyd van capitain ter zee, zonder verhoging in gagie of genot van meerder premie, als aan de gezagvoerders van voor- schroeven vaartuigen by het reglement is toegelegi.

4 April. Voorschrift nopens het repareren van Compag- nies vaartuigen.

Is goedgevonden voor het vervolg als een permanente order te statueeren, dat, wanneer kleyne vaarthuigen, hetzy op Onrast of op de equipage- werf gerepareerd of vertimmerd worden, niet slegts de daartoe verbruikte materialen by de specificatie zullen moeten worden bekend gesteld, maar ook de naam van den meester knegt, onder wiens opzigt en directie dat werk i^ volbragt; zo mede, dat alle vaarthuigen, na de voltooyiog rdo hetgeen daar aan te doen is geweest, op de plaats, daar zulb is geschied, zullen moeten gelaaten worden, tot dat ze dtx^r den capitain of gezaghebber, onder wien dezelve bebooren, exact zullen zyn geëxamineerd en door hem de bevinding daarvan na behooren by een schriftelyk bewys zal zyn geattesteerd.

5 April. Opheffing van de bank-courant.

Nadien niet alleen het oogmerk, waartoe gemelde bank in 1752 is opgerigt, door het van jaar tot jaar toenemend verval der Bataviasche ingczeetenen en het aanhoudend groot gebrek aan gereet geld bereets voor lang geen plaats meer heeft gevonden, ja zelfs de bank-courant, strict genomen, reeds voor lange niet dan blootelyk in naam heeft gesubsisleerd, also deese bank zedert verschelde jaren geene refiele waarde heeft gehad voor de bank-certificaten, welke zy in omloop bragten die in de laatste jaaren door eene verkeerde, ja onverantwoor- delyke directie tot een enorm en telkens naar willekeur vergroot capitaal zyn aangegroeid; dat dierhalven, zowel bet algemeen belang, als dat van de Compagnie, welke uithoorde

W. A. ALTINQ. 69S

van hei aanzienlyk capitaal aan bankbrieven, waarvan zy reeds houder is, daarby zo onmiddelyk is geinteresseerd, Yolstreklelyk vorderen, dat deese nutieloose en schadelyke directie niet langer stand grype en door de vernietiging daarvan aan alle verkeerde praclyken, waartoe deselve tot dus verre aanlcyding lieeft gegeeven, den bodem wierde ingeslagen, waarvan men tevens verwagten raag, dat daardoor het credit ^-ao de papieren munt, welke alhier 's Compagnies weegen gangliaar is en die door de voorschreeven exorbitante quantiteit tenkbrieven zo zeer is gedrukt, merkelyk zal worden gestyft en voorgekomen, dat de agio daarvan immer wederom tot die Iniitensporige hoogte werde opgejaagd, als by die gelegendheid is ondervonden ; om alle deeze reedenen goedgevonden en verstaan de bank-conrant der stad Batavia te vernietigen, mitsgaders (Ie hoge regeering van Indie ten dien einde te qualiflceereu : 1^ tot het aanmaken van nog sesmaal honderd duizend rd' aan papieren van credit, te weeten: 500 p' van 1000 rd» ieder en 600 • » 500 » » om aan de officianten van de bank afgegeeven en met een gedeelte van het saldo der kasse, dat den laatsten December 1795 ter somma van ;d* 19257:2:8 onder den kassier Holle is verbleeven, g'emploieert te worden tot het inwisselen van onder de gemeente ronlleerende bank-certificaten, na aftrek van rd' 600000, die in Compagnies groote geldkamer berusten, nog bedragende rd'' 610565; 2^ te gelyk met de voorgemelde rd"^ 600000 aan papieren van credit of eenigc dagen, voor dat de inwisseling der bank- certificaten een begin neemt, aan de officianten van de bank ook af te geeven alle de in Compagnies groote geidkamer en de groote geldkasse te vinden bank-certificaten om direct na den onifangst vernietigt en op de diverse reekeningen der participanten en de nenk afgeschreven te worden en, in gevalle de gemelde bank-certificaten de somma van 600000 rd^* niogten te boven gaan, de papieren van credit dan zo veel te verminderen, dat de afgegeeven

696 1704. W. A. ALTINQ.

wordende parthy met de bank-eertiGcaten te sanneu uitmaakt een montant van 1200000 rd^ (Dit dient eene nadere schikking te ondergaan, also de bank ten behoevfm van de Compagnie en in haar eygen naam zal worden gedirigeerd ( ^) :

3® de gemeente door aOixie van billetten wegens het intrekken van de bank-courant to adverleeren en een iegelyk te gelasten de bank-certificaten, welke zy hebben, binnen den tyd van twee maanden na de affixie van het biljet in de bank te brengen om daarvoor papieren van credit te ont- vangen, sub poene van verval, ten voordeelen van de bank van leening, van zulke bank-certificaten, welke binnen dieo bepaalden tyd niet ingewisselt worden, mitsgaders den directeur en commissarissen, nevens den kassier en boek- houder van de bank te ordonneeren gedurende de gemelde twee maanden tweemaal 's weeks, namelyk des Woensdag en Saturdag voormiddags van agt tot elf uuren, tot het inwisselen der bank*certificaten te vaceeren;

4^ naar Java, Cheribon en Bantam aan te schryven alle de op die comptoiren roulleerende bank-certificaten aan een daartoe te benoemene commissie te vertonen, van hel getal en de waarde derselve, mitsgaders de naamen der parti- cipanten accurate aantekeningen te doen houden en ten spoedigsten specifique lysten daarvan herwaarts te zenden, ten einde na ontvangst van die lysten het daarby genoteerd bedragen ter inwisseling van de vertoonde certificaten hier door de bank in papieren van credit te laaten fouraeeren om derwaarts gezonden en de bank-certificaten vervolgens ter vernietiging naar Batavia overgemaakt te worden;

K^ de officianten van de bank al verder te gelasten, na expi- ratie der voorschreeven twee maanden, de ingewisselde bank-certificaten tegen de boeken van de bank exact te confronteeren en van hunne bevinding schriftelyk beri^t te doen, met aanwyzing van het getal, dat volgens de lioeken

O Wat tusschcu ( ) is geplaalst, komt in de origineele resoluti£n zonder dtf liiiakjos, goluu'l op (lezelftlc wyzo als bet voorargaamle en volgende, vwr. dt^h is kennelijk cone latere bijvoeging van een onbekende.

W. A. ALTINQ. 697

nog oningewisselt zal zyn, en teffcim te verzoeken, dal de ingewisselde partyen door het vaur vernietigt mogen worden.

5 April. Voorschrift nopens het helalcn van vendu- schulden door Compagnies dienaren.

Om op eene efTicaciense wysc tegen te gaan en te beletten do onbelamelyke gedoentens van verscheide Coinpagnic's die- naaren, die niet schroomen de verpligle belaalingen, zo onbe- schaamt, als onreedelyk, een geruime tyd te traineeren, is goedgevonden en verstaan alle dienaaren van de Compagnie van wegen heeren Connuissa rissen Generaal op het strikste te doen ordonneeren hunne schulden wegens gekogte goederen op publiek gehoudene vendutiên ter eerster aanmaning te betaalen, onder bedreiging, dat de geene, die daar omtrend nalatig blyven of, op protexie steunende, zig aan de minste brutaliteit teizen vendumeesteren of onhebbelyke weigering van l)etaaling schuldig maaken, zonder eenige connivcntie daartoe geconstringeert en bovenriien imniedialelyk zodanig gecorrigeert zullen worden, als men om andere de lust te beneemen van hunne voetstappen te volgen zal tinden te behooren, ongerekent de afgave aan vendumeesteren, in voldoening of mindering hunner agterstalleu, van de gngien, kostgelden en emolumenten» die zy by de Compagnie te voren staan of verdienen zullen ; van welke dispositie ook aan vendumeesteren volleedige ken- nisse zal moeten worden gcgeeven tot derselver informatie en narigt.

Dit voorschrift is eerst den 3^«" Junij 1794 bij billet gepubliceerd.

5 April. Achteruitgang van Batavia,

Als eene schets van den trenrigen toestand wordt hier in- gelascbt het navolgende extract uit de resoluliön van Com- missarissen-Generaal :

In overweging genomen wordende de duidelyke beschryving van den Raad ordinair, Tilsingh, by zyn advis aan de hoge

698 1794. W. A. ALTINQ.

regeering ingelyft, over het jaarlyksch, ziglbaar toeneenieiid verval der Bataviaaehe colonie;

het meer en meer quynen ran den particaiieren handel;

de met rasse schreeden toegenomen armoede onder de ingezetenen, door algemeene desastres veroorzaakt:

de schaarsheid aan geld en de nadelige gevolgen, daaniit ontstaan;

de overkropping der ingezetenen met goederen, waar voor zy geen vertier kennende vinden, tol aflossing hunner schuMen onvermngent zyn;

de onmogclykheid om hun door dwangmiddelen tot betaaliog te verpiiglen, zonder het geheel finantie-wesen deeser hoofd- plaats in duigen te doen vallen;

het gering getal van slegts vyf a ses burgers, den naam van koopman waardig;

en maar drie a vier scheepjes lot het dry ven van den quy- nenden, particulieren handel;

de kommer en ellende, die zig van rondsomme opdoed;

de aanhoudende stoute bedryven der zeerovers langs alk de kusten en zelfs in het gezigt van de Bataviasche i-heede straffeloos gepleegl wordende, waardoor de handelaar wwd ter nedergeslagen, alle geest van onderneeming uitgeblust en de gansche colonie in een sombere werkeloosheid quynt.

En aan het slot van het gemelt advis nog voorgekomen zyndo, dat, als men langer draalt om in die hopdose toestand naar een middel tot redding uit te zien, Batavia, dat zo zigt- baar te gronde gaat, onherstelbaar verloren zal zyn, zo is daarop gedelibereert, en deese gcheele materie pangemerkt weesende als een zaak, die vooral de byzondere oplettendheid van heeren Commissn rissen Generaal schynt te vorderen, wel waardig om onder het oog der vergadering van XVII"" gebragl te worden, uit dien hoofde goedgevonden en verstaan bel konmierlyk tafereel, by het voorschreeven advis van het weleer bloeient Batavia naar waarheid afgeschetsl, hy de eerste missive, die naar Nederland aan de heeren hooge ccimmittenten z^l worden afgezonden, in volle omstanden over te neeroeo

W. A. ALTINQ. 699

en hoogst dezelve teffens te vertoonen, dat, zo men niet kan goedvinden aan de scheepvaart in Indie protextie te bezorgen, hel veelligt met Batavia eerlange gedaan zal zyn.

Wydet*s by het voorschreeven advis van byzondere opmerk- zaamheid gevonden zynde hel geposeerde door den Raad or- dinair, Titsinghy dat tot liet groot verval van Batavia onder andere ook voornamen llyk heeft geeoncurreert het overbrengen van genoegzaam den geheelen smallen handel naar Java door de ingeslopen toegevendheid om zig daar naar genoegen van ryst te voorzien, alzo daaruit zeer dangereuse gevolgen voor de hoofdplaats zyn voortge vloeit, zo is goedgevonden en verslaan de hooge regeering van Indiê by missive aan Ie schreven hunne consideraliên en gedagten over den vaart en handel op en langs Java len spoedigsten aan heeren Commissarissen Generaal Ie suppediteeren en, wanneer het nuttig en nood- zakelyk mogt worden geoordeelt eenige veranderingen in de daar onitrend standgrypende gebruiken Ie maken, dan ook op te geven, waarin die dienen te beslaan en hoedanig deselve op de best voegelykste wyze, zonder bezwaar voor den par- ticulieren handelaar, g'executeert kennen worden.

19 April. Wijziging van het bepaalde op 22 Junij 1770 nopens de administrateurs van den medudnalen uinkel te Batavia.

Commissarissen Generaal vonden goed, «met alteratie in zoverre van hel gearresteerde door de hooge Indiasche regeering by liaare resolutie van den 22®" Juny 1770, voor hel vervolg te bepaalen, dat de eerste en tweede administrateur in de medicinale winkel zullen zyn koopman en onder-koopman, respeclive mei de tol die qualileit staande gagiên, koslgeld en emolumenten".

22 April. Maatregelen tegen smokkelhandel in specerijen.

Bij geheime resolutie bepaalde de Regering ter zake het navolgende;

700 1794. W. A. ALTINQ.

Voorgekomen weezende, dat met Eagelsche scheepen te GaatoD zouden zyn aangebragt, onder anderen 53 picols nagulen, en daar omtrent in aanmerking genomen zynde, dat gedagte scheepen die speceryen op geen ander plaats daa plhier hebben kunnen bekomen, uithoofde zy hunne retse derwaarts van hier hebben voortgezet, en het dus zeeker is, (lat, niettegenstaande de successive beraamde ordres tot legen- gang van den smokkelhandel, dezelve egter nog straffeloos ea, als het ware, onder 't oog dezer regeering gedreeven word : dat het dierhalven nodig zal zyn ten opzigte van de scheepen en vaartuigen, het zy van de Compagnie of van particulieren, geeite uitgezonden, welke uit de groole Oost terug koomeii, eene verdere bepaling omtrent de visitatie derzelve te arres- teeren, dewyl men vermeend met zeekerheid te mogen stelleD, dal alleen door de clandestine aanbrengen tans zodanige smokkelhandel kan gedreeven worden, en de verdenking daar is, dat tot den overvoer gebruik gemaakt word vanhelleedig vaatwerk. Zo is dat poinct in rype deliberatie genomen eu, gelet wordende, dat de ordre van den 28 May 1715, welke jongst den 1 1 May 1 790 is gerenoveerd ( *), in zo verre betreft de visitatie van de vaartuigen, allezints voldoende is,ingevalle dezelve stiplelyk word nagekomen en dat die alleen zoude dienen te worden vermeerdert met de speciaale ordre tot een nauwkeurige visitatie van het vaatwerk, mitsdien, conform de propositie van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan te renoveeren het voormelde besluit van den 11 Mai 1790, waar by gearresteerd is, dat alle aankomende burger en inlandsclie vaartuigen uit de specerye provintiên Ambon, Banda, Ternaten en Macasser, enz., en zulks zonder het minste uitstel na hare aankomsten hier ter rheede, door den water-fiscaal en sabandhaar of die daartoe van hnnnent weegen geaulhorizeert zyn (zullende den eerstgemelde telkens door den laatslen, by aankomst van zodanige vaartuigen, daar af ten spoedigsten moeten worden geadverteerd) onder de

(*) In <lt' rcsolulicn il«'r Indische Regering van M Mei 1790 is Ier ake niets aangetroiïen.

W. A. ALTINÓ. 701

vereischle adsislentie, des noods van militairen, bezet en vervol- gens noch ten zelve dage of immers zo haast hei daags daar- aan zal konnen gescliieden, door gemelde water-fiscaal en sabandhaar met haare be^liendens in perzoon op het nauw- keurigste oiidcrzogl en gevisiteerd zullen moeten worden, gelyk ook dezelve vervolgens onder hel oog van gemelde bcdiendens, zo spoedig mogelyk, zullen moeten worden ontladen, opdat, in cas daar in eenige spccerycn zouden mogen beruslen, dezelve ontdekt en aangeslagen mogen worden, om daartegens, als ook tegen de aanbrengers en haare vaartuigen, te proce- deeren na den inhoud van 's Compagnie's placalen ; mitsgaders tot ampliatie van die order te statueeren, dal by de voorsz. visitatie der vaartuigen ook gezorgd zal moeten worden, dal de waterleggers, die zig binnen boord zullen bevinden, gc- deellelyk uitgestort en al het overige vaatwerk nauwkeurig gepeilt worden ; en van deese renovatie en ampliatie kennis te geeven aan den pro-interim water-liscaal, M' Willem Popkens, nevens den sabandhaar en liccntmeester, Jacobus Theodorus Reynst, met een ernstige aanbeveeling tot een prompte observantie van bet een en ander.

En, dewyl het mogelyk kan zyn, dat ook op Compagnies scheepen door baatzugtigen gebruik gemaakt word van het vaatwerk om eenige quantiteiten, 't zy nagelen of nooten, naar herwaarts overtevoeren, is wyders goedgevonden en verstaan den raad van justitie dezes kasteels te demandeeren om door de commissie, welke uit gedagten raade word afgezonden ter visitatie van de uit de groote Oost relourneerende Compagnie*s scheepen, waar in speceryen afgeladen zyn, ook speciaal de voorsz. ordre tot een gededtelyk uitstorten der waterleggers en het nauwkcurigpeilen van het vaatwerk te doen observeeren.

Voorts nog in aanmerking genomen wordende, dat het nood- zakelyk is, dat, zo wel de heer gouverneur van Java, als de resident van Cheribon van de Voorsz. dispositie kennis erlangt len einde zig daar na te reguleeren by aankomst aldaar van Compagnie's scheepen of particuliere vaartuigen, uit de groote Oost komende — zo is mitsdien goedgevonden en verstaan den

702 1794. W. A. ALTINÓ.

boer gouverneur van Java, van Overslrafen, en den resitieni van Cberibon, Uinbgrove, daar van te informeeren en aan te schryven om, I)ehalven de reeds by de aparle brief dezer regeering van den 26^^"" Mey 1790 naar Java aangeschreeveo order, ook speciaal de voorsz. ampliatie nopens de gededlelyko uitstorting der walerleggers en peiling van liet overige vaatwerk omtrent de aldaar aankomende scbeepen en vaartuigen slip- telyk te doen observeeren.

By deze gelegentbeid al venier gelet weezende, dat de meeste der particuliere vaartuigen van Ambon en Banda, voor Batavia gcdestineert, op de reise herwaarts op Java aangieren* schoon daar niet thuis horende, zonder dat men daar voor eenige noodzakelyklieid weet, en het mogelyk is, dat zy ook die gelegentbeid waarnemen om zig gedeeltelyk te ontdoen van de ter sluik ingeladen hebbende speceryen; dat daartoe aanleiding geeft de reflectie, dat tans op Java geen pond speceryen verkogt word, mitsgaders dat bet dierbalven ten boogsten noodzakelyk is, dat daarin zo wel wonle voorzien, als in het willekeurig aandoen van de onderscheiden residentien van Java door vaartuigen, welke op Java of Cheribon te bais hooren — zo is op de verder voorstel van welmelde zyn Edelheid goedgevonden en verstaan voor het vervolg t^ statueereo, dat de vaartuigen, welke op Java thuis hooren, by hun terug- komst van de voorsz. Oosterse gouvernementen verpligt zullen zyn direct te steevenen naar Samarang of Sourabaya om aldaar nauwkeurig gevisiteerd te worden, zonder dat zy zullen vermogen eenig ander comptoir alvorens aan te doen, en dal alle diegeen, welke op Cheribon thuis hooren, mede op geen ander plaats zullen mogen aangieren; mit^ders de ministers van Amboina, Banda, Ternaten en Macasser aan te schryven, dat de particuliere vaartuigen, welke niet op Java ol Cheribon thuis hooren of direct van daar vertrokken zyn, op Java of Cheribon niet zullen mogen aangieren, maar verpligt zullen zyn de reise direct naar Batavia te vervorderen en dat alleen aan zodanige vaaituigen, die direct van Java en Cheribon zullen zyn ver- ti*okken en aldaar thuis hooren, toegestaan mag worden naar

W. A. ALTINÓ. 703

Java en Cheribon terug te keeren, zonder verpligt Ie zyn alvorens naar Balavia te steevenen; en welmeide ministers ten dien einde te recommandeeren om de gezaghebbers of anachodas van particuliere vaartuigen, by hun vertrek van daar, zo wel van de voorsz. ordres te informeeren, als dat zy by hunne aankomst op Samarang, Sourabaya, Cheribon of Batavia een nauwkeurige visitatie zullen moeten ondergaan ; en van dit een en ander meede den voormelden gouverneur van Overstraten en den resident van Cheribon kennis te geeven, met last om de vaartuigen, welke in dit jaar uit de voorsz. gouvernementen op Java of Cheribon zullen aankomen en aldaar niet te huis hooren, niet te permitteeren te vertoe- ven, maar strikt te ordonneeren om directelyk de steeven naar Batavia te wenden en intusschen goede zorge te laten dragen, dat uit dezelve geene goederen hoegenaamd worden ontladen.

29 April. Vernieuwing van het bepaalde op 29 Augustus 1786 nopens liet overzenden van processen in appel.

29 April. Bepaling, dat de kapitein-Chinees te Batavia uit eigen middelen moest voorzien in het onderlioud van de brandspuit y geplaatst in de Chincesche kamp aldaar.

Zie ook 20 Augustus 1802.

^^^^* Vernieuwing van het bepaalde op 26 Augustus 1791 nopens last- en slaat-reekeningen.

Gelet zynde op het geadvanceerde door den visilateur generaal, dat de Indiasche slaat-rekeningen meerendecls een abusive vertoning opleveren, welke by bel opmaken der generale balans van Compagnies bezittingen schadelyke gevolgen nazig sleepen, en dat by ter voorkoming van zoortgelyke schyn- schoone vertogen in de maand Augustus 1791 bereets de noiiigc modellen heeft vervaardigd ter agtervolging in den aanstaande, die ook door de hooge Indiasche regeering circulair ter observantie zyn aanbevolen, maar hy egter twyfelt, of de

704 1794. W. A. ALTINQ.

executie van dien effect sorteren zal, te meer men zig op de uieesle comploiren liefst bepaalt aan de oude slenter en usantiên, zo is, geconsidereert de noodzakelykheid om te zorgeo. dat in de Indiasclie staal-rekeningen voor het vervolg geen abusive vertoningen plaals vinden, goedgevonden en verstaan de res|>ective elablissementen van de maaischappye by circulaire missive nader en ernstig te gelasten de recomu)andatie, huo ky besluit der liooge Indiasche regeering vnn den '5,6^^ Augustus 1791 gegeeven, om zig den inhoud van het daar nevens afgezonden extract uit een berigt van den visitateur generaal, aanwyzende, op welke wyze de last- en slaal-rekeningen behooren geformeert te worden, tot narigt en observantie t€ laaien strekken, stiptelyk na te komen en by het inrigten der staat-reekeningen altent te zyn, dat aan het voorgeschreeveiir by de door den visitateur generaal opgemaakte modellen zonder de minste afwyking of nalatigheid prompt voldaan worde.

17 Mei. j> Order der voorhxddinge^\

Gelet zynde, dat de predikanten by de voorbiddinge in de kerken alhier voor 'slands overlieeden zig niet altoos regel- matig schikken naar de daarop beraamde order, en nodig geagt wordende, dat het daar omtrent plaats vindende formulier gcobserveert en nagekomen worde, zo is goedgevonden en ver- staan de hooge regecring van Indiê by missive aan te schryven de in de maand December 1793 geamplieerde order der voor- biddinge in de kerken ter deeser steede voor de overheden te renoveeren en een toereikent getal exemplaren daarvan, door haaren eersten secretaris onderteekent, aan den kerkenraaJ te laaten ufgeeven, mitsgaders de predikanten voor te houden het verlangen van heeren Commissarissen Generaal, dat haar Eerwaardens zig het daarby voorgeschreevene voortaan tol narigt zullen laaten strekken en in het doen van het gebel na de predikalifin in alle de kerken woordelyk agtervolgen.

17 Mei. Intrekking van het bepaalde op i[ Af aart 1794 nopens den vmtateur'generaal.

Gedelibereert en in aanmerking genomen zynde, dat h^t

ir64. W. A. ALTINÖ. 708

de Compagnie buiten tegenspraak hard valt en, strict genomen, van haar niet ge vergt kan worden aan den visitateur generaal vooruit te betaalen het aan hem toegelegde Vs g^deelle van erreuren, ten haaren nadeelen begaan, en daar en boven de risico daarvan te blyven loopen, maar dal, van de andere kant ingezien, alle middelen, die, oppervlakkig beschouwt, tot menagie schynen te strekken, voor geen menagie konnen worden ge- houden en een bequaara, yverig visitateur generaal tienmaal meer voor de niaatschappy kan uitwirmen, als men zig raag voorstellen, dat door de voorzegde vooruitbetaalinge verlooren zal worden, om die reden en dewyl het ten hpogsten nood- zakeiyk is den visitateur generaal te encourageeren ten einde andere personen aan te sporen zig bequaam te maaken in het behoorlyk waarneemen van die aangelegen en niet min nioeyelyke bediening zyn voetspoor te konnen volgen, zoo is goedgevonden en verstaan dé resolutie der hooge regeering van 22 January 1790 om van de ontdekte erreuren in de Indische negotie-boeken, zo haast als over de bevindingen zal zyn gedisponeerd, het aan den visitateur generaal toegelegde Vfi gedeelte uit Compagnie's kasse vooruit te betalen^ onder gunstige weiduiding der vergadering van XVI1°''> zonder eenige verandering te laaten standgrypen en de hooge regeering te qualiiieeeren by dat gebruik te continueeren, immers en tot zo lange bet nader goedvinden van hoogst welgemelde ver- gadering zal zyn ontvangen op het verzoek, dat van weegen lieeren Commissarissen Generaal aan de heeren hooge commit- lenten zal worden gedaan om deese dispositie te willen agreêeren.

Bij missive van 3 April 1806 heeft de Baad der Aziatisclie bezittingen deze intrekking uitdrukkelijk bevestigd.

17 Mei. Vervoer van goederen op vracht met Compag' me*s schepen.

Ondienstig geagt wordende aan den vervoer van goederen op vragt in Indiê een meerder extensie te geeven, als gear-

rUftlAT-IOlI VKML II. 45

706 1704. W. A. ALTINé.

resteert is onder den 8'" February laalsUeeden, is egter goed- gevonden en verstaan de booge regeering aan te schryven, wan- neer de ruimte in de scheepen buiten prejuditie van de Com- pagnie toelaat goederen op vragt te accepleeren, in dien gevalle de preferentie te geeven aan de aanbiedingen, die door de capitains en verdere otBcieren van de gemelde scbeepeo zullen worden gedaan.

21 Mei. Instructie voor de bank tfon leemng van de Nederlandsche O. L Compagnie te Batavia.

Commissarissen-Generaal bepaalden bij deze instructie het volgende :

De bank courant deezer stad ingetrokken en de bank van leening door de Compagnie overgenomen zynde, zal dus voor het vervolg de directie van de bank van leening gehouden moeten worden ten meesten voordeele van de Compagnie.

Art. 1. Tot die directie zullen van weegens de hoge re- geering deezer landen worden benoemt:

een directeur,

vier commissarissen,

een kassier,

een boekhouder, sekretaris, pand-bewaarder en vendnmeeslcr;

vier klerken,

een bode of afslager,

een waardyn,

een comptoir bediende en

een geld tel Ier.

Art. 2. In de voorsz. bank van leening zullen mogen ge- bragt woixlen ter l)eleening contanten, goud, zilver, juweden, koopmanschappen, lywaaten en huisraad van weinig omslag en andere diergi lyke goederen, die het leggen van één jaar en zes weeken kunnen verduuren.

Art. 5. Waarloe 's morgens van 8 tot 11 uuren, exceplo Zondag en Zaturdag, twee commissarissen met en beneeveos den kassier en boekhouder zullen vaceeren om alle panden

W. A. ALtlNQ. ' 707

te boek te stellen, hei goud of fyne sirenen by gewicht of gecalcaleerde waarde naar het gewigt in reaalen en caraten Ie noteeren en, na dat zy alles ten hunnen risico wel gewaar- deerd en beleend hebben, den pand-bewaarder ter berging en opsluiting ter hand te stellen, dog raogen tot hunne meerdere verzeekering tot het taxeeren een waardp aanneemen, die van weegens de Compagnie zal worden gesalariseerd en daar voor de taxatie doen, mits die borg steld voor rd' 3000 ten behoeven van gemelde commissarissen en dal hy, zo wei als het collegie, onder den eed van secretesse zal zyn begreepen en teevens voor het mindere rendement almeede aanspreekelyk blyve na rato van deszelfs salaris.

Art. 4. Van al hel beleende zullen recipissen verleend worden; en om alle vervalsingen voor te komen zullen allen dezelve worden gedrukt met het zegul van de bank van leening in rood lak, mitsgaders door den directeur, beide commissarissen en kassier geteekend, daar en boven met een expres Batavia's wapen-zegul gedrukt en daar in doorgesoeeden worden, als de Turksche passen. ,^^-^

Art. 5. D^ze beleei!iQg:i^ipissen zullen gedrukt worden van 1000 rd» en Jaar boven op een zegul van 14 stuivers en beneeden óe 1000 tol KO rd* op een zegul van 6 stuivers.

Art. 6. Bc houder en brenger, het beleening-brieQe ko- mende Ire verliesen, zal dezelve ten eersten zulks hebben beken^^te maken aan de vaceerende commissarissen, die daar ^P ^ bevinding een billet zullen laaten aanslaan, dat den 8*% die op het v«rlooren brielje eenig recht of praetensie ^Jhkt te hebben, zieh binnen 14 dagen zal hebben aan te (eeven en zyn recht te verifieeren, na welken lyd aan de zich aangeevende eigenaar een nieuwe recipis in sleede van het /verlorene zal worden verieend.

' Art. 7. Voormelde beleeningen zullen gedaan worden in courant-geld en credit-papier van 10 rd« tot 1000 en daar boven en znlks voor den tyd van 1, 2, 3 en 6 maanden

incluflive. Art. 8. Van de panden, beneeden de 500 rd* bedragende^

t08 Ï704. W. A. ALtiNd.

zal drie-qiiart proceulo» boven de 500 tot 1000 vyf-aehtste en boven de 1000 rd' een balf procento 's maands betaald worden; en, zo iemand het goed binnen den bepaalden tyd afbaald, zal hy dea niet te min voor den by inbreng geslipu- leerden tyd den vollen intrest moeten betaalen.

Art. 9. Indien bet verpande goed binnen den gestipuleerden tyd niet gelost, nog op nieuws daar over geaccordeert word, zal het zelve na één en een halve maand over dien tyd publiek verkogt worden.

Art. 10. Dog, by het betalen der renten weederom op nieuws geaccordeert zynde tot continuatie der beleening, zo zal de risico van het beleende pand overgaan op den geeoeo, die dezelve continueeren ; en, zwarigheid vindende om zulks te doen op den voet der eerste beleening, word aan hem de vrybeid gelaaten het pand op nieuws te kunnen doen taxeeren, van welke beleening dan ook pertinente aanteekening zal moeten wonden gehouden, op dat het altoos kome te blykeo, wie de beleenerSNQui het pand geweest zyn.

Art. 11. Dan om iMs^isico in deezen voor te koauo, zullen de gezamentlyke officianten gi^houden en verpligt weeia om jaarlyks voor het opengaan der bafii^^'l» •• P""^ • Uixeeren en, hy hevinding, dat dezelve eenenB("***'* ^^^ hebhen, dan waar voor zy heleend zyn, daar TOÜIk"'' ^ houden om by vernieuwing van de beleening. die^^"*™ te laaten lossen, <lan wel daar op in mindering te laaof **■ taaien, zullende ten dien einde de bank van primo Septélfï" lot medio Oclober moeien blyven stilstaan, in welken tydl'"" ook de balans der op het sluiten staande boeken gelrokb met den negotie-boekhouder geconfronteerd en daar na afg slooten zal worden.

Art. 12. De verkoopingen zullen geschieden door den hoekliouder als vendumeesler, ten overstaan van twee of meer commissarissen, na goedvinden van den directeur der baol, zonder bemoeicnisse der slads-vendumeesters, onder het g^ woone salaris, als van goud, zilver, juweelen, koopmaosciappeo, lywaaten en meubilaire goederen K procento, waar m

W. A. ALTINQ. 709

4 proeento Toor den vendameester en

1 » > > afslager.

En van de vaste-goederen volgens de bepaling, tot bezvvaar van den koper, 3 proeento, daar van

2^/5 proeento voor den vendumeester en Vs > > » afslager,

weik vendu-salaris zal mogen worden genooten, zoo dra en, oiet eerder, dan na dat bet volle rendement der gefaoudene verkoping van den dag, waar op dat salaris is bereekent, zal weezen ingekomen, zullende de verliezen en banqueroeten by het invorderen der vendu-gelden worden gedragen en ge- leeden by den gemelden boekhouder als vendumeester en zynen afslager, een iegelyk pro rato zyn aandeel in het vendu-salaris; terwyl tol meerder securiteit voor de Compagnie de direc- teur en commissarissen, zo veel hun mogelyk is, zullen moeten zorgen, dat het vendu-salaris niet eerder, als voorzegt, genoten en verdeeld worde, en teffens om de drie maanden den staat der vendu-penningen zullen moeten opneemen ten einde na te gaan, of de boekhouder, als vendumeester, daar omtrend en in zyne verdere verrigtingen met de vereischte oplettendheid en activiteit te werk gaat, en daar van in de driemaandelyksche vergaderingen, die onder praesidie vanden heer Gouverneur- en Directeur-Generaal zullen worden ge- houden, verslag doen.

Art. 13. De losse goederen minder rendeerende, als de geligte somme met derzelver renten is bedragende, zal daarvan het verhaal gezogt worden op den inbrenger, zonder dat ge- vraagd zal worden, wie de waare eigenaar is, ten waare, by insolventie van den inbrenger en de eigenaar bekend zynde, hy of deszelfs boedel konnen worden aangesprooken, in welk geval, zo wel als omtrend den inbrenger, de bank praeferentie zal hebben, zo ook baar boekhouder als vendumeester, egaal met den secretaris van weesmeesteren, beneevens parate exe- cutie tot 6 maanden toe.

Art. 14. By publieke verkoop zal de eigenaar binnen het jaar daar na het overgescholene, na aftrek van het beleende

710 1794. W. A. ALTINQ.

capilaal cuni iutressen et expeusis* moeten vorderen op poene vao yerval, een-derde voor de armen en tweederde len profyie van de bank, om op reekening van meerder rendemenl te blyven voortloopen, om daar uit weederom te vinden on- verhoopte verUezen» egter met voorkennisse en goedkeuring der hoge regeering.

Art- IK. Op goud, zilver en juweelen zal van twee-derde tot drie-quart der getaxeerde waarde, op koopmanachappen van 50 tot 60 ten honderd en op de overige goederen niet boven de 50 ten honderd, naar het oordeel en goedvinden der vaceerende officianten, beleend mogen worden, egter niet boven de 500 rd% zullende al, het geen die somma snrpasseert, moeten geschieden met voorkennis van den directeur en ver- dere officianten.

Art. 16. Dan daar en tegen zullen geene losse goederen voor minder dan een-derde van de gelaxeerde waarde mogeo worden beleend.

Art. 17. Van alle beleeningen van 1000 rd' en daar boven zal één per mille, beneeden de 1000 tot 500 inclusive Ivvee per mille en van al, het geen minder als 500 monteerd, een- half procento by het ontvangen en afgeeven worden betaald, zo menigmaal panden worden beleend, en zulks alleen (en behoeve van den kassier en boekhouder, de eerste voor een- derde en de laatste voor twee-derde.

Art. 18. De boekhouder zal in de lombaard woonen en ook pandbewaarder zyn, mits gehouden weezende de goederen te verantwoorden en het vermist word(ïnde te vergoeden: ook by goed weeder de lombaard moeten luchten met hel openzetten der vensters.

Art. 19. De bank zal borg blyven voor alle de panden, die haar ter bewaaring gegeeven zyn, en de restitutie daar van zal geschieden aan den houder der recipisse, ten waare by blyke van valschheid; maar by brand of diergelyke onge- lukken zal de schade by den eigenaar moeten gedragen worden en dezelve, ongeacht dit, gehouden weezen de opge- nomene penningen te betalen.

17S4. W. A. ALTINQ. 711

Alt. tO. Goederen iDgebragt wordende, die gestolen zyn en waar van den boedelhouder kennis gegeeven is, moeten aangebonden en den eigenaar te rug gegeeven voorden ; maar, zo zalks na den inbreng ontdekt word, moet de waare eige- naar bet beleende daar op restitueeren.

Art. 21. Door de bank van leening zal wyders ook be- leening mogen worden gedaan op landeryen, huizen en andere suffisante bypotheeken onder sufficiënte borgen, ten genoegen vanden directeur en commissarissen, teegens een-half procento renten 's maands, mits tegen geen hoger of lager intrest.

Art. 22. Op bypotheeken binnen deeze stad zal egter niet meer mogen worden beleend als de helft en op die buiten de stad niet meer als twee-derde van het geen dezelve by den laatsten verkoop hebben gerendeert, dan wel der getaxeerde waarde, naar situatie en gesteldheid van het hypotheek, maar wel minder, als het ter voorkoming van banqueroeten of schade noodzakelyk word geoordeelt; terwyl alvoorts omtrend de beleeningen op huizen en erven naast aan de stads bui- tenbarm, zo in de Zuider-, als in de Ooster-voorstad of in het 6««, 10^, 18^« en IS^» deel van het blok L zal dienen geob- serveerd te worden het geresolveerde dien aangaande op den !?•" February 1782 met opzicht tot weesmeesleren, nanientlyk tol de helft der getaxeerde waarde, mits de bdeenders daar en l)oven cautie stellen, ten genoegen van den directeur en commissarissen.

Art. 23. Dan om hel heilzaame oogmerk deezer inrigtinge te bereiken en deeze bank te doen strekken tot nut der Bataviasche colonie zyn de officianten der bank geauthoriseerd aan bekende perzoonen, die de presumtie voor zig hebben van gegoede lieden te zyn, geld te mogen beleenen op obligatie of bank-kennissen, enkeld ouder het stellen van sufficiënte borgen, onder deeze mits noglhans, dat het op dien voet uilgezet wordende capitaal niet zal mogen surpasseeren de somna van tweemaal bondert-duizend ryksdaalders en aan óén perzoon niet meer mag worden beleend dan tien-duizend ryksdaalders.

711 1704. W. A. ALTINQ.

Arl. 24. Ed alvoorts Ie coDlinueereu by bet beleenen Tan geld op veodu-exlracten, mits observeerende de daar omtrend voorgeschreevene praecautien by resolutie der hoge regeeriog van den IS^** November 1791 (^), en onder restrictie, dal hel daar loe g'emploieerd wordende bedragen almede niet te boven zal mogen gaan de somma van tweemaal bondert-duixcod ryksdaalders.

Arl. 2B. De actens van verbypothekeeringofbankkennisseD, neevens voorscbreeven bank-obligalien, zullen voor twee com- missarissen gepasseerd worden en van eeven veel kragt en waarde zyn als een Scheepenen kennis» notarieele obligatie of andere legaale verbanden.

Art. 26. Van zodanige bank- of commissaris-kennis zal niet alleen notitie gehouden worden in dorso van de koop- brieven of actens van eigendom» maar ook maandelyks een acruraate, onderteekende opgave of notitie door den boekhonder van de bank moeten worden bezorgd aan den secretaris van Scheepenen, om daar van by bet prothocol behoorlyke aan- teekening te houden ter voorkoming van fraudes, terwyl de boekhouder, by verzuim van dien, de schadens zal moeleo vergoeden, die daar door veroorzaakt worden.

Art. 27. Ingevalle de beleenders van vaste goederen ofby dei zelver adyvigheid hunne executeurs of erfgenaamen onver mogend zyn dezelve aftelossen, zullen de goederen door de baak, mits alvoorens daar toe by bel zelve verzoek gedaan word, publiek mogen worden verkogt.

Art. 28. Alle de voorscbreeven beleeningen, zo op contanten, goud, zilver, juweelen, koopmanschappen, ly waaien en buis* raad van weinig omslag, als op vaste goederen, mitsgaders vendu-extracten en obligatien, zullen echter, buiten nadere qualificatie der hoge regeering, niet mogen surpasseeren hel bedragen van 1400000 rd'.

Arl. 29. De directeur van de bank van leening zal altoos een lid der hoge regeering moeten zyn;

{') Dit cil.'ini is foullcf, aangezien in de resolutién van genoemden dalamnfeb Ier zake voorkomt.

W. A. ALTtNQ. 713

de vier Gommissarissen zullen geooiuen worden uil de die- naren en burgers in een gelyk getal, met de rang en qualitett Yan kooplieden — zullende de dienaaren, wanneer geen ander emplooi in dienst van de Compagnie bekleeden, geen hoger gage winnen dan /"SO. — ter maand, zonder genot van koet- gelden of emolumenten, — en uit de burgers zullen de leden van het coilegie van Scheepenen by praeferentie eligibcü zyn, mits te gelyk als scheepen biyveude fangeeren;

de kassier, mitsgaders de boekhouder, secretaris, pand- bewaarder en vendumeesler, beneevens alle de overige, mindere bediendens zullen, na de keuze der hoge regeering ofomstan- digbeeden van tyden, genomen worden uit de dienaaren of bui^rs.

Art. 30. Onder den kassier zal niet boven de 20000 ryks- daalders mogen gclaaten worden, zullende dus alle de overige gelden worden overgebracht in de groote kas, die buiten het groote slot, waar van de directeur alleen de sleutel zal hebl)en, noch voorzien zal weezen van drie suflisante hangsloten, waar van de directeur één sleutel en de commissarissen der maand ieder meede één sleutel zullen hebben; dus dezelven beurteiing zullen zp groot kassiers met egale verantwoording en geen acces hebben tot de groote kas, als wanneer gemelde directeur en commissarissen van de maand praesent zyn.

Art. 31. Doch by ziekte van den directeur zal dezelve zyn sleutel en gevolgelyk de meede administratie van de groote kas mogen overgeeveh en laaien waarneemen door één der meede-comroissarissen of den boekhouder, egter ten zynen pericul.

Art. 32. Van de groote kas zal de directeur een apart boekje houden, dat alle maanden door hem en de vier com- missarissen zal onderteekend worden.

Art. 33. De directeur en commissarissen zullen, zo wel als de kassier en de boekhouder, die de beleende goederen onder zyn bewaaring heeft, by de intrcede in hunne functiên suffisante cautie moeten stellen, te wcelen de directeur, kassier en de boekhouder, secretaris en pandbewaarder, elk tot een

714 1794. W. A. ALTINQ.

bedragen van rd» 20000,

en de commissarissen, elk tot * 10000,

en snlks ten genoegen van de vergadering der oommisarissen.

Art. 34. Deeze de gestelde borgen goedgekeurd hebbende, zal de directeur een extract uil de resolutie dienaangaande en een gros van ieder borgtogt aan den heer Goaverneur Generaal praesenteeren om by de hoge regeer ing geapprobeerd of afgekeurd en in het eerste geval in Gompagnie's groote geldkamer geseponeerd te worden.

Art. 35. De bode of afslager zal meede ten genoegen van het collegie borgen moeien stellen voor 6000 rd".

Art. 36. De directeur en commissarissen zullen de eerste Woensdag of Zaturdag in ieder maand en voorts zo dikwyis het nodig zal weezen, moeten vergaderen, zo om het kassa- boek van den kassier tegen het contra kassa-boek van den boekhouder te confronteeren en het restant daar van nateldleo en teevens het nodige omtrend de zaaken van de bank te besluiten, waar van pertinente aanteekeniog by de resolatien zal moeten gehouden worden.

Art. 37. En zullen in deeze vergadering, buiten den di- recteur en commissarissen, ook sessie en stem hdhben de kassier en boekhouder.

Art. 38. Edog lot praevenieering en afweering van alle misbruiken zal het oppertoeverzigt over de gemelde bank worden opgedragen aan den heer Gouverneur Generaal in der lyd, om telkens viermaal 'sjaars en dus op den eersten Woensdag na verloop van drie maanden in gemelde verga- dering te praesideeren en met en beneevens den heer directeur Generaal hel door de commissianten verhandelde en ter haarer resolutien Ie boek gestelde te examineeren en voorts zodanige besluiten te formeereu, als boogstdezelve ten dienste der bank en lol nul van het algemeen zullen nodig oordeelen te be- hooren.

Art. 39. Ingevalle egter de beer Gouverneur Generaal niet goedvind de voormelde gecombineerde vergadering by te

Voonen, zul egter van al het verhandelde aao boogstdezelve

1^94. W. A. ALT1NQ. 715

moeten werden kennisse fregeeveu om, zulks nodig vindende, teevens aan de hoge regeering te bedeelen.

Arl. 40. Tot een bepaald middel van bestaan zal jaarlyks uit de renlen der beleende capitaalen, zo op contanten, goud, zilver, juweelen, koopmanschappen, lywaten, vaste goederen, venda«extracten, obligatien, enz. aan de ofiBcianten een vast salaris worden uitbetaald, als:

aan den directeur rd' tSOOO,

• ieder commissaris • 3000,

den kassier > 4000,

» > boekhouder, secretaris en pandbewaarder * 4000,

met den anderen uitmaakende rd' !28000,

waar uit in voldoeninge van het ampt-geld zal worden op- gebracht :

door den directeur rd' KOO,

» ieder commissaris > 300,

» den kassier » 400,

  >    boekhouder »     400,

of te zaamen jaarlyks rd' 2300.

Art. 41. Voor dit salaris zullen zy gehouden zyn voor alle banqueroeten, die de bank op de uitgezette gelden mogt komen te lyden, in te staan, ieder pro rato van zyn voor- schreeven aandeel, voor zo verre bevonden word, dat door haare schuld, moetwil of onoplettentheid zoortgelykè verliezen gecauseerd zyn.

Art. 42. En, dewyl het niet wel mogelyk is op alle zaak en eene vaste schikkinge te maaken, zo worden voor de overige ongelden 's jaars 5000 rd' gesteld omme daar uit te voldoen :

aan den taxateur a rd' 60 per maand rd' 720: — ,

» » boode of afslager a rd' 30 per maand » 360 : — , » vier klerken, geen Compagnie's dienaaren zynde, a 20 rd' ieder voor de twee oudste en rd' 15 voor ieder van de twee jongste,

dan wel te zaamen » 840

» een comptoir-bediende a 15 rd' > 180

Transporteere rd' 210Ó

716 1794. W. A. ALTINQ.

Per transport rd* SlOO:— ,

aan den Yisitateur- en boekhonder-generaal

Toor bet visileeren der boeken » 33S: 16,

voor schryf-gereedschappen» enz > KOO: — ,

tdd rd' «933:16,

kunnende de overige » 3066:32,

in zo verre nodig zal zyn, geêmploieert worden tol bekosti- ging der Doodzakelyke reparatien aan het huis der baak of andere ongelden, die niel te bepalen zyn en echter noodia- kelyk bevonden zullen worden, moetende de gdd-tdder door den kassier wordeu gesalariseert.

Art. 43. Voorschreeven uitgaven, ab by § 40. et seqq. zyii aangeweezen, zullen jaariyks by de boeken op eene aparte reekening van banks-ongelden gebracht en met het sloitea derzelver ten bezwaar der reekening van intrest gdiquideert worden.

Art. 44. En terwyl voortaan de hoofd-reekening der boeken van de bank, eeven als de Bataviasche administratie-boeken, het comptoir Batavia zyn zal om daar voor het generale bank-capitaal te crediteeren en, zo wel de groote, als kktse kassa, beneevens de respective beleenders te debileereo, zoo zal dan ook, by het sluiten derzelve, de boekhouder der baak van leening gehouden zyn met den negotie-boekhouder tecon- fronteeren en daar na te sluiten en het saldo der zuivere renten, na aftrek van de gepermitteerde ongdden, in 'sCom- pagnie's kassa over te brengen en by voorschreeven negotie* l)oeken op reekening van verantwoorde renten by de bank van leening over te neemen.

Art. 45. Zoo dra de lK>ekeu, onder ultimo Augustus ge- slooten, onder lialans zyn gebracht, zal de staat-reekening op de afgesloten boeken by de hoge regeering moeten worden ingediend ten einde door daar toe aan te stellene gecomroitteer- dens het saldo der kas opgenomen en de boeken gevisiteert zullen kunnen worden, welke gecommitteerdens daar voor lot een doucenr zullen genieten één honderd ducatons ieder, be- lialven noch cen-zesde vau alle errcuren, het zy dezelve (en

1té4. W. A. ALtlNè. 1\1

nadeele van de bank of particulieren begaan zyn, aan hun te betaalen door den geenen, die de abuizen begaan heeft.

Art. 46. Directear en commissarissen der bank van ieening kunnen en vermogen ook volmachtschappen aanvaarden, die liquide zyn, en zy vermeenen te kunnen en ook geneegen zyn te administreeren en beheeren ; en zullen voor hunne moeite genieten 5 procento, te verdeelen onder den directeur en secretaris, ieder een-quart, en onder de vier commissarissen met den kassier de wederhelft, ieder voor een-vyfde, echter buiten bemoeienisse van de Compagnie, die ook in geenerlei geval desweegens verantwoordelyk zal zyn.

Art. 47. By introductie van een nieuveen directeur, com- missaris, kassier en boekhouder zal hem van de uitgezette gelden in eene gecombineerde vergadering en dus onder voor- zittinge van de heeren, den Gouverneur en Directeur-Generaal, aanwyzing moeten gedaan en afgevraagd verorden, of hy alle dezelve voor zyn aandeel overneemt P en, by aldien hy zich daar in bezwaard mogt vinden, zullen zyne redenen van be- zwaarnis door voormelden heere Gouverneur Generaal aan de hoge regeering voorgedraageu moeten worden om den afgaande sufficiënte cautie te doen stellen of daar omtrend nader te disponeeren, naar bevinding vun zaken; doch by hel tegendeel zal daar van aantekening gehouden worden en de afgaande directeur of andere bediendens daar meede |[edeohargeerd zyn en blyven.

Art. 48. üaar het zeer dikvnls gebeurd, dat veele beleen- ders in gebreeke blyven den verloopenen intrest om de zes maanden af te leggen, en hoe hooger gemelde intrest-penningen komen te reizen» dan ook vry meer moeilykheeden moveeren omtreod de inpalminge, zo werd, ter voorkominge van kost-* baare processen, aan de bank van leeninge de vryheid verleend, zoo wel in diA, als zoortgelyke andere gevallen, zich te ad- dresseeren aan de respective officieren der justitie, ten einde door dezelve te warden gemaintineerd, onder deeze restrictie nochtans, dat de kassier of boekhouder, aan wien het inpal- men der intrest en vendu-penningen gedemandeerd is, bv

716 1^0^- W. A. ALtlNÓ.

inactiviteit of bevindinge van inattentie ooo by tyds baare belangens oau de vergadering scbriflelyk ter haarer dediarge voor te dragen, geliouden zullen zyn de daar uit voort vloeieDde verliezen en banqueroeten alleen te vergoeden.

Ari. 49. Vermits de Ghineezen en andere, alhier gezeeteae inlanders, die zich by beleeninge tot liorgen interpooeereii, voor bet grootste gedeelte by de vaceerende conimissarisseo, kassier en lioekbouder onbekend zyo, waar uil notoir moet voortvloeien, dat in der tyd, by wanbetaalinge, het mindere i-enderoent op de borgen niet zn\ kunnen verhaald werden, zoo zullen dus in het vervolg geene borgen geaccepteerd worden, ten zy de officieren der Cbineezen of de hoofden der inlanders, waar onder de borgen sorteeren, voor derzelver gegoedbekl op het daar toe in gereedheid gebrachte request hebben geteekend.

Art. 49. Terwyl alvoorts tot voorkominge van alle impe- dimenten, zoo wel aan de officieren van de justitie, als aan de Chineeschc en inlandsche hoofden, het nodige zal worden gcdemandeerd en bekend gemaakt.

Zie ook 27 September 1794 en 5 Maart 1805.

21 Mei. Wijziging van het bepaedde op 5 AprU 1794 nopens vendu-schulden.

Wyl de reedenen ten betooge van de noodzakelykheid om van de vyf procento vendu-salaris toe te dealen vier prooeoto aan den boekhouder als vendumeester en een prooento aan deo afslager, zonder iels aan de oflBcianten, dog de hatste daar en tegen niet aansprekelyk te houden voor de schaden en verliesen, die by het invorderen der vendu-penningen mogten vallen, niet ongegrond voorkomen, maar egter de nodige se- curileit diend te worden beraamd omtrenl het inpalmen en in des banks cassa over brengen ter beboorlyke tyd van bet rendement der gehouden vendutien, is goedgevonden met al- teratie in zo verre van het gearresteerde ter resolutie van den 5*" der gepasseerde maand April by deesen te bepaalea, dat van de vyf procento vendu-salaris uit den verkoop nn

1^64. W. A. ALTINQ. 7l9

losse goederen zuilen worden genoten vier procento door den boekhouder in qualiteil als vendumeester en het resleercnde een procento zal zyn voor den afolager;

en uit de drie procento salaris van het rendement der verkogi wordende vaste goederen 2^5 procento by den vendu- meester en 7$ procento by den arslager, waar voor zy ge' houden rn verpligt zullen zyn te vergoeden de schaJe en baoqueroeten, die by liet invorderen der vendu-gelden worden geleden, een ieder pro rato van zyn aandeel in het vendu- salarisy zonder dat de directeur, commissarissen en de kassier iets van die verliesen behoeven te dragen;

dan om tevens te zorgen, dat tot securiteit van de Uompagnie de meest mogelykste precautien steeds mogen worden genomen, directeur en commissarissen, nevens den kassier van de bank van leening by derzelver instructie te I ecommandeeren om de drie maanden den staat der vendu-penningen op te neemen, ten einde na te gaan, or de boekhouder als vendu-meester daar omtrend met <le vereischte oplettendheid en activiteit te werk gaat, en daarvan telkens in de driemaandelyksche vergaderingen, die onder het presidie van de heeren, den Gouverneur en Directeur generaal in der tyd, zullen worden gehouden, verslag te doen.

21 Mei. Vermeerdering van het aantal klerken, enz. hij de Bank van leening.

Nadien het met twee klerken in de bank volstrekt niet gestelt kan worden en het even zodanig gelegen is met de bepaling van 250 rd* voor schryfgereedschappen, thee, confi- tuuren, enz., alzóo de daarvoor gevraagde 500 rd* niet reéel strekken voor deese ongelden, maar ook dienen ter afbetaaling van particnltere klerken, boekbinders en andere, particuliere noodzakelyk heden, is goedgevonden boven de by resolutie van den 5^ . April geaccordeerde twee klerken en 250 rd^ nog toe te staan twee klerken en een gelyke somma van 250 rd' of in het geheel vier klerken om het schryfwerk een onver-

9tO ^794.. W. A. ALTINÓ.

binderde voortgang Ie doen houden en 500 rd* tot bet bezorgen van scbryfgereedschappcn, Ibee, confituuren, enz. tot gebruik in de vergaderingen en betalingen van andere ongdden.

21 Mei. Verbod tegen het beleenen van vendu-extracien.

Is% goedgevonden en verstaan te tepaalen en de officianten van de bank van leening ter oliservaniie aan te i»evcekn, dat geen vendu-extracten in l>e]eening aangenomen of gebonden zullen mogen worden, waarvan de termyn tot bet laaten dirigeeren van parate executie verstreken is, maar, beleent zynde, afgelost moeten worden.

Mpi

-j— -. Maatregelen naar aanleiding van de opheffing van de bank-courant te Batavia.

Naar dien de boog Edele beeren Commissarisseii-Ceiieraal over geheel Nedertandscb Indien en Gabo de Goede Hoop by boogst derzelver missive van den 25*° April deezes jaars aao de liooge regeering deezer landen bebben gecommuniceerd, dat boogstdezelve, in aanmerking genomen bebbende, dat niet alleen bet oogmerk, waar toe de bank courant deezer stad in bet jaar 1752 is opgerigt, door bet van jaar tot jaar toeneemend verval der Bataviascbe ingezeetenen en het aanboadeude groot gebrek aan gereed geld bereeds voor lange geen pbats meer had gevonden, maar dat zelfs die bank in een striclen zin bad opgehouden een bank courant te zyn, zeedert in baare kassa voor de roulleerende bank-certificaten geene reële waarde, namentlyk contanten, zyn geweest, mitsdien goedgevonden hadden de bauk courant deezer stad te vernietigen, zo is op den 22^ der gepasseerde maand Mai in Raade van Indie goedgevonden en verstaan, conform de qualificatie van welmelde hoog Edele heeren Commissariaaen Generaal, aan alle en een iegelyk de voorsz. vernietiging der bank courant te adverteeren, zo als zulks aan alle en een iegelyk gead- verteert word by deezen, met last om de bank-certificateo, v^elke een ieder onder zich beeft, binnen den tyd van twee

W. A. ALTINQ. 741

maanden of van medio deeur maand Juny tot medio Auguitus aanstaande in de bank van leening te brengen om daar voor brieven van credit ter waarde van een duizend en van vyf bonderd ryksdaalders te ontvangen; terwyl een ieder teevens by deezen gewaarscbouwt word, binnen den voormelden bepaalden tyd, bet zy als participant in meer- melde vernietigde bank courant, dan wel als eigenaar van bank-brieven , de onder bem berustende certificaten ter verwisseling in de bank te brengen, sub poene van verval ten voordeele van de bank van leening van zalke bank-certifi^ caten, die binnen dien bepaalden tyd niet ter inwisseling zyn aangeboden aan den heer directeur en commissarissen, rieevens den kassier en boekhouder van de gedagte bank van leening, die daar toe twee maal 's weeks, namentlyk des Woensdags en Saturdags voor de middags van acht tot elf uuren, zullen vaceeren.

8 Jonü

Vernieuwde uügifte van brieven van crediet.

«Eenige brieven van credit'' van 1000 en 800 rijksdaalders, gedagteekend 1 Junij |1794, werden krachtens magtiging ?an C!ommissarissen-6eneraal gangbaar verklaard.

De onderteekening zoude geschieden door de Raden van Indien, M'. I. Titsingh en A. C. Mom, door den 1'^» opper-koopman, J. J. van Maas, door den groot-kassier,- M. Senn van Basel, en (in margine) door den pro interim Directeur-generaal, J. Siberg.

27 Mei. Reglement voor den niedicinalen winkel te Batavia.

0p autborisatie" van Commissarissen-Generaal stelde de Indische regeering het navolgende reglement vast:

§ 1. De medicinale winkel van Batavia zal geadmini- streerd worden en ter verantwoording staan van twee admmistrateurs, als:

HAIAAT-Mn OEBL II. 46

7S2 1764. W. A. ALTINé.

1 küopmao met de gagie van f 60 'smaands en 'bet gewone kostgeld van f 10:4 en

1 eiiderkoafNnan met de gagie van f iO en f 1^: lO'/s aan koatgeld 'sinaands;

aan dewelke teeveos» zo voor het te doene werk in de admivialratiie, ak in bet laboreloriuni» toegevoegd zyn:

4 apothekerg» van welker amplsverrigtingea onder § 56 — 60 word gesproken, met nog

4 penniaten voor hei dagelyka schryfwerk en tot het hoiidefl en in order breagen van de administratie^boeken en by-boekea.

$ S. Beide de adminialraieiirs ia den medicinalen winkd sullen even gelyk verantwoordelyk zyn voer deeze au faun toeJirertrouwde admiaislratie en uit hoofde van dien ook ia gelyke deelen aan de Edele Compagnie moeten vergoedeo aUe nadeelen en schade, die blyken, dat door boa veranim, nalatig- heid, dan wel onagtzaambeid aan de Edele Compagnie ia toe- gebragt.

§ 3. Inzelvervoegen zullen beide de adminiaieateura even- gelyk aan de Edele Compagnie vergoeden en nitkoops-prys in zilvere munt in 's Edele Copipagoie's kassa betaaJen moeten alle tekortkomingen op hunne administratie ; en^ wanneer bevonden word, dat eenige arliculen (van wat aart die ook zyn mogen) uit hunne administratie verkogt of zy zig aan bedrog schuldig gemaakt hebben, zullen dezelve boven dien naar bevinding van zaaken gestraft en uit hunne dienst gedemitleerd worden.

§ 4. Alle verkoop van medicinalia^ het zy direct of indirect, is derbalven op hel allerstrengste aan de administrateurs in den medicinalen winkel verboden. En zullen volstrekt geene artzenyen, drogeryen en gereedschappen uit deeze administratie aan iemand mogen worden verkogt dan op speciale, geteekende ordonnantie van den heer Directeur Generaal.

§ 5. De op ordonnantie van den heer Directeur Generaal- verkogt wordende artzenyen, drogeryen en gereedschappen zullen telkens moeten worden bezwaard met een en een quart capitaal advans, fleederlandsch geld, en in 's Edele Compagnie's kassa moeten worden betaald in contante klinkende maat-

W. A. ALtiNd. iit

speeilD, neeveDs nog k procento daar en boven toor de ad- minislrntears.

Van welke contante verkoop alle tea maanden aan den heer Directeur Generaal zal moeten worden overgegeven eenspeei* fieke lyst, so wel van de verkogte articulen, als van de per- soonco, aan wien dezelve zyn verkogt, — aanwyzende tefléna deo waaren inkopp»-pry8 en uilkoops prysen, mitsgaders de winsi^ daar op behaald, — en waarvan by de boeken van de medicHiale winkel eene aparte reekening, onder het hoofd- deel van winst by verkoop, zal moeten worden geformeert om het by hel siniten der boeken, onder ultimo Augustus, aan den negotie-boekhouder optegeeven.

§ 6. De administrateurs in den medicinalen winkel zullen ook niet vermogen de op ordonnantie van den heer Directeur Generaal verkogte goederen van medicinalia eerder af te géeven, dan na dat hun de voldoening in 's Compagnie*s groote geUkassa zal weezen geUeeken ; terwyl voorts alle diergelyke ordennantiên in een aparte bondel, by de boeken van de medicinale winkel berustende, moeten blyven, ten einde met de negotie-boeken jaartyks te kunnen confronteeren.

§ 7. Wordende ook van nu af aan aan de administrateurs in den medicinalen winkel geiuterdiceert alle inkoopen, leveran- tièa OB vooruilverstrekkiagen ten behoeven van de Edele Com- pagnie, zo van medicinalia, drogeryen, vaten en gereedschap- pen, etc, niets uitgezondert, gelyk zy ten dien opzigte ook niet het geringste de Edele Compagnie mogen in reekening brengen en ook niets aan hun zal worden te goed gedaan.

§ 8. Maar by ontstentenis' of gebrek van een of meer der noodwendigste en ouontbeerlykste articulen zullen zy verpUgt en gehouden blyven by een schriftelyk berigt aan dcD beer Directeur Generaal tdkens kennis te geeven, om daar van g^informeert te zyn, met verzoek van qnalificatie voor de ontbreekende articulen, als by de reglementen bepaald zyn, inmiddels andere diergelyke in plaats te mogen verstrek- ken, wanneer de genieters zulks mogten begeeren of daar meede genoeges willen noemen.

714 1794 W. A. ALTINQ.

§ 9. Ook zal by dat berigt ielkeos moeien worden aaage- toond en bekend gesteld, of van de ontbreekendeartkolensfn geêischtP — waar van daan f — hoe veel aan quanUtdt? — en wanneer dezelve kunnen worden verwagtf

§ 10. Insgelyks zal by de jaarlyksche te doene eyscben van medicinalia, etc, zo uit het vaderland, als van deboiteo- comptoiren, volgens de gewone wyze, nog in eene aparte coiom bekend moeten worden gesteld, welke van de gevraagde artieolen en hoe veel aan quantiteit van derwaarts op den jongsten gedaane eysch te verwagten staan, inzonderheid, wanneer nog niet mogten zyn aangebragt, om met een te kannen zien. of de afgaande eysch voldoende is en niet te ruim of te min is gecalculeerd, ter vermyding, zo wel van de onnodige be- hoeften, als van een veroorzaakend gebrek.

§ 11. Ook zullen uit het vaderland geen composita meer enkeld en alleen de nodigste en gebruikelykste simpiicia mogeo worden geêyscht, uit hoofde alle schei-kundige bereidingen, en alle zamengestelde geneesmiddelen bier in 's Edelens Com- pagnies laboratorium moeten worden vervaardigt.

Waarby, zo veel mogelyk, moet worden in agt genomen de benodigde simplicia, welke uit het vaderland moeten worden aangebragt, derzelver quantiteiten zodanig te calculeeren, dal steeds een min of meer gcnoegzaame voorraad ten minsten voor twee jaaren aan handen blyft om, wanneer door onvoorziene toevallen de uitkomende scheepen verhindert mogten worden, het gebrek aan simplicia voor te komen.

§ 12. De stads apotheker, dewelke ten gerief van hel algemeen alhier is gepreviligeért, zal derhalven ook gehoaden zyn jaarlyks met primo September aan den heer Dirfcleor Generaal by een schriftelyke notitie op te geeven, welke simplicia eu hoe veel van ieder articul hy zal benodigt hebben, om de vaderiandsclie eysch van medicinalia volgens deeze benodigtheid te kunnen inrigten ; maar in welk geval hy ook gehouden en verpligt zal zyn, by aanbreng van de ofgegp- vene artikulen en de almede daarby opgegevene quantiteiten, voor zo verre deugdzaam zyn en daaraan geene defecten

W. A. ALTfNQ. 7J5

bevonden worden, volgens de by § S beraamde uitkoops- prysen telkens te moeten ontvangen en de Edele Compagnie daarvan te doen ontlasten, dewyl in het teegengestelde geval de Edele Compagnie onnodiger wyze met een overtollige voorraad zoude beladen worden, dewelke door lang leggen en daar door te weege gebragte schaade een aanmerkelyk nadeel zoude veroorzaken, buiten het verlies door het gedaane verschot aan baar geld, het welk de Edele Compagnie in het vaderland ten faveure van den stads apotheker zoude hebben bekostigd.

§ 13. Op den vaderlandschen eysch van medicinalia zullen voortaan g'exeuseerd worden:

koopere decoctum-ketels, vyzels en pannetjes,

tinne clysteer-sieringen,

boute besloten ziften en

breukbanden, om dat hier in het ambagts-quartier, zo als in vorige dagen, de decoctum-keetels, vyzels, pannetjes en clysteer-sieringen van oud kooper en thin en op de kruitmolens de ziften, mitsgaders de breukbanden op 's Edeles Compagnies wapen- kamer gemaakt kunnen worden.

§ 14. Ten aanzien van de zes maandelyksche verstrekkingen van artzenyen aan de zogenaamde hoofd- en buiten-posten worden alle diesweegen successive gearresteerde bepaalingen ingetrokken en de daar omtrent genomene besluiten^ de datis 51 July 1765, 18 May en 51 Augustus 17K6, 217 September 1765 en 10 January 1792, in zo verre gemortificeert, dat in het vervolg, in plaats van 4 en ^ stuivers voor ieder Europees, 2 en Vj^ stuivers voor ieder inlander 's maands aan medicynen en linnen zullen verstrekt worden alle zodanige artikulen, als by een desweegens geformeei'd en dato deezes geapprobeerd reglement bekend staan.

§ 15. Zullende de administrateurs in den medicinalen winkel niet vermogen buiten de voormelde bepaalde verstrekking van medicynen aan de hoofd- en buiten-posten te mogen gaan ea dezelve mogen overtreeden, en zullende voorts

W. A. ALTINQ.

daarin ie werk moeien gaan om de Tooradiree?en arti- kttlen en derzdver gespecificeerde quanliteilen te doen f(r- Btrriiken, ak: beneeden de 15 koppen een achtste gedeelte, yan 15 tot 30 » » qnart

30 » 40 » » derde

40 > 50 > drie achtste

60 > 60 » een half

60 > 70 > vyf achtste

70 > 80 • drie qnart

80 » 90 « leven achtste

90 » 100 > de voDe bepaaling, als by $ 14, ▼oor 200 koppen dubbeM,

300 » drie maal zo veel»

400 > vier > » >

500 » vyf . . •

600 > zes > » » en zo vervolgens naar het opgegevene getal van de koppen. Waarby de chirurgyn-mqors en de opper- en onder-chirai^gyw van alle de hoofd- en buiten-posien verplicht worden intigeo persoon de voorwaards bepaalde verstrekking in den mediciBako winkel te moeten ontfangen, alwaar hun ^zelve in byweeien van de ordinaire gecommitteerdens zal moeten worden to«- gewogen; en zullen de administrateurs niet vermogen de medicynen aan een ander persoon af te geeven ; insgelyks zulleD genoemde chirurgyn-majors en opper- en onder-meesters bonne eigen flessen en potten moeten meede brengen om huune ver- strekking daarin Ie ontvangen, ter vermyding van de anderziots zware ongelden van de Edele Compagnie, ten waare, dal op eigen reekening daar voor wilden worden belast of in 's Compagnies kassa wilden betaalen.

§ 16. Aan de administrateurs in den medicinalen wioM word nog strengelyk verboden geene verstrekkingen aan de respective hoofd- en buiten-posten om de zes maanden te doen dan op speciaale ordonnantie van den heer Directear Generaal en zooder dat de hoofden, waar onder de gemelde

W. A. ALTING.

717

posten sorteeren, voor het waezentlyke getal der koppeo

ainieede zuUeD hebben geteekend, namentlyk: 1 voor het kasteel, hei opperhoofd van het generaale aokly-

compioir, S » de dragofider lyfwagt* den ritmeester, 5 » het 1*^ batailloD, het hoofd van de militie,

4 « » 9^* • den major daarvan,

5 « de arthillerie, den major,

6 » » equipage^werf, den opper-equipagemeester,

7 • het amhagtMuartier, ) , « . . i

, , .. , den fabriek

8 • de kruitmaktrs,

9 » het wees- en armhuis, de buiten-regenten,

10 • » eiland Ofinuit, den baas met den boekhouder,

11 » » > Edam, den commandeur met den boekhouder,

12 »' de recruten wagt:

waar onder sorteeren, de posten:

a. de waterplaats,

b. Jaccalra,

c. Antjol,

d. Noordwyk,

e. de wagt in de Ghineesche campong,

f. de Vyfhoek,

g. Ankee en h. de grenadiers lyfwagi van zyn hoog

Edelheid, voor de stads-meester: » 'sEdeles Compagnies boeyen, de heer president van

den Raad van justitie, » de burger-boeyen, de beer president van het collegie van Scheepenen;

de Batamasehe buUefhpoêten:

als daar zyD^Tanjongpoera, Tangerang, de Qual,

Meester Cornelisen Buitenzorg,

bet hoofd van de militie, ieder post apart het speci- fiek getal van koppen ;

de respect! ve commandanten,

7S8 ^794. W. A. ALTINQ.

Yoor het admiraahhsehip, ao 'er geen apart hospitaab-sehip 1^1, zal de opper-eqiiipagemeester met en beaeevei» den boekiiouder Tan sodanige kiel voor het getal der koppen moeien teekenen.

§ 17. Dan dewyl ten aanzien van den stadsmeester geen zeeker getal van koppen kan plaats vinden en denzelveo evenwel verplicht ia alle gegyzelde en gevangene persoooeo by ziektens en kwetzuren in beyde boeyens te adsisleeren, zo zal dezelve alle zes maanden op ordonnantie van den heer Directeur Generaal uit 'sEdeles Compagnies medicinalen winkel genieten, zo 'er geen stads-dokter is:

wor 's Edelei Compagmiêt boeyeni

de volle verstrekking voor 100 koppen, by § 14 gespecificeert, en daar en boven nog / 100 Neederlandsch aan zodanige medicamenten, als hy naar eigen goedvinden zal m^^eo eisschen, mitsgaders ocA,

voor de burger boeyen \

de zo evengemelde verstrekking voor 100 koppen, by § 14 bepaald, en daar en boven f 100, als voren nog toegevoegd, om voor dit bedragen zodanige andere benodigde articnleo van medicamenten te mogen eisschen, als hy zal goedvinden.

En welke bepaling temporeel zal standgrypen, zo lang 'er geen stads-dokter zal zyn aangesteld.

En zal de stadsmeester inmiddens gehouden blyven, in- gevolge de ordonnantie van den 1Z^ October 1746, ten opzigie van de stads-doctoren beraamd, alle arme en be- hoeftige lieden voor niet te bedienen.

§ 18. Maar, wanneer de hoge regeering in der tyd mogte goedvinden weederom een stads-doctor aan te stellen, dan zal de voorgaande bepaling by § 17 zodanig gealtereerd worden, dat om de 6 maanden de stads-doctor alleen uit den medicinalen winkel zal genieten de gestelde articulen en quantiteiten voor 100 koppen voor het inwendig gebnük;

W. A. ALTINQ. 7J9

met eo beneevens nog de Toormelde /* 100 aan zodanige medicynen, als hy naar zyn eigen kenze zal mc^en eischen.

En zal als dan de sladsmeester alleen voor zich om de 6 maanden uit den medicinalen winkel ontvangen de bepaalde verstrekking voor 100 koppen, geschikt voor het externe gebruik. '

§ 19. Wordende by deezen finaal ingetrokken de by be- sduit van den 31 May 17S4 aan de stads-doctoren, Passchierse en Valkenaar, aan beide om de drie maanden toegevoegde f 300 aan medicamenten ait den medicinalen winkel.

S SO. Ten aanzien der Bataviasche builen-posten, Tandjoeng^ poera. Tangerang en Buitenzorg, zal blyven standhouden het besluit van den IS Joly 1795 om aan de aldaar bescheiden zynde chirurgyns voor alle de aldaar leggende Europeezen, inlanders en slaaven uit den medicinalen winkel te laten ver- strekken voor rd* 6 aan medicynen en linnen 'smaands, uit hoofde van de veraigelëgenheid, waar door de zieken niet naar het hospitaal kunnen worden gezonden.

Nogtbans zalleii aan gemelde posten en voor het gemelde bedragen aan gelde geene andere articulen van medicynen vwstrekt mogen worden, als de geene, die voor het inwendig en uitwendig gebruik bepaald staan.

§ 21. Inzelvervoegen zal standhouden het by besluit van den 34^ Augustus 1792 aan den opperchirorgyn teneilande Edam toegestaane, om ten dienste van het hospitaal aldaar alle 6 maanden een extra eisch van medicamenten te mogen doeUy dog welkers bedragen niet hoger zal mogen bdopen als / 50 : 16.

§ 22. Ten opzigte van de verstrekkingen van medicynen in de scbeepskisten blyven bepaald de gearresteerde arüculen en qnantiteiten volgens besluit van den 23*^^ November 1 792, namentlyk :

voor een schip, bemant met 100 koppen en een reys van 8 a 9 maanden, volgens de daar van zynde cathalogns.

§ 23. Aan de scheepen, welke direct van Batavia repa- trieeren, bemant met 100 en meer koppen en voor de gebeele

750 17Ö4. W. A. ALTINQ.

thnisrme, tolgens de daar Tan zynde eatbalogtts, met een legger arak op kruiden.

§ 24. Aan de 8<^epen, welke over Gefion en Bengale naar Neede;4and re{mtrieeren, bemant met 100 en meer koppen en een reys Tan 15 a 16 maanden, volgens de <har tan zynde cathalogus, met een legger arak op kruiden.

$ 2K. Aan een 8ehip of bark van 80 tol 100 voelen charter, op groote tegten en voor een reis van 8 è 9 maanden volgens de daar van zynde cathalogus.

§T26. Aan een schip of bark van 80 lot 100 en meer voeten, op kleine togten en een reis van 2 a S maanden, mitsgaders aan alle groote scheepen naar Java, Gheribon en Bantam, ter afhaling van producten, volgens de daar van zynde catbalogos.

§ 27. Aan een chialoup, waar op geen chururgyn is bescheiden, ingevolge bepaling by besluit van den 25January 17B7 en nader gearresteerd ter sessie van den 25*^ November 1792, voor 25 koppen en een reis van 4 maanden, volgen de daar tan zynde cathakigus, met het kort berigt voor de zeevarende ter kleine vaart, etc.

§ 28. Aan de bier ter rheede leggende scheepen en barken op den ouden voet de gewoone maandelyksche verstrekUng van de volgende ^articulen, namentlyk: voor een maand,

volgens de' daar van zynde cathalogus en mei ordre, dat geen zodanige maandelykse verstrekking aan iemand zal mogen worden afgegeeven, als aan chirurgyns, die dadelyk aan boord zig bevinden en op de bodem, voor welke de ver- strekking word gedaan, ook werkelyk beschdden zyn.

§ 29. Aan de vaste vaartuigen, in de mieat vaarende, volgens de oude bepaaling, aan ieder daar op bescbeideD synde quartiermeester :

alle vier maanden voor ieder vaartnig>

volgens de daar zynde gedrukte lyst N^ 9.

§ 30. By afleevering van de roedioynkistm aan de vertrek- kende scheepen worden de administrateurs in deo medidoalen

17«4. W. A. ALTINQ. 751

winkel emiig gehst aan de opper- • en onder-obirargyBS, die drie dagen Toor bet moDsteren van het schip verpligt zyn hunoe medicynkisten in eigen persoon te moeten ontvangen — aan ieder denelre, volgens de bepaling by de catbalognssen, de medicynen toeteweegen en in hunne praesentie in de kist afpakken, vervolgens geslooten en verzegeld met de rieotel aan éesn eapitaln ter hand te stdien, om niet dan in zee zynde, aan den oppermeester te worden overgegeeven.

S 31. Na dat de opper- of ondermeester alles in eigen persoon geiiea en behoorlyk volgens de oathalogns ontvangen zal hebben, aallen drie zodanige Gathalogussen deor hem voor deo ontvangst moeien worden onderteekend, waar van één in de madicyn-kist zal worden gedaan en een op de gene- raale seeretary» om in de seheepe-doos te doen, telkens aal moeten wmrden bezorgd.; terwyl de derde zal moeten berostende blyven op het comptoir van den medioinalen winkel ter ver- antwoording en confrontatie tegens de boeken.

§ 32. Betreffende de medicynkist en de verdere gereed- schappen op ieder catbalogus^ by % 22, 23, 24, 23 en 20 gespecificeerd, zollen de administrateurs zorg hebben te dragen, dat de opper- of onder-chirorgyns, na dat zy voor den ontvangst in een daar toe apart geschikt boek zollen hebben geteekend, direct op huaae • soUy-reekening met 34 proeento advans worden belast.

Ten wdken einde bet opperhoofd van het generaale soldy- comptoir word aanbevolen, ter observantie van het besluit rteeier tafel van den 2^^ April 1762, daar omtrent steeds de nodige voorziening te doen, dat de soldy-reekeniagen van de vertrekkende opper- en onder-chirurgyns niet worden afge« sloten, voor dat dezelve zyn beswaard met de gewoone belastingen weegens bet genotene aan gereedschappen uit den medicinalen winkd.

% 33. Alle de uit Neederland arrtveerende opper-chirurgyns zyn gehouden, aanstonds by hunne aankomst, hunne medicyn- kisten en gereedachappen, volgens besluit van den 23*^" Aagoatns 1780, aan' de administratevrs in den medicinaten

7Sa 1794. W. A. ALTING.

winkel te TerantwoordeD, oitgezoDderd die geeneo, dewAe jaariyks voor China aankomen, als welke sclieepeo honne uiedicynkisten, naar hel besluit tan den IS^** May 1778, aan boord moeten houden en niet van de scheepen mogen worden argeooraen.

Insgelyks sullen de medieynkisten van ieder scbip, bark of ander vaartuig, hier in Indiö varende, by retour direct door de opper- of ondermeesters, zo als voorwaards gerodd, ver- antwoord moeten worden; en telkens ieder kist door deo visitateur van de rheede, verzegeld, met 's Edelen Gompagnie's vaartuigen aan de wal onder de Waterpoort worden bezorgd.

§ 34. En dewyl ieder uitkomend Ghina's schip van het nodige door de hoeren en meesters word voorzien voor de geheele uil- en thuisreize en het nogtans gebeuren kan, dat zonmiige medicynen te kort komen of dat^de gereedachappeo voor de verdere reize niet voldoende of onbequaam geoordeeld worden, zo zal na de begeerte van hoogstdezelve, by brief van den 15^®<^ September 1777, den oppermeester aan deeze regeering schriftelyk verzoek moeten doen om de benodigde medicynen en gereedschappen en, deeze verstrekt zynde, zal copia van bet verzoekschrift na Neederland verzonden moeten worden, om aldaar volgens resolutie van den 16^° May 1778 door hem, oppermeester, te worden verantwoord.

§ 35. De by besluit van den 19^" Juny 1778 en 3«» July 1781 aan de Suratsche scheepen toegevoegde extra-verstrekking van medicynen aan de daar meede gaande inlandsche miUtaireo en voor de uit Suratte, gewóonlyk tot 100 koppen, met ieder schip gefiischt wordende Moorsche zeevarende zal voortaan geen gevolg meer hebben en niet meer mogen geschieden, uit hoofde de cathalogus van medicamenten voor zodanige scheepen, blykens § ^2 en de jongste bepaling van den 23**" November 1792, zeer aanzienlyk is vermeerdert en daar door tle bekrompenheid is weggenomen, dewelke voor dezen hj de oude cathalogus heeft plaats gevonden; ten ware op speciale ordonnantie van den heer Directeur Generaal.

§ 36. Insgelyks znllen geene extra-verstrdüungen van

1794 W. A. ALtlNÖ, 75S

medicynen voortaan gedaan worden aan militairen, dewelke na de builen-comptoiren worden gecomiDandeerl, zo als volgens besluit van den ^O*^** November 1769 altyd heeft plaats gehad, om reeden in de voorgaande § 55 gemeld, ten zy voor het meerde getal, boven de 100 koppen derscheeps- equipagie, waar op de cathalogassen voor groote scheepen en lange reisen zyn bepaald.

Ëo zal in zodanig geval op ordonnantie van den heer Diree^ leur Generaal de verstrekking geobservcert moeien worden aaD articolen volgens § 14 en daar van in quantiteit de helft, volgens het getal der koppen, by § 15 gespecificeert, oiu dat alleen voor de lieen-reise moet worden gereekend.

Maar, zo by aldien de scheepen met minder als 100 koppen bemand moglen zyn, zal dit minder getal gereekend moeten worden op de overgevoerd wordende militairen, tot 100 koppen toe, en zal ouder 100 koppen geen extra- verstrekking van medicynen mogen geschieden.

§ 37. Aan scheepen, die in de oost-mousson naar Java gaan en militairen naar derwaards overvoeren, zal op ordon- nantie van den heer Directeur Generaal aan medicynen extra verstrekt worden zodanige arlieulen, alleen geschikt voor het inwendig gebruik en volgens de bepaaling naar hel getal der koppen.

Zullende voorts de oost-mousson gereekend worden van primo May tot ultimo October.

Maar in do west-mousson, van primo November tot ultimo April, zal geene exlra verstrekking aan de naar Java over- gevoerl wordende militairen mogen geschieden, om dat door- gaans de scheepen spoedig overzyn, ten zy het getal boven de 30 koppen op ieder schip beloopt; zullende als dan de helft der zo evengemelde verstrekking moeten gedaaan worden, almeede op ordonnantie van den heer Directeur Generaal.

§ 38. De ordonnantiên van de naar de buiten-comptoiren gecommandeert wordende militairen, voor welke extra-verstrek- kingen van medicynen moeien gedaan worden, zullen door den guamisoen-schryver vropgtydig worden opgemaakt, met

*f54 ^7**- W. A ALTINÓ.

byvoegiDg van bel gelal der koppen en met wdke bodea» xf Ca vertikken sUan, miisgaders dai de verstrekkiBg zal geschiedeo voigens reglemanl, om zodanig door de administratenfs ter teekeotng aan Am beer Directeur Generaal te worden benor^d.

Op welke ordonnantie voorts door de adnunistrateun in den medicinalen winkel in dorso de verstrekte articulen ven medicynen met derzelver quantiteiten bascbrèeven endoorden opper- of ondermeesler voor den ontvangst ondertekend moeten werden.

§ 39. Aan den opper-ebirargyn ten eilande Onraai sal voor het verband en ten dienste der ligte impotenten ddaar om de zes maanden moeten worden verstrekt alle zodanige articulen, ais by besluit der hoge regeering sidi dato 4 October t791 bepaidd zyn^ te weten:

«33

2 Cortex Pemviani,

1 Emplaslr. Diachylon Compositum,

1 — Diapalmae,

— 8 — Flores Ghamomill. Roman. ^ — g — — Sambnci,

•^—8 — Gonnni Gamphorae Cradi,

— 1 — Liquor Anod. Mio. Hoffmani,

4 Mercur. Praecipitat. Rubr.»

2 — Sublimat. Corrosivi,

— — 4 Hineral. Vilriolum Album,

— 4 — Radix Hypeeacnanbae,

— 4 — ._ Jalappae, ~ 8 — — Rhei,

— 1 — Sal Absitttbii,

2 — Gremor Tartari,

j — piitri Depurat.

1 Spirit. NitrI Dolcis,

2 Ung». Album Gamphoratum,

2 — Basilicum,

2 — DigestiTum,

3 p' Linnen Guinees.

W. A. ALTINQ. 7^8

Eb aal gedagte oppermeester uit dien hoofile geene andere verstrekking vaa medioyneo genieten en het dland Onrugt van de bepaling by § 14 en 16 nitgezondert Uyven.

§ 40. By besluit van den 19 April 1795 verslaan zynde:

1^ voor de verstrekking van medicynen aan de hospitaalen

op Amboioa, Banda, Ternaten, Macasser en Malacca te

sleUen een gelyke som en daar voor te bepaalen Vf^

stoivers per kop;

i® om aan ieder der hospitaliers wyders jaarlyks nog eenige

medieynen teegens inkoopsprys af te geeven boven de

epgemelde verstrekking, bereekend op 2^3 stuivers Nee-

derlandsch geld per kop 's daags, na mate van het getal

impolenlen, die gewooiilyk in de hospitaalen leggen;

zaüen de administrateurs in den medicinakm winkel, ten op-

zigte van het tweede of laatste poinct, de daar op gegronde

eisscheo van de hospitaliers echter niet vermogen te voldoen

zoadar vooraf gemunicert te worden met een besluit van de

hoge regeering, om het misbruik daar in voor te komen.

§ 41. Wordende wyders het voorschreeven tweede poinct by § 40 ia zo verre gealtereerd, dat het zelve niet appKealiel zal worden gemaakt op de hospitalieren van de respective gouvernementen, die te gelyk opper-chirurgyns van het kasteel zyn, om dat aan dezelve jaarlyks voor ieder Europees 4 stuivers en voor ieder inlander 2 stuivers 'smaands aan medicynen van bier ^rs trekt word, buiten de 27, stuivers daags per kop, die zy van de Compagnie genieten voor medi- camenten voor ieder der in het hospitaal leggende zieken en hunne patiënten in het hospitaal zelfs kunnen cureeren.

§ 42. Afzonderlyk en alleen ten opzigte der verstrekking vao medkyiieii aan de buiten-comptoiren blyft standhouden het by besluit van den27'^'^"July 1790 gerenoveerde reglement op de verstrekking der medicynen van den 51'^° July 17K5, met de gemaakte alteratie op den S?^^** September 1765, om nameiillyk voor ieder aldaar bescheiden zynde Europees voor 4 stniveFt en voor ieder inlander voor S stuivers ^smaands aan medicynen te doen verstrekken; en voor wdk bedraagen

756 1794. W. A. ALTIHÓ.

by nader beslaii van den lO^^^^ January 1799 de respeetire opperchimrgyna op de buiten-comptoiren gequalifioeert zyn om de eisschen zodanig in ie riglen» dat daarop de noodiakdykste en voor de manschappen naar de plaatselyke gesteldheid meest nuttigste middelen gevraagd worden.

Wordende de administrateurs in den medicinalen winkel alhier de novo aanbevolen dezelve zo na mogelyk te voUoeo, mifó echter in 't oog gehouden word» dat het bedragen in gdde de gemelde vastgestelde be|)aaling niet te boven gaat.

§ 43. Ook zal geen linnen naar de buiten-comptoiren op den medicinalen eiscb verstrekt mogen worden, uitgezondert naar Japan.

§ 44. By het inpakken van medicyn^ naar de boiteo- comptoiren zullen telkens de capilains van de scheepen, waar nieede de medicpen worden afgezonden, praesent moeten zp om te zien, dat alles beiioorlyk word ingepakt, de glaasenen flessen wel zyn gecouditioneert en toegebonden, blyvende voor het overige de qoantiteiten en qualitdten voor de ver- antwoording van de administrateurs; en zullen telkens de capilains op het afpakbriefje meede moeten teekenen, dat in hunne praesentic de goederen zyn ingepakt en dat zy gezien hebben niels gebrodcen of beschadigt daar by te hebben ontwaard.

Maar in cas van articulen, die in groote quanliteiten wordoi verzonden en ieder articul alleen ia een aparte kast wond afgepakt, zullen dezelven aan de capitains moeten worden toegewogen en in hunne praesentie de kassen moeten wordea digt gemaakt; zullende de capitains almeede de afpak-brieijes moeten leekenen, dat in hunne praesentie de in de kast af- gepakte quantiteit aan bun is toegewogen, zonder kornis te hebben van de qualileit.

§ 45. Van alle afpak-briefjes van medicynen, die naar de buiten-comploiren worden verzonden, zullen twee eensluidende door de beide administrateurs, de ordinaire geoommitteerdens en den capitain van het schip» waar in de kassen met medi- cynen worden gelaaden, geleekend moeten worden; waarvan

W. A. ALtiNQ. iZ^

een io de medicinale winkel moet worden bewaard en een in het afgaande factuur-boek by ieder factuur moet worden geannexeerd, ten einde by avaryen of voorgegeevene be vondene min wigten ter l)eter verantwoording te kunnen strekken.

§ 46. Van alle raedicinalia, die voor den medicinalen winkel alhier, zo uit het vaderland, aLs van de buiten-comptoiren worden aangebragt, zullen aan de scheeps-overheeden geene procento's worden te goedgeilaan; ook niet van die, welke van hier naar de buiten-comptoiren gezonden en aldaar ont- acbeept worden.

§ 47. Vitriol-olie en aqua-forlis zullen telkens in aparte kassen alleen moeten worden afgepakt, op de kast daidelyk besehreeven, wat daar in is, met byvoeging om agter op het halve dek wel gesecureert te worden.

§ 48. Wanneer uit het vaderland of van de buiten- comptoiren kassen met medicynen worden aangebragt, die beschadigd of in stukken, dan wel opengebrooken bevonden worden, zullen dezelve niet mogen worden geopend, dan in praesentie van den eersten opperkoopman des kasteels, wien de ontvangst aangaat, en in praesentie van den capitain van het schip, waar mede de kassen zyn aangebragt; zullende zo wel den gedagten koopman als den capitain in diergelyke gevallen by het berigt van de uitgeleeverde lading voor de affirmatie, hoe de kassen gesteld waaren, moeten teekenen.

S 49. Geene kassen en baaien met medicinalia zullen by aanbreng mogen geopend worden en ontpakt, dan in praesentie van den capitain van het schip; en wanneer by opening of ontpakking ontdekt word, dat het een of ander is gebrooken, liedurven of beschadigt, zal aanstonds, zonder met het ontpakken voort te vaaren, den eersten opperkoopman des kasteels daar by geroepen worden om in perzoon daar van oculaire inspectie te neemen; waar van wyders by het berigt van de uitgeleeverde lading speciaal moet worden mentie gemaakt en door den eersten opperkoopman, benevens den capitain, voor de affirmatie moeten worden onderteekend, zullende anders geen geloof,

iSS ï^d"^- W. A. ALTlNd.

ZO ten opzigte van dit, als het vorenslaande artical 48 gesbgen worden en alle schaade en miowigteD» daar ait voortkoiueiMie, blyren voor reekening van de administrateurs.

% KO. Wanneer avarye, schaade» bederf of minwigt, zo wel aan kassen op zicbzelven, als op de articaleo, flessen eo potten» daar in afgepakt» by den ontvangst bevonden wordeo, zal daar van by het berigt der uitgeleverde lading de wee- zentlyke of praesumtive oorzaaken moeten worden bdeod gesteld.

§ SI. Alle berigten van de uitgdeeverde lading moden worden onderteekend door beide de administrateurs» de twee ordinaire gecommitteerdens en den capilain van het schip. voor de uitleevering, onder praesentatie van eede.

§ K2. Scheepen» die ten oorlog uitgerust of gearmeerd worden en uit dien hoofde met meerder linnen» bloedstelpende middelen en eenige articulen dienen voorzien te zyn, de- welke op de ordinaire cathalogus of te weinig» dan wel in het geheel niet bepaald zyn» zo zal by zodanige geiee genheid» wanneer door den heer Directeur Generaal eeo ordonnantie voor een gearmeerd of ten oorlog uitgerust schip speciaal word verleend» ieder cathalogus vermeeiderd worden na rato van de manschappen met de volgende arti- culen» als:

voor 100 koppen:

gedurende de geheele expeditie: 1 8 Alcohol. Vini» vel arak»

1 » Bovist»

4 » Cortex Peruviani»

2 » Gummi Gamphorae Grudi» 74 » Opium Grudi»

1 S Liquor Stipticus Lovii»

1 fi Sali Ammoniaci» Va » Spongiae Marinae»

2 • Tincturae Alofis & Myrrhae, 1 p' Guinees gemeen geMeekl.

W. A. ALtlMQ.

9SÓ

Ën xal wyders verstrekt moetea worden:

met 400 a 450 koppen voor 8 maanden de bepaling by § d4

1 — i

1 — ï

• 6 . V« ■

» —

1 — 1

► — 1

   4       »      de       >

'23

— 1

1 — 1

3 > » .

.22

» — 1

— >

   t   maand  »       >

.2»

300<

iS50 >

  8  maaoden  *|^      >

.24

1 — i

1 — 1

• Ka6

1 de >

23

ti4

► — ■

i — 1

• 3»4

» » 1

.22

► — 1

. 1»2

1 » 1

2K

200i

»20S >

. 7.8

t » 1

• 23

► — 1

1 — J

• S»6

• » 1

.22

1 — 1

► — 1

• 3>4

» » 1

.2V

```
— 1 
```

— 1

1>2

• •/» "

.25

» IBOi

»180 1

. 7.8

• •/« ■

• 23

► — j

» — 1

• B»6

. de >

.22

1 — i

» — 1

• 3.4

» »

.25

1 — 1

1.2 >

1 »

• 25

100 1

»103 >

7*8

» » 1

• 22

K 1

» — j

S»6

• 7» ■

.22

• — 1

► — 1

3.4 >

 de      >

• 2S

» — 1

1 — 1

l.S

• 74 "

.25

• N

» 80i

»100 >

' 74 "

.25

1 — ]

» — 1

. de '

• 26

1 ^^i

► — 1

1 * I

»26

» — j

• — 1

• 1 maand % •

• 26

x: e

1 50i

» — 1

) 4oiaandende >

.26

• — i

» — i

. 3 . V* •

.26

1 — «

— 1

.2.7,"

.26

» — I

1 — 1

» 1 maand V4 '

26

» 30>

i 40

• 3a 4 maanden Vi *

• 26

§ K3. Alle sclieikandige liereidingen od Ie zamen gesteMe

genees-middelen of de zogeDaamde chemicalia en coniposila

moeien in 's Edele Gompagnio's laboratorium, volgens besluit

nn den 7®" Maart 1794, alhier vervaardigd worden volgens

de }

fwm

schrift<

m in de

pharii

aaco|ioea W

'«irteuibergi

ca en

oMet

9tO 1794. W. A. ALYlNd.

dit apothekers-boek in den medieinaleu winkel bly ven standhouden, tot dat de heeren en meesters een ander pbarroaoopoea of dispensatorium voor Batavia en inzonderheid voor den medi- einalen winkel zullen hebben geordonneerd

§ 54. De zes maandelyksche afschryvingen Tan de simplicia, dewelke tot het aanmaken van de composita verbruikt wordeo, zullen derhalven tot zo lange, volgens de voorschreeven phar- macopoea, telkens moeten worden afgeschreeven ; en zaldeeze aiscbryving niel mogen geschieden, dan op speciale ordonnantie van den heer Directeur Generaal, len welken einde aan hoogst- denzelven telkens een specifieke lyst moet worden overge- geeven van alle articulen met derzeWer quantiteiten. met byvoeging en aantoning, welke composita en tot welke schei- kundige bereidingen de simplicia zyn verbruikt.

§ 55. Ook zal eene aparte specificatie-reekening of te zamentrekking voor de verbruikte simplicia tot het aanmaken van de composita gehouden moeten worden, waar by mei een opslag van hel oog kan worden gezien de namen eo boeveelheid der aangemaakte composita, mitsgaders die van de simplicia, in quantileit en zoorten, daar toe verbruikt, alles volgens een hier agter gevoegd exempel.

Welke specificatie met het journaal en grootboek van den medJcinalen winkel en tevens met de aan den heer Directeur Generaal gepresenteerd wordende lyst, by § 54 gemeM, moet overeenstemmen -en accordeeren, om door de conrrontisten van de Bataviasclie administratie-boeken teegens de boden Ie kunnen worden geconfronteerd.

§ 56. En dewyl het beboorlyk te zaamenstellen der com- posita volgens de vastgestelde rigtsnoer en dat de daar toe benodigd geweest zynde simplicia werkelyk ten gemelden einde worden verbruikt, van zeer groot en gèwigtig belang is, zo zal, om daar in te voorzien en alle frauduleuse handel- wyze te weeren, den eersten Gompagnie's apotbeker, als tevens lalmranl zynde, gehouden weesen jaarlyks onder ultimo Augustus in Rade van Indifi onder eede te ver- klaren^ dat by in deeze in alles na hei voorschrift van het

17d4. W. A. ALTINQ. 741

apothekenboek» in den medicinalen winkel berustende» beeft te werk gegaan.

§ B7. In zelvenroegen zullen jaarlyks beide de administra* teurs den eed moeten afleggen, dat zy geene inkopen, nog van medicynen of gereedschappen, linnen, etc. van de respective chirurgyns, opper- of onder-meesters der vaste posten of schee- pen, dan wel van andere perzonen hebben gedaan; ook dat zy geene artzenyen, gereedschappen, etc. of andere goederen, in hunne administratie gevonden wordende, hebben verkogt, verzonden of op eenige andere wyze veralieneert, mitsgadeis dat met bun voorweeten geen bedrog in het bereiden van de te zamengestelde geneesmiddelen is gepleegd; voorts, dat zy zich zuiver kennen van de zodanige te kortkomingen, dewelke by de zes maandelyksche te doene generale opnoemen op de drogeryen, kruiden, wortelen, bloemen, zaaden en op de natte waaren mogten worden bevonden; en voorts 's Edele Gompag* nie's meeste intrest behartigd en na mogelykbeid bevordert hebben.

§ 58. Na praestatie van gemelden eed door beide de ad- ministrateurs, als meede door de gecommitteerdens, weegens trouwe behandeling en zuivere opgave van den generalen opneem zal door den beer directeur generaal, na voorafgaand besluit van hunne boog Edelheden, qualificalie worden ver^ leend om de by den opneem te min bevondene drogeryen, kruiden, wortelen, bloemen en zaden, mitsgaders natte waaren, pleisters en zalven by de boeken te mogen afschryven; bly- vende daar van egter uitgezondert alle de stuk-goederen, be- staande in aarde-, boute- koopere-, glaase- en yzer- werken en gereedschappen, die gebroken of onbequaam geraakt zyn, de- welke by eene aparte lyst aan den heer directeur generaal alle zes maanden specifiek zullen moeten worden opgegeven, met verzoek om in bet ambagtsquartier ter verdere disposi- tie overgebragt en aldaar verantwoord te worden.

% B9. By bet rapport van ieder generalen opneem zal in les colommen speciaal worden aangetoond, als: in de i'^ colou), de waare restanten volgens de boeken.

74S I^M- W. A. ALTtflQ.

ii de 1^ eekmiy het geev by den opneem is bevoiideD,

• » 3^ en 4^^ colom het geen te kort is befoadea» met het bedragen aan gelde,

in de S'* en 6^ colom het geen over ia beTooden met de geld-somma, met byvoeging van de reedenen i^ler ieder articul, waar door het overbevondene en de minderheid is veroorzaakt.

§ 60. Voorlaan zullen geene twee ordinaire gecommitleer- dens in den medicinalen winkel meer apart bescheideo weeKo. maar zuUen in derzelver plaats als ordinaire geoommitteerdeas worden g'emploieert de eerste en tweede apotheker, alzo deeze den ontvangst en afscheep, item de verstrekking dirigeeren, altoos present zyn en, de dagelyksche toegang (ot de aan han toevertrouwde goederen hebbende, dierhalven van alles kennisse dragen en om die reedenen dan ook zullen worden respon- sabel gehouden, wanneer van het een of ander reekensebp mogte worden gevraagd.

§61. Dog ingevallen oliteilen van fyne speceryen gestodct worden, bet welk zeldzaam voorkomt, zullen daar loe expres door den heer Directeur Generaal twee opper-chimrgyns van de hoofdposten, na hoogstdeszelfs goedvinden, worden gecom- nntteerd.

§ 62. De in hel hboralorium vervaardigd wordende ebi- micalia en composita zullen moeten beswaard worden met hel daar toe verbruikte hout en kooien, welke maaodelyks daar loe uit het ainbagls-quartier worden verstrekt.

§ 63. Aan den eersten administrateur incumbeert afzoo- derlyk bet op- en toezigt over het laboratorium, — en den tweeden administrateur, als tevens boekhouder zynde, bet houden en verantwoorden van de boeken.

§ 64. In cas van overlyden van een der administrateors zal de andere oogenblikkelyk daar van raport doen aan deo Directeur Generaal en de sleutels van het pakhuis aan hoogst- denzelven presenteeren en wyders daar om trend order ver- zoeken.

§ 6é. By overneem van de administratie zal by hel dm

W. A. ALTINQ.

743

an te doene rapport telkens moeten worden mentie gemaakt, )t de oterneemer of aangekomene administrateur deeze in- niclie heeft ontvangen, ten einde van hel een en ander eene ignorantie te kunnen praetendeeren. § 66. Aan de dragonder lyfwagt van zyn hoogEdelheid 3 aan ieder bataillon zal, ter conservatie van *s volks gezond- eid, alle maanden, aan ieder een lialve legger arak, op bittere ruiden getrokken, uit den medicinalen winkel verstrekt worden, /aar Toor de administrateurs in gemelden winkel zullen ge- ieten nl' 10 van ieder legger uit 's Edele Compagnie's assa voor de daar toe gebruikte bittere kruiden. § 67. Zullende voorts uit deeze instructie aan dk, wien et byzonder aangaat, een gedrukt extract ter zyner infor- natie woi-den afgegeeven, als: een extract van § 14, liS en 16 aan de chirurgyn-majors,

en aan alle de respeclive opper-chirurgyns van de hier onderhorige hoofd-en buiten-posten; van § 17, 18 en 19, aan den stads-chirurgyn ; van § 20 aan de op verafgeleegene veld-schans- seu leggende chirurgyns, namentlyk Tandjong- poera. Tangerang en Buitenzorg; van § 30, 33, 34, 35, 36, 37 en 38 aan het hoofd van de chirurgie;

van § 32, 38 en 60 aan het opperhoofd van het generale soldy-coniptoir; van § 38 aan den guarnisoen-schry ver ; van § 39 aan den opper-chirurgyn ten eilande Onrust ;

van S 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50 en 51 aan

den commandeur en opper-equipagemeester;

van § 54, 56, 69, 62 en 66 aan de confron-

tisten der Bataviasche administratie-boeken, en

van $ 12 aan den stads-apotheker.

S 68. Eindelyk zal alle zes maanden, als met ultimo

February en ultimo Augustus, door de administrateurs in den

medieiBaieii winkel aan den heer Directeur Generaal moeten

744 1704. W. A. ALTINQ,

worden overgegeeven eene lyste specifiek van de gedane ler- strekkingen van medicynen aan de beide batailloos en aan de hoofd- en buiten-posten, in zo verre, dat maar alleen daar by speciaal word aangetoond, by ieder bataillon en post, het opgegevene getal der koppen en bet bedragen in gelde voor de daar voor genotene verstrekkingen aan medicynen,by§14 bepaald, zonder de ongelden, als welke by ieder postbinnea's lyns moeten worden gesteki.

Waar by op gedagte lyst zal moeten blyken hel speciGek getal, zo van de Europeezen, als van de inlanders, of scbooo daar omtrend geen onderscheid in de bepaalde verstrekkiAg v?ord gemaakt.

Niet minder dan negen catalogi van medicamenten, waar- naar in het reglement telkens verwezen wordt, doch wdkete omvangrijk zijn om in dit werk op te nemen, zijn als bij- lagen aan dit reglement toegevoegd, als mede een «berigt •voor de zeevarende der kleine vaart, op wat wyie de «gezondheid te bewaaren en de ziektens en gebreken te «herstellen zyn", — een zoogenaamd papieren docter.

Zie ook 22 Augustus 1799 en 18 April 1800.

Junij Ongangbaar verklaring van gouden^ ^quart T^Crimcamsche ropyen".

Redenen voor deezen maatregel zijn niet opgegeven. — Zie bij 2/6 December 1782.

De inwisseling werd opgedragen »aan een door den beer president van het collegie van Scheepenen te benoemen com- missie van twee leeden uit dat college, behoorlyk geadjuDgeerd, welke ten dien einde dagelyks (des Zondags en 's Maandags uitgezonderd) 's morgens van 8 tot 11 uuren zullen moeten vaceeren op het stadshuis, ten overstaan van den balliuw en den essayeur, van Halem, zullende alle voorsz. goude Grimcamsebe quart ropyen, welke 3^4 stuiver en meerder gewigt hd)ben, moeten worden ingewissdt tegens de gestelde cours van twee

W. A. ALTINQ. 74K

ryksdaalders» dog daar en tegen voor die, welke minder in gewigt worden bevonden, worden ailgekeerl 20 stuivers zilver geld voor ieder stuiver goud gewigt ; en wyders den heer Raad ordinair Siberg. ais waarneeinende het ampt van Directeur Generaal, te verzoeken en quaiificeeren de tot die verruyling benodigde contanten uit Comp* cassa te verstrekken".

l^- Junij. Uitschrijving eener prijsvraag over de mid' delen ter verbetenng van den gezondheids-toestand te Batavia.

In overweging genomen zynde het verzoek, door Scheepenen der stad Batavia aan de hoge regeering deeser lande gedaan, ter erlanging van qualificalie om allen en een iegelyk onder het uilloven eener eere prys ter waarde van 1000 rd'byeen publieke uitscliryving te animeeren tot het suppedileeren hunner consideratiên over de ongezondheid van Batavia en welke mid- delen de beste zyn, die aangewent zouden konncn worden om de oorzaaken daarvan, zoveel immers doenelyk zy, weg te neemen, waar omtrend welgemelde regeering de dispositie aan heeren Commissarissen Generaal gedefereert heeft gelaten, zo is, nadien dit middel zeer geschikt schynt te weesen ter bekoiuing der gevoelens van deskundige lieden over dit aangelegen onder- werp, goedgevonden en verstaan de hooge regeering van Tndié te quaiificeeren zodanig een uitscliryving in haare naame te laaten gevolg neemen en daarby aan degeene, die bevonden zal worden de voorschreeven vraag aan Scheepenen deeser steede uilerlyk in den tyd van vier maanden het meest vol- doende beantwoonl te hebben, toe te zeggen een premie van een duizend rd* uit het capitaal der stads kassa, hetzy in geld of gelds waarde, naar de verkicsing van den genieter.

10 Junij. Instructie voor den opper-chirurgijn van het hospilaal'Schip ter recde Batavia.

Ten einde op dat schip geregelde conduites in het huis- houdelyke worden gehouden en de lyderen een goede en

746 1794. W. A. ALTINQ.

trouwhartige behandeling genieten, zal het volgende moeten worden geobseryeert.

Art. 1. De opper-chirurgyn zal geheel verand woordelyk zyn voor de verstrekking van spyze, medicynen, Ueeding tn beddegoed en zal dus alleen de beheering over de zich daar op bevindende zieken hebben.

Art. S. De verstrekking van randzoeoen zal op dndfde wys plaats hebl)en, als voor het builen-hospitaal is bepaald, met dit onderscheid, dat zodanige randsoenen op het hospitaal- schip zullen moeten worden ontvangen overeenkomstig deraelver ordonnantien, zonder dat het immer gepermitteerd zal zya daar van iels in de onderscheidene adniinistratien als reslant te laaten verblyven of daar voor eenig geld in de plaats te neemen, waaromme de opper-chirurgyn, telkens by het ont- vangen van de randsoenen, onder praesentalie van eede lal moeten verklaaren, dat de verstrekkingen hem wel en deugdzaam aan boord zyn bezorgd.

Art. 3. De opper-chirurgyn zal ook niet vermogen vao die randsoenen eenig ander gebruik te maaken, danhetgeene hy voor het huishoudelyke van het hospitaals-schip benodigd is, zonder dal hy zal vermogen eenige vivres te verkopen, wegschenken of, onder wat benaming ook, van boord aEscheepen ; edoch de restanten zullen ten zynen profyte komen, mits dezelve by zyqe verantwoording worden opgegeeven, als wanneer hem, in plaats van de bepaalde randsoenen, daar voor oonlanten tegens Gompagnie's inkoops-prys zullen worden te goed gedaan en die vivres daar door weder als op nieuw ontvangeo zullen worden aangemerkt.

Art. 4. Ten einde de opper-chirurgyn in staat te stellen, dat hy zyne lyderen van de nodige ververssing en verkwik- kingen kan voorzien en teffens om goede en deugdzaame medicamenten aan zieken toe te dienen, zoo zal hy voor ieder zieke daags genieten 9 stuivers, mits het getal niet boven de 100 kop|>eii komt te belopen, zullende aan hem voor ieder kop, die dit getal roogte surpasseeren, alleenlyk 7 stuivers

vprden te goed gedaan, waar voor hy hen, evenab de overige,

W. A. ALTING. 747

bet benodigd onderhoud, ververssing en medicynen zal moeten ferstrekken.

Art. 5. Daar hel ten uitersten nodig is, dat de zieken van goede en deugdzame medicynen worden voorzien, zullen dezelve aan den opper-chirurgyn uit den medicinalen winkel tegens inkoops-prys op ordonnantie van den heer Directeur Generaal worden afgegeeven, van welkers gebruik hy eene praecise aanteekening zal houden en by zyn journaal moeien bekend slellen, tol wat einde en aan wie zyner lyderen dezelve zyn toegediend; terwyl hy gehouden zal weezen om, des noods met eede, Ie veriGeeren, dat alle zodanige medicamenten, als aan hem nit den medicinalen winkel zullen worden afgegeeven, waarlyk tot gebruik der zieken op het hospitaals-schip zyn verstrekt.

Art. 6. In zelvervoegen zal aan den opper-cliirurgyn ter zyner verantwoording worden afgegeeven een toereikend getal hembden, broeken, deekens, kussens, etc. om door hem na benodigdheid zyner zieken Ie worden uitgedeeld, waar van een exacte aanteekening zal moeten worden gehouden en by een weekelyks rapport zal moeten wordea genoteerd, aan wie dezelve zyn verstrekt (overeenkomstig het model rapport), terwyl hy alverder verpligt zal weezen de onbruikbaare goederen der lyders op een byzondere plaats te doen bergen om, wanneer de zieken het schip verlaaten, dezelve aan haar weeder te doen geworden of, wanneer zodanige kleederen of beddegoed toebehoord hebben aan lyders, die aan epaedimique ziektens zyn overleeden, by verschyning der inspecteurs en met baar goedvinden overboord te word geworpen.

Art. 7. Aan den opper-chirurgyn zal worden toegevoegd ter zyner adsisteiitie:

2 ondermeesters,

1 kok,

1 koksmaat,

2 zieken-vaders (NB. die by een groot aantal zieken worden vermeerdert),

9 Mooren om op de schuit te roeyen,

748 1794. W. A. ALTINQ.

1 Europeesche quartiermeester,

8 slaaven jongens tot oppassing der zieken, schoooboudeii van het schip en het geene, waar toe zy verder benodigt zyn.

Art. 8. De schuit, die aan het hoepiiaals-schip geaflecteerd zal hlyven, zal altoos in gereedheid moeten zyn om, zo ras één der ter rheede leggende scheepen met het beyasen ?ao e«n blaauwe geus van de hezaans-roe sein doet zieken aan boord te hebben, dezelve zonder uitstel af te haaien en aan boord van het hospiiaals-schip over (e brengen; doch hy aankomst van scheepen uit Neederland zullen de zieken, welke zich op die tyd aan boord bevinden en die by examinatie van den visitateur van de rheede waarlyk ziek bevonden worden, niet naar bet hospilaals-schip, maar direct naar het buiten-hospitaal getrans- porteerd moeten worden, in zo verre namenüyk ak honoe gesteldheid dat transport mogelyk zal maken, alzo dezelve by het tegendeel naar het hospitaals-schip zullen moeten worden overgebragt.

Art. 9. Ten einde over het hospitaals-schip een goed en behoorlyk toezigt worde gehouden, word aan den buiten- regenten van de Bataviasche hospitaalen en wel in het byzonder aan den commandeur en opper-equipagemeester in zyn qualiteit als regent, de zorge desweegens ten ernstigsten aanbevolen, gelyk de visitateur van de rheede gehouden zal zyn eenmaal per week of uitlerlyk om de 14 dagen zich aan boord van het hospitaals-schip te begeeven en aldaar nauwkeurig op te neemen, of zich op het zelve alles in orde bevind.

Art. 10. De zieken, die zich op het hospitaals-schip bevinden, zullen aldaar niet langer dan 14 dagen of uitterlyk eene maand mogen werden aangehouden, wanneer dezelve na bet buiten-hospitaal zullen moeten worden verzonden, mits daar toe transportabel zynde.

Art. 11. Om de acht of op zyn meeste 14 dagen zal 'er een uitraonslertng plaats hebben van zodanige reconvalescenten, als zich bekwaam bevinden om lot het nodige acheeps-werk geêniploieert te kunnen worden ; en om geeoe reedenen, b^e-

1^94. W. A. ALtiNd. Itó

geDaamd, zal aan dezelve een langer ver blyf worden toegestaan, als Yoistrekt noodzaakelyk zal worden geoordeeld.

Art. 12. De opper-chirurgyn zal gehouden zyn ieder Maandach in de week aan den heer eersten buiten-regenl der hospitaalen een schriftelyk rapport in te leeveren, waar by praecies zal moeten worden vertoond al het geen, wal in de vorige week zal zyn voorgevallen, welke zieken en van wat schip op het hospitaals-schip zullen zyn ingekomen, als meede van die geene, die aldaar noch verbleeven zyn.

Art. 13. De opper-chirurgyn zal daarom verplicht zyn, niet alleen een nauwkeurige aanteekening te houden van den dacb, wanneer ieder zieke zal zyn aan boord gekomen of weeder afgescheept is geworden, dan wel overleeden is, maar ook daarvan een accuraat inkomend en uitgaand notitie- zo wel als dood-boek, dagelyks effen gesteld, moeten houden met distincte bekendstelling der naamen, geboorte-plaats, qualiteit, en wat jaar en met welke bodem, doch ook in het hyzonder van welke 8chee|ien of vaartuigen als impotent gekomen zyn, zullende die notitie- en dood-boekjes binnen de tien dagen moeten bezorgd worden aan de bediendens van bet soldy- oomptoir te Batavia.

Art. 14. Behalven die nolitie- en dood-boekjes zullen, des doenlyk, dagelyks en anders zo dikwyis het met mogelykbeid geschieden kan, aan de gedagle soldy-bediendens moeten be- zorgd worden een aocnraate opgave en naamrol van de per- loonen, die afgegaan of den vorigen dach als impotent aangekomen zyn, op dat de soldy-bediendens praecies met den 10", SU" en ultimo van ieiler maand altoos effene en compleete narichten erlangen.

Art. 15. De opper-chirurgyn zal nimmer mogen toestaan, dat eenige van 's Compagiiie*s, noch veel minder particuliere goederen ter berging in het hospitaals-schip worden over- genomen, dan op een schriftelyke ordre van den heer Directeur Generaal; en wanneer bevonden mogt worden, dat daar tegens zal weezen gebandelt, zo zal hy daar over ten strengsten worden gecorrigeert en direct tot matroos weezen gedegradeert.

iJi^ 1764. W. A. ALtmd.

Art. 16. Daar de bc»le inrichlingeo ier bemkkig van liet bedoelde oogmerk meeal geheel afbangende zyn vao de trouw en eerlykheid van den geenen, aan wien de maneaoee van auiaken en het toeverzigt i& aanbevolen, en daar by deese inrigting alleziuts is in bet oog gebonden om aan den op bet bospitaalfl-scbip bescheiden opperchirurgyn een ordentdfk middel van bestaan toe te voegen, zonder dat hy dit ten nadede van nooddruftige lyderen zal behoeven te zoeken, zo zal hy daarom ook verpligt en gehouden zyn jaarlyks in de verga dering van de hoge regeering van Neederlandsch-Indien met een plegligen eed te moeten verklaaren, dat hy in het doeo der benodigde verstrekking en in het toedienen van gepaste geneesmiddelen, als meede in de behandeling en oppassing der zieken, in gemoede en na beste kennisse is te werk gegaan en voor het een en ander niet meerd^nr heeft genoten, dan wat by daarvoor, als wezendlyk benodigd, beeft opgebragt

Art. 17. Den opper-chimrgyn zat tot meerdere aanmoediging de rang hebben naast de chirurgyns der hoofdposten, met de gage van f KO ter maand en hy zal, een tyd van drie jaareo op het hospitaals-fichip bescheiden geweest zynde, byvacatiire van een der hoofd-posten, by praeferentie voor een ander daar toe in aanmerking genomen worden.

Art. 18. Op het hospitaalsHBcbip zal, behalven den qiper- cbinirgyn en de by art. 7 vermelde mindere dienaar», bescheiden zyn een deks-officier mei de rang van soas-lieuleoaat ter zee, wiens werk alleen zal zyn het schip schoon te bondea en om des noods een anker te kunnen laten toegaan, zullende hy voor het overige geene de minste verantwoording bebbea en dus aan den opper-chirurgyn gesubordineert weezen.

14 Junij. Bepaling^ ciol, t» afwachting eener algemeene regeling van de vaart en handel op en langs Java^ T^eene nuttige uitvoer naar den overwiU** toegestaan werd^ »ita voldoening of verzdtering van Compag' j^nie's en Batavia's benodigtheid'\

17Ö4. W. A. ALtlNÓ. fül

!li^. Toelichting tol het bepaalde op ii^^ 1793 nopens den verkoop en uitvoer van suiker en arak.

CommissarisseD-Generaal besloten: » op het geavaoceerde, dat de uitgegeeveu vryheid aan particulieren by het biljet van den ly^ September 1793 om, met uiisiutting van den com- mandeur en opper-equipagiemeester, nevens den sabandhaar en licentmeester, met vreemde Europeesen te mogen handel dryyen, wel alleen aan de suikermolenaars en araks branders Ls verleent, dog alle ingezeetenen daar ond«r tacile beprepen zyn geweest en daarvan sedert ook gebruik gemaakt hebben, als zeer noodzakelyk aan te merken, dat de gemeente, ter voor- koming van abusive begrippen, die deswegens zouden konneii ontstaan, tot elucidatie van- het voorsch reeven biljet worde geinfonneert, dat niet alleen de suikermolenaars en araks branders, maar alle Conipagnie's ingezeetenen van de voorzegde vryheid gebruik mogen maaken, en over zulks de hooge regeering op haare gedaane voordragt te qualificeeren tol het geeven van die informatie aan het publiek".

Zie ook 26 Mei 1797.

17 Junij. Vermetiwing van de i^ordre der voorbiddinge*\ vastgestdd op 12 December 1793.

Deze vernieuwing geschiedde »op speciale aanscbrping van •Hunne Hoog-Edelheeden, de heeren Commissarissen Generaar*'

20 Jang. Maatregelen ter voorkoming van verschilleti, wat de restanten betrof, tusschen de boeken en den •opneem**.

Ter voorkoming van de steeds plaats hebbende verschillen

der 'restanten tusschen de boeken en den opneem is verstaan:

1® de boekhouders der respeclive administralièn te qualificeeren

om provisioneel onder ultimo February en ultimo Augustus

in- en af te schryven de bevondene minder ofmeerder-

heeden op de uytgdeeverde ladingen, waar omtrend in

^52 17Ó4. W. A. ALtiNd.

die tusschentjrd van herigl gediend is, en zulks op naëer approbatie ; 2® een iedcr« die het aangaat, te gelasten om by de ses maan- deiykse rapporten van den opneem bekend te stdlen de parthyen, die ree<ls by de boeken volgens Gictuur ingenomeo, dog oyt de 8chee|ien nog niet ontlosl of door de adminis- Iraleurs ais dan nog niet ontfangen zyn, opdat zaikskan dienen tot elucidatie der confrontisten by confrontatie van voorsz. restanten volgens de boeken tegens den opneem.

28 Junij. Afvordering van pajriereti van cammandanieu van vreemde scltepen.

Dewyl het hier geen gebruik is de aankomende vreemdelingen hunne papieren te laateu overgeeven, waartloor men zig altoos in hel onzeekere lievond, of deese en geene wezentlyk die hoedanigheid bekleeden en tot zulke oogmerken gedestineert zyn, als zy mondelyk opgeeven, zo is, om hier omtreiid in bet vervolg met zeekerheid geïnformeerd te worden, goedgevonden en verstaan de hooge regeering van Indie by missive aan te scbryven den sahandbaar te gelasten voortaan, by arrivemeot van vreemde scheepen of vaartuigen, van de daar op het commando voerende capitains of gezagvoerders direct hunne papieren af te vorderen en ter examina tie over te geven aan den heer Gouverneur Generaal om by vertrek weder aan hun ter hand gesteld werden.

-^^— ^. Opheffing der betrekking van tweeden adm- nistrateur op Onrust. — Regeling der inkomsten van den administrateur aldaar.

Ter deliberatie getreeden zynde op een memorie omtrend de revenuen der administrateurs in de pakhuisen op de eilanden Onrust en de Kuiper;

en by die memorie komende te blyken, dat deeze administratie, wel eer de lucratiefste van geheel Indie, trapsgewyze afgenomen en eindelyk gedaalt is tot een zeer bekrompen bestaan,

W. A. ALTfNQ. 7«3

zodanig dat de admioulrateiirs het op den tegenwoordigen Yoet niet langer konnen gaande houden;

dat de redenen, waar aan zulks geattribueert moet worden, met uitzondering van eenige handelwyze, in vroeger jaaren in practyk, voornamentlyk bestaan in de mindere ontvangst en leverantie van peper en thin en dat die articulen, nevens de kdiyboonen, niet, gdyk voorheen, verkogt konnen worden, aangezien de jaarlyksciie eed van in het een nog ander direct of indirect handel gedreven te hebben de administrateurs thans daarvan terug houd;

dat de administrateurs tegenwoordig geen andere revenuen hebben als de by het reglement bepaalde min- en overwigten op de peeper, het sappanhout, thin, Japansch staafkoper, de salpeter en kofiyboonen en alles, wat zy van deese articulen door bezuiniging overhouden, aan de Compagnie moet worden gelevert;

dat zulks sedert primo September 1789 tot ultimo February 1794 of in drie en een half jaaren, na aftrek van rd* 7164 voor suecessive, door den administrateur van Bazel, van de scheeps overheden overgenomen en tegen zes rd* het picol aan de Compagnie geleverde kofiyboonen, beeft bedragen rd^ 291S9 : 1 1 of, de jaaren door den ander geslagen, voor twee administra- teurs 's jaars rd' 8322 : 30 : 8 ;

waaruit, buiten een zekere g'extendeerde huishouding, zo hier, als inzonderheid op Onrust, al vraar een van beide by verwissding om de vierde maand zig bevind, hebben moeten worden goedgemaakt de volgende jaarlykscbe ongelden, als:

aan den eersten boekhouder rd' 2000

» » tweeden » » 400

• twee gecommitteerdensa 400 rd' ieder > 800

• de mandadoors en coelies » 29iB : 57 : 8

» prauw loonen » 560

voor ambt-gdd a 500 rd* ieder » 1000

• bet middel van bestaan aan het negotioHSomptoir » 600 : — : —

» ses procento interest op rd" 25796 '/j

Transporteere rd' 5456 : 37 : 8

HAlAAf-MU BKBL XL -48

7K4 1794. W. A. ALTiNd.

Per transpwi rd- MW : 37 : 8

of het kostende van bel wooBhuie

der administrateurs • 1547 : 38 : —

voor vyf procento, die volgens besiuit der booge regeerÏDg van 30 April 1790 jaarlyks op bet kostende van bet gemelde huis moeten

worden afgeschreeven i» li89 : 40 : —

uitmakende te saamen rd* 8t94 : 19 : 8

of slegU rd' 28 : 11 minder dan de inkomsten;

dat er dus byna niets overschietende tel goedmaking der boog op slok loopende buisboudelyke ongeUen, de administra- teurs met regt over kunne sobere inkomsten Uagm;

en dat, schoon de middelen ter verbetering zeer moeydyk zyn uit te denken in een tyd, dat hét de Compagnie zo weinig convenieerl daartoe van bet haare te oontribueeren» men noglans vermeend, dat, daar de maatschappy thans bet voordeel geniet van de overwiglen en van hetgeen anders particoKer wierd verkogt, zy ook niet te vedi zal worden betast met de na te meidene propositien, te weeten: 1® voortaan, in sleede van twee, maar een administrateur op Onrust te plaatsen en die aldaar permanent verblyf Ie laateii houden; 2® het overwigt op de Javascbe en Cheribonsche koffy met twee pond per picul Ie vermeerderen en ten dien einde dat product door de scheeps overbeeden op Java en Cheribon te laaten ontvangen tot 132 S om bier uylgelevert te worden met 130 16 het picul, hetgeen, den aanbreng op 24000 piculs gestelt, een voordeel zal geeven van 384 piculs en by leverantie aan de Compagnie tegen ses rd" bet jHCul in gelde rd' 2304; 3^ op het thin by den afscheep, in stede van 7t* Vs ^^ ^• procento meerder te valideeren, als bet regtement pennil- leerd, dat op 20000 piculs zal bedragen 7K piculs en a 15 rd' de picul in gelde rd' 11:25; 4® het ambt-geld, voor ieder admini&lraleur gestelt op 500 rd', alleen lol een te bepaaleu en dus mei 500 rd' te verminderen ;

1794 W. A. ALTING. 755

5^ bet salaris voor den eersten en tweeden boekhouder» neevens de gecommitteerdens, dat nog even zoveel beloopt, als bet in de florisaniste tyden is geweest, nu de admi- nistratie zo weynig inkomen geeft, over het geheel te verminderen met 500 rd'; 6^ bet woonhuis der administrateurs, kostende onder dato Mey 1794 nog rd' 23810 : 4S, voor de Compagnie over te neemen en door den administrateur op die somma te laaten betaalen ses procento in het jaar, mits het huis zelf reparerende en in een goeden staat onderhoudende, waar door omtrend het huis ten voordeele zoude komen rd* 1 408 : 46 : 8 ; en door alle de voorenstaande posten te saamen de inkomsten van den administrateur, zonder merkelyk bezwaar van de Compagnie, vermeerdert worden circum circa 6000 rd*;

ia na aandagtige overweeging goedgevonden en verstaan de voorgedragen vyf eerste poincten te ampiecteeren en dien Tolgende de negotie-pakhuizen op de eilanden Onrast en de Kayper, tot nog toe beheert zynde door een eerste en tweede administrateur, voor het vervolg te laaten administreeren door een administrateur alleen, die de qualiteit zal hebben van koopman met gagie, kostgdden en emolumenten, daartoe staande, en tot een vaste order voor denzelven te bepaalen, dat by permanent op het etlaad Onrust zal moeten woonen ten einde de pakhuizen behoorlyk te kunnen gade slaan, zonder naar Bata- via te mogen overfcoinen, dan na daartoe alvorens verlof verzegt en verkregen te hebben van den beer Directeur Generaal.

Wyders ter verbetering van de zeer sobere inkomsten, welke die administratie tegenswoordig afwerpt, sedert het intro- duceeren van den jaarlykschen eed, voor de administrateurs beraamt, en het afweereo van alle slinkse practyken, na aftrek der onvermydelyke lasten maar bedragen liebbeode rd'SSrll (rfrd* 14:5:8 voor een administrateur in het jaar, waarvan het niet mogelyk is te konnen bestaan, aan gemelde administratear toe te leggen:

1* twee ponden overwigt per picul op de Javasehe en Clieri^ boosche koflyboouen by den ontvangst boven de twee

tK6 1704. W. A. ALTINd.

ponden, die hy ingeTolge het reglement by den afscheep geniet, en de hooge regeering van Indié mits dien by mis- «ve aan te Rchryven naar Java, Gheribon en daar het verder nodig is te ordonneeren, dat de Javascbe en Che- ribonsche koflyboonen in het vervolg aan de scheqps over- heden met 132 ponden per picul toegewogen en hier by uitlevering in de pakhuisen met 130 ponden ieder picul verantwoord moeien worden; S^ in stede van 7t' ^^^ ^^^ procento te valideeren op het

thin by den afscheep; 3^ de contributie van het ampt-geld te bepaalen alieen tol een administrateur en dus te stellen op 500 rd* 'sjaars: 4® den administrateur te qualificeeren het gewoon salaris voor den eersten en tweeden boekhouder, nevens de geeonh mitteerdens, pro rato te verminderen met 500 rd* over het geheel en daardoor te brengen van rd* 3S00, die tol heeden jaariykseh aan deselve zyu betaalt, op rd* 2700. Dog betreffende hel woonhuis van de administrateurs is goedgevonden, dat hel gemelde huis voor de Compagnie over genomen en in voldoening van het successive daar man be- kostigde, in de gepasseerde maand Mey per resto nogbekpen hebbende rd' 25810: 42, in papieren van credit uit Compagnie's kasse afgegeeven zal worden aan den geweezeti eersten admini- strateur, Reynst, ryksdaalders 12146:42 en aan den admini- strateur, van Bazel, rd' 1 1664, onder deese bepaaling, dat de presente administrateur en zyne successeuren in der tyd gehouden en verpligt zullen zyn jaariykseh in mindering vao het capitaal aan de Compagnie af te leggen drie procento en bovendien te betaalen drie procento interest per annnm op de hoofd*somma, tot zo lange, dat de voorschreeven rd' 23810: 4^ compleet vereevent zullen zyn.

Wyders den administrateur en zyne opvolgers in der tyd te gelasten het meergemelde huis op hunne eigen kosten in een goede en bewoonbare slaat te ondeihouden, zmider de Compagnie deswegens iets ten laste te mogen brengen, onder waarschouwing, dat, wanneer zy daar omtrend nahitig Myveo,

W. A. ALTINQ. 787

de nodig geoordeelt wordende reparatiön voor hunne rekening aanbesteed en gedaan zollen worden.

1 Julij. Uittreksel uü^ tevens alteratie van het regie' ment op de brand^spuiten.

De wijzigingen in het uittreksel, opgenomen in deel VIII, bladz. 684, zijn van zeer weinig beteekenis.

2 Jalij. Splitsing der betrekking van advocaat-fiscaal en water-fiscaal. — Regeling van de daaraan verbonden ifikomsten.

Gedelibereert zynde op de consideratifin van den heer Commissaris Generaal, Nederburgh, over de ampten van advocaat-fiscaal en water-fiscaal van Nederlandsch Indié, de hoge aangelegentheid om die beide posten te doen bekleden door lieden, van welkers eerlykheid en trouwe men op goede gronden vermeent zig verzekert te mogen houden, de wettige en geoorloofde inkomsten, aan die bedieningen (buiten de boetens eu compositiên) geaccrocheert, de vaste uitgaven, die voorzegde justitieele officieren verpligt zyn te moeien dragen, de geringe voordeden, die na aftrek derzelve van de inkomsten overschieten, de onmogelykheid, dat de gemelde ampten heide naar vereisch door een persoon konnen worden waargenomen, de noodza- kelykheid om voor hel bestaan van de voorschreven amptenaaren op eene convenabele wyze te zorgen, het fonds, waaruit het benodigde daartoe gevonden zoude konnen worden, en de verpligting, waar onder men de fiscaals by het amplecteeren van zyne hoog Cdelheids proposilien zoude konnen brengen.

Omtrend alle welke poinclen welgemelde heer Commissaris Generaal by hoogst deszelfs voormelde consideratién heeft gedemonstreert en voorgedragen:

dat de smokkelhandel, voornamentlyk in de kostbaarste articulen van Compagnies bestaan, een zeer voorname mede- werkende oorzaak is geweest van het diep verval, waarin dat lichaam zig tegenwoordig bevind;

7K8 1794. W. A. AtTING.

dat hel een der eerste pligten van de hooge conuiisne is gepaste maatregelen (e beraameo om deeae kanker der Indische huishouding uit te roeyen en voor liet vervolg, voor zo ved zulks van menschelyke toeverzigt kanafhangen, voor te komen;

dat men wel mag vertrouwen de ernstige resolutie rao heeren Commissarissen Generaal over dit onderweq>, in dato 8 February 1794, daar omtrent van een heilzame uitwerking zal zyn, zo wel als de sedert genomen secreete resolutie der hooge regering in dato 22 April 1794, immers zo lange de post van water-fiscaal door een eerlyk man word beUeed. maar het zekerlyk van het uiUerste gewigt voor de voornaanisle belangen der mnatschappy is in de vervulling der posten vaa advocaat- en water-fiscaal van Nederiandsch Indiö de grootste omzigtigheid in agt te neemen en zulks aan de bestuurders van de maatschappy in beide weerelddeelen niet te zwaar op hel herte kan wegen;

dat, wil men zig op goede gronden voorstdien daartoe op den duur geschikte voorwerpen te zullen kounen verkrygeo en behouden, vooral nodig is aan die beide bediendens eeo ordentelyk «m toereikend beslaan te bezorgen en daarby in bel oog te houden, zo wel dal zy, zonder hunne handen en geweeten te bevlekken, overeenkonislig hun caracter moeten konnea beslaan, als dal zy en wel voornamentlyk de water-fiscaal, zal zyne werkzaamheid van het bedoelde nut zyn, noodwendig vry aanmerkelyke koslen moeien besteeden tot het boodeo van goede correspondentie en het vervolgen van den smok- kelhandel tot in deszelfs uitlersle wykplaatsen;

dal het er verre van daan is^ dat alleen te zorgen zoude hebben voor de Balaviasche rheede, alzo de meenigvuKSige kreeken en rivieren, welke deeze hoof<lplaatze omringen, en de uitgestrekte stranden, al waar meerendeels het aan de wal brengen en afhaalen van goederen zeer gemakkelyk is, aiJe dienen bewaakt te worden en de onafgebroken waakzaamheid van den water-fiscaal zig zelfs moet uitstrekken tot Onrust en de verdere eilanden, misschien ook wel tot Bantam en verder, wil men de heilzaamste disposiliën niet door de nimmer uitgeperste

ire4. W. A. ALTING. 789

nndingeD der trouwekMMe schraapzugt telkens zien leleurge- stell, dog hiertoe zekerlyk uitgaven van belang nodig zp;

dat deeze beschouwing, vergeleken met de weynig voldoende middelen, welke thans door den fiscaal tot weering van den snaokkelhandel worden in het werk gestelt, als zig niet verder bepalende dan tol de Bataviasche rheede, zyne hoog Edelheid aanleiding gegeeven hebbende om zig nauwkeurig te doen onderrigten van de wettige en geoorloofde inkomsten van die beide bedieningen (buiten de boetens en oompositiên), hoogst denzeUea met de uitterste verwondering had bevonden, dat die voor den tegenwoordigen pro interim advocaat en provi- sioneel water-fiscaal, M' Willem Popkens, alleen bestaan;

als advocaat-fiscaal, daar onder begreepen rd* 2S00 aan gagie en emolumenten en circum circa rd* 300 voor leges

en vryen wagen-pagt, in rd* S30S,

en als water-fiscaal zonder gagie, emolumenten

en leges in « S400,

uitmakende in beide betrekkingen te saamen 's jaars rd* 7702; en daar en teegen de vaste uitgaven, zo als die tegenwoordig zyn, bedragen als advocaat-fis- caal rd» 892,

en als water-fiacaal, daar onder gerekent

voor het amptgeld » 2586, • 5248,

dtts voor de waarneeming dier beide ampten

slegts ovenchiet* ' rd' 44K4;

dat, hoe sober deeze inkomsten ook zyn in vergelyking van het aanzienlyke deeser bedieningen en den uitgestrekten en moeyelyken arbeid, daaraan verknogt, deselve egter met geen mogdykheid naar vereisch beide door een persoon konnen worden waargenomen en het belang der Ckmipagnie in tegendeel in meer dan een opztgt vordert, dat dezelve van eikanderen blyven afgescheiden, wanneer de inkomsten van den advocaat-fiscaal slegts zullen bestaan in gage, volgens

het reglement 's niaands /* 50, of rd' 20 : 40,

emolumenten ■ 100 ; — ,

Transporteere rd' 120 : 40.

700 1794. W. A. ALTINQ.

Per InoBpari rd* ISO

leges eo vrye wagen-pagl • 25

de pagtora • SS3

*8 maands te saamen r^ 379

of in het jaar • 4S5S

waarvan afgetrokken de vaste uitgaven tol. » BM

xuiver overblyft rd* 3660

mitsgaders de inkomsten van den water-tacaal in gagie en emolumenten, even ak den advocaat-fiseaal/sjaars rd' 14S0

leges en wagen-pagt • 300

van den pagter van de boom > 2400

40,

makende in het jaar rd* 41K0

waar van afgetrokken de vaste uitgaven tot I* 1566: —

en het ampt-geld tot » 1000 : — • 25>6 : — ,

luiver overblyft rd^ 1794 : — .

Dat heide de fiscaals daar en hoven nog wel genielen de voordeelen dor boetens en oompositiên, maar zulks voor deo advocaat-fiscaal niet aanmerkelyk kan zyn, nadien deese post nimmer als een lucrative bediening is aangemerkt en om die reeden by de jongste hepaaling van het opbrengca van ampt-geld ook is g'eKCoseerd.

En dat, wat het water-fiscalaat aangaat, de groote inkomsteo, daaraan voor heen verknogt, opgehouden zyn, sedert de in vorige jaaren plaats gevonden hebbende malversalidn kragt- dadig zyn gestuit.

Dat de post van water-fiscaal, na het inzien van zynehoog Eddheid, egter altoos lucrativer zal biyven als die van advocaat- fiscaal, omdat in de eerste de gelegentheeden tot aanhalingen en confiscatifin zekerlyk menigvuldiger zyn en daarop by het regukeren der inkomsten van beide die posten ook regoard zoude behooren te worden geslagen.

Dan dat, vermits de uitgaven van den water-fiscaal aan- merkelyk meerder zyn als die van den advocaat-fiscaal en hj het amplecteeren zyner hoog Edelheids propositito nog vry aanzienelyker zullen worden, hoogst denzelven is voorgek<Mneo,

W. A. AtTINQ. 761

dal een Inllyke eveoredigbeid in agt genomen en Yoor het bestaan van die beide ambtenaaren op eene convenabele wyze gezorgt aal zyn, wanneer aan elk hunner word toegelegt een procento van de zuivere winsten^ die behaalt worden op den amphioen-handel, berekent op den voet, ab die aan de heeren den Gouverneur en directeur generaal, mitsgaders den directeur en officianten der amphioen directie worden uitgekeort.

Dat de jongst gehouden verkoping van amphioen in een hdder dagligt gestelt hebbende de groote aangelegentbeid van dien tak van handel voor de Compagnie, alle mogelyke mid- delen moeten worden aangewent om haar het duurzaam genot van die voordeelen te verzeekeren en daartoe merkelyk kan strekken, wanneer men de belangen van voorname Gompagnie's dienaaren en wel inzonderheid van hun, wier beroep het is den smokkelhandel tegen te gaan, in dit stuk aan de maat- schappy kan verbinden en zyne hoog Edelheid dit ook met deeze propositie in het oog heeft.

Dat de inkomsten der beide fiscalaaten alzo verbetert zynde, men gegronde hoop kan voeden altyd bequame lieden te zullen vinden, gen^t om deselve te ambieeren.

En dan ook aan den water-fiscaal met de grootste billyk- heid kan worden opgelegt de verpligting om tot het tegen* gaan van den zo verdervelyken smokkelhandel uitgestrekter middden aan te wenden, zo door het houden van een goede en nauwkeurige correspondentie, als het aanhouden van ses bequaame vaartuigen, wel toegetuigt en elk ten minsten van vier mannen met het nodige geweer voorzien, waartoe de kosten door den provisioneel water-fiscaal, Popkens, begroot zyn op circa rd' 3600 in het jaar.

Dat van deese ses vaartuigen gebruikt konnen worden twee om gedurig de rheede te bekruissen, twee omstreeks de ri- vieren Bakassie, Maronda, Tangerang, Anke en de Bataviasche binnen wateren en twee omstreeks Onrust en de andere eilanden, onvermindert de twee schuiten, welke thans reets door den provisioneel water-fiscaal worden aangehouden.

Dat men dan ook de beide fiscaals desgelyks met de grootste

76S 1794. W. A. ALTINCI.

bülykbeid onder de gestrengste verpKgÜDg kan brengen nn in de beüragtiog van hun ampt voortaan aan geene peraoMde consideratiftn, van wat aard ook, gehoor te geven en onder geenerley pretext den smokkdhandel of malveraatlto te ge- dogen of te conniveeren, zelfs op poene van de dood, ao ly bevonden mogten woi-den, in navolging van vorigen exempeieB, met opentlyke vertreding van bun eed en pligt daarin xelfe directelyk of indireelelyk te hebben geparUcipeert.

Dat zyn hoog Edelheid zig overtuigt boud, de Compagnie zig op deesen voet op goede gronden mag voorstellen èoor de vrugten eener meer getronwe waarneming van die bdde gewigtige ampten rykelyk vergoed te zullen zien de twee pro- eento haarer zuivere winsten op den amphioen«bandel, die vj zal besteeden om de fiscaals behoorlyk te salariseeren.

Dat ^ter wel wenscbte een middel te konnen oitdenken om haar dh gemis, zo niet geheel, ten minsten voor een ge- deelte te vergoeden.

En dat, daar tot nog toe niet bewust is, dat door de vreemde en particuliere scheepen en vaartuigen, die van de Bataviascbe rheede en van het zee-boofd gebruik maaken, daarvoor iels hoegenaamt ten profyte van den heer van jen lande woid opgebragt, het welk nogtans met zeer veel regt kan gevergt worden, in consideratie geeft, of deswegens niet eene nieawe belasting ten profyte van de Compagnie zoude konncm wtfdea geintroduceert.

Is na rype overweging van al het voorgestelde by de voer- sdb reven consideratiên goedgevonden en verstaan zig met dea inhoud van dien, voor zoverre de ampten van advocaat en water-fiscaal van Nederhindsch Indié betreft, met bet geen daartoe betrekking heeft, in allen deelen volkomen te confor meeren en dezelve in eeu resolutie van de gezamentlyke heerea Commissarissen Generaal te converteeren ; dog betrekkelyk de geproponeerde introductie van een nieuwe bdasting op de aankomende vreemde en particuliere scheepen en vaartiugeo de dispositie aan te houden, tot alvorens zal zyn nagegaaSf wat tegenwoordig van de alhier ten handel komende scheepen

W. A. ALTINQ. 765

eo vaarUngeD ingeyolge de bekentmaking van anno 175S we» geus aokeragie» lastgeld, etc. word betaalt, waar over de be- schikking tot dies emploi sedert aan den heer Gonverneur Generaal is overgelaaten, dog waaromlrend de heer mede Gomniissaris Generaal, Alting, heeft verklaart van dat voor- regt ten behoeven van de Compagnie zeer gaarne te desisteeren en bereid te zyn den sabandhaar te ordonneeren het bedragen daarvan, dat hy nu jaarlyksch by een rekening van ontvansst en uitgaaf aan zyne boog Edelheid verantwoord, zo als aan wylen zyne exoelleiitie, Mossel, en na hoogst deszeifs overlyden aan de volgende heeren Gonvemeurs Generaal ook is geschiet, in Gompagnie's kasse over te brengen.

Op den l'^"" November 1794 vonden Gom missa rissen Gene- raal o. a. goed: »te approbeeren, dat, dewyl van ouds her eenige der in Straat Sunda gelegen eilanden, die door vissers bewoont worden, welke onder de Bataviasche ingezetenen sor- teeren, onder de orders en het toezigt van den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander zyn gestelt, aan ge- melden gecommitteerde tot zyn narigt is kennisse gegeeven van het geordonneerde aan den water-fiscaal om ses vaar- tuigen aan te houden".

2 Julij. Zamenstelling van den Raad van justitie te Batavia uit gegradueerde en niet-gegradueerde personen.

Ckinunissarissen-Generaal besloten »de heeren hooge com- mittenten onder het oog te brengen, hoe men te meermalen beeft ontwaart, dat sommige der uit Moederland arriveerende leeden van justitie of die geene, welke door de vergadering van XVU°'B daartoe verkoren worden uit de doorgaans hier aanwezende personen, welke zig op fundament hunner dikwyls voor geld gekogte bulle den tilul van M*^ laaten aanleunen, byna ten eenemaal ontbloot zyn van kennisse omtrcnd de behandeling der regtssaaken en in hoeverre na niet voldoende

764 1794. W. A. ALTINQ.

kooneo opwegen tegen veracheide geassameerde ieedeo, door zig dagelykscb te evertueerai hun bequaam gemaakt hebben tot nuttige mede leeden in dat booge geregts-coll^gie, en hoogst dezelve om die reeden te verzoeken by de deetie van Raaden van justitie niet zo zeer te zien op bet bewjs, dat zy M^ zyn, tenzy men zig van dezelver roet roem v<ribragte studie verzekert mag houden, als wel op de zig aanpresea- toerende, meest kundige lieden en den Raad van justitie alhier in den aanstaande te laaten bestaan voor de hdfl uit bequaame, in de regten gestudeerde mannen en voor de weder helft uit personen, die niet gestudeerd hebben, maar des niet tegnstaande voldoende kennisse en de verdere noodzakdykste vereyscbtens bezitten tot het bekleeden van dat voor het algemeen welzyn zo zeer aangelegen ampt/*

Drie dagen later, den 5^'* July 1794, besloten Commissa- rissen-Generaal ter zake nog het volgende:

Betrekkelyk het poinct, rakende de leeden in den Raad van justitie alhier, vermeit onder de notulen van den 2^* deeser, nader in overweging genomen zynde, or het niet nuttig zoude weezen, dat de booge regeering van Indié wierde gequalifioeert, by vacature van raadsplaatsen in dat booge geregts-cdkgie, de open vallende posten, voor zoverre betreft het getal der leeden, die niet gestudeert hebben, eeven als andere bedieniogen, ter dispositie en voordragt der hoge regeering aan de beereo majores staande, direct te mogen vervullen met andere hier aanweesende personen van een bekent goed gedrag, welke de nodige vereischtens bezitten om daartoe g'emploieert te konnen worden, en wel om reedenen, dat (gelyk de ondervinding met opzigt tot de geassumeerde leeden doet zien) dikwyls onder 's Compagnie's dienaaren in Indié daartoe zeer geschikte, ja over het geheel genomen, geschikter voorwerpen gevonden worden, dan in Europa tot het ambieeren dieraanzienlykeefl gewigtige bedieninge schynen te kunnen worden gepersuadeert; dat ook langs deese weg dienaaren, welke de Compagnie lang

W. A. AtTINQ. 768

en mei yver m met getrouwheid hebben gediend, dog thans van alle hoop om tot dat aropt bevorderd te worden, als 't ware gebed zyn uytgesloten, daarna by vervolg meede zooden kunnen adspireeren, hetwelk des te billyker voorkomt, omdat na de redactie in 's CcnnpagDie's huyshouding en omslag, welke reeds gemaakt zyn en zeekerlyk nog verder zullen worden uytgebreid, er zo weynig geleegenheid overblyft om aan zelke dienaaren eene convenabele bediening tot beloning van langdaurige en getrouwe diensten, in moeyelyke endoor- gaans zeer sober beloond wordende diensten aangewend, toe te voegen, hetwelk nogtbans het eenig vooruitzigt is, hetwelk hun kan aniroeeren om in een climaat als dit hunne beste levensjaaren in den dienst der Compagnie op te offeren.

Zynde hier tegen egter door een der heeren leeden gere- marqueerd, dat zodanige dispositie aanleyding zoude kunnen geeven tot groote misbruyken door den invloed, welke de politieke regeering ztg daardoor zoude kunnen verwerven in de adminislratie der justitie, welke aanmerking de overige heeren leeden ook erkend hebben in zoverre gegrond te zyn, dog egter gemeend, dat dezelve niet zoude behoeven te verhinderen om de voorsehreeven consideratien te brengen onder het oog der hooge committenten» te minder, daar dog ook by voorvallende vacatures de posten van advocaat-fiscaal en water-fiscaal ad interim door de regeering worden vervuld en zo ook^ by vacatures in den Raad van justitie, dezelve ad interim door gemelde regeering werden gesuppleerd met geassumeerde leeden, welk een en ander nogthaas die zelfde gelegenheid tot misbruiken zoude overlaten, zoras men by de boofdbe^ stourders van 's Gompagnie's belangen in deese gewesten daartoe eene geneygdheid ondersteld; terwyl ook nog boven- dien om aan die zwari^eid te gemoet te komen in conside- ratie zoude kunnen komen om de electie en aanstelling der hooge regeering te doen geschieden uit een tripel getal ge- schikte subjecten, daartoe aan baar door den Raad van justitie voor te dragen; zo is goedgevonden en verstaan de heeren hoge comantentten onder het oog te brengen, dat heeren

766 ^M. W. A. ALTING.

GommiKarissen Generaal om reedeoen voonndd niet zouden agtlen Ie zyn de hooge regeering deewr landen Ie autboriseeren om, by o verleiden of ontslag ait den Baad van juslitie van leeden, die geen M'' zyn, in derzelYer stede andere heqaame personen, die van een irreproehabel gedrag zyn en op dewelke in haar ?orige diensten nimmer iels te zeggen is geyallen, tot vervulling der vacatures te benoemen ea ter verkryging van de effective qualileid met de daartoe staande gagie, emolumenten en douceurs aan de vergadering van XVliMB voor te dragen, dog egter teevens de heeren hoge oommiltenten volleedige ouverture te geev^ van de conside- ratien, by deeze geleegenheid gewisseld, ten einde daarop zodanig reguard te kunnen slaan, als hoogst desdve zollen oordeelen te behooren.

5 Julij. Wijziging vofi de eed^formulieren voor den Advocaat* fi9caal en voor den Water-fitcaaL — Jaar- lijkêche vemieuiving van hunnen eed voor andere amh- tenaren.

Met betrekking tot de ampten van advocaat en water-iscaal ook gelet zynde, dat die beide arabtenaaren door de in het jongst voorgaande besoigne aan bun toegevoegde extra ordinaire toelaage boven hunne gewoene inkomsten van een proeeoto ieder uit de zuivere winsten, die op den verkoop van ampUoeo worden behaalt, thans een toereikent middel van beslaan ge- nieten en niet nodig hebben toevkigt te neemeo tot zulke daaden, ab wel eer in gebruik zyn geweest en niemand minder betaamen dan aan een oflfeier van justitie, zo is om hun des te sterker te verbinden tot een getrouwe nakoming hmuer verpligting, bebalven het reeds geairesteerde op dit rcspeet ter rMolutie van den ^ deeser, nog goedgevonden en verstaan den eed voor den advocaat* eir vm(er*flscaal, die zy by hunne aanstelling in Raadé van lodiö moeten afleggen, in deeser voegen Ie amplecleeren :

dal zy beloven en zweereu zig, voor zo verne immrrff mo-

W. A. ALTINQ. 767

gelyk is, stiptelyk te zullen gedragen naar de wetten en ordomiaotién van iea bnde en inzonderheid met alle ie?er en candeur zullen waaken en doen waaken legen den smok- kelbandel in speceryeo, amphioen, peper, koffy, thin, catloene gaarens en alle andere articulen, waarvan de Compagnie den handel aan zig gereaerveert heeft gehouden, zonder aan ^nige byzoodere consideratiön daar omtrend gdioor te geeven ofte eenige conniventie daarinne te gebruiken ofte daar over onder de band Ie corapoaeeren, nog ook toeiaaleu, dat zulks door andere word gedaan.

Wyders die van den water-fiscaal nog apart: dat hy bovendien nauwkeurig en met den meesten ernst sai handhaaven de wetten en reglementen, op het stuk der gepermitteerde lasten geémaneerd of nog te emaneeren, en met de meeste vigilantie waakzaam zyn, dat van ruimte in 'sGompagnie's eyge of de door haar ingehuurde scheepen geen .ander gebruikt werde gemaakt dan voor de Compagnie zelve ofte tot sodanige eindens, als uytdrukkelyk van bai'Ottt weegen zal zyn toegestaan, zo wel by aankomst van scheepen op deese rheede, als by derselver vertrek van hier van ofte naar Neder- land ofte de buiten comptoiren;

dat hy ook, zowel Compagnie's, als pArticuliere scheepen en vaartuigen, die van de Oostersche gouvernementen hier aan- komen, naar den leiterlyken inhoud van het jongst besluit der hooge regeering zal examineeren en met de meeste nauw- keurigheid onderzoeken, of in dezelve ook speoeryen voor rekening van particulieren zyn afgeladen, en voorts zodanige rivieren, kreeken en andere vaarwaters met kleine vaartuigen doen bezetten en bewaaken, als nodig is om den smokkel- handdel af te weeren;

en voorts beide, dat zy zig zullen vergenoegon mei de wet- tige inkomsten, aan bim toegelegd, utitsgaders de boetens en confiscatién, volgons de wetten en reglementen bon jcompe- te^ende, sonder ietwets auders, hetzy van Chineesen, itt^ landers ofte van wien zulks ook zoude mogen weezen, te pretendeecen, direotelyk of indirectelyki.

768 '7W. W. A. ALTINQ

Zynde verder besloten de hooge regeering tan Indiè by missive aan te schryveo» niet alleen den advocaat- en vlrate^ flscaal, maar ook alle hooge en laage ambtennaren» die jaa^ lyksch by veroieuwing den eed, hnnne bedieniog rakende, moeien praesteeren, met uitiondering alleen van de iUadeo van justitie, als den eed in gemelden Baade afleggoide, ea Scheepenen der slad Batavia, nevens de andere coUegito, die van vroeger tyden af altyd gewoon zyn geweest èem eed te prestoeren by de verandering van de wet, telken jaare op de eerste vergaderingsdag na nieuwe jaar in Baade van Indiê te ontbieden en bon voor te leezen den eed, by de aanvaarding hunner ampten of seederd gedaan, en plegtig hooid voor hoofd afvragen, of zy als nog daarby blyven persisteeren, aoéffr aller- nadrukkelykste voorhouding, dat zy niet alleen zonder zodanig persistit zo zeer daar door verbonden zouden blyven, als tj zulks waren op het oogenblik, dat de eed door hun wierd afgelegd, maar ook, dat dit persistit op dra reeds gedaneneed,- door hen geuit, van diezelfde kragt is, als ofzy die eedoiag- t^volgens de formulieren woorddyk op nieuw hadden gedaao, en met eene gepaste herinnering van het oneindig gewigtder zaake en zulks alles om, zoveel mogelyk, de vermeenigvoldigiag der eeden voor te komen.

5 Julij. Voorschrift nopens afzonderlijke^ schriftdijke adviezen van leden der Hooge Begering.

De heeren Commissarissen Generaal, Nederburgh en Vrj- kenius, geinformeert zynde van het gebruik by de hooge regeering om de schriftelyke advisen der róq»eetive Raaden fan Indiê by haar resdutien te insereeren en in zomroige gevallen aan haare mede leden niet toe te staan visie en resumtie te mogen meenen van zodanige adressen, waarvan zy idigtshalvea vermeenen oommunicatie te moeten hebben als ten byweexeo van een der secretarissen, hebben hoogst dezelve gedeclareert van begrip te zyn, dat volgens de ordre eener welgestdde ver- gadering aan desselfe leeden geenzints kan worden geweigerd eene onbelemmerde comnranicatie van de stukken en dócumenieo,

W. A. ALTING. ^6è

in dezelve wetliglyk ingediend, en dus ook van de schriflelyke advisen, zo min als van de resolutiên der vergadering zelve, waarby van die slokken en advisen melding word gemaakt CD welke hunne hoog Ëdelheeden vertrouwen, dat behoorlyk en ter gepaster tyd werden geresumeerd en gear resteert. .

Dat dierhalven van deese aanmerking by vervolg de ver- eyschte applicatie behoord gemaakt te worden op de ordre (Ier deliberatiên van de hooge regeering van Indiê;

dan gelyk de beste en billykste zaken voor misbruik vatbaar lyn, dat teevens zoude kunnen worden aangeschreeven, dat niets minder de intentie is dan hier door aanleyding te geeven tot aankweeking of verlenging van verschillen tusschen de leeiien van de hooge tafel of het opvullen der notulen met eindeloose schriftelyke adviesen en aantekeningen, want dat, so zeer het regtmatig, nuttig en noodzakelyk is, dat een iegelyk eene vol- komene vryheid hebbe om op alle voorkomende zaaken zyn gevoelen naar conscientie te uiten en v^nneer het belang daarvan zulks mogt vorderen ofte zulks by hem ter zyner decharge in der tyd noodzakelyk mogte worden geoordeelt daarvan by de resolutiön uildrukkelyk te doen blyken, egter de decentie vorderd, dat daarvan niet dan in de opgemelde ge- vallen gebruik worde gemaakt en op eene wyze, welke geene nodelooze aanstotelykheeden behelst ten opzigte van de per- soonen der leeden van de vergadering en alzoo zigtbaar niet zig draagd de kenmerken van eeniglyk door de zugt tot meeste bevordering van het algenieene welzyn, geenzints door eygen- zionigheid of passie in zyne publieke ambtsverriglingen te worden bestuurd, en dal, wanneer deese beginzelen l^ehoorlyk worden in agt genomen, men niet twyfeld, of er zal van de voorschreeven vryheid slegts een spaarzaam gebruik behoeven Ie worden gemaakt, ter betragling van de zo hoog nodige eensgezindheid onder het lichaam der hooge regeering, van welk een en ander is besloten welgemelde regeering by mis- sive te informeeren, onder byvoeging van de verwagting van heeren Commissarissen Generaal, dat zy zig deese aanmerkingen in bet vervolg lot narigt zal laaten strekken.

tUlAAT-MB DKIL Zl. 49

770 1794. W. A. ALtiNd.

8 Julg. Bekendmakitig^ dcU uit het stad-huis te Balma gestolen waren 62 deden met protocollen van notarusen.

Naar aanleiding van dien diefstal werd >aan een iegdykde viyheid gelaten om de onder zich hebbende groten van de vervreemde minuts-actens, ter meerdere securiteit voor hel vervolg, over te geeven aan de tans ter deezer hooldplaatse fnngeerende notarissen, ten einde die grossen door dezelven voor de helft der ordinaire kosten op nieuw geprolhocoWrt, geregistreert en geseponeert kunnen worden, onder afgave aan de houders dier grossen van authentique afschriften, welke afschriften niet zullen behoeven geschreeven te worden op gezeegeld papier, maar de notarissen zullen kunnen volstaan dezelve in loco sigilli behoorlyk te noteeren, tot welk een en ander de gedagte notarissen mitsdien by deezen geqnalificeert en gelast worden.

Zullende de zodanige vernieuwde actens van eeven dezelfde kracht en waarde zyn en blyven, als de voorsz. vermisle ininut-actens, zo wel als de nieuwe grossen, welke in hel vervolg zullen verleend worden aan de daarby belang hebbende perzoonen, het zy door de tans fungeerende notarissen of de proto- notaris in der tyd, met rejectie van alle exceplien, die daar teegen, zo in, als buiten rechten, zouden kunnen worden gefortneert.

En is wyders by welmelde hoge regeering noch goedgevonden tot het prothocoUeeren van de voorsz. actens te bepaaleri den tyd van drie eerstkomende jaaren, zo als dat tydperk bepaald word by deezen, gereekend van heeden af, op poene, dat die geene, welke de onder hen berustende grossen nu de meermelde vermiste actens in die tusscbentyd niet hebbeo geêxhibeert, van het voorsz. voorrecht zullen zyn en hlyren verstoken, waar van dns alle en een iegelyk ook by deezen word geadverteert ten einde zich te wachten voor schade".

Zie ook 16 JanuarlJ 1798.

8 Julij, Wijziging van het bepaalde op 7 October 1791 nopens de diaconie te Batavia.

De Regering vond goed «diaconen te ordonneereB^ in steede

17Ö4. W. A. AtTINCL 771

vao de by besluyt van deo 7^° October 1791 gestelde IS maanden, om de 6 maanden e^n accurate opneem te doen houden van de intusschen insolvent geworden of overleedene borgen voor verbondene vasligheeden, ten einde na het in- komen van het rapport zodanige maatreegelen te beramen, als na Lyds-omstandigbeeden noodzakelyk en voor het belang der armen-middelen dienstig geoordeeld zullen worden''.

11 Julij. Kennisgave, dat de Regering voornemens was goederen op vracht naar China over te voeren.

Tripang alleen was uitgezonderd. Vóór 20 JuliJ 1794 moest men ten kantore van den P^° opper-koopman van het kasteel Batavia opgeven, welke goederen men naar China wenschte te verzenden. De betaling van de vracht zoude nader «gereguleerd" worden.

16 Julij. Maatregel in het belang der gezondheid van Europesche matrozen^ in dienst van de Compagnie en ter reede Batavia aanwezig.

Aangemerkt, dat als een voorname, mede werkende oorzaak van de menigvuldige ziektens en daaruit voortspruitende sterfte der gemeene zeevarende moet worden geconsideert het wille- keurig emploi van Europesche mattrosen tot roeiers op de schuiten en sloepen, inzonderheid van de eerst uit Nederland aankomende scheepen, en het verblyf derzelve aan land, som- tyds niet alleen van geheele dagen, maar ook des nagts na het goedvinden hunner commanderende officieren, waardoor zy gelegentheid krygen zig in den drank en andere, voor de gezondheid schadelyke ougeregeltlieden te buiten te gaan, waarop gedelibereert en ter preservering van 's volks gezond- heid ten hoogsten nodig geagt zynde, dat daar tegen met alle oplettendheid worde gewaakt, zo is goedgevonden en verstaan den commandeur en opper-equipagiemeester, met standhouding eo tot ampliatie van de door de hooge regeering van Indiê bereets beraamde order op dit stuk, by extract deeses nader en ten emstigsten te gelasten zoi^e te dragen, dat omtrend het

77i '704. W. A. ALTINQ.

vaaren met schuilen en sloepen van en naar de rbeede met de uittersie discretie te werk i^egaau en bet volk door het rondzwerven in de lieele zonneschyn of ongepemiilleert aan de wal houden niet g'exponeert worde aan gevaarlyke zieklens, die de ondervinding maar al te dikwyis heelt gelecrl. dat doorgaans het gevolg daarvan zyn, met verdere order om de capilains en gezaghebbers der scheepen ten slriksten aan te bevoelen zig de daar tegen leggende interdictie ter pronipte observantie te laaten strekken, onder aankondiging, dat zy, contrarie doende, zodanig zullen worden gecorrigeert, alsiueo zal vinden te behooren ; en hem wyders te waarschouwen, dal by voor het gedrag der capitains en scheeps-ofBcieren zal moeten respondeeren, ingevalle men mogt ontdekken, dal zy de matrosen roet roeien in regen en zonneschyn afmatten («f door hen langer aan land te laaten hlyven, als volstrekt nooil- zakelyk is, aan ziektens bloot stellen, indien by niet attent is zig daarop ten nauwkeurigsten te informeeren en van de personen, die zig in deezen aan overtreding schuldig maaken, ten aller eersten kennissc te gecven.

Met betrekking tot Java's N. 0. kust bepaalden Commissarissen- Generaal op den 27*^«" September 1794 nog bel volgende:

Tot conservatie der gezondheid van de op Java zig bevin- dende, geineene, Europeesche zeevarende is goedgevondeo en verstaan de hooge regeering van Indiö op te dragen den Gouverneur van Overstraten aan te scbryven het employeeren van Europeesche matrosen tot roeiers op de sclinilen en Iwots langs geheel Java te excuseeren en de menagieuste middelen te beramen om zig, in derzelver steede, alleen van inlanders te bedienen, zo als bier in train gebragt is en tlians dageljks plaats vind.

23 Julij. Nadere regeling van het ambtgeld voor den Advocaat' fiscaal eti voor den Water-fiscaal.

In overweging genomen zynde, dat omtrend de betaaliiig

W, A. ALTINQ. 775

van aniblgeld door den advocaat- en water-fiscaal tot nog toe geen andere bepaling is gemaakt als het gearresteerde by de lu^oge regecring van Indiê op den 23*° October 1793, waar by de advocaat-fiscaal daarvan g'excuseert, dog de water- tiscaal gelast is op te brengen een duizend rd" 's jaars, en dat, of wel die beide ampten niet geschikt zyn om zwaar ambt- geld daarvan Ie laaien contribueeren, de fiscaals egler van die nieuw ingevoerde belasting ook niet geheel uitgezondert konnen worden, ten einde andere amblenaaren geen aanleiding Ie geeven op dal fundament mede ontheffing daarvan te ver- zoeken, zo is goedgevonden en verstaan jaarlyksch in Comp' kasse voor aniblgeld te laaien voldoen door den advocaat- (iscaal vier honderd en door den water-fiscaal ses hondertrd'.

23 Jnlij. Opheffing der betrekking van pand'bewaarder hij de Bank van leerhing.

Zniks geschiedde «onder deese bepaling, dat by de twee differente sleutels, bereets in handen van de maand hebbende comniissarissen, nog een derde zal moeien worden aangemaakt en aan den kassier ter hand geslelt, len einde de bank des morgens en tegen den middag door drie personen te gelyk geopent en geslolen worde, en dal de gemelde commissarissen en kassier gehouden en verpligt zullen zyn dagelyks naar de verpande goederen te zien, die van tyd tot tyd te lugten en verder alles te verrigten, wat lot hiertoe door den pandbewaarder is gedaan, waar door den boekhouder, die in de bank moet woonen, niet anders als het op- en loezigl over het huis zal worden toevertrouwt*'.

25 Julij. Verbod voor den Directeur en de Commissa- rissen van de Bank van leening vobnachl schappen anders dan in hun privé ie aanvaarden.

Dit verbod was eene wijziging van art. 45 der instructie.

774 1794. W. A. ALTINQ.

23 Julij. Wijziging van de op 21 Maart 1794 vast- gestelde voorwaarden, ivaarop de Regering goederen op vracht zoude vervoeren.

Vermits de voorwaarden voor sommige goederen te be- zwarend waren gebleken, besloten Commissarissen-Generaal om »alle zwarigheeden op eenemaal weg te neemen» de hooge regeering van IndiS eens vooral Ie qualiGceeren, byhetacoe()- teeren van goederen op vragt, wanneer de omstandigbeeden vereisschen eene andere dan de by de voorschreeven conditiën bepaalde vragt aan de Compagnie te laaten betaalen» dan vao de gemelde conditiën, voor zoverre de stipulatie der vragt- gelden aangaat, te mogen afwyken en door de verzenders der goederen zo veel voor vragt-penningen in Couipagnie's kasse te laaten betaalen, als geoordeelt zal worden te bebooren en met de billykheid en het meeste belang van de Gomp* overeen te komen".

25 Julij. Vervanging der verstrekking van porcdein uil den kleinen winkel aan scheeps-overheden door een aequivalenl in geld.

Toegestaan werd;

aan een schip voor 6 maanden rd' 18,

» > te buis vaarend schip > 24,

» » pantjallang » 6,

» » paket-boot ■ 8.

26 Julij. Afschaffing van de independente fiscaals.

De «intentie*' was, dat >de fiscaals, even als alle andere » dienaaren, aan de regeering gesubordineert" moesten blijven.

-^ Augustus. Vernieuwing van het bepaalde op 22 September 1752 nopens belastingen op partiadiere handels-vaartuigen, — Toekenning van een »doMcettr'* aan eenige Compagnie^s dienaren.

Aan het vroeger bepaalde werd alsnu toegevoegd »in hel

1794 W. A. ALTINQ. 775

eerste, derde en vyrde articul, dat overeenkomstig het tegen- woordig gebruik nog zal moeten worden betaalt voor ieder aankotnend particulier en inlandsch schip of minder vaartuig van Souratte en Manilha, zonder onderscheid van de grootte derzelver, een hondert rd';

Toor ieder schip of vaartuig als boven van Siac, Campar, Boeten, Cotte, Pera, Borneo, 60a, Bony en Wadjo, groot tiea lasten en daar en boven, vyftig rd';

voor ieder schip of vaartuig van Solock, groot boven de agt lasten, v^'f en tveintig rd'.

En vermits de voorschreeven bekendmaking alleen ziet op particuliere en inlandsche scheepen en vaartuigen, maargeen- ziiits op vreemde Europeesche scheepen, daar er nogthans alle billykheid is, dat deese voor het genot van de rheede, het kostbaar zeehoofd en het jaagpad eene redelyke belasting opbrengen, zo is goedgevonden en verstaan te statueeren, dat de capitains of gezagvoerders van alle scheepen, toebehoorende aan vreemde Europeesche natiën, zonder onderscheid, in wat werelddeel zy te huis hooren, mitsgaders die van de Ameri- caansche scheepen, welke op deeze rheede ten anker koomen, voortaan gehouden zullen zyn te betaalen een somma vaneen honderd en vyflig rd' zonder reflectie op de grootte, en deese belasting ook uit te strekken, niet alleen lot de scheepen en vaartuigen, die by de omgeleegen eilanden de Kuiper, Onrust, Edam, enz. ten anker komen, maar in het algemeen tot alle scheepen en vaartuigen, welke met klein vaartuig van de rheede konnen worden bevaaren en dus gecenseert moeten worden dadelyk het genot van de rheede te hebben.

Nadien de inkomsten, aan het aanzienlyk ampt van Gouverneur Generaal geaccrocheert, door de toelage aan de heeren, den Gouverneur en Directeur Generaal in der tyd, van 2 7^ procento uit de zuivere winsten op den ampbioen handel onlangs naamwaardig vermeerdert zyn en de heer mede commissaris en Gouverneur Generaal, Alting, heeft verklaard zeer gaarne

776 1794. W. A. ALTING.

ten behoeven van de Compagnie te desisteeren van "het tol nog toe aan de successiveheeren Gouverneur Generaak overgdaalen voorregl om over het emploi van het inkomende ankeragie, lastgeld» enz. naar welgevallen te beschikken, waardoor hel aandeel» zyne hoog Edelheid daaruit anders competeerende, aan de Compagnie is vervallen» die zig mi Is dien ook dieiid (e chargeeren met het fourneeren van het daaruit algegeeveoe aan zodanige haarer bediendens, welke van haare sobere inkomsten niet konnen bestaan» is goedgevonden tot eeo jaarlyksch douceur uit Compagnie's kasse toe te leggen:

aan zes boomwagters voor huishuur, elk rd' 5 ter maand of te saamen 's jaars rd^ 360,

aan de translateurs in de Maleidsche en Javaansche taaien» ieder twintig rd^ 's maands of aan beide in 't jaar . 480,

aan een Arabisch scbryver» dienstdoende by den Maleidschen translateur, k 5 rd^ ter maand» 's jaars » 60,

aan den sabandhaar voor prauwlonen tot het laaien visiteeren der jonken en andere vaartuigen door de boomwagters • 200.

Voorts is goedgevonden» om de verantwoording van dit middel des te klaarder te maaken, de imaginaire verdeeling vaa hetzelve in modder-geld» koppen-geld (uitgezondert dat, hetwelk door de jonken» komende van Canton, Nympho en Aymuy, volgens articul 2 van de bekendmaking nog daar en boven moet worden betaalt), last-geld, pas-geld en zeegel-geld af te schaQen en de verantwoording van hetzelve te laaten doen onder de generale benaming van ankeragie- en hoofd-geld van vreemde particuliere en inlandsche scheepen en vaar- tuigen» om zodanig by de boeken ingenomen en verdeeld te worden» als volgt:

aan de Compagnie 70 procento,

aan den sabandhaar, mits daaruit salarisee- rende den schryver der sabandhary, voor het geen denzelven tot hoeden van de kleyne vaartuigen heeft genoten 20 » >

W. A. ALTINQ. 777

aao deo kassier van de generale ontvangst 2^2 procento,

aan de boomwagters 6 » ,

aan den water-fiscaal tot het houden van een bediende ter afzending dagelyks naar de rheede 1 Va ■

Terwyl om de nodige gerustheid te hebben, dat deeze belasting voortaan rigtig ingevordert en, zo als het behoort, verantwoord zal worden, is goedgevonden de invordering wel gedeniandeerd te laaten blyven aan den sabandhaar, dog ter erlanging van meerder zeekerheid in deezen den water-fiscaal te gelasten dagelyksch door een zyner ordinaire bediendens, welke hyzal goedvinden met dit werk te belasten en voor wien hydehem hiervooren toegelegde 1% procento tot een beloning daarvan kan laaten strekken, nauwkeurig informatie te doen neemen van alle scheepen en vaartuigen, welke op de Bataviasche rheede ten anker koomen, mitsgaders de plaatsen, van waar dezelve zyn gezeilt, om daarvan weekelyks een pertinente lyst te bezorgen aan den ontvanger generaal, ten einde door deeze met de verantwoording van den sabandhaar der penningen, van deeze belasting geproflueert, geconfron teert en by ontdekking van verschillen 's Compagnies interest naar behoren behartigt te konneq worden «

Dan betrekkelyk de oorlog-scheepen van vreemde natiën is goedgevonden en verstaan deselve volgens de vry algemeene usantie van deese belasting bevryt te laaten en desgelyks te handelen omtrend scheepen van vreemde, gepriviligeerde Gom- pagnien, uit Europa direct of wel over de Gaab de Goede Hoop op deeze rheede komende, welke gevallen tog zeldaam gebeuren en waardoor de billykheid deezer belasting des te minder eenige tegenspraak zal konnen ondervinden.

En zal van deeze dispositie by missive worden kenuisse gegeeven aan de hooge regeering van Indie, met aauschryven tevens om de bekentmaking van den 22*'° September Xl^i dien conform te altereeren en daar van aan het publiek de nodige advertentie te doen, mitsgaders het verder gear- resteerde ten deesen opzigte ter executie te stellen".

778 1794. W. A. ALTINQ

14 Augustus. Maalregelm tegen smokkdhandd m^ ojnnm.

Met dat doel bepaalde de Regering:

1® buyten de zuyker-molens Garang, Geram en Cramatjangs het zeestrand aan die zyde van Batavia, geen Chinees op den afstand van twee uuren na het strand met er wooo te permitteeren ;

2^ de Javanen in de caropongs aan die syde te stellen onder een permanent bekwaam hoofd van weegens den kooing van Bantam, welk hoofd zich echter niel zal m<^en b^ moeyen met de revenuen der landen, die gehuurd worden door ingezeetenen, onder het ressort van Batavia te huis horende, met strikte order aan gemeld hoofd om onder het aan hem toevertrouwd district in geene deden te ge- doogen, dat zig een Chinees aldaar, onder wat praetext ook, met er woon needer zette> uytgezondenl de Cbioeese houtkappers en houtbrekers; voorts den commandenr vaa Bantam, Beynon, aan te schryven om hier over den koning te onderhouden en dit te stellen hoofd door zyn hoogheid ook te doen verpligten tot het letten op alle smokkeiary, nevens hetgeen verder met de wetten strydig is, om bet een en ander by ontdekking aan te geeven en de over- treeders te apprehendeeren ;

3^ den capitain der Chineesche natie alhier te gelasteo om alle de Chineesche huurders van landeryen, iu '( Bantamsche geleegen, ernstig te recommandeeren om over hunne op- gezeelenen beter order en toezigt te houden en deidve niet over te laten aan eene eigendunkelyke, onreegel- matige leevenswyze.

Op den 28®^«" October 1794 werd de gecommitteerde toten over de zaken van den inlander gemagtigd «middelen van contrainte" tot handhaving van dit verbod te gebruiken en het »demoliéren" van twee, in strijd daarmede opgerigte waroeng's gelast.

Het beslotene op 14 Augustus 1794 is nog op den iK"" Februarij 1806 toegepast.

W. A. ALTINQ. 779

23 Augnstus. Yoorschrifï nopens het benoemen van substituten en kaffers van officieren van justitie.

Gelet zynde, dat de water-fiscaal verzoekt de nodige autho- risatie om zodanige dienaaren te verkiezen tot substituten en kaffers, als hy zal vermeenen het geschikst te zyn ter bereiking van het doeleinde om volk in zyn dienst te krygen, dat getrouw is, en die oneerlyk en ongetrouw zyn weg te jaagen, zo is, geconsidereert er de officieren van justitie ten hoogslen aan- gelegen ligt tot haare substituten en kaffers personen te hebben, welke zy daar toe geschikt en bequaam oordeelen, goedgevonden en verstaan deese aanmerking den Raad van justitie onder het oog te brengen en daar by te voegen, dat heeren Commissarissen Generaal mitsdien vertrouwen, dat by (Ie aanstelling van die bediendens altyd reguard word geslagen op de voordragt van den officier, die zulks aangaat, en dat dezelve ook worden gehouden in eene stricte en onmiddelyke subordinatie aan en afhankelykheid van den officier, tot wien zy behooren, alzo de dienst van de justitie zulks onvermei- delyk vordert; en dat, by aldien er dierhalven tegen verwagting eenige gebruiken mogten plaats hebben, daar tegen aanlopende, dezelve onmiddelyk vernietigt en in het vervolg gehandelt zal moeten worden overeenkomstig deese duydelyke intentie van heeren Commissarissen Generaal, zynde voor het overige goedgevonden den water-fiscaal te recommandeeren by het verkiezen tot kaffers van inlanders, die onder de commandanten in de respective campongs resorteeren, in het oog te houden, dat daarvan, alvorens dezelve in dienst aan te neemen, moet worden kenuisse gegeeven aan den gecommitteerden tot en over de zaaken van den inlander.

25 Augustus. Yoorschrifï nopens hel benoemen van vaste gecommitleerden uit den Raad van jtislilie Ie Batavia tot het visiteren van specerij-schepen.

Den water-fiscaal verzoek hebbende gedaan gequaliflceert te

•

780 1794. W. A. ALTINQ.

worden om, by arrivement ter deeser rheede van scheepen of vaartuigen, beladen met speceryen, zig ten eersten, geassisteert met twee commissarissen uit den Raad van justitie, derwaarts te mogen begeven tot het doen der visitatie zonder daarmede te moeten wagten tot ter verrigting van die commissie order l)ekomt van den heer president, en daar omtrent door den heer mede Commissaris Generaal, Alting, geavanceert zynde, dat tot de visitatie van scheepen en vaartuigen, die speceryen in hebben, door den heer Gouverneur Generaal altoos, by aankomst van zodanige bodems, terstond order wordgegeeven aan den president van justitie en die vervolgens een commissie benoemt om de visitatie zonder tyds verzuim voortgang te laaien neemen, zo is goedgevonden en verstaan met hei visiteeren der scheepen en vaartuigen, die speceryen aanbrengen, en het benoemen der juslitieele commissie ten dien einde wel in het algemeen by het presente gebruik te continueereD, dog den Raad van justitie door de hooge regeering te haten kennis geeven van het verlangen van lieeren Commissarisseii Generaal, dat daartoe eens vooral tot vaste gecommitteerdeos werden benoemd de gecommilteerdens van de maand, welke men vertrouwt, dat zig steeds gereet zullen houden om met den water-fiscaal op de eerste aanzegging direct naarscheepsr boord te konnen vaaren, waardoor dan tevens de noodzakelyk- beid om telkens daartoe nieuwe commissiën te decerneeren, hetwelk noodwendig vertraging moet veroorzaaken, komt te vervallen.

?9 AuKustua

Tseptember- Vemieuwing van eenige bepalingen nopens het aan boord komen van Compagnie*s schepen.

Conform de begeerte der hoog Edele heeren Comraissarisseo Generaal is verstaan alle en een iegelyk by affixie van bil- letten te interdiceeren zig naar boord van Comp*^ scheepen te begeeven, nadat dezelve gemonsterd zyn, hetzy om wat reeden hel ook zoude mogen weezen, zonder daartoe alvorens per- missie verzegt en verkreegen te hebben van den heer Gon-

W. A. ALTINQ. 781

venieur Generaal, het geen zal moeten blyken by een daarvan onderleekend bewys, hetzy door den heer Gonverneur Gene- raal zelfs, dan wei ter ordonnantie van denzelven door een der secretarissen deeser regeering, op poene, dal ieder persoon, welke zig aan het overlreeden van dien schuldig maakt, zal verl)euren een amende van twee hondert rd* ten behoeven van den water-fiscaal.

En by het gemelde billet teevens te renovceren het ge- sta lueerde hy placaal van den ^^Zt^Zr ^666, dat onder het verbod tegen het aan boord varen op de aankomende en vertrekkende scheepen, voor dal Ier deeze reede gaarriveert of nadat van hier naar Nederland of eender buyten comptoiren afgevaardigd zyn, meedc begreepen worden de dionaaren van de Compagnie, op het eyland Onrust bescheyden, en dat de baas ten gemelde eilande by overlreeding van dit verbod, boven de in hel generaal gestelde straffe, 'tzy hy zelfs aan boort vaart of het andere gelast, toestaai of conniveert, gedeporleert zal worden van ampl, qualiteit en gage.

Mitsgaders de scheeps-overheeden almeede by het voorsz. biljet, met renovatie en ampliatie van het geordonneerde by de instructie voor de hoofd-officieren ter zee van IQ October 1768, titul V, arlicul 16, te gelasten, nadat hunne l)odems gemonsterd zyn, geene vaarluigen, hoe genaamd, aan boord te admitteeren, als op speciaal bevel deezer regeering of van den heer Gouverneur Generaal afzonderlyk, en op hun retour hier ter hoofdplaalze van het een of ander comptoir by een schrif- telyk declaratoir, door de capitains, capitains-lieutenants, lieu* tenants en sous-lieutenaiits, allen onderteekend, dal direct by terugkomst der scheepen aan den heer Gouverneur Generaal zal moeten worden overgegeeven, te verklaaren, dat zy, nadat hunne onderhebbende bodems voor dies vertrek van hier na eldere of van Java's Noord-Oostkust naar de groote Oost ge- monstert en gevisiteert zyn geworden of door gecommilteerdens opgenoomen is, hoe diep dezelve treeden, dan wel na dat het anker is geUgt en hel schip afgedreeven, geen vaartuigen aan boord toegebten, veel min, nog voor zich zelve, nog voor iemand

784 1794. W. A. ALTINÓ.

anders» eenige particuliere koopmanschappen of Tolames tan de minste naamwaardigheid ingenomen hebben» onder bedrei- ging, zo aan de officieren der scheepen, als van mindere vaar- tuigen, dat zy, hetzy capitain, capitain-lieutenants» lieutenanU of sous-lieutenants, hier tegen handelende en na de monsteriog vaartuigen zonder permissie aan boord latende komen of lig verstoutende, 't zy voor hun privé dan wel voor anderen, onder wat pretext het ook zoude mogen weezen, eenige goederen van de minste volumen en voornamentlyk contrabande whaaren over te neemen » nadat bet anker geligt en de bodem if- gedreeven is, ot wanneer zy zich vermeeten zulks onder de eylanden of onder weegen te doen, aan den lyve gestraft of van ampt, qualiteit en gage zullen worden gedeporteert en voor inhabiel naar Nederland verzonden dan wel zodanig anders gemulcteert, als men na geleegentbeid van persoonen en zaaken zal oordeelen Ie bebooren.

Voorts al het voormelde meede applicabel te maken tot dezulken, die, ter rheede leggende, eenige goederen o?er- neemen of bergen voor scheepelingen van andere scheepen, welke op haar vertrek slaan, dan wel afgedreeven of aange- komen zyn. ^

Mitsgaders by het voormelt billet des gelyks te renoveeren het gestatueerde by placaat van den 20^ Maart 1754, dat niemand, zo van land, als van de scheepen en vaartuigen alhier ter rheede, zal mogen gaan of vaaren aan boord van eenige vreemde, Ëuropeesche scheepen of vaartuigen, hier ter rheede of elders omtrent dezelve leggende, dan alleen de sabandhaar en licentmeester in zyne functie, op poene, dat die daarvan na regten zal worden overtuigd, v^benren zal een boete van twee hondert rd', hetzy dat by op zo- danig een vreemt schip of vaartuig eenige handel heeft gedreeven of niet; en een exemplaar van het meergemelde billet te laten voegen by de instructive papieren voor de overheeden van 's Compagnie's scheepen om te strekken tot een ieders narigt.

Zie ook 13 April 1797.

W. A. ALTINQ. 783

30 Augustus. Voorziening in de bemanning vansloepen voor den Commandeur^ Water-fiscaal, enz.

Is goedgevonden en verstaan het emploieeren van Europee- sche roeyers op de schuiten dadelyk te doen cesseeren.

Voorts den commandeur, vice commandeur, den nvater- fiscaal en zynen geweldiger te gelasten zig zelfs van het bepaalt getal Moorsche of inlandsche roeyers te voorzien, tot twaalf mannen voor de schuit van den commandeur en tien mannen voor ieder der drie andere schuiten, met qualificatie verder om voor elke der voorschreeven roeyers 's maands uit Compagnie*s kasse te laaten betaalen zeeven en een halve rd' of in het geheel aan den commandeur negentig, aan den vice- commandeur vyf en zeeventig en aan den water-fiscaal voor de schuiten van hem en zynen geweldiger een hondert vyflig rd' 's maands.

30 Augustus. Toekenning van een T>douceur" aan deti President van den Raad van justitie te Batavia.

Overwegende, dat het waarneemen van het presidium met meerder moeite en last verknogt is, dan het ambt van ordinaris Raad, en de president of voorzitter da.ar en tegen niet participeert in de leges, die de Raaden van justitie onder elkander verdeelen, waardoor het inkomen van den voorzitter zelfs minder bedraagt, als dat van een ordinaris Raad van justitie, en dat dierhalven een matige verhoging van hetzelve niet anders aLs noodzakelyk kan worden geconsidereerl, om alle deeze reedenen is goedgevonden en verstaan aan den president van den Raad van justitie, geen raad van Indie zynde, gedurende den tyd, dat by als voorzitter fungeert, boven de gagie en kostgelden, emolumenten en andere inkomsten, die de voorzitters tot hiertoe hebben genoten, voor het vervolg tot een vast dottceur toe te leggen en maandelyks uit Compagnie's kasse te laaten afgeeven een somma van een honderd ryksdaalders.

784 1704. W. A. ALTINQ.

_ ?!L.^_Y^^^^. Last op Compagnie* $ dienaren hunne m- komsten op Ie geven.

De vergadering van XVU*^" de liuoge regeering van Indië hel)I)ende gelieven aan te scliryveh, dat met betrekking tol de inkpmsten der dienaren over het algemeen wel koude in- stemmen best te zyn te blyven by de vorige reglementen, maar uit de opgave, door de Ceilonsche ministers daar omtrend gedaan, egter was voorgekomen, dat dezelve aldaar in eene wat te groote disproportie zyn verdeelt, en dierbalven verme^e, dat daarin wel een behoorlyke verandering had mogen worden gemaakt, dan dat zig daar over niet verder zoude uitlaat^, dewyl vertrouwde, dal bel middel van bestaan voor de dienaren- een der onderwerpen van de deliberatién van heeren Commis- sarissen Generaal zoude uitmaaken en dus deeze zaak op billyke gronden en een geschikte voet gebragt en getermineert zoude worden, zo is dat poinct in aandagtige overweging genomen en, gelet zynde, dat om de deliberatién daarop met vrugt te konnen voortzetten in de eerste plaats volstrekt nodig is, dat heeren Commissarissen Generaal preciesdyk, immers zo nauwkeurig mogelyk, worden geinformeert van den waaren staat der inkomsten van de respective dienaaren van de Compagnie en zulks niet alleen omtrend die, welke haar wettig zyn toegelegt, maar ook van die, welke zy toevallig, egter allyd uit hoofde van de bedieningen, waarin zy gesteit zyn genieten, en dierhalven daarvan alvoorens accuraate op- gaven behooren te worden gedaan, maar het misschien aan veele inconvenienten onderheevig zoude zyn, wanneer geordoo- neert wierde, dat diergelyke opgaven opentlyk zouden moeten geschieden, ter bereiking van het oogmerk in deesen dienstig geoordeelt en mitsdien goedgevonden en verstaan by een publicatie, die in naame en van weegen heeren Commissarissen Generaal zal worden gedaan, allen en een iegelyk der respective dienaaren, ten deesen hoofd-comptoire en den ressorte van dien bescheiden, zonder onderscheid, tot wat classe zy behooren, mitsgaders de hoofden en officieren der Chineezen en andere

17d4. W. A. ALTiNd. 788

naiiÖD, alhier geêtablisseert, en alle degeeoe, welke door of onder het opzigt van den gecommiteerde tot en over de zaaken van den inlander tot eenig beheer of toeverzigl in de Jaccairasche en Preanger bovenlanden en regentschappen g'emploieert en voorts generalyk alle^ die in eenige bedieningen Compagnie's weegen zyn geslelt, zonder onderscheid, te gelasten respectivelyk binnen den tyd van twee maanden na het ema- neeren van dezelve publicatie aan den heer Commissaris Generaal, Nederburgh, verzegelt te doen toekomen specifieke opgaven, onder presentatie van solemneele eede, van alle de inkomsten, hoe ook genaamt en geene uitgezondert, der res- pective ambten en bedieningen, welke zy sedert de jongste twee jaaren hebben of door hun als nog worden bekleet, en dus niet alleen van die, welke haar wettiglyk zyn toegelegt, als daar is gagie, emolumenten, verstrekkingen, defroyementen, huishuur, middelen van bestaan en wat dies meer zy, maar ook van die, welke zy toevallig ofte ter contemplatie van het ambt ofte de bedieningen, welke zy bekleeden, genieten, hetzy die beslaan in voordeden van handel, welke zy niet zouden kennen dryven, by aldien zy niet in de door hun bekleed wordende posten .waaren gestelt, in geschenken, douceurs, contributiên, uitkeringen ofte eenige fournissementen van gelden of goederen, hoe ook genaamt, van andere dienaaren ofte van Chineezen, inlanders of andere natiën, alhier geötablisseert ofte deeze hoofdplaats frequenteereude, derselver hoofden en ofli- cieren, in vryheeden ofte exemtién van eenige lasten of imposten, in profyten op maaten en gewigten, volgens welke zy aande Compagnie ofte van den inlander goederen ontvangen of in- slaan en wederom uitleeveren, in profyten op verstrekkingen, wdke zy Compagnies wegen ontvangen ten behoeve van administratien en huishoudingen, waar over zy gestelt zyn ofle het toeverzigt helpen houden, in profyten op particuliere verkoop van gepermitteerde spillagien of overwigten, in pro- fyten op leverantien, waar meede zy zyn gebenificeert, voor zoverre zy dezelve niet by publieke aanbesteding hebben ver- kregen, in eenig particulier emploi van Compagnie's mindere

rUlAAT-MU DEU ZI. 50

486 1794. W. A. ALTINd.

dienaaren ofte door haar bezoldigt wordende personen, ia renten op uitgezette capitaalen, staande ter verantwoording yan hun ofle van het eollegie, waartoe zy behooren als directear^, administrateurs, dan wel ministers of hediendens, in profjten op het verwisselen van speciën van zodanige capitalen en generaalyk in alle pecunieele voordeelen, hoe ook genaamt en waaruit voortspruitende, welke zy niet zouden genieten, wan- neer zy in de door hun bekleed wordende posten of bedieningen niet waaren gestelt, zonder eenige uitzondering, op poene, dat de geene, die bevonden zal worden eenige van de voorschreeven inkomsten met zyne kennisse te hebben agter gehouden of verzweegen, zal worden verklaart eerloos en infaam, gedepor- teert van ampt, qualiteit en gagie, met verbeurte van het tien dubbelt bedragen van hetgeen hy alzo niet zal hebben opge- geeven en kan gerekent worden in een rond jaar op te brengen ofte corporeele straffe, by aldien hy daartoe onvermogent is. en dadelyke opzending naar Nederland en met belofte daar en tegen van impuniteit voor die geene, welke eenige on- wettige of ongeoorloofde inkomsten zullen hebben genoten en daarvan getrouwelyke opgaven doen, onvermindert egter de restitutie, welke heeren Commissarissen Generaal mogten oor- deelen daarvan naar billykheid te moeten gesehieden.

Dan betreflende de onder-officieren en gemeenen van Gom- pagnie's zeevaart en militie, mitsgaders de gemeene ambagts- lieden, in aanmerking genomen zynde, dat dezelve buiten hunne gagie, kostpenningen en randsoenen geen byzondere inkomsten hebben, zo is goedgevonden deese zo even gemelde dienaaren van de voorschreeven opgaven bevryt te laaten, maar des niet te min by de publicatie te bepaalen, dat, wan- neer onder de tot die classe lieborende personen zig eenige bevinden, die in andere bedieningen zyn gestelt, dezulken in dien gevalle als dan gehouden zullen zyn tot de opgave der inkomsten van dezelve hunne bedieninge op gelyken voet ak alle andere.

En gemerkt een der voornaame oogmerken, waartoe de in deesen gemelde opgave zullen worden gerequireert, hier in

1:^04. W. A. ALTINQ. 181

bestaat öm aan de dienaaren, welkers irikonisleri gelieel on- loereikentle zyn om naar behoren Ie kounen bestaan, eenige vermeerdering van inkomsten toe te voegen, zo is verder goedgevonden bet publiek by de meergemelde publicatie te adverteeren, dat aan allen en een iegelyk vryheid word ge- geeven om by zyne opgave te voegen zodanige elucidatiën als hy zal dienstig oordeelen, speciaal ook concerneerende de on- kosten en uitgaaven, welke hy in het 9mpt ofte bedieninge, over welke opgave geschiet, verpligt is te doen.

Dog daar en tegen een ieder gehouden zal zyn by de voor- srhreeven opgaven pertinentelyk te noteeren, of hy ook tot liet doen van eenige geschenken, contributiën, uitkeeriagen orte eenige fournissementen van gelden of goederen, hoe ook prenaamt, aan andere verpligt is en, zo ja, aan wien en waarin zulks bestaat, op poene als vooren, wanneer hy daaromtrend iels met zyn weeten mogt hebben agter gehouden of verzweegen.

Eo dat by de voorschreeven opgaven tevens moet worden liekent geslelt, hoeveel elk der inkomsten van de bedieninge, waar over deselve geschiet, gedurende den tyd, dat de opgeever dezelve bekleet heeft, door elkander gereekent, naar zyn beste weeten jaarlyksch heeft opgebragt.

Zynde voor het overige met betrekking tot dit onderwerp nog goedgevonden en verstaan de hooge regeering deeser lande van al het voofenstaande by missive kenbisse tegeèVen met toezending van de publicatie om ten spoedigsten gedrukt en daarna volgens dies inhoud ten eersten gepubliceert en geafligeerf te worden ; onder aanschryveris wyders, dat heefen Commissarissen Generaal van haar insgelyks alle mogèlyke elucidatie verwagten omtrend de inkomsten der diénaaren op de respective buiten comptoiren, mitsgaders^ dat dezelve die- naaren circulair zullen worden gelast om, voot* zo verre zulks door hun nog niet mogt zyn geschiet, herwaarts over te zenden even gelyké opgaven hunner inkomsten, als by de voorschreeven pubKcatie van de dienaaren ter deeser hoofd- plaatse zyn gevordert, des gelyks onder presentatie van soleni- neele eede en op gelyke poenaliteiten, als by de gcmtèlde

7d8 1794. W. A. ALTINQ.

publicatie lyn bepaalt, wanaeer zy daar ointrend ietwes mei hun weeten moglen hebben agter gehouden of verzwegen.

Zie ook 19 November 179K. — Naar aanleiding van de opgaven, ingekomen ten gevolge van dezen last, zijn in 1796 de inkomsten van een aantal Compagnie's dienaren op- nieuw geregeld. Zie bij dat jaar.*

4 September. Bepaling, dat de aden van aansteUimg van dek'Of ficieren en matrozen vrij van zegel waren.

Zie ook by 3 Jullj 1792.

6 September. Kennisgave, dat op W September 179 ^ twee Compagnie^s vaartuigen convoai zouden verkenen aan particuliere vaartuigen, bestemd naar Samarang.

Men was bevreesd voor Fransche kapers, die zich in dit vaarwater en in Straat Soenda hadden vertoond.

—■ September. Maatregelen in het belang eener goede boekhouding.

Nadat de Directeur-Generaal had medegedeeld, >dat bet negotie-werk sedert anno 1776 langzamerhand is vertraagt en onkunde, gepaart met agteloosheid, zodanig de overband heeft genomen, dat men byna zeggen mag de kunde vau negotie-boekhouder geheel verloren te zyn, in dier vo^en, dat men aan het redres zoude moeten wanhopen, byzonder als de ziektens en sterften op Batavia niet cesseeren", bc- paalden Commissarissen-Generaal, »niet alleen beide opper- kooplieden des casteels en den negotie-boekhouder, nevens den visitateur en boekhouder generaal ten ernstigsten te recoiu- mandeeren zig toe te leggen en te beeiveren om de by ban bescheiden suppoosten in het negotie-werk te onderwysen eu bequaam te maaken tot het waarneemen der daar aan ver-

W. A. ALTINQ. 789

knogte ambten en bedieningen, maar ook tot een permanente order vast te stellen, die, zo hier, als op Geylon, voor zoverre tot het laatslgemeld gouvernement betrekking kan hebben, zonder afwyking geobserveert en waar van door de hooge re- geering van Indie aan allen en een iegelyk, die er relatie toe hebben, ter hunner narigt en stipte agtervolging kennisse ge- geeven zal moeten worden;

dat alle, die als onder-kooplieden of in mindere qualiteiten uit Nederland aankomen of die hier te lande in dienst zyn aangenomen dan wel tegenswoordig alhier buiten emploi zyn, drie jaaren op de schryf-comptoiren ter deeser hoofdplaatse zullen hebhen moeten dienst gedaan en zig in de behandeling van Compagnie's zaaken ten genoegen hunner superieuren be- quaam gemaakt, mitsgaders daarvan door behoorlyke certifi- caaten van de hoofden en eerste bediendens derselver comptoiren doen blyken, waarvan telkens by de aanstelling van den een of ander tot deese of geene bediening behoorlyk aantekening by de resolutie der hooge regeering zal moeten gehouden, voor dat zy eligibel zullen zyn tot eenig emploi, hetzy alhier of op een der buiten comptoiren, en dat zy, na verloop van dien lyd daartoe in staat bevonden en aangestelt wordende, dan nog drie andere jaai*en in zodanig een post zullen moeten continueeren, alvorens naar een administratie of residentie hier of op eenig buiten comptoir te mogen adspireeren, ten einde langs dien weg een ieder op te wekken en aan te sporen zig met lust en iever te oeffenen om de Compagnie in alle betrekkingen van wezentlyke dienst te konnen zyn en daar door altoos nuttige voorwerpen aan handen te hebben ter vervulling van de openvallende plaatsen, voornamenllyk ook hel secretarieele, negotie- en soldy-schryfwerk concerneerende, en vooral ook om dezulke, welke zig op die comptoiren be- vinden, in de gelegenheid Ie stellen om tot beloning van hunnen getrouwen arbeid goede bedieningen te kunnen erlangen en in het vooruitzigt daarvan eene gepaste aanmoediging te doen vinden om in hunne arbeidsaame, dog sobere bedieningen met yver en lust voort te varen;

79P '794. yv. A. ALTinq.

49t oo)f lm gevolge def^i^er 4ispQ9itie vQortaaa ^n geene onder:lcooplie4pp of mindere dienaareo zal ^ordeo gepennii- tciert ter arwagUng van employ naar eep der buiten comp- tojren pver te gai^p dan aan dezulke, die hunnen dienst drie Yo}le jaareq op de schryf-comptoU'en deeser hoofdplaatse» io voegen yoorschreevep, zullen lieb|)en gepre^te^rt;

en dat van deese dispositie op alle do respecUve schryf- coQiptoiren kepnisi^ zal worden gegeeven, met ernstige recom- mandatie aan alle derselver hoofden en eerste suppoosleo om de voorschreven certificaten niet te verleenen dan op goede grpnden en compleete overtuiging, zonder eenig aanzien vao perzqnen, en aan geene inducliên of sollicitatien van anderen daar omtrend eenig gehoor te geeven ten prejudice der waar- heid, op poene vi|n deportement en opzending naar Neder- land ;

wyders tot tegengang van de zo zeer plaats vindende Kil- heid en om de Compagnie Ie ontlasten van qodeloose uitgaven bet opperhoofd van hel generale soldy-cómptoir te gelastende ledig lopende onder-kooplieden of mindere poliüel^e dienaaren, die zig niet verwaardigen op het een of ander comptoir dienst te doen en dus gecne aml)itie belonen om zig op een der comptoiren in 's meesters dienst bequas\m te maaken, onder uUimo deses van gagie en emolumenlen af te schryven om stil te $taan lol den dag van derselver effectief employ eo diep volgende voortaan geene afbetalinge van sodanige gagie of emolumenten Ie laten doen dan op certificaal van de twee eersle suppoosten van hel schryf-comptoir, waartoe de ver- diender gehoord, dal hy aldaar effeclivelyk en dagelyksch zyoen diensl naar hehooren waarnecmd, zullende deese cerlificatea moeien geordonneerd worden door de respeclive hoofden der- solve eom|)loiren en in de groole winkel of waar de an)etaling der soldyon hy vervolg anders mogt geschieden, worden ge- deposileerd om ten allen lyden Ie kunnen strekken ter ver- antwoording van degeen, die zulks aangaat;

en dat, ten einde zulks op een eenparigen voel mag worden hetragt, een vast formulier van zodanige certilicalen zal worden

W. A. ALTINQ. 791

vervaar£gd en daarvan een genoegzaam getal gedrukte exem- plaaren op de respective sduryr-comploiren afgegeeven;

dat al verder de hoofden en eerste suppoosten der scbryf- comploiren zullen worden gelast, zo naauwkeurig luogelyk, agt te geeven, dat gefingeerde ziektens of indisposilien tot geen voorwendzels strekken om deese salutaire orders te eludeeren en dat een iegelyk, die zig daar van zal hebben bediend en daar van voldoende worden overtuigd^ telken reyse daar door zal verpligt worden om boven deq tyd, welke by op de scbryf- comptoiren nog dienst moet doen, nog drie maanden aldaar in zelver voegen te blyven Cungeeren;

zullende overigens aan de zig alhier thans bevindende onder- kooplieden en mindere dienaaren buiten emploi in atislag strek- ken de tyd, welken zy bereeds op een der scbryf-comptoiren zullen hebben gefungeerd.

Dewyl de administrateurs van de kleyne en medipinale winkel, zowel als die van het provisie-, yzer- en graan-maga- zyn, hunne boekjes zelfs moeten houden, dog het over bekent is, dat zy daartoe onbequaam zyn en daarom dal werk voor betaaling opdragen aan deese of geene assislend van het negotie- comptoir, die zelfe weinig weeten en zig ook zo zeer daaraan niet gelegen laaien leggen, alle administrateurs, die geen er- varenis genoeg van het boekhouden bezitten, serieus aan te bevoelen zig ten spoedigsteu tot dat werk bequaam te maaken, op poene, dat, in den tyd van twee jaren niet in staat zynde hunne boeken zelfs te houden, uit haare administratien ontzet zullen worden, en hen voor het overige responsabel te laaien blyven voor de abuisen, die in het houden der boeken worden begaan".

-^ September. Bepalingen nopens Chineesche zeevarenden^ in dienst van de Compagnie.

Vermils in de ordonnantién »ter afbetaaling der Chineese •matrosen, van een togt te rug komende, bereels in vroeger •dagen menig vuMige abuisen, ten nadeele van de Compagnie", hadden plaats gehad, bepaalden Commissarissen-Generaal:

791 1794. W. A. ALTINQ.

1^ commif^Karisgen van de monsteringen te gelasteo hel gdd der ChiDeescn op de vertrekkende scheept eveo zowdop te Deernen, als dat van de daarop bescheiden Europeesen, en dezelven met den naam van den mandadoor door den scheeps-soldy-boekhouder te doen optekenen, met ordre om die aantekening by forma van een lyst aan den eersten visitatenr der soldyen ter band te stellen:

2* de overbeeden der scheepen, in Indie varende, strikt te ordonneeren agter of by een aparte monsterrol pertinente aanteekening te houden van den naam van dèn mandadoor en de Ghineesen, die zig in dienst van de Compagnie aan boord der scheepen bevinden, met alle de veranderingea, daar onder geduurende de reize, betzy door overieiden, desertie als anderzints voorgevallen, en deeze aecaiate aantekeningen direct by hun retour alhier aan den eersten visitateur der soldyen over te geeven;

S® de overbeeden van de retourscbeepen aan te bcTeelen, opzigtelyk bet houden van aanteekeningen en van hei geeoe de Ghineesen aan de Caab genieten, die zelfde ordre in agt te neeroen, met last om zodanige lysten by bun arrivemeat in Nederland over te geeven aan beeren Bewindbebberea ter kamer, waar voor de scheepen repatrieeren ; mitsgaders de beeren hoge committenten te verzoeken:

a. de gemelde lysten herwaarts terug te zenden^ de copyen met een apart schip en de originede met die bodems, waarmede de Ghineesen naar Indie retoar- neeren, met byvoeging van hun getal, bet genotene io Europa en wat veitler ter zaake dienende is;

b. de ploeg of ploegen niet van den ander Ie scheiden om geene abuisen te begaan in den naam van het schip of de scheepen, waarmede zy van hier zyn vertrokken: «i

c. de overbeeden der uitgaande scheepen te gelasten de voorzegde lysten effen te houden door daarop bekent te stellen de naamen en het getal der overledene op de uitreyse en wat zy aan de Gaab genoten hebben, mitsgaders die lysten of mousterrolleq by hun arri-

W. A. ALTINQ. 795

Temeot alhier aanstonds af te gee?en aan den eersten visitateur der soldyen;

4^ de ministers en bediendens op de respective buiten comptoiren, Oabo de Goede Hoop er onder begreepen, circulair te gelasten de Chineesen, die zig in dienst van de Compagnie aan boord der scheepen bevinden, zo wei by aankomst, als vertrek, accuraat te monsteren en de rollen daarvan in duplo herwaarts te zenden;

voorts by verstrekking aan gagie het montant van dien Batavia ten laste te brengen by twee gelyk luidende, aparte, specificque factuuren van aanrekening, agter de voorschreeven monsterrollen gevoegt, om te dienen, de eeoe voor het negotie-comptoir en de andere voor den eersten visitateur der soldyen;

B^ de gemelde eerste visitateur der soldyen, als zig door den ontvangst van alle zodanige papieren volkomen en zonder veel moeite in staat zullende bevinden om te konnen nagaan, boeveel elke Chinees geduurende de reise genoten en nog te pretendeeren heeft, te gelasten van alles accurate notitie te houden en na het retour der scheepen van de buiten comptoiren of van de ploegen, die met andere scheepen naar Nederland zyn vertrokken, als waarmede zy retourneeren, een specifieke lyst te formeeren, aanwyzende het getal derzelve by vertrek van en terug komst op Batavia en wat een ieder van hen tot op dato van zyn overleiden of desertie, zoo ook de overgeblevene, by hun retour te goed behouden hebben, na aftrek van twee maanden op hand en het verstrekte en aangerekende van de buiten comptoiren en de Kaap, item het afbetaalde in Nederland, met verdere order om onder die notitie of lyst, even als by de soldyen geschiet, bekent te stellen een ordonnantie op kasse van het bedragen, dat per saldo aan den leverancier der Chineevsche huurlingen moet worden betaalt, om direct, nadat die ordonnantie door den heer Directeur Generaal onderteekent zal wezen, gevolg te neemen; als ook hem ter zyner narigt te informeeren, dat d^

794 t794. W. A. ALTINQ.

buurlonen van zodanige CSiineeseq, beschriden op scheepen, die iogten doen, zal gehouden worden in te gaan met den dag der monstering van het schip en weder expi- reeren moet op dato van het retour, waarna zy znlleo worden geconsidereert als ontslagen of, langer ap de scheepen ter Bataviasche rheeile stil leggende conlina- eerende, als coelys, om by de voorwaarts gecite^e, zogenaamde raaandelyksche Chineese coely rollen door den eersten suppoost van het commandeurs comptoir opgebragt te worden; 6^ wyl het important l)eloop der gagie van Chineese huurlingen, in anno 1788/9 reets bedragen hebbende/' 233500:8:8, voli^ens de kasse rekeningen afbetaalt, tot nog toe by de negotie-boeken afgeschreeven is ten laste van equipagie van scheepen en daardoor bezwaarlyk nagegaan kan worden de eigenaardige behandeling van een ieder, die in deeseo eenige directie heeft, den negotie-boekhouder alhier te ordonueeren by de nieuwe boeken van 1794/5 een apart hoofddeel te formeeren van huurlonen der Chineesen en daarop af te scbryven, zowel het aangerekende van de buiten comploiren, als het geen, dat maandelyksch onder een gelyk hoofddeel by de kasse rekeningen als betaalt aan den leverantier der Chineesen te vooren komt; mits- gaders de observantie deeser order den groot-kassier eo eei-slen suppoost van de generaale directie, voor zo- verre deselve een ieder van hen aangaat, ook aan te beveelen en den negotie-boekhouder nog apart te ge- bsten hel saldo deeser reekening met het sluiten der negotie-boeken ten lasten van equipagie van scheepen over te scbryven. Ën eindelyk by dit alles te voegen een ernstige recomman- datie ter opvolging der beveelen, in deesen geslelt, door een iegelyk, die er betrekking toe beeft, op poene van by over- treding derzelve, helzy door inulleulie of indirecte handel- wyze, zodanig gemulcleerl of gestraft te zullen worden, als nnen bevinden zal te behooren.

Y794- f. A. ^LTIMQ. 7M

9 September. y^ffWK^iiij/ oan hel bepiaaliie op 16 Oo? tolw 1786 nofHW (ermynen ïn regtszaken.

Schepenen Tonden goed alsnog ter zake het navolgende te liepalen:

Te meermalen by deese vergadering geremarqueert en Ihans wederom door den weledelen heer president (onder bet houden der rolle) opgemerkt zynde, dat, niet tegenstaande de sucoessive, geemaneerde ordres en hel beshiyt deeser vergade- ring sub dato 16 Oetober 1786, dien aangaande tot bevordering der proces zaaken en tot tegengang van alle noodeloosen dilayen genomen, het nochtans onder de practizyns weeder als voor heen tot een vaste gewoonte wa^^ geworden om zig van veele nutteloose en verwylende termynen te bedienen, streek rechtsstrydig nochtans met de voorseyde ordres ende goede intentie deeser vergadering om ingevolge derzelver rechtdyke gehoudenisse aan een ieder goed, kort en onvertoogen recht Ie doen, zo is, hier op gedelibereerd weesende, op de propositie van den Edelen heer |>resident welmeld, goed- gevonden en verslaan om het gementioneenl en by den blaffer ( van deesen gerechte geregistreerl besluyt van dato 16 0ctober 1786 by deese te renoveeren en heeden ter audiëntie van de rolle aan de gcsamentlyke practizyns wederom voor te leesen, onder ernstige waarschouwing, dat voortaan geene opnodige dilayen of andere termynen getollereeri, maar alle dezelven na de bekomene dag van beraad (exempt die van productie) peremptoir zullen moeten gehouden worden, op poene, als by 't voorschreeven besluyt bepaalt, en zonder dat zulks nochtans tot prejudilie hunner respective cliënten zal kunnen strekken, maar de gevolgen, die uyt het niet na l)ehooren waarneemen en 't verzuymen der noodige termynen mogtc resulleeren, zullen loopen voor reeckeuing en risico der gemelde practizyns.

8 September. Herinnerwg aan de salai^is'lijslen, vastgC' sicld op 3 Mei 1765, voor beambten (er secrelarie van collegiën van justitie,

lu ov^weging ([enoipen zynde, hoe met relatie tot bet ^e*

796 1704. W. A. ALTINQ.

Statueerde en het voorschrift der ordonnantie of 't salaris-regb- ment van den 3^^ Mey 1 763» waar by onder andere het gerecb teiyt salaris uytdnikkelyk word bepaalt gevonden, deeze ordre almeede zints een geruyme tydt herwaarts niet weinig overtreeden wierd, gdyk dit te meermaalen was geconsteert» speciaal ayt esctensie en onnodige repetitien, waar van men, zo wel in de declaralien van kosten zelve, als in de schriftuuren, by de respeclive |iracü- zyns gedienl wordende, goedvond gebruyk te maaken, betgeeo nochtans nergens toe konde dienstig zyn, dan alleen om de zaaken van de parthyen litiganten met veele en noodeloose kosten te bczwaaren en dezelve van het gebruik van dit eenigst middel om hun gesustineert recht te vervolgen af te schrikken en bet dierhalve ten uyterste noodzaakelyk wierde geoordeelt om hier inne eyndelyk te voorzien, mitsgaders dit schadelyk misbrayk door het neemen van een daartoe dienstig hesluyt tegen te gaan; zo is na rype deliberatie goedgevonden en verstaan den ge- zwooren en adjunct gezwooren clercq van deesen gerechte, als welke eerste het nazien en de laaste het opmaaken derdeela- ratien incumbeert, zo wel als alle de practizyns ter audiëntie van de rolle van heeden, aan Ie kondigen en ernstig teint»- diceeren voortaan buyten de voorschreeven bepaaling te gaan, met stricte last om te zorgen, dat er niets boven helgnnt aan hun by H reglement of de ordonnantie op het voornomide salaris gestatueer^ worde opgebragt en zy alle onnodige ei- tensien en grosseeringe boven het gepermitteert getal vaa regels en letters zullen hebben te menageeren, op poene, dat tegens alle overtreeders zonder couniventie zal worden ge- procedeert volgens de voorschreeven ordonnantie.

9 September. yMjziging van de op ^ September 17^2 vasifjestelde belastingen op particuliere handels-vaartuigen.

Van weegens de liooge regeering deezer landen, als daartoe door de hoog E<lele beeren Commissarissen Generaal over geheel Neederlandsch Indie en Calx) de Goede Hoop gequalUiceert zynde by hoogst derzelvermissive van den 23^° Augustus deezes jaars, word by deezen aan alle en een iegelyk bekend gemaakt:

W. A. ALTINQ. 797

Eerslelyk, dat het geslatueerde by de bekendmaking van den SS^" September 1752 nopens de betaling van een zeekere vaste somma, v^elke ter deezer hoofdplaatze zeedert die tyd yan ieder aangekomen particulier en inlands schip of vaartuig is betaald, in stede van de bevorens ingevorderde licenlen en andere geregtigheeden weegens ankeragie- en koppen-, item ton- en last-geld, etc, voor bet vervolg, eeven als daarby bepaald is, wel stand zal houden, doch echter met de volgende anipliatien in het eerste, derde en vyfde ariicul, dat overeenkom- stig het leegenwoordig gebruik, behalven van de vaartuigen, by die articolen vermeld staande, nog zal moeten worden betaald : voor ieder aankomend particulier en inlands schip of minder vaartuig van Souratte en Manilha, zonder onderscheid van de grootte derzelver, een hondert ryksdaalders ;

voor ieder schip of vaartuig ais van boven van Siac, Camper, Boeton, Coete, Pera, Borneo, 6oa, Bony en Wadjo, groot tien lasten en daar boven, vyftig ryksdaalders;

voor ieder schip of vaartuig van Solock, groot boven de agt lasten, vyf en twintig ryksdaalders.

Ten tweeden, dat voortaan door de capitains en gezagvoerders van alle scheepen, toebehoorende aan vreemde Europeesche natiën, zonder onderscheid, in wat waerelddeel zy thuishooren, mit^ders die van de Amerikaansche scheepen, welke op de rheede van Batavia ten anker komen, zal moeten worden betaald eene somma van een hondert en vyftig ryksdaalders, zonder reflectie te laten slaan op de grootte der scheepen, dewyl de biliykheid vorderd, dat zodanige scheepen voor het genot van de rheede, het kostbaar zee-hoofd en het jaagpad meede eene redelyke belasting opbrengen; en

Ten derden, dat die belasting zig ook zal moeten uitstrekken, niet alleen tot de scheepen en vaartuigen van vreemde natiën, die by de omgeleegen eilanden de Kuiper, Onrust, Edam, etc. ten anker komen, maar in het algemeen tot de scheepen en vaartuigen, welke met kleine vaartuigen van de rheede konnen worden bevaaren en dus gereekend moeten worden eindelyk het genot van de rheede te hebben, zullende in beide

998

W. A. ALtlNè.

gevallen daarvan alleen zyn uitgezondert de oorlog-seheepeo van vreemde natiën, zowel als de scheepen van vreemde gepriviligeerde Compagnien, uit Europa direct of wel over de Cabo de Gócde Hoop op de rheede van Efatavia arriveerende.

Blijkens i^olnlie Commissarissen Generaal van 21 Maart 1795 zijn Macaosche handelaren te Batavia allijd behandeld al^ Compagnie*s eigen ingezetenen, » speciaal om door die concessie »te bewerken, dat aan Compagnies hediendens van den •Chinaschen handel by continuatie gepernditteert mag biyven »zig gedurende den stillen lyd te Macao Ie mogen onthouden".

Zie ook '28 Maart 1798 en 9/21 Maart 1809.

9 September. Prijsbepaling van Imit.

Ten einde de particuliere aanneemers van ^s Compagnies gebouwen te gerieven met zware balken en swalpen, die niet dan bezwaarlyk te bekomen zyn, is verstaan gemelde houtwerken aan voorsz. aanneemers voor den aanstaande af te staan teegens de volgende prysen, te weelen: Italk lang 4U a 50 voet,

30' 50 25 25 20 20

24 20 17 25 25 25 20

56 50

20 26 22 18 30 30 28 25

t, (lik 16 ,

lï 18 duim rd» 16 : — ,

, > 15

. 16 >

. 13: .

, . 14 .

• 16 »

. 11:-.

, » 13

. 14 .

. 10:—.

. > 11 >

. 12 .

• 8: .

, . 12 .

14 > .

• 8:-.

. • 11

. 12 . .

. 6 : 24.

, . 12 .

. 14 . >

• 6 : — .

, • 10 .

• 12 > <

' 5: ,

, . 9 .

• 10 > >

. 3 : 24.

, . 7 .

. 8 » >

. 3:—.

. » 7 .

8 > >

• 2 : 24.

, . 7 •

8 • >

■ 2:12,

, > 4 >

. 5 . >

' 5 : 24.

, . 3 .

5 > .

4:12,

, » 2 .

. 3 > .

2 : 36,

. • IV.'

2 > .

2 : 12.

W. A ALTfNÓ. ^9Ö

11 September. Ontheffing van den water-fiscaal van de verpligting tot het onderteekenen der cognossementen van aangevoei'de vracht-goederen j^tot den afscheept'.

Voor manufacturen en equipage-goederen werd eene uit- zondering gemaakt. Zie ook 3 November 1791.

13 September. Bepaling^ düt op Zaturdag geene pu- blieke vendulièn moglen word4m gehouden.

Alleen vendulièn van » eerste goederen" werden uitgezonderd.

Des Zalurdags moesten de vendumeesters »met eikanderen •nagaan de gesteldheid der kopers en aan welke derzelve voor

het vervolg hel kopen ontzegt of toegelaalen" moest worden.

13 September. Parate executie van Mooren en Chinezen^ schtddenaren van het vendu'departement.

Betreffende de Mooren en Ghineesen, die van hier naar Bantam en Java vertrekken zonder alvorens hunne agterstallen aan veodumeesteren te voldoen, aan heeren Commissarissen Generaal gegrond zynde voorgekomen de aanmerking, dat het in die gevallen zeer moeyelyk valt van zodanige lieden iets te re- couvreeren, wyl natuurlyk weynig reflectie word geslagen op de aanschryving, die vendameesteren ten dien einde afzenden, zo is goedgevonden te statueeren, dat jegens de van hier ver- trekkende Mooren en Chineesen, die schulden aan het vendu- pompioir agter laten, waar om trend detyd van parate executie nog niet is verstreeken, het voorschreeven regt zonder bepaa- ling van tyd zal blyven stand grypen en, zowel voor den com- petenten'regter der plaats, werwaarts zy zig hebben begee ven, wanneer die sorteert onder het gebied van de Compagnie, als by hunne wederkomst ter deeser hoofdplaatse jegens hun zal konnen worden uitgeoefent. Zie ook 26 September 179K.

800 1*794. W. A. ALTINQ.

13 September. Y oorschrift nopen» onafgehaalde oeodu- penningen.

Commissarissen-Generaal bepaalden, »dat zodanige ona^ haalde penningen nu en voortaan jaarlyksch in 'sComp^ kas behooren te worden overgebragt omme aldaar gedepositeeni te blyven ten behoeven van de daartoe geregligdens, eo dat die, welke binnen een derde van een eeuw niet zyn g^ reclameerd, door het regt van praescriptie vervallen aao de Compagnie als heer van den lande".

13 September. Reserve-fonds van vendumeesteren.

Heeren Commissarissen Generaal voor zeer nuttig aao- merkende, dat er altoos een fonds aan handen worde gehouden, waaruit de banqueroeten en toevallige verliesen konnen worden gevonden, hebben over zulks goedgevonden by een Dieuwe instructie voor de stads vendumeesteren en baaren afslager te bepalen, dat zy, ieder in het byzonder, gehouden eo ver- pligt zullen zyn een sesde gedeelte van baar aandeel in hel vendu-salaris te laaten staan om by de boeken op redLening van fonds voor hei stnds venducomptoir over geschreeven en daaruit goed gemaakt te konnen worden alle toevallige na- deelen en schadens, voor dewelke vendameesteren aanqpreeke- lyk zyn, onder deeze restrictie nogtans, dat geene afschryvingeo ten laste van het gemelt fonds zullen mogen geschieden dan na gedane voord ragt aan en bekomen qualificatie van deb(^ regeering van Indid.

15 September. i^Desperate** vendu*schtdden.

Ter voorkoming van de moeyelykheden, die in der tyd zouden konnen ontstaan uit het aansprekelyk verklaaren van vorige vendumeesteren voor onbetaalde vendu-penningen, eenige jaaren, nadat zy uit hel gemelde ambt ontslagen of overleden zyn, is besloten tot een permanente order voor bet vervolg Ie statueeren, dat de aankomende vendumeesteren de vryheid

W. A. ALtlNÓ. èOi

zallen bebben om de uitstaande scholden, die zy desperaat oor- deelen ie weezen, van den overneem te execaseeren en de afgaande daarvoor in dat geval responsabel zullen blyven, dog voor geen andere of by het doen van transport reèA oYergenonnen posten.

13 September. Benoeming van den kassier van het vendu-kantoor.

In aanmerking genomen zynde, dat het een incongruiteit zoude weesen aan de geene, die aansprdcelyk zyn voor de kasse, de vryheid niet te laaten om een kassier naar bun goedvinden aan te stellen en die aansprekelykbeid nogtans in zyne volle kragt behoort te worden geconserveert, zo is goedgevonden, dat vendumeesteren de faculteit zullen behouden zelfs hunnen kassier te verkiesen, maar voortaan gehouden zyn die ter approbatie aan de hoge regeering voor te dragen.

16 September. Voorschrift voor boekhouders en con- froniislen van de Bataviasche administratie'boeken.

Geresumeerd zynde eene missive van de hoog-Edele heeren Conunissarissen Generaal, gedateerd den 13^"° dezer, zo is, conform dies inhoud, verstaan : 1? enz.;

10* aan de hoofden der respective schryf-comptoiren te gelasten, ieder afzonderlyk, te suppediteeren, om aan hunne hooge Edelheedens bezorgd te worden, een distinct en nauwkeurig bericht, met alle getrouwheid ingericht, aantonende hel getal der pennisten, zo als die bevorens bepaald of noch in weezen en onder hun bescheiden zyn, met speciale byvoeging van derzelver naamen, de diensten, die zy verrichten, hunne bekwaamheeden en wal men verder van den een en ander kan verwagten, als ook wie van dezelve kostgeld genieten of daarvoor opgebragt worden, en in hoe verre het getal als onnodig gereduceerd zoude kunnen worden, mits daarby in Hoog houdende de dagelyksch voorvallende sterftens en de on- gezondheid van het Bataviascb climaat.

PLAUAT-BOB DU XI. 61

801 f794. W. A. ALTmö.

En wyders sotenife «pgave speciaal Ie bten gescMei door de volgende, ab:

door den heer eersten secrelaris deezer vergadering omlreni: liel generale eeoretary, de translaleurs,

de boekdrukkers, letterzetters en boekbinders, tot het secretary gehorende;

door de oppeiioof^edea des kaïAeels ten aansien van: bei negoti&<oni|^toir, » e^ipag&<M>u>ploir,

ambaebts-quartier, de wapenkamer en artbiUery ;

door den visitaieur- en boeklioudcr-generaal, eeo iede met betrekking tot zyn eigen comptoir;

door het opperhoofd van de loge aangaande: het soldy- of loge-visite-comptoir, het toge-comptoir, het guarnisoen-comptoir, het hospitaal-eomptoir, de monsterrol-schryvers, het comptoir van het opperhoofd zelGs, de boekbinders van de generale directie en wat verder tot bet departement van de loge behoord;

door den opper-equipage-meester belrekkelyk: bet commandeurs-comptoir ;

door den sabandhaar omtrend bet emplooi van zyv drie scribenten en

door den secretaris van justitie en vau Scheepenen der stad Batavia met aanschouw tot de klerken, ter secretary vao die beide gerecbts-coll^[ien dienst doende, ieder afzonderlyk.

li~^^^- Maatregdw nopens *eemge aémimstraiién en •afidere zaken^ de Baktviasche huishwiüng fakende".

Na rype deUberatie ie goedgevonden en verstaan tot tegengaof

I4rd4. w. A. ALtiNd. lot

fan de diflbieule aboiten, wdkA vootnamenttyk by de boekm van den kkynen winkel ten opzigte van hel hoekhoude0 zyn ontdekt, de administraieur» e& boekhouders in da reapeeüve administratien in het generaal te recomniaiideeren zig meeir en meer toe te leggen op een disiiacte en verstaanbare voordragt by de journaalen, als mede de regiaten op de grootboeken in eene behoorlyke order te houden en d» folioe, die by deese grootboeken de poste» in de joumaalen aanwyaEen, mol meerder aceuratesse bekent te stellen, op poene» dat de geene» welke na deesen bevonden zuHen worden daar omlFent nalaüg te zyn gebleeven, zullen vervallen in een boele van een honderd zilrere^ gecartelde doeatons ten behoeve van den ontdekker.

De zes maandelykscbe verstrekkingen aan de scheepeni en vaarluigen van lywaat tot lafel-goed, speceryen, peeper, mo»> tert*zaad, schryfgereedechappen, porcdainen es verwsloflen, bedragende voor een sehip f 85 : 11 en voor een Uj^, piotjalling, boot, enz. f 31 : 18, in welkers stede geptaponeert word voortaan aan de scheeps overbeeden on de se» siaanden veertig rd' voor elk schip te laten aigeeven, zonder meer, met abchaiBng eens vooral van die verstrekkingen aan de kleine vaartuigen, voor zo verre de losvaartuigen betreft, in te trekken, dog voor de scheepen, pantjaUinga en andere vaarta^[en, die door oflBcieren gecomraandeerl en tot hel doen van toglen g'employeert worden, met uilzondering van de poreelainen, waar voor de seheeps overheeden, naar bel jongst daar om trend genomen besluit by de hooge regering, bereels contanten genieten, in natura te kiten stand houden, vermits ten deesen opzigte is aangemerkt, dat het lywaat tot tafelgoed niet zo »er diend voor den gemeenen man, als wel voor de officieren, waarvan de scheepen doorgaans ruim voorzien zyn en met welkers menage aan boord van de scheepen het sober is gestelt, en van de speceryen, peeper en het moaterl-zaad, ongeagt dies geringheid, nog iets aan het volk kan worden uytgedeelt; ^bryfgereedschappen ook altoos aan boord moeten zyn om aantekeningen i^ de roonsterrollen te houden, ordonnantien, geleUe^lirief jee, rapporten en meer andere papieren Ie sebryven ;

804 1794. W. A. ALTiNd.

een sindelyk capitain, die agting voor zyn scbip heeft, mei 80 ponden verwstoffen in ses niRanden ter nauwemood kan rondschieten en, wanneer men begeert de scheepen tol preservatie (e laaten schilderen, daartoe ook de vervee, xowel als de lyn-olie moet verstrekken, nadien men de capitains niet kan verpligten tot den inkoop van verwen by de Bataviasche negot]anten> die, wetende, dat de Compagnie daarvan onvoorzien is, dezelve, even als alle anderen articulen, op hooge pryzen stellen, waardoor men niet zelden voor een pond gemeene verw, dat nauwelyks 2 % stuiver in Nederland kost, 24 of 30 stuivers moet betaalen, om alle welke redenen en dewyl de comman- derende officieren op vaartuigen, dienende tot hel dooi van togten naar de Oostersche gouvernementen, Timor, Banjermas- singy de Westkust, Bantam etc, die geringheid ook wel mogen behouden, heeren Commissarissen Ueneraal de voorschreeveo verstrekkingen noodsakelyk oordeelen te weezen.

Om egler, zoveel mogelyk, te zorgen, dat de goederen, welke de Compagnie tot onderhoud van haare scheepen en vaartuigen verstrekt, wezentlyk daartoe verbruikt en niet verduistert of vervreemt worden, de respeclive administrateurs een ieder in het byzonder aan te bevoelen de articulen, die by de or* donnantiên bekent staan, alle in natura en geen geld in dies stede aan de scheeps overheden te verstrekken of, wanneer hel mogt gebeuren, dal zonimige derselve niet in vooraai zyn, daarvan kennisse te geeven aan den heer Directeur Generaal om zyn Edelens nadere order af te wagten.

Mitsgaders den commandeur en opper^equipagniemeesler ie recommandeeren attent te zyn, dat de verwslofTen worden verbruikt tot het oogmerk, waartoe dezelven verstrekt zyn. als ook by de overgave van een schip of vaartuig het restant te doen verantwoorden pro rato van den tyd en, niet in wee^n zynde of te voorschyn gebragt kennende worden, by het rapoi L te laaten bekenlstellen de quantiteil, die ontbreekt om door de ontvangers, dan wel by overleiden uit hunne nalatenscha|> aan de Compagnie vergoed te worden tegen deaanreekeuings^prys.

Voorts de administratie der verwstroffen onder den klein

W. A. ALTINQ. 80K

winkelier te laaten, dewyl, hoe zeer eene gepaste menage in allen gevallen ten hoogsten nodig is^ de vermindering egtor het gebruik niet uitsluit en de Compagnie, wil men baar niet met importante sommen bezwaaren voor articulen, die by inkoop in Nederland weinig kosten, tot de verstrekkingen bier Ie Batavia en verzending naar de buiten comptoiren altoos een toereikende hoeveelbeid in voorraat diend te bebben, waartoe tl ierbal ven een bergplaats word vereiscbt.

Met de verstrekking van twee riemen klein formaat papier in bet jaar aan den vlaggeman, die by gedeeltelyk nodig beeft lol bel houden van een vlagge-boek der aankomende en ver- trekkende scheepen en vaartuigen, als mede tot bet scbryven van vlagge-briefjes, of rapporten, op den tegen woordigen voet Ie laaten continueeren.

Dog de jaarlykscbe afgave van schryfgereedschappen aan den advocaat- en water-fiscaal, nevens die aan den gecommit- teerde tot en over de zaaken van den inlander, voor bet vervolg te laaten cesseeren en de gemelde bediendens te or- donneeren, hetgeen zy benodigd hebben, uit hmme privé beursen in te kopen.

Maar daar en tegen de verstrekkingen der boven gemelde articuien voor de hospitaalen, dis dienende tot het scbryven van aantekeningen, rapporten en ordonnantiên van weesentlyk belang, waaraan by intrekking der verstrekkingen uithoofde van gebrek aan schryfgereetschappen mogelyk slegt beant- woord zoude worden, zo als die tot nog toe zyn gedaan, te laaien stand houden.

Te reuo veeren de order, den 22^° January 1790 door de booge regeering van Indié gestelt, dat alle commandanten van corpsen, die geweeren en wapens onder zig hebben, verpligt zullen zyn *sjaarlyksch onder ultimo Augustus deselve te laaten opnemen en des wegens van berigl te dienen aan den beer Directeur Generaal om legens de binnenslyn voortlopende by de boeken van de wapenkamer geconfronteert en bet te kort komende vergoed te worden door die het incumbeerl, onder ernstige recommandatie aan allen en een iegelyk, die hel aangaat, om

S06 I^^M. W. A. ALTfNQ.

deese gerenoveerAe order, waar aan sommige hoofden ^ corpaeB tot nog toe gebrekkig hebben yoldaan, zig ter atiple observantie te laaten strekken en waarschouwing tevras, dat dezirike, welke daar omtrend in gebreeke blyven, telken reise zttUen verbennm een boete van een honderd zÜTcre gecarteUe dücatonsy die by deesen daarop word gestelt, de helft ten pn>rft£ van den boekhouder van de wapenkamer, die verpligt ad lyn de inkomende ra porten en restant-lysten tegen de boeken tm de wapenkamer te confronteeren en van zyne bevind ingeraport te doen aan den heer Directeur Generaal, en de wedoiieift ten behoeve van het gestigt der pennisten.

Tot een kragtdadiger Toorzieninge tegra de weleer gepnc- tiseerde fraudes, toen de boekhouders van de respeclive administratien zig eenelyk contenteerden met het innemen br de boeken van zodanige, van de scheepen gdigte of fan afgelegde scheepen in de administratien overgebragte goedera, als hun wierd opgegeeven, dat zonder ordonnantien van éi opperkooplieden des casteels ontvangen waaren gewoféea. zonder zig te rigten naar de daarvan opgemaakte lysten door den eersten suppoost van het commandeurs-comptoir, langs welken weg de major van de arlhillery en de baas der wapenkamer zeer willekeurig konden handelen en, zelfs by een wezentlyke mindere uitleevering, de scheeps overheden zeldzaam en veel al niet voor het te kort komende ophnnne rekening wierden belast, de voorschreeven boekhouders ten aller ernstigsten te gelasten datgeene, hetwelk by de door dea eersten suppoost van het commandeurs-comptoir opgemaakte lysten bekent staat, direct in te neemen en geen atsefaryvingen te doen dan op daartoe genomen besluiten van de hooge regeering, mitsgaders den suppoost van het commandeurs- comptoir aan te beveelen de lysten van geligte of van afgelegde scheepen aan de wal gebragte goederen niet aan de adininis^ trateurs, maar aan de opper-kooplieden des casteels af te geeven, om daarvan op een legaale wyze ordonnantien te verleenen, die in haar geheel by de boeken ingenomen en verantwoord zullen moeten worden; en voor het overige de

W. A. ALTIMG. 807

ooofronliiCeii der Balavimche adflWHiliralie-boekeii te nmm* mandeeren nauwkeurig na te gaan, «of aan deese orders al of niet voldaan is geworden.

Den iiaas der wapenkamer te ontiheffen «van bet middel van bestaan, dat hy tot hm , toe *s maandelyksoh beeft betaalt

aan den boekbouder tot rd' 40,

en aan ^ynen eersten meesterknegt • 30,

uitmaakeode in de maand « . . rd* 7Ó,

en in het jaar 840 rd' en dat bedragen voortaan met het aiteinde van ieder maand aan de voorscbreeven twee fiersooDen uit Compagnies kassa te laaten verstrekken.

Dewyl de twintig inlandsche militairen, die aan den geeom- fflitteerde tot en over de zaaken van den inlander tot oppassers zyn toegevoegt, principaal dienen tot emploi in de bovénlaiiden en de meeste regenten middelen en inkomsten genoeg hebben 0111 de Compagnie van bet bezoldigen dier inlandsche dienaaren te ontlasten, de hooge regeering van Indié aan te sohry^en de gagie van gemelde twintig inlandsche rmilitairen, bedragende rd* 780 in bet jaar, door de regenten van de Jaccatrasche loven- en de onder deeze lioofdplaatse sorteerende Preanger- Imden jaariybsch onder ultimo Deoember by wyze van verdeeling aan den gecommitteerde tot en over de saaken van den in- lander te vddoen om door denselven in Compagnie's kasse ovcrgebragt en verantwoord te worden, te meer, daar ide ge- melde regenten, strict genomen, anders tog verpligt souden weezen zodanige oppassers naar het op Java plaats vind«pde vooibeelt aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander te moeten leveren.

De hooge regeering van Indiê kennisse te geven van de opgenerkle incompleetheid der in den dienst staande vyf coropignien inlandsche militairen, in 1792/3 volgens degagie- rollei: bestaan hebbende in 580 a 590 koppen primo plan, en de diar omtrend bekomen informatie van brave Europeesche opper-officieren, dat van het voorschreeven getal manschappen somitylen de helft niet existeeren en by het houden der revui de ontbreekenrie koppen tegen 30 stuivers en drie

806 1704. W. A. ALTINQ.

gantings ryst opg^bomiiielt en na het passeeren der revue weder gedimitteert worden.

Voorts welgemelde regeering aan te schqrven: 1* deese niet voltallig zynde en slegl gedresseert wordende vyf compagnien inlandsche militairen of zo veel er thaos van aan banden zyn, telkens om de agt dagen de revue te laaien passeeren voor eenige der oudste Earopeesche officieren, in rang volgende op den chef der militie; 2^ de gemelde officieren op Ie dragen het op- en toezigt (e houden over het verrigten der exercitie en evolutiên en over de maandelyksche betaling der kasse reekening, mitsgaders dezelve, voor en aleer de ordonnantiên woniea verleent, te confronteercn tegen de lysten der weekelyksch gehouden revue en, accoort bevindende, daarvoor te tekenen. Nog is goedgevonden en verstaan het gebruiken van agt coelys in de arlhillery eu hel opbrengen voor dezelve van 7 7i stuivers 's daags, omdat volstrekt benodigt zyn, op den pre- senten voet Ie laaten zonder daarin eenige verandering te maakeo.

Op 21 Maart 1795 is door Commissarissen-Generaal bepaah, dat de tvrinlig, aan den gecommitteerde tot en over dezakfl van den inlander toegevoegde inlandsche militairen door dên gecommitteerde moesten worden bezoldigd, «zonder eenge •concurrentie van de Compagnie en zonder eenige bemoeimis •van de regenten".

24 September. Verhouding van leden der hooge lege- ring f presidenten van collegién, tegenover die Regering,

Is goedgevonden de hooge regeering van Indiê op het ern- stigste te kennen te geeven het begrip van heeren Commissaiissen Generaal, dal alle de leeden van de hooge tafel in de bedie- ningen, welke zy builen hel Raadschap van Indiê bekleedeo, «aan welgemelde regeering, als de hoogste magl in dees ge- westen uiloeffenende, even zo zeer als alle andere zyi ge-

contant 'smaands»

W. A. ALTING. 809

subordineert en dus even min vermogen in die bedieningen willekeorig te werk te gann, als alle andere, die in bedieningen geslelt zyn.

26 September. Bepalingen nopens inlandsche matrozen, enz.

De Regering vond goed:

1® het besluit deezer regeering van den 19"February 1793, betrekkelyk de aan de capitaius en gezagvoerders van Comp scheepen en vaartuigen opgegeeven qualificatie tot het inhuuren van Javasche zeevarenden te renoveereii met zodanige ampliatie, als nader bepaald zal worden, en deeze alteratie, dat die aanueeming zal moeten geschieden op dezeivde bezoldiging, als waarvoor de zeevarende op Java in dienst worden aangenomen, te weeten: K rd* voor den mandoer 3 > • ieder gemeene 60 « ryst, 10 > cadjang,

3 > zout,

4 > drooge viscb, 3 kannen arak,

7} kan azyn, inlandscli,

7i » versche klappus-oly, en dat by het vertrek der scheepen ten hunne dienste verstrekt zal worden voor ieder man 1 S ingelegde risjes; 2^ de thans op differente scheepen ter deezer rheede bescheidene Javasche zeevarende, welke tot nu toe direkt uit Comp* kassa door middel van den commandant en opper-equi- pagemeester betaald zyn, nadat daarvan een accurate naamroi zal zyn geformeerd, te verdeelen op de scheepen, waarop dezelve thans van het grootste nut zullen zyn, en voorts de capitains en gezaghebbers der scheepen, op welke zodanige zeevarenden zullen worden geplaatst, op het ernstigste te recommandeeren dezelve wel te behandelen en niet te gedoogen, dut zy door mindere oiBcieren worden mishandelt;

810 1784. W. A. ALTtNQ.

vaat te ftteUen» dak, ea de verdeeling fan de voora. Javaneiiy dezelve ^iilIen blyven geaffecteerd aanhet«nhip, waarop zy zullen geplaatst zyn, onder de ordres vaii4eB capitain of gezaghebbende officier, zonder dat zy op een ander schip zullen mogen worden geèmployeerd, lietzy door den commandeur of opper-equipagemeester of door den vice^commandeur en onder-equipageraeester, noch door den stuurman en bootsman van de rheede, anders dan met speciale voorkennis en schriftelyke toestemming van den commissaris over de equipage-werf; te bepaalen, dat ten dien einde aan de meermelde Javasche zeevarende onder ultimo deezer maand hunne te goed hebbende gage zal worden afbetaald direct aan den capitain, waar onder dezelve bescheiden zyn, voor die reis in presentie van den vice-commandeur en onder-equipage- meester — en voorts, dat voor het vervolg, met het begin van ieder maand, dat een aanvang zal moeten neemen met primo November aanstaande, aan ieder capitain, onder welke Javasche zeevarende bescheiden zyn, zal worden vooruit betaald het bedragen der gage van die zeevarendeo om door hem op zodanige wyze, als hy dat voor het welzyn van die lieden zal noodig oordeelen, uitbetaald te worden, hetzy weekelyks, om de 10 daagen dan wel op een andere wyze, mits hy met het einde van de maand en voor dat hy op nieuw eenige penningen zal kunnen ontvangen, prompte verantwoording . doet van de wyze, waarop de uitbetaling door hem is geschied, ouder over- legging van een distincte naamrol, waarby teevens nominatief bekend gesteld zal moeten zyn, welke overleeden. absent of ziek zyn — terwyl ieder capitain of gezagvoereod officier, welke bevonden inogt worden de gedagte Javaansche zeevarenden te onthouden, hetgeen bun wettelyk toekomt, of nalatig blyft in een prompte observantie der ordres belreffelyk de verantwoording van zyne verrigtingeo, zonder eenige conniventie zal worden gestrart, zodanig als bevonden zal worden te behooreu;

17S4. W. A. ALTmCl. 811

K^ dewyl het getdl JaTasche zeevarendBn, thans alhier aanwezig, niet toereikende is om op alle scheepen een aantal van 25 koppen te plaatsen, deielfe quaKfleatie aan de capitains en gezaghebbers tot in h nu ring van de manqneerende aan dat getal, tot zo lange dat door Comp' Javanen vervald kan worden, te laten standhouden en hen te gelasten by de inhuuring speciaal te conditioneeren, dat zy zig zullen moeten verbinden voor den tyd van een, twee of drie jaaren — dat zy steeds zullen blyven onder de ordres van dengeen, die hen aanneemt of die by overlyden of vertrek van de zodanige als gezaghebbende officier succedeert — dat zy dus ook op geen ander schip zullen worden geêroployeerd dan op het schip, dat zodanige capitain in commando heeft, en dat aan hen ten bewyzen daarvan door den commissaris-opzigter over de equipa- gewerf een schriftelyk bewys zal worden verleend, geschreeven in de Hollandsche tale en de Javaansche taal, waarin uitdrukkelyk moet worden verboden hunne verplaatzing van het een op het andere schip, op den voet als hiervooren bepaald is;

mitsgaders ter spoedige bekooming van een meerder getal Javaansohe zeevarenden den heer gouverneur van Java, van Overstraten, ie qualificeeren om met de eerste geleegendheid nog een getal van twee a drie honderd man aan te neemen en onder de in deeze bepaalde conditiên herwaards te zenden en (en dien ande aan zyn Edelens toe te zenden een volleedig extract van deeze dispositie;

6® de meermelde capitains en gezagvoerders te verplichten om na de aanneeming van het bepaalde getal Javasche zeeva- renden, niet alleen aan den commissaris-opzichter over de equipagewerf te suppeditemren een accurate naamrol, maar ook aan ieder aangenoomen Javaan af te geeven een

bewys, dat hy is in dienst genomen op bet schip

capitain met bekendstelling van den datum,

waarop hy aangenomen is;

812 1794. W. A. ALTINQ.

7^ te bepalen, dat de scheeps-overheeden yerpUgt zoUoiiyi hel getal der Javaansche zeevarenden tot 26 koppen gemeene en 1 mandadoor steeds compleet te hoaden en hen in hel scheepswerk Ie doen onderwyzen met een gepaste bescheidenheid — mitsgaders van de verriglingen dier zeevarenden moeten houden journaal of aan teekeoing, eeven als zy in alle anderen voorvallen verscbuldigt zp te doen, wanneer zy elders op een rhecde ten anker le^en;

8^ den heer commissarisopzigler over de epuipagewerf ie qualiticeeren om de thans in onbruik geraakte ordre \ib den 19'" February 1793, — bepaalende, dat decapitaioses gezagvoerders, beneevens alle andere officieren, de opper-, onder- en derde-meesters, de boots en schieliedeo, coosta pels, botteUers en derzelver maats, quartiermeesters en generaalyk alle ende iegelyk, dev^elke op de scheepen en mindere vaartuigen, leggende, zo ter deezer rheede, al» ten eilande Onrust en de Kuiper op stroom en aan de hoofden aldaar, wel verstaande dezulke, die niet in laadiag of lossing leggen, bescheiden zyn, niemand uytgezondert, voortaan permanent op hun bescheiden bodem zuUco moeten blyven zonder aan den wal te mogen koomen, anders dan de zeelieden met consent van den comoiandeur en opper-equipagemeester en de chirurgyns met verlof van het hoofd der chirurgie, onvermindert dat hy, die aan de wal met consent gekomen zal zyn, nog thans des avo^ voor het sluiten van de boom zig weeder na voorss. zymsi bodem zal begeeven en aldaar moeten vernaglen, — ter executie te laten brengen, zodra zyn Edele zal gelileekeo zyn, dat op de scheepen een toereikend getal Javaansche zeevarenden voorhanden is, waardoor de capitains in staat gesteld kunnen worden af- en aan boord te varen, en mitsdien tot de naarkoming van die ordre in de eerste plaats Ie verpligteu de zodanige capitains, onder welke de voormelde, thans aan handen zynde, Javasche zeevarenden zullen worden verdeelt ; wordende de capitains en gezag- voerders van Comp* scheepen en mindere vaartu^en in het

W. A. ALTINÖ. 813

generaal ten overvloede vermaand aan die ordre promptelyk te obedieeren om niet te incurreeren zodanige ernstige dispositie, als by bet teegendeel nodig bevonden zal worden ;

9® de weimelde heer commissaris-opzigter van de equipage* werf te verzoeken en committeeren tot bet opmaken van een instractie, zo tot narigt van de dikwerf gemelde capitains en gezagvoerders, als betrekkelyk de bediendens van bet generaal soldy-comptoir, zo verre relatie beeft tot de afbetaling van de Javascbe zeevarende, en ten dien einde aan zyn Edele te laten afgeeven een onder de heeren leeden rondgeleezen berigl van den eerste visitateur der soldyen, Smit, als waarnemende bet ambt van opperboofd over bet generaal soldy-comptoir met dé daarby door hem opgemaakte plans;

10^ het hoofd der chirurgie, Cantebeen, te gelasten ten spoe- digste op te geeven, welke verandering in de verstrek- king van medicamenten aan de ter deezer rbeedc leggende scheepen kan worden gemaakt, nu er een bospitaalschip is, waarop alle zieken direkt moeten worden overgebragt ;

11° de opper-meesters, bescheiden op de scheepen, ter deezer rheede leggende, by beurten twee aan twee, telkens een maand te laten dienst doen op het voormelde hospitaal»- schip, met last zich niet alleen te reguleeren na de ordres, welke de op dat schip geplaatste opper»chirurgyn hun zal voorschryven betrekkelyk de verriglingen, welke onder hen ter zyner keuze verdeeld zullen worden, maar ook maandelyks, wanneer zy zullen verwisseld zyn, aan den meermeiden beer commissaris-opzigler over de equipage- werf in persoon zullen moeten worden overgeeven een scbriftelyk rapport van hunne verrichtingen, voor gezien onderteekend door den opgemelde, op bet bospitaalschip bescheiden opper-chirurgyn.

26 September Voorschrift nopens het overgaan van Compagnie's dienaren tot burger-vrijdom.

Is verstaan voor het vervolg Ie bepaalen, dat geen door

814 17d4. W. A ALTlNé.

deeze regoering in deo burgerstaat gesleld Goinp* dienaar van de voorreglea als burgar zal mogen joaisaeeren, alvorona hy bawys zal hebben geproduceerd den burger-eed ie hebben af- gelegd ; — en mitsdien een ieder der respective haasen, onder welke zodanige dienaaren gebooren, die verzoeken in burger- vrydom gesteld te worden, te gelasten aan dezulken geen ont- slag te verleeneo, alvoorens hen gebleeken zal zy s, dat zy den voorsz. eed hebben gepraesteerd ; mitsgaders den eerstgexworen clercq te interdiceeren de afgave van eenig bewys daarvam van de generale secretary, voor dat hem zulks meede zal cyn gebleeken.

27 Seplenaber. Nadere timatregelen n&pens Menige ad- j>fninistratiên en andere zaken, de Batamaeche kuis* %houding rakende*\

Is goedgevonden en verstaan het getal der weriijoagens en coelys tot gebruik op de wapenkamer voor bet vervolg te bepalen en vant te stellen op seetig stuks en de gecommitteerde officieren te interdiceeren in bel bezorgen dctzelve te parli- dpeeren dan wel direct of inUrect eenig aandeel te neemen ia bet geU, dal voor die huurlingen uil Gompagnie's kasse vrerd betaah.

By deeze gdegentheid is mede goedgevonden de faooge re- geering van Indié aan te scbryven van de twee gecommilleerde officieren of de wapenkamer jaaiiyks een, die twee jaaren als zodanig heeft gefungeert, tegen een ander te verwisselen en de tweede, die in het voora%egane jaar is benoemt, lot in het volgende jaar te lalen continueeren, om dan ook door een ander in die oeniDHssie opgevolgt te worden.

Gezien zynde, dat de 25 Cbineese oeelys in de arthillery, die 16 stuivers 's daags winnen, dienen ter verrigling van den dagelyksch voorvallenden,zwaaren arbeid by het verwerken en naar scheepsboord of op de wallen en buiten posten brengen van zwaar geschut en andere ammunitie-goederen, waartoe voorheen 2IS a 30 Europeeche matrooseii, meest busschietsrs.

itm. W. A. ALTlNCf. dltt

de hoogste gagie wonnen, sterke gasten, met nog een ploeg yan de keste Seuratsehe Mooren, in de arthillery wierden aangehooden en tot dat werk geenewakke inlanders of slaven, die tegen 6 a 7 stuivers daags te bekomen zyn, g'employeert konnen worden, ao is goedgevonden bet employ van de ge« melde SS Chineesclie codys o|^ den presenten voet te laten.

Als zeer oneigen aangemerkt zynde, dat 'smaandelyks uit Compagnie's kasse worden betaald rd* 12^5 aan den caetelyn van het stadhuis en tien rd" aan ieder ratelwagt der Oost- en Weetzydsche burgery, en heeren Commissarissen Generaal ook Yoorgekomen weezende, dat de Compagnie nog sommige onkosten draagt, die ten laste van bet collegie van Scheepenen der stad Batavia behooren te worden gebragt, inzonderheid de verstrekkingen tot het doen van crimineele executie en bet salaris van de scherpregters, zo is om de Compagnie daarvan te ontlasten goedgevonden en verstaan de hooge regeering van Indiê aan te schryven alle die en andere uitgaven, zo er buiten dien nog eenige zyn, waarmede zig de Compagnie tot heedeu ten behoeven van de stad heeft bezwaart, voortaan te laten cesseeren en het collegie van Scheepenen te gelasten alle zodanige uitbetaalingen in den aanstaande uit de stads kasse te doen, mitsgaders eene pertinente opgave daarvan aan Commissarissen Generaal te doen toekomen.

Voorts is goedgevonden de verstrekking jaarlykscb van 2B rA\ by besluit der hooge regeering van den 19^° July 1793 aan den baas der wapenkamer toegelegt, in steede van wit kalk, witquasten, manden, raagbollen, bandstoffers, borstels, beezems, etc., tot het schoonhouden der wapenkamer van binnen, als Biel te veel gecensidereert wordende, te laaten standhottdeii.

En desgelyks op den ouden voet te laaten de bebsling van twee rd* op de soldy-reekening van alle ovtrleeden Gom- ^nie's dienaaren, die uH de hespitaalen en op een daartoe gtscbikt stuk land agter het builen baspitaat worden begraven, vwiMis èê hetft van dit middel de voornainmte inkomsten der kerken uitmaakt, die, wanneer zulks ingetrokken wierd.

616 17d4. W. A. ALTiNd.

haar lasten niet zouden kunnen dragen, en de wederbclft diend tot een middel van bestaan voor den doodgraver, den groot winkelier en den overdrager op liet hospitaak comploir, die waarlyk een schraal bestaan hebben en voor dewéks by finaale afischafling van dit douceur uil dien hoofde weder eea ander inkomen uitgedagt zoude dienen te worden, dat dos eenelyk in de benaming, maar in de zaak zelfs geme ver- andering zoude veroorzaken.

27 September. Amplialie van arU 23 der in^n(tk voor de bank van leening.

Is goedgevonden tot ampliatie van het 23*^ articul ia instructie voor de bank van leening van den 21^ Hey 1794 nader te slalueeren, dat in gevallen, waarin de bank van leeoing gebruik maakt van de haar gegeeven qualificatie om aan eeD enkeld persoon tot rd' 10000 te mogen voorschieten op obli- galie, mits stellende twee sufBfante borgen, geensints als borgen admissibel zullen zyn lieden, welke reeds van dit zelfde faveur hebben gejouisseert, zo lange zy hunne schulden niet hebben afgelegt.

Zie ook 12 Augustus 1800.

3 October. Kennisgave, dat de Regering voomemem was assigtuUiên op Nederland af ie geven.

Is verstaan voor de gelden, welke in dit jaar op assignaties naar Nederland staan geteld te worden, betaalbaar na bet aflopen der najaars- verkoping 1795 en voorjaars- verkoping vao 1796, dan wel na verloop van zodanige langere termyneii, onder hel genot van 4 percento, als de tellers zullen opgeeven te accepteeren, conlante munt en papiere geld met een rem- bourscment de ducaton van 78 tot 72 stuyvers, wanneer de lelling geschied in conlante munt, doch wanneer de tdling geschied in papieren geld de ducaton van 78 met 68 stuivers en van dit een en ander de gemeente by billet te inforoieeren, met last voor den 20^ deezer maand October ten comptoire

1^64. W. A. ALT)NG. ^\i

van de geoerale directie op te geeven, hoe veel en op welke wyze, hetzy in contante mant of papiere geld, een ieder zal willen tellen, ten einde daar over dan nader gedisponeerd te kunnen worden.

4 October. Verbod tegen overvoer met particuliere sche^ pen ^ten handel of in bestelling^* van specerijen en oliteiten.

Van weegens de hoge regeering deezer landen, als daartoe geqaalificeert zynde door de hoog Edele heeren. Commissarissen Generaal over geheel Nederlansch Indien en Cabo de Goede Hoop, word by deezen aan alle en een iegelyk bekend gemaakt, mits- gaders alle en een iegelyk gewaarscbouwt, dat voortaan, by ontdekking van speeeryen in schip of vaartuig, het zy ten handel of in bestelling aangebragt wordende, de by de wetten bepaalde poenaliteit, tendeerende tot conGscatie van schip en lading, striktelyk en zonder eenige conniventie zal worden ter executie gebragt — en dat de gezaghebbers van particuliere vaartuigen, uit de specery-gewesten naar Batavia gedestineerd, dierhalven gehouden zullen zyn geen goederen ter overvoering of bestelling aan te neeraen, dan na dat zy behoorlyk onder- zogt en bevonden zullen hebben, dat dezelve geen goederen, inhouden, by 's Compagnie's placaten verboden, inzonderheid speeeryen, mitsgaders oliteiten en alle andere composilién, daar- van gemaakt, ten einde zich alzo voor schade te wagten.

4 October. Toepassing op Javaansche zeevarenden, in dienst der Compagnie, van het bepaalde op 6/16 September 1794 nopens Chinesche dito*s.

Eindelijk gelukt zijnde >met de in Gompagnie's dienst zynde Javaansche zeevarende, niet alleen een contract aan te gaan, waarby zy zig voor een zekere bepaalde tyd in den dienst hebben verbonden, maar 116 koppen van deselve door toe- zegging van eenige verhoging in gagie ook te engageeren zig

rLAlAAT-BOEI DEEL II. 52

diS 1794. W. A. ALtiNd.

te laaten eooploieeren op de retourscheepeD ea om gebroikl te wovden tot het los ea vast maaken der zeilen, waartoe de Ghiaeeaeo. oawUlig zyn, zo is — gecmisidereert, dat door dit miiU del in het gebrek aan Europeesche zeevaarende op een betere wyze zal worden te gemoet gekomen, als lot nc^ toe door biA empkn van Chineesche zeevaarende heeft plaats gevonden, aa dalt de Javaanen daarenboven de Compagnie vier rd^ de man minder kosten als de Chiueesen — goedgevonden en ver- staan het genoegen van heeren Commisarissen Generaal te betuigen over den goeden uitslag der pogingen, ten voorsehreeven oioda aangewent. en als ten uiltersten welgevallig te beschou- wen» dat de Compagnie daardoor van de drukkende last der Ghiaeesohe zeevarende geheel en al zal konnen worden onl- heeven; mitsgaders de hooge regeering van Indië te recoin- mandeeren omtrend de bvaansehe zeevarcntle nu alle die aeWe bepalingen te iatroduceeren en nauwkeurig te doen observeeren, welke tot weering der misbruiken omtread Ai* Chineese zeevarende zyn vastgestelt".

4 October. Vermindering van hel aantal ofper-chirurgijm te Batavia.

Wegens het overleiden van den opper-ehirurgyn aan de bruitmolens, Johannes Laurens Trisschen, in consideratie ge- noBwn zynde, dal die bediening, welke zig ook tot de buiten pasten, uitgenomen de post Ryswyk, uitstrekt, gevoegelyk kan worden ingetrokken en de waarneming derselve opgedragoi en voor het vervolg gehegt blyven aan die van opper-chirurgin va» gedag te poat Ryswyk of wel chirorgyn*major van bet al- daar bescheiden corps dragonders lyfwagt, ten einde daardoor bet emploi van een opper-cbirurgyn te menageeren, zo ia goed- gevonden en verstaan tot opper-chirurgyn op alle de posten bttileii de stad gelegen aan te stellen den cbiruiigynHBajor van het corps dragonder lyfwagt, Gerrit Smit, om by asyiie pfreseate dienst tevens waargenomen te worden, zo ala woi^ taan altoos zal moeten geschieden, met deese bepaaüng nog- tans, dat de opper-cbirurgyn, aan wieii de waarneming van do

W. A. ALTIWÖ. feljf

kruiüBolens, benevens alle de builen posten, nu is en in bel vervolg van tyd zal worden opgedragen, op de waierphatiK zal moeten woonen om altoos by der band te zyn.

En zal by de communicatie van deese dispositie aan de hooge regeering van Indie ook worden te kennen gegeeveif hel verlangen van heeren Commissarissen Genera»!, dat lot verdere inkrimping van onnodigen omslag by eerst voorvallende vacature gelyke schikkingen zal worden gemaakt omtrend de opper-chirurgyns van hel ambagls-quartierendeequipagiewerf door die beide bedieningen tot eene te smelten.

Oclober. Uitschrijving van een dank-^ boete- en bede'dag.

8 October. Verbod tegen particulieren handel m ge- confijte^ ingezouten^ enz. noten-muskaten.

Gecon^dereerl, dat het confyten en inzouten van noten* musscbaten noodwendig een vermindering in de leverantie moet te weege brengen uithoofde van de presente scbaarshcfid aan dat aroiiialicq gewas en dat ook zodanige toegemaakte noten in de wel ten en placaten, dit articul concerneerende, niet zyn uitgezonderd, zo is goedgevonden en verstaan te verklaren, dat geconfyte, ingezoute of anderzints toegemaakte noten* oiussehaten even zo min particulier mogen worden vervoert als andere en dierhalven ook by aanhaling in zei ver voegen confiscabel zyn, dog de hoge regeering daarby ook te infor- meeren, dat heeren Commissarissen Generaal wel mogen lyden, dat de handel in geconfyte noten-musschaten onder de nodige bepalingen in een geringe hoeveelheid worde toegestaan, wanneer de jaarlyksche inzaam van die specerye zo zeer zal zyn toegenomen, dat zulks zonder ongerief van de Compagnie kan geschieden.

Betreffende de oliën en andere praeparalien, die van spece- ryen worden gemaakt, heeren Commissarissen Generaal niet nodig agten by deeze gelegentheid een speciaal besluit te

S90 1794. W. A. ALtlNÓ.

n^men, als vertrouwende, dal de plaaU viadeade wetten. verbiedende den handel in garioffel nagelen, noten miisschateiu fouly en iyne canneel of de olieleiten, daarvan geoiaaku nimmer eenige twyfel konnen over laten, dat alle partieulien- handel en vervoer van die arliculen ten allen tyde rigou- reuselyk moet worden tegengegaan.

De Regering gaf aan dezen last gevolg op den 15^0ctober 1794. Zie daar.

~ October. Vernieuwing van het verbod tegen het aandoen van Java' 8 N. O. kust door vaartuigen^ gaande van Ambon en Banda naar Batavia,

Geremarqneert zynde, dat de orders tegen het aanlopen op een der Javasche comptoiren met scheepen en vaartuigen, die van Ambon en Banda komen, niet naar behoren worden ge- observeert, vermits heeren Commissarissen Generaal overtuigt zyn, dat de smokkelhandel in Gompagnies kostbaarste pro- ducten op die wyse voornamentlyk haar bestaan vind, eo dierhalven een stricte nakoming van die orders voistrektelTl nodig oordeelen, zo is goedgevonden en verstaan niet alleen de Javasche ministers de naauwkeurigste executie der voorschreereo orders nader en serieuselyk aan te bevoelen en te bepaakn, dat, wanneer daar omtrend door de respective gezaghebbers of residenten der Javasche comptoiren het allerminste verzaim word gepleegt of eenig schip of vaartuig, van Ambon of Banda komende, anders dan gedreven door de uitterste zeenood, welk geval op dat vaarwater byna nimmer kan exteereo, op een der gemelde comptoiren zal hebben vertoeft, zonder dal de gemelde orders omtrend hetzelve zyn ter executie gel^. zodanige gezaghebber of resident dadelyk zal incurreeren een boete van een duizend rd ten voordeele van den officier, die de calange zal doen, onvermindert verdere correctie en zelfs deportement naar exigentie van zaaken.

Maar om alle aanleiding tot overtreding der voorschreven

1794 W. A. ALTINÖ. 821

orders in het vervolg ten eenemaai af te snydeo, ook in te trekken de faculteid, door de booge regeering van Indiö by brieven naar Banda en Ambon van den 11^ December 1777 en 23^° December 1782 aan de ministers in die beide gou- vernementen verleent, om jaarlyksch vaartuigen ter afhaal van ryst direct naar Java te mogen zenden, mitsgaders de Java- schc ministers hier van ter hunner iiarigt te informeeren en de hooge regeering aan te schryven de Ambonsche en Ban- dasche ministers ten spoedigsten kennisse te geeven van het intrekken der bevorens aan hun gegeeven vryheid tot den directen afhaal van ryst van Java.

10 October. Opheffing der betrekking van opper- chirurgijn van liet Vierkant te Batavia.

Eerst op 17 November 1797 is door het overlijden van den functionaris tot de werkelijke intrekking overgegaan.

15 October. yerniemving van de verbodsbepalingen tegen particulieren handel in specerijen en oliteiten.

In aanmerking genomen zynde, dat de aanhalingen van speceryen en oliteiten, by visitatie van eeuige deeser dagen van Amboina en Banda alhier gearriveerde particuliere vaar- tuigen gedaan, lot bewysen verstrekken, dal de indruk der wetten en placcaaten, dit aangelegen articul betreffende, veel van haar kragt hebben verloren en de gemeente, voornamentlyk in de Oostersche gouvernementen, in het denkbeelt moet ver- seeren, dat de verzending van die articulen in geringe parthyen lot present aan een ieder vry staat, en dat de publicatie en aflixie op de van Amboina en Banda vertrekkende burger vaartuigen van het placcaat van 29 July 1757, renoverende alle vorige placcatca tegen den verboden handel in speceryen, geheel buiten gebruik schynt te zyn geraakt, zo is ten hoogsten nootzakelyk geoordeelt en dierhalven goedgevonden en verstaan de successive placcaten tegen den handel en sluikeryen in speceryen en den particuliere vervoer derzelve in naamen

B81 1794. W. A. ALTIHQ.

ypq heeren CofluniRsarisseo Geoeraal te renoveeren en daarhy niet lüleea op nieuw ten ernstigsteo te verbieden allen haiMlel en aanbreng ?an apeceryen, hetzy in nalora ofte geconfyt, gezouten, dan wel op oenigerley andere wyze toegemaakt, mitsgaders de cdien, daarvan gestookt» op poene van de poe- naUt^iten» daar t^geu gestelt, met uitzondering alleen van de geconfyte nagelen, waarvan de vervoer en handel is besloten tot weder opzeggens toe gepermil teert te laaten, maar bet vooitsfchreeyian placcaal ook op alle de elablisseroenten van de jCompagnip in de gebruikelyke lands taaien puhiieeeren en affigeeren en de ministers te Amboina eii Banda serieus aan te bevoelen om op ieder der particuliere vaartuigen, die van de gemelde gouvernementen ter afhaal van ryst en het dryven van den vryen handel naar elders vaaren, voor hun vertrek een exemplaar van dat gerenoveert placcaat Ie doen afkondigen en aanplakken.

17 October. Vrijstelling van het betalen van inkomeiuie rechten voor zekere Maduresche vaartuigen.

Is verstaan te verklaaren, dat de opvarende der vaar luigen, toebehoorende aan den panumbahan van Madura, welke gewoon zyn jaarlyks alhier met geschenken aan te komen, nu en voor het veiTolg geêxccuseerd zyn van de betaling vaneenige thol of inkomende regten.

^ October. Verlenging tot ultimo December 1794 van den termijn voor de beantwoording van de prijs- vraag y uitgeschreven op 7/20 Junij 1794.

18 October. Aanwijzing van Meester-Comelis als stand- plaats van het Bataviasche gtiamizoen.

Om geen middelen onbeproeft te laaten, die eenigzints van nut konnen zyn tot een betere conservatie van *8 volks gezondheid, en om inzonderheid den gemeeuen man, zoveel mogelyk, te bewaaren voor de scbadelyke uitwerkselen vao

W. A. ALTINQ. 8SS

de infecteerende lugl ia en orasiroeks het kasteel Batavia, is op het daartoe geproponeerde goedgevonden en verstaan tot een permanent verblyf voor het Bataviasch gaarnizoen en de nationale militaireo, die in der tyd suecessive alhier Kullen aankomen, te projecteeren en voor het vervolg te laaien dienen de veldschans Meester Gornelis, geleegen circa twee en een halve uuren gaans Zuidwaarts buiten de stad, in een oord, ilat in het algemeen voor zeer gezond word gehouden.

^ October. Voorwaarden, waarop aan den commandeur en opper-equipage-meesler en aan zijne i^succes9euren Mn dat ampl in der tyd'* is toegestaan met porti" culiere schepen handel te drijven.

Art. i. Dat zy zig in het generaal moeten onderwerpen aan alle de ordres, op den particulieren vaart en handel g'ema- neert of nog te emaneeren, geene uitgezondert, en dat zy dus als zodanige niet anders dan als particuliere handelaars zullen worden geconsidereert en alle lasten moeten dragen.

Art. 2. Dat zy verpligt zullen zyn telkens voor het vertrek «Ier scheepen of vaartuigen, waarin zy, op welke wyze het zoude mogen weezen, aandeel moglen hebben, op den eed, welke den commandeur en opper-equipagemeester by besluit der hooge Indiasche regeering van den W^^ Augustus 1795 is opgelegt jaarlyksch by vernieuwing te doen, schriftelyk te verklaaren, dat geene goederen, de Compagnie toebehoorende, in zo verre niet van haar ingekogt of van haar ter leen verzegt en bekomen zyn, tot het equipeeren van zoilanige scheepen of vaartuigen gebruikt of op dezelve te vinden zyn.

Art. 3' Dat de particuliere scheepen of vaartuigen, diezy hebben of waarin zy mede-rheders zyn, niet van de Bataviasche rhede zullen mogen vertrekken, zonder dat alvoorens de daarop bescheiden manschappen gemonstert zyn door een expres daartoe (e benoemene commissie, met order om by de raonsterrollen, die daarvan moeten worden overgegeeven, behoorlyk en accuraat bekent te stellen de naamen van alle

834 1794. W. A. ALTINQ.

de tot de eqaipage behorende personen, als ook wanner eo by welke gelegentheid zy in deeze gewesten zyo aangekomeo, wanneer zy ban ontdag uit den dienst van de Comfn^ie erlangt en op welk fundament zy dat ontslag geobtineert hebben.

Art. 4. Dat de voorsclireeve monstering steeds zal moeteD geschieden ten overstaan van een der leedeu van de hoog€ regeering, het opzigt hebbende over de equipagewerf, of iemand zynentwegen, daartoe expres benoemt.

Art. K. Dat van zodanige monsterrollen by de hooge regeering aanteekening zal moeten worden gehouden, ten einde dezelve, des nodig zynde, te konnen confronteeren tegens de opgaven, die van de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren zullen worden ontvangen, wer- waarts ten dien einde door de hooge regeering van Indie zal moeten worden aangeschreeven, dat de voerders van zodanige particuliere scheepen of vaartuigen verpligt zuUeo zyn voor hun vertrek van de plaats, al waar zy ten handel zyn geweest, aan den gouverneur, directeur of den geene, die Compagnies wegen bet gezag aldaar voert, over te gee^^en een in voegen voorschreeven ingerigte monsterrol, met order om die vervolgeus herwaarts te zenden.

Art. 6. Dat de commandeurs en opper-equipagemeesters hunne scheepen of vaartuigen niet naar het eiland Onrust zullen mogen laaten verzeilen om aldaar gerepareert te wordeo, zonder voor af verzogt en geobtineert consent van de hooge regeering van Indie en geene hout werken of equipage-goeder»i daartoe mogen gebruiken, als die zy konnen bewyseu, dat hun wezentlyk en in der daad in eigendom toebehooren.

Art. 7. Dat zy alle hunne particuliei*e equipage-goedereo op vragt uil Nederland zullen moeten ontbieden en niet vermogen deselve of eenige van dien in Compagnies maguazynen te bergen, maar gehouden zyn die daarvan af te scheiilen en ten bunnen koste en pericule te moeten opslaan ia eigen of gehuurde pakhuizen.

Art. 8. Dat de presente commandeur en opper-equipage-

meester, Willem Jacob Andriesse, zowel als zyne successearen in der tyd, verpligt zoIleD zyn op order der hooge regeering aan^zing te doen van de plaats of plaatzen, alwaar hanne particuliere equipagie-goederen opgeslagen leggen.

Art. 9. Dat de eisschen van particuliere equipagie-goederen, die uit Nederland worden gedaan, voor dies afzending ter kennisse van de hooge regeering gebragt en de quantiteit en sortementen der goederen, welke zy daarop ontvangen, des gelyks aan welgemelde regeering speciUcq opgegeeven zullen moeten worden, de eigenaars daarvan exact boek moeten houden en de hooge regeering de faculteit zal hebben om dat boek ten atlen tyden op te eisschen en te laaten confronteeren tegen den ▼oorraad in de particuliere maguazynen of andere bergplaatsen.

Art. 10. Dat de equipagiemeesters ook gehouden zullen zyn en zig verbonden moeien ngtten om, in gevalle het mogt komen te gebeuren, dat by de Compagnie in haar maguazyn eenig gebrek aan equipagie-goederen plaats hadde, als dan zodanige behoeften op order der hooge regeering uit hunne voorraat te moeten suppleeren legen betaaling van het inkoops kostende, bezwaard met alle ongelden en 25 procento avans daar en boven, waarom zy, indien zodanige leverantie mogte plaats vinden, zullen hebben over te geeven eene specificque reekeniog, ten einde de voldoening aan deese hunne ver- pligting blykbaar worde gestelt.

Alles op poene van deportement van arapt, qualiteit en gagie voor de geeuo, die bevonden zal worden zig ergens io Ie buiten gegaan of de beveelen, in deesen gestelt, overtreeden te hebben.

Terwyl voor het overige met betrekking tot dit onderwerp nog is goedgevonden en verstaan de hooge regeering van het voorenstaande by missive kennisse te geeven, onder aanschryvens wyders .om de ordre, daarby verval en voorgesch reeven, ter executie te stellen en het gestatueerde by articul 5, 4 en 5 omtrend het opmaken en overp[eeven van distincte monster- rollen ook betrekkelyk te maken tot alle particuliere scheepen en vaartuigen, toebehoorende aan burgers en andere ingeze-

SiB 1794. W. A. ALTINQ.

lenen, onder het resort van de Nederlandsche domicUium houdende, met uitzondering alleen van naturelle inlanders en Ghineezen. Zie ook 11 Maart 1797.

25 October. Maatregel tol tegengang van smokkel-handel in opium.

Nadien de hooge prys den handel doet stremmen en de exorbitante winst de lorrendrayers en andere waagfaaheo natuurlyk aanleiding moet geeven om den raorshandei in amphioen, ongeagt de daar tegen gestelde zwaare strafie. des te sterker voort te zetten, komt het heeren Gommissarisseo Generaal uit dien hoofde voor zeer dienstig te zyn doi vertier van aniphioen langzaamerhand te vermeerderen mei 30 a 40 kisten en dus ongevoelig te brengen op 1200 kisten 'sjaars, wyl men zig mag voorstellen, dat de pryzen dan nierkelyk zullen daalen en zulks kan dienen tot afweering van de aanhoudende sluikeryen in dat articul.

1 November. Vernieuwing van den last om deserteurs bij edictale sent ent ie n in te dagen.

Opgemf^rkt zynde, dat de oude order om de deserteurs by edictale citutien in te dagen, welke op de buiten Gomptoireo tot heeden stand grypt, hier ter hoofdplaat-^e geheel vergeeteo schynt te weesen, en noodzakelyk geoordeeld wordende, dat deselve steeds in agt genomen en agtervolgt worde, zo is goedgevonden de h(ioge regeering van Indifi aan te schryveo de voorschreeven order te renoveeren en den advocaat-lis- caal van Indiö te gelasten de meer gemdde order in het vervolg prompt te observeeren.

18 November. liejmlitig, dat de particuliere vaart van Java, T^anders dan om de groote OosC\ gedurende tweemaandett moest stilslaan, te beginnen met ulV November 1794.

Commissarissen Generaal vonden dien maatregel «noodzake-

lyk", uit vrees voor den vijand.

W. A. ALTINQ. 887

22 NoTcmber, Vergunning voor eenen naar Nederland ^verlosten** predikant nog eenigen tijd te Batavia in functie te blijven.

Wegens de curieuse, aan die vergunning verbonden voor- waarden wordt hier bet navolgende ingelascht:

Is gekezen een requesl van den naar Nederland verlosten predikant. Daniel Borgstein, houdende verzoek om in zyn be- dieoing en qualiteid als ordinair predikant alhier te blyven conliflueeren en zyne functien in die betrekking weder op den vorigen voet te wogen bekleeden ter tyd toe. dat de tydsge- steldheid door herstelde vreede zig gunstiger voor hem zal opdoen ooi naar Nederland terug te keeren ; — waarop gedeli- bereert zynde, zo is goedgevonden en verslaan den suppliant, Daniël Borgstein, toe te staan hy provisie alhier nog eenigen tyd te mogen verblyven om inmiddels waar te neemen de door zyn ontslag vaceerende predikantsplaats der Bataviasche gemeente volgens sodanige schikkingen, als de kerkenraad derselve gemeente (aan welke zulks mits deesen word opge- dragen) sal goedvinden daar omtrend te maken, en mits by de eerste gelegenheid de gemeente in eene toepasselyke leer- reede informeerende van de oorzaken, welke hem nog eenigen tyd alhier doen verblyven en weder op den predikstoel ver- scbynen.

De kerkeraad zag geene kans aan de hem in deze zaak ge- dane opdragt te voldoen, waarom Commissarissen-Generaal den 4^"° February 1796 besloten » aan genoemden, op zyn ver- zoek naar Nederland verlosten predikant, Daniel Borgstein, uit byzondere consideratie van het singulier geval, waarom hy te raade is geworden hier nog eenige tyd te vertoeven, en ver- mits hy het leeraars-ampt in de Nederduitsclie gemeente alhier tien agtereen volgende jaaren heelt bekleed, tot zyn vertrek naar Nederland als een gunst te laaten behouden even deselfde douceurs, koslpenningen en emolumenten, welke hy bevoorens

848 1794. W. A. ALTINQ.

als ordinair predikant der Bataviascbe gemeente yao de Gom- pagnie genoten heeft".

22 November. Opleiding van negotie-boekhouders.

In deliberatie gebragl zynde het groot gebrek aan bequame negotie-I)ediendens ter deeser hoofdplaatse en dat daarin wegens de ongezondheid van Batavia alhier niet wel, ten minsten niet dan zeer gebrekkig en zelfs nog niet dan na verloop van eenige jaaren zal J(onnen worden voorzien ;

dat dit gebrek zig thans ook algemeen opdoed op de buiten comptoiren, zonder dat Batavia gelyk weleer adsistentie bieden kan, dog dat volgens ingekomen informatie de tegenwoordige hoofd-administrateur te Saraarang, Fischer, zeer ervaren in het negotie-werk is en niet ongenegen zoude zyn zig te ver- ledigen om bequame lieden lot dat werk onder zyn opzigt aan te queeken, zo is goedgevonden en verstaan de faooge regeering van Indié op te dragen den Raad extra ordinair en gouverneur van Javasch Noord-Oostcust, M*" Pieter Gerardos van Overstraten, te qualificeeren eenige knappe Europeesen boven hel bepaalt getal pennisten te Samarang op het negotie- comptoir te plaatsen om door den hoofd-administrateur Fiscbf r in het negotie-boekhouden onder weesen en tot dal werk be- quaara gemaakt te worden.

1 December. Voorschrift voor pracUztjns nopens cow- stilutién in regten.

Schepeiien bepaalden hieromtrent het navolgende: By 'texhibeeren der stukken in versclieyden nieuwe zaaken gebleeken wcezende, dal de praclizyns, door wien dezelve zaaken rauwelyks waaren geinstilueert, niet voorzien zyn ge- weest van derzQlver conslilutiên na behooren, of, wel is waar, het existeeren en verlyden derzelven by den geswooren clercq, Smit, geaflirmeert wierde, zo is om alle inconvenienlcii en nullileiten, dewelke hieruit notoir, in gevalle des al egter van geene diergelyke constitutièn, by *t afdoen der zaake mogten

M^64. W. A. ALT1NÖ. 849

consleereD, Ie preveiiiéreii en opdal dadelyk zoude kuonen worden nagegaan, of en in hoeverre gemelde practizyus door hunne respective cliënten speciaal gelast zyn mogten, goedge- vonden en verslaan by deesen te statueeren, dat voortaan by elke zaak, die voor en van weegen een instiluant van actie, zonder uytsondering in wat casus dezelve luogte benodigt zyn, ter rolle zal weesen geintroduceert en die aldaar dienen zal, de procuratie in behoorlyke forma by of bevoorens het exhi- beeren der stukken, tot zodanige zaaken relatie hebbende, zal moeten worden overgegeeven, op poene, dat, dien con- trarie handelende, alle diergelyke parthyen zullen worden geroyeert ten koste van den practizyn, die bevonden zal worden zulks verzuymt te hebben.

6 December. Vernieuwing van bepalingen tegen mors* handel in specerijen.

Is goedgevonden en verstaan, tot een kragtdadige tegengang van den verderfelykcn morshandel in speceryeu, de hooge regeering van Indie aan te schryven haare besluiten om de schee|>en en vaartuigen, die speceryen overvoeren, niet meer over Java, maar direct naar deeze hoofdplaats te doen afzenden zonder dezelve ergens onder wegen te laten aangieren, voortaan niet alleen naar den letter te doen agtervolgen, maar die order ook te exlendeeren tot alle Compagnie's scheepen en vaartnigen, die van Amboina en Baiida herwaarts komen, hetzy deselve specei7en in hebben of niet, en dus de ministers in die beide gouvernementen te gelasten, zowel de over- heden van Compagnies, als de gezagvoerders der particuliere scheepen en vaartuigen ten ernstigsten te interdiceeren in hunne herwaarts reize op eenige plaatzen aan te lopen, sub poene, dat zy, contrarie doende, zullen incurreereu de poenaliteiten, daar tegen gestelt, en de overheden van Com- pagnies scheepen en vaartuigen daar en boven zodanig worden gecorrigeert, als men naar de omstandigheid der zaake zal vindai te bebooren.

850 ^704. W. A, ALTINO.

6 Dcceiulicr. Ampliaiie van de voorwaarden, vaügeAéi op 21 Maari 1794» volgens ivelke de Regering goederen op vracht zoude vervoeren,

U goedgevonden en verslaan de hooge regeering van Indk op te dragen de opper-kooplieden des kasteels alhier, zowel ab de nrinisters en bediendens op de respectieve etaMisseniaiien van de Compagnie in Indie, by weegen van ampliatie der condkién van den 21^" Naart laatstleden, te gelasten roet ieder Compagnies schip of vaartuig, dat van hier vertrekt of van elders herwaarts komt, over te zenden een distincte lyst van de daarin afgeladen, particuliere goederen, voor dewelke vragtgeMen zyn betaalt, specificq aanwyzende, waarin dezelve bestaan, hoeveel vragtpenningen voor den vervoer in Compagnies kasse ontvangen en aan wien de goederen geaddresseert zyn, om hier te Ratavia aan den water-fiscaal en op de buiten comptoireo aan de fiscaals van de plaatsen, daar de scheepen en vaartuigen aankomen, afgegeeven te worden; en daarby tevens, lotnarigt van alle en een iegelyk, de gemeente door affixie van biljetten te adverteeren, dat alle vragt- of bestelgoederen, die be- vonden worden zonder betaling van vragtgelden in Gorapagiues scheepen of vaartuigen afgeladen te zyn, hoe gering of van wat volumen deselve ook mogen weesen, by agterhaling gcconfisqueert zullen worden ten profyte van den aanhaaler.

Zie ook 20 December 1794.

G December. Ampliatie van de bepalingen op hd

brievethvervoer.

Vermits men aan boord van Compagnies schepen, van degroote Oost te Batavia arriveerenJe, cene menigte brieven, waai voor geen port was betaald, had aangetroffen, vonden Coni- missarissen-Generaal «goed om trend het bestellen der brieven ile hooge regeering van Indie op te dragen de tweede, derde en dertiende § van haare resolutiên, den 14^ April 1789 lot een geregelde bezorging der particuliere brieven

W. A. ALTINÖ. 851

Daar en van de respectieve buiten comptoiren genomen, te renoveeren mei deese amplialie in de laatstgemelde §, dat de postmeesters op de buiten comptoiren zig ook ter observantie zullen moeten laaien strekken het daarby geordonneerde aan de postmeesteren alhier om van de ter inpakking gereet zynde brieven en pacquetlen een lyst te formeeren en die lyst met de brieven te gelyk herwaarts te zenden.

Mitsgaders den water-fiscaal Ie recommandeeren om by ontdekking, dat in het afgeven der brieven op de post-comp- toiren fraudes worden gepleegd, zig stipt te gedragen naar den inhoud van hel door de hooge regeering van Indie g*einaneerl billet in dato 14 April 1789".

6 December. Visitatie van Compagnies schepen, komende te Batavia van Ceiloti.

Ter beletting, zo veel mogelyk, van alle quade practycquen, welke omtrend het voornaam articul van de kanneel in het werk gestelt zouden konnen worden, is goedgevonden de plaats vin- dende ordres en beveelen, relalie hebbende tot de van Amboina en Banda terug komende scheepen en vaartuigen, ook betrekkelyk te mnaken tot die, welke van Ceylon arriveeren, en dien conform te statueeren, dat alle Compagnies scheepen en vaartuigen, komende van Ceylon, in het vervolg, terstond na derselver verscbyning ter deeser rheede, zonder het minste uitstel op het aller nauwkeurigte gevisiteert zullen moeten worden door den water-fiscaal, neevens twee gecommitteerde leeden uit den Raad van justitie, geassisteert met den secretaris en deurwaarder van dat geret^ls-collegie, en dat by die visitatie alie de kisten van de manschappen, op die bodems bescheiden, onder het oog van den water-fiscaal en juslitieele gecommit- teerdens geopent, mitsgaders met alle mogelyke exactilude en nauwkeurigheid doorzogt en bezigligt moeten worden ter ontvvaring, of in dezelve ook kanneel verborgen mogt zyn, ten einde by ontdekking tegen de aanbrengen te procedeeren naar den inhoud der placcaaten, tot tegengang van den sluikhandel in speceryen g'emaneert.

83i 1794. W. A. ALtlNÖ.

6 December. Bepalingen nopens de wapenkamer te Batavia.

Gommigsarissen-Generaal vonden goed »het gelai der w&k- jongens en coelys tot gebruik op de wapenkamer, zo lang den oorlog duurt, te laaten blyven op tagtig koppen;

den baas der wapenkamer, in zo verre zulks niet bereets ter resolutie van den 20^ September is geschiet, ¥oor hel vervolg te ontheffen van de maandelyksche betaaling aan:

den boekhouder tot rd* 40,

meesterknegt » 20,

klerk » 10,

zo mede de jaarlyksche uitkeering aan: den eersten suppoost op het comptoir van de generale

directie van ■ M,

en aan de confrontisten der Bataviasche admini- stratie-boeken • 35,

en het bedragen der voorschreeven vyf posten aan de voornoemde bediendens uit Compagnies kasse te laaten verstrekken, de drie eerste telkens met het uiteinde van ieder maand en de twee andere eens in het jaar;

tot preservalie der geweeren te laaten emploieeren bet voorgedragen opkooksel van varkens-reusel, campher en lood, wuarvan heeren Commissarissen Generaal reeds by eene per- soonlyke visitatie van de wapenkamer de meest voldoeode eiïeclen hebben gezien, en de hooge regeering van Indie aan te schryven het gebruik van dat mengsel de ministers en bediendens op de respective buiten-comptoiren ook circulair aan te beveelen. Voorts voor het vervolg te bepaalen en vast te stellen, dat jaarlyksch ten dienste van de wapenkamer zal worden ver- strekt:

uit het ambagts-quartier : een vat Brussels zand, 40 ponden kruyt, 86 bossen bindroltingen, 70 pees cadjang matten, 50 » Javasche dammers,

W. A. ALTINQ. 853

16 pees manden, daarvan: 4 p* groote, 4 » middelbaare en 8 » kleine, 160 » pakkassen, mits de overschietende onder de restanten ingenomen worden, om te dienen voor het volgende jaar, 72 manden boots kooien of ses manden 'smaands; nit het yzer maguazyn: 250 ponden spykers in zoort;

uit het provisie maguazyn: 390 kannen arak.

Va aam traan, 600 kannen clappus oly of SO kannen ter maand, 8 ponden waxkaarsen, 20 » wax, ruwe en

12 maaten zont, inlandsch, of een maat 's maands ;

uit den medicinalen winkel: 26 ponden mener, borax raff., 4 » aqua fortis,

8 » sal tartar en 8 kannen oly, natus terra;

van de equipagie-werf : 2 bossen marlyn, 4 pees geteerde lynen, 30 ponden roeth, 2 pees heele leggers, 2 » halve aamen, 4 » balys, 6 , » emmers, 1 » oud zeil, 1 vat teer en 12 hoeden smeekolen of 1 hoed 'smaands;

uit het kleeden pakhuis: 12 pees Guinees, gemeen, gebleekt, cust, of een p* ter maand ;

uit de arthillery; 1 riem patroon papier;

rUIAAT-IOlI DIIL II. 53

834 1794. W. A. ALTING.

uit de groote geld-kasse: f 49 : 10 in contant tot het inkopen van kalk en \nt- quasten, om de wapenkamer schoon te honden.

Maar omtrent de schryfgereedschappen de dispositie aan te houden» als bepaalt zullende worden by de nieawe memorie van menagie.

En voor het overige finaal in te trekken en af Ie scliaflb alle andere tot biertoe plaats gevonden verstrakkingen boven de voorwaarts gemelde articulen, bestaan hebbende in het volgende, als:

uit het ambagts quartier: 32 ponden kryt, lOB p' eadjaag matten, 8 » draagmanden, daarvan 2 p' groote, 2 p' raiddelbaaiï en 4 p' kleine, 150 ponden Persiaansche, roode aarde, 1 vadem brandhout, 72 manden liouts kooien:

uit bet pn)visie maguazyn: 8 kannen traan-oly, 2400 » clappu8-oly, 88 ponden waxkaarsen en 12 malen zout, iiilandsch:

uit den medicinalen winkel: 12 ponden mener borax raff., 20 » aqua forlis en 17 » sal tartar;

van (Ie equipagie-werf: 6 bossen niarlyn, 20 ponden roeth en 12 boeden smeekoolen:

uit het kleeden pakhuis: 23 p" Guinees, gemeen, gebleekt, cust, 210 » Biuianeese kleedjes en uit de arthillery: 3 riemen patroon papier.

W. A. ALTING. 855

8 December. Voartschriften voor de vendumeesters te Balavia.

Ter voldoening aan de begeerte van de hoog Edele heeren Coininissarissen Generaal is verstaan de vendumeeslers deezer slad aao te beveelen zig stiplelyk te blyven reguleeren na hel regt van parate executie ten opzigte der kwaade be- taalders, echter na vooraf gaande insinuatie en renovatie door een deurviraarder of geregtsbode en eene dagvaarding voor den rechter, daar hel behoort, om de executie te zien decerneeren.

En hun wyders, ten einde de beparalde tyd tot hel dirigeeren van parate executie niet nutteloos verloope, strict te ordon- neeren de quilantien der verkogle goederen binnen de drie maanden by een yder rond te zenden en zorge te dragen, dat dezelve spoedig worden voldaan.

9 December. Last op de buiten-kantoren vergoedingen van ie^kort bevondene goederen steeds in geld te doen plaats hebben.

Heeren XVn°^ vonden »bedenke]yk diergelyke vergoedingen *in natura, waarvan de administrateurs zig alsdan by toeval •door aankoop meester maken'\

Aan de ministers op de buiten kantoren werd toegestaan ter zake »eenige consideratie te gebruiken, mits zy de ge- •grondheid'* daarvan aan de Regeering konden aantoonen.

-^ December. Kennisgave aan zeker Armenisch koop. man^ dat hij als een ingezeten van Batavia zoude i^geconsidereerd** worden»

Voor de inwilliging van zijn verzoek om in de betaling van de pacht op de suiker gelyk gesteld te worden met de overige ingezetenen van Batavia behoefde die koopman niet meer te doen dan den koopbrief over te leggen van een, door hem te Batavia aangekocht huis.

858 ^794. W. A. ALTINQ.

dezelve, met uitzonderiog alleen van de landbouwers, zal moeien geheeven worden een contribatie van 40 slnivera 'sjaans of 20 in de zes maanden» waarvoor hen meede een bewys zal worden verleend; 5° dat daar en teegen onder de voorsz. pagt begrepen blyven alle pottebakkers, steenbakkers» kalkbranders, tuiniers en het werkvolk in de araks-branderyen, woonaglig buiten den omtrek van voorsz. veldposten Ryswyk, Noordwyk. Wilgenburg, Ankee en de Ketting, doch dat van hen door den pachter niet meerder zal mogen worden geheven dan 40 stuivers eens 'sjaars of alle zes maanden 20 stuivers, zullende deeze ten bewyzen van de voldoening door den pagler voorzien moeten worden van een gewoon iioofdbrievje ; 4° dat voorts ook onder de gedagte pagt begreepen blyven alle de Ghineesche inwoonders van de stad, derzdver voorsteeden en in de Chineese campong, welke verpligt zullen zyn aan den pagter te voldoen de by de bekend- making van den 16®° December 1793 bepaalde 1 5 stuivers 'smaands van yder manspersoon. Zullende wyders de gecommitteerde tot en over Je zakea van den inlander verpligt zyn van het bedragen van de voorsz. collecte specIGque reekening te doen, van ieder pas, jaar eo land afzonderlyk, en voorts het gehefde alle zes maanden precies in Compagnie's cassa over moeten brengen, voor de eerste helft van het jaar voor ultimo Juny en voor de laatste helft voor ultimo December. Zie ook 8 December 1801.

20 December. Verbod tegen het belemmeren van den Water-fiscaal in de uitoefening zijfier betrekking.

Gereflecteerd zynde, dat de water-fiscaal van Indiê, geene vaste plaaats hebbende om de delinquanten, onder hem s^^r- toerende, te kunnen plaatsen, daaruit de grootste empechementen zonden kunnen ontstaan, wanneer by voorkomeode gelegenbeden difficulteiten zouden kunnen worden gemaakt om deselve op staande voet in 's Compagnies boeien ofte, voor so veel ge-

W. A. ALTINQ. 859

meene zeerarende aangaat, op 's GompagnieB eqvipagiewerf te admtUeeren, so is goedgevondeD tol eene permaoeDte ordre te statneeren, dat de water-fiscaal de faiealteit beeft om alle crimineele misdadigers, by hem geapprehendeert, met voor- kenoisse ran den president ran justitie in Gompagnie's boeien te haten secnreeren en voorts de vrye dispositie zal hebben om de zeevarende, die wegens het bedryven van ongeregelt- heden enkeld een domestieke correctie hebben verdient, op de equipagiewerf in arrest te mogen laaten zetten; en dat de commandeur en opper-equipagiemeester, op beboorlyke, schrif- telyke kennisgave van den water-fiscaal, daartoe de behulpzaame hand zal moeten bieden, zonder het over neemen en laaten vastsluiten van zulke arrestanten te mogen weigecen.

Ter deeser gelegentlieid wyders in consideratie genomen zynde, hoe uit de meermalen door den water-fiscaal gedaane en nu weder herhaalde klaglen allezints blykbaar is, datzom- mige persoonen zig niet ontzien zyue functiön op allerley wyzen te coutramineeren en moeyelyk te maken, ja zelfs zig durven verstouten zyne g*emploieerdens te verhinderen in de uitvoering van derselver functifin door bedreigingen, ja zelfs opentlyke resistentie en er de maatschappy ten hoogsten aan- gelegen ligt, dat diergelyke excessen en misdryven kragtdadig werden tegengegaan en geweert, mitsgaders den water-fiscaal heeft verzegt, dat een ieder mag worden geordonneert hem alle faciliteit te laaten wedervaaren, zo is, daarop gedelibereert zynde, goedgevonden en verstaan allen en een iegelyk, in naam en van wegen heeren féommissarissen Generaal, ten ernstigsten te recomaiandeeren den water-fiscaal in het suppediteeren van informatien, tot zyn departement gehorende, het adsisteeren van zyne bediendens, in de zaaken hunne functien concernee- rende, en in alle opzigten, waarin zulks verder ten dienste der justitie zoude kunnen strekken, alle mogelyke faciliteit toe te brengen en zig daarvan niet te laaten terug houden door bedreigingen ofte recommandatien van anderen; met verklaring, dat heeren Gommissarissen Generaal de zodanige, welke op voormelde wyzen hunne verknogtheid aan 's Meesters

840 1794. W. A. ALTfNQ.

diensl en y?er Toor 's Compagnies bdangen san dea da; leggen, loUen neemen in hoogst derzelver speciaale protectk.

Voorts allen en een iegelyk te interdtceeren aan den water- fiscaal in de betragting van deszelfo fanctien ofke zyne g'em- ploieerdcns» die voor zodanige bekent zyn ofle met eene schrit telyke qualificalie van zynent wegen zulli» zpi voorzie in de uitvoering hanner pUgt eeniiie de minste hinder olie em- pecbement toe te brengen, dnn wel anderen daartoe te ge- bruiken ofte animeeren, op poene van deporiement van ambt en qu^Iileit ofte zoveel zwaarder straffe, als naar mate der omstandigheeden zal geoordeelt worden te behooren.

Alles overeenkomstig de publicatie die op hoeden geresnmeert en gearresteert is en, zo ter deeser hoofdpiaalse, aU op de rheedf en hft eiland Onrust gepubliceert en geaffigeert zal worden.

20 December. Ampliaiie van het bepaalde op 6 December 1794 nopens de voorwaarden^ waarop de Regeering goederen op vracht zoude vervoeren»

Tot ampliatie van het gearresteerde ter resolutie van den 6^ deeser omtrend de \Tagt- en bestpi-goederen, die met Gom- pagnie's scheepen en vanrtuif^en worden aangebragt, en om den water-fiscaal des te lieeter in staat te stellen op eeiie reguliere wyze te konneo zorgen, dat geene goedei*en, vao dewelke niet blykt, dat de bepaalde vragt is betaalt, claudestin of op eene indirecte wyze naar land worden getransporteerl, is goedgevonden en verstaan voor het vervolg te statueeren. dat geene particuliere goederen, hoe gering of van wat vola- men deselve zyn, uit Gompagnie's alhier Ier rheede leggende scheepen en vaartuigen, schoon ook de vragt behoorlyk is betaalt, zullen mogen worden ontladen dan op veiioning van een pas of het cognossement derselve, do^>r den water-fisraal onder de woorden fiat afscheep getekent, sub poene ^'an con- fiscatie ten zynen behoeven van al zulke door hem of zyne bediendens agterhaalt wordende vr'agt- en bestel-goederen, die, zonder dat de eigenaars zig van zodanige een bewys hebben voorzien, afgehaalt zyn.

W. A. ALTINQ. 841

20 December. Verhanging van het tractement van de Etiropesche matrozen, op de kruisvaartuigen van den Wüter-figcaal dienst doende.

Op het verzoek van den water-fiscaal om aan de hem toegevoegde Europesche zeevarende eenige vermeerdering van gagie en kostgeld toe te leggen, dewyl, hy daarin ook moetende voorzien en dit gestelt wordende by zyne groote, ordinaire depences en de kosten tot het onderhouden van corresponden- tien, dan weynig zal overschieten van de een procenlo, welke hy uit den verkoop van de aiiiphioeii geniet, is goedgevonden en verslaan het maandelyk84'Ji iraclement voor de Europesche zeevaarende, op de kruisvaartuigen van den water-fiscaal dienst doende, te verhogen met vyf rd' en dus te bepnalen op tien rd' voor ieder ter maand, dog zulks by provisie maar een jaar te laaten standhouden of twaalf agtereen volgende maanden en den water-fiscaal voormell te recommandeeren om, indien zyn ambt in dien tusschentyd lucrativer word, deese post dan zelfs te dragen, met qualificatie e^ter om ingevalle van het contrarie, n.ndat de gemelde tyd verstreken zal zyn, de conti- nuatie daarvan te mogen besolliciteeren.

20 DcMmber

» MMft I7M' y^bod voor particulieren tegen het in voorraad hebben van scheeps-behoefien op het eiland Onmst.

Is goedgevonden en verstaan, vermits door overneem thans alle bouwstoffen, die op en aan het eiland Onrust leggen, aan de Compagnie behoren en lot het reparceron van particuliere scheepen en vaartuigen voortaan geen andere dan Compagnies raateriaalen voor betaaling mogen worden gebruikt, mitsgaders het dus niet nodig is, dat particulieren aldaar van zulke goe- deren voorzien zyn, allen en een iegelyk door publicatie en affixie van biljetten te interdiceeren eenige scheepsbehoeflens teti gemelde eilande op te slaan of aan te houden, sub poene van confiscatie voor den aanhaler, ten einde daar door een ieder de weg af te snyden oin zig op eene indirecte of on- geoorloofde wyze van Coin|tagnie*s houtwerken en andere

84t 1794. W. A. ALTINQ.

goedei'en meester te konnen maken en die naderhand onder den naam yan particulier ingekogte voor betaling weder aan baar terug te geeven.

? December. Instructie voor den commandant van ie veld'Schans Meester-Comelis.

Deze insiractie is wel vermeld gevonden, maar niet aan- getroffen.

December. Verniemving van het bepaalde op 23'29 December 1795 nopens montering-stukken van militairen,

b goedgevonden te approbeeren het door de booge regeeriog ook bereets geamplecteert vooi*slel om alle in- en opgezeetuiee der atad Batavia, der voorsteden en op de respective basaan door publicatie en affixie van biljetten te interdiceeren bei in pand of in koop aanneemen van eenige montering-stukkeo, hoe ook genaamt, van de in Clompagnie's dienst zynde Euro- peesche of inlaiidsche militairen, sub poene, dat de geene, die bevonden word zulks gedaan te hebben, voor de eerste maal zal verbeuren een boete van vyftig rd" voor ieder montering- stuk, hetzy klein of groot, en voor de tweede maal zodanige ernstiger correctie zal incurreeren, als bevonden zal worden Ie behooren.

51 December. Wijziging van de instructie voer de Bank van leening, art. 4%

Commissarissen-Generaal vonden goed: >in het 42*^ articul van de instructie voor de officianten van de bank van leeniog deese verandering te maaken, dat voortaan aan den kassier, boven zyn gewoon salaris, 's maandelyks zal worden voldaan twintig rd^ voor een geld-teller, om op rekening van kamer- ongelden afgeschreeven te worden, onder deese bepaaling egter, dat de kassier gehouden en verpligt zal zyn al, het geen hy meerder aan den geld-teller en zpe particulier in- gehuurde klerken moet betaalen, uil zyn privé beurse te fourneereu".

VAN

PERSONEN-, VOLKS- EN PLAATS-NAMEN.

Aanzorgen (I.), 583.

AbdoeM Wabid, 89. 90.

Acker (N.), 471, 472.

 (H.  van  den),  K91.

Adiarsa, 414, 628.

Afrika (Westkust van), 54iS.

Alten (J. van), SI O, 595.

Alting (W. A.) 286, 289, 613, 639, 763, 775.

Amanus-grachl, 405.

Ambachts-kwartier te Batavia, 46, 64, 175, 215, 219, 220, 222, 223. 283, 302, 303, 397, 418, 432, 430—453, 437, 443, 450, 473, 493, 497, 586, 656, 658, 690, 726, 727, 741, 742, 802, 832, 834.

AmboD, 114, 115,226,248— 280, 337, 439—442, 458, 536, 562, 564, 645, 649, 689, 700, 702, 735, 820— 822, 831.

America, 280.

America (Vereenigde Staten

van Noord), 279. Americanen, 227. Amoy, 442, 776. Amsterdam, 1, 23, 105 106,

110—112, 118, 116, 119,

1. Andriesse (W. J.), 577, 585.
Angké, 90, 405, 478, 727,

761, 837, 838. Anjer, 604.

Antjol, 90, 404, 409, 478, 727. Armen-huis te Batavia, 35,

156, 383, 430, 587, 588,

690, 727.

Bacherachts-gracht te Batavia, 467.

Banda, 114, 115, 146,248— 380, 337, 386, 439—442, 488, 498, 864, 649, 668, 689, 700, 702, 735, 820— 822, 831.

844

Baodoeng, 170, 191.

Bandjermasin, 16, 114, 115, 248— S50, 862, 870, 871, 680, 689, 804.

Bantam, 16, 114, 118, 153, 169, 248—280, 288, 527, 380, 401, 404, 412, 868, 870, 604, 626 654, 647, 68:2, 685, 669, 670, 689, 696, 750, 788, 778, 799, 804.

Bataviasche omoielandeD, 94, 184.

Bawean, 889.

Bazel (vao), 783, 786.

Bekasi, 404, 761.

Bengalen, 6, 109, 114, 118, 118, 120, 124, 188, 228, 248—280, 590, 395, 428, 426, 482, 824, 828, 648, 662, 667, 669, 670, 674, 678—680, 689, 750.

Benkoelen, 460.

Bergen van der Gryp (N. van), 481.

Bergman (P.), 810.

Beslbier (J. N.), 26.

Beynon (F. H.), 67, 124, 604, 778.

Beyvanck (J. A.), 5, 25, 151, 152, 475, 817.

Binnen>hospitaal te Batavia, 421, 450, 452, 801, 502, 828, 826, 888, 888, 898, 599.

Blora, 180.

Bock (A. de), 124, 857, 881, 890.

Boeks (J.), 891.

Boeljen (burger) te Batavia, 595, 898, 599. • (Gomp') te Batavia, 228, 494, 898. 727, 718, 858, 839.

Boeton, 778, 797.

Boni, 778, 797.

Boom (de) te Batavia, 195, 284, 288, 598, 407, 813, 814, 820, 622—628, 681, 688, 665—668, 812.

Bordeau, 279.

Borgstein (D.), 827.

Bomeo, 778, 797,

Botany-bay, 848.

Botteliers- weg (e Batavia, 461.

Boudewijns (P. D.), 884.

Bovenlanden (Jakatrasche),608.

Braband, 279.

Bremen, 279.

Briant, 122.

Brinkman (W.), 881.

Builen-hospitaal te Batavia,

421, 450, 432,

435, 457, 825, 826,

883, 899, 746, 748,

```
 -zorg,  90,  92,  98,  169, 
```

170, 246, 273, 448, 446,

477, 892, 601, 727, 729.

CalciilUi, 16, 428.

845

Campen Aelmans (P. van), 588.

Cantebeen, 813.

Catlenburgh (H. J. van), 589.

Caulier (J. 0.), 583.

Ceilon, 89, 105, 108, 109, 114—116, 118, 120, 134, 125, 159, 226, 238,248— 250, 335, 390, 465, 482, 495, 648, 689, 730, 789, 831.

Ceram, 778.

ChaailK>n (F. van), 591.

Chassé (P. T.). 512.

ChcriI)on, 16, 19, 53, 61,87 114, 115, 153, 136, 139 169, 226, 248—250, 273 304, 314, 327, 438, 439

458, 551—554, 659, 569 634, 645, 647, 652, 669 670, 689, 696, 701—703 730, 754, 756.

China, 54, 41, 112—117 119—122, 135, 188, 276 279, 335, 448, 450, 457

459, 547, 637, 689, 732 771.

Chinezen, 3, 9, 13, 28, 69 85, 94, 96—98, 101 102, 125, 132, 165, 169 180, 190, 228, 236, 258 259, 264, 265, 323, 529 333, 362, 368, 369, 380 385, 415, 443, 457, 490 498, 499, 521, 522, 532 553, 575, 590, 601, 615 616, 618, 619, 625-627

675, 718, 767, 778, 785, 792—794, 799, 818, 826, 836, 837.

Colmond (L. C), 91, 353.

Colombyn (F.), 26.

Craeyvanger, 290.

Cranssen (W. J.), 580.

Dal (J.), 589. Day, 194. Delft, 119, 509. Denemarken, 279. Diamant (punt de), 516. Dieslpoort Ie Batavia, 398,

516, 517. Djampang, 169. 245. Djokjokarta, 567—569. Döckers, 218. Does (C. van der), 581. Duinkerken, 279. Duurkoop (J. A.), 24, 28, 481. Duyts (M.), 591. Dwars-in-den-weg, 404.

Edam (eiland), 65, 65, 66, 80, 89, 90, 241, 404.466, 494, 497, 498, 537, 591, 601, 727, 729, 775. 797.

Eeckhoul (C), 591.

Embden, 279.

Engel (L.), 591.

Engeland, 25, 27, 157, 158, 187, 256, 275, 286, 426, 537.

Engelhard (P.), 413, 414, 588.

1 [

846

REQISTER VAN NAMEN

Eogelschen, 158, 194, 334, 441, 662, 675. 678.

Ëngelsch Onrust, 242.

Enkhuisen, 119, 509. (punl), 516.

Equipage-werf te Batavia, 58 64, 68, 69, 88, 165, 171 175, 178, 190, 197, 263 283, 361, 573, 386, 415 432-434, 462, 473, 480 483, 494, 513, 515, 548 550, 586, 592, 596, 601 607, 632, 642, 656, 691 694, 727, 810-812, 824 833, 834, 839.

Erach (von), 276-

Erkelens, 11.

Europa, 26, 71, 80, 108, 112, 205, 243, 280, 296, 301, 475, 573, 666, 669, 692, 777, 798.

Europeanen, 69, 150, 152,493, 494, 725, 729, 735, 744, 751, 792.

Faick, 290.

Fetmenger (6. C), 6.

Fischer, 828.

Fluit (de), 385, 404, 405, 409,

Fockens, 405. Polkers (A. F.), 588. Frankrijk, 279, 537, 556. Franschen, 77, 160, 556, 572,

573, 576, 578. Freni (J. P.), 596.

Frêles (R. de), 591. Frijkenius (S. H.), 286, 289, 537, 607, 613.

Gabang, 136, 314. Garrisoii (W. B. J.)» 582. Geemen (P. van), 581. Geugteo (6. van der), 581. Goa, 775, 797. Gockinga (G. C), 61. Goenoeng-karang, 404.

  -sari,  284,  405.

Gorontalo, 440. Gothenburg, 279. Gouverneur (J.), 637, 638. 's Gravenhage, 117, 157. Greeve, 464. Groningen (punt), 516. Guitard (H. L), 169, 184.

Haart (P. H. de), 59, 63,

66, 122, 126, 385. Hacker (J.), 65. Hagen (A.), 691. Halem (van), 744. Hamburg, 279. Hamell (A.), 397. Hartman (J.), 634. Heeren-logement te Batavia,

Hek (J. van), 589. • (Z. van), 581. Hillebrink (H.), 589. Hoestemark (W.), 592. Hogendorp (D. van), 281. Holland, 359, 471.

847

Holle. 695. Hoorn, 119. 609. Hospitaal (Cbineescb) te Bata- via. 200, 284, 595, 599, 617. » •kantoor, 598.

-kerk, 195, 197,581.

op Edam. 466.599.

» » Purmerend, 240,

241, 251, 350, 595, 599.

Houtman (F. W.), 589.

Howei, 638.

Indramajoe, 309, 311, 514.

551, 554.

Isie de France, 244.

Jaagpad te Batavia, 504,505. Jakatra, 85, 90, 186. 254, 377, 405, 486, 541, 620, 727.

» (post). 478. Jakatrasche bovenlanden. 139,

189, 377, 639. 785, 807. Japan, 4, 6, 16, 75, 114,

115, 248—250, 335, 482,

512, 646. 647, 689, 736. Jasseinbrug te Batavia, 510,

Java, 6, 7, 16, 19, 53, 88, 133,

169, 179, 180, 185, 189,

226, 235. 248—250, .527,

375, 374, 378, 379, 392,

458, 482, 492, 545, 551,

552, 657—659, 665, 566, 569, 602, 624, 634, 645,

652, 696, 699, 701—705, 730, 733, 750, 754, 756, 772, 799, 807, 829.

Java's Noord-Oostkust, 1 1 4. 115, 183, 393, 500, 538, 565, 655, 669, 670. 689, 772, 781, 828.

Javanen, 7, 94, 96—98,101, . 778, 810.

Jonas (C), 512.

Jongh (VV. de), 151, 583.

Joost (H. H.), 165, 592.

Josi (C), 581.

Jubbels (A.), 640.

Kaaimans-gracht te Batavia, 1 1 .

Kaap de Croede Hoop, 104, 105, 107—110, 112—120, 122—125, 159, 187, 188, 225—227, 233. 248—250, 286, 289, 292, 294. 335, 359, 361, 389—391, 451, 495, 537. 543, 645, 548. 609, 641. 648, 650, 689, 777, 792, 793, 798.

Kamp (Chineesche) ie Batavia, 12, 236. 467, 621, 531, 691, 705. 727, 838.

Kampar, 775, 797.

Kamphuys (P.), 584.

Kampong-bahroe, 405.

Kanaal (het\ 110, 122.

Kanton, 118, 379, 448, 637, 700, 776.

Karang. 778.

Kartapan, 404.

848

Kasteels-kapel, ti04, SU6.

-kerk, 196.

Kerk (biDnen-Portageesche) te Batavia, 54, 196, 581. » (buiten-Portugeesche) te

Batavia, 195, 197. » (Gereformeerde) te Ba- tavia, 587. • (Hollandsche) te Batavia,

23, 196, 197. » (Luthersche) te Batavia.

198, 581, 587.

(Maleiscbe)    te   Batavia,

» (Nederduitsche) te Ba- tavia, 235, 262. Kerkhof (binnen-POrtugeesch) te Batavia, K81, 695. » (buiten-Portugeesch) te Batavia, 598.

(Hollandseh) te Ba- tavia, 594, 698.

Keten (de), 90.

Ketting (de), 405, 837, 858.

Klederen-pakhuis te Batavia, 282, 582, 589, 597.

Koetei, 775, 797.

Koloinbo, 465.

Kool (G.), 581.

Koroniandel, 104, 109, 114, 116, 118, 120, 124, 126, 132, 228, 248—250, 390, 393, 426, 427, 439, 440, 624, 525, 648, 689.

Kramat, 778.

Kravtrang, 191, 244, 2S6, S74,

401, 404, 638. Krokot, 406. Kuiper (de), 281, 386, 600,

513, 514, 688, 697, 752,

755, 776, 797, 812. Kuvel (C), 596. Kwal (de), 90, 404, 691, 601,

637, 727.

Laubscher (J.), 471. Leeuwinne-gracht te Batavia,

Lewe (E. J.). 688. Lierde (P. B. van), 682. Lissabon, 279. Livoruo, 279. Lohr (J.), 684.

Maas (N.), 683, 690. Maas (J. J. van), 261. 680,721. Macao, 798. Madras, 168. Madura, 822.

Makasar, 114,116,248—250, 276, 439, 441, 664, 660, 689, 700, 702, 756. Malabar, 109, 114, 116, 118 120, 124, 197, 248—250, 593, 648, 689. Malaka, 114, 116,233,248— 250, 557, 579, 458, 660, 661, 654, 649, 669, 689, 735. » (straat), 646, 662,668. Maletsche gracht te Batavia, 1 1 .

ftEÖlStÊR VAN NAMEN.

84d

Maleische kust, 662. Marapawn, 275. Mangga-besar, 405. Manila, 775, 797. Maiioth (G.), 617. Maroenda, 404, 761.

» (rivier), 96.

Marseille, 279. Nassau (van), 19, 125. Maltheus (N.), 81. Meesler-Ck)rnelis, 4, 90, 92, 96,

421, 516, 517, 561, 591,

601, 610, 727, 823, 842. Mekka, 89, 90. iMenaJo, 440.

Middelpunt-brug te Batavia, tL Middenhof (J.), 590. Molenvliet te Batavia, 34, 42,

Mom (A. C), 67, 124, 633, 634, 721,

B (J. D.), 692. Monnier (Ie), 245. Mookervaart, 478. Mooren, 193, 229, 333, 362,

368, 369, 490, 747, 799,

Mosburger (H. L.), 589.

Mossel (J.), 530, 566, 763.

Naarsen (C. van), 582. Naliuys (A. P.), 71. Nassau, 161. Nederburgh (S. C), 286, 288,

289, B37, 607, 615. Nederland, 1, 6, 16—18, 20, j

PUIltT-BOtl DEEL X(.

22, 24, 30, 33—56, 59, 41, t>2, 53, 58, 64, 66, 69, 71, 76, 80, 81, 91, 104, 114, 118, 120, 122, 123, 125, 126, 131—134, 138, 147, 148, 151, 153—165, 157, 161—164, 186, 191, 224, 227, 231 232, 236, 236, 239, 243, 247, 251, 256, 270, 277, 278, 286, 291*. 301, 304, 305, 315, 358, 542, 543, 349, 550, 554, 571, 377, 583, 591, 396, 419, 427, 428, 438, 439, 446, 447, 451, 464, 455, 457—459, 463, 487, ül7, 534, 550, 557, 539, 544, 656, 660, 561. 677, 678, 609, 614, 639. 643, 645, 651, 652, 656, 678, 698, 730—732, 748, 763, 767, 771, 781, 782, 786, 789, 790, 792. 793, 804, 805. 816, 824, 825. 827.

NeuD (C. M). 611, 660.

Nieuwpoort Ie Batavia, 32.

Nimpiio, 776.

Noord- America, 469.

Noorder-eiland, 637.

. -kwartier, 1, 108, 508, 509.

Noordwljk, 90, 478, 616, 641, 727, 837, 838.

Oei Biankong, 442, 448. Oldeuzccl (S. Ü ), 580.

sso

ftÊÓISTER VAN NAMEN.

Omstee (P.), 892.

Onrust, 64, 66, 68, 69, 84, 88, 127, 128, 172, 179, 198, 224, 240, 241, 258, 281,

550, 385, 404, 450,453- 435, 444, 445, 470, 500, 515, 514, 521, 548, 658, 559, 588, 592, 597, 601, 617, 650, 652, 640, 642, 656, 694, 727, 734, 755, 745, 752—755, 758, 761, 775, 781, 797, 812, 824, 840, 841.

Oranje (prins van), 161, 166, 614.

» (princes van), 614. Overstraten (P. G. van), 184,

294, 581, 500, 538, 551,

602, 654, 702, 705, 772,

811, 828.

Padang, 228, 248—250, 275,

Padjang-koenang, 255. Palembang, 16, 17, 114,

115, 248—250, 426, 541,

551, 554, 565, 571, 650, 689.

Palo, 255. Pamanoekan, 414. Papangcrs, 57, 195. Parang-koret, 595. Parel (punt de), 516. Parra (P. A. van der), 21. Passchen (J. G. D.), 585, 595.

Passchierse, 729.

Peirak, 775, 797.

Pekalongan, 551.

Pennisten-gesticht te Batavia, 29, 41, 201, 250, 259, 284, 551, 421, 455, 451, 578, 587. 675, 806.

Pelodjo, 406.

Peyrouse (de la), 414.

Pielat (VV. D), 591.

Pilon, 95, 255.

Pinkel (S. E. W.), 691.

Piper (G.). 151.

Pisang-batoe, 404.

Pising, 467.

Poelman (S.), 685.

Poeloe-gadeng, 485, 484. » -tjingko, 276, 469.

Polanen de Bevere (J, J. van).

585, 596. Pondok tjina, 96. Pontianak, 114, 116, 275. Popkens (W.), 701,759,761. Portugezen, 55. Prakanioentjang, 275. Preanger, 159,514,786,807, Provisie-magazijn te BataTia,

174, 177, 578. 594, 597,

598, 667, 791, 855, 854.

Purmerend (eiland), 240 — 242,

251, 350, 362, 455, 457,

586, 595, 599. Puy (P. P. du), 584.

Raalh (1. de), 685. Ravensberg (F.), 582.

ftÊélétEft VAN NAMEN.

6^1

Reede Batavia, 147, 194, 38t», 434, 438, B13, 514, 58 1, 558, 859, 876, 877, 617, 630, 631, 643, 684, 688, 698, 750, 748, 788, 789, 761, 762, 771, 772, 778, 777, 780—782, 794, 797, 798. 809, 813, 823, 836.

tot  de  Parkeier  (J.  F.

baron van), 6. Reekelinghuizen (6. van), 888. Rembang, 180, 283. Reynst (J. T.), 889, 701, 786. Rieinsdyk (W. V. H. van) 21, 32, 34, 91. 96, 191, 413. Riouw, 488. Robijn (punt de), 816. Roea Itlalaka, 11. Rolir (L.), 84, 89, 94, 100,

133, 139. Rog (de), 11. Roseboom (A.), 301, 509. Rossam (J. 6. van), 470. Rotterdam, 119, 809.

» -mer-poorl teBatavia, 11. 816. Rijswijk, 90, 408, 478, 816, 817, 841, 818, 837, 838.

Samarang, 38. 83, 202, 396, 397, 881, 868, 868, 702, 703. 788, 828.

Saxe (C), 286, 882.

ScliilTel (J. S. P.), 889. Schneider (C), 637, 638. Scholten, 290. Scbouwmnn (F.), 658. Senn van Bazel (J. H.), 684,

(M.), 26 1,633. (W.A.), 589. Sentiong, 405. Siak, 778, 797. Siberg (J.), 202, 239, 263, 861, 607, 610, 613, 721, 748, 837. Sinkelaar (C), 96, 124. St. Helena, 848. 846. Smit (D. S.), 884. . (E. S.), 881, 882. » (G.), 818. Smilh (D. J.), 261. Soemedang, 273, 414. Soengitoe, 404. Soerabaija, 881, 869, 702,

Soera di kara, 191. Soera karta, 566, 568, 569. Soerate, 109, 114, 115, 118, 120, 124, 151, 228, 229, 248—250, 393, 482, 648, 689, 732, 775, 797. Solok, 778, 797. Son (D. van), 881. Sonlar (rivier), 404, 483. Spanjaarden, 81. Spanje, 286, 279. Specht (C. H.), 684. Spinhuis-gracht te Batavia, 1 1 .

RÊélStÉR VAN NAMÈfJ.

Stadhuis (e Batavia, 327, 579,

744, 770, 815. Slengh (P. van der), 584. Steufbaas (6. J.), 684. Stockum (H. van), 261, 286,

289, 571, 593, 607. Straat Soenda, 556, 574, 604,

669, 763, 788. Slnimphius (J. H.), 26. Sluikarl (F.), 592. Suiker-pakhuis te Batavia, 522,

594, 598. Sumatra's Westkust, 85,114,

115, 379, 393, 439, 459,

565, 623, 650, 689, 804. Symons (N. E.), 510.

Tagal, 551. Tanah-abang, 405. Tandjoeng-grogol, 405. -kalt, 404. -poera, 90, 92, 172, 173, 319, 591,601, 628, 636, 727, 729, 743.

-prioek, 385, 404. Tangerang, 22, 90, 92, 172,

177, 404, 412, 596, 601, 643, 727, 729, 743, 761. n (rivier), 96.

Ternate, 55, 114, 115, 248 — 250, 298, 439—442, 465, 564, 649, 700, 702, 735. Teunig (C. L.), 581.

Texelsche reede, 111, 112. Timor, 77, 78,114,115,230, 248—250, 392, 439, 548, 562, 564, 571, 622, 650, 689, 804. Tilsing (I), 6, 426,491,618. 633, 634, 697, 699, 721. Tjerita, 604.

Tji-andjoer, 3, 88, 89, 169, 1 70, 190, 244—246, 273, 384.

» -binceng, 95, 96.

• -blagoeng, 169, 170, 190.

» -damar, 170.

« -dani, 446, 478.

» -kalong, 3.

» -karing, 406.

» -lingsi, 74.

» -linljing, 375.

■ -liwocng, 11, 446.

» -loear, 95.

-mangis, 74,

» -taroem, 628. Triest, 279. Trischen (J. L.), 818. Tijgers-gracht Ie Batayia, 11.

llnibgrove (J. L.), 552, 553.

702, 703. Utreclitsche poort te Batavia,

Valkenaar, 729. Vallet (J.), 581. Verburgs-gracht

Verklokke, 468.

te Batavia,

853

Vomeer (T.), 690.

Vernède, 122.

Verspyck (J. S.), 889.

Vierkant (hel), 430, 821.

» -kanis-poort te Batavia, 516.

VinccBt (IJ. H. F.), 469,577.

Vlaanderen, 279.

Vogelaar, 468.

Vos (H.), 591.

Vrouwen-tuchlhuis te Batavia, 587.

Vijfhoek (de), 90, 405, 522, 541, 727.

Wadjoe, 775, 797. Waiiajasa, 84, 191. Waterpoort te Batavia, 282,

432, 470, 500, 516, 589,

594, 597, 598, 608, 610,

Weert (P. van de), 528. Weeshuis te Bulavia, 430,
587, 588. Welgevare (G. J.), 10, 20,

261, 479, 491, 522, 590. Weltevreden, 618. Wester-kwartier van Balavia,

2*2.

Weslzljdsche pakhuizen, 432, 438, 446,

Weyerman, 406. Wiegerman (J. IL), 19, 123, 124, 202, 239, 242, 479. Wilgenburg, 90, 541, 837,

Winkel (groote) te Batavia, 563, 434. » (kleine) te Batavia, 65, 175, 178, 226,
» (medicinale) te Bata- via, 175, 178, 385, 433, 482, 594, 597. Wira Tanoe Datar, 88. Wurltembergers, 601, 602,

516, 527, 533, 636. Wyngaard (P. V. onder de), 155.

Zeeland, 1, 105, 106, 110, 119, 359, 508, 509. » (punt), 516. Zevenhoek, 405. Zoetendaal, 405. Zuider-kwartier, 1, 105, 508, 509. » voorslad van Batavia,

12, 32, 42, 521. » -weg (groote), 478. Zul J-zee, 169. Zweden, 279.

ZAAK-REGISïER.

Aam, 44, 83, 833.

Aanbesteden, 12, 420, 421, 438, 757.

. -diiiit, 419, 444, 785. Aanbreng, 450, 512. Aanbrengen rongepermitteerde goe- deren), 111. . -tser, 181, 284, 345, 347, 371, 375, 399, 400, 402, 407, 410, 478, 479, 540, 638. 660, 671, 672, 701. Aandeel, 659, 666.

in de Oost-Indische Com- pagnie, 153.

Aandoen (eene haven), 81, 460, 551,

552, 702, 820. Aangeven (zich), 168. Aangieren, 702, 829. Aanhalen, 111.

. -Ier, 53, 556, 661. 669, 672. 830 841

. -ling, 228, 542.672,760,821.

 •     op  zee,  663.

Aankomen (te Batavia), 22. Aankweeken, 656, 828. Aanleeren (een arobaclit), 419. Aanloopen, 820, 829. Aanmaning, 697. Aanmatiging, 530. Aanmoedigen, 580. -ging, 789. Aannemer, 11. 421. 505-^507,606,

608, 631. 632. 798. Aanplant, 140, 141, 246, 484, 485,

53a Aanplanten (kolTij-bnomcn), 84. Aanranding, 98, 102. Aanrekenen, 170.

• -ning. 612.

» -nings-prijs, 804. Aanschrijving. 799. Aanslaan (eene pacht). 621, 629. Aansprakelijkheid, 801. Aanspreker, 220. 221, 587. Aanstamper, 432.

Aanstellen (mindere iriiandschc hoof- den), 245.

Aanstelling. 3, 82, 155, 351, 359.

360, 788, 789. Aantasten (Franschc schepen). 573. Aanteekening (marginale), 196. Aanvaarden (boedel), 343. Aanvallen, 158. Aanver^'ant, 245. Aanvoeren (rijst), 550. Aanvraag. 355.

Aardappel. 45, 46. 211, 212. Aarde, 284.

(zwarte), 140, 141.

• -werk, 741. Aard-gewas, 143, 144.

• -olij, 537. Abandonneren, 342, 393. AboJitie, 292.

Absent, 130, 239, 384, 401. 403.

495, 497, 810. Absenteeren (zich), 408. Absentie. 212, 214. 217, 399. 444. Absent houden (inlanders), 245.

• -raking, 498.

Abuis. 68. 154. 234. 288. 411, 538.

611, 717, 791, 792, 803. Acceptatie, 338. Acces, 713.

Acooord-bevinding, 134, 528. Accuratesse, 252, 283, 394. 657. Achteloosheid, 149, 788. Achterhoudendheid, 101.

. -stal, 413, 697, 799.

• -uitgang, 697. ■ -wezen, 129.

Acte, 42. 199, 342. 343, 345. 394. 448, 485, 770.

• (authentieke), 426.

(notariêele). 536, 621.

• van aanstelling, 788. » van eigendom, 712.

• -geld, 41, 42.

Actie, 129, 185. 247,321,322,666.

• -houder, 692. Actioneren, 82, 83. Activiteit, 37, 709, 719.

ZAAK-REQISTER.

8B5

Adipali, 88, 191, 245. Adjunct, 382.

• -bode. 473. Adjudant, 518, 519. Adniiraal-jfeneraal, 614.

-schip. 195. 577, 728. Aflmiratileil, 117. 280. Administrateur, 7. 31, 67. 86, 170.

189, 190. 216, 221, 226. 252, 281, 282, 370. 385. 432, 433, 449, 451. 470. 482, 487, 488, 500, 535, 540, 565, 582, 594, 597. 598, 608. 612, 613, 641, 654, 655, 657. 658, 673-
679, 680, 682- 684, 686, 6K7, 699. 721-723.725, 726, 730, 734—736, 738, 741-743, 752-756, 786, 791, 803. 804 806, 835. (2'»«), 588. Administratie, 31, 66 -68, 86, 130

148, 154. 163, 170, 171, 173, 189, 190, 221, 252. 263, 264. 272, 281, 282, 287. 288, 351. 370, 383, 451, 578, 581, 722, 741, 742. 746, 751, 752, 785, 789, 802— 804, 806. 814. -boek, 154,656,657, 722,740,743, 801.807.832. • • (Butaviaasch).

1. Admitteeren. 155, 181. 183. Ainodialie, 592.

Adres. 115. 116. 164.165.451,470. Adresseren (brief), 135.

(zich), 22, 160, 572. Adsistent, 103. 208. 384, 791. Adsistentie, 195, 511. Adspireren, 14. Advies, 357.

(particulier), 274, . (schriftelijk), 768, 769. Advocaat, 155, 156. 258. (!•), 286, 288. van de Conip*. 117. -üscaal, 14, 19, 136, 181,

225, 496, 582, 587, 612, 655.

672, 757-760, 762, 765, 766,

768, 772, 773. 805, 826 Aequivalent. 554. 556, 557. 630,

645-647, 691, 693, 774. Aflietalin^, 386, Afblazen (kanonnen). 93. Afboeken, 224. Afbraak. 443.

Afbranden (alang-alang), 140. Afbrenp^en. 96. Afbreuk doen (de Fransche natie),

573 Afdanken* 107. 397, 420. 422. Afdoening (politieke), 151. Afdrijven, 781, 782. Afleclie, 322. Affuit, 71, 192, 581. Affnian van notarissen, 82. Aff?elegcnheid, 287. Afgevaren, 403. Afhalen. 319, 486, 496. 840. Afkeer, 150. Afkoopen. 137. Afladen, 549, 555. 646. Atlader. 389. 391. 487. 488. 685—

AHossen. 4, 267, 712.

• -sing, 681. Aflijvig, 323, 497. 523.

. -beid, 219. 267, 712. Afmatten (Europeesche matrozen),

Afnemen aan inlanders, 145. Afpak-bnefje, 736.

• -ken (medicijnen), 731.

• -king, 455. Afrekening, 372.

AfschaiVen (het brengen van drink- water), 421, . -fing, 422. 424, 429, 434, 449, 462, 473. 630. Afscheep, 227, 391, 488, 654, 655. 688, 742. 754, 756. 799. • -ongelden. 551, 552.

Afschepen, 92, 280, 314, 315, 449,

641, 746. 840. Afschrift, 383.

(authentiek), 370. Afschrikken (litiganten), 796. Afstaan. 322, 634. Afsterven, 451.

Afstropen (koflij-vruchten), 144. Afschrijven. 154. 192—194, 266, 296-299, 690, 695, 741, 751.

856

ZAAK-REQISTER.

Afschrijviiig. 68, 175-177, 299.

571, 606, 740, 800, 806. Afslaagster. 591, 601. Afelap:, 1, 254, 380, 383, 621, 626,

Afslager, 268, 269, 591. 601, 674,
709, 714. 715, 718, 719, 800. Afvallen van koilij-boonen, 141. Afvoer, 191.

Afvragen aan een testateur, 342. Afwatering, 11, 478. Afwezigheid, 477. Afwinden (schip), 449. Afwijzen, 183, 240. Aggressie (vijandelijke), 573. Agio, 33. 414, 577, 613, 614, 695. Alang-alang, 140. Alarm, 576. Aliënatie, 346. 666. Alimenteren. 323, 326. Alkatief, 520, 521, 624. Alleenhandel. 439. Alliantie, 160, 573. Aloë, 689. Alpha1)et, 171.

Ambacht, 13, 251, 362, 419. Ambachls-gezel, 249, 251.

. -man, 26. 127. 128, 176, 304, 419, 420, 434, 435, 473, 479. 786. . (Chinecsch), 69,521. 522. Ambassadeur, 503. Ambitie. 790. Ambt, 359-367. 369. Ambtenaar, 367, 773.

(burgerlijk), 362, 368. Ambt-geld. 358. 360, 362, 366, 368. 369, 381. 422, 522-524. 532- 534, 550. 560, 579, 582, 585. 592, 635-637, 643, 655, 680, 691, 715, 753, 754, 756. 759. 760, 772 773. Ammunilic'oi. 158. 224, 297,317. 392, 460. • -goederen, 814. Amplüoen, 33, 41, 244, 249. 392. 460, 547,660-663.666-675. 677-684, 688,691,692. 761, 766, 767, 826. 841. -dirertie, 662. 673-677, 680-683, 761. -handel. 644, 661. 662. 677. 684, 761. 762. 775. -kist, 94, 96-98, 101.

Amphioen-socieleit, 33» 34. 41, 50, 246, 324, 392, 460, 590. 596. m. 644. 660. 666—669, 673, 602 Anaclioda, 276, 277, 415, 448,^99,

Ananas, 211. Animeren, 419, 552.

(iemand), 479, 480. 840. Anker, 59, 65, 195, 390, 499. 515. 547, 750. liglen, 781, 782, » winden, 375.

(ten) komen, 775, 777, 797. (ten) lig^ren, 812. Ankerage-geld, 763. 776. 797. Ankeren, 551. Ankerplaats, 195.

• -stok, 58, 59.

Annexeren (equipage-goederen), 452.

Apartemenl, 201. 204—206, 209, 210. 212, 213. 217. 218,

Apotheker, 655. 656, 722, 742. (Cornp»), 588. (l* Comp»), 740.

Apothekers-boek, 655, 740, 741.

Appellatie, 621.

Appliceren (zich), 278.

Apprehenderen, 479, 546.

Approbatie, 252, 273, 291, *9.

Aqua fortis, 737.

Arak, 50. 83. 152. 174, 175, 177,307, 308. 316. 317, 337, 372,436, 462. 501, 502, 509. 510, 54Z 562, 572. 593. 594, 631. 743. 751, 809. 833.

• op kruiden, 730.

. -brander, 542, 572, 593, 751.

-branderij, 510, 616, 838.

• -industrie, 541. » -legger, 83.

Arbeid, 9.

(zware), 814. ■ der liefde, 23, Arbeider, 8, 21.

    (Javaansche),  174.

Arbeids-loon, 69. . -volk, 84. Arbitrage, 31. Arcbivari.s, 416, 418, 586. Aria, 22, 191, 412, 446. Armen (de), 31, 181.201.278,345, 347. 511, 671, 672, 710, 728. . -gelden, 233.

• -middelen, 771.

ZAAK-REGISTER.

857

Armoede, 13, 22, 50.275,458,580,

Arrest. 129. 207, 208, 839. ArnïslanU 830. Arresteeren, 129, 325. Artikel-brief, 574. Artikelen rEuropesche), 334. 335,

finlandsche), 335.

Artillerie. 42. 71, 93, 130. 174. 177. 192, 193, 249, 250. 299, 302, 303. 362, 433. 448, 517, 518, 521, 532, 556. 569, 581, 586, 588, 657, 727, 802, 806. 808. 814, 815, 833. 834. -goederen. 392. 460. 559. Artillertst, 4. Artsenij, 722, 725. 741. Ascli-scnop, 44. 215. A.^signalie, 1, 16—18. 24. 33, 34. 36. 41, 53, 58, 80. 81. 126, 138, 148. 151, 154, 161. 168. 186, 231, 232, 235, 243. 270, 338, 339, 349, 350, 451, 457-459, 560. 577, 643. 816. AUp, 12. Attachement, 531. Attentie, 172. Attest, 495, 497. Altestatie (kerkelijke), 394, 395. Auctoritate (privala), 265. Audiëntie, 607, 795, 796. Autlicnlisatie, 513. Avancement, 42. Avans. 149. 449. 722, 825. Avarij, 547. 737. 738. Avond, 624.

. -Kebed. 309, 317, » -godsdienst-oefening, 263. » -maal, 196. • -maaltijd, 212. Azijn. 44. 215. 306. 307, 316, 397, 481, 562. 563. 365-570. 630. 631. 636, 809.

Baai, 182. 241, 547.

Baak. 358.

Baal, 486, 685, 737.

Baardscheerder, 617.

Baas, 30-33, 43. 148, 165, 166. 205—209. 239, 240, 263, 283. 302, 303, 362, 373, 379, 384- 397, 415, 418. 419. 422, 431- 433, 444, 450, 453-456, 464,

! 519, 521, 548, 550, 581, 586, ! 591. 592, 727, 806, 807. 814. Baas-heeldhouwor, 223. 656.

• -blokmaker, 66, 198, 656. » -lager, 504.

• -kaarten maker. 66, 198. 479, 601, 635.

. -koperslager. 223. 656.

-kruitraaker, 656.

• -kuiper. 66, 656. . -loodgieter, 223, 656.

• -metselaar, 223. 656. . -smid, 66, 198, 223. 656.

• -timmerman, 66. 69. 223. 601, 642. 656. 658.

• -zeilmaker, 62, 596, 601. 655, 656.

• van den korenmolen, 187. . van Onrust, 64, 179, 198,

632, 656. 781.

• der schecps-timmerlieden, 64. 172, 691.

• der wa])enkamer, 815, 832. Baatzuchtige, 577. Badjoe. 481, 482. Bapage, 435.

Badhiw, '2, 3. 19, 136, 205, 347. 348. 410. 452. 572. 583, 599, 744. Bajonet, 90.

Bak, 43, 46, 107, 480, 483. . -meester, 43. 45, 47. 48, 203, 204, -206, 20t, 209,212-214,216— 218, 221, 230. 240. 421, 448, 474. ■ -meesters-plaats. 214. Balans, 77. 296, 703, 708, 716, Bnlie, 2, 833. Balk, 58-60. 315, 798. Bamboe, 421. 484. Bandelier, 90. Bank. 448.

-boek, 412. . -brief, 235, 2.37, 266 -271, 278,

356, 412, 580, 695, 721. . -certificaat, 270, 271, 321,327,

652, 694-696.
-courant. 4. 196, 200, 234, 238,
271, 324, 412, 581. 590. 645, 652. 694-696. 706, 720. -kapitaal, 716.

-kennis. 199, 269. 711. 712. -obligatie, 712. -ongelden, 716. van leening, 4, 199-201, 234,

8B8

ZAAK-REQISTER.

238, 324. 412,581,590,645,652,

691, 706. 707,711,773.816,842. Bankroet, 709, 711, 715, 718, 719,

Bannen (werkwoonl), 31. Bannissemcnt. 102, 672. Barak. 516. 517

Bark, 248, 250, 482, 730, 732. 739. Bast, 143.

Bataillon. 431, 727, 743, 744. Batates, 143. Batoer, 95. 317. Balterij. 192, 193. Bazar, 2, 3. 23. 98, 99. 102, 378. 615.

1. 1. 635, 636, 837, 842. Bazar' s prijs, 533 fioambtsclirijver, 199, 342. 346, 451,
BclK)eten (scheeps-oflicicrcn), 534. Bain n ken (de Regerin{r). 23. Beil(le-j?oetl, 204, 746. 747. Betle-dag, 168. 240, 319, 475, 561,
Bc<lenkin?, 367. Bederf. 284. 738. Bederven (een weg\ 483. Bede-stond. 578, 579. Bediende (Jananscli). 75. Betliening. 42. 359-369. Bc<llegeri(?, 221.

» -lepermi», 209. Bedreiginpr, 294. 839. Betlroj?. 68, 86, 722. 741. Bed-slede, 74.

Beêedigen, 86. 172. 179, 190, 261, 262, 281, 282. 384.

• -pinf?. 189. Beeldhouwer. 420.

• -wers-winkcl, 397. Beenbreuk, 241. Beestiaal. 591. 601. Bcgrafenis-ongelden, 501, 528. Begraafplaats. 284. Begraven, 100. 155, 242, 815.

. -ving, 220. Begrip (abusief), 273. Begroolen (zijne inkomsten). 363.

. -ling, 322, 323, 327. Behandeling (trouwe), 253 ,366, 384,

1. 1. Behocllig. 4. 492, 511, 728. Bekkenslag. 576. 675. Bekorten (een prauw voerder). 402. Bekrachtigen door een nolaris, 536. Bekwaanilicid, 30, 444.

Beladen, 449, 475.

. -ding, 106. 124, 227. 42a Belasten, 130. 447, 479, 480.

. -ting, 9, 24, 25. 33, 41. 56.

85, 290. 319. 339. 340. 349. 358,

379, 382. 426, 428, 467, 468.

502, 521, 545. 560, 579. 581,

612, 618. 625. 635, 664.

691, 731, 762, 773—775, 777,

797, 815. Belcedigcn (naturellen), 545. Beleenen, 710-712, 7i8, 720.
ner, 267, 352, 708. 712, 716,
.ning.4. 199. 222. 267, 268.
483, 652. 653. 706 - 708, 710- 712.
```
.      -brierje.  707. 
```

• • -recepis, 707. Beleggen (vergadering). 384. Beleid (dagelyksch), 477. Belemmeren (den water-fiscaal), 838. Belet. 130. Belofte. 56. Belooning. 70. 108. Belijdenis doen, 214. Bemannen, 123.

```
-ning,  492,  783. 
```
Bemoeizucht, 58.

Beneficeren met lijflocbt, enz., 344. Benefit ie van inventaris, 342. Benefilium, 395.

• ordinis, div. cl exc, 621 .

Benoemen, 470, 779.

-ming. 55. Benteng, 412.

Benzoë, 151, 239, 383, 689. B'poten, 143.

Beproeven (geweercn), 236. Bereiding (scheikundige), 724, 739,

Bereidwilligheid, 590. Berekening, 488. Berg, 140.
-plaats, 454, 805, 824. Beroven, 94, 95, 545. Berusten. 22. Beschadigen, 142, 573. Bescheidenheid. 246. Beschoeljing, 467. Beschrooindheid, 363. Beschuit, 466. Beslaan. 505. Beslag (ijzeren), 506. Besmet, 241.

ZAAK-REGISTER.

8K9

Besmetting, 12, 240.

Besoigne, 236, 416. (apart), 37.

Besparing, 274.

Bespotting, 580.

Beslaan (bekrompen), 752.

Bestek, 108.

Bestelen (Chinezen, enz.), 94.

fiestel-goed, 277, 830, 840.

Bestellen, 119, 126. 368, 830. . -ling, 115, 120, 133, 135, 136, 817.

Bestempelen, 114, 115, 119.

Ikstaal-Ujd, 534.

BeUler (onwillig), 346. . -ling, 15, 20, 612.

Beurs, 262.

• (privé), 309, 311, 805, 842.

Bevordering, 30, 42, 185.

Bevrachten, 406.

• -ter,' 687. 688, 690.

Bewaren (goederen van minderjari- gen). 323.

Bewindhebberen der Comp*, 614.

Bewijs, 42, 487. 488.

-geld, 41, 42. Bezaans-roede. 577, 748, Bezem, 196, 815. Bezending, 198. Bezetteling, 194. Bezetting, 8, 174, 177, 516. Bezoldiging, 473. Bezuinigen, 474, 617.

. -ging, 36, 70, 195, 295, 397.

418, 753. Bezwaren, 508, 722, 731. Bezweren (aangifte van ambtgeld),

Bezwijken, 274, 287. Bibliothecaris, 586. Bidden, 579. Bier, 338, 339, 466. 562, 565.
-brouwer, 338. 339.

• -maat, 435, 436, 633. Bilanger. 628.

BdUikheid, 150. 428, 692, 693, 774,

Bind-garen, 396.

• -roUn. 832. Binnen-regent. 43. 47, 48, 241, 334.

337, 362, 374. 430. 433, 525. 526, 528, 533, 583, 587, 595. 599.

-regentes, 587. fiinnen's lijns» 193, 805.

Blaasbalg, 196.

-maker, 420. Blad, 12. filaflert, 795. Blandong, 180. Blauw (Berlünsch), 65, 606.

• -sel, 537. Bleeken, 144. Bloedstelpend, 738. Bloem, 741. Bloesem, 141, 144.

Blok (in het) sluiten, 410. 494.

• -maker, 483. 592, 601.

• -makers-winkel, 165.

Bode. 196. 268. 269, 329, 361, 368, 499, 587, 589, 595, 599. 673, 674, 676, 677, 682, 706, 714, 715. Bodem, 365. Bodemarij. 376.

-brief, 322. Boedel, 223. 232, 264, 323, 342, 343, 346, 347, 382, 473. 477, 532, 533, 590. 592, 602, 629. 630, 709. -houder, 344, 711.

• -houdster, 344.

-inventaris, 629.

• -meester, 57, 200, 283, 323, 324. 329, 353, 357, 358, 368, 462, 473, 476, 477, 483, 490, 572, 590, 600. 602, 619, 627- 630, 637.

• -raideraar, 343, 382, 426, 523. -rekening, 200.

-sUat, 327. Boedjang, 21, 22. Bock. 1, 40, 199, 534.

. -binder, 586. 719, 802.

• «drukker, 421, 581, 802. Boeken (werkwoord), 508, 509. Boekhouden, 791, 803. Boekhouder, 4. 5. 30, 33. 171, 193,

198.202,208.221.252, 263-271, 283, 299. 302—304. 306, 315, 430.431.456.497.498. 564, 565, 586, 598. 599. 644, 671. 673. 674, 676, 677, 679-681, 683, 696, 706, 708— 710. 712-719, 727, 728. 742. 751, 753, 755, 756. 773, 801, 803, 806. 807, 832. • (gezworen), 581.

860

ZA/^K-PEGISTER.

Bockhouilcr-frcneraal 38, 202, 251, 430, 585, 642, 643. 682, 683, 716. 788, 802. » (inlandscheniilitaii'e],48. v/d aniphioen-socieleiU 590, 600.

    v/d    bank-coiirant,   600.

• v/d diaconie, 352.

• v/d cquipage-wcrf, 59 — 61. 65, 66, 68.

Rt)ekhoudinf;, 788,

Boeking, 68, 610.

Bdckjaar, 77. 79, 171, 176, 295,

298, 300. Bocnii, 84. 139. Roeren-wagen, 503. Boele, 617, 624. Boeijen, 311. Bok, 478. Bolwerk, 192.

Bonibanlier. 305, 306, 315, 316. Boom, 100, 272. 485.

• -pachter, 520.

. -wachter, 499, 597, 602. 776,

Boon, 144.
```
(wille),  212. 
```
Boonl. 272.

• (aan) brengen, 407.

• • gaan, 195.

. komen. 780, 781.

• (over) werpen. 138. Boosdoener. 100, 101.

. -wicht, 92. Boot, 51, 772, 803. BüoLsgezel, 573.

. -man, 66, 93, 106, 107, 361.

494, 514, 810. 812. Bootnians-maal, 632. Bord. 44. 135.

Borg, 352, 507, 621, 681,711,714, 718, 816.

• (insolvente), 771.

. blijven. 710, 718.

. stellen, 676, 707, 714.

. -logt. 52, 251, 264.351,370,

427, 403, 541. 683. Borstel, 421, 815. Borstelen (paarden), 505. Borstel -werk. 438.

• -werker, 421. Bosch, 87, 179, 180.

Boter, 44. 46. 211. 212, 214, 353. 354. 397, 466, 526. 562, 563, 565-568, 570, 631.

Bolerham, 45, 211. 212. Bottelier, 514, 671, 812. Bouteille, 46, 212, 217. Bouwen, 23, 355. Bouw-maleriaal, 23.

• -stoflen, 841. Bovenlanden. 575. 576, 837.

• -po.si, 487. Braad-pan. 44, 215. Brand, 2, 3, 236, 710.

Branden. 246. 255. 380. 389. 392, 626, 672, 674, 687.

Branderij, 509.

Brandhout, 5, 10, 44. 173. 216. 397.424.430-432,436, 474. 563—565, 568. 610, 628, 643. 834.

• -geld. 566.

. -spuit. 3, 236, 703, 757,

• -liuisje, 3.

  .     -maker,  419,  420,  433.

• • -meester, 3.

• -sticJUer, 375.

• -wacht, 537. Breukband. 725.

Brief, 40, 109-121, 125, 126. 130- 137, 164, 165, 233, 236. 293, 383, 412. 470. 651, 830, 831.

• (inlandsche), 132.

• (Javaansche), 88, 170. . (open). 289.

. -port. 111. 113. 114.119,120, 125. 132. 134, 135. 164, 165. 233, 470.

. van crcdiet, 10. 15. 17—19,

1. 1. 265, 267,353,491,
634, 693, 721. Brie ven-besteller, 135.

• -kist, 133.

• -post, 130. 151.

• -vervoer, 830.

Brigadier, 91. 130, 134, 353,422-

424, 430, 489. Broeijing, 425.

Broek, 46, 208, 481, 482, 747. Brood, 48. 212, 424.

• -bakker, 26. 180, 188. Bnig, 92, 446, 467. Brutaliteit. 697.

Bruto, 39.

Buffel, 478, 484. 485. . -kar, 95, 483.

• -slachterij, 540. Bui, 492.

Buit, 94, 574.

iAAK-RËÖlSTÊft.

séi

Buit-geld, 574.

Builen-kantoor, 1, 10. 35, 37, 38, 40, 42. 49, 51-53, 55, 59, 67, 70, 71. 75-77, 79-81, 91, 93, 122—126, 131-136, 147, 149. 150. 152, 153, 161, 164. 182, 185, 186, 192—194, 200, 206, 208, 222. 224-227, 229, 230, 236, 238, 243, 247, 251. 257, 273, 274, 284, 285, 294, 295, 304, 326, 328-335, 337. 349. 355-357, 360—362, 364—367, 370, 372, 374, 376, 385. 387. 395, 411, 419, 420, 427, 443. 452, 455. 457, 461, 463-466, 469. 475, 481, 502, 508. 509, 527, 528, 532, 535, 537. 539, 554, 560, 561, 593. 620, 641, 645, 651. 652, 672, 686—688. 724, 733, 735-737, 767, 781, 787, 789, 790. 793, 794, 805, 824, 826, 828, 830—832, 835. 836.

Builen-posl, 7, 90. 91, 96, 130. 192,

COl, 725, 726, 728, 729. 743,

1. 818, 819.

• -regeiil, 33, 240, 241, 334,

337, 374, 430, 445, 727, 748, 749

Bullzak, 209. Bundel, 266.

Burger. 26. 53. 82, 83, 180, 181, 278,

320, 321, 324, 330, 342, 378,

459, 489, 490, 624, 638.

640.698,713.814.825.836.

. (I)canibl), 523, 524. 602.

. -diensten. 57, 82, 83

• -eed, 814. -heemraad, 510. -kompapnie, 193, 483.

• -slaat, ol4. -vrijdom, 481. -weesmeester, 511.

BnrLrerij, 193. 239, 532. Buskruit, 138. 174, 177, 248, 302,

303, 308, 309. 317. Busschieter, 814.. Buurl meester, 637. Bijbel, 690.

Bij-boek, 298, 299. 722. Bijgebouw, 210. 517. Bijl. 44, 215. Bijlage, 154, 657. Bijslaap, 471. Bijstand, 158- IGO.

Cachet, 245. 364.

Cadel, 448.

Calange, 53, 146, 181, 246, 345,

347, 437, 820. Galangeabel, 82. Calculatie, 226, 354. Caprice, 530. Captic, 179. Cargasoen, 685. Cassatie, 402, 409. Casseren builen Comp> dienst. 671. Catalogus, 482. 729-733. 738. 744. Cautie, 151, 264, 267. 332, 344. 370, 477, 549, 660, 681, 717. . stellen, 711, 713. Ceremonie, 369. Certiftcaat. 328, 369, 400, 402, 410,

429, 721. 789, 790. Chabrak, 506. Changeren. 29. 30, 46. Charter, 230, 398, 554, 646, 730. Chef, 533.

• der militie. 808. Cheraicalia, 739, 742. Chirurgie, 42. Chirurgijn, 42, 106, 107, 430, 482. 729, 730, 741, 743. 750, 812.

-majoor, 362, 430, 431, 588, 726, 743, 818. Christen, 232, 321, 340, 344. 362. 368, 493, 494. (inlandsch), 234, 510. Cipier, 225. 361,393,595,558.599. Circuleren van geld, 15. Citatie, 199, 523. Citroen, 212. Classis, 23. Client, 795, 829. ; Cliniaat, 640. Clisteer-siering, 725. Cocarde. 448, 483, 532. Codicil, 340. Cognoscement, 389-391, 488, G86 -

688, 799, 840. Collateraal, 342-344, 347, 348, I 382, 426, 427, 560. ' Collatie, 520.

» -tioneren, 234. Collecte. 33, 188, 222, 263, 344, 348. 486. 535, 536, 579, 837. . -teren, 187—189, 254. 263,

379, 380. . -leur, 343 -347, 426. 427, 538. , Collega, 4C9.

2AAK-REGIStErt.

College, 609.

van hawelyksche en kleine zaken, 262» 263. van juslitie, 134. Collcgiant (burger), 599. Colli, 463. Combaai's, 46.

Commandanl. 173, 176—178. 208, 518, 519, 528, 591. 592, 643, 727, 752, 779, 801. • -deren, 518. . -deur, 48-51,59.84,111, • 112.118,122.124,125,131, 136, 146, 154,] 55. 165,186, 190,195,197,237,258,285, 302,373,376,385,386,415, 420,425,429,435,436,448, 452,465,470,475,489,494, 497,498.504,514,515,520. 542, 548-550, 556, 565, 570,577,585,589,601,604, 610,632,634,642,654,727, 743,748,751,771,778.783. 804,809,810,812,823,824, 839.

-deurs-kanloor, 794, 802, 806. Commando. 470. 529, 569. Commercie, 361, 573, 574. Conimiseratie, 582. Commissaris, 324, 326, 328-333, 398, 400—403, 407, 409, 590, 696, 706— 709, 711-715, 717- 719.

•Generaal. 182-184, 285, 286, 291, 472. 537, 541, 543. 548. 558, 559. 579, 607, 614, 620. -kas, 268.

-kennis, 712.

v/d bank courant, 584.

• > > en bank van leen ing, 582. 600, 773.

» van huvvelijksclie en

kleine zaken, 262, 329.

• v/h klein zegel, 123, 200, 242.

■ v/d maand, 48.

. der verlossing, 479.

t/z en te vehle 555. Commissie, 172, 573, 574, 637, 780.

• (jusliliéle), 51.

Commissie (militaire), 447, 448. Compagnie (vreemde, gepriviligeerde).

777, 798. Compareren, 98, 325, 329—331, 368.

369, 524. Compliment. 607. Complot, 27. Com poseren, 767.

. -sita, 655. 724. 739, 740, 742.

. -silie, 672, 757, 759, 760. Comprebensie, 524. Concessie, 9, 212, 393. Concurrentie, 808. I Condemnatie, 78. 311. ConduitC'Ujsl, 207, 222. ConRrmatie, 386. Confu^cabel, 819.

. -c^lie, 50, 53, 78, 146, 246.311, 377, 387, 437. 508, 547,556, 574, 575. 661.663,668-672. 760, 767, 817. 840, 841.

• -queren, 185. 188. 260. 389. 392, 479. 555, 556, 574. 660. 688, 830.

Confituren, 689, 719, 720. Confrontaüc, 154, 193. 299, 386, 412, 520, 551, 731. . -teren, 87, 171. 251.252.263. 264, 271, 528. 683. 696, 714. 716, 723,806.806.824.825. . -list, 87. 193, 586, 656— 658, 740, 743, 752. 801, 807. 832. t der Balaviasche admi- nistralie-lweken, 122, 125. Confusie, 86, 190. Contijlcn, 819, 822. Connivenlie, 54, 147, 181,227,277. 401, 546. 670, 672, 697, 767.

• -veren, 762. Conscicntie, 769.

Consent, 98. 99. 102, 205, 254, 265.

285, 325, 344. 370, 371. 380.

415, 437, 461, 513. 514. 812. Conservatie, 453.

• -veren (boschen), 484. Consignatie, 346. 389, 688.

-neren,  525,  686.

Constabel. 812. Constitutie in regten, 828. Constringeren, 697. Conslnirtie, 373. Consul, 77.

Consumeren. 83, 212, 335. Consumptie, 593.

ZAAK-R£QlStER.

6èi

Consumptie-boek, 176.

Conianlen, 15—19, 23—26. 45. 85. 104. 132, 138, 151, 187, 224. 231, 235. 237, 248, 253, 255. 319, 337. 339. 350, 356, 357, 380, 414, 423, 424. 429. 435, 457, 458, 462. 501, 502. 504. 512. 551, 560. 562, 565, 677, 610. 625, 663, 706, 712. 715, 722, 745. 746, 816, 817.

Contemplatie, 359-361, 363, 364, 785.

Contingent, 246. 438, 553, 632.

Contin neren, 475.

Contrabande. 389. 556, 782.

Contract, 440. 484, 817.

• (exclusieOt 666, Contra-geschenk, 449.

-kassa-boek,   266,   487,   687,

• -mineren (den water-fiscaal), 839.

" -venleur. 672. Contribuant, 165. 365. 369.

. -tie, 282, 323. 326. 328—

330, 363-368, 381. 584, 604,

1. 1. 1. 1. 838. Conventie, 169. 170. 190, 339. Converteren (wissels in assignatiên),
Convooi verlcenen. 788. Copiërcn, 103, 456. Cordon, 90. Correctie (arbitraire). 508.

(domestieke), 839. Corresponjientie, 104. 108—110, 120,

1. 233, 287. 293, 758,

761, 841. Corrigeren, 150, 697.

• (huisselijk), 207.

Coslume, 244. Coupure, 266. Courant, 388, 425. Cours, 327. 744. Couvert, 233.

Crediet, 49. 50, 297, 321. 322. 534, 554, 646, 674, 681. 695.

• -brief, 19, 169.321.327.491. 633.

• -papier. 15, 707. Crediteren, 193.

• -leur, 611. Cre veren, 504. Cultiveren, 7, 97. 257. Cultuur, 8, 15, 84, 100, 244.

Curator, 264. 324.

ad lites, 242, 342, 602. Cureren, 33, 735. Cynosure, 661, 693.

Dadap-boom, 140—144. Dag van beraad, 795. Dagvaarden (varkenslagers), 53J[.

• -ding. 835. Da^egister-houdcr, 586. Dak,T2, 144.

Dalen (in prijs), 80. Dam, 446. Damar, 832. Damp (kwade), 72.

(schadelijke), 11.

-kring, 12. Daoen doetan. 142. Datum, 65, 264, 681. 682, 811. Debauchercn (ccne huisvrouw). 89. Debet. 297. Debiet, 199. 681. Debiteren, 193, 252. Debiteur. 611, 681. Decenlie, 769. Decharge, 717, 769.

• -geren, 717. Declaratie, 262. 796.

. -toir, 466, 781. Declareren. 332. Dccoctum-kelel, 725. Decorteren, 19, 88, 313, 677.

• -lering. 127. Deelhebl)er. 247. Decling, 346. Defecl, 234. 354, 355. Defensie. 537.

Deiroyemenl. 205, 208. 785. Defroyeren (pennisten), 43. Degen, 448.

Degraderen tot malroos, 749.

Deken, 747.

Dek-olhcier.* 750. 788.

Deksel, 213, 365.

Deliberatie. 290.

Delict, 150.

DelinquanU 494—497, 838.

Demilteren (administrateurs), 722.

Demoliêren, 462, 778.

Dempen, 11, 393.

Den(lenff, 237, 462.

Denkwijze (losbandige), 226.

Denuncialie, 365.

Departement, 609, 657.

• (militair), 477.

864

iAAK-RÊÓlStEft.

Departeoicul v/d genie, 411.

Depali, 374.

DrpiM'lic, 107, 108. 110, 122.

Dciioneren (vcnd u-pen iiinffon), 800.

Deporlemeiil. 790, 820. 825, 840. . -teren, 671, 781, 782, 786.

Deposito (u), 352, 358. 604.

Derde-meester, 42, 513, 812.

Desastre, 698.

Descendent. 344.

!>eserlfiur, 826.

Do.«5cM'lie, 27, 165, 792, 793.

Deskundige, 465.

Despiciëren Heden van den Raad van juslilio), 14.

Dcslinatie. 131, 293.

Detachement, 659.

Delentie. 191.

Detraclie, 600.

Detraheren (nnkostcn), 130.

Deugniet, 617.

Deur, 2, 3. 378, 624. . -waarder, 129. 130, 361. 586, 831, 835.

De vol veren, 343.

Diaken. 233, 263. 277, 278, 282, 351—353. 445, 530, 579.

Diaconie, 156, 181, 340, 351, 352, 640. 770.

-armen, 55, 57, 168, 267, 476.

Diamant, 18—20. 151. 239.

Diefstal, 550, 687, 770.

Dienaar (Comp-) 24. 41, 42, 52,55, 70. 82, 83, 128, 149, 161. 102, 180, 181, 185, 228, 232. 234, 278, 320. 321, 324, 330. 334, 335, 337, 349, 359, 360, 370. 426, 429, 459, 460, 464, 489, 4i)0, 500. 523, 524, 602, (;(;3, 666, 668-670, 684, 007, 713, 715, 761, 764, 774, 781, 7Ö4, 813, 814, 836.

(comptabel Cornp"), 351. (i:o(lesertoerd Comp"}, 546. (iToqualificeerd » ), 466, r>()l, 676, 837. • (insolvent overleden Comp"), 2G4, 272.

(overleden CompO, 342. 815, (ziek Comp-l 229.

Dienst (Comp-), 54. 103, 104. 205, 200, 229, 241, 258, 321, 302,

390, 427, 480, 481. 57S. 576, 608, 671, 634, 635, 653, 684, 690, 765, 771. 791—793. 817, 824, 836. Dienst (militaire). 453.

• (in) nemen. 54, 232. . -baarheid, 223, 653.

Diep treden, 781. Dieverij, 27. Diflerent, 256, 487. Dilai, 167, 657, 795. Directeur, 6, 118, 125. 131, 201, • 202,204-210,213—217.

219-222, 239. 270, 324.

328-330, 426, 565, 590.

600, 644, 645, 673. 674,

677, 679—683, 696. 706-715, 717, 719, 786.

-jreneraal, 6, 15. 24. 35.

118, 126, 134, 231.
235-237. 261, 263. 281—283, 302, 303, 334. 336, 350. 351. 383. 412. 422—424, 444. 449, 451. 453, 454, 458. 463. 477,
1. 1. 1. 5a3.
506, 528, 533. 561. 571, 578, 593. 603, 607.
1. 612, 632, 641, 645, 657, 665, 674, 676.

677, 679—683, 688, 693, 709. 714. 717. 719, 722- 724, 726, 728. 732-734. 738. 740-743, 745, 747. 749, 755. 761. 775, 788. 793. 804-806, 837.

v/d. bank-courant, 581. ■ bank van leening,

773 • fortificatie-werken. 556. Directie, 93, 130, 609.

(jrencrale). 48, 560. 593, 794, 802, 817, 832.

• (versla ndipe), 147. Discipline (militaire), 530. Discredit, 426.

Disordc, 180, 275. Dispencier, 83. DisjMïnsatie, 471—473. ■ -torium, 740. Dispositie (marj?inale', 5G5. Disproportie. 784. Dispuut. 342. 382, 480. Dissimulatie, 182, 670. 672,

2:AAK-RËGIStÈ^.

86S

Dissolveren (de amphioen-societeil),

DisUtntie, 279. DistÏDctie, 8.

District, 21. 180, 245, 253, 272, 619. Djagoeng, 143. Diati-boscli, 87.

. -<luig, 87, 253.

• -legger, 61. Oobbei-kit, 97, 98.

• ^pei, 180, 181, 592. Doceren (de Maleischc taal), 536. Dochter, 471, 472.

Docler (papieren), 744.

Doctor in de beide reglen, 155,

Doek (bonte), 439,

Domein, 254, 441, 442, 486, 560,

rGompaRnie'.s), 128, 187,

(Javaansch), 237. Domiciliëren in het pennisten-ge-

sticht. 33. Domiciltum, 826, 836,

flxum, 326. Donateur, 340. Üonalio inter vivos, 345. Dood, 137, 403, 644.

• (ter) yeroordeehl, 497.

• -boek, 749.

• graver, 220, 346, 361, 382. ^1, 594, 595, 598, 816.

-kist,  220,  501.

• -kleed, 220. Doods-ongelden, 533. Doo<l$leken, 95.

' -straf, 545, 762. Doorslippen van smokkelaars, 226.

• -snijden, 266, 707.

• -snoeling, 452. Dorp, 618.

Oorso (in), 712, 734.

Douceur, 14, 22, 47, 103,112,126, 127. 165, 210, 213, 218, 269, 283. 411. 412, 422, 430, 443, 445, 457, 464, 479, 480, 532, 554, 555, 559, 640, 657, 683. 716, 774, 776, 783. 785, 816, 827.

Draad, 439.

Draagmand, 834.

Draaijer, 420.

Draai-raam, 72.

Dragonder, 743, 818.

-lijfwacht, 502. 503, 507, 517. 727.

PLAIAAT-BOII DUL II.

Drakenbloed, 689.

Drank, 47, 204, 209, 210, 214, 771.

(sterke), 435. Dranken (eigen), 572.

• (Europeesche), 24. Dreg. 63.

Dresseren (paarden), 505. Drilt, 8.

Drilmeester, 210. Drinkwater, 173, 177, 217, 258,

397, 421, 429. Drogerijen, 722, 723, 741. Droogen, 144, 540. Drooging, 245.

Drossaard, 202, 265, 479, 583. Drossen, 13.

Drukken, 111, 482. 535, 536. Drukker (Comp»), 386. Drukkerij. 3^ 591. Ducaion, 17, 18, 24. 47, 270, 459,

577 Duig, '60, 61, 315. Duim-steek, 171.

Duit, 5. 6, 15, 255, 434, 436. 491. Dukaat, 18, 36. 148. Duurte, 259, 275. Dwangmiddel, 531, 698. D wars-gracht, 11. Dwijlen (werkwoord), 73.

Ebbenhout. 20. 151. 239.

Echt-reglement, 471—473.

Educeren, 323.

Eed, 83, 119, 126, 163, 190, 227, 251. 252, 261, 270,281,294, 322-333. 342, 343, 346, 347, 359, 360, 362—366.368,369, 384, 410, 444, 452, 486, 495, 497, 500, 512, 523. 524, 532. 533, 540, 548, 550. 580. 623. 629, 642. 699, 707, 738, 740, 741, 746, 747. 750, 753, 755. 762, 766. 768, 785, 787, 823.

van  purge,  265,  549.

-formulier, 620. 766. Eeds-praesUtie. 366, 369. Eend, 45. 46.
-vogel, 212. Eensgezindheid, 769. Eer, 163.

• -baarheid, 471.

• -loos, 786.

• -lijkheid, 750. 757.

• -schot, 93. Eerstmijnende, 260.

866

ZAAK-REGISTER.

Eetwaar, 99, 435.

• -zaal, 32. Eeuw, 275, 800.

Effect. 321, 322. 324, 343. 344, 347. Effecten (gemeene), 295. Effen houden, 52.

stellen, 60. 65, 68, 252.
-steller, 586.
-stelling, 263.

Egaliseren fs^rcngen van katoenen

garen), 4^9. Egaliteit, 106. El (gezoulen), 435. Eigenaar (ware). 709. Eigendom. 10, 26. 29.

• -zinnigheid, 373. 769. Eiland. 499. Eisch. 5. 71. 79. 80, 84. 87, 147.

1. 234, 334, 336. 337.
357, 373. 374, 385, 419,

461, 606, 645. 652, 724, 725,

1. 1. Ei.schen (werkwoonl). 174, 440. 452,
520, 728. Eischer, 356. Electie, 609. Ellemaat^oe<l, 67. Ellende. 698. Eligiliel. 713, 789. Khicidatie, 243. 494. 791. Emancipatie. 168.

-hrief, 56. 476. Emanciiteron. 57, 58. 166, 167, 222,

1. Emballeren. 387. 446. Emmer. 44. 833. Einp<Vhement, 838. 840. Emohiment. 153, 173. 297. 304,

361-363. 372. 396, 533. 566,

566, 568, 637. 639. 640. 684.

697, 699, 713. 755, 759. 760,

783, 785, 790. 827. Emplooi, 238. 713. Emulatie, 529. Encouragement, 32. Engagement. 279. 280. Engageren (schoepsvolk), 107.

(zich). 258. Euquèle. 531. Enndleren. 57, 690. Equipage, 81. 107, 109. 110. 112, 121, 125, 277,303,308, 481, 499, 546,547,632, 633, 733, 794, 824. 836. •hook. 64. 263.

Equipage-lioekhonder, 69, 170. • -goederen, 152, 153w 317. 336, 371. 452, 559. 651, 799. 824. 825. -kantoor, 586. 802. -meesier. 42. 153. 227. 376, 464. 824. ^pzigter. 227, 238, 36L Equiperen, 105. 823. Equivalent, 170. 334,335.337,354.

423, 424, 429. Erf. 32. 33, 357, 358, 467. Erfenis, 344, 640. Erfgenaam. 34. 198. 223. 267.323 324,341— 343, 345. :J47, 366. 477, 538. 629, 712. • (fidei-comuiissair), 341.

rovcrhandsch), 323 Erfprins. 614. • -stadhouder. 614. . -stelling. 382. Ergernis, 180.

Erneren (zich). 397, 507. 575. 619. Erreur, 659. 660. 705, 716. Erven (werkwoord). 340, 341. Erwt, 212. Escadron, 431. E.ssayeren, 191. Essayeur. 586, 744. Eten. 480. Elens-tafel. 212. . -tiid. 213. Evenredigheid. 150. Evenloek, 61. Evolutie, 808. Examen, 107.

Examineren, 37, 38, 82, 96, 373. 403, 444. 455, 463. 465. 466. 550. 683. 694. 714. 767. . -natie. 386, 394. 453, 675. Exceptie, 82, 263. 327. 384, 485,770 Excessen, 593. 839. Excuseren (zich), 384. Executeur, 135, 267, 281.343,382. 426. 590-592, 002. 629. 630. 712.

-testamentair. 223. 366. 476. 477, 523. Executie, 129. 130, 147. 273. 8^. ■ (cnmineele), 815.

(parate), 128, 129, 346. 470, 490, 612. 621, 709. 720, 799, 835 Executeren (ordonnantie). 496. Exemptie, 7o5.

ZAAK<R£QIStÈR.

86i

Ëxeqoalnr, 77. Exerceren, 659.

• -cilie, 210, 239, 529, 808. Exhiberen, 828. 829. ExpecUlief. 322. Expeditie, 455.

• -field, 41, 42. Expensis (cum) 710. Expiratie, 419, 667. Extensie, 796. Extract, 199-201.

-factuur, 155.

• -houder, 68, 155, 450. 586. Extra 'verstrekking, 732, 733. Ezelshoofd. 425.

Fal>rick. 3, 23. 131, 132, 220, 240, 251, 362, 372, 418. 420, 422. 431, 433. 437, 443, 454, 473, 489, 493, 497, 498. 517, 658 727. (werkplaats), 467, 540.

Pactliteil, 839.

• -teren (handel van vreein«len), 469.

Factuur. 67, 68, 651, 678, 737. 752.

• van aanrekening, 793. -l>oek. 737. -houder, 6, 47, 450.

• -ongelden. 314. Faillissement, 425. Familie, 494.

Faveur, 816.

Favorem (in) cmditorum, 232. Fidei-commi.H, 322, 340. 341. Fiërcn. 49.

Financiën (Comp*), 292. Finantie-wczen, 698. Fiscaal, 136, 361, 387, 429, 546, 574, 661, 670. 672, 830.

• (independent), 774. Fiscalaat. 570.

Fiseo (pro). 131.

Flesch, 726, 736, 738.

Flonjn, 411.

Foeli! 146, 249, 392, 547, 637,

638,820. Fokke-schoot, 62. Folio. 266. 803. Fondj(, 41, 43, 47, 483, 666, Forma (in) probanti, 642. Formaat, 113, 114, 132. Formaliteit, 369.

Formulier, 83. 150, 333, 347, 348, 360, 363, 364, 366, 368. 704. 768, 790.

Fort, 172, 310, 628.

Fortificatie, 295.

-ongelden, 193.

-rekening, 105.

-werk, 605, 606. Fortuin, 583.

Forum, 81, 86.

```
 privilegiatura,  253. 
```
Fouiage, 504. Fuurberie, 68. Fourneren, 522-524.

• -nissemcnt. 327, 331. 364—367. 369, 381, 502, 532, 550, 580. 582-585, 593, 594, 6'z7, 785, 787.

Fraudateur. 343.

Fraude, 136, 188, 287, 347. 408.

712, 806. 831. Frikadel, 45, 46. Front, 518. Fust. 387—389, 446, 685, 688.

r.age, 33. 49, 106, 107, 109, 127, 143, 147, 165, 173, 206, 229, 241. 283, 304, 310, 318, 337, 338, 361-363, 372, 411, 464, 479, 480, 501. 516. 528. 533. 545, 564. 565. 571, 578, 635, 637, 639, 640, 655, 684, 690, 691, 694, 697. 699, 713, 722. 750. 755, 759, 760. 783. 785. 786. 790, 793, 794, 807, 810. 815. 817, 825, 841.

(afge.schreven), 164, 481. . (halve), 229.

• -ment, 308, 309.

• -mciits-golden, 317. . -rol, 807.

Galei, 739.

Ganibir, 244.

Gangbaar, 5, 191.

Ganlang, 23, 225. 232. 492. 507,

510, 527. Ganzen-schacht, 395, 396. Garantie, 541. Tiardoe, 414. Garen, 175, 178, 039.

  (katoenen).   143.   169.  170.

174, 215. 227, 244, 273, 314,

392, 438, 547, 707.

868

ZAAK-REQISTER.

Garnizoen, 91. 173, 174. 177, 194, 207. 210, 254, 297, 299, 317, 354,392,379,424, 474, 516, 517, 553, 556, 568, 610, 625, 628, 633. 636. 643, 822, 823.

•boekhouder, 47.

-kantoor. 802. -schrijver, 593. 733, 743. Gamizoens-wapenkamer. 193. Gasthuis, 71.

-maal, 297. Gebed, 704. Gebergte. 21, 22. Geboorte-piaats, 205. 207, 493, 497,

749 Gelrauw, 354. 355. 461, 605.

(Comp*), 798. Gebrek, 5. 6, 24, 3Z 42. 53, 259, 275, 373, 424, 458, 605, 606, 723. 818, 828. Gebreke (in) blijven, 717. Gebrekkig, 619. Gebruik (extern), 729.

. (inwendig), 728. 729. 733. Gecommitteerde. 189,190,453-457,

510, 742. (vast), 779, 780. • over den inlander,

13, 21, 57, 84, 88, 94,96,98,99,101— 103, 133. 136, 138, 139, 145. 169. 184. 203.225.243-245. 265. 377.413.438, 439, 561.594,597, 627, 639. 662, 763. 778, 779, 785, 805, 807. 808, 837, 838. " t/z zaken v/d. Oost

Indische Comp«, 293. Gccondcmncerde, 494. 496. Gedrag, 155. 164. 207.

(goed), 214. G(H!lgietcr. 419. Gcesselen, 511. Gegadigde, 446, 450, 457. Gegoedheid, 718. Gegijzeld, 728. Geiieimschrijver, 203.

■ van den Gouver-

neur Generaal, 47, 586. Gehoorgcving. 503. Geit, 478.

Geld, 53, 180, 181. 190. 243, 24i 561, 645, 646.

• (courant), 707.

• om geld, 18. 24. 35.

. (papieren), 301. 319, 339. 350.

1. 451, 457. ^8. 502.

504, 551. 560, 577, 610-612.

1. a -eisch 17
-gebrek, 238, 339. S34.

• -kamer (Gomp* groole), 24, 611, 634. 695, 714.

• -kas (Gomp> groole). 287. 366. 634. 723, 834.

. -kist. 156. 353.

-leen ing,  161.  483.

. -teller. 706. 716. 842. Geleide-brief, 257, 302, 803. Geleiden (koeli's), 21. Gelid. 518.

Gemaal, 187, 188, 379. Gemachtigile, 135, 281, 338. 339. 391.

(codicillaire), 342. Gember, 689.

Gemeente (gereformeenle), 255. 263. 384, 424. 429. (hervormde), 277. 278 282, 395, 614, 639. 640. (Luthersche), 198. 361. 424, 614. 691. (Neilerlamlsche). 640. 827 (Portugeesche), 640. (schamele), 507, 527. Gemoetoe-touw, 188. Geneeskunst, 47, 362.

. -middelen. 724. 739, 750. Generen (zich). 101. Genie, 448, 532, 588.

. -officier, 372, 411. Genieter, 723. Genoegen, 275.

Gerechtigheid, 8, 12a 187, 189.

258, 276. 345. 487. 538, 539. 542, 546. 572, 622. 624, 625. 651, 665, 690. r'sHeeren). 201. GerechU-bode. 329, 835. Gereedschap. 194, 336, 453. 722.

723, 741. Gerelegeenie, 493, 495>-498. Gerief, 92, 511.

Geschenk, 294. 318. 449, 785, 787. 822.

ZAAK-REGISTER.

869

Geschenk-goederen, 449. Geschil, 499. Geschut, 4, 814. Gesp. 506. Gestie, 272, 691. Getuise, 394, 536, 683. Gelijiie. 358. Geus, 748. (ievaar, 160, 492. Geval (singulier), 827. Gevangene, 225, 310, 394, 728. Gevangenis, 71. i^evoluiacluigde, 324, 325. Gewas, 259.

• (aromalick), 819. Geweer, 90, 91, 149, 185, 193, 236,

239, 248, 250, 443, 453-457, 501, 518, 805, 832. (Geweld, 184, 545, Geweldenaar, 545.

. -diger, 361, 783. Geweien, 758. Gewicht, 145, 244, 785.

(bruto), 388, 389. Gewonde, 73. Gewoonte, 521.

(Europeesche), 151. Gewijsde, 265, 493. Gezaghebl)cr, lOG. 107, 110, 112, 122, 131, 475, 565,648-651,687, 703, 772, 775, 820.

• -voerder, 277, 514, 534, 556, 578, 693, 694, 797, 809, 812, 813.

Gezant, 465, 503. Gezel, 419, 473. 474. Gezondheid, 11. 72. 210. 272. 517, 540, 644, 659, 743, 744, 771, 822. Gezondheids-toestand, 745. Gift niberale), 319-321, 323, 325,

• onilcr de levenden, 340, 344. Gilde, 530, 532.

Ginggam, 209. Glas, 92, 736.

• -werk, 741. Glazemaker, 397, 419. Godsdienst, 205.

• (protestantsclie), 214.

• (publieke). 48.

. -huis, 240, 241, 326, 340, 445, 599. Goed (breekbaar), 281. . (Comp»), 641, 687. . los). 427, 437, 468, 629, 709, 710, 719.

Goed (meubilair), 268, 534.

• fonbekwaam), 465.

• (ongepermitteerd), UI, 226,

[ongetaxeerd), 192, 298, 299. onroerend), 129, 321, 340, 345. roerend), 129, 321, 340. (vast), liB6. 167, 222, 267, 268, 353. 357, 358, 382, 427, 468, 477, 534, 572, 709, 712, 719. . (verboden), 227. Goederen (particuliere), 125, 370, 391, 646, 654, 655, 830, 840. (onbekwame), 299, 308. fvaderlandsche), 488, 562. Goedkoopheid, 275. Goejawa, 211. Gom, 689. Goeni, 672. Goot. 12. Gordel. 506. Gort, 211, 466.

Goud, 53. 104, 126, 298, 327, 328,

331, 332, 378. 440, 460, 587,

706-708, 710, 712. 715.

-draad, 377.

Gouvernement. 93, 130, 192, 569,

605, 735.

(generaal), 420.

Gouverneur, 118, 125. 131. 183, 184, 186. 393. 562. 564— 566, 701, 702, 836. Generaal, 42, 118, 134, 233, 285, 383, 416, 422-424, 437, 445. 453, 454, 477, 486, 490, 499, 500, 503, 505, 593, 603, 614, 622, 644, 645, 664, 665, 676, 677, 679— 684, 709. 714, 717, 719. 763. 775, 776, 780, 781.

Generaal (aankomend), 609. Graan-magaziin, 511, 588, 594, 597,

598, 603. 657, 658. 791. Gracht, 11, 12, 467, 502, 691. Graf, 220, 346.

. (Chineesch), 283, 478. Gras, 140, 142-144, 505. Graüe, 2, 292. Graliticalie, 354. Gratis, 46. Graveren (wapen), 3.

870

ZAAK-REGISTER.

Grazen, 478. Greoadier, 518. Grenadiers-lijfwacht, 727. Griffel, 35. Grobbejak, 211. Groei, 4^-

Groen (Spaanscb), 65, 606. Groenten, 45, 46, 95, 21 1. 630 -632, -kraam, 85, 253, 255, 379, 625. Grond (magere), 141.

 (aan  den)  raken,  449.

Groolboek, 58, 62, 66, 171, 299, 740, 803.

-kassier, 10. 19, 20, 156, 203, 237, 261, 352, 353, 487, 506, 597, 612. 632, 633, 677, 681, 682. 687, 713, 794. -winkelier, 47, 127, 128, 412. 594, 597, 816. Gros, 199. 770. » -sering, 796. Giiarand (Conip*), 606. Guaslos-boekje, 173, 179. Guinees, 44, 215, 395, 439, 833,

Gijzeling, 129, 479.

Uacn nellen. 384.

llalfdek. 737.

Hadji, 89.

Ual-ongelden, 254, 379, 625, 628,

ilam, 211. Handel, 152, 357, 392, 393. 439,

440, 459, 4G0, 469, 593,

699, 750. 751, 817.

(Chineescbe), 17, 34, 118,

135, 415.

(Com|/), 442.

(gcpcnuilleerdel, 49.

(inlandschc), 5o9. • (parliculicro), 7, 48—50,

260 376, 442, 460, 544,

546, 582, 585, 614, 667,

819-821, 823.

(snialle), 699.

(verboden), 225, 646, 654,

668-671, 692, 821. . (vrije), 441, 442, 512, 594,

622, 663.

aan de schepen, 85, 254,

380, 625, 626, 628.

drijven, 153, 334, 543, 547, 549, 823.

Handelaar, 228, 577, 698. rchineesch), 627. (inlandsch), 152. (Hacaosch), 665. 798. (Hanilasch). 665. (particulier). 546, 552. llandels-vaarUiig (parliculier), 774. 796.

 -waar,  461.

Handvulling, 129. -langer, 305, 306. -sloffer. 815. -rolan, 383.

-leekcning, 245, 494, 536. -tering, 8. 98, 102. 576.

werk 25 1

llanen-vechlern.' 85. 380, 625.

llanglamp, 215.

Hardheid, 127. 512.

Harmonie, 160.

Harpen, 7.

Harptiis, 452.

Harpuizen, 425.

Haspelen. 439.

Haven, 110, 159, 182. 546.

Hazanl-spel. 180. 181.

Heelkunde. 47. 362.

-meester. 74. 218, 219 Hcemraden, 2, 199, 272, 374. 375.

467, 468. 477- 479, 483. 484, 489—
502, 509. 587, 590, 600, 637. ■ -kennis, 199.

-kas, 478. 479. 485. Heer van den lande, 800. Heercndicnslplichlig. 412. Heeren XVH. 1. 14. 15. 36,40.53.

1. 71, 75. 77, 79-81. 93.
140, 149, 150. 152, 153,

155, 157, 161, 169. 182. 224.

231-233, 235-237. 273. 280.

281, 285. 334. 339. 358. 370.

466, 469. 475. 532, 559. 651.

652, 658, 835. Heffen (halve maand huishuur), 12. Heffing, 522. Hcischen. 577, 748. lick, 221. Hel. 452. HcllebaanI, 90. HelJing. 415.

Helmbanlier, 421, 437, 503. 505. Hemd, 46, 208, 482, 747.

ZAAKREGISTER.

871

Herberg. 85. 180» 181, 380, 804,

625, 626. Herbergier, 604. Herberaing, 377. Hermaling, 303. Heropening, 652. Hertog, 501. Heulsap, 679.

Huecl, 47, 208, 448.

Hoeder (vee), 478, 479.

Hoer, 505.

Hoender-nat, 211.

Hoenders, 45, 46, 211, 212, 214.

Hoep, 64.

Hoezee roepen, 93.

Hof, 256, 426. • van justitie, 117. 155.

Hol van een schip, 193.

liolsler, 506.

Ilonneiin 231, 290, 481.

Hoofd (Chineesch), 236.

. (iiilandscli), 88, 94, 145, 245. 362, 413.

• (Javaansch), 21, 22.

• -adminislralcur, 563, 567. 828. . knenc. 258, 259. 521, 522,

616-619, 627. 628, 838.

• -gebieder. 53. 606.

. -geW, 7, 9, 13.24,25.2*). 85.

101, 258. 259, 380, 383.

521, 615-619, 625, 626.

776, 837.

-kussen. 209.

-negorij. 245. . -ollicier. 15, 424, 588.

```
-participanl.    117.   247,   324, 
```

6Ó0, 684.

-post, 750.

• -regent. 381.

• -stel. 506.

• 'iviclit 417

. v/d cliiVurgiê, 203. 218. 240. 241. 430, 513. 585, 588, 743, 812, 813.

. der militie. 91.134.193.253.

396, 397, 443. 447, 448. 456.

457, 474, 502, 517, 568, 588,

Iloogbootsaian. 671. Hoorn-vee, 478. 479. 484. Hospilaal. 47. 71. 72, 209. 229,
309, 311. 317, 334, 337.

338, 354. 362. 374. 440. 525—

533, 636, 644, 729, 735,

805, 815.

Hospitaal-boekhouder, 48, 528,533, 582.

-gelden, 52. -kantooi, 802, 816. • -meester, 564.

-ongelden, 78, 318. -schip, 643, 728, 745—750, 813. liospilalier, 362, 501, 502. 528, 570.

735 Hout, 50. 314, 425, 484, 485. 742. 798. ' -bosch, 484, 485. . -breker, 778.

• -handelaar, 180.

• -kapper. 778.

• -se nip, 556.

Houtskool. 173, 431, 432, 833.834.

Houtvlot. 318. . -werk. 68. 85. 86, 171, 179, 180, 261, 381, 421, 422. 447. 553. 557, 824. 841.

Houwer, 248. 250. 454.

Houwitser. 248. 250.

iluis (gewijd), 89.

• /onbewoond), 452.

• (naar) gaan. 416.

• -gebruik. 226.

. -ge/in. 84. 137. 139. 511.

. -houden, 480. 496. 640.

. -houding. 8, 27. 83, 287,317,

420, 440. 584. 588.

758, 765, 785,

   ^Balaviasche).  17.

• • (Indische) 290, 295. . -huur, 12, 173, 177.361.397, 430, 433. 452. 501. 502. 521. 564. 639. 640, 691. 776. 785.

Huisiiig. 61.

Huisraad. 32, 706. 708, 712.

• -sieraad, 387.

-liiumennau. 445.

-vesten. 33.

• -vesting, 22.

• -vrouw, 89. Hulp, 414.

HutspoU 46. 211, 212. Uuur, 10, 13, 26, 29, 343.

• -contract, 485. Huurder, 98, 101, 102. 397, 399,

406, 407. 485, 510, 778. Huuren (prauw), 494. Huurling, 98. 101, 397, 420, 422.

433, 443, 444, 515, 814.

878

ZAAK-REGISTER.

Huorliog (Ghineesch), 793. 794. Uuurloon. 196, 444, 445, 794.

• -penoiiig, 358. Uuwelük, 344. 471—473. Hypotheek, 4, 267. 352, 358, 463,

629, 711.

•acte, 712.

Ignorantie, 221.

Impediment, 614.

Impositie, 8-10, 26-28

Impost, 187, 188, 343, 379, 428,

460, 785. Impotent, 218, 241, 350, 466, 526,

533, 734, 735, 749. Impunileit, 671, 786. Inactiviteit, 149, 717. Inattentie, 234, 297, 717, 794. Inbinden achter het journaal, 252. Inboeken, 154. Inbreng, 711. Inbrenger, 709. Incompleetheid, 807. Incongruiteit, 801. Inconvenient. 11, 33. 67. 123, 150,

183, 190, 282, 337, 527, 662. Incorporeren (baarschemilitairen), 91. Indagen (deserteurs), 826. Indeden (korporaals), 518. In<licnstneming, 29.

• -ireding, 508. Indigo, 100, 143, 169, 170, 227, 273. 314, 315. 547. -maker, 304. 306, 315, 316. -sorteerder, 304, 306, 315, 316. Indisposilie, 384, 791. Indolentie, 26. Inductie, 790. Infaam, 786. Infanterie. 130. 249, 362, 443, 448,

517, 588. 659. Informatie, 181, 382. 839.

. -malor (l»), -520.

-meren (Engelschen), 234. Ingeland. 484, 561. Ingenieur. 362, 372, 411. Ingezeten (beambt). 359. Inhabil, 782. Inham, 547.

Inhalen (vorsten en gezanten), 465. Inhoud (kubiekel 387, 388. Inhuuren. 165, 809. Inkomsten, 8, 359—366, 477, 785-

Inkoop, 148, 355, 378, 413.

Inkoopsprijs, 43, 152, 230, 252. 253, 335. 337. 436. 45a 610, 633, 723, 735, 746.

• -waarde, 671. Inkrimping, 819. Inktkoker, 396. Inladen, 389, 390.

Inlander, 4. 7, 9, 10, 28, 55, 132.

142, 150. 184, 228, 243-245.

278, 317, 318. 372, 419. 448,

490, 517, 618, 645, 653, 654.

1. 729, 735, 744 767.

772, 779. 785, 815. 826, 836 Inloo^n (nood-haven), 547. Innaaijen (bank-brieven), 266. Innen (belaslii^]), 345. Inpakken (medicynen), 736. Inpalmen (vendu-gelden), 718.

» -ming, 717, Inschepen fthee), 279. InschikkeliJKheid, 160. Inschrijver, 389.

. -ving, 387—389. 391, 535. Insereren (adviezen), 768. Insinuatie, 325, 329, 524. 835. Insinueren, 329, 330, 369. Insluiten (particuliere brieven), 233. Insmeren, 454, 455. Insolventie, 264, 524. 709. Inspecteur, 556, 747.

• der leprozen, 240. Inspectie, 130, 218.

(oculaire), 11, 737. Instaan voor iemand, 546. Institueren (rauwelijks), 828. Institutie, 340. Instituant van actie, 829. Instructie, 556, 645.

amphioen-directie, 673. bank courant, 4.

• bank van leening, 706, 816, 842.

Chinezen, 265. commandant Meester Cor- nelis, 842.

chirurgijns Comp* sche- pen, 51 o.

• commissarissen ambtgcld, 367.

commissarissen geniaal. 286, 294.

• commissaris liberale giA, 330.

ZAAK*REGISTER.

873

InsUruclie generale secretarie, 416.

• erool-kassier, 19.

• Heeniraden, 463. hoord-oilicicren t/z, 781. kapiteins, enz. Comp* schepen, 514. koffij-cuiluur, 139, 246. Diililaire kapiteins, 453. olBcieren infanterie, 659. opper-chirurgijn, 745. prauw-voerders, 397. regenten pennisten ge- sticht, 201.

salut, 137.

Instrument, 199, 387, 475, 536, 683.

Insubordinatie, 30, 287.

Inteekening, 535.

Integriteit, 292.

interdict, 7, 489.

Interim (ad), 14, 766.

Interpretatie, 530.

(abusive), 523.

interest, 267, 296, 301, 351, 352, 357. 675,678,680,681,684,708, 710,711,716,717,753,756. (mercantiel), 39.

Intrest-penningen, 717.

IntesUto (ab), 340, 342.

Inlroduceeren (in de vergadering der Hooge Regering), 290.

Introductie, 14, 717.

Invasie (vijandelijke), 576.

Inventaris, 90, 91, 176, 193, 299, 342, 452, 629.

Inventariseren, 129, 221.

Invoer, 24, 26, 28. 50. 226-228, 230, 256, 278, 279, 377, 379, 387, 391, 392, 439, 441, 460, 486, 512, 521, 539, 623, 624, 651, 664, 668, 837.

Invoeren, 234, 664, 669.

Invoer-regt, 228.

Inwisselen, 20, 187, 695, 696.

• -Hng, 10, 17, 19, 266, 491, 744.

Inzaam, 256, 282, 819. Inzamelen (koQij}, 245. Inzouten, 819. 822.

Jaagpad, 421, 775, 797. Jaartal, 633. 674. Jagers-paard, 504. Jol, 68, 69. ' Jongeling (inlandsch), 54.

• (Porlugeescli), 54.

Jongen, 106, 107, 109. 250. Jonk (Chineesche), 146, 276, 277,

381, 415, 427, 428, 442, 443.

448, 499, 616, 622, 627, 776.

• -handel, 539. < -lieden, 415,

Jopen-bier, 525.

Journaal, 58, 62, 63, 66, 67, 193.

252, 297-299, 475, 515,

574, 612, 740, 747, 803,

-extendeerder (principaal),

-extrahcerder, 450.

-schrijver (principaal). 586. Judicaluur, 82, 481, Juk, 222.

Jurisdictie, 480. 509, 690. Justitie, 164, 165, 59», 839. Juweel, 333, 706, 708, 710, 712, 715.

Kaars, 197.

Kaart, 155. 519. 520.

. (Comp-), 479. Kaarten-maker, 480, 519, 591.

• -makers-winkel, 519. Kaatsioe, 689.

Kabaia, 46, 209. Kabel-touw, 375. Kadjang djapon, 143.

• -mat, 12, 50, 493, 832, 834. Kadondong, 140.

Kaffer, 493, 494, 779. Kajer-draad, 65. Kaliber, 71. 93, 192, lOQ. Kalk, 85. 318, 381. 537. 834.

• -brander, 616. 838.

-branderij, 406.

Kamer, 32, 45, 48, 72, 201, 202, 217.

 (praesidlale),  110.

• v/d Oost-1 nifische Compagnie, 1, 105, 236, 508. 792.

Kameraad (ziek), 210. Kamer-guastos, 262,

• -ongelden, 268, 269, 842, Kamisooi, 46, 208

Kampher, 689. 832.

Kampong, 377, 412, 467, 778, 779.

-hoofd, 56, 499. Kanaal, 226. 284, 446. Kanasser, 1^, 437. Kandij-suiker, 146, 593. Kaneel, 249, 392, 547, 820, 831. Kanker, 758.

874

ZAAK-REGISTER.

Kanon. 71. 93, 192, 199, 248,250, 659.

-nier. 305. 306. 315. 316, 659.

-schol.  93.

Kantoor (subaltern). 274. 275. . .bediende. 706. 715. -behoeften, 410. -generaal, 47, 193. 299,301. 332, 366, 610, 634

• v/il G^enerale directie, 487,

• • • visite, 47, 657. Kapas. 143, 244, 256.

Kaper. 788.

• -schip, 572.

Kapitaal. 195, 200, 278, 296, 299,

1. 352, 357, 358. 413.

414, 439, 611. 666. 694, 710.

711, 715, 756, 786

Kapitein. 182. 210. 411, 431, 434.

1. 453, 456. 464,
475, 528-530,555.

558, 559. 563, 566. 568.

574, 578, 588, 637.
647-651,706, 737,

738, 772, 775. 781. 782,

797, 804. 809-813.

(burger), 26.

(Ëngelsch), 194.

(inlandsch). 26, 490.

(mililair). 173, 253, 608.

(schccps-). 86, 171, 172.

389, 390. 514.

-Chinees, 236. 255. 265.

357, 358, 378, 380.

415, 437,442.490.498-

1. 1. 575, 592.

601, 615. 619.626 628,

703, 778.

•generaal, 614.

-ingenieur, 372.

-komniandant, 529, 530,

569, 570.

-Iuilenanl,106— 108, 179.

431, 475. 507. 514. 517,

555, 559. 564, 569. 588,

647-651,693, 781, 782.

der inlandsche cliristenen,

der Mooren, 490.

• der Papangei-s, 57.

l/z 261, 361. 471. 548, 659. 693. 694, 731. 736.

Kapmes. 44. 215.

Ka|)ok, 406.

Kappen, 87, 142, 180.

• (in stukken), 51. Kapstok. 448. Kar. 484.

Karabijn, 90, 248. 250. Kardamon, 314, 547, 689. Kardoes, 185.

• -naahl, 174. 178.

• -papier, 174, 178. Karrevoenler, 95 Karwaal, 46, 237, 316.

Kas ((>>mp-), 15. 19. 24. 104, 121. 135. 148, 231. 235. 243, 252. 253. 283, 297. 339. 342, 350. 351, 364. 366, 373, 386, 411. 413, 414, 416. 423, 424, 429, 444, 450, 457. 459, 468, 474, 493, 501-504. 521, 534, 535. 557, 559, 609. 612, 613. 643. 646. 647. 656. 665. 677. 679, 682. 693. 705, 716. 722. 726. 743, 745, 76:^, 773, 774. 776, 783, 800, 807. 809, 814. 815. 830. 832. 838. (groote), 269. 713. (in) telling, 134. -ordonnantie, 593. -saldo. 716. Kaseme. 517. Kassa-boek. 266, 714. • -rekening, 176, 352. 353. 682, 683. 794. Kassier, 4. 5, 151, 156, 202. 208,209. 221, 239. 265. 266, 268. 270, 324, 368. 594. 598. 644. 673-677, 679—683, 687, 695. 696, 706. 707. 710, 713-718. 773, 801. amphioen sociëteit, 596.600.

• bank courant. 47, 600. bank van leening. 596, 842. v/d generale ontvangst, 777.

• der kosipenningen, 48. Kasteols-tlrukkerii, 219. Kastelijn, 33, 572, 815. Kastijden (potia of inandoer), 100. Kalechisant, 54.

• -satie 54 Katjang, 7. 211, 259, 314, 630, 631. 809.

-koek, 85. 145, 379. 624. -oiy, 246 255, 259, 260. 380, 626. Katoen, 45, 217, 520, 521. 610, 624. Kauri's, 547.

ZAAK-REQISTER.

875

Kavalkrie, 249. 361, 431. 448,517, 518, 569, 588. (burger), 26. Kecren (krtiil), 186, 189. Keizer-daalder, 35. 41, 168. 270. Kcmiri-oiy, 246, 255, 380, 626 Kennis, (locale), 38, 287. Kerk, 263, 579, 614. 704. 815. (ffereforineerdc), 195, 255. ( Indische), 535. Kerkeraad, 156, 198, 255, 278. 384. 395, 691, 704, 827. (gereformeerde]. 23. (Liilhersche), 272. Kerk-4leiir, 579. . -hof, 220. . -meester, 197, 263. Kerri, 45. 46, 211. 212. Kerven (tahak), 620. Ketel. 213.

Ketting (in de). 96. 150, 228, 493. 511, 615, 672. ' -baai, 421, 493. Keuken, 48.

• -goeil, 204. Keunier, 587. . -geld. 254. 379, 625, 628. 633.

• -meester. 591, 601.

Kind, 22, 344. 346, 382, 471, 472,

664, 665. Kist, 221, 365, 387-390, 486.

• (gepermilleenic). 555, 646, 693. Klacht, 47, 338, 3^, 572.

Kladi, 143, 144.

Klad-papier, 395.

Klapper-olij. 7. 44, 214. 217, 246.

m, 430, 563, 566, 568,

626, 809. 833. 834. Klasse, 113. 115. 120, 331. Kleederen, 481. Kleediiig. 635, 746, 747. Kleedje. 244. Klein-kassier, 352.

• -winkelier, 65. 281, 581, 805. Klerk. 81-83, 220, 236, 257, 332,

333, 416, 417, 450, 536. 657, 706. 715, 719, 802. 832. 842

• (adjunct l" gezworen), 48, 586. 605.

• (adjunct gezworen), 584. 586,

. (1'), 83, 637.

• (1« gezworen), 42, 47, 125, 203, 270, 416, 418,503,504,

580, 814.

Klerk (gezworen). 42. 48,200, 361, 497. 581, 583-585, 598-600, 796. 828.

Kleur, 65.

Klimaat, 136, 765, 801.

Klimop. 142.

Klok, 210, 213. 407, 576.

• luiden, 196. Knevclarij, 2. Knevelen (inlanders), 244 Knol, 211, 212.

Knop (zilveren), 3.

Koe-huid, 672.

Koeli, 27, 44. 45, 95. 97. 196, 216,

222, 422, 443, 628. 635. 753.

794, 808. 814. 815. 832

• ((^liineesclie), 96.

• -geld, 474.

• --hMm, 477. . -n»l, 794.

Koetsiers-woning, 503.

Koffn. 45, 100, 110. 124. 144.145,

225-228, 245. 249.
257.273.282.314.392.
470.471,474,500,547,

630, 631. 754, 767.

• (gekookte). 436.

t -aanplant. 384, 639.

. -Iioom, 84, 139 - 144. 244.

```
 boon,    43.   169.   170,  245, 
```
436.466.592,608.610,
753, 755, 756.
```
-cultuur.  137,  139. 245, 413. 
```

645, 652. 653.

• -gewas, 84.

• -huis, 181. -inzaam, 145.

» -opzichter, 84.

-pakhuis.  608.

. -plantage. 139. 142, 144, 145.

. -tuin, 84, 140-143, 145. 639.

. -water, 212, 213. Kogel-zwaarte, 93. Kok, 106, 107, 203, 212 -214, 217.

219, 747. Koken, 212. 213. Koker-gat, 72. Koks-maat, 747.

Kolonel, 239. 396. 397, 431, 568. Komliaars. 209. 527. Kombuis, 23. 213, 214. 219.

. -goedercq, 45, ?04, 213, 215, 643.

876

ZAAK-REQISTER.

KoiDmandanl, 7. 8. 91, d9, 103,

130, 219, 319, 466, 494. 501, 502. 533, 569, 596, 628, 636, 637. • (inlaiidsch), 414,490.

KouiinandeiuenC 93, 130. Kommer, 698.

Kompagnie, 4. 91, 193, 223, 234, 421, 517, 519, 528- 530. • pennislcn, 210.

Kompas-maker, 519. Konprsi, 2, 3.

Koning. 426, 440. 652, 778. KonkclarU. 190. 282. Konstabel, 93, 514. 671. Konstabels-maat, 93. Kooi-gocd, 403. Kool, 211, 742. Koop, 13, 152.

. -bnef, 468, 712. 835. Kooper, 242. Koopman, 573. 698.

(rang), 151. 302-304. 315, 416.563-565.569, 570, 597, 634, 699. 713, 722, 775.

• fArmenisch), 835.

• (particulier), 441. Koopmanschap, 249, 298, 322, 379,

624, 706, 708. 710, 712, 715.

(particuliere), 782.

1, ö\aJ»

Koopmans-stijl, -penning, 358. -prijs, 675. -som, 357. -vaardij-kapitein(Enge]^h), 138.

» -schip, 573. -waar, 450.

• (particuliere), 386. 438. Koper, 547.

-draad, 175, 178. -geld (Japansch). 5. -kistje, 646.

-slager, 397, 419, 420, 422, 433.

-slagers-winkel, 419. 431, 432. -werk, 419, 741. Koppen-geld, 776, 797.

. -rol. 386. Kopstuk. 191. 459. Kopij-boek, 304. 383. Koraal, 399, 400, 407.

Korcn-niden. 187, 188, 379, ^1,

437, 621. Korporaal. 95, 234, 305. 306, 315.

35i 448. 518. Korrel, 458, 507. Korst, 425. Korte-notulist. 586. Korting. 15, 27, 70, 88, 127, 128. 390. Kost, 394, 526. Kosten (gerechtdijke), 660. Koster, 23. 196. 197.361,581,587 Kostgeld, 33. 43, 47. 7a 165. 173.

239, 240, 283, 304, 306.

307, 316. 317, 361—363.

372, 385, 386, 397. 417.

430, 434, 436, 462. 461

473, 480. 483, 501, 516

1. 533, 564, 565.

571, 631. 639, 640, 655,

684, 691. 697, 699, 713.

722, 755, 783, 786, 801,

-rol, 368, 386. Kostpenningen, 206, 208, 209, 368,

Kotter, 739.

Kous, 46, 209, 482, 520. 521, 624. Kraan, 214. Krandiang. 12. Krankbezoeker, 54. 156. 304. 306.

315, 316. 430, 432, 564, 587. Krediet (wankelend), 161. Kreek, 758, 767. Kreupel-bosch, 272. Krib, 74. Krmg, 518, 519. Kris. 95.

Kroon (kerk-), 196. Kruiden, 741.

(bittere), 743. Kruidnagelen. 110, 124, 287. Kruisband, 672. Kruiser, 637. Kruistocht, 305.

• -vaartuig, 309, 841. Kruit, 93, m, 392. 832.

. -lezer, UI. 112. 119.

• -maker, 302. 303. 384, 420. 432. 433. 450, 727.

• -molen. 47, 218, 3Q3, 405, 420. 421, 430. 593, 658, 725. 818. 819.

. -rekening, 138, 185, 186, 199,

257, 302, 303. . -vat, 253, 427.

ZAAK-REGISTER.

811

Krïjgs-kas, 474, 475.

• -raad, 529.

(buraerl 327. KniU 175, 834. Kuü, 284.

Kuipen (werkwoord). 106. Kuiper, 197, 304, 306, 315, 316,

1. Kuipers-jongen, 420, 433.

-winkel,  83,  596.

Kundigheid, 164. Kunstenaar, 26. Kurk, 174. Kussen, 46, 74, 466, 747.

• -sloop. 209. Kwaad (nooilzakelijk), 97.

• (Ie) maken, 533.

• -iloener, 95. Kwartiernieesler, 305. 306, 315, 316,

514, 730, 748, 812. Kwestie, 3. Kwetsen, 95, 100.

-suur, 728. Kwitantie, 156, 242, 243, 266. 332, 346, 352, 386 496. 657. 674, 683, 835. (notariële), 56.57.166- 168, 476. Kwijnen van den particulieren han- del, 698.

Laadstok, 90. Labberdaan, 211. Laborant, 655, 656, 740. Uboratorium, 722, 724, 739, 742. Udder, 44, 215. Lade, 455.

Laden, 386. 408, 438, 654. Lading, 60, 110, 398-400, 402, 407, 408, 547, 551, 552. 641, 658, 737, 738, 751, 812, 817. • (Compagnie's), 52, 557.

  (gepemiittecrde).  556.

Lafenis, 218. Lak, 396. 707. Laken, 73. Lamheid, 505. Ump, 45, 217.

-olii, 174, 177, 255, 308, 317, 380, 563-565. 568, 570, 571. 610 Last breken, 547.

Lasten (gepermitteerde), 285, 437, 447, 486, 549, 554, 556, 557, 622, 645-647, 693, 767.

Lasten(voorjarige), 192, 295, 296, 301 .

Lastgeld, 763, 776, 797.

-post, 4, 275, 445. . -rekening, 37, 69, 294, 295, 297-300, 605, 703, 704.

Land. 477.

(aan) komen. 184.

-bouw, 25, 544.

. -bouwer, 26, 27, 99, 102. 619, 627, 838.

' -drost, 136, 347, 348, 410,

531, 532, 599. Landenjen, 256. 257, 259, 377. 463.

467, 483, 618, 619, 627, 711. 778 Landgoed, 446, 468. 484, 618.

. -heer, 98, 99. 102. 103. 377.

. -meter. 11, 167, 272,445.587, 590, 600.

• -vermaak, 477.

• -weg. 133. Langstlevende, 344. Lapdoek, 482.

• -doos, 482 Largatie, 498, 688. Lavement. 297. Ledig vallen. 214. Leenen. 86, 152. Lecning, 161. Leen-penning, 357. Leerling (inlandsche), 519,

" -meester, 54, 55.

• -rede, 827.

Legaat, 319, 339. 340. 344. 382,

426, 538. Legataris. 324 Leges, 262, 394, 532, 550, 598, 759,

760, 783 Legger, 44, 174, 177, 213, 214.

217, 833. Lei, 35. Lek, 449. Lekkage, 549. Lemmelje, 212. Lengte op zee, 475. Lepel 44.

Leproze, 240, 241, 263 Letter, 796.

-zetter. 802.

Leven (om het) brengen, 94. Levensmiddelen. 8. 458. Levenswijze, 32,

• (onregelmatige), 778.

Leverancier. 10. 15. 85, 152, 259,

277, 379, 391, 444, 521, 617,

625, 793, 794.

878

ZAAK-REQISTER.

LeveranUé, 136, 137. 145, 169, 170, 244, 246, 254, 273, 285. 420, 436, 438, 440, 504, 541, 553, 593, 628, 631-633, 723, 753, 754, 785, 819, 825.

Leveren (koflTj), 257.

Levering, 244.

Libereren, 13. 532, 533.

Licent, 797.

• -briefje, 188.

• -meesier, 131, 136, 152, 188. 189, 194. 203, 234, 254, 380, 430, 469, 499, 503, 542. 543, 551, 572, 577, 594, 597, 626, 701, 751, 782.

Lichaam, 653. Licliaams-lxsweging, 210. Liclii, 6, 246, 255, 380, 626. Lid (tlirigercml), 644. 645.

• (geassuineerd), 764, 765.

• (jon|Tsle) Raad van Indië, 123.

• (ordmair) in den Raad van jus- titie, 14.

• der hooge Regering, 15, 104, 134, 291, 447, 466, 603, 609, 644, 664, 676, 712, 818.

• -maal, 255, 256. Liefde (liroederlijke). 210.

. -gift, 202. * Lieveling, 245. Ligdag, 406. Ligter. 803. Limoen-sap 212, 401. Liniaal, 396.

Linie Tnederdalende), 341.

(opklimmende).  340.

Linnen, 208, 297, 375, 729. 736,

738, 741.

((ihineescli), 46.

(Franscli\ 61. Liquidatie, 106. Liquide, 717.

Liquideren, 191, 413. 716. Liligant, 796. Loemboeng, 608. Logebedienile, 127. 128. 580.

• -boek, 411.

• -boekhouder, 48.

• -kantoor, 454, 820.

• -visilc-kantoor, 534, 802

• -ment, 205. Logeren, 206, 213, 219. Logis, 206. Lombard. 710. Lommer, 144.

Lont. 174, 178. 298.

Lood, 309, 313. 390, 832. . -gieter, 397, 419, 420. 422, 433.

• -gieters- win kei, 419. 421. 432.

• -wit, 65. 606. Loon, 15, 27. Loop (geweer-) 455. Loot, 142.

Lools, 410.

Lorrendraaijer, 194, 195. 826.. Los loopen. 478.

Lossen, 146, 370, 371, 408, 449, 547, 654, 678.

(jriand). 708. ssinff, 812.

lessing,

Lostomon (zeilen), 238.

Losvaartuig. 146, 248. 250. 654.

655, 687. Liicbl, 12, 71. Luchten, 452, 710, 773. Ludil-gat. 240. Luchtiglieid, 454. Luchlslreek (gezonde). 619. Luiaard, 617.

Luiden (klok), 210, 213. ' Luiheid, 790.

Luitenant, 106, 107. 555, 559, 564. 569, 570, 588. 636. 647-651. 693.781,782 -Chinees. 265, 415, 437. 490, 496. 499, 575. 592, 601, 615, 619. 627. 628. -ingenieur. 372. -kolonel, 431, 447. 606. • ter zee, 603. Luxe, 9.

Lijf en leven. 691. 692. Lijfeigen, 8, 28, 57, 166, 167. 437. 449, 476, 477, 653. (Comp-K 214, 219. 222. 420. 421, 432. Lijfheer, 56. 57, 166^168. 222,

223, 476, 511. Lijfrenten. 341, 345, 348. LijftochU 322, 341, 342, 344. Lijfvrouw. 56. 57, 166-168, 222,

1. 1. Lijf-waarde. 56. 57, 166.

-wachl, 42, 727, 743. 818. Lijk, 95, 100. 221, 242, 283

van  een  zeil,  375.

• -drager, 219.

• -wagen, 219. Lijm, 175, 178.

Lijn, 61—63, 80, 833.

2AAK-REQISTER.

879

Lijn-olii. 606, 804.

Lijns (liinnen's), 295. 208,299,301.

Lijnwaad, 92, 104. 151. 228, 230.

372,392.439-442.

449, 450, 460, 481,486.

1. 1. 547,566.
1. 1. 689.691.
1. 712, 715,803.

•handel. 313. 440. 441. Lijst. 131. 133. 134, 535.

(generaled 251. Lij-zeil. 425.

Maaltijd, 212. Maand (baarschi*). 24. . • (goede), 24. -ce<liil, 147.

• -geld, 147, 296, 318. 464. 508.

Maat, 785.

• (liij de kleine). 507. 574. 575. Maclilt'looslieid. 9.

Machtigen. 243.

Magazijn (Ikiinpagnie's). 603. 824.

• (particulier), 824. Magistraat, 280. 471. Mahomeilaan, 333, 362. 368. 369. Majoor. 42. 71. 93, 253. 431, 433.

568, 581. 608, 727,

• (inlandsch). 7. 378. Mal, 131.

Malversatie. 149. 287, 288, 760. 762.

Man. 250. 340. 344.

Mand. 12, 44. 144, 175. 215, 387.

1. 1. 1. Nanden-maker, 421. Mandoer, 21. 98-100. 102, 103.
377,437.514-516,
1. 1. 1. 812 (Ie). 99, 102. Maneance, 477, 750. Manufacluren. 228. 371. 377, 441,

449, 463. 799. Marcheren, 517. Marginali.st. 416, 418, 586. Marme-scliool, 202. 520. Markt. 2. 23. 232. 395, 507.

. -prijs. 254. 379, 625. 628, 633. Marlijn, 833, 834. Mars. 425. Mast, 410, 425. Mat. 12.

• (Moscovischo). 387.

Mat (Spaansche), 138, 168, 191,

270, 451, 459. Materialen. 453, 694. Matroos, 106. 107. 109, 155, 305.

306, 311. 315, 316. 424.

425, 434-436, 499. 514.

1. 749, 771, 772.

788, 814, 841.

(Chineesch), 10. 791.

   (inlandsch),  809.

(Javaansch), 190. Me<le-<lingster, 441.

• -rcfider, 823.

-stander, 383. 628.

• -welen, 469.

Medicament. 175. 178, 230. 234. 284.

308-310. 317, 318. 350, 372.

385, 481. 482, 501. 513. 585, 728,

732, 735, 746. 747, 813, 837.

Meilicinalia, 722-725. 737.

Medicineren, 47.

Medicijn. 74, 218. 234, 240. 241. 385. 482, 526. 725. 729. 731— 737, 741. 744, 746, 747.

• -geld, 311, 525. -kist, 729-732. -meester. 218.

Meel. 188.

Meerderjarig. 323. 324. 629. Mcesthiedende. 460. 484. 621. Meesterknecht. 419, 422. 443. 444,

658, 694, 807. 832. Meisje, 250. Mekka-ganger. 89. Menioria (pro), 62. Memorie. 154. 343, 345.

• van ménage, 36—38, 78, 79,172. 177,248,249.295.300. 304, 305. 307. 562. 5(i4. 566— 568, 570. 571. 605. 834.

Ménage, 36, 273. 569, 705. 803,

•ment, 93. 197. Menie, 65.

Mengen (amphioen). 672. Menoemping, 84, 139. Menschlievendheid. 692. Merk, 155. 389. 443.454,456.633, 636. 672. 674.

(t^omp*). 113.

.Merken (werkwoord). 85. 380,455,

1. Mest. 541. Methode. 246. Metier, 519.

880

ZAAK-RËQlStEft.

Metselaar, 176, 397, 418, 419, 422,

431, 433, 437. Melsel-jongen, 420.

• -steen, 390. Meubel, 387 Midilag-maal, 47, 48.

Midilei van bestaan, 9, 32, 42, 127, 148, 165, 166, 177, 197, 198, 223, 282, 283, 422, 450. 464, 558, 628, 635, 642. 643, 655, 656, 658, 677,679,681,682,691, 715, 750, 753, 766, 784, 785, 807, 816.

• • contrainte, 621. Middelen fgeroeene), 85, 254, 486,

• van geweld, 184. Mier (witte), 537.

Militair, 29, 46, 70. 127, 128, 224, 297, 307, 335, 336, 353. 354, 421, 448, 479, 501, 502, 516, 517, 527, 610, 635, 636, 701, 733, 842. (baarsch). 91, 92.

• (inlaudsch), 732, 807, 808. Niliteren, 28.

Militie, 32, 42, 209. 212, 250, 361,

483, 489, 532, 566, 569,
Mdle (ëën per), 201, 710. Mindcrbeid, 469, 742, 751.
```
.jariff,  323-325,  476,  477. 
```

629, 630. Ministerie (Ëngelscli}, 16. Minjak tahi, 624. Minuut, 199.

-acte.  770.

Min-wigt, 687, 737. 738, 753. Misbruik, 21, 49, 50. 93, 142, 151,

153, 209, 233, 511, 572, 634,

653, 714, 735, 765, 769, 796. Misdaad, 493, 497. Misdadiger (crimineel). 839. Misdrijf, 839.

Mishagen van eene belasting, 9. Mishandelen (Javaansclie matrozen),

Misleiden (commissarissen voor het

ambtgehl). 580. Misnoegdheid, 88. Misvatting, 295. Misverstand, 51, 693. Mitigeren (de straf op het sluiken

van amphioen), 692.

Modder, 11, 12. •ffeld, 776. -Javaan, 136. Modderen, 136.

Model, 77, 105, 197. 247, 703. 701 Moeder-plant, 142. Moedwil. 492, 715. Moei. 472. Moestuin, 541.

Mogendheiii (Aziatische). 292.

(Europesche), 158.

Molen-niaker, 419, 433.

• -steen, 390. Molest. 545.

Molesteren met restilatiën, 198. Mondkost, 436.

» -rantsoen, 564. Monopolie, 460. . -lUt. 259. Monster, 216, 237, 641. Monsteren, 93, 731, 780, 781, 793, 823, 836. . -ring, 403, 690, 782, 792, 794. Monster-rol, 495. 792, 793, 803. 823-825, 836. • • -schryver, 802. Montering, 519,

-«luk, 635. 842. Moord, 96, 100, 102, 184. Moorden (werkwoonl), 98, 100, 101.

• -denaar, 94, 95, 100. Morshandel. 194,500,039,661,662.

668, 670. 691, 692, 826. 829. Mortier, 248, 250. Mostertl-pot, 44.

-zaad, 43, 215, 803. Mouson, 409.

(kwade), 436, 633. Munt, 321, 327, 328.

• (koperen), 6.

• (papieren), 331, 695. Munter (valsche), 230. MunUpecie, 17, 25, 26, 53, 192.

378, 624. Murmurering, 9. ■ Musketier, 518. Musschate-wacht, 461. Huur, 72.

Naam, 96. 101, 102, 205, 207, 493. 497, 694, 749, 792. 801. 823. 836. (goede), 163. -boekje, 367.

• -lyst, 368, 499.

^AAk-f^èèi6^Ëft*.

ési

ftaam-rol 515, 528, 533, 749, 809, 810.

Nabestaande, 853. Nachoda. 146. Nacht, 97, 99. 102.

• -licht, 317. Nadeel 8, 24, 52.

Nacelen, 227, 249, 392, 546, 700,

701, 820, 822. Najaars-verkooping, 1. 18, 35, 81, 126, 138, 148, 186, 231. 235, 270, 350, 451, 459, 560. 816. Nalaten door een pennist, 221. . schap, 223, 342, 346, 382, 427, 602. 804. Nalatigheid, 52. 128, 129, 131. 167,

168, 578. 722. Nain-nani, 211. Nameten (zeildoek), 238. Namptisercn, 343. Nat wonlen, 92. Natellen, 714. Natie (Europeesche), 775. (inlandsche\ 187.

 (onchristenj,  329.

```
 (vreemde),  24,  77,  182,  183, 
```
195, 469, 486, 512, 542, 544, 577, 622, 623, 777, 837. » (vreemde Europeesche), 797,

Nationaal, 527, 528. Natura (in). 488,803,804,822,835. Naturel, 545. Natuurkunde, 72. Navigant, 392. • -gatie, 573. 574. » -geren, 545. Naweccn, 275. Nazaat, 326. Neef, 472. Negorij, 180.

Nogotiant, 27, 460, 616, 804.

Negotie-bediende, 75, 76. 134, 560.

. -boek, 53, 75, 77, 78, 87,

186, 192, 194, 251, 295,

553, 554, 593. 611, 612,

680, 705. 716, 723, 794.
```
 boekhouder,  47,   171,   203, 
```
1. 450, 585. 634,
716, 723, 788, 794. 828.

• -goederen, 427, 451, 646,647.

• -kantoor, 29, 31, 32, 282. . 420, 449,450,586,753,791.

793, 802, 828. -overdrager, 450, 586.

PLAIAAT-DOU DEEL XI.

Negotieiiakhuis, 282, 287, 431, 470, m, 488. 522, 588, 589, 594, 608, 687. 755.

-waren, 663, 693.

• -Tverk. 52. 571, 788, 828. Negotiatie, 296, 426. Negotieren, 17, 18, 49, 50, 545. Nenng. 98, 102, 181, 530, 576, 618. Neutraliteit, 573.

Ngabehi, 245.

Nicht. 472.

Nieuweling (Chineesch), 276, 440,

Nok-slool, 467. Non-comparitie, 690. Nood, 81, 159, 182—184.

• -druft, 515.

-hulp, 408, 409.

-munt, 610.

• -zakelijkheid, 461.

Noot, 249, 392, 637, 638, 701. NoUris, 56, 57, 81-83, 168, 199,

258, 342, 346, 394, 451, 476,

485, 536, 585, 596, 617. 683, 770. Noten-muskaat, 146. 155, 212. 546,

819, 820. Notitie-boek, 749. Notulen, 769. Notulist (korte), 418. Nulliteit, 828.

Nummer, 69, 397, 398. 402, 455, 633. Nummeren, 236. 378, 624, 672,

674, 675, 687.

Obligatie, 199, 681, 683, 691, 711.

712, 715, 816.

(notariële), 712.

Observeren (lengte op zee), 475-

Octrooi, 50, 246, 247, 279, 288.

545, 644, 667. Oeconomie, 147.

Offerkist, 321 . 325, 327. 328, 332. 580. Ofliciant, 269, 644, 676, 680-682, 695, 708. 710. 711, 715, 718, 720. (burgerlijk). 367. (christen), 360. OfTicier, 42, 130, 131.361,382,411, 448, 501. 514, 526, 530, 545, 546, 573, 574, 601, 632, 636. 643, 803. (Chineesch). 13, 98, 101 . m 358. 553. 619, 718, 784. (commanderend), 659. . (1'), 608.

882

2AAK.REG!StË^.

Officier (F rimscli), 15.

. (subaltern), 558, 608.

uvachuloehd), 516. • (zeo-), 475, 647. . van jiislitie, 12, 53. 130, 145, 181, 225, 227, 344, 345, 347. 403, 409, 458. 480. 493. 508. 511. 592, 610, 638, 660. 661, 670. 671.674,717,718,766,770. OQicio (m), 82, 357. Oker, 65.

Oliteilen. 742, 817, 820. 821. ^ Olij. 6. 7, 196, 246,255, 259.260, 311, 380, 571. 626, 819, 822. ' . (zoele). 177. . ^^ i

Oliivcn-olij, 44, 215, 246, 255, 380. 397, 562, 563, 565-570. 620, 630. 631. Olij-sleen, 35. Omgang, 184. Omissie, 429.

Omkappen (krcupel-boscli), 272. Onikoo|)en (iwauwvoenlei-s), 400. OmpliHiffen (koiïij-luinen), 140, Omslaan, 199. 2Ó0. Omslag, 36. 37, 39, 150, 276. 335, 336, 397. 450, 473. 078, 765, 819. (Comn-), 370, 371. Omvelling. 272. Omwonleiinp, 275. Onaclitzaamneid, 356. 722. Onbekwaam, 453. 454. Onl»evaarbaar, 11. OubiUijkbeid, 258. Onrbiislen, 9, 321. 344, 361. Omlerbriick, 46, 209.

. ^ibirurgijn. 203. 241, 726, 731.

• -commissaris, 410.

. -iMinipauo-meesler. 48, 50. 227, 301, 376. 386, 549,587.810.

```
-gang,  162. 
```

. -lunul. 9, 225, 414, 477, 494, 501, 504.

. -bonden. 446, 483.

• -bomlH-penningcn, 445.

• -koopman, 30. 75, 76. 103. 151. 304, 306, 315,316,416, 418, 490, 564. 565. 586, 598. 699, 722, 789-791.

. -krnipen (fiomp* bandel). 441. ' -kruipini;, 661, 691. . -last, 388.

• -majoor, 518.

« • adjudanl, 91.

Ondcr-mecslcr. 42. 210. 1U — 2l9.

306, 315, 316, 513w 5ö4,

731, 732, 734. 741.747,812. . -mijning. 442. . -ollicier, 84. 434. 435, 514.

519, 631, 786.
```
-leekenen,  218.  221. 53C.  731. 
```

734, 737. 738. 799.

• -limmcrman, 444.

• -trouw. 262, 263.

-vragen (amblgeld-schuWigcn\

523^

• -wijs. 54.

. -wijzen, 35. 222, 515. 788.

. -zoiïk (juslilieel)* 151. Oneen iglieid. 384. Ongangbaar. 492. 634, 693, 744. Ongccarlebl, 413. Onffeboor/aamlieid, 365. Ongelden, 22. 56, 128, 135. 21KV, 296, 726

(Balaviascbc), 677. Ongeluk, 241, 359. Ongemak. 21. 22, 33. Ongenoegen, 484. (Hiffercgcklheid, 288, 510. Ongcrier. 579, 819. Ongesteklbeid, 230. Ongezondheid, 30. 640, 745, SOI,

Onkosten, 130.

I -orüinair. 308. Onkost-rekening. 87, 124, 149. 284,

Onkmid. 141. 142. 144. Onkunde, 287, 788. Onlusten. 224.

(Mimondig. 476, 477, 629, 630. Onoplettendheid, J715. Onrust-middel, 576. Onlbolstcnng, 245. Ontdekker, 671. OnUluiken (Wasting op vrijgevinj:

van slaven). 56.^ Onlcvre<lenhei«l. 275. Onthelling, 252, 612. Ontladen. 701, 703. 840. Onllos.sen (prauwen), 402. Ontmoeten (leilen der lioogc lloire-

ring), 15. Ontruimen (met *er dooi). 629. Ontslag, 232» 481, 814. 824. 836. Ontvanger, 343.

. -generaal 128-130. 344-

348, 377. 463, 596, 000, 618, 777,

êAAK-RÊd^STÉR.

sas

Ontvolken. 618. Onlzag. 30. OntzeU 16. Onvermogen. 167. Onvermogeml, 712. Onverschilligheid, 56. 149. 275, 373.

1. Onwil, 137. 490.
-lig. 325» 330. 546, 818. Onzuivenieitl, 12. OogUiiking. 13. 227.

» -opslag, 148. Oom. 472.

Oorgelcl. 429. 489-491. ilorlog. 25, 187, 256, 275. 286. 292. 297. 298. 537, 556, 572. 578, 679. 738. 832. . -schip. 15, 51.52.110.147.

152, 159. 182. 183. 231. 573.

738, 777. 798. Oorlogs-declciralie. 573.

 -kosten,  554.

. -ongeUlon. 224. 297. • -verkLiring, 537. Oosi-mouson, 385. 733. tipbeuren (zieke })enoislen). 210. Opbraak. 275.

Opdisschen. 45. 48, 210. 212. 213. Opilracht. 605.

Opitringen (goederen in betaling). 244. Openbaarmaking, 328. Openen (een hek), 221. Openleggen (zijnen staal). 321.

» -stelling. 459. Opgave (calculatieve). 80. Opgeld, 15, 17, 18. 21. 200. Ophangen, 3.

» (eene pacht). 621. Ophoogen (aarde rondom koffij-

boomen), 141. Ophouden (vaartuigen). 449. Opium. 138, 270, 660. 662, 673,

Opkook.sc]. 832.

Opkoop. 256.

topleiding, 4. 828.

Opletlenheid. 719.

Op/nelsclen (sla vcn-veri rekken), 23.

Opneem,. 179, 189. 190, 193. 264,

332, 454, 455. 682.

683, 751, 752. 771.

riaailijksche), 251, 353. 357^

(generale), 295. 299. 540, 741, 742.

Opnemen (geld), 4. -

Ojioffering* 359*

Oppas (wekelijksche), 416.

. -ser, 74, 94-96. 209, 210, 217. 664. 807.

• -sing. 750. Opper-bewindhebliêr. 117,233.286.

• -buurtmeeslcr. 484.

. -chirurgijn, 218, 230. 241, 297. 350. 362. 372. 373; 385, 466. 555. 559, 582, 593, 648-r650, 693, 726. 729.731.734-736, 742, 743. 745-747, 749. 750, 813. 818. 819, 821, 837. . -commissaris. 325. 327. 329*-^

-directeur. 644. 676, 67T. » -equipage- meester, 51. 59,84,, 122, 124, 125, 136, 146, 154, 155, 165. 186. 195.227,237.
285, 302. 361, 373, 376.
1. 1. 420,425,429,.
1. 1. 1. 465, 470, 475,489. 494, 504.514.515.
542, 548-550, 556. 577.
1. 589,598.601,610, 632, 642, 654, 727. 728, 743.
1. 1. 802,804,809,
1. 823,824.839.. ,

-gouverneur,  614.

Opperhoofd, 125, 130. 131. 135. 164, 330 564-567.

generaa 1 sold ij • kan toor,

103,124,220.411. 509, 585, 727, 731,
790, 813. • van den Japansclien

bandel, 6.

van de loge. 202. 802. Opper-koopman, 304, 315,430.481,

489, 564, 566, 508. 569. 597, 633. 684. (l'l, 261.

v, h ka.steel 29—32, 38, 67, 71. 87, 104. 124. 282. 420. 422-424,429,438. 446, 463. 487- 489, 525. 560. 580, 613,641,654,675. 687, 688, 771, 788, 802. 806, 830. v/likasleel(M,737. Opper-niandoer. 362. 432. d56. . . -meester, 47, 304, 30C; 309,

I V

684

2AAK-RE6lStER.

315, 316, 372, 432, 513. 570, 688, 731, 732, 734, 735, 741, 812, 813. Opper-oflicier, 84, 106—106, 435, 630.

• -ctuamian, 470.

• -toezicht, 714.

Oppositie (in) ontvangen worden, 346. Opranken (rondom een kodij-iiooni),

Oproeping, 450, 457. Oproermaker, 576. Opschommelen (ontbrekende niili-

Uiren), 808. Opschrijven. 518, 519. Opschudding, 2. 576. Opschuren (kofBj), 144. Opschuring, 191 Opslaan (amphioen), 678. Opslag, 674.

• van hel oog, 496, 740. t»pota1. 380, 462, fö6. Optrekken, 239, 517.

(kinderen), 344.

Opvarende, 415.

Opvat-loon, 617.

Opveilen, 486, 520.

Opvisschen (ankers), 65.

Opzenden (naar Nederland), 291.

Opzichter 12. 42. 139. 142, 145, 165, 166, 245. 361. :.62, 384, :i97-400. 402, 406-409,415.419.422, 550, 591, 592, 596. 601. 656. t over de timmerlieden. 658.

Orde. 275.

Order (patriasche nositive). 586.

• (permanente). 839.

• (staande). 40. 52. tlrd(»nnans, 503. 505. Oidonnantie, 104. 134. 154. 202, 219.

221,264.411.444.445, 487, 493—496. 501. 502.5(^1.513.533.534, 612,613,654.665,682. 722, 723, 726, 728, 732. 733. 738, 740, 746. 747, 793, 803-806, 808.

• klein zegel, 199.

• -geld, 506. Organist, 195.

Orgel. 195.

Ouilerdom, 205, 207. 2.^5. 355. . -iing. 255. 256, 278. 384.

Ouderloos, 43, 205. Ouders, 344, 476.

• (Portugeesdi^, 35. Oudnlirecteur, 489.

-gouverneur, 489.

• -majoor titulair, 481.

• -schepen, 489. Over-bevioding. 658.

. -«Irager, 75, 76, 431, 585, 586, 637, 816.

• -pve, 252.

« -kropping, 698.

• -laden (Comp^ schepen). SS4. . -lading, 111, 557.

. -leden. 135, 419, 426, S33.

. -leg, 147, 293.

. -lijden, 32, 82, 137. 220. 221.

293, 326, 343-346, 3Ü6.

438, 497. 498, 501, 524. 52».

531, 602, 608, 742, 747. 749.

792, 793, 804, 810. 811.

-maken (geldl 19, 151.

-nachten, 377. 513.

-name, 413, 629.630.801.841.

-nemen (opstallen), 255.

-schepen, 653.

-ficliryven, 167. 222. 271. 477.

-schrijving, 166, 167, 243.

-slag, 363. . maken, 321-323.

-treder, 508.

-vaart, 628.

-vloed, 275.

-voer, 817.

-wal, 458, 547, 559, 669, 750.

-wichl, 226, 470,471,608,753.

754, 785.

-winst. 302.

-zenden (processen in amvl),

1'aal, 100.

Paard, 95, 145. 412. 428, 429. 465. 478. 484.489-491,503-506. . (extra). 637. Paarden-lijn. 62. . -stal, 421. 581.

. (Comp-). 502—504. Pacht, 1. 2. 28, 187, 188. 253. 258, 260. 312-314, 31«. 379, 383. 439, 441. 442. 463, 486, 490, 520, 521. 551. 552. 592, 621. 623, 624,651,665,835,837,838. . -couditie, 85, 377,379,381,

ZAAK-REGISTER.

88S

448, 521, 522, 604, 618-620, 622, 624, 626, 663-665. Pachter, 2. 3, 85, 98, 101. 128- 130, 187, 189. 253-255, 258, 259, 277, 313. 374, 378-380, 383. 407, 486, 487, 512, 513. 520-522, 530-532, 543, 553, 601, 604, 615, 617. 618, 620- 628, 643, 651, 664» 665, 760, 837, 838.

• (aciilerstallig}, 146. Pacbt-huis. 3.

. -penninfr, 85, 255, 380, 620, 631, 625.

• -revenu, 616. ■ ~scliat 615

. -voorwaarde. 487, 628. 837.

» -vrij. 254, 379, 625, 628, 633. Pad, 143. Padi, 54, 141. 143, 177, 378, 486.

505, 622, 637. Pager, 140. Pak, 387. Pakel, 112—123. J34, 831.

. -boot, 105, 107-112, 115- 118, 120-125, 133, 134, 277, 693. 694, 774.

-vaart 104'

Pakhuis, 215, 216. 221, 281, 309.

432, 451, 486, 489, 493.

512, 563, 597, 610, 613.

623, 658, 742, 752,

(Comp*), 43. 104, 226, 257.

424, 449, 500, 566,

641, 674. 675. 682.

•boekhouder, 450, 586.

-meester, 304, 306, 569. Pakkist, 833. Pallas. 448. Pan, 85, 381. 725. • (koperen), 48. Pand, 268, 269. 635. 706-708, 710, 824. . -bewaanler. 269. 270, 600. 706, 707, 710, 713, 715, 773.. Paodeling, 653. Punembahan, 822. Pangeran, 136, 137. Pantjalang, 248, 250. 307, 774, 803. Papendom, 393.

Papier, 35, 175, 178. 194. 395. 396. 520, 580, 805, 833, 834.

• (Cbineescb), 313.

Papier (gezegeld), 200, 242, 770. Papieren, 1, 236.

• (instructieve), 782. (secreUriêle) , 114, 123,

Papier van credit, 19, 20, 23,

!25, 26, 104, 146, 187, 231.

235, 247. 266, 414, 429, 611,

612, 647, 652, 665, 696. Papiergeld. 413. Parade^ 519.

• -plaats, 518. Parang, 142. Para-para, 144. Pardon, 292.

Parel d'amour-schelp, 689. Parool, 447.

Participant, 270, 271, 412, 695, 696, 721.

• -peron, 228, 668. 670, 762, 184. Particulier, 4, 23, 24. 49. 85, 1 10, 114.

115, 122, 125, 227,233,237,256— 258, 279, 326, 335, 350, 371. 376, 386, 391, 392,410,421,423,438, 439, 441, 450, 510, 634, 644, 662. 666, 667, 717, 751, 767. 841

Pas, 21, 90-99, 101. 102. 184,302, 401, 410, 551, 838, 840. . (Tursche), 707.

Pasar, 2. 500. 619, 625, 627. » houden, 74, 487,

Pas-geld. 776.

Passagier, 499.

Passant, 403.

Passeren, 199, 476. 712. (acte). 683.

Patiënt, 72, 318.

Palata, 211. 212.

Puljoel, 141, 142.

Patroon, 186,

• -tascli, 90. Payement, 357, 434, 491. Pecceren (in oJlicio). 82. Pedak, 357. 358, 452. Peen, 211.

Peilen, 701, 702. Pen, 35.

-ceel 520 IVnnemes, 35, 175. 178, 395. . Hlienst, 29, 46, 208. . -schacht, 175, 178. Penning (10«), 340—342, 427, 672.

```
  (20«).  340-342,  427. 
```
. (25«), 161. . (40^), 342, 344.

886

ZAAK-REGISTER.

Penninff (50'), 320. . IWh), 672, Pennisl. 29-34, 41->43, 46-48, 193, 203-210, 212, 217— 219, 221, 222. 240, 304, 306, 316, 483. 528-530, 532. 617, 722, 801. 828.

```
.        fziek),  239. 
```
Pennislen^Komfuiftnie, 193.

   -mon lering,  221.

•tafel, 42. Peper, 7, 44. 100, 110, 124, 177. 211, 212, 215, 249. 276. 281. 282, 307, 314. 316. 392. 422. 423. 460, 500, 547, 563, 565, 753, 761, 863. » -culluur, 16.

• -doos, 44. -leell. 652. -min, 653.

Perceel, 345. Penkel, 713. Perk, 272.

Perkament. 395, 396. Permissie, 490.

.briefje, 96. 97, 99-103,

188, 371, 486, 522. 622, 627. Persen (werkwoord), 141. Persislil. 768. Persoon fmiseraliei). 325.

• (suspect), 496. Pharmacopoca, 655.

• \VurUembercica,739.

Piek (halve), 90. Pik, 452. Pinanp-geld. 219. Pindang, 46. Pisang. 211.

• -boom, 142. Pistool. 248, 250, 505.

-holster, 506. Pit, 485.

• (lampen-), 217. Pili, 6, 313. 379, 624. PiaaU (publieke), 180. 181. Plan, 104, 105, 111,122-125,419.

• (primo), 807. Plano (de). 409. Plantage. 246.

Planten. 31. 139-144, 207. Plant-gai, 141. Pleister, 74. 741.

doek, 308, 309, 317. Ploeg, 792. 793, 815.

Ploeser, 66. Plukken. 141. 144 Plonderage, 403. Plunje-kist, 387, 392. Pokhout, 60. Poliüe, 361.

• -wacht, 265. Pond-goederen. 67. Poort, 421.

• -wacirt. 516.

Porcelcin. 18-20. 45, 151, 212, 2i:»,

239, 547. 563, 774. Port (brief-). 830. Portc-ëpëe, 90. Portgcld. 114-117, 125. 126. 132.

134, 135. Portie, 212, 344. Positie 14 Post, 398-^403. 407, 409, 410.

. -houder. 91, 92, 522. 604.

. -kanto<»r, 122, 131-133, 135, 136, 152, 831.

. -meester, 130—136. 831.

    •     -generaal,  133. 134, 136.

Postuleren. 155. Pot. 726. 738 Polia, 98-100. 102, 576. Potlood, 35, 396. Pottenbakker. 616, 838. Poursuite, 181. Praai-rapport, 604. Praal en pracht, 489 Praclizijn, 47, 199, 501, 795. 796, 828, 829. (2*), 530, 588. Praclijk, 218.

fbooze). 531. (particuliere). 582. Practijken (kwade). 199. 661. 831

• (ongeoorloolde). 507.653.

• jslinksche). 775.

• (Tcrk eerde). 695. Praerogatief. 262, 395, 664. Praescriptie. 800.

Praeses v/d kerkcraad, 384, 395.

Praesidium. 609, 709.

Praaw, 397, 399, 400, 402, 403.

406, 407, 409, 410, 494-

632, 636.

• -boekje 408,

•loon, 636, 753, 776. -majang, 318. -voerder, 397—402. 466, 407. 409, 410, 596, 601. Precautie, 719.

ZAAK-REQISTER,

687

Predicatie, 57», 704.

Predikant, 22, 23, 224, 255, 256, 361,424. 420,471.503, 504, 506, 563, 568, 587, 614,639-641,704,827, 828. (Luthersch), 429.

Predikbeurt, 504, 506.

I'reekstoel, 579, 827.

Prerereiilic 58, 231, 339, 388, 39J, 410. 451, 469. 483, 602, 669, 706, 709, 7J3. 750.

Premie, 108, 112. 169, 230, 375, 416, 637, 638, 694.

f^reparaat, 819.

Presenntng. 238.

Present zijn, 31.

Presenlje, 22.

Present-kistje, 539.

Prcservalie, 832.

• -veren fhoul), 425. President Roedelnieester, 590, 600.

• college van justitie, 638. •diaken, 353. lleemraden, 590. 600.

• Raad van justitie, 164, 489, 727, 780, 783. 839. Schepenen. 263, 378, 409. 410, 592, 595, 599, 624, 625, 727, 744.

• Weesmeesteren, 595, 599. Presideren, 677, 714.

Pretensie. 49, 613. Pretext, 184, 384, 573. Preventie (hij), 83. 347. Pnester' rinlantlsch), 393. Princtpaal (overleden), 342. Privé (in), 773, 782. Privil^eren (den stads-apotheker),

Privilegie, 253, 587, 666, 667. Proberen (brandspuiten). 3. Procederen, 130, 181. 401, 484,
621, 661. 670-672, 701. Proceilure, 147, 346. Pro-cento. 171. 470. 471. 737. Proces, 346, 409, 556, 703. 717.

• en legaat-bezorger. 156, 352.

• voeren. 155. -zaak, 795.

Procuratie, 243, 364, 524, 829. (speciale). 325. 328. Procureur, 258, 587. Producten, 243, 244, 484, 572, 730, 820.

Productie, 795.

Proef, 244.

Proeven (drinkwater), 258.

Programma, 535, 536, 613,

Prcject, 419.

• -lading, 654. Prolongatie, 280, 613.

• -geren, 426, 667. Promesse, 390.

Promoveren tot doctor juris, 155.

Proponent, 640.

Proponeren (dobbel-spel), 181.

Pro rato, 608.

Protectie, 697, 699, 840.

Prolestalie, 183. 184.

Protocol. 82, 712, 770.

(notarieel). 304. Protocollen-kamer, 167.

   -kantoor,  468.

Protocolleren, 770. Proto-notaris, 770. IVovenu. 391, 572. Provianderen, 228, 229. Provincie, 472. Provi.sie, 553. Provisiên, 24, 51. 224, 298, 561,

562, 565, 566, 646. Provocatie, 621. Provoost, 432. Pruim. 211. Prijs, 20. 138. 259. 260. 449, 458.

461, 488, 507, 508.511,527.

531, 551, 552, 574.

• -bepaling, 252, 253. 488^ 507, 574, 798.

```
-courant,  60,  296,  322,  337. 
```

422, 535. . -daling, 358.

• -verhooging, 273. . -vraag, 745, 822.

Pupil, 476, 477. Pijp, 212.

Qualificalie. 273. Quiteren, 496.

Raad (burger), 609.

(Chineesche). 264.

extra-ordinair, 137.

ordinair, 137.

der Aziatische iMszittingen, 705.

van Indiè, 118,233, 261,330. 333, 365, 366, 422-424. 489. 538, 555, 565, 566. 603. 607. 609, 614, 664. 665, 766, 768, 783.

888

2AAK.PEGISTER,

Raad van jusUiie, 14, 48, 81—83, 86, 118, 129. 146, 1^, 154, 164, 165, 190, 199, 252, 253, 261, 281, 346. 361, 384, 394, 412, 424.

429, 470-472. 481, 489.

532, 540. 550, 586, 599, 638, 653. 672. 701. 763- 766, 768, 779, 780, 783, 831.

. . politie. 118, 252, 274365,

366, 490, 653, 686. Raads-lid, 274. Raagbol, 196, 537, 815. Raam, 72.

RaaiH>lij. 246. 255, 380, 626. Rabat, 231, 458. Radys. 211, 212.

Rafiaeren (salpeter eo zwavel), 384. Ramp, 109. Rampaard, 192.

Rang, 15, 180, 290. 418, 448, 481, 529. 608, 684, 713, 750.

. -lijst, 367. Rantsoen, 10, 69. 78, 84, 174, 177. 219. 297. 306, 307, 316, 317, 319, 361, 423, 429.

430, 433-436, 462, 466. 473, 481, 488, 501, 528,

533, 561, 571, 578, 603. 630, 632. 636, 746, 786.

• -briefje, 434. -geld, 566.

• -prauw, 628. Rapport, 803.

• (dagelijksch). 519. Ratelwacht, 81*5. Rato (pro). 709. Reaal (Snaansclie), 35, 41, 148. Realist. 416. 586. Rebellie. 481. Recepis, 366, 707, 710. Reclameren (onafgehaalde vendu-gel- den). 800. Recognitie, 19. 26, 237, 312, 313,

318, 359—362. 367,

391, 441, 451, 460.

520, 521. 546, 609.

-geld. 366.

-goederen, 111.

-kas. 387.

-penningen, 228. Recommandatie, 839 Roconvalescenl, 73, 748. Recours nemen, 55.

Recouvreren (venda-aebnldeD), 799. Recruten-wactit, 32, 90, 91. 297,

219 727. Reden (politieke), 39. Redempüe-geld, 664, 665. Redoute. 91. Redres, 285. 287, 290. 295, 296, 331 .

• vragen, 22. Reductie, 80, 275, 397.

Reede, 182. 183, 231. 400, 403.

404, 406-409, 812. Reeder, 573, 574, 638, 836. Reep, 62.

Reê-vracht, 404, 405. Reform, 274, 287. Regel, 796. Regen, 144. 772.

• -mouson, 140. 143, 493.

• -water. 140. 143.

Regent, 84. 89, 139, 142. 145,169. 170. 191, 201-206, 209. 212. 216-219, 221. 239, 244. 245. 256. 273, 362, 413.599.628,748,807.808. . -schap, 3. 84, 145, 191, 244, 253. 256, 384. 414. Regering (Hooge). 198. Regerings-wijze, 150. Regiment. 501, 502, 527, 533. Regimenls-kas, 474. Regbter, 344.

(alphabetisch). 40, 41, 497. Registralie, 494-497. Registreren. 345, 493, 496, 770. Reglement bank couranten bank vsd leening, 265.

• brandspuiten, 757.

• in en atschryviogea, 7. 224.

• last en winst-rckeuingen.

295, 297.

• medicinale winkel, 721.

• pennisten-tafel. 42.

• post-kanloor. 165l schepelingen ter twk Batavia, 84.

Regt (inkomend), 448, 460, 512, fel, 822. • (in en uitgaand), 189, 227. 254. 276. 380. 381, 459. 486. 520, 521. 620,622,624,625,665. Keglbank. 199. Rcgter, 273. 660, 835. . (buit?erlijk). 480.

• (competent), 82» 799.

ZAAK-REGISTER.

889

RegU-geiliüg, 481.

-machl, 265.

• -pleging foianier vao), 101.

-spraak, l50.

-zaak, 795. Reinheid, 73.

Reinigen (pennisten-gesticlil), 204. ReinigiDg, 217. Reis (binnenlandsclie), 100. Reiziger, 414. Rekening (afzonderlijke), 51, 52.

    (particuliere),  557.

• -courant, 297.

doen, 156, 198, 233. Rekest, 164, 165, 199, 470, 612,

636, 639, 718. Relegatie, 493, 497. Relegeren, 89, 493, 495. Religie (gerefonneenle), 232.

(Lutherschc). 232. Remboursemeni, 17. 18, 231, 330.

341, 458, 560. 577, 816. Rembourseren (prauw-loon), 402. Remissie, 621, 622. Remitteren (geld naar Balavia), 614

```
-tering,  577,  643. 
```
Remunereren (oprarenden van pakel-

booten), 106. Rendement, 39, 534, 613, 617. 619.

660, 661, 677-679, 682, 707,

709, 710. 718, 719. Renovatie, 835. Renteloos, 413, 414. Renten, 266, 343, 352, 414, 708.

709, 715, 716. 786. Renunciatie, 621. Rrnversaal, 347. ReiKiralie, 51, 66, 78, 86, 92, 171.

176, 179, 261, 310, 311, 318.

354, 358, 415, 416. 453-456.

462, 548, 581. 605. 606, 716. Repareren, 45, 215, 373, 375, 415.

419, 455, 465. 466. 505, 548.

642, 694, 755, 824, 841. Repatriëren, 135. 156, 232, 482,

523, 729. 730, 790. Rrpetiüe, 796. Represaille, 573. Republiek, 184, 469. 662. Re(|uireren (naarden), 412. UescripUe, 5^9. Reserve, 32, 92. 443.

• -fonds, 800. Resident, 139, 180. 315, 366. 373.

438, 552, 034, 701-703, 820. I

Resident, (H ^70, 571.

(2«t 570. Residentie, 551, 552, 789.

• -huis, 389. Resistentie, 839. Resolutie, 236, 357.

• (generale), 40. Respect, 30, 41.

ResUnt, 53, 68. 156. 171, 192, 193^ 251. 264, 295. 296. 298-301, 303. 578, 741, 746, 751, 752, 804, 833. •boekje, 263. • loopen, 611. -lijst, 150, 806.

Restitueren (voorschot), 549.

Restitutie, 198, 710.

Resumeren (rekening), 218.

Resumptie, 444.

Retorsie, 573.

Retour, 19, 39, 84, 287, 391.

• -bezending, 446.

• -goederen, 106.

• -neren naar Neilcriand, 419.

. -schip, 60, 108. 151, 198, 225, 227, 470. 544, 555, 637, 642, 792, 818. Retraite. 94. Reuk, 237. Revenue. 753. Revue, 807, 808 Rifseizings-lijn, 375. Rigeur, 498. Rigtsnoer, 151, 740. Riool, 12. Risico, 268, 322, 389, 413, 440,

512, 623. 667, 678, 687,

705, 707, 708, 795. . ter zoe. 296, 301. Risje (ingelegd), 809. Ritmeester. 42, 727. Rivier, 406, 408. 409, 446, 477,

478, 730. 768, 767.

-vracht. 404, 405. Roeile-ffold, 468. Roef, m

Roeischuit. 248. 250. Roest, 454, 455. Roet. 175. 833. 834. Rocijen, 747, 772. Roeijer. 771, 772, 783. Rok, 46, 208.

Rol, 205, 795, 796. 829, 836. Romp, 546. Rondbrengen, 504.

890

ZAAK-REQISTER.

Rondbrengen (slaven). 664. Ronde doen, 1 145, 245. Rondschicten, 804. • -zwerven, 772. Ronggenp, 97—99, 102. Rood-aardc, 35, 175, 178, 396, 834. Roof, 96.

Rooimecster, 11, 587. Roosi»*, 46, 211, 215. • (bamboe), 144. Ropij, 132. 270, 491, 744.

• (Batavtasche), 412,- 413. Roskammen (werkwoord), 505. Rotan, 3, 12, 18-20, 100, 151. 239.

• -slag, 31. Rouleren, 611, 633. Rouwmantel, 587.

• -wagen, 587. Rover, 94. 95, 100. Koverij, 92, 100. Royeren (op de rol), 829. Rozijn, 211.

Ruiling, 44, 176. 178, 193. Ruïne, 128, 180. 573. Ruineren (vnichllioonicn), 246. Ruilen-kaart, 193, 299. Rund, 478.

• -vleesch, 212, 628. Rijp. 144.

Rijpaard, 489, 490, 505, 506.

Rijst, 10, 23. 44, 46, 50, 52—54, 152, 173, 211, 212, 215, 225, 232, 248, 307, 308, 311, 314. 317, 318, 337, 339. 378. 424, 435, 436, 440, 442, 458, 462, 473, 486, 492, 493, 501, 502. 507, 508, 510-512. 515, 627,531. 542, 550-554, 557-559, 562, 565, 571, 574, 575, 603. 622, 624, 628. ^30 -633, 641, 658, 699, 808, 809. 820, 822.

-bazar, 508, 510, 575.

• -ffewBs. 458.

• -Kantoor. 553.

• -magazijn, 578.

-markt, 85, 379, 458, 591,

• -negorij, 553.

• -pasar, 492.

• -schip, 556.

• -verkoop, 510.

Rijluig, 15, 387, 428, 484, 503, 504, 506.

Sabel, 90, 448.

Sagoe, 481, 689.

Sa^oen, 105, 107. 108, 210, 211.

• (dnioge), 11. Saki, 689.

Salade, 46. 212.

Salans, 12, 196. 221. 267. 26a 332. 352, 382, 399. 403, 406, 40fr-410, 427, 677, 679-682. 707-709, 715, 755, 756, 815. 842.

Salariseren. 664, 665, 707.

Salaris-lijst. 795.

Saldo. 269. 477.

• (batig), 629. Salempoeris, 439. Salpeter, 281. 384, 547, 753. Saluut, 93, 231.

• -schot, 137, 147. Sandelhout, 392. Sapan-boot, 110, 124, 547, 753. Schaap, 478.

Schaarsheid. 155, 246. 424, 507. 510.

610, 698, 819. Schade, 49, 9t). 109. 145. 149. 165.
264, 355—357, 389, 549,

558, 618. 629. Schaduw, 140, 143. 681, 687. 710-

712, 718, 719, 722, 725, 738, 800. . Schadbaas, 33.

-bak, 643. Schaftiog, 107. SchaR-order, 241, 474. Schans, 173. Schatkist, 365. Scheeps-behoeR^n. 841. -lK)ord, 92.

• • (binnen), 495, 646, 687.

• -dienst, 659. -doos, 731.

• -gebruik. 375. -gelegenheid, 366.

• -medicijn-kist. 729.

• -lading. 139. -legger, lil.

• MMxasie, 123, 280.

• -oiricier, 50, 52, 2fö, 437, 534, 772.

-opperhoofd, 171, 447. . -overheid, 92, 138,146,258, 375, 376, 425, 486. ^5, 549, 554, 578, 603, 622, 642, 645, 647, 693. 737. 753, 754. 756. 774, 781, 803, 804, 806, 812.

• -ruimte, 388, 442, 685,686.

ZAAK-REQISTCR.

89 1

Scheeps-soldij, 79, 68.

• -boekhoudm-, 792. -timmerman. 86. 127. 128, 415. 444. 445, 548, 592, 691.

• -volk. 659. -vracht, 296.

• -werk. 515, 748, 812. Scheefnaart, 544, 699. Scheer-Oliinees, 522. Scheiding, 346. Schei-muur, 249. Schellak, 689.

Schelling. 15, 125.

Schenkage-rekeniug, 312. 318.

Schepeling. 111, 434. 630. (Comp). 237.

Schepenen, 2, 11, 48. 56, 81-83, 86. 92. 166, 222, 236, 260, 265, 340. 343, 345-348. 368, 382. 395. 403, 409, 426. 452, 461, 468. 476, 480, 489, 509,^521, 531, 550, 587, 589, 599, 690. 691, 713. 745,768,795,815,828,

Schepen-kennis, 712.

Scherp, 93.

• -rechler. 815. Schieman, 514, 671, 812. Schieten, 93. 407. Schielgeweer, 09, 103, 184, 185.

Schild. 3. Schilder. 397.

• -deren, 425. 606, 804.

• -wacht, 149, 417, 516. Schip fAraerikaansch), 775, 797.

• (Armenisch). 469.

. (Conip-), 5, 19. 20. 50, 51. 87. 89. 90, 106. 111. 116-118, 121, 123. 133, 152, 189, 190, 225. 226, 228, 258. 284, 285. 371, 386, 387, 391, 424, 425. 429, 438,441.446,450-452. 465, 475,481.512—514.548. 549, 556, 623, 641,644.646. 654, 655, 659, 669. 670, 693. 694. 701, 705, 767, 780, 782. 809, 812. 829-831, 837, 840.

• (Ëngelsch), 651, 700. . (Fransch), 414, 574.

• (ingehuuni). 19, 20, 86, 103, 112, 133, 767.

• ('s Lands), 608. (nieuw gebouwd), 373.

. (particulier), 131, 817,850- 825, 829, 841.

Schip (Spaansch), 81.'

. (vreemd), 371. 387. 391. 512, 604. 752, 762, 776, 776, 782, 837. Schipper. 131. 545-547, 671. Schoen. 46. 209. 482. Scholarch. 35. 54, 55, 76, 196, 536,

School, 35, 54. 520. 690. *

-behoeften,  35.

• -gaan. 35. 76.

• -ffehl. 76.

• -houilen (dandestieiO, 55.

. -meester. 35, 54, 77, 690.

• -onderwijs, 35.

• -rcgicuicut. 55, 76. Schoonhouden, 45, 48. 196, 197,

• -maken, 84, 142, 143, 213, 214.

Schot. 93. 147, 257. Schotel, 44. Schouder. 518. Schoven (werkwooni), 83. Scliraapzuclit, 759. Schrapen (mast), 425. Schriftuur, 199, 615. Schrobben (hospitaal), 78. Sehrijfbelioellcn, 395.

• -dienst, 317.

• -gereedschap. 236. 308. 317. 396, 422. 424, 456. 716, 719, 720, 803, 805. 834.

. -kmitoor, 33, 42, 43, 205 - 209, 221. 222. 239,383,421, 789-791, 801. . -werk. 37, 299, 368, 593, 719, 722 789. Schrijven,* 199. 200. Schrijver, 193. 531, 596, 602, 664. 776,

(Arabisch), 776. SchHil-raani, 72. Schuilplaats. 94. 836. SchuiU 6a 69. 195. 436, 747. 748,

761, 771, 772. 783. Schuld, 129, 130, 180, 191, 343, 358, 413, 414, 653, 698, 799, 816.

(desperate), 800, 801. Schuren, 196, 213. Schurk, 94. Schutter, 461. Schutters-eed, 690. Schutterij, 239.

903

ZAAK-REQIST£R.

Schijn-kapitaal, 296.

• -restaol, 102.

• -winst, 39.

Scnbè, 304, 306, 315, 430, 570, 600, 644, 676, 679.

• ampliioea sociel»it« 590. Scribent, 30. 33, 315. 602.

(Cliineescli), 258. Scriptie (inl 274. ScnipulciLslicid, 322.

Secretarie, 132, 200. 395.

(generale), 42, 47, 48.

125, 203, 257, 416, 420.

497, 504, 580,586,731.

802,814.

Raad van justitie, 583.

• Schepenen, 584. SecreUris, 199, 200, 242, 706, 713.

(Chinesclie). 619. iNiiik-courant, 47» 269. 270.

• liank van leening, 590. 600, 717.

• Roedeluicesteren, 47, 584 , 600.

(Uiine.sclien Raad, 628

• llceinraden, 463, 595, 600.

• hooge Regering, 1 04, 1 34 . 422-424, 489, 585, 603. 638, 781.

• (1«) li(KN(e Regering, 416, 417, 528, 704, m. liuwelijksclie en klctno geregts zaken, 47. 587 van juslilïe, 361, 496.

• Raad van jiislilie, 47. 203. 264, 272, 532, 589. 598, 802, 831.

• van Schepenen, 3, 47. 56. 57. 151. 343-345. 348. 382, 306. 427, 476. 550, 583. 599, 712, 802. Weesoieesteren, 47,595.

1. Secreteren. 328, 332. 347, 375, 638 Sccrelesse, 707. Seconde. 565, 687» 68a Sccurileil, 213. 709, 770. Sein doen, 748.

• -scliot, 93, 138. Sek-wijn, 173. Selderi, 212.

Seminarium, 535. 536. Seoteotie, 493, 497.

(ediclale), 82ft. Seponerai, 82, 714, 770. Sequester, 264. 602. Sequestratie-gelden, 272. Serang. 229, 462. Sergeant, 84. 95, 145, 234, 31^.

306, 315, 316, 354. Servet, 196. Sessie, 247.

 nemen,  290.

SigiUi (in Km»), 770. Signatuur, 493, 536. Simplici (de), 409. Simplicia, 724, 740. Sjahbandar. 53, 131, 133. 136, 145. 152, 188, 189, 194. 195. 203. 228, 234, 254, 377. 380, 401, 410, 430, 469. 486, 499, 503. 542, 543. ' 551. 552, 572, 577. 594. 596, 597,602,626.663- 665, 700, 701, 751. 752. 763, 776, 777, 782. 802, . -rij, 238, 776. Slaaf, 7^10, 13. 24-29, 33, 56, 57. 165, 166. 168, 19&2I0. 222, 223, 242. 243.250,251. 321. 344. 392,401,419.449. 476,477. 481.503,505.506, 510.511. 544,609.629,653. 663-665, 729, 748. 815. . (CliristenX. 232.

(t'^ropagnie's), 251, 297. Shiap-kot)i, 46, 209. Slachten. 85. 260, 379. 380, 530- 532, 625, 628, 633, 643. . -ter. 254, 379, 625, 628» 633. Slaper. 520. Sla ven-geld, 665.

-handelaar. 664. • -vertrek, 23. -ziekenhiii.s 421. Slavernij. 56. 222. 476. 653. Slavin, 10, 26. 57, 166, 511. Sleet, 192. Slenter, 704. Slepen (hout), 180. Sleutel, 3. 156. 205. 268, 332,365.

713, 731, 742. 773. Sloep, 248. 250. 307. 311. 31 a 482.

606, 730, 739, 771, 772, 783. Slokan, 95, 445. Sloop (ter) verkoopen, 60, 69.

^AAK-RèÓtSfÈI^'.

sloot, 3S3.

Slordigheid, 287.

Slot, 213, 332, 366, 713.

• van een geweer, 455. Sluik (ter), 226, 227. Sluikerij. 602, 821, 826. SluiUiandel, 226, 227, 663, 670,

Sluiten, 221.
(boekenK 64.171.252,269. 5^, 605. 680. 682. 708. 716, 723.

• (rekening). 52. Sluiting (tydelijke). 645. Sluit-post, 171. Slijpsteen. 390, 395.

Slijten (koopmanschappen), 227. Snoeden (ijzer). 173. Sincókolen, 390, 833, 834. Smid. 127, 176. 304. 306, 315. 316,

397, 418, 419. 421, 422, 431-

433, 592, 601. Smid»-jongen, 420.

• -winkel. 299. Smokkelaar, 442, 637.

« -kelen, 691.

. -kelhandel. 194. 225-227. 277.

401, 638. 671. 672, 699. 700.

757-759, 761, 762, 767. 778,

820, 826. Snaphaan, 185, 207, 248, 250.

   -houder,  99.  103.

-patroon, 174, 177. Snert, 211.

Snij-boon, 143. 211. 212. Snijden (padi), 143. Sociëteit. 247. Soep, 45, 46. 211. 212.

. -lepel, 44. 215.

• -schotel, 44. Soesoehoenan, 566. Soia, 689.

Soldaat, 149. 150. 234, 305, 306.

315, 316, 659. Soldy, 69, 70. 78. 88, 127, 128. 301, 304, 305, 312, 315, 372, 678. 790, 793. -bediende, 75. 76. 103. 749. -boek, 75. 147.334,411.690. -boeken-karoer. 420, 437. -boekhouder, 509. -geld, 435. -kantoor, 533, 749, 802.

(generaal), 88, 103. 411, 813.

Soldij-rekening, 130. 220, 43&, 479, m, 482, fö4, 731, 815.

Soliditeit, 357.

Solidum fin). 621.

SolliciUüe, 790.

Sommatie, 621.

•eeilul, 346, 347.

Sommeren, 129, 347.

Sorteren, 114, 191.

Sortering (Conip), 230, 547.

Soulaas, 29, 137, 165.

Sous-lieutenant. 106, 107, 526, 555. 559, 588, 646-651, 693. 750, 781, 782.

Souverein, 162, 163, 472, 473.

Span, 95.

Specerijen. 44, 146, 155. 194, 215. 298, 392, 422, 423, 460, 563, 565, 570, 639, 641. 688, 699— 702, 742, 767, 803, 817, 819, 821, 822, 829, 831.

Specerij-handel. 601.

-olie,  547.

• -provincie. 700.

```
-schip,  779,  780. 
```

Specificatie. 51, 252. 550, 694. -boek, 299. • -rekening, 740.

Speculatie. 198.

Spek. 45. 84. 21 1. 212, 354, 436, 633.

• -kamer, 31. Spel. 487. 625. Spiauter, 547.

Spillage, 7. 174. 175, 177. 186, 1^, 224. 251, 281, 785.

Spinnen. 143.

Spinsel. 244.

Splitsing, 757.

Spoed, 133.

Spoelkom. 436.

Spijker, 64, 175. 177, 317, 566. 833.

Spijs, 43. 45, 47. 48. 204. 208— 210. 212—214. 241. 746.

Spijzigen. 43, 48. 483.

SUaf (gouden). 126.

-koper. 249. 281. 753.

• -ijzer, 63, 64. Staal, 175, 317. Staartriem, 506. Slaat-rekening. 195, 262. 269. 294—

296, 300, 352,605,703,704,716. Staats-blad. 370.

Stads-apotheker, 432, 585. 600, 724, 725. 743.

• -builen-barm, 711.

Ód4

ÉAAK-RÊéjSfEft.

Stads-chïrurgnri. 685, 6Q0, 743.

• -cingeL 627.

. koeler, 728, 729.

• -dnikkeresse. 519. 690. . -prebouw, 92.

. -ffrachl. 393. 521.

. -kas. 3. 12, 92, 393-396.

410, 452, 745. 815. . -meester, 727—729.

• -pcw)rl, 478.

• -vcndumeeKter, 708, 800. . -vracht, 406—408

. -werken, 262, 263. SlakififT. 538. Stal. 452. 490. ■ -len (werkwoord), 505.

• -ling. 503. 517. Siam. 141. 142. Standplaats. 822. Sian^, 504. 506. Stank. 229, 284. Stalen-(>eneraal. 117, 182,27^286,

414, 472, 614. 636, 836.

• (provinciale). 614.

• van HoiUnd en West Fries-

land. 117. 128. en Zeeland, 161. Zeeland. 117. Steekl)ont, 375. Steen, 85. 381. . (fijne), 707.

```
 -bakker.  838. 
```
. -houwer, 397, 419. 420. Stel 1, 236. Stelen. 92. 14a 711, Stem hebben. 714. Stempel. 113, 114, 117, 131. 132, i33, 634. . -pelen. i23. 125, 131—133,

-pelinnr, 133, 134. 136. 633, 634. Slenff, 425.

Sler^eval. 92, 110, 125. 165. 252, 342. 347. 666. . -huis. 323. 34a 346, 587. Sterfte, 13. 30. 2^. 354, 443, 505,

605, 771. 788. 801. Sterkte (korte), 249, 260. Ster'en. 495.

Stevenen (naar Pading), 460. Stoel, 45. 208, 215. Stoep, 196. Srof. 7. . -fen, 190. • -fig. 23.

Stoken, 509, 510.

Stoof-kamer, 245.

Stoppen (smokkeKwegen). 226.

Storm, 105. 547.

Storting. 270.

Stoutheid, 95, 492.

Straat-lantaarn. 92.

Straf, 149. 150.

• (cor|)oreele). 102. 493. 497. •oefeping. 31. -tooneel. 494,

Strand, 91, 272, 492. 758. 778.

Stranding. 385.

Strand-regent, 381.

Stremming. 512.

Streng. 439.

Stroom (on) liggen, 513» 514.

Strooijen (pitten), 485.

Stroo-zak. 175.

Stuage, 646.

Studie, 764. j Stuiver (dubbele], 15.

Stuk-goederen. 741.

Stuurman, 197. 311, 671, 810.

Stijgbeugel, 506.

Subject (onnut). 162, 164. (slecht). 291.

Subordinatie. 779.

Subsidie. 435.

Subsidiëren (pupillen), 477.

Substituut, 493—496, 779.

Successie (coUaterale). 319. 339. 340, 342-344, 382, 426. 538.

Suiker, 15. 17. 20. 44. 50. 85, 138, 146. 152. 211.215.223.249. 260. 285, 314. 372. 436. 462. 466. 474. 486. 488. 489.541— 543, 547, 553, 572. 594. 622, 624. 630, 631.751,835, -cultuur. 484.

• -gewas, 260.

• -industrie. 541.

» ^leverancier» 146.

• -molen. 21. 22. 96. 96, 101. 260, 484. 485, 576. 616, 619. 627, 778.

. .molenaar, 21, 22. 97. 477. 478. 541. 542, 572, 751.

. -fiBt, 436, 477. 478. SultaoL 89. 553. 566, 653. Summier, 680. Super-carga. 118, 135, 637. SuppleUe, ^ 674. Suppoost. 31, 382, 449. 450, 598,

7fe, 790, 791.

iAAK-RÉGIStEI^.

Suppoost fl*). 47, 48. 487, 578.

5»6, 589, 593, 642, G43, 687,

794, 806, 832. Surcbéance, 273. 621. Surpasseren. 711, 712. Suspensie, 181, 409. Siispicie, 500, 655.

Taal jCliineescbe). 500.

fJavaaiisclie). 811.

(Maleische), 54. 536.

• (Nederlamische), 35. 54.

» (Porlugcesclie). 35, 54. Talwk, 212, 255. 380. 620, 626. Tar.ile, 751.

Tafel, 45. 48, 107, 108, 209, 215, 448.

. (gemeene), 43. 213, 218.

```
-gasl.  43,  44,  46,  213. 
```

. -geld. 182.

. -Koed, 204, 217, 803. •provisie. 314. Talii minjak. 85. 145, 379, 541. Tak, 141, 142, 144. Taker, 7. Talas, 143. Tamarinde. 196. 2ll, 239. 306, 316,

462, 466. Tamboer, 174, 305, 306. 315. Tanden wisselen, 664. Tandil, 229, 462. Tanlum, 605. Tapper, 604. Tarra, 146.

Tarwe, 187. 188. 562, 565. Taxateur. 332. 333. 345-347, 382,

1. 1. Taxatie, 133. 267, .343, 345. 347.

348, 382. 426, 449, 452, 486,

503, 512, 513, 602, 609, 623,

629, 630, 837. Taxeren. 133. 268, 322, 331, 444,

707, 708, Teeken, 3.

Teekenen, 52, 234. 264. Teer, 175, 178. 224, 452,637.833. Teeren (masten). 425. Tegenspoed. 109. 163. 275, 294. 359.

» -spraak, 777. Teliui-s-reis, 22, 470. 732. Tekortkoming, 722. Tellen (gekij. 18, 231. 236. 243,

339, 350, 458, 629. 816. 817. TeUer. 560, 643. Telling, 35. 30. 41. 58, 81. 138.

161, 168, 186, 4il^ 458, 459,

Tempel, 531. Termijn. 10, 14. 166, 167. 222,

231, 235, 278-280. 323, 325-

1. 331, 356, 359, 366.
1. 1. 534, 560, 608,
1. 1. 693, 720, 795.

816, 822. Terug-reis. 107, 108, 415.

• -scbrijven, 611. 612. I Testament, 199, 223. 340. 344. Teslaleur, 223. 340- 342. 345. 629. Teslatrice, 223. 342. 345. Tclampa. 144. TezamcnroltiQg. 576. Thee. 18-20, 46. 151. 211. 239, 278-280, 427. 428, 438. 447, 466. 539, 547. 719, 720.

. -water, 212. 213. Timmenige, 78. 176. 295.298.311. 318. 354. • -rekening, 605. Timmeren. 355, 373. Tim nier-jongen. 420. • -lools. 437.

. -man. 106. 107. 176. 197. 240. 258, 418. 419, 422. 431. 433-435. 658. » (Cbineescbe). 521. Timmermans-winkel, 299. Tin. 17, 48, 110, 124, 249, 276,

426, 500. 541, 547, 753,
1. 1. Tipar, 143. Titel, 658, 763. Tjap. 236. 258, 259, 389. Tjoelak, 191. 244, 245. T(d)ak, 143. Tocht, 399. Toeak, 306. Toegang, 2. Toegevendheid, 184. Toetading. 388.

Toelage, 319. 336, 337, 353, 558. Toenaam. 493. 497. Toetkan, 259. Toevertrouwen (geld), 49. Toewegen, 726, 731. 736. Toezicht, 245. 475. Tol, 255, 380, 392. 460, 468, 542,

546, 572, 622. 626, 690, 822. Tolboom. 483, 484. Tolgorechligheid, 418, 520.

éóé

iAAK-RÈÓlètkR.

Tol-heHing. 441. Tolk, 4.

Toooen-geld, 797. Toom, 504, 506.

Topl>aan, 378, 487. 592, 601, 624, 625, 635.

• huis, 98. 101.

• *pcn, 244, 378, 624. 625.

• -urei, 85, 378, 379, 624, 625. Toren, 34, 43.

Toiirbeurt, 327. 592, 657. Touw, 63, 65. 67. 80. 196, 493. • (vaderland.^clt), 51. » -pakhuis. 62. 197, 361, 375, 591. 601, 656. -werk. 50. 51, 188, 375, 390. 452. 504, 506. Traan. 537. 833. 834. Tractaat, 157. 158. 160. Tractcment. 14. 187. 196,234.372, 411, 436. 501.533.639.644,841. Tracteren (pennislen), 206. Trafiquant, 552. Translateur. 581, 776, 802. Transport, 189. 190. 242. 243. 264. 281. 346, 383, 484, 493, 80L

    (generaall  606.

(liquide), 224.

• vericenen. 89. Transportabel, 748.

• -teren (goederen, aan het coUateraal subject), 344.

Trein, 298.

t -ongelden, 297. Treins-boek, 224. Trek-lijn, 178.

. -paard, 428. 429. 489. 490. Tripang. 451, 771. Tn»ep, 636. Trom. 90, 576. Trompet 576.

. -Ier. 304. 306, 315. 316.

503, 505. Tromslag, 133.

. -vel, 174. 178. Tros, 62, 63, 80. Trouw, 164. 750, 757. (goe<le). 4^.

(kwade), 442. 476. ^

Trouwen, 229, 471. 472. Tuig. 51, 425. 503. 506. Tuigage. 310, 425. Tuin. 34, 42. 43. 97. 140, 143, 180,

181, 246, 405. 463, 467.

Tuinier, 838. Tuinman, 616.

-zaden, 422, 424. Tui-touw, 152. Tusschenruimtc, 143. Tweede, 564. 565.

» in den grooten winkd, 434. Twijfel 367. Tijds-bepaling, 133, 185.

Ui. 211, 212. Uitbesteding. 505. UitbeUling, 358, 411. Uitdienen (zijn verband). 410. Uitdiepen (de VerburgsgrachtV 502. Uitgraven (kladi en talas). l44. Uitkapfien (jopge lK)omen), 4SS, Uitkeering. 785, 787.

• (iaarlijksche), 832. Uitkoop, 326. Uttkoops, 149, 373.

. jïrijs, 447, 680, 722, 723.

?25. • -waaide, 449. 486. 512, 513. 623, 837. Uiüeenen (Gomp* kaarten). 479. Uitleveren, 169. 375. Uitloovinff, 637. Uitmergelen (gronden), 140. Uitmodderen. 393. 691.

-ring, 11. 12, 521. Uilmonstering. 748. Uitreis, 470, 732. 792.

» -boek, 103. Uitroeijen (oude koflyboomen). 84. Uitroeijing. 272. Uitrusten, 517^

(een schip), 105. 572. Uitrusting. 469. Uitspannen (buffels). 95. Uil. spraak. 538. Uitstel, 186, 252. 676. Uitventen (eetwaren). 99. Uilvlucht. 216. Uitvoer, 6. 7. 5a 53. 54. 145. 146.

189, 223, 246. 260, 285.

339, 378-381, 392. 436,

489, 572, 622. 624. 626,

750, 751.

(particuliere! 85. Uilvoeren, 4, 254, 372, 664. Uitvofer-regt, 189.

Uitzenden (timmerlieden en metse- laars). 419,

2AAK-RÈGiStER.

S87

Uitzet, 208.

• -ten (geld), 351. UniCorm, 529. Usanlic, 480. 704. 777.

(oude), 82. l^so fè), 225. 257. Uurglas-maker, 519.

Vaandrig. 305, 306, 309, 315-317,

526, 564, 569, 570, 588. Vaart, 378, 699, 750.

(particuliere), 514» 544, 546, m, 823. 826.

. (vrije), 392, 459, 622. Vaartuig (burger). 821.

(inlandsch), 1^. (particulier), 50, 123, 493,

Vaarwater, 820. Vaatwerk, ^9. 390, 700-^702. Vacatie 367. Vacature, li 214, 419, 676. 750,
766, 819 Vaceren, 10, 269, 271, 327, 331,

382, 634, 696, 706, 744. Vader (Ëurqpeesch), 43, 205.

. -land, 737. Vagebond, 95, IW. Valschlieid, 710. Varken, 85, 379, 530, 531. 625. Varkens-carbonade, 211, 212.

 -reuzel,  832.

Varkenslager, 530—532. VaU 171, 388, 389. 446. 723. Vee, 85, 140, 260, 380, 478, 479, 643. Veer, 408. Vest&n (Hoüandschc kork Ic Batavia).

Veiligheid, 2, 94, 98, 377. Veld-«ewas, 143^ 144.

' -po&l, 541. 837. 838.

» -schans. 174, 319. 591. 596. 628, 636, 643, 743» 823.

• -leeken, 448. Venduceren, 613. 675. Venducering. 629. Vendtt-deparlement, 4.

. -exlracl, 200, 712, 715, 720.

. -geld, 709.

. -kantoor, 201, 534, 799, 801.

• -kas, 469.

• -meester. 5, 199, 200. 242, 469, 534, 591, 596, 600. 601. 013, 694. 706, 708, 709, 713. 718, 719, 799-801, 836.

rtAIAAT-BOEI OIEL Zl.

Vendu-penningen, 534. 709, 717—

719, m.

• -rol, 201, 680.

salaris, 201, 660, 709, 718, 719, 800

. -schuld. 697. 718, 800. Vendulie, 33, 41. 200, 534, 691, 718. (publieke], 242, 503. 572, 697, 79^ Venster, 240, 378, 624. 710. Verachleren van controle- werk, 87. Veralieneren, 344, 741. Verandering v/d wel. 768. Verantwoorden, 263, 578.

-ding. 53, 453, 503, 612. • doen, 272, 530, 810. Verband. 14, 419, 734.

• (Europeesch), 437. (legaal). 712. (nieuw), 479, 480. -doek, 297. -meesier, 430. -schria, 199. G53.

Verbannen (varkenslü^ers). 531.

-ning,  88.

Verbergen (ralsarissen), 169. Verbeurdverklaring, 2/9. Verbinden (gewoniien), 73. Verbod, 280.

Verbranden (kreufel-boscli), 272. Verdenking, 282. Verdieping, 72. Verdobbelen, 13. Veidriet. 42, 275. Verdringen (koRij-boomen), 142. Verdubbelen (voorraad van medi-

eljnen), 482. Verduisteren (e(|iupage-gopderen),

Ot/4.

Vereeniging. 3. VerefTenen. 295, 605. Verfstof, B5, 520, 606. 803, 804. Vergaderen. 676, 714.

. -nng, \m, 290, 384» 416, 709, 714. 719, 720.

• » fChinee.<^:he), 499.

• noojze Regering, 485. Vergader-kamer, 327. Vergezellen (opzichters der kofflif-

cultuur), 245. Vergoeden. 68, 149. 356, 357, 373, 712, 718, 722, 804, 835. . -ding, 53, 464, 612. Verhuur, 484.

8d8

2AAK.RÉ6ISTÉR.

Verhuurder, 485. Verhuuren, 398, 402, 553 Verlmursier. 587.

Verliypolliekereii duordiakeupn, 353. Verkiesbaar, 277. 278. Verkleefdlieid, 360. Verkoop, 24, 152, 468, 492.

(conUnte), 723.

fpublieke). 709. Verkoopen (publiek), 477.

. -ping. 322. 674, 675, 708, 709. Verkooü-prijs. 249, 679. Verkwikken (zieke pennisteii), 210. . -king, 466, 481, 526, 746. Verlanden, 11. 12.

• -din^. 478. Veilicblin^r. 246.

Verlies, 295. 327.

Verliezen (beleen ing-briefje), 707.

Verliggen (inkmnslcn) ineen hospitaal,

Verlof, 635. 755. Verloop, 8. Verlossing, 479. Vermaning, 274, 356. Vennaslen, 425. Verraeerderinff, 327. Vermillioen, 65. Vermindering, 327. Vermoeden, 118. Vennoorden, 94, 99. Vernieuwing, 581. Verongelukken, 678—680. Veroveren (schepen), 574. Verpachlen. 187, 189, 238, 260, 441, 486.
```
 -ling,   85,   186,    187,   228. 
```

237, 254. 374, 377. 383, 483,

486, 553. f>04, 619, 620, 629.

836, 837. Verpanding, 653. Verplaatsen (topbanen), 378.

-sing, 811. Verpleging, 501, 527. Verpligling, 161. Verpraai-brief, 604. , Verraad, 576. Verrekenen (overwigt tegen niin-

wigl). 190. Verroesten, 91. Verrotten, 92, 143. Verruilen (kombuis-goederen), 215. Verrijken (zich), 263. 550. Verscheping, 641. Verschoning, 217.

Verschuilen (zich). 100. \erslag, 289, 357.

(generaal). 230, 247, 6< 6. Versna|)ering, 354. Versnijden (zeiido(fk\ 238, Verspillen. 98, 212. Verslem pelen (verkiadde zégels). 200. Versterf. 344.

Verstikken (koilij-boomeu), 142- Verstrekken, 182, 234, 284, 285. 452, 651. . -king, 5, 43, 51, 69, 80.

1. 172-171, 176, 177. 216.

218, 237, 334-337. 350. 353-

355, 374, 385. 395, 421. 422.

424, 429-431. 433—435. 449.

450, 452, 466, 462, 464, 473.

474, 479. 481, 482, 502, 513.

515, 525-528, 537, 550. 562.

567, 571. 603. 610 613. 630.

632, 633. 636, 654, 690, 691.

725, 726. 728-730, 733, 735,

742, 744, 746, 750. 774, 785.

803-805, 813. 815, 834, 837 Vertier, 79, 674. Vertimmeren, 171. 179, 403. 694.

. -rinff. 172, 261, 262. Vertinnen, 48 215.

• -ning, 213. Vertoeven, 131. Vertrek. 354.

• -ken, 133, 326.

```
-Üjd.  109.  124. 
```
Verval.' 162, 275, 358, 696. 698, 710, 721.

• -dag, 613. Verval len-ver klaring, 412. Vervalschen, 169. 271, 672.

• -sching, 707. Verversching, 241, 434, 435, 746, 477. Vervoer, ^5. 230. 441. 489. 669.

705, 830. -der, 378. Vervoeren (noten-muschalen). 819. Vervreemden (equipage-goederen) ,

Vervuuren van houtwerk, 425. Verwaarlozen (zijn dienst). 206.

• -ziiig, 57. Verwarring. 251, 252. Verwen, 318. Verwerken, 179. 282. Verwisselen, 5, 258, 627, 814. (van ambt). 522. Verwisseling. 15, 25, 26, 252,

ZAAK.REGISTER.

899

Verwisseling ( jaarlijksrlie), 616. Verijdelen, 179. Verzegelen, 293, 731, 732. Verzeilen naar Onrust, 824. Verzenden, 427, 446, 450, 487. . -der, 774.

• -ding, 236.

• van geld, 151. Vorzoek (op eigen), 42. Verzuim. 52, 131, 149, 150. 167,

234, 258, 370, 485, 578. 722. Verzwijgen, 347, 786, 787. Vellieid. 259. 425. Vice-rommandeur. 48. 50. 197.386, 436. 549, 581, 587. 783, 810.

• -consul. 637.

-equipage-onzicliler, 361.

• -president BoedeUneesl eren. 584,

590, 600 Heemniden, 590, 600.

• • Schepenen. 599.

Weesnieesleren, 589, 599. . versa, 122, 123. Vigilanlie, 98, 111 Visch, 45. 46, 211. 212, 214. 228, 229. 237, 306, 462, 540. 630. 631. 809. -markt. 85. 379. 591, 601, 625. 628. Visie geven, 269. 344.

• nemen, 768. Visitateur «Ier soldijen, 534. 597.

.' (10.581.582. 792,793.813. . (2-). 48 -generaal, 37, 38. 53. 87, 150. 176, 177. 192, 195, 198, 202, 294, 422-424, 429, 434. 568 593. 605. 658, 659, 682, 683. 703- 705, 716, 788. 802. v/d reeile, 582, 732. 748 Visitatie, KK), 146, 373, 375. 452. 453, 457. 548. 653. 669, 700, 701. 703. 780, 821. 831 Visife (generale), 578.

• -kantoor, 657.

• » (generaal). 87, 88, 586.

Visiteren, 52. 82, 130, 292, 499.

548, 551, 701, 702. 716, 776,

779, 781, 831. Visscher, 763. Visscliery. 374, 375.

Vifriool-olij, 737. Vi\Tes. 746. Vlagge-boek. 805.

• -briefje, 805.

. -doek, 308, 317. -man, 805.

• -slok, 309.

Vleesch. 45. 84, 212.254.379,436, 531, 625, 628, 630-633. (gedroogd), 237. (gezouten), 211, 354

Vleugel (linkera 518.

Vlot, 58, 95. 304. 305.

Vloften-maker. 304, 306, 315, 316. ' -makers-maat, 304. 306. 315, 316

Vlucht, 479.

Vlijt. 75, 484.

Voetganger, 484.

Voetstappen volgen, 697.

Vogel. 4 . -nestje. 189, 254, 277. 380, 625.

Volmachtschap, 717, 773.

Volumineusheid. 252.

Vonnis (crimineel), 273.

Voogd. 324. 476.

Voorbidding. 614, 704, 751.

Voordragen, 156.

(favorabel), 207.

Voordracht. 75.

Voorjaars-verkooping, 24, 58, 154, 168, 235. 350, 560. 816.

Voorkennis. 152, 227, 399.

Voorlezer ^87

Voorraad,' 335," 428, 429, 508-510. (Cornp»), 396.

Voorrecht. 160, 462.

Voorsciiielen. 445. 659, 816.

Voorschol, 541, 725.

Voorspoed, 161, 163.

Voorspraak, 8, 206,

Voorstad, 507.

Voorstelling (publieke), 613.

Vnorlloopen in de Imeken, 192.

Voortplanten (zich), 485.

Vooruit-verstrekking, 723.

Voortvarendheid, 133.

Voorwaarde (liuwelijksche), 344.

Voorwemlsel, 791.

Voor welen, 326.

Voorzaat, 383.

Voorzien ig!ieid. 161.

Voorzorg, 23.

Vorm, 114, 115.

Vorst. 136, 137.

èoo

ZAAK-REGISTER,

Vorsl (Cheribonsch), 553.

(inlandsch). 293, 44Sl, 465, 503. Voyage-rekeninf?, 298. Vracht, 110. 343, 390, 399, 400, 493, 667, 678 . (op), 18-20,151,239.383. 391, 427. 428. 438. 439, 446. 487, 524 539, 612. 646. 651. 654, 684-686. 688, 705, 706, 771. 774, 830, 840. . varen. 400, 402, 410. Vrachlcn (Japaiische), 689. Vraclil-gelcl. 774, 830

. -jroeil, 487, 687. 688, 799. 830, 840.

• -loon, 401. 409.

• -penning, 20, 389. 487. 687« 688, 690, 830.

Vrede. 187, 292, 827. VreemileÜDff, 24, 30. 86, 152, 155,

228, 340. 342, 377. 459.
542, 543, 572. 661-665,

668, 752. Vriend, 573, 617. 653

• -schap. 160. Vrolijkheid, 275.

Vrouw, 22, 250, 340. 344, 471. 472. Vrucht, 45. 141, 142, 144. 244.

• -hooin. 84, 246. Vruchten (tedroogdc. Kaapsche), 211. Vrijhrief, 166, 222, 690.

. -dom, 56. 164, 168. 344, 470, 481, 637.

```
(Imiger).  690.  813,  814. 
```
. -{?cvcn, 56, 57, 166-168, 476 . -heid, 223.

• -stellen. 261.

. . -ling, 7. 13. 381, 635. 637. Vuiligheid, 188.

• -nis. 12.

Vuur, 140. 144. 697. . -sleen, 175. 178, 248, 250.

• -werk, 576.

Vijand. 210, 556, 576, 604, 659, 826. Vijandelijkheid. 545, 573. Vijver, 393 Vijzel. 725.

Waag. 85, 254, 277, 379, 380. 542, 572, 624, 626, . -geld, 85.

-gerechtigheid, 543. •hals. 826.

. .1

Waakzaamheid. 212. 225. Waar (nattel 171, 741. Waarde. 319. 322.

• (chimeriquei. 610. Waardigheid (prieslelijke). 89. Waanlijn. 706. 707. Waario (terl 59, 192. Waarschuwing, 111, 325, 356. Waarueniing. 818.

Wacht. 2, 8. 239. 417. 421. 501. 727 CChineesche), 90. . (militaire). 331. -ilienst. 13. -huis. 414.

• -parade. 517. Wachter. 3.

Wagen. 428, 429. 465. 484. 503. 572.

■ -huis, 503.

• -maker, 420.

• -paard. 503.

. -pachl. 1, 489-491. 637. 759, 760.

■ -tuig, 503.

. -verhuunler. I, 1 26. 219. 428. 429. 504. Wnjang. 463. Wal. 516. 581, 814.

• (aan) komen. 513. 514. 812

zelten.  403.

• -visch-visschery, 544. 545. Wan, 144.

• -bedrijf. 377.

. brlaling, 415. 612. 718. . -getlrag. 207.

• -4»nle, 2.

Wapen. 90, 91, 130. 194, 224. 239.

454, 456. 457, 805.

van Batavia. 3.

-handel. 210, 222. 659.

-kamer. 91. 174, 178. 193. 239, 299. 433. 443, 453-456,464.473. 474,537,581.657. 725,802,805-807, 814, 815. 832. &34

• • -goetleren, 297.

• • -journaal, 193. Wapening. 635.

Waroeng, 99. 778

• -houder, 99. 603. Wa.s 392, 833.

• -dom. 485.

. -kaars. 85. 174. 177. 215.308. 317, 380, 397, 430. 563. 565- 568, 570, 571, 610, 625. 833, 834

ZAAK-REGISTER.

901

Walcr, Z 173. 188. 213, 214, 284, 421, 424, 446, 5SS. . (hoog), H.

• -bali, 44, 214. -emmer, 214.

. -legffer, 701, 702. -molen, 245. -poort, 175.

• -puts. 214.

• -lobbe. 214.

(le^ eu ie iaod, 573.

• fiscaat. 14. 125, 136. 194, 225, 371,387.436,486.543, 556, 5^2. 598, 646. 654, 655, 672, 700. 701, 757-762, 765-768, 772. 773. 777. 779-781. 783, 799, 805. 830. 831, 838-841

. -plaals, 32, 727, 819. Wedden. 181, Weduwe, 27, 424

(predikants-), 430 Weduwnaar. 471. 472. Week (de) hebben, 91. Weêp en wind, 144. Weeshuis. 690. 727.

• -kamer. 200. 323

• -kind, 326.

• -meesteren, 48. 134, 324, 353, 532. 533, 584. 589, 595, 599, 602, 640. 711.

Weg, 226, 483.

. (*s Meeren). 12, 94, 96, 98,

102, 478. 479. Wegen (werkwooni), 191, 277,

281, 321. 389. 675. Weger, 332. 3J3. Wegloopen van heereDdicnst-plich-

ligen. 412. Wegschenken (vivres), 746. Weg.spoeIen door regen. 143. Wegwijzer. 302. Wenlcn, 478. Weigering, 129, 130.

• van betaling, 697. We)dadighei<l, 23. Welvaart, 162, 163, 187, 205, 275,

1. Welstand, 638. Welvoeglijkheid. 469. Welwillendheid. 359. Wereld-deel. 797. Werf. 388, 389. Werkbaas, 299. Werkeloosheid, 698.

Werken (publieke), 96, 493. Werkjongen. 464. 814, 832.

-volk. 21. 22, 27, 838. Werpen (vuilnis in grachten), 12. Werp-anker, 59. Werven, 21, 517. Werver 22.

Westmouson. 385, 644. 733. Wel. 280. 484. Wiel-tros. 63. Wil (goede), 360. . (uiterste). 222, 223.

• (tegen iemantls), 575. Willekeur. 139. 3^ 561. Wind en weer, 107.

-molen, 245. Windsel. 73.

Winkel, 85, 194, i^, 255, 379, 625. (groole), 790.

(kleine), 657. 690, 774, 791, 803.

(medicinale). 655.657.699, 721, 725, 726, 728. 737, 740-743. 747. 791

Winst, 439, 440. 442, 645, 723.

-rekeniuff. 295, 298. Wissel. 16. 53. 391. Wisselaar, 412. Wisselen (geld). 786.

Wit-kalk, 44, 173. 215, 421, 815. 834.

. -kwast, 44. 175, 537. 815.

• -ten (werkwoord). 318. Wocsiheid. 479. Wond, 74. Wonen, 43, 224. Wotlng (vrijei, 173. Woonhuis, 754—756.

-plaats, 8. 21, 280. 325, 326. Worm. 142.

Wortel 140—143, 741.

Wraak. 101.

Wreken (zich), 531.

Wijk, 12, 55, 329. . -meester, 2. 3. 13, 329. 499.

Wijn, 44, 46, 211, 212, 214. 217, 306. 316, 334, 353, 354, 374, 397. 466. 481 , 565—570, 631 .

• -lint, 525.

IJkmeester, 587.

IJver, 75, 164. 275, 360, 416, 484.

-loosheid, 56.

IJzer. 63, 64. 69, 173 175. 178, 250, 317, 390, 419, 460. 566.

902

ZAAK-REGISTER.

Uzer-magazijn, 64. 175. 178. 588 507. 598. 657, 791. 833. t -werk, 741. IJzers (in de). 494.

Zaad, 741.

Zaa^molen, 418. 437.

Zaal. 72.

Zaaijen, 143. 144.

Zadel. 506.

Zak. 144.

Zaïr. 741.

Zamenleving (liurgf*rlijke). 264. 408.

Zand. 140. 1%. 399. 400.

. (Bnis.^elsrli). 832.

• -koker. 396 Zadirdag. 799. Zedenbederf. 226. 265. Zee. 225. 475. 545. 616.

. fvolle). 93.

• (zware), 105.

. HÜenst. 46. 190. 208. Zeef 725 Zee-iioofd* 762. 775. 797.

• -interesl, 440. Zeel, 504. Zeeman. 435. 436.

• -nooil. 184. 460. 820.

. -ollicior. 361. 558, 587. 601.

• -rainfi, 81. . -ro(»f, 500

. -rover, 309. 492. 545, 698. . -slrand. 485. 778. . -vaan. 32. 42.49.209,212.448, 483. 515. 516. 519. 532. 604.786. Zee-varende, 29. 107.124,127.240,

249.250.306.311.316.

335.336.385.390.407.

424.545.554.630.634.

636.744.771.772.836,

839 841.

(Chineescli). 69. 85,

259,379.521.617,625.

791.817.818.

(Compagnie's). 492.

• (EurofM^scli). 818.

• (inlandsril). 69.

• (Javaanscli). 190. 514, 809-813. 817. 818. (Moorscli). 229, 462, 732

Zegel. 194. 242. 243, 266. 364. 486. 623. 707, 788. . (klein). 123, 199-201, 243. . (verklad). 200.

Zegel-peld. 41. 42, 24Z 328. 776

. lak. 175. 178 Zegelen. 672. 674. Zegenen (de wapenen vM Slaal).579. Zeil. 62, 410. 425, 651, 818. 833

» -<laff. 107.

. -doek, 238. 375, 452. Zeilen, 105. 110. 124. Zeilmaker. 106. 107. 197. 433. 671. Zeilmakers-winkel, 190. Zeilreè. 651. Zek-wijn, 430, 432, 562-564. 566^

Ziek. 47. 204, 209. 212. 217, 218,

337, 338. 403. 408, 409. 481.

501, 502. 513. 514. 527. 533.

644, 729. 735, 746-750.
813 Ziekelijk. 412. Zieken-geI>oiiw. 218.
```
-huis,  210.  219. 
```

• -kamer. 73.

. -oppasser. 203. 219, 221.

-schip, 240. . -vader. 209. 747. . -vertrek. 217. 22!. Ziek liggen, 528.

Ziekte. 13, 26. 27. 33. 72. 92, 137, 179. 198, 203. 209. 261. 262. 281. 329. 367, 399, 438. 444. 485, 505. 713. 728. 771. 772, 788, 791.

• (epidemische). 747. Ziel. 364

Ziels- vermogen. 255.

Zilver, 53. 298. 327, 328. 331, 332, 378, 587. 624. 678. 706, 708, 710. 712. 715. -draad. 377.

Zolder, 144. 454.

Zon. 140. 141. 144. 425.

Zonnc-scliijn. 144, 772.

-straal, 143.

Zons-ondergang, 576. . -opgang. 576

Zorgeloosheid, 287.

Zont, 44, 85. 174. 177. 211. 212. 215, 306. 307. 316. 379. 460. 462. 563, 565. 630, 631. 809, 833, 834. • -paclit. 228.

Zuiderbreedte. 545.

Zuinigheid. 212.

Zuiveren (stranden). 272.

Zuivering. 192.

2AAK-RÈGISTER.

903

Zuring, 212. Zuster, 471. 472. Ziwablier, 375. Zwalp. 315, 798. Zwarigheid. 1H3. Zwartsel, 175.

Zwavel, 384. Zweren, 333.

```
    in  ieiuands  ziel   328. 
```
Zijde. 20. 151. 239, 448, 486, 512,

623, 689, 837. Zij-linie, 340.

t ]

/-'

-■^ '•>'''/ ,

«l6UTddva.8

Status

Historis

Jenis

PLAKAATBOEK

Nomor / Tahun

nederlandsch-indisch-plakaatboek-1602-1811 / 1893

Pejabat / Kementerian

Gouvernement van Nederlandsch-Indië

FRBR URI

/akn/id/act/plakaatboek/1893/nederlandsch-indisch-plakaatboek-1602-1811

Dikurasi oleh CRPG Mobot AI