Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a project

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the

publisher to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automatcd querying. We also ask that you:

• Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

• Refrainfivm automated querying Do nol send aulomated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

• Maintain attributionTht GoogX'S "watermark" you see on each file is essential for informingpeopleabout this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

• Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of this book on the web

at|http : //books . google . com/|

Google

Dii is ccn digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheek pi anken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat

doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken.

Dit boek is na oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke

domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrecht termijn is verlopen. Het kan per land

verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van

geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn.

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de

lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u.

Richtlijnen voor gebruik

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automadsch zoeken. Verder vragen we u het volgende:

• Gebruik de bestanden alleen voor niei-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commercicle doeleinden.

• Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn.

• Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over hci project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet.

• Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng.

Informatie over Zoeken naar boeken met Google

Het doel van Google is om alle informade wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken

op het web via|http: //books .google .coml

f

r.

II

ï

. t

t.

i i

■ m

■ ^

I

■.

r

V

NEDERLANDSCH-INDISCH

PLAKAATBOEK,

\

1602—1811,

DOOR

Mr. J. A. VAN DER CHIJS.

ACHTSTE DEEL

1763-fJ-775.

• ' . . ■• ^

• . , • • » » • * • -. - ' ƒ

" • • - / ' - - ' .

Uitgegeven door het Bataviaasch Genootschap van Kunsten

en Wetenschappen nnet nnedewerking van de

Nederlandsch-indische Regering.

BATAVIA

LANDSDRUKKERIJ.

'sHAGE M. NIJHOFF.

THE NEW YORK

PUBLIC LI^RARY

399 I 3G

AFTOR. l FNoX AND T'LÜfcU rCu .U.A1 0N8, H V L

8 Januarij. Munten^ maten en gewigten^ te Cheriban in gebruik.

MAATEN.

Natte.

Een kan hoadt 10 mutsjes.

» pint of halve kan 5 mutsjes.

» hali>e pint of qtuirt kan ^Ya mutsjes. Gebruikende men wyders: '"::;.' een half muisje, en ' ''' -^^ ' ' ' •' ' '" '

Ao/^ A^, op zyn maat 5 kamend.

Droogde. : ' -'

Een fTuia/ van K gantangs.

» » » 3 '»

» » » 2 »

» gantang, met ryst gemeeten, wordt gereekend op 13 Vs ^-

• cajang of Java^s last ryst doet 3B00 ü, wordende aan de seheeps-overheden afgescheept met 3400 ft.

■ sanga pady of ryst in de bolster is 5 bassen.

» tjaing dito 40 sanga of 200 bossen. Zynde de bdssen van verschillende zwaarte^ dog doorgaans 8 caijes of 10 9, maar by leverancie weegen die 10 catjes

12Va a 13 «.

Een roede houdt 12 Rynlandsche voeten^ en

rUIAAT^BOBl VBML TUI. 1

2 1765. P. Ar. VAN DER PARRA.

een voet 12 dito duimen.

Dog de boschmaat houdt 13 gelyke voeten van 12 duimen.

GEWIGTEN.

Een pond houdt, als in Nederland, 16 oncefi of 32 loot. » calje weegt 1 V4 8 of 20 otwefi.

» rc(wr/ is '/s ''^^ <^f V« ^^^^ van een mfirA* /row, de verdeeling in 48 stuivei^s zynde.

MUNTEN.

Gouden en zilveren

zyn alhier alleen, even als op de hoofdplaats, gangbaar,

dog de ronde zilvet*en Spaansche reaal, Mexicaans pilaar, is

een articul van negotie, daalende en ryzende, en meest op

130 ryksdaalders de 100 reaalen.

•, •• •• •• ,•• •

'f^^peren •• • •

duiten en halve uitADjlJneie^^ls op Batavia ryzende én dalende, na dat er •^ël-of''^\vQijiig;te bekomen zyn; krygende men tans niet ^p^\ i}^ 'AXl\iutten voor een scheepjes schelling, 8 voor een* duVbetde stuiver en 10 dito voor een dito nieuw Hollandia, waarentegen men bevorens wel 2 ryksdaalders of 96 stuivers voor een ducaton ontving.

Looden

pitjes, alhier geslagen wordende, bestaande uit Vs ^<^ ^^ Vs l^l* worden gerekend by een imaginaire reaal van 56 stuivers, verdeeld in quarten van 14 stuivers, en deezen weder in 2 stuivers of 100 pitjes, zynde 10 pitjes' vocht 1 en 25 dito voor 2 duiten, weegende zoodanig een reaal 4 catjes of 5 S ; is een zeer ongestadig geld en merkelyk meer en minder doende, geevende tans wel 140 percent ruim opgeld.

1765. P. A. VAN DER PARRA. 5

11 Januarij. Toevoeging van een vierden predikant aan de IdUhersche gemeente te Batavia.

De Regering gaf tevens aan den kerkeraad van de Luthersche gemeente te kennen, dat zij, »nu die gemeente vier leeraars heeft, van hmine Ëerwaardens verwacht, dat ze, ongeprejudi- cieert den dienst in hare gemeente, nu en dan eene. predik- beurt in de Nederduytsche kerken zullen waarnemen, wanneer alle gezond en dos tot voormelde extra beurt vermogens zullen zyn'*.

15 Januarij. Bepaling, dat van crimineele vonnissen, exira-ordinair door Schepens-bank geveld, geen appel op den Raad van justitie mogelijk was.

In aanmerking genomen zynde, dat in crimineele proceduu- ren, extra-ordinair gevoerd by het coUegie van Schepenen, sedert onhengelyke tydcn gewesen is by arrest; en zulx niet alleen uyt krachte van de wetten, omtrend de administratie van de justicie in Holland vigeerende en welker observantie aan het Schepens collegie uytdrukkelyk aanbevolen word by het schryven der heeren Zeeventienen van den 4®^ Maart 1681, maar wel byzonderlyk uyt krachte van de statutaire wetten, volgens welke dit collegie, zelfs in alle crimineele zaaken, zonder onderscheyd, by arrest zoude mogen wyzen; zoo dat hunne Ëerwaardens van hunne vonnissen, gewesen en gevallen, waar in extra-ordinair geprocedeerd is, alleen aan deze regee- ring, als den representativen souverain, reekenschap en ver- antwoording schuldig zyn, by welke alleen reparatie zoude moeten gezogt worden van de bezwaamissen, die eenig gevangen, bpyten figuur van een ordinair pro^ gecondemneerd, tegen het coUegie van Schapenen vermeenen zoude te kunnen in- brengen; zoo is, uyt hoofde voorschreven en om geen gele- genthyd te geven tot het retardeeren van de executie van zodanige vonnissen, die aan de gemoedelykheyd van de stads rechtbank, zonder hooger beroep, overgelaten zyn, goedgevoodeq

4 1765. P, A. VAN DEft f>ARf^A.

en verstaan, dat alle crimineele processen, die in H vervolg voor die rechtbank extra-ordinair gevoerd mogten worden, zullen verklaard worden, gelyk deeze regeering dezelve, met herin- nering van de statutaire wet en constante practyk deser landen, nader verklaard by deesen voor niet appellabel by den Raad van justitie deses kasteels.

Heeren XVU''^ kwamen blJ hunne missive van 6 October 1766 tegen deze uitspraak van de Indische Regering op, omdat zij oordeelden i>tot een generale grondregel te moeten stellen, dat, wanneer gesustineert werd, dat het vonnis in questie is geweezen zonder confessie van de gecondemneerdens, de Raad van justitie notoirlyk is bevoegt om te onderzoeken, of 'er een behoorlyke en naar rechten genoegzaam gequalifi- ceerde confessie is, en, die of in het geheel niet of immers niet voldoende vindende, als dan van dusdanig vonnis, schoon in een extra*ordinair crimineel proces geweezen, te verleenen zodanige provisie van justitie, als de Raad, naar bevinding der zaaken, oordeelt te behoored. Tegen deeze grond xegel, die, op zig zelve aangemerkt, buyten alle tegenspraak bdioort te zyn, schynt by UEdele voornamentlyk in consideratie te zyn gekoomen, dat, volgens de Bataviasche statuten, van crimi- neele sententien van Scheepenen voornoemt geen appel valt; dan, vermits de Raad van justitie sustineert, dat de voorschreve statutaire wet alleen applicabel is op doodvonnissen, ^Azo dXieeü die en geene andere crimineele vonnissen van Scheepenen door UEdele werden geapprobeert, en vry voor al nopens dit positieff nader geèclaircisseert wUlen zyn, hébben wy goedge- vonden, alvorens ons over Uw voorschreve besluyt van 15 January 1765 finaal te verklaaren, UEdele by deezen te gelasten ons by eerste gelegenheyd te doen toekomen Uwe consideratien en advys nopens de door den Raad van justitie gesustineerde appellabiliteyt van de crimineele vonnissen, by Scheepenen der stad Batavia geweezen; zullende wyders aan gemelde Raade moeten werden afgegeven een extract deezer.

r765. P. A. VAN DER PARRA; S

ten einde gemelde Raade, des nodig oordeelende, aan ons mogte snppediteeren zodanige verdere consideratien, als zy zullen oordeelen ter hunner intentie te kunnen dienen". Zie Terder bij 23 September 1768. '«

29 Januari] . Bepaling, dat burgers van eenig buiten- kantoor en andere ingezetenen van het gebied der Nederlandsche O. 1. Compagnie, voor handel of om andere redenen te Batavia komende, niet begrepen waren onder de Europesche vreemdelingen, bedoeld bij het besluit van ü October 1762.

De sjahbandar te Batavia had zulks anders begrepen en de notarissen aldaar hadden zich hierover blJ de Regering beklaagd, vermits de bewuste burgers zich ongaarne van een permissie-brieQe voorzagen »om hun crediet hierdoor niet te •doen lyden'*.

29 Januarij. Intrekking van het bepaalde op 29 l)e- cember 1695 nopens het compareeren, enz. van bij . testament benoemde voogden en executeuren.

m

Sedert >onheuglyke tyden" was die bepaling in onbruik geraakt, «vermits de testateurs dikwyls zulke voogden of •executeurs niet bekend wilden hebben of dezelve dikwyls »niet — ten minsten niet schielyk genoeg — te vinden, veel- •tyds ook uytlandig waren".

29 Januarij. Wijziging van het bepaalde op 23 Augustus 1669 en 15/17 April 1684 nopens den verkoop van lijfeigenen.

De gezamelijke, Bataviasche notarissen verklaarden, dat deze bepalingen onuitvoerbaar v^ren, voornamelijk ten aan-

6 1765. P. A. VAN DER PARRA.

zien van «eerst aankomende" slaven, «en omtrent allen van •quaade gevolgen, zoo 'er onwilligheyd omtrent de slaaven «plaats had".

• De Regering verklaarde daarom de notarissen bevoegd trans- porten te passeren van slaven, «waar van des comparants «eygendom by notariëele of socrelariêele acten of, by ont- «stentenis van dien, door ondorhaadsche, aanneemelyke be- ft wyzen van gequalificeerde ingezetenen, dan wel door twee «geloofwaardige getuygen geaflirmeert werd".

De te verkoopen slaven behoefden voortaan niet meer te compareren, noch hun iets afgevraagd te worden.

Ten aanzien van slaven, te Batavia aangevoerd en voor de eerste maal aldaar te verkoopen,* mogten notarissen geen transport passeren, tenzij na vertooning van het licentie- briefje, door den sjahbandar bij den invoer der slaven ver- leend, welk briefje bij het protocol moest ingebonden worden.

Een en ander was reeds «werkelyk in observantie".

29 Januarij. Voorschriften nopens de emancipatie van lijfeigenen.

In gevolge het bepaalde op %'"ZZ ^^^^ ^" *^ ^^> ^^^^ moest de emancipatie voor gecommitteerde Schepenen ge- schieden.

Naar aanleiding hiervan vroegen de Bataviasche notarissen, of zij ook geene kwitantiên mogten passeren van lijfheeren, die verklaarden «voor de lyfwaarde door hunne lyfeygenen «voldaaiv te weezen en hen by eerste gelegenheid voor gecom- «mitteerde Schepenen t^ zullen emanciperen".

De Regering beantwoorde die vraag bevestigend, mits in de kwitantie vermeld werd de dag, waarop de emancipatie voor gecommitteerde Schepenen zoude plaats hebben.

Laatstbedoelden moesten steeds aan de vrijgevers afvragen en in de betrekkelijke acte opnemen, — «gelyk in observantie «was — of de emancipatie geschiedde om niet, dan wel door «vrykooping".

(765. P. A. VAN DER PARRA. 7

5 Februarij. Regeling van den bijstand, door predi» kanten te verkenen aan ter dood veroordeelden. .

Geleesen zpde een extract-resolutie Tan den kerkenraad, inhoudende verzoek om van liet assisteren by parate executien van ter dood gevonnisde delinquanten geêxcuseerd te worden; lot adstrueering van welk verzoek hunne Eerwaardens alle- geerden :

1® den wrevelen aard van dusdanige booswigten, die door- gaans niet het minste lierouw over hunne gruweldaaden

toonden ; %^ dat bet onverstandige Mahometanen of heydenen waren,

die dus, menschelyker wyze gesproken, in hunne laatste . oogenblikken niet vatbaar waren voor de grondwaarheden

van den Christelyken godsdienst; te meer, wanneer men 5® aanmerkte, hoe weynig tyds 'er tusschen het vonnissen

en executeeren verliep, en hoe zy 4° dikwyls half zieltoogende, door ontvangene of zigh zel-

ven toegebragte quetzuuren, in banden van 't gerecht

vielen.

Om welke redenen bunne Eerwaardens van oordeel waren, dat de poogingen van eenen leeraar hy dusdanige delinquanten geheel vruchteloos waren en het publiek gebed, voor hun geschiedende, by ongelovige omstanders en by spotters maar sloffe gaf tot vermindering van de uytwendige achting voor den Christelyken godsdienst, ter zaake van de smaadelyke verwerping van de aangebodene heylmiddelen, die men by zulke slagtoffers van de wei el&i- e gerechtigheyd meest tyds zag plaats hebben; zoo is, om- e wille van de aangehaalde redenen, goedgevonden en^versl q by deesen te statueeren, dat de predikanten voort<nmi g xuseerd zullra blyven van hel assisteeren van zoodanige * ;hristen booswichten, die, in oonformité van het geiesolve Ie ter zittinge van den 6^^" April 1764, paratelyk worde geëxecuteerd, *t en ware iemand hunner in zyn laatste ooge blikken Christelyk onder- wys verzogt ; en dat wyders (gelyP :ot nog toe is gebruykelyk

8 1765. P. A. VAN DER PARRA»

geweest) een hunner Eerwaardens zoodanige patiënten zal moeten assisteeren, welken het doodvonnis daags bevorens wordt aangezegd, ofschoon ook de executie zonder oprechting van 't schavot op 't pleyn voor het stadhuys geschiede.

5 Februari). Bepaling, dat het gouvernement van Java^s Oostkust beheerd zoude worden door een tüulairen Gouverneur, onder genot van het tractement en de i^douceurs, bevorens door de Commandeurs te Samarang •genotm".

Deze maatregel beoogde «menage".

13 Februarij. Bepaling, dat alleedictale citatiên veertien dagen vóór den regtsdag moesten worden geptMiceerd en geaffigeerd.

m

Den Raad, gereflecteert hebbende» hoe dat, wanneer iemand by edicte word geciteerd, sodanige citatie maar eens ter ordinaire phiatse word gepubliceert en geaffigeert, niet teegen- staande de manier van procedeeren en de eygenschap der zake absoluut requireert, dat al sulke dagvaardingen by edicte telkens 14 daegen van te vooren, dat de party staat opgebragt te wordra, by kloeke geslag. gepubliceert en in ordre, met annotatie van het termyn, waar toe den impetrant van edictaele citatie staat te procedeeren, worden geaffigeert; soo is, tot voorkoming van dusdanige abusieve en verkeerde handelingen, goedgevonden by deese te ordonneeren, dat, soo wel de eerste, als de tweede, derde en vierde citatie by edicte, dewelke versogt en geaccordeerd word, voortaan altoos 14 daegen, voor dat de parthy ter roUe staet opgebragt te worden, gepubliceert en g'affigeert, mitsgaders, ten bewyse, dat sulx volbragt is, copias van deselve ten processe gevoegt sullen moeten werden.

1765. P. A. VAN DER PARRA. 9

15Febru.rij. Yerzamding van <^ders voor Cmpagf^^^ schepen en mindere vaartuigen, in Indië navigeerende.

Dit stnk is nagenoeg gelijklaidend aan dat, medegedeeld in ded VU, bladz. 373—385.

Verhangen is de Academie de marine, waar deze in de editie van 1760 yoorkomt, door »de armen''.

Overigens zijn de wijzigingen de volgende:

art. 11, waaraan is toegevoegd: >Ook mag, volgens H bo' sluit van den 9» Febmary 1762, 't buskruid, dat op de reyze, 't zy door lekkasie, dan wel op een andere wyze, nat en vogtig of bednnren geraakt is, niet over boord geworp^, maar moet op een verzekerde plaats geborgen en op 't eerste comptoir van de Compagnie, dat de scheeps- overbeeden aandoen, overgegeven wcHrden ; gelyk mede, blykens resolutie van den IS^** February 1761, in den aanstaande geen buskruid van de wal naar scheeps-boord of van scheeps- boord naar de wal zal mogen worden verzonden of afge- seheept, als onder toezigt ten minste van een derdewaak en geen deks-officier, veel min een gemeen schqpeling; en, volgens later besluyt van den 20^ Maart 1764, worden de scheeps-overheden gelast om, artillery- of wapenkamers-goede- ren van boord afschepende, altyd ten minste een deks-oflBcier op het los-vaartuig te plaatsen en het zelfde, zo verre doenlyk, by het uitleveren van andere goederen almede ie observeeren, op pene van, by moedwillige overtreding dezer ordre, aansprekelyk te zullen wezen voor 't gene 'er op een loBvaartuig, onder opsigt van een gemeen matroos afgezonden, t'zoek mogt raken";

art 15, waarachter is gevoegd: >OdL worden dezelfde overheden by besluit van den 8^ July 1763 geordonneerd om, by bet overlyden van een Suratsch Moorsch onder-officier of matroos, deszelfs nalatenschap, zo die maar iets waardig is, dad^lyk te inventariseren, by een te pakken en met den naam van dra overledenen te beschryven, mitsgaders voorts aan het hoofii der plaatze, daar het schip eerst aanlanden

10 1765. P. A. VAN DER PARRA

mogt, ter hand te stellen , met een behooriyk getekende notitie; op pene van de door venmimenis veroorzaakte nade- len te zullen moeien vergoeden";

art. il, de woorden: »die den vyand en daar

» beneden'', zijn vervangen door: »Ook is alle particuliere aanbreng van Suratsche zyde kleden en van Westersche lywaten ter Indische hoofd^plaatze, onder wat benaming of pretext het ook zoude mogen wezen, absolut en zonder eenige uitzondering van zoorten, verboden, op pene van confiscatie en verbeurte van het viervoudig bedragen, buiten deportement nog en verzending van zulke dienaren van de Compagnie naar Nederland, welke deze ordresmogten overtreden; doglywateo, die hier, H zy van de Compagnie of van particulieren gekogt, behooriyk gesjapt, verteld en op de passen bekend gesteld zyn, mogen van Batavia naar alle de buiten-comptoiren ver- voerd worden**;

art. 23, waaraan is toegevoegd: «inzonderheid de naar Suratte en Kareek in de maand van September en October vertrekkende schepen, welkers overheden by besluit van den 38^ Augustus 1761 wel uitdrukkelyk geinterdiceerd is om eenige plaats buiten Cochim aan te doen of, onder het een of ander voorwendzel, hier of daar het anker Ie laten vallen buiten de uitlerste noodzakelykheid ; op pene, dat de gene, die, buiten Cochim, een andere haven of plaats, zon- der absolute zee-nood, heeft aangedaan, met afgeschreven gagie naar Nederland zal verzonden worden. Ook is, met renovatie van de placaten tegen het verkopen of veralieneren van oorlogs anununitie, op den 20^ December 1764 be- sloten, den overheden van de naar Timor vertrekkende of van daar retournerende schepen en vaartuigen wel scher- petyk te verbieden om, buiten bewesen zee-nood, eenige plaats onderweg aan te doen, H en zy op * uitdrukkelyke ordre, van de hooge regering of door de Timorsche bedienden aan hun verleend*'; ^

art. 24 tot 26 luiden, als volgt:

art 24. Zy mogen ook, naar den inhoud der resolutie

1765. P. A; VAN DER PARRA. 11

van den 28*'' Augustus, hunne gepermitteerde lasten niet onder- wege, buiten de plaats hunner destinatie, verkopen, maar hebben de vryheid om deselve op dat comptoir, daar zy naar toe gedestineerd zyn, ten gelde te maken en van de hand te zetten, aan .wien zy willen, zonder dat zy daar in door de ministers en bedienden op de buiten-comptoiren belet of ver- hinderd mogen worden ;

art. 2S. Den scheep&overfieden woi*dt mede, op pene van lyf-straffe, verboden het verkopen en weggeven van Compag- nies zeekaarten aan vreemde natiën; ook het lenen van dien om gecopieerd te worden;

art. 26. De scheeps-overheeden of de gezaghebbers van Compagnies schepen mogen op eigen autoriteit geen trans- port verlenen aan eenige vreemdelingen, 't zy Europeesche, dan wel inlandsche, naar deze hoofdplaats of elders, op verbeurte van eeir jaar gagie; gelyk hun ook, op een boete van vyf honderd rd', geinterdiceerd word het medenemen en transporteeren op een Compagnies schip van vrye vrouw- lieden of slavinnen, uitgezonderd niet alleen de zulke, die in geselschap van of met familie overgaan naar de Caap de Goede Hoop of elders, maar ook de zodanige, aan vêel- ke de hoge regering zulks permitteert. Desgelyks mogen met de naar Banda vertrekkende schepen gene manslaven derwaards worden vervoerd, dan met speciale permissie van den heer Gouverneur Generaal, op een amende van 100 rd', ten behoeven, zo wel als boven gemelde boeten, van de armen alhier;

art. 24 (1760) en volgende zyn dientengevolge geworden art. 27, enz.;

tusschen art 28 en 29 (1*760) is ingeschoven een nieuw art. 32, luidende: »By het inladen van suiker, H zy hier ter rede erf op Java en Cheribon, vermogen de scheeps-overheden geene stukkende of nat bevonden wordende kanassers over te nemen, op poene, dat het verlies, 't welk de Compagnie daar by mogte komen te lyden, door hen met een capitaal avans zal moeten worden vergoed".

12 1765. P. A. VAN DER PARRA.

"„^y^. Verbod voor de practizijns, ^vóór het aangaan *van den proces6e of na het institueren van dien^ eenig ^geU te eysschen van haare meesters onder de naam 9van verschot of verdient salaris^ veel min eenige ^penningen op reekening en afkorting te ontfangen^ •onder wat titul het ook soude moogen iveesen'\

Volgens Schepenen werden door dit vooruit betalen weele Bonnosele plyters en principaal den inlander mislyt en meerder •afgevergt, als er verdient \s*\

Eerst, wanneer het proces «getennineerd" en hunne decla- ratie door gecommitteerde Schepenen «getaxeert en geappro- » beert'* was, mogten de practizijns betaling vorderen.

Als straf op de overtreding van dit verbod werd gesteld:

voor de eerste maal: eene boete ten behoeve van de diaconie- armen te Batavia, groot «tweemaal soo veel, als van haare «meesters op voorschreven manier mogte ontfangen hebben";

voor de tweede maal: suspensie voor 6 maanden; » » derde » : deportement en verdere arbitrale correctie.

Slechts in zaken van veel belang, welke groote voorschotten en meer dan 3 maanden vorderden, zouden de practizijns, »na »daar toe vooraf te doen versoek en bekoome appoinctement, •inmiddens, vóór het eyndigen der proceduuren, hunne decla- »tien moogen laten opmaken en taxeeren".

19 Februarij. Toekenning van zekere emolumenten aan het Hoofd van Compagnie' s zeemagt en aan den Ptesi' dent van den Raad van justitie te Batavia.

Naar het door den heer Gouverneur Generaal voorgedragen verzoek van den Eerwaarde Houtingh, hoofd over 'sGomp* zeemagt, is goedgevonden en verstaan de gewone provisien van ryst en pluymvee, gelyk die door de leden deezer regeeringe genoten worden, aan zyn Edele te laaten bezorgen van Java's

1766. P. A. VAN DEh PARrtA. IS

Oofitkost en Gberibon en zulx te reekenen van den 18^ May 1764, wanneer hier ontfangen is de missive van de heeren Meesters in dato 13 October 1763, waar by zyn fidele boven den president van den Raad van justicie in rang gesteld is; aan welk laatstgemelde zyn Edele ook verstaan is gedagte provisie, zo wel van Gberibon als van Tagal, te laaten bezorgen, gerekend van evengemelde tyd.

26 Februarij. Bekendmaking, dat onder zekere voorwaar- den aan een iegelijk werd vergund goederen uit een ter- reede Batama gezonken schip op te duiken.

■^ Maart. Verbod tegen den invoer van verminkt page- ment. -^ Last tot het inwisselen van dergelijk, billioen verklaard geld.

Door den heer Gouverneur Generaal zynde vertoond de quaade gevolgen, uyt eenen verderen invoer van besnoeyd en verslee- ten payement te dugten, vermits deze colonie, sedert dat het langs Java's Oost-kust voor billioen verklaard wierd, 'ermede als overstroomd was en 'er geruchten waren, dat 'er nog grooter partyen te wagten waren, niet tegenstaande, volgens het aangeteekende by resolutie van den ^^^ October 1764, by bekkensiag bekend gemaakt wa^, dat gene andere dubbel- tjes voor twee en een halve stuyver of tien duyten zouden gangbaar wezen, dan die onbesnoeid en van een' kennelyken muntslag waren; zoo is, naar zyn Ëdelhyds voorstel, goedge- vonden en verstaan den invoer van payement, 't welk of besDoeyd of onkenbaar van munt zy, by advertissement te verbieden, op poene van confiscatie van het ingevoerde, met de vierdubbelde waarde daar en boven; en de officieren van jiisüde, zonder oÉderscheyd van jurisdictie, te qualificeeren tot de calange ; voorts de advertissementen ook langs Java's Oost- kust en te Gberibon te laaten affigeeren.

Wyders al 't zodanig payement te verklaren voor billioen en, naar voorige voorbeelden, voor 's Gomp^ reekening te laaten

14 1765. ^. A. VAN DER PARRA.

opwisselen by het gewicht en betalen de reaal, zwaarte tegen zes-en-dertig stuivers^ wanneer het mark fyn (het gehalte van 't ingewisselde gerekend op 6 penningen, il% greyn ruym, gelyk het op Java ingewisselde gehoud^ heeft) te staan zal komen op /* 28 : 4 : — , terwyl de jongste verkoop-prys in Bengaale geweest is /* 30 : 17 : 8, dus het smelt- en essay-ver- lies ruym zal te vinden wezen.

15 Haart. Maandelijksche verantwoordingen van de tpa- pen^kamer te Batavia.

Naar 't voorbeeld van 't gene deswegens op den IS** February 1763 omtrend de equipage-werf en Onrust besloten wierd en reeds lang bevorens omtrent het ambachts-quartier in gebruyk is geweest, is goedgevonden en verstaan de baas van 'sGomp* wapenkamer by desen te gelasten om, met bet begin van ieder maand, aan den heer Gouverneur Generaal en den heer Directeur Generaal over te geven specifique memorien van 't gene geduurende de gepasseerde maand in zyne administratie is verbruykt, versUekt, ontvangen en afgescheept» omme, na dat zyn Edelhyd en de heer Directeur Generaal voormelde memorien zal hebben g'examineerd en eerder niet, te worden ingenomen of afgeschreven door den boekhouder van de wapenkaom.

21 Maart. Munten^ maten en gewigten^ in Bantam en de Lampongsche districten in gebruik.

Grof gewigt.

1 cojang ryst, inhoudende 200 gantings en 1 ganting 8 bamboezen, een bamboes 2 dapperdoppen en een clappei^dop twee caljeSy dus een bamboes 4 catjes, een ganting 32 catjes en een cojang 6400 catjes; zynAe Ae C4ijang 8000 ^ HoUandsch^

NB. Een c^tje is vyf-vierendeel HoUandsch gewigt.

I76&. 1^. A. VAN DÉR PARRA. lÖ

1 eajang mui is 37 picoU en een picol gereekend tegen 100 caljes, dus een cajung 2700 catjes of 33711^ 8.

Hier wordt anders geen gewigt gebruikt als de doa/^ daar piixrfswyze mede gewoogen wordt, de picol gereekend tegens 100 caljes en een calje 16 theil of l-^j^ S HoUandscL

Op de Lampongs en in de bovenlanden wordt niet anders gdimikt als goelakke»^ 200 goelakken vocht een bhaoTy uit- gezonderd Lampong Toulang Bauwang en Lampong Poetie, welke 250 goelakken voor een bhaar geven, dog zyn naar advenant. kleinder in soort, de bhaar gereekend op 300 ca^'es ot 375 e Hollandsch.

Goud-gewigL

1 theil goud gerakend tegens 274 reaal en een reacU is alhier 50, ja, ook 51 stuivers zwaar HqUandsch.

Diamant-gewigt.

Wordt alhier niets anders als Compagnies caraat-gewigt gebruikt.

6ELD-SPECIEN. .

Zilvere.

Een ronde Spaansche reaal doet alhier, zoo op Lampong, als in de bovenlanden, /* 3 : 4 — ; de halven en quarten neemen de cours der heelen.

De vierkante Spaansche reaalen neemen op Bantam en in difö bovenlanden haar cours tegens f 5:4: — , dog egter alhier zyn dezelve niet zeer, maar op de Lampongs vry meer getrokken, ook tegen opgemelde prys, uitgezonderd Aecasteels of Castüiaansche matten, die men ter nauwer nood tegens / 3 : — kan uitgeeven ; de halven neemen de cours der heelen, de qtiart reaalen zyn in H geheel niet gewild.

iÖ l7éS. P. A. VAN DER J^ARftA.

■

Verder zyn alhier onder de Javaanen geene zilrere geld- speciën meer gangbaar.

De nieuwe dubbddjes, dito schMingen, rapyen^ oude en nieuwe ducatonsy ook ducaten, zyn alhier eenelyk ganbaar onder de Moorsche en Chineesche natie, welke haaren handel op de hoofd- plaats dryven en geen andere munten, zonder groot veiües, kunnen gebruiken als evengemeld ; de nieuwe dubheldjes tegen 2 7s stuiver, dito schellingen 7 Vi stuiver , repyen f 1:1: — , oude ducatens f 3 : 18 : — , dito nieuwe / 4 : — , ducafen /• 6 : 12 : — .

Kopere gdd-speden.

Zyn Compagnies duiten, de 4 en ie halven 8 yoor een stuiver, welke alhier, op Lampong en in de boveibnden getrokken zyn, dog de laatste soort op de Lampongs niet

Loode speden.

Bestaan in pitjes, waar van 25 een duit uitmaaken en weegen 600 pitjes een catje of Vj^ S, dog op Lampong zyn dezelve niet gangbaar.

29 Haart Bepaling, dat ook aan de pachters van de groeten-kramen en aan die van het hoofdgeld der Chi- nezen, des vereiecht, eurchéance van betaling kon verleend worden.

Zie blJ 2B September 1764,

Behalve »maintenue, zoo veel mogelyk, van het rendement »der verpachtingen'*, waren voor dese inscbikkelykheid de redenen, > vermits door de aanhoudende regens weynig groente «en vruchten ter markt quamen en H hoofdgeld van de aanko- » mende Chineesen eerst met het vertrek van de jonkm 'betaald wierdt".

1765. P. A. VAN DER PARRA. 17

2 April Spülage op boter.

Door den heer Directeur Generaal zynde vertoond, dat by het reglement op de in- en uytweeging, articul 17, wel eene sehikking beraamd was nopens de wyze, op welke de Neder- landscbe en Bengaalsche boter door de admiuistrateurs en pakhuysmeesters moest worden verantwoord, dogh dat nogby het gezegde reglement, nogh by dat van de in- en afschryvingen, nogb ook by 't reglement van de provisien voor de dienaaren op Batavia eeuige mentie gemaakt wierd van Caapsche, Suratsche, Mallabaarsche, Cliormandelsche of Ceylonsche I)oler ; zoo is, conform de propositie van zyn Edelheid, goedgevonden en verstaan tot ampliatie van het 11*^^ artikel van 't reglement der in- en afschryvingen en van het reglement der provisien voor Batavia, titul III, artikel 10, by deezen te statueeren, dat op alle soorten van boter, buyten de Nederlandsche en Bengaalsche, aan de administrateurs by verzending of verstrekking gevalideerd zal worden eene afschryving van vyf ponden op elke hondert; waar van verstaan is circulair kennis te geven.

3 April. Munten^ maten èn geungleti, te Makasser in gebruik.

Munten.

Ducaims, oude en nieuwe f 3:18

» gecartelde » 4: —

RopiaSy hede^ zonder onderscheid » — : 30

» halve, » » » — : 15

Nieuwe Nederlandsche dubbelde stuivet^s » — : 2: 8

Duiien, kopere, Up" » — : — : 4

of 10 ff op een nieuw dubbeltje.

Hieromtrent is nog aan te merken, dat den inlander by verkoop door een reaal verslaat een reaal Spaansch a 60 stuivers en door een reaal Hollandsch 48; welke eerste (om dat die

rLAKAAT-BOEI DEEL TUI. %

18 1765. P. A. VAN OER PARRA.

mant hier niet weezeodlyk roaleeri) ordcrsteh nieuw Neder- landsch .paieniefit,

N.B, Kopere penningen zyn hier niet gangbaar, zoo mede ook de gaude ducafen in soort, die wel by de burgers en Bala- vidsche traflquanten aanneemelyk zyn na de gestelde waardy.

Maaien,

Bet tweede articul van maaten belangende, zoo is ten aan- zien der rysl-maaten geene andere bekend als die van 66'/, 8, waarvan 46 op een Imt van 3066^/3 S gaan; dog onder den inlander en op de bazaar wordt een gatUang gebmikt, inhou- dende 7^/3 S, waarvafi 400 derzdven een last van 3566 Vs & uitmaaken, welke jaarlyks, ter gewooner tyd, door den fiscaal opgeêiscbt, geëxamineerd en geêikt worden. Befaalvcn deeze zyn nog ganlangs voor de Zuider- en Noorder-vertiening, welke 11^2 S moeten inbonden om de gepermitteerde overmaat te vinden en nei^ens als ten dien emde gebruikt worden.

Natte waaren worden by de fusten, naar het voorschreeven reglement, ontvangen en uitgeleeverd ; en wat by kannen wordt verstrekt, moet ieder kan 10 muisjes HoUandsch inhouden, die mede jaarlyks nagezien en geèikt worden.

De elle, die men hier gebruikt, is tegens eene tot Amsterdam geêikte elle gemeeten en accordeerende bevonden, die mede, als gezegd is, tegens den slaaper» in Comp' pakhuis berustende, door een iegelyk, die met de elle uitmeet, wordt geconfronteerd en gebrand.

Gewigten.

Ten reguarde der ge wigten is alleen aan te merken, dat hier geene andere bekend zyn als Hollandsche en na deBata- viasche slaapers geêikte ; voorts Chineesclie picols en caljes, de laatste a 1 ^4 % waarvan honderd een picol of 12S S Uollandseh aan zwaarte uitmaaken; wordende de daalsen op zyn tyd nagezien en, wel l»evonden zynde, bestempeld.

1765. P. A. VAN DER PARRA. lÖ

Terwyl van reaal en theü gewigi weinig gebrnik gemaakt wordende, niets te remarqueeren valt.

12 April. Bepaling, dat opgaven van materialen^ enz., aan fortificatie-werken verwerkt, moesten worden beêedigd.

Is goedgevonden voor het vervolg te statueeren, gelyk ge- schiedt by desen, dat alle ingenieurs of andere toezieners over fortifieatie-werken, wanneer hun eenige percenten van 't be- kostigde voor goede toezicht worden toegelegd, voor derzelver afgave zullen moeten zweeren, dat de opgebragte materialen, dagloonen en verdere ongelden onder hun toezicht waarlyk geftm|rfoyeerd zyn tot het werk, waarvan hun de percenten zyii toegelegd.

16 April. Bekendmaking, dat na 50 April 1765 geen payement meer ingewisseld zoude worden.

In ervaaringe gekomen zynde, dat de goede ingezetenen alhier met eene menigte van besnoeid en versieeten paiement, van buiten ingevoerd, worden belemmerd en dat 'er nog grooter partycm van Java's Oostkust en Cheribon staan in te komen, heeft de Hoc^e Regering goedgevonden dies invoer te Terbieden, gelyk zulks geschiedt by deezen, op pene van confiscatie, met de vierdubbele waarde daar en boven.

En is ook goedgevonden om al het paiement, 't welk kennelyk besnoeid of waar op de muntslag niet meer te bekennen is, Ie verklaaren voor billioen, gelyk 't zelve, na verscheyde voor- gaande placcaten en ordres, voor billioen verklaard word by deezen, met verbod aan allen en een iegelyk om diergelyk payement te ontfangen of uit te geven, maar 't zelve te brengen op het stadhuis en aldaar over te geven aan expres tea dien einde te stellen gecommitteerden, Dingsdags 's morgens van agi tot elf uuren en zoo ook Donderdags, aan vank neemende mei den \9^^ deezer maand Maart, ten einde aldaar voor elke

20 1765. P. A. VAN DER PARRA.

reaal aan gewicht betaald te krygen zes-en-dertig stuyvers aan goede, courante speciën.

De officieren van de justilie worden, zonder onderscheid van jurisdictie, by desen gelast op de executie van dit ad- vertissement te letten en te doen lellen, zulks daar het l)choort.

19 April. Voorschrift nopem naar Balaviu op te zenden kopijen van negotie-boeketi.

Ter voorkominge van fourberien, als er in de Hallabiarsche negocie-hoeken gepleegd zyn, is goedgevonden en verstaan circulair aan te schryven, dat de hoofdgebieders en secundens of hoofdadministrateurs op alle comptoiren de voor-res(anten van de negocie-boeken, alvoorens de copien daarvan herwaards gezonden worden, tegen de na-restanten van 't voorige boek- jaar persoonlyk zullen moeten confronteeren ; en dat de tweede of hoofdadministrateur, 't zy dezelve teiTens negocie-boekhouder zy (gelyk op alle comptoiren buyten Coloral)o, Nagapatnam, Bengaale en Samarang plaats heeft), *i zy 'er, gelyk op de vier laatste plaatsen, een afzonderlyke negocie-boekhouder gevonden worde, de copia-boeken, die herwaards afgaan, tegen deorigi- neele, welke op ieder comptoir blyven berusten, zal moeten punctceren met behulp van den negocie-overdrager en voor het accoord van de copia-boeken zelfs zal moeten leekenen, om indiervoegen herwaards geschikt te worden.

22 April. La$l op de praciizijns hunne qualiftcaiién of consiüutiên en alle overige schrifturen^ hUc zy ter r^rolle dicteeren door haar ingeJieni te werden^ immcdiaat ^onder het dictamen over te legge?i*\

Vele practizijns verklaarden meermalen ter rolle, dal zij, ingevolge de dagvaarding, dienden van het een of ander stuk, «ondertusschen effective niets overleggende", waardoor veel verwarring en »veragtering" ontstond.

1765. P. A, VAN DER PARRA. 21

Om hieraan een einde Ie maken steiden Schepenen op dil •gedoente" eene boete van 25 rijksdaalders, > ten behoeve van •dcsc camer".

23 April. Voorschrifïen nopens de visilalie en confron- tatie van de Batavia^he negotie-boeken^ enz.

Door den heer Directeur Generaal vertoond zynde, dat, hoe zeer het confronteren de negocie- tegen de soldy-boeken, ter ervaringe of het afgeschrevene by de eerste op reekening van soldyen hy de laatste belioorlyk belast zy, eerst aan den eersten opperkoopman des kasteels met het opperhoofd van H generale soldy-comptoir wierd opgedragen by resolutie van den 29^° February 1752 en vervolgens hy resolutie van den 25" January 1757 aan den eerste in 't soldy-visite- comptoir en de beyde confrontisten van de Bataviasche administratie-boeken, dit werk echter tot nog toe was blyven steeken, als wordende door den eersten visitateur der sol- dyen jaarlyks alleen bericht, in hoe verre aan de by deze regeering beslotene belastingen op reekening van soldyen voldaan zy ; zoo is, conform zyn Edelheyds verdere propositie, goedgevonden en verstaan de visitatie en confrontatie van de negocie-boeken dezer hoofdplaatse tegen de soldy-bseken, te bannen met 1763/64, jaarlyks te laten geschieden door den eersten visitateur van de soldyen, geassisteerd met drie of vier geqoalificeerden, in het werk van de soldyen bedreven en ten dien eynde door den heer Directeur Generaal speciaal te committeeren ; en door dezelven ook te laten visiteeren alle soldy-boeken, zonder onderscbeyd, welke in het generale soldy- comptoir gehouden worden; en inzonderheyd te doen nagaan, of alle geordonneerde belastingen op soldyen belioorlyk geschied zyn en gene buyten ordonnancie; byzonder zulke, waar door de Couip" benadeeld zy of in der tyd benadeeld zoude kunnen worden, duydelyk op te geven.

Voorts omtrent de nalatenschappen van overledenen, welke door den curator ad liles aanvaard en geadministreerd worden.

22 1765. P. A. VAN DER PARfU.

te doen letteD, of derzelver inveDtarissen behoorlyk zyn afge- sloten en onderteekend door de gecommitteerden, die by de inventarisatie geassisteerd hebben, en of die inventarissen met de venduerollen en beyden met het boek, waarin het bedragen van ieder boedel ingeschreven word, accordeeren of discor- deeren, gelyk mede met de ordonnancien, op welke het zuyvere provenue van de nalatenschappen in 'sGomp* kasse worden geteld ter remise naar Nederkind ; en wyders dit in kasse getelde bedragen tegen der overledenen soldy-reekeningen te confronteeren.

Eyndelyk nog door gemelde visitateurs te doeq onderzoeken, welke boedels, onder den curator ad lites berustende, reeds ten gelde gemaakt zyn, waar van het provenue nog niet geremitteerd is.

Van al het welke verstaan is telkens duydelyke en specifieke berichten te laten indienen.

50 April. Wijziging van het reglement van 28 Augustus 1755 op de provisiën en ^verdere douceurs" van de dienaren der O. 1. Compagnie te Batavia.

Voor verreweg het grootste gedeelte is dit reglement onver* anderd gebleven, weshalve hier slechts de volgende wijzigingen worden medegedeeld:

titel II, art. 5: »ook zal den commandeur en equipagiemees* »ter*', lees: >ook zai het boold over Compagnies zeemagt» «nevens'', enz.;

titil III, art. 4 tiisschen d en e is ingeschoven de paragraaf : 6. »van de Javasche en Cberibonsche miker genieten zy by affscheep of verzending een en een half ten honderd voor spillasie, mits de suiker werkelyk in de pakhuizen opge- slagen zy en niet ovei'gescbeept op de reede uit het ééne schip in 't andere";

art. 5, a, 4^ «de peper, die van Bantam en Palembang •werd aangebragt", lees: >van de geharpte peper", enz.; art. ü, a, 5^ »de peper", lees: > van de ongeharpte peper", enz.;

r7e5. P. A. VAN DER PAfWk. 25

arU 6, wwraan is taegevoegd: c. «van deeze en alle andere doaceurs geniet de eerste admi- nislrateiir twee derde en de tweede één derde; en in de- zdfile (HTopertie raakt hen de verantwoording van alles"; ari. 1, a, is vervangen door: a. »in Aeeze adnunistratie zal zig de administrateur in het verko<^9en vnn goederen moeten reguleeren naar de resolutie van den 24^ Juni 1757, volgens welke aHe Gfaormandelsche goederen met vyftig, de Bengaalsche met veertig en de Suratsche met dertig ten honderd zuivere winst moeien worden verkent. De Nederlandsche wollen' tiumufacluuren verkoopt hy alle, zonder onderscheid, met eene winst van vyflig ten honderd en de overige vaderlandsche kleinighe- den met vyf-en-zeventig (en honderd avans, beiden bereekend op de buitenlynsche pryzen (dat is op de Nederlansche aanreekening, geaugmenteerd met vyf-en-twintig percent); maar de leden van de hooge regeering en die verder tol verstrekkingen op reekening van betaaling g^egtigd zyn, betaalen Qiaar derlig percent avans op de Nederlandsche en twinlig percent op de Indische goederen"; art. 8, eerste gedeelle, is vervangen door: »de administra- teurs in dit magazyn zollen, belangende de lyst, op ieder kojang cene afschryving hebben van honderd ponden, zoo dat de kojang, by hen ontvangen met S300 1£, volgens resolutie van den 16^^ October 1744 verantwoord wordt met 3200 %; en daarenboven zullen ze, volgens resolutie van den 22^° September 1761, onder ultimo Augustus mogen afechryven twee op 't hon- derd van 't gene in het verloopen boekjaar is verzonden of vcrstrdtt" ;

art. 9, laatste alinea, is vervangen door: «voorts is hun de contante verkoop van yzer, staal en spykers toegestaan by resolutien van den 3'" Augustus 1764 en 16^° April 1765, gelyk hun zulks reeds bevorens gepermilleerd was van de yzeren' gereedschappen volgens resolutie van den ^Z^^ Augustus 1754";

art. 10, a, is vervangen door: a. •de administrateurs alhier moeten, by ontvangst van gfe^ou-

kannen van tien mutsjes ;

24 1765. P. A. VAN DER PARRA.

ten vleesch of spek, elk vat afzonderlyk weegen en het bevonden gewigt indiervoegen verantwoorden, dat voor elke vier-honderd-zestig ponden vleesch een vat en voor elke drie- honderd-zestig ponden spek een vat ter verantwoordinge worde ingenomen ; waartegen, by verstrekking of verzending, voor vier-honderd-twintig ponden vleesch een vat en voor drie-honderd-veertig ponden spek een vat mag afgeschree- ven worden volgens articul 15 van 't reglement op de in- en uitweeging, uit kragte van 't welke een heele legger moet houden 388 » halve » » » 194

» heel aam » » 97 . half . » • 48 Vj

» biervat » » 110

en elk vat Hollandsche boter met drie-honderd-lwintig, elke pot Bengaalsche met honderd-en-veertig ponden moet wor- den verantwoord. Dog op de Suratsche, Ghormandelsche, Mallabaarsche, Ceilonsche en Caapsche boter zullen zy, by verzending of verstrekking, vyf ponden op de honderd mogen afscbryven"; art. 10, dj laatste gedeelte is vervangen door: »roaarinde verstrekking by kannen zullen ze kunnen volstaan met bet verantwoorden van: den heelen legger tegen 360 kannen,

» halven » > 180 »

de heele aam » 90 »

» halve » » 45 »

het vat bier » 100 •

volgens art. 17 van 't reglement op de in- en uitweeging.

En mag voorts by ontvangst niets voor bederf of minderheid worden opgebragt, als zoodanighetwaarlyk bevonden zy; waar voor te zorgen, zoo roede dat geen drooge of natte waaren vermengd of vervalscht worden door de administrateurs zelven of door iemand anders, zooveel zy weetenofdoorde vereischte oplettendheid hadden kunnen weeten, speciaal onder hunne verpligting zal begreepen weezen";

1765. P. A. Van der parra. 25

art 13, waaraan is toegevoegd: 6^ »de fabryk en de baazen genieten daarenboven vyRien sluyvers 's daags voor ieder van de vyftig werkjongens, die hun by resolutie van den ^i^ September 17|>9 zyn tpegestaan" ;

art. 14, 4* en 5® zyn vervangen door: 4° >op de equipagie-werf zullen, mits het klein getal van Europische werklieden^ geêmploieerd worden vyflig in- laudsche halfaaiers en nog dertig werkjongens, welke tagtig ieder vyftien stuivers voor eiken werkdag genieten zallen, buiten nog drie-en«zestig koelies tegen zes stuyvers 's daags ; 5® dog de huurk)onen zullen worden ingetrokken van de zulken, welke men bevindt niet in 's Compagnies dienst ter opge- melde plaat ze geêmploieerd te worden, waarop 't hoofd over 's Compagnies zeemagt, nevens den commandeur, zal hebben te letten ; en de derlig kalfaalers in den trein, die by resolutie van den ^8^" Juli 1761 geaccordeerd zyn, zullen, zoo dra 'er wat ruipite van Ëuropisch ambagtsvolk komt of de drukte minder wordt, moeten worden afgedankt"*;

titel IV, art. 1\ »deca.s$ier der dagelyksecassa 2250 —250", lees:

»de eassier der dagelijksche cassa rd^ 7^ ^^^ Via

van zyn Vs percent. Zie titul I, articul 3".

Zie ook 18 Maart 1788.

3 Mei. Verbod legen liet vervoeren van Mooren en TfJenliven'^ mei Compagnie' s schepen.

Slechts met vergunning van het opperhoofd van eenig bttiten-kantoor raogt zulks geschieden. Anders vervielen de scheeps-overheden in eene boete van 100 ducatons, ten behoeve van de armen te Batavia.

De • clandestinelyk overgekomenen" zouden »tot den tyd •hunner verzendinge" van Batavia in de ketting worden geklonken.

16 1765. P. A. VAN DER PARRA,

3 Mei. Vermeerdering van het aantal pennielen bij het generale soldij'kanloor te Batavia van 12 tot 18.

In Augustus 17B7 was hun aantal, bij wege van ménage, verminderd, maar die regeling bleek onhoudbaar ie zijn.

7 Mei. Wijziging van het voorgeschrevene op 28 Junij 1757 nopens de leverantie van arak aan de Compagnie.

Ten gevolge van groeten achterstand in die leverantie bepaalde de Regering, dat »van ieder der twintig arab'branderyen geaccepteerd zullen worden maandelyks vier leggers voor betaling, met standhouding van de twee leggers voor de maandelyksche recognitie en behoudens de facultyt van alteratie in de ieverancie voor betaling, wanneer 's Gomp* benoodigd- hyd toeneemt.

En wyders in aanmerking genomen zynde, dat de arak- brandery op Samarang, tot welker oprecbting by missive i^ar derwaards van den 3^ Maart 1762 verlor gegeven wierdt, niet de minste recognitie opbrengt, schoon goedkoophyd van arbeydsloonen en ingrediënten den eygenaar in staat stelt om meer dan dubbel van 't gene eene Bataviasche brandery geeft, op te brengen; zoo is goedgevonden door de Saniarangsche brandery, voor liet genot van zyn privilegie, maandelyks aan de Comp® te doen leveren vier leggers sonder betaling en den ministèren aan te schryven om den verkoop uyt voormelde brandery van arak in leggers of ander vaatwerk te verbieden, wyl dezelve, als eenlyk tot de consumtie op Java's üostcust geaccordeerd, mei een verbod van alle verzending naar buyten, zigh mei de kleyne maat moet behelpen; onder bedreyging, dat, by achterhaling van Samaraugsche arak in leggers of ander vaatwerk, door den eygenaar zoodanig verkocht, zyn privilegie met der daad zal gerekend worden voor vervallen, onverminderd de confiscatie van het achterhaalde, mei de vierdubbelde waarde, gesiatueerd by resolutie van den H^^ Juui 1765.

1765. P. A. VAN DER PARRA. 27

En is goedgevonden hier van de noodige kennis te geven naar de Ooslersche provinciën en naar Malacca**.

10 Mei. Voorschriften nopens d^ behandeling van vrecnuie schepen ter reede Batavia.

Gedelibereei'd weezende over de middelen tot tegengang van de desertie, die schier altyd hy het aanweezen vanEngelsche schepen bespeurd vrordt, ten notoire blyk, dat officieren of ge- meenen dier natie hun vverk maken om 'sGomp' dienaaren uyt haaren dienst te kikken of den genegenen tot desertie schuyiplaals te verleenen, waartoe het geduurig over en weder vaaren van hunne schuyten, boots, barkassen of ander kleyn vaartnyg te veel gel^enhyds geeft; zoo is, na den voorstel van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan by deesen te statueeren :

1^ dat by aanweezen ter deezer reede van Engelsche, Fransche of andere schepen van vreemde Ëuropeêrs (de zoogenaamde Manilhasche en Macaosche scheepjes uytgezonderd , als die altyd onder de inlandsche handelaars, in H stuk van de pachten, zoo wei als in andere opzichten, geconsidereert worden) alleen eene schuyt of sloep van elk schip aan wal zal mogen komen geduurende den dag en weder naar boord zal moeten roeyen met zons-ondergang ; 2° dat alle andere vaartuygen, 't zy barcassen, boots, jollen of onder wat benaaming ook, aan boord van voornHMe vreemde schepen zuUen moeten gehodkn worden; 3* dat de vreemde capitains by hunne aankomst en vervolgens hunne benoodigdhyd van water en brandhout aan den sabandaar zullen moeten opgeven om hun, ten redelyken pryze, aan boord bezorgd te worden door den commandeur van de werf ; 4* dat van elk diergelyk vreemd schip alleen de drie eerste in rang zynde personen en van de mindere vaartuygen alleen de gezagbeUier, ieder met eenen knegt of slaaf ten

28 1765. P. A. VAN DER PARRA.

zynen dienste, aan land zullen mogen vernachten en geen andereu» 't zy ook onder wal tilul of pretext ; 5^ dat de commandeerende officier van de brandwacht, by een vreemd schip geplaatst, onverminderd de ordre tot visitatie van alle aankomende of van boord gaande vaar- tuygen, niet gedogen zal,^ateenig vaartuyg, hoe genaamd, na dat de vreemde schuyten of sloepen met zons-ondergang van de wal terug gekeerd zyn, aan boord van 't vreemde schip aaulegge of van boord vare ; met ordre om de zulken^ die het in weerwil deser ordre onderstaan willen, eerst door een schoot met los kruyd te waarscbouwen en» niet gehoorzaamd wordende, met scherp op dezoodanigen Ie vuuren, al ware het ook met gevaar van hen in den grond te schieten ; onder verderen last, om zulke vaartuygen, die door toeval voor zons-ondergang niet aan boord hebben kunnen komen, aan boord van de brandwacht te doen vernachten.

Van welk een en ander verstaan is de aanweezendcn en vervolgens aanlandenden vreemdelingen te doen keunis geven door den sabandaar, wien het departement der Christenen aangaat, en door denzelven te doen letten op de punctueele executie dezer resolutie.

15 Mei. Verbod legen de vaarl van China op Malaka en vke versa.

Ter gelegenhyd van het gecommuniceerde wegens de vreemde Europisehe en inlandsche handelaars in China gereflecteerd wezende, dat de permissie aan Chineesche jonken om te Malacca ten handel te komen is prejudiciabel aan de negocie van Batavia, om diergelyke redenen, als by resolutie van den 7®° Augustus 1764 wegens de jonk van Macasser is aange- haald, en dat ze veel al gelegenhyd geeft tot den sluykhandel in 'sComp' privativen tak van negocie in het thin en dat in allen gevalle deeze vergunning van geen vroege instelling is, alzoo de jonken- in vroegere jaaren nergens anders dan te

1765. P. A. VAN DÉR PARRA. 29

Batavia ten handel komen mógten; zoo is goedgevonden en verstaan geen Chineesche jonken te Malacca of in de straat van dien naam te gedoogen, maar derzelver komste, op pene van confiscatie van vaartuyg en lading, te verbieden, zoo mede het uytrusten van jonken of andere vaartuygen van Malacca of daar omtrent op China.

17 Mei. Vooi'schriften nopens het aan wal logeren van Europcsche vreemdelingen te Batavia,

Den heer Gouverneur Generaal heeft Ier vergaderinge vertoont, dat de deezer dagen voorgevallene desertie van een party ambachtslieden, gevoegd by de veelvuldige diergelyke voor- beelden, welke men by hel aanweezen van Engelsche schepen exleeren zag, zyn Edelhyd iets herinnerd hadt, 't geene al in voorige tyden by deeze regeering was gesouteneerd, dat naa- melyk de allengskens omtrent aankomende vreemdelingen inge- sloopene permissie om willekeurig eene wooning uyt te kiezen, 't zy door het intrekken by geringe lieden, 't zy door het in hour neemen van huysen, genoegzaam alle gelegenhyd benam om 't gene 'er by nacht én ontyden len nadeele vandeComp*^ of liaare dienaaren en burgery gebrouwen mogt worden, te ontdekken, w^aar door de nu en dan opkomende suspicien van sluykhandel haar behoorlyk bewys misten en 't gemeene volk gelegenhyd kreeg om zigh by vreemdeUngen, die onedel- moedig genoeg waren om hen aan 't debaucheeren van dezelven schuldig te maaken, te addresseeren, . de condilieu hunner desertie te bedingen en de middelen tot derzelver uytvoering te beraamen; dat, tot betooging van 't laatste, deeze enkele allegatic voldeedt, dat naamelyk in de laalste drie jaaren, in welke de Engelsche deeze reede ongemeen sterk gefrequenteerd hebben, by de Bataviasche soldy-boekeu als absent afgesloten zyn 72 militairen, 195 zeevarenden en 57 ambachtsgezellen; dat hier tegen geen gereeder expediënt, naar zyn' Edelhyds gevoelen, uyt te denken was, dan dat deeze regeering het privilegie tot het logeeren van vreemdelingen aan het stads"

SÖ 1765. P. A. VAN beft PAHhK

logement toewees, gelyk het by de eerste oprechting was geschied) dogh naderhand, op de iniprobatie hy der hoeren Meesteren missive van den 4®° October 17S6, weder ingetrok- ken by resolutie van den 20*" Jimy 1757; dogh dat het voor elk opmerkenden klaar genoeg bleek, hoe der heeren Meesteren improbatoire uytdrukkingen wel allermeest zagen op den dwang, die aan aanlandende Comp' dienaaren, egaal met de vreemden, opgelegt wierd, naamelyk hun eersten intrek in 't stads-logement te nemen; hehalven dat ook hunne Edele Hoog Achtbare, by examinatie van de pregnante redenen, waarom dceze regeering tot het bepaalen van der vreemden logement was overgegaan, ongetwyffeld met haar in dezelfde gedachten vallen zoude; dal, wat aanging den weer-zin, welke diergelyke geneerende wetten by aankomende vreemden ver- wekken moest, zyn Edelhyd dit als een onverschillige, zoo al geen wenschelyke zaak beschouwde, wyl ze de Bataviasche reede schier als eene vrye haven begonnen aan te merken en dezelve zoo sterk te frequenteeren, dat hier geduurende den tyd van maar even vier jaaren zestig Engelsche en acht Fransche schepen en brigantyns (ongereekend de Manilhasche en Macafosche scheepjes) verschcenen waren, welker verscheyden door de gcnooten geryflelykhyd en agrementen wecken, ja, maanden lang (gelyk aan de laatst vertrokkene drie gebleeken was) leggen bleeven.

Over welk onderwcq) gedelibereerd en de by zyn* Edelhyd aangevoerde bewysgronden alleszins geavoueerd zynde en aangemerkt, dat de bepaaling van een vast logement voor vreemdelingen de desertie en gelegenliyd tot sluykhandel zoo al niet geheel beletten, ten minsten moeylyker maaken zoude en ligter om te ontdekken; en dat wyders diergelyke bepaaling van logement van oude tyden herwaarts in onze Westersche étalilissementen is geïntroduceerd en als nog in usantie; zoo is goedgevonden en verslaan by deezen te statueeren, dat voortaan alle aankomende vreemdelingen van Europische natiën, standhoudende de by resolutie van den 10^" deezer gemaakte bepaaling omtrent de genen, die aan land mogen vernachten.

1765. P, A. VAN DÉR PARftA. Jl

ban intrek zulkn inoeten neemen en geduurende hun gansche verblyf alhier logeeren in 't heeren- of stads-logement, alwaar ze ook hunne goederen^ tegen een maatig pakhuys-huur, zuHen moeten bergen en wyders een heusch tractement genieten, onder eene bepaalde verteering.

Dogh is teffens goedgevonden de Manilfaasche en Macaoscbe schepelingen en kooplieden^ als van ouds onder de inlandsche vaart in 't stuk van de pachten en in andere opzichten geconsidereerd , hunne presente vryhyd in 't logement en bergen van goederen te laaten behouden, zonder eenige ver- andering: en den heer Gouverneur Generaal Ity deesen te qualificeeren om officieren van Koningsschepen, daarom aan- zoek doende, van deeze reslriclie in 't stuk van logement te eximeeren naar bevinding van zaaken.

En is wyders goedgevonden het logeeren van vreemdelingen van Europische natiën, zoo meede het bergen van hunne goederen, aan elk en een iegelyk te verbieden by het onder- volgende placcaal, 't welk verstaan is dientwegen by deesen Ie approbeeren en te arresteeren.

Aangezien wy om goede redenen, ons daar toe rooveerende, goedgevonden hebben het heeren- of stads-logement, met sechi- sie van alle andere, 't zy Gompagnie's dienaaren of vry burgers, te octroyeeren en te privilegceren tot het huysvesten van alle hier voor een iyd remoreerende vreemdelingen van Europische nntien, buyten de Hanilhasche en Macaosche schepelingen en kooplieden, en tot het bergen van alle gepermitteerde koop- manschappen en andere behoeften, door hun ingevoerd of ten uytvoer opgeslagen; zoo is 't, dat wy elk en een iegelyk, 't zy Compagnies dienaar, ^t zy vry burger, 't zy Europeér of inlander, wel serieuselj^k interdiceeren en verbieden, gelyk hun geinterdicecrd en verboden word by desen, om eenige officiers, onderofficiers, gemeenen of passagiers of hunne die- naaren, gehoorende tot de equipage van Engelsche, Fransche of andere Europische vreemde scheepen, 't zy ook onder welk pretext en zonder onderscheyd of het Europeéi-s of inlanders, vryen of onvryen zyn, te logeeren of hunne koopwaaren of

32 1765. P. A. VAN DER PARRA.

ietwes anders, uyt hunne schepen aan land gebragt en hun in eygendom toebehoorende, te bergen, 'l zy voor geld of om niel, veel min geheele huyzen, luynen of andere wooningen of pakhuyzen, binnen of buyten de stad, aan hun Ie verhuuren of te leenen; blyvende van dese interdiclie alleen uytgezonderd de Manilhasche en Macaosche schepelingen en passagiei*s, welken alleen, als van ouds, onder de inlandsche vaart geree- kend zynde, de vryhyd gelaten wordt om binnen deeze stad wooningen en pakhuysen op te zoeken naar hunne verkiezing : zoo mede de officieren van Koningsschepen met hunne die- naaren, welke de heer Gouverneur Generaal perraitleeren mogl om buyten het sladslogement hun intrek te neemeu of hunne goederen te bergen.

Rn hebben wy goedgevonden tegen de contra ven leurs van desen onzen platcaate te ordonneeren en te statueeren, zoo als wy ordonneeren en statuceren hy dcczen, dat ze, ten behoeve van den officier, die de calange mogte doen, en den kastelein in 't slads- of heeren-logcment, voor de p/Crsle keer verlieuren zullen eene boete van vyf honderd i7xdaalders voor elke contraventie, te appliceeren een derde voor gedagte officier en twee derde voor den kastelein; en dat ze voor de tweede reyze, boven deeze boete, zullen worden gedeporteerd, wanneer het dienaaren van de Compagnie zyn, of verbannen, wan- neer zy tot de burgery gehooren; en dat de onvermogenden tot opbrenging van de geldboete aan den lyve of andenins, naar exigentie van zaaken, gecorrigeerd zullen worden, zonder eenige conniventie; en geen recht gedaan op de pretensien, uyt zoodanige ongei)ermittcerde herberging van persoon of Iierging van goederen proflueerende.

Ën ten eynde aan deeze onze bevelen worde voldaan, gelasten wy aan allen officieren van justitie, ook den sabandaarcn, te letten en te doen letten, dat tegen de overtreders naar den inhoude deezes worde geprocedeerd ; en op dat niemand hier van oenige ignorantie prelendeere, zal deeze worden gepubliceerd en in de NcderdiiytscliP, Chineescheen Maleydsche laaien gealfigeerd ter plaalzcu, waar men gewoon is publicatien en alfixien te doen.

1765. P. A. VAN DER PARRA. S3

17 Mei. Ampliatie van het verbod, uitgevaardigd den S^" Mei 1765, legen het vervoeren van vreemdelingen.

Even gelyk den S"** deser aan alle scheepsofficieren verboden is yreemde passagiers buyten schriftelyke ordonnancie van de hoofden van ^sCorap' établissementen mede te voeren, is goedgevonden en verstaan zulks aan alle vreemdelingen te beletten en de zulken, welke in weerwil van deeze regeering langs clandestine wegen inkomen mogten, zoo het Europeêrs zyn, naar Nederland te zenden en aan boord scheepsdienst te laten doen voor de kost en, zoo het inlanders zyn, dezelve voor eenigen tyd in de ketting te klinken; van welke inter- dictie verstaan is den overheeden van elk aankomend vreemd schip of vaart uyg door den sabandaar te laaten waarschouwen, met ordre om telkens te inquireercn, of er passagiers aan boord zyn, en wyders, zoo wel als de oflicieren van de justitie, te waakeh tegen de violatie deezer interdietie.

^ Mei. Reglement voor het geprivilegeerde stads^hge- ment ie Batavia.

Art. 1. Het stads-logement zal moeien weezen groot, com- modieus, by het water gelegen en gezond, mitsgaders met pakhuyzen en andere noodige bygebouwen voorzien. **

Art. 2. De regent of kastelein zal weezen een man van onbesproken handel en wandel en beschaafde zeeden, die het talent hebbe om met allerley soort van menschen op een heusche wyze om te gaan en zig by hen bemind te mnaken.

Art. 3. Dierhalven zal dit stads- of heeren-logement niet mogen verkogt of verhuurd worden met het regt van gebruyk en genot van de prerogativen, aan het zelve geaccordeerd, als met voorafgaande uytdrukkelyke consent deezer regeering.

Art. 4. De regent of kastelein zal ook niet vermogen eenige personen in zyn dienst te nemen of te houden, als die, vriendelyk, trouw en gedienstig zynde, den gasten, zonder aanzien van natie, persoon of religie, tei> dienste staan.

nAIAAT-BOn DE£K. VIII. 3

34 1765. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 5. En zal hy geauthoriseerd zyo zodanige bedienden, als hy kan aantoonen zig niet ontzien om de gasten ofte hunne bedienden te injurieeren ofte daadelyk te beleedigen, ten eersten of binnen den huurtyd af te danken, zonder betaling van eenige wedde of loon, die zy te goed mogten hebl)en en dewelke als dan zal vervallen ten liehoeve van het lazarushuys ten eylande Purmerende.

Art. 6. De regent zal door een goed reglement en bestier in zyn huys in te voeren moeten tragten te beletten en voor te komen het godslasteren, vegten en schelden ; en ook, voor zoo verre het gevoeglyk geschieden kan, moeten zoeken te detour- neeren en tegen te gaan alle disputen over religie en nationale zaaken door een vriendelyke vertooning van de speciale ordre, hem daaromtrent gegeven, en van de quaade gevolgen, die daar uyt kunnen ontstaan, ofte andere diergelyke onaanstoo- telyke middelen.

Art. 7. En als hy zig zoo verre mogte vergrypen van daar toe zelf aaiileyding te geven ofte hem daarinne, direct of indirect, te meieeren, dan wel te permitteeren of oogluyken- der wyze toe te laateu, dat eenige der bedienden van het huys zulks komen te doen, zal hy verbeuren een sonime van honderd ducatons ten behoeve van voorsz. lazarushuys en daar en boven responsabel weezen voor al het quaad, dat daar uyt mogte voortkomen.

Art. 8. De regent of kasteleyn en zyne bedienden zullen om geene i*edenen permitteeren, dat in dit logement geleverd ofte gel)orgen worden eenige contrabande goederen, lioe ook genaamd; en ondekkende, dat dezelve aldaar, buyten hun weelen, geborgen of opgeslagen zyn, daar van ten eersten kennisse moeten geven, daar en zoo zulks behoord, sub pene van correctie naar vereysch en lie vind ing van zaaken.

Art. 9. Insgelyks zal hy den heere Gouverneur Generaal, zoo ook den sabandaar van de vreemden, nevens den Baljuw, aangeven alle de genen, die in bel logement komen te logeeren en by zyn wceten met vreemdelingen zullen overleggen of beraadslagen om uyt, den dienst van de Comp** te deserteeren

I7é5. P. A. VAN DER PAftftA. 3S

ofte iiyt ie eolonie te ontvlugten, als ook den genen, die zig toeleggen om matrozen, soldaten,, handwerkslieden ofte andere Comp* dienaaren te ronselen, op pene ran, by het contrarie, te Tervallen in een boete van honderd ducatons voor ieder hoofd, ten behoede van den sabandaar of zoodanigen officier der jastitie, als de cakmge doen mogt, zonder onderscheyd van jurisdictie.

Art. 10. Voorts zal hy, nog zyne bedienden, eenige raad, hulp ofte aanleyding tnogen geven tot het frandeeren van de pagten, direct of indirect, op pene van een amende van twee honderd ducatons voor den overtreder, ten behoeve van het leprosenhnys en arbitrale correctie daar en boven.

Arf. 11. Niemand, buyten deezen kasleleyn, zal op de |ienaliteyten, by het placcaat van heden gearresteerd, logies of herberg mogen geven aan Enropischc vreemdelingen^ van vrat natie of staat, die ook zyn mogten, alleen nytgezonderd de Manilhasche en Macaosche kooplieden en officieren van Konings schepen, welken de heer Gouverneur Generaal permit- teeren mogt elders hun intrek te neemen.

Art. 12. Alle vreemdelingen, die niet hunne koopmanschap- pen, in wat fusten of embalures die ook zyn mogten, in dit fegement intrekken, zullen een draagelyk pakhuyshuur aan den regent of kasleleyn moeten betalen, niet excedeerende voor de fyne, precieuse goederen een agtste, voor kleyne fusten een half en voor groote fusten, als suyker, arak, enz., een pro cento, behalven het draag- of koelie-loon, waar van hem zyn verschot zal voldaan worden, zonder meer.

Art. 13. Tot gerief van dit huys, mitsgaders tot commo- diteyt voor de vreemdelingen, zal aan den kasteleyn toegestaan werden het houden van drie huurwagens, zonder aan de pagt sobject te zyn, mits dat dezelve ook niet zullen mogen ver- huurd ofte geleent worden aan personen, buyten dit huys k)geerende.

Art. 14. En om voor te komen alle misbruy ken en excessen, die van en omtrent dit prerogatief zouden kunnen gepleegd worden, en die te beter te kunnen nagaan, ak dezelve begaan mogten wezen, zullen deeze drie wagens in 't geheel blaauw

S6 1765. P. A. VAN DÊR PARftA.

geschilderd of vernist moeten wesen, tot de wielen incluys» en met blaauw tryp gevoerd.

Art. lë. De pagter van de inkomende en uytgaande reglen ofte van den boom zal niemand der kooplieden ofte andere personen, in dit huys hun intrek neemende, mogen molestee- ren, hunne inkomende en uytgaande goederen, als het gene contrabande waaren zyn, arresteeren ofte den door togt l)eletten, mits de eygenaar of iemand zynentwegen aan den pagler overhandige een briefje, door den regent of kasteleyn onder- tekend, waar in zal moeien gespeciflceert slaan de datum van den invoer of uytvoer, nevens het getal, de soort en waarde der goederen, die deselve inhouden, naar den laatsten markt- prys alhier.

Art. 16. En zal niettemin de pagter het regt behouden om de opening in persoon by te wooneu of daar toe iemand zynentwegen te zenden, om versekerd te wesen, dat de pakken of baaien, etc. waarlyk inhouden bet gene, waar voor zy aangege- ven zyn en niets meer, wesbalven de invoerder ook gehouden blyft aan den pagter in tyds kennisse te geven» waar en wan- neer de opening zal geschieden; dog den eygenaar ofte invoerder, die den regter ten genoegen kan verifieeren de voorschreeven speciGque opgave gedaan (e hebben en dat de pagter op de tweede l)ehoorlyke waarschouwing om by de opening der goe- deren te nssisleeren niet gekomen is, nog iemand zynentwegen gezonden heeft en by, invoerder, eerst als toen, in absentie van den pagter en zyne bedienden, tol de opening getreden is, zal daar over nidl strafbaar wesen, maar kunnen volstaan met de I)etaiing van den tol, pro rato van de opgegevene waarde.

Art.' 17. Ook zal aan dit logement, tot gerief van die 'er in trekken, worden toegestaan het houden van zes last praau- wen, te welen:

drie ieder van vier,

twee van drie, en .

een van twee koyangs, om altyd, wanneer men die requireert om goederen te haaien

voor ieder hoofd, onder welke soniine logies en bediening mede gerekeul is;

1765. P. A. VAN DER PARRA. 57

ofte af (e schepen, zonder eenige bemoeyenisge van het hoofd of de mindere Gonimissarissen der praauwvoerders of beialinge van eenige lasten, ten behoeve van deselve ten eersten te vaaren, mits de regent of kasteleyn voor de voerders instaa, voor zoo verre als andere eygenaars van huurpraauwen daar toe gehou- den zyn.

Art. 18. Drie tafels zullen 'er, drie maal 's daags, in dit buys moeten worden gedekt, te weeten :

de eerste tafel zonder drank, als alleen puoeh voor den dorst, van twee ryksdaal- ders

de tweede tafel zonder drank, van zes- en-dertig stuy vers

de derde tafel voor de Ëuropische domes- lieken» van vier en twintig stuyvers. . . .

voor een' inlandsch domestiek twaalf stuyvers en voor ieder slaaf zes stuyvers, dog voor de zuygelingen, 't zy vryen of slaaven, zal niets betaald worden.

Art. 19. Volgens resolutie van de hooge regeering in dato 10 deezer maand alleen de drie eerste persoenen van elk vreemd schip eu de gezaghebbers van de mindere vaartuygen aan land mogende vomagten, ieder voorsien van een domestiek, zal de kasteleyn aan geen meer vermogen logies te verleenen..

Art. SO. Voor ingezetenen, die in dit logement niet logee- ren en 'er egler ter maallyd willen komen, zal niet meer gereekend worden dan voor ieder maaltyd :

aan de eerste tafel zonder drank, als alleen punch voor den dorsl, een ryxdaalder;

aan de tweede tafel zonder drank, vier en twintig stuyvers ;

aan de derde tafel voor Ëuropische domestieken, zestien stuyvers ;

voor ieder inlandsch domestiek, agt stuyvers; » » slaaf, twee stuyvers.

Art. 21. Ingevolge het placaat, op het stuk der tapneering alhier geëmaneerd, zal niemand, wie 't ook zy, van BuropeOrs of inlanders, herbergiers, kroegbouders ofte anderen van dier-

38 1765. P. A. VAN DER PARRA.

gelyke neering, vermogen te verkoopenofuyttesoeleleoeeirige dranken, hoe genaamt of van wat natour ze ook weezen mog- ten, 't zy by de bottel of kleyne maat, als alleen de regeol of kasteleyn van dit gepriviligeerde stads-logement en deeze ook alleen aan zyne gasten, namentlyk de personen, aldaar logeerende of ter maallyd komende of die van buyten deselve mogten komen besoeken. *

Art. 22. By aldien een commensaal eenige vrienden ter maaltyd begeert te houden, zal dezelve voor ieder, die hy trac- teert, 't zy aan de eerste of tweede tafel, niet meer betalen, als voor de ingezetenen by artikel 20 is gestipuleerd.

Art. 23. Ingevalle de regent of kasteleyn ter requisitie van iemand eenige party .maakt van koop of verkoop, zal deselve voor zyne nioeyte een half pro cento courtage mogen in ree- kening brengen.

Art. 24. In dit logement zal, voor zoo verre de consnmtie in het zelve aangaat en verder niet, vry en zonder bemoeyenisse van iemand, mogen geslagt worden allerley vee, 't zy groot of kleyn.

Art. 25. En op dat de groote onkosten voor pakhuysen en andere gemakken, ten voordeele der commercianten gemaakt, niet te leur worden gestelt, zullen de vreemdelingen, aldaar logeerende, niet vernoegen goederen by particulieren te bergen, maar deselve in de pakhuysen, daar voor by het logement geap- proprieert, moeien opslaan, sub pene als by placcaat van heden.

Art. 26. Van publieke verkoopingen van vaste goederen geniet de kasteleyn een agste ten hondert uyt het vendne- salaris ; maar zy mogen gehouden worden, daar men bgi goed- vindt, volgens resolutie van den ¥^ December 1764.

Art. 27. Ëindelyk zullen, om dit logement bestaanbaar te maaken en crediet aan het zelve toe te voegen, alle de voor* schreven privilegiën en prerogativen worden verleend voor den tyd van tien jaaren, ingaande primo September anno 1 765 en eyndigende ultimo Augustus anno 1775.

Art. 28. En op dat een iegdyk, die den inhoud deezes eenigsins aangaat, daar van naar behooren zoude kunnen ver-

r765, P. A. VAN DER PARRA. 59

slendigt worden, zal deeze ordonnancie, gedrukt zynde, niet alleen afgegeven worden aan de respective coUegien en ofikieren van justitie, Heemraden, de sabandaar en aan hel hoofd van de praauwvoerders, maar zal dezelve ook in de Nederduytsche, Engelscbe, Fraiische en Portugeesche taaien moeten opgehan- gen worden in de groote eetzaal van het gemelde logement, om aldaar van een iegelyk ten allen tyde geleezen te kunnen worden. Zie ook bij 3 Mei 1782.

28 Mei. Bepcding^ dat de districten Prakamoentjang en Soemedang weder onder Batavia zouden aorleereti.

Den heer Gouverneur Generaal ter vergaderiuge hebbende #rtoond, dat de resolutie van den 12"^° May 1758, waar by de Preanger-Regentschappen, Sumadang en Parakamoentjang, onder Cheribon gesteld zyu, buyten andere inconvenienten, dit o€k tot gevolg gehad hadt, dat derzelver regenten^ als hunne producten te Cheribon leverende en daar betaald krygende, nooyt meer hier, te Batavia, quamen en dus ook niets van 't gene ze voor de producten ontfingen, onder de gemeente alhier verteerden of besteedden, daar in tegendeel de quistachtige gewoonte van de Jaccatrasche regenten veel van 't bier ont- iangene geld onder de gemeente bragt; en dat daarenboven, sedert die van Sumadang en Pdrakamoentjang niet meer hier qoamen, de Bataviasche vleesch-hal en wel insonderbyd de hospilaliers en de schaf basen van bet guarnisoen excessive prysen .voor het rundvee betaalen. moesten door het gemis van de draag-ossen, die bevorens de producten van Sumadang en Parakamoentjang lierwaards afbragten en hier verkogt wierden ; zoo ts, uyt hoofde voorschreven, naar zyn* Ëdelhyds voorstel goedgevonden en verslaan de Preanger-Regentschappen, Samadang en Parakamoentjang, met de daar onderhorige tUstricten, weder Ie stellen, gelyk deselve by desen gesteld worden, direct onder Batavia, om onder het oppertoesicht van den heer Gouverneur Generaal, even als de overige Jap*

40 1765. P. A. VAN DER PARRA.

catrasche bovenlanden, te resorleereu onder den gecommitleerde over de zaaken van den inlander, even gelyk zulks sedert den 12<^ May 1730 tot den 1^'° May 1758 (blykens resolulien van die dagen) heeft plaats gehad. En zal daarvan de nodige aanschryving gedaan worden naar Gheribon, ter ad- vert^tie van de regenten van Sumadang en Parakamoentjang voormeld.

4 Junij. Verlenging mei twee jaren of lol SI Augustus 1767 van hel octrooi der amphioen-socieleiL

Zie bij 20 Augustus 1755 en 24 Junij 1766. — De ver- lenging werd door het opperbestuur verleend bij missive van 25 Oclober 1764. ' ^

11 Junij. Bepaling^ dal de officieren van de Balaviasche schulterij gedurende vijf jaren als zoodnnig dienst moesten doen.

In aanmerking gekomen weezende, dat, zo wel de boofd- als onderofliGieren van de burgery en voornamentlyk de sergeanten, die posten dikwyls alleen ambteêren met oogmerk om daar van weder, hoe eerder hoe liever, ontslagen te wesen, ten eynde dus na het bekomen ontslag, 't geen zy niet lang uytstellen te besolliciteeren, bevryd te blyven van denoptrek^ wanneer de burgery in het geweer komt, en teffens van het doen der ordinaire wagten, H geen niet dan tot merkelyke prejuditie strekt; zo is, om diergelyke irreguliere gcdoentens voor het vervolg te beletten en tegen te gaan, goedgevonden en verstaan te statueeren, dat, zoo wel de hoofd- als mindere officieren van de burger infanteryc en cavallerye vyf jaaren zullen moeten dienen in de posten, waar in zy gesteld worden, en niet eerder dan na expiratie van dien tyd hun ontslag zullen mogen verzoeken, nog ook door het coUegie van Schepenen ter obtenue van dien by dese regeering woiden voorgedragen.

1765. P. A. VAN DER PARRA. 4t

ten vi^re daartoe eeaige wettige redenen weezen of dese re- geering goedvinden mogte het zelve aan deeze of geene« uyt bysondere consideratie, Ie verleenon.

14 Junij. Lasl op de diakenen te Batavia geene armen ie ondersteunen^ die niel in tiet Armen-huis wilden opgenomen worden.

Vermits quani te blyken, dat het capitaal der armen dit jaar weder door een mindere ontfangst dan uytgave vermindert is rd« 3704 : 427$ » terwyl ook in het jaar bevorens rd"* 992 : 21 '/^ is ten agteren geteerd en, het zodanig voortgaande, op den duur niet uyt te houden zal weesen ; mitsgaders, ilat het dierhalven noodig zy daar inne, zo veel uiogelyk, te voorsieu door de vermindering van de verstrekt wordende gelden aan de gealimenteerdens ; zo is, op de propositie van den heere Gouverneur Generaal, niet alleen goedgevonden en verstaan diaconen te gelasten een revue onder den armen te doen, ter ervaaring, of 'er geene lieden onder deselve te vinden zyn, die d'alimentatie jKïnningen, welke zy genieten, niet benoodigen oi niet meriteeren mogte en de zodanige voor het vervolg te secludj^ren, maar haar ook te recommandeeren om in het toeleggen van alimcnlatic gelden aan de gecne, welke daar om komen versoek te doen, exactelyk te letten en te ondersoeken, of de door de zoodanige voorgewende armoede en behoeftigbyd met de waarhyd quadreert, mitsgaders de zulken af te wysen, die zig niet in het armhuys willen begeven, als g'oordeeld word, dat zy daar in kunnen worden geplaatst.

14 Junij. Bepaling nopens den Secretaris van Boedel- meesteren in diens kwaliteit van vendumcesler.

Is goedgevonden ' en verstaan het gemelde collegie te gelasten om voortaan den secretaris, zo dra de gehoudene vendutie, zo

42 1765. P. A. VAN DER PARRA.

wel van de vaste als losse of meubilaire goederen ayt eeoe nalatenschap, afgelopen is, als venduuieester zynde, ten eersten by hunne boeken voor het rendement derselve te deliiteeren en daar en tegen zodanigen boedel te crediteeren, in stede van zu\ uyt te stellen, tot dat de vendupenningen ingekomen zyu^ gelyk tot nog toe plaats gehad heeft.

15 Junij. Voorschrift mpcm müüaire monsler'roUen.

Door de heeren Majorcs gelast werdende om viermaal 's jaars en dus alle drie maanden eens te doen formeeren en by alle gelegentheden successive aan haar Wel Edele Hoog Achtbare over te zenden een aparte monslerrolïe van alle de militairen, die tot het guaruisoen van Batavia en daar onder sorteerende posten geboren, niet uytdrucking niet alleen van de naamen, toenaaraen. geboorteplaatsen, qualiteyten en de winnende maand- gelden^ maar ook speciaal d'ouderdom van alle de genen, welke op die rolle bekend slaan — het laaste, voor zo verre het niet precies kan geschieden, dan ten minsten zonadoenlyk — met verdere byvoeging om onder die rollen, invoegen als voorzeyd geconstitueerd synde, te stellen een schriftelyk declaratoir van het hoofd der militie en van d'opper-oDicieren der bysondere compagnien, waar by den eerstgemelde in het algemeen en de verdere, voor zo verre hunne byzondere compagnien aan- gaat, onder hunne Irandtekening en op den eed, by de aan- vaarding hminer respective bedieningen gedaan, zullen moeten verklaaren, dat de voorsz. rolle wel en duydelyk opgesteld is en dat alle soldaten, daar by vermeld, wesentlyk onder de voornoemde compagnien dienende en volkomen in staat zyn om met 'er daad tocht en wacht te doen; zo is goedgevonden en verstaan het hoofd van 's Ciomf^ militie, den collonel Roossel, te gelasten om, aan dat g'eerd bevel stipt voldoende, de ge- melde rollen om de vier maanden aan dese regeering te suppediteeren, ten eynde vervolgens, telkens by d'eerstc ge- legenthyd, aan haar Wel Edele Hoog Achtbare te worden overgezonden.

1765. P. A. VAN DER PARRA, 43

17 Juni). Wijziging van het bepaalde op 25 Junij 1761 napens de uitlevering van kisten met specerijen door scheepS'Overhedcn.

Nopens de geslatueerde ordre by resoIuUe deser tafel van den 23^ Juny 1761 om de kisten met speceryen by aanbreng op de Westersehe eomptoiren, zo wei Intiio, ais netto te doen weegen, ten eynde daar door weg te neemen de kiagten, die door de scheepsoverheden meermaal zyn gedaan over de quade behandeling, wanneer het bruto gewigt Ie min iievonden wierd, ofschoon het netto gewigt wel uytquam; door de Souratse ministers by hunnen brief van den 30^° September (onder vertooning, hoe de gecommilteerdens lot dat werk omtrent de jongst ontfangeue partliyen wel 3^ dagcu, van 's morgens tot 's avonds, daar mede bezig geweest waren en dat het selve geduurende de Icgdagen der schepen genoegsaam ondoenelyk ware, wyl een ieder dan de handen te vol hadde) versoek gedaan zynde, dat die ordre mogte worden ingetrokken ; zo is, hier over gesproken en aangemerkt zyude^ dal men reeds ter sessie van den 27*° April 1764 besloten heeftom, wanneer op het gewigt der speceryen, by aanbreng op de buyten comp- toiren, niet meer dan een percent te kort komt, het scive te laten afschryven en het buyten des genoeg zy, dat de kisten, waar in deselve worden afgepakt, wel gecoDditioucerd door de scheepsoverheden worden uytgeleverd, uyl dien hoofde goedgevonden en verstaan de voorsz. resolutie van den 23^° Juny 1761 in zo verre te altereeren, dat de ministers op de specery slytende comptoiren zullen werden gelast om, by dies ontfangsf , de kisten bruto te wegen en, wanneer daarop geen meerde minwigt dan een percent word ontdekt, deselve, zonder ze ten eersten te openen, ten overslaan van den fiscaal door justitieele gecommilteerdens, met een kruysband daarom gesla- gen, te doen verzegelen en vervolgens opslaan, om by verkoop weder in presentie van gemelde offider en gecommilteerdens geopend, netto gewogen en vervolgens, gegarbuleerd zynde, iBdiervoegra afgeleverd te worden; behoudens, dat het daar

44 1765. P. A. VAN DER PARRA.

in bevonden slof, iusgelyks weder gewogen zynde^ met bet berigt dierwegens herwaards zal moeien worden gezonden; dog dal, wanneer het brulo minwigl by den onlfangsl meer dan een percent bedraagd, in dien gevalle zodanige kisten, ten bywesen van de scbeepsoverbeeden, ten eerslen g*opead, de speceryen geslorl en netto gewogep en bet geen 'er meer dan een percent ondarwigt op ontdekt werd, haar op reecke- ning zal worden gestell.

17 Junij. Aanstelling van tivecde luüenants bij de kom- pagnièn grenadiers.

Op de pro|)osilie van den heer Gouverneur Generaal is goedgevonden onder de beyde compagnien grenadiers alhier deese verandering Ie maaken, dat by ieder derselve voortaan, met affschafltng van den capitain-lieutenant, die, buylcn de capitain, tot nu toe onder ieder compagnie is geweest, een tweeden licu tenant zal worden geplaatst, als beter na het militaire gehruyk geschikt zynde en ook in het doen der wagtcn convenabeler zullende wesen.

21 'Junij. Vcrgunnifu) voor de Javasche en Cheribonsche suikennolcnaren hun prodncl aan een iegelijk, behidve aan vreemde Europeanen, te verkoopen en uil Ie voeren.

De Regering zat mei een grooten voorraad suiker verlegen, vooral omdat zij, in gevolge last van Heeren XVliI'><^° van 10 October 1764, jaarlijks niet meer dan 6,000,000 ponden poeder-suiker en ± 145,000 ponden kandij-suiker mogt aan- nemen.

Ën «aangemerkt zynde, dat, in zo verre de Bataviasche molens betren, gansch niet raadsaam kan worden geagt om voor de leverantie van dit jaar eene vaste bepaling te maken of maar een zekere bepaalde quautityl t'onlfangen, vermits

1765. P. A. VAN DER PARRA» 4B

de eygenaars en huurders derselve reeU de hoog op stok lopende ongel(teii, welke 'er lot de aanplanling van hel suykerriet en andere noodwendigheden vereyscbt worden^ gedaan hebbende, in die zeekere gedagten van hunne suyker te zullen kun- nen vertieren, absolut voor het grootste gedeelte geheel zouden worden geruïneerd, wanneer zy daarmede in het ge- heel of met aanzienlyke quantityten bleven zitten, 't geen zekerlyk zoude volgen, wanneer dezelve by de Gomp® niet wierde aan- genomen; en zulks te meer, dewyl het dagelyks toeneemend verval van den burgervaart en handel der ingezetenen hun geen de minste gelegenthyd overlaat om daarmede elders een uylweg te zoeken en allen verkoop aan vreemdelingen verboden is; buyten dat de ondervindinfi^ van vroegere jaaren, geleerd hebbende, hoe weynig staat er op de gewasschen te maaken zy, dierhalven ook niet zeker kan worden gesteld, of de leverantie wel zo groot zal uytvallen, als 'er gegist word, en dat, ofschoon dezelve al zo veel bedragen mogte, d'eerst aan- gehaalde reden, waar aan de welvaart van dese colonie gelegen legd, dierhalven te swaar behoord te wegen, dan dat men deselve voor hel tegenwoordige uyt het oog zoude verliesen door een immediate obedientie aan de ordres der welmelde heeren Majores, ongerekend, dat men, na de gedagten deser regeering, als nog in die termen verzeerd, dat de Comp^, by de aeceplalie van den geheelen inzaam uyt de Bataviasche molens, wel winst, maar geen nadeel te wagten heeft; zoo wierd mei eenparighyd van stemmen goedgevonden en verstaan alle de suyker, die van de tachtig Bataviasche molens uyt den inzaam van dit jaar zal worden geleverd, te accepteeren; dog waar en tegen, met belrekking tot de Javase en Cheribonse suyker, besloten w^ierd om, uyt aanmerking van de meermalen en nog jongst ontfangene klagten, zo van Souratta, als Mallabaar, over de mindere deugd en slegte gesteldhyd in vergelyking van de Bataviasche, van alle verdere acceptatie voor 'sConip" reekeniug te doen afzien en daar en tegen aan de eygenaars of huurders der molens, dan wel de negotianten, ten eynde baar gelegenthyd te suppediteeren om met hunnen voorraad

1765. P. A. VAN DER PARRA.

een uylweg te zoeken, te permitteeren den vryen óytvoer en verkoop van dat product aan alle en een iégelyk, met uytsiuyting nogtans van vreemde Europeen, op poene van confiscatie der aan de zodanige verkogt wordende parlbyen, by agterhaling derselve, met de vier dubbele waarde daar en l)oven.

2 Julij. Wijziging in het reglement op de bagage van zeevarenden.

Op de vertooning van den heer Gouverneur Generaal, dat, vemiils 'er al meermaalen op de lywaatgevendc buyten comp- toiren, zo wel als by de scheepsoverbeden, twyffeling was ontstaan, of met de interdictie tegen den particulieren vervoer van lywaten ook kwame te cesseeren de gepermitteerde lasten by hun retour na herwaards aan de schepelingen by liet reglement op de bagagie voor de zeevaart in Indien de anno 1745 en de daar in gemaakte alteratien, voornamendyk by het advertisseroent van den t'/"r^ 1760, zyn Edelheyd dienvolgende oordeelde, dat het gemelde reglement daar omtrent nader diende te worden opgehelderd en geamplieerd; zo is goedgevonden en verstaan, tot narigt van alle, die 't aangaat, te verklaaren, gelyk verklaard word by deesen, dat de lasten of pakken, die by het voorsz. reglement zyn toegestaan en voormaals in lywaten wierden vervoerd na dese liooMplaats, als nog stand houden en vervoerd zullen mogen worden in alle zoorten van goederen, geen contrabande wharen zynde.

2 Julij. Toekenning aan Boedehneefiteren van een •beqtéaam •pernUst om den dienst van eerste clerk en overdrager" waar te nemen.

Het Collegie van Weesmeesleren was reeds in het bezit van zodanigen klerk.

Hij moest aan handen van Schepenen »den eed*' doen. Ook bepaalde de Regering, dat »naar het voorbeeld van de

1766. f*. A. VAN DEft PARRA. 47

op de weeskamer en zo ook van Boedeloieesteren secreiaris, als geleende dtenaaren zpde", de gage van dien klerk,

zo wel als die van zyne successeuren, Uyl de kamergelden om de ses maanden eens in *8 Gomp' cassa zal moeten worden betaald, •m by hunne soldy reeckening te kunnen blyven YOortloopen'\

2 Julij. Wijziging van de voorschriften nopens de pen^ nisten-lafel *

Is goedgevonden en verstaan de respective verstrekkingen ten dienste van de pennisten tafel, die in 't jongste boekjaar 1763/64 (bebalven 12 vaten Vriescbe boter en 12 leggers Caabsche wyn, die jaarlyks aan de casteleyn werden afgegeven, kostende rd^ 1341) hebben belopen /'2570:2: — , te ver- minderen en voor bet vervolg te bepaalen op /* 1 482 : 2 : — , mitsgaders ook voortaan maar zes vaten boter en zes leggers Caabsche wyn te laten verstrekken, maar ook, uyt consideratie van de bekende behoefUghyd der meeste pennisten en dat 'er aan die tafel zeer weynig spysigeii» weder af te schafien en te vernietigen de resolutie deezer tafel van den 26^" Augustus 1746, volgens wdke van alle de ongetrouwde m die geen ouders liebben of by deselve inwoonen, jaarlyks ten profyle van gemelde tafel word ingehouden een maand kostgeld, welke dienvolgende voortaan aan de zulken zal worden afgegeven ; terwyl daar en boven ook besloten wierd de maandelyksche a%ave van veertig ryxd* aan den casteleyn, om de daar nyt geproflueerde gelden, waar van thans onder den cassa kouder derselve, zynde den eersten gezworen clercq ter generale secretary, nog per restant zyn 493 rd% te stellen op de helft of twintig rd' en deselve zo lange te laten verstrekken, als die somma zal toerykende wesen, terwyl inrouMens een middel zal worden uytgedagt om naderhand, wanooer bet noodig mogte worden bevonden, een ander fonds, buyten 'sComp' bezwaar, tot onderhoud van meer gemelde tafd te vinden.

Zie oA m 1 October 176S.

48 1765. P. A. VAN DER PARRA.

2 Julij. Last op de ministers te Samarang i^der loeerai ttniddelen, die ledig leggen^ tegen Vs P^l- ^^^>^ ^ T>C(mp' over Ie nemen'\

Zulks geschiedde »om redenen het ginter [t. w. te Samarang] «bezwaarlyk valt penningen op eene secuure wyze nyt te » set ten".

30 Julij. Nadere voorschriften nopens negotie-hoeken.

Ten opzigte van eene Souratse factuur van aanreekening gereflecteerd zynde, niet alleen, dal veele posten veel laater aangereekend zyn, dan het selve hadde kunnen en behooren te geschieden na een goede styl van boekhouden en de oude ordre om^ zo veel mogelyk, de lasten en winsten van ieder jaar tot het selve te brengen, maar ook, dat sommige her- waards ten laste zyn gebragt, welke aldaar zelve i'huis hooren, en anderen weder direct na Geylon badden kunnen werden aangereekend, terwyl daar en boven veele kleene sommetjes van eenige weynige stuyvers en zelfs van agl penningen onder deselve gevonden worden, die, alleen uyt te hooge aan- reekeningen, abusive optellingen, als andersints ontstaande, welke niemant ter vergoeding kunnen werden opgelegd en ook der moeyte geheel niet waardig zynde, gemakkelyk op de parlhyen kunnen verevend worden; zo is, om diergelyke irregularityten en al hel noodeloos schryven voor den aan- staande te prevenieren, goedgevonden en verstaan, tot anipliatie van de voor- en meermaals gegevene ordres, mitsgaders insonderhyd tot die op het examineeren der negotie en soldy boeken van den 50*" July 1753, met dies ampliatie van den 19**" Oclol)er daar aan, naar de respective buylen comptoiren circulair te gelasten, dat by dé respective negotie boeken alle de lasten en winsten van ieder jaar ook tot het zelve en alle posten onder haare behoorlyke reekeningen zullen moeten gebragt en voorts in agt genomen worden, dat van comptoiren, die eene directe correspondentie met den anderen hebben.

1765. P. A, VAN DER PARRA. 49

geen aanreekeningen of ten goede bFecigingen, op een zodanige plaats t'lmys hoorende, naar dese lioofdplaaU gedaan, m mede dal geene aanreek^iiigen vun een zo gering lielangi dal zop de parlhyen mackelyk linn verevening kunnen vinden^ by wege van redre9 posten terug of ten goede sullen mogen aaugereekend, maar verevend , dan wel, wanneer z'ontstaau zyn uyt inattenUe van des^ of gene der bediendens, in dien gevalle door deselve zuUeu moeien vergoed worden; en dat voor hel overige alle aanreekeningen of ten goede brengingen in liet zelve jaar, des niogelyk, of ten minste met d'eerste scheeps- gelegenlliyd, 't zy deselve deese boofdplaatst of andere conip loiren iocuiulieereo, ge^bieden moeten, sub pene, dal, by bevinding van hel tegendeel, diergelyke verzuynule posten, zo wel als van zodanige, die abusive gedaan worden en op de comptoirep, van waar ze geschieden, hun verevening moeien vinden, aLs wesenllyke erreuren aangemerkt en aan d'onUiekkers en aanwysers derzelve, even als van de soiiaoige, ecin sesde tot premie zal toegelegd worden, ieu la^le van de geene, die deselv^e begaan hebben en die ook responsabel, zullen werden gehouden voor al bet geene, waar by de Comp'' eenig nadeel zoude kunnen lyden.

■

2 Augustus. Voorschri/len nopens hei repareren, beproe- mUy enz. van geweeren.

I I

Om in den aanslaande gerust te kunnen wesen, dat gene andere dan bequaame geweeren naar de buyten rx)mploiren uyt de wapenkamer alhier versonden worden, zo is niet alleen goedgevonden en verstaan in 't vervolg by de afpakking van deselve vier militaire officieren te commüteeren en deselve te gelasten om geweer voor geweer t'examineeren na den inhoud van een dientwegen ontworpen instructie, luydende;

werden by desen gelast zig te vervoegen in 's Cpmp" wapen-

kamer en aldaar de geweeren, die naar staan te

werden verzonden met het schip, , stuk voor stuk

l'exaniineren ^n we) te batten, ofl ik loopen wel geslelt in de

PUI A AT-BOEI DEBL Tlll. 4

BÖ 1765. P. A. VAM DÉR PARRA.

laden leggen en dese niet gebroken of gesdiéiirt zyn, zo mede of de sloten hunne behooi'lylce spefing hebben, mil^gaders geen raanqaemént bevonden wórd aan de taymelaar en de trekker, en in H gefteraai, ófde gemelde geweeren befhoorlyk tot gebruyk b^^quaaiA tftt, voor zo venre zülx nyterlyk kan wortlen gesien, also de bequaamhyd der loopen zelve, na dat z'alvorens gepro- beeH syn, tter verantwoording blyfl van den baas van de wa|)eD- kamer; sullende vaft hun bevinding schHftelyk rapport moeten wordeti gedaan aan den heer Directeur Oeneraal;

maar daar en boven den baas van den |emelde wapenkamer te gelasten om ook zelve naauwkeurig te letten en zorge te dragen, dat gene geweeren, die eenigsins defect zyn, mèar allesins bequa^me afgcs/cheept, mitsgaders dezelve zodanig afge* pakt worden, dat z'by het overvoeren in de kassen niet of ten minsten zo weynig mogelyk kunnen bescliMigt raken.

Wyifers is ook besloten voor het vervolg te statueeren, dat de löopen van alle geweeren, die van de respective boyten comptoiren alhier werden ontfengen om gerepareert te wofden, Mvorens met een enkelde schoot zullen moeten werden gepro- beert, ten eynde dus verzekert te kunnen wesen, dat zodanige geweeren in staat van gebruyk zyn, mitsgaders zulks odk dienvolgende te laten plaats hebben omtrend de zodanige, die alhier uyt het guamisoen maandelyks ter verhelping op de wapenkamer worden gebragt, wanneer TiOpens de gestellhyd der loopen maar eenige bedenking mogte vallen.

9 Augustus. Voor^hrifï nopens inuluede teslamenlen.

Van wegens het collegie van Schepenen klagen voorgekomen wësende, dal de permanente órdre, la^st gesteld by billet vah den '^^ 1761, dat alle de gene, die in de pbssës^e koméb van vaste goederen, deselve binnen den lyd van drie maanden ofp hare naamen moeten doen overschryven, iRiib poene van betaling van de vier dubbelde 's heeren geregtighyd, nn en dan nog wotd overtreden, voomamentlyk ten opzigte van de zoda- nige, die, by mulueele testamenten vermaakt, by erffenisse op

« 1765. P. A, VAN DER PARRA. 51

de yroiiweD TervaHen; zo is, om daar omtrend ook in hel veryolg te voorsien, goedgevondeD en Terslaaa, iot nadere ampliatie yan bet gemelde billet van den 1^^ April 1761, de respectiTe notarissen te gelasten en t'ordonneeren om by de mu- tueele testamenten, even gelyk reets in het generaal omtrent alle andere actens as gesiatueerd, ook te doen influeeren, dat de vrouw, de langsüeyeride zynde, zal moeten zorgen, dat de vaste goederen, die by overlyden des mans op haar mogten vervallen, binnen den voorsz. tyd op haar naun worden overgescfareven, sub poene van de boete, by het evengemelde billet bepaald; gelyk mede, dat, wanneer de vrouw, met een huwelykse voorwaarde getrouwd en vaste goederen bezittende, die op haar eygen naam staan en zy aan haar man vermaakt, dese deselve msgelyks, op gelyke poene, binnen den meergemelden tyd op syn naam zal moeten doen registreeren.

9 Aagostos. Nadere omschrijving der jurisdictie van den Advocaat'fiseaal en van den Waier^fiscaal.

Om, zoo veel mogelyk, nader den wegh af te snyden tot alle haequetten over het poinct van jurisdictie onder de respeo tive otBcieren van jnstftie, waar omtrend, met opzigt tot den advocaat fiscaal en water-fiscaal, by resolutie van den 22«" November 1746 voor de laaste maal gedisponeerd is; zo is, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal, goed- gevonden en verstaan tot nadere ampliatie van de dierwegens in vigeur zynde permanente wetten en schikkingen en byzonder met relatie tot die van den waterfiscaal, by wege van opheldering van het meergemelde besluyt, te verklaaren en te slatueeren :

dat des advocaat fiscaals jurisdictie, gelyk van ouds, zig exten- deert tot alle plaatsen onder het ressort van de Nederlandscbe Comp' in dese gewesten, voor so verre daar van in desen geen speciale nytzondering word gemaakt, naamelyk ten aanzien van den waterflscaal. dewelke zigli zal uytstrekken :

B2 1765. P. A. VAN DER PARftA. «

1^ tot alle d'eylanden, gelegen in 't gezigt van deese hoofd- plaaUe, naanaenüyk oni de West: de Kiiyper, Onrust, Purmerend, Hoorn, Rotterdam, Schiedam, Amsterdam, Mid- delburg en bet Duyfjes eyland ; en om d'Oost : Vader Smit, Leyden, Enkbuysen, Alkmaar en Edam; 2^ op de schepen, die ter Bataviasche rliede leggen en zig binnen de voorschreven eylanden lieviuden mogten, gevel- gelyk ook die ten cylande Onrast ofdeKuyper, mitsgaders Edam ter reparatie of inlading leggen; 3® tot alle het gene buyten de boom, in de rivier tusschen d'Oost en Westwal, voorvallen mogte en dus wel speciaal uytgezonderd op de viral zelve ofde voormelde beyden slak- ken lands ter wederzyden van de revier, schoon ook aan de Westkant doorsneeden, dat alleen geschied is om water in de Vrynianshaven te leyden, alzo het zelve daar door noglans de vaste wal blyft, alwaar gevolgelyk, zo wel als in de stads ommelanden, de jurisdictie competeert en gelaten word aan den Drossaart, gelyk aan den Bailliaw in de slad en Zuyder voorstad, zoo als van oads heefi plaats gehad ; dat des niet te min dit speciaal rechtsgebied niet wegneemt, dat, wanneer in de naby- of tegenwoordigheyd van eenige der officieren ofle van hare bediendens eenig delict mogte exleeren, de zodanige niet alleen zal mogen, maar ook ten eerslen moeten ageeren, dog de zaak vervolgens over- geven aan den geene, onder wiens jurisdictie deselve gehoord, waar van egter wel speciaal uytgezonderd Myfl al, wat het agterhalen van geslokene of contrabande goederen aan* gaat, alzo, een ieder officier daartoe volkomenllyk gequaliGceerd en gelast zynde, het niet meer dan billyk zy, datdengeoe^ die de calange gedaan heeft, tot den uyteynde der zaakblyve fungeeren voor den ordinairen of competenten regier, ten eyode hem door deselve, na de ordres en placaaten, zyn aandeel in het agterhaalde toegewesen worde, om deselve des te meer op Ie wekken den morsbandel op alle mogelyke wyze te keer te gaan.

r765. P. A. VAN DER PARRA 53

9 Aogustiis, In dienst steUing van Chiuesche koelVs M het laden en lossen van Compagnie^s scliepen ter reede Batavia.

Door den heer Goaverneur Generaal vertoond zynde, hoe door de menigvuldige grasseerende ziektens ouder de weynig aan handen zynde zeevarende het dageiyks werk der ontladinge eo beladinge van de schepen geuoegsaam niet meer naar ver- eysch konde worden volbragt en dat den opper-equipagiemecst er uyt dien hoofde reets versoek hadde gedaan oui met een parthy Chineesen of inlanders te mogen worden geassisteerd^ propo- neerende zyn Edelhyd dierhalven om eenige Chineese huurlingen aan te neemen, waar van zig reets circa vyftig koppen hadden aangeboden, mits ieder genietende tien rdUcr maand; zo is, uyt hoofde de omstandighyd der zaake 't zelve absolut noodzaakelyk maakt, nademaal 'er geen ander middel uyl te denken zyom zig uyt de presente verlegenthyd te redden, goedgevonden en verstaan zyn Edelhyds propositie t'amplecteeren, mitsgaders dienvolgende, voor zo lange zulks nodig zal wesen, een getal van een hondert aan te neemen, om in vier ploegen van vyf en twintig koppen, waar van by ider ploeg een als hoofd zal ageeren, verdeelt en zodanig g'employeerd te worden; en de werving daar van te demandeeren aan den capitain over de gedagte natie, Lim Tjipko, aan wien ook maandelyks de betaling van het huurloon, gereekend op tien rd' voor ieder kop, alzo dezelve voor niet minder te krygenzyn, uyl 'sComp» cassa zal worden afgegeven om onder deselve uytgekeerd te worden; dan, om teffens voor tekomen, dat die menschen door de scheeps-opper- en onder-officieren (gelyk de ondervinding al veelmalen geleert heeft, dat niet weynig gebeurt) niet mis- handelt en dus afgeschrikt worden om, wanneer men haaren dienst in *t vervolg verder mogte benoodigen, zig weder te laten gebruyken, zoo is met eenen besloten den opper-equipagie- meester f e gelasten om op de schepen ernstig te waarschuwen om die lieden met alle bescheydenthyd te tracteeren, sub poene, dat die geenen, welke zig aan brutalityten of mishandelingen

m 1765. P. A. VAN DER PARRA.

tegens deselve moglen scboMig inaaken, van qiialiiyt ett gagie gedeporteerd en verder gecorrigeerd zullen worden naar bevin- ding van zaaken.

• 12 Augustus. Last op de buüet^katUoren^ rÊdaar hel i^aanqueeken van slaven lot ambagtsUeden in usantie* waSy zorg te dragen^ dal •de zodanige^ die ten hoste •van de Comp' beqnaam iverden, niet tot dienst van •particulieren werden gebruykl*\ — Verbod tegen hel verruilen van zodanige slaven, op poene van deporlemenl of andere, arbitraire straf.

Deze voorschriflen zijn afkomstig van Heeren XVII°^°, die tevens verboden, dat Compagnie's slaven tot zwaardvegers en slotenmakers zouden worden opgeleid.

12 Augustus. Verbod voor de Ooslersche gouvernementen tegen het verkoopen van provisién uit Compagnié's voorraad aan particulieren.

Is goedgevonden en verstaan, in overeenkomst van haar Edele Hoog Agtbare g'eerde ordre, na de Ooslerscbe gouver- nementen circulair te verbieden het verkoopen van provisién uyt 's Comp' voorraad aan particulieren, met uytsluyting nogtans van het gouvernement Banda, alwaar men besloot om, zo verre het absolut vereyscht en de voorraad permitleerd, by het oude en presente gebruyk Ie laten continueeren, om reden den burger anders geene de minste gelegenthyd heeft om daarvan voorsien te raaken, door dien 'er genoegsaam niets met 's Comp' schepen particulier word aangebragl.

12 Augustus. Voorschrift tiapens naar NederUmd te verzenden stukhen.

Vermits men met de heeren Ibjores al te meermalen^ niet

1765, P. A. VAN DER PARRA. 55

londer ergernis, ontwaard heeft, dat aan de zo dikwerf gereite- reerde ordre op de rigtige verzepdiqg der papieren, direct naar Nederland, van de comptoiren, welke daar op een directe eorrespondenlie hebbep^ eQ voor het ^elve van dVverig^, ter verdere addresse naar dese hoofdplaats, nu en dan nog al z^f gebrekkelyk wordt voldaan; zoo is niet alleen goedgevonden eo verstaan, ipgevolge de begeerte van haar Edele Hoog Agtbare, H zelve andermaal circulair naar de respeclive buyten comp- toiren aan te bevelen en om daaronder speciaal te begrypen de lysfe van d'aangekomene en vertrokkene particuliere vaar- taygen, de staatrekeningen en vertooningen der lasten en winsten, met de beantwoording van de extracten uyt de vaderiandsche brieven, by inlyving van de laastgemelde in de missives aan dese regeering, nevens alle zodanige verdere charters, als waar op de ministers en bediendens zig by haare advi^en speciaal beroepen en by resolutien niet ingelyft, mits- gaders tot een volkomen begrip van dezelve vereyschl worden ; maar ook, op dat het zelve in het vervolg zo ligt niet weder in het vergeetboek gerake, daar benevens te statueeren een boete van een maand gagie, ten behoeve van den armen, voor die gene, welke daar orotrend in het vervolg nalatig mogte worden bevonden; en ten eynde zulks zal kunnen worden ontwaard, alvorens de heeren Majores dierwegens in den aanstaande weder eenige klagten behoeven te doen, zo is beslotra almede cireulair aan te bevelen, dat van alle de papieren, naar Nederland direct of over dese hoofdplaats afgezonden en overgezonden wordende, aparte registers by de allereerste occasie van de comptoiren, die op Nederland direct correspondeeren, en van d*overige nevens de papieren selve herwaards zullen moeten w^erden geschikt en dezelve te doen examineeren door den eersten gesworen clercq ter generale secretary, om vervolgens aan dese regeering een- maal 'sj^rs by een bericht op te geven, in hoe verre dese of gene in de bezoi^'ng mogten gefailleert hebben, op dat de zulken aanstonds de gestat ueerde boete kan wpr- den opgelegt.

S6 1765. P. A. VAN OER PARRA.

15 Augustus. Last op de buUm-katdoren voorzigtig te wezen met hel in dienst nemen van vreemddingen.

Slechts na bekomen magtiging mogt men hun «posten »van gewigi" toevertrouwen.

15 Augustus. Magtiging op de Indische Regerifig »aan y>pcrsooneii, die door gevankenisse [bij den vijand] en ^geleden rampen eenige hyzondere gunste meriteercti, y^zodanige gralificaliên of douceurs toe te voegen^ ah ^zy oordeelt te belmren".

16 Augustus. Voorschrift nopens man- en terug-rceke- y»mngen, mitsgaders ten goede brengingen' \

Om, zo veel mogelyk, te prevenieeren alle oneygen aan- «i tenigHeekeningen^ mitsgaders ten goede brengiQ^en, welke op de respeetive buyten comptoiren, zo onder den anderen, als na dese hoofdplaatse, maar al te dikwylen ;werden gedaan, 'l zy by factuuren, 't zy by onkost reekeningea; zo is goed- gevonden en veistaan den ministèren en bediendens by extract deses circulair fe gelasten; dat diergelyke aan- en terug- reckeningen, dan wel ten goede brengingen, voortaan niet meer zullen mogen gaschiedeji, dan na dat daartoe alvorens iu rade van politie een besluyt zal wesen genomen.

20 Augustus. Bepaling, dat de ledm in den Raad van Indiër bij aanvaarding hunner b^rekking, verpMgl waren zig voor vijf jaren aan den dienst der Compagnie Ie verbinden, •

Niet dan met leed wesen voorgekomen zynde der heeren Meesteren gedaane verklaaring, dat, zo wel de ordinaire, als extra-ordinaire Randen van Indien by d*aanvaarding hunner bediening, even als alle andere dienaaren, moeten treden in

1765. P. A. VAN DER PARRA. S7

fen nieuw verbanrl van vyf jaaren en dat dezelve, binnen hun verband repatrieerende of nyt den dienst ontslagen wor* dende, niet zullen mogen jouisseeren van de gagie, emolumenten en verdere voorregten, tot hunne bediening staande; zo is goedgevonden en verstaan haar Edele Hoog Agtbare eerbiedig te versoeken om van gemelde dispositie gnnstig te willen resilieeren, uit consideratie, dat hsrar Edele Hoog Agtbare wel voormaals deselve hebben gelieven te pemritteeren om zonder verlof te mogen retourneeren by brieve van 17 September 1737, zonder dat 'er immers misbruyk van gempakt is, en om het discrediet, het welk door voorsz. ordre ontwyffelbaar aan bel caracter van een lid der hooge regeering by den minderen dienaaren en burgers moet worden te wege gebragt, voor al wanneer het mogte komen te gebeuren, dat deese of geene van deselve zoude willen re])atrieeren, waar toe veele dienaaren somtyds binnen bun verband wel genoodsaakt worden, 't zy door ziekelykc lighaamsgesteldheden of andere oorsaaken, in weiken gevalle het niet dan ten uytersten hard soude wesen, dat een heer, die aan de hooge tafel gezeten heeft, als een gemeen passagier soude nfioeten overvaaren, dus met den allergering- sten dienaar gelyk gesteld en allen t halven aan kleynagting, geswyge aan brusque behandelingen, g'exponeerd worden.

Heeren XVH"^" gaven van dit voorschrift aan de Indische Regering kennis bc} hunne missive van ^5 October 1764, omdat, volgens hunne opvatting, de Raden van Indié in het reglement van g^^-^i^, 1753 vergeten warenen zulks tot »ver- »keerde bevattingen en illusien*' aanleiding znudekunn^ geven.

Naar eeoe nadere beschikking ter zake van Heeren XVII"^" is ie vergeef gezocht.

23 Augustus. Nadere onischrijving der jurisdictie van den Drossaard der Balavinsclie ommelanden en van den Gecommitteerde lot en over de zaken van den inlander.

Ten vervolge van het geresolveerde op den 9*'" dezer, con- cenieereiïde de by renovatie en ampliatie bepaalde jurisdictie der officieren van justitie, door den heer Gouverneur Oeneraal

K8 1765. P. A. VAN D6R PARRA.

g'opperd zyode de nu em das voorkooiende veracbilleii iasscben den Ürosaaard der fiataviasche omioelaodep ea den gecooiiaU- teerde tot en over de saaken van den inlander omtrent het exereeeren hunner ainpleii, in het aanneemén of overgeven der dagelykse klaglen tussoben de inlandscbe natiën en speciaal de Ghineesen^ binnen en boven de respective buyten posten woonagtigy en zulks byzonder, door dat de ordres dienaangaande maar stukswyze en meest mondelings gegeven zyn of ook wel door geen genoegzaame distiiictien alle onzekerheden wegnee- men; zoo is, na deliberatie, goedgevonden en verstaan om, met standhouding van de goede ordres, die in desen niel worden gealtereerd of ook wel niet gerenoveert, speciaal vervat by resolutie dezer regeering van den 5**^ December 1707, te slatueeren, dat alle de op de landen, gelegep boven de posten Meester Cornelis, Anke, de Qual, de rivier de Marende en Tana Abang, voorvallende crimineele delicten, schoon die geliooren onder den Drossaart, egter ter eerster instantie, even als de opvatting en daadelyke verzekering der delinquanten« in verzekering genomen moeten worden docnr den gecooiniitr teerde tol en over de zaaken van den inlander; dog dat hy, gecommitteerde, daar van ten eersten aan den beer Gouverneur Generaal kennisse gegeven hebbende, de delinquanten, met het gene ter verificatie van de misdaad mogte wezen ingekomen, vervolgens zal moeten overgeven aan voormelden Droesaart, ter afdoening en teregtstelling voor het Eerwaarde coUegie van Schepenen;

dat daar en tegen alle civiele en huysselyke zaaken en geschillen, die ten platten lande, boven even geciteerde huyten posten en landen, komen voor te vallen, 't zy onder Mahome- tanen of onder de op die landen zynde Cbineesen, ook by de campongs volkeren onder den anderen, ter informatie, decisie en afdoening van meermeiden gecommitteerde (onder appro- batie van hooggemelde zyn Edelhyd) direclelyk, invoegen als van ouds, zullen blyven sorteren, zo dat den Drossaart niet zal vermogen zyne bediendens boven voormelde buyten posten en landen te laten fungeeren ofte door deselve eenige exploictpn

r7e5. P A, VAN DER PARRA. S»

of arresten te doen dirigeeren, maar dil ten eenemaale eyerlatende aan den voormelde gecommitteerde;

dat den gecommitteerde tot en over de saakeo van den inlander ter contrarie by desen g'iiiterdiceerd word zigh in eenige zaaken, hoe genaamd, beneden de voorsz. gelimiteerde boyten posten en landen voorvallende, 't zy onder Chiaeezen, 't zy onder Mahometanen, in te wikkelen, except zodanige, welke in de respective inlandsche caiupongs en het daar toe geboodene volk^ gelyk voorzat, mogtea resulteeren, al8 al mede (gelyk van ouds) in allen opzigte onder den gecemmil- teerde moetende blyven sorteeren, in zoo verre civiele en huysselyke aflairen zyn ; dog dat, 20 wanneer het een gemengde civiele zaak niogte wesen, naamentlyk een geschil tusschen een inlander, in een der campongs gehorende, en een Chinees of inlander* niet onder een der Mahometaanse capitains sortee- r^ide, dan wel tusschen een hier niet t'buys horende Chinees of inlander of zodanige Chineesen en inlanders onder den

m

anderen, dat dan den Drossaart voormeld in de calange geprefereert word om het ditferent naar regt en billykhyd, conform de ordonnautien en placcaten, af te doen, zoo den aanklager of de beschuldigde geboren onder zyne en niet onder de jurisdictie van den Bailliuw;

dat dns in zulke gemengde gevallen de actie aan voorsz. officieren, een ieder in 't zyne, zal blyven competeeren en de gene, die in e^ der campongs geboord, op het requisit van een der gedagie officieren (of na dat daar van aan den gecommitteerde door haar zal wezen kennisse gegeven) aan dezdve door hem, gecommitteerde^ zal moeten werden g'extra- deert, alzo de zodanige niet door de dienaaren van justitie uyt de campongs zullen mogen worden gehaald.

25 Augustus. Magtiging op het Collegie van Schepefum, ter bestrijding van de stads-ongelden^ eene halve maand huishuur als bdasling te heffen van de huizen binnen de stad Batavia, de Zuidcr voorstad en het Chinesche kamp.

Uitgezonderd werden de huizen, welke gedurende >de twee

60 1765. P. A. VAN DER PARRA.

•jongste maasden van hei jaar*' onbewoond waren geweest, i»wyl het voor de eygenaars te zwaar valt om nog daar en •boven een halve maand huyshuur te missen".

23 Augustus. Bekendmaking^ dat de Regering voame" mens tvas titee en edele gesteenten op vracht naar Nederland te verzenden.

30 AugQStus. Munten^ malen en gewigten, op Javas Noord- Oostkust in gebruik,

MUNTEN.

Goude.

1 goude ducaat (zwaar geld) doet 22 schellingen of ryksdaal" dcrs Ilotlandsch 2 : 36 : — .

Züvere.

1 gecartelde ducaton (zwaar geld) doel I3V3 schellingen of ryksdaaldei's Ilollandsch 1 : 32 : — , de lialven naar proportie.

1 ongecartelde ducaton (zwaar geld) doet 13 schellingen of rijksdaalders Hollandsch 1 : 30 : — , de halven naar proportie.

1 ronde Spannsche mal oï Mexicaansche pilaar doei 107» ^^^' lingen of rijksdaalders Hollandsch 1:16: — , de halven en quarlen volgen mede den cours der heelen.

1 kantige Spaansche mat o{ Mexicaansche pilaar AoeiiQ schel- lingen of rijksdaalders Hollandsch 1:12: — , de halven en quarlen volgen mede den cours der heelen.

1 keizerdaalder Aoei 10 schellingen olryksdaalders Hollandsch 1:12:—.

1 dubbelde ropia doet 9 schellingen of ryksdaaldcrs Hollandsch 1:6:—.

1 enicelde ropia doet 4'/2 scheUinijen of rijksdaalder Hol- landsch — : 27 : — .

1766. P, A. VAN DÉR PARRA. Gl

1 nieuwe schellintf do«t rykndaalder flollandsch — : 7 : 8. 1 nieuw dubbddje doet 10 heele duif en nt rykêdaaUer Hol- landsch — : 2 : 8.

Kopere.

1 heele duil (zwaar geltl) doet 2 halve duiten of ryhtdaal' der Uollandsch — : — : 4.

1® voornoemde geld-specien zyn op alle comploiren deezcr

kust  gangbaar,  met  dit  onderscheid  egter,  dat  de  nieuwe 

Hollandsehe duhhddjes op de comploiren Kemliang, Joana en Japara onder de inlander niet zoo gaarne gewild zyn dan wel de ZeeuvQsche of Westvriesche^ waaientegen de eerst- gemelde dubheldjes te Souracarla en Djocjocarta in beier aanzien zyn dan de laasigenoemde. S^ kopere heele en haloe duiten rouleeren op en langs de geheele kust, behalven in den Oost-hoek, terwyien onder den inlan- der aldaar de kopere munt kippings met de naam van Japansche, toegenaamd Balische, mitsgaders Palemhangsche en Chineesche^ wel principaal de gewilde munt op de bazaars ak anderztns is; en buiten de zilvere geiden voomoeoidis 'er geen handel dan met dezelve* Hen wisselt die, de ducaten, *i zy oude gecartelde^ tegen 500 ook wel 510, de ronde reaal of Mexicaansche pilaar 405 tol 410 en de kantige 390 en 400. Een meenigte van die wordt jaarlyks door den inlander aangebragt en daarmede deiiandel gedreven, excepto ia het landschap van Smnanap, alwaar 8000 hode pitjes een reaal doen.

MAATEN EN GEWIGTEN.

Een cofong ryst, catjang, boonen, etc, inhoudende 28 j^tW» ef Nederlandsch : . ft 3600

excepto te Sourabaya, daar de cojang gereekend word op » 3750

Een odfang zout teRembang, boudende 58 inaolen

62 1765. P. A. VAN DÊR PARRA.

van 75 S ieder maat (prekend, koinU tiS 43SO

uylgenomen te Sourabaya, daar ee 40 maaten houdt

van 125 S ieder maat en dus » 5000

Een picol is 100 C(7(/'e9 of Nederlandsch > 125

Een catje is » 1 V4

Een maat graanen, houdende 10 catjes^ is » 12 7)

Een tacker oly, houdende 25 kannen^ excepto in den Oost- hoek, is oYs tot 17* /<w« van 10 mutsjes ieder. Een mam hout doet 6 voel in de lengte en 6 in de breedte.

3 September. Magiiging op de •soldij -bediendens** te Batavia alle noldij-rekeningcn te teekenen. — Bepaling^ dat de y^intrekker'* [uitbetaler op eenig builen-kantoorl^ dier rekeningen aansprakelijk ivas voor hel tegcl-regt^ verschuldigd voor die rekeningen.

10 SeptmlMr ~Tdctok«T '

«

Uitschrijving van een algemeenen boete-^ dank-

en bede-dag.

17 September. Voorschrift nopens hel beêedigen hunner rapporten door justidèle gecommitteerden.

In aanmerking gekomen zynde, dat het veel ligt opbuyien fwmptoiren soude kunnen gesustineert worden, dat het niet Tvelvoegelyk zy, dat gecommitteerde justitiêele leden hunne rapporten 'moeten beèedtgen; zoo is, ter voorkoming van oneyge, willekeurige schikkingen en om een egualen voet te houden, goedgevonden en verstaan by desen circulair te ge- lasten en naar alle comptoiren aan te schryven, dat justitiëele, zo wel als andere gecommitteerdens, hunne berigten en zaaken, (ot hun ampt, ais leden vnn justitie, geen speciale betrekking hebbende en waar toe de presentatien en prestatie van den eed vereyaeht word, leHcens deselve by de rapporten zullen moeten aanbieden en vervolgens volbrengen en allerbysonderst by en voor sodamge^rapporlea^ die vanhet ontiangen, garbaleren

1765. P. A. VAM DER PARftA. éS

en nylwegen vaii sfyeeeryen spreken, om d^t, hoe waarscbynlyic bet is, dat de leden van justitie op de buyten comptoir^n vrni de vertt^oawsle "dienaaren tjn en daUenlste t>iii de conifiiii»ie naar bebo)en uyf te voeren, er egter geen reden is om andere, Ordinaire eta extra-onllnaire gecommilteerdens in dien minderen graad te begry))en, dat voor die alleen im eed tot meerdere versekering maar noodig zonde wesen, nadien den eed, die de leden van justitie betrekkelyk tot die htinne charge doeii, bun ten aansien v;m voorsz. commissien niet meer verbind, als dat den eed Van trdnWe aUe dienaren binnen de paaien van bnn pKgt moet houden; zynde voorts ter deser gelegent hyd nog speciaal bepaald, gelyk g'ordonneerd wordt by desen, dat ten aansien der speceryen slytende comptoiren de gecom- milteerdens exact moeten letten^ of de kisten, waar die precieuse n^aar zigh in bevind, wel behoorlyk met kniysbanden V0orsi6n en verzeguld werden, waar van in de raporten teffens mentie moet gemaakt, en dat in allen opzigte, by opening en uytweging, een naauwkeurige visitatie en oplet- tenthyd geobserveerd worde.

20 September. Voorschrift nopens Iiel belasten van soldij' rekeningen.

De Regering bepaalde^ »dat geeoe belastingen op reekening van soldyen mogen geschieden, over wat verzuym ot misslag bet ook wesen 'mogte, zonder besluyt deeser regeering, dan wel zonder scbriftelyke ordonnantie van den beer Directeur Generaal, ten eynde alle gelegentbeden tot willekeurige be- lastingen af te snyden ; en dat, by contrarie behandeling, zelfs zaaken van belang, als zeer reprochabele handelwyzen van strafwaardige dienaaren, voor de regeering bedekt kunnen blyven'

20 September. Bepaling nopens inlandsche militairen.

Op het voorgestelde bezwaarpoinct door het opperhoofd van *i generale soldy comptoir, dat sommige inlandsche

64 1765. P. A. VAN DER PARRA.

mükairen niet verlrekken, als aangenomen zyn, is verstaan, zo wel hier by de monslering aan boord door den monsterconiniis- saris en waterfiscaal naauwkeurig te doen letten, mitsgaders den ministers op de bay(en comptoiren by extract deses aao Ie bevelen ooi toe Le sien, of van hier niet versonden worden en elders aankomen onhekwaame^ a%eleefde of tot het snaphaandragen niet vermogende subjecten, dan wel ook slaaven, en dus andere^ dan tot den dienst vereyscht en g^* worven zyn; met last, , dat voormelde commissaris, by out* dekking van eenige konkelaryen^ daar van ten eersten aan hel opperlio4ifd over het generale soldy comptoir kennis moet geven, onder bedeeling van de naamen, op welke zy te voor* sehyn komen; en dat dit op de buyten comptoiren aan de soldy boekhouders of die dat werk verrigten, moet geschieden, om vervolgens zon een capitain of commandant, waar onder den troep geluiord, de genotene twee maanden gage op hand van de zulke op reekening te stellen.

20 September. Bepaling^ dat ie Cheribon bij vóort» during 30 sliiivers uitgaand regt door de pachters van de sjahbandarijen geheven zoiide worden van elke pikol miker, door parliculieren uitgevoerd.

Dat uitgaand regt werd »door de leveranciers, maar niet »door de Conip^ betaald, schoon de Compagnie de zuyker »inkogt".

»De sabandary van Gabang voorn»mentlyk om den tliol •der zuyker wierd gepagt".

Zie ook bij 8 November 1765.

20 September. Voorschriften voor den Curator ad liles en den hveeden Visilateur der soldijen.

Üe Regering vond goed »den curator ad lites te gelasten, zo wel omtrent de overmaking- van lioedels, die onder syne administratie geboren en komen^ als. van de geUen, die van

1765. P. A. VAN DER PARRA. . 65

Terkogte boedels op de uytreysen aan hem ter hand gesteld worden» alle mogelyke spoed te maken en jaarlyks onder «Itimo Augustus dese regeering te berigten, welke boedels nog onder Iiem berusten en niet verantwoord zyn, met by^ voeging van de redenen, waarom deselve niet na Nederland geremitteerd of verantwoord hebben kunnen werden.

Door den tweeden visitateur der soldyen telkens aan het opperhoofd van de loge te doen opgeven de posten van contanten, die by de scheepsboekjes van verkogte boedels of gedeeltens derzelve als ingekomen bekend staan, sub pene van, by na* latighyd of verzuym dienaangaande, uyt zyn dienst gestald te worden; mitsgaders al verder door den curator ad lites aan de schippers of boekhouders van de uyt Nederland komende schepen een duydelyke, specifique quilantie te doen verleenen van de gelden, die by van hen ontfangd voor reekeniog van boedels van dienaaren, op de reyse overleden, en daar van copia autenticq door den tweeden visitateur voormeld te laten neemen, om hem ter narigt te dienen, in stede van op mondelinge informatien Ie werk te gaan.

Den curator ad lites tot liarigt te laten strekken, dat hy in 't afbetalen van schulden of eenige andere uytgaaf van penningen van boedels, onder zyne administratie komende, niet alleen voorzigtig zy om daar voor quilantien te neemen, maar deselve ook wel te bewaaren, ten eynde by de visitatie deselve onder eene behoorlyke notitie of register te produceeren, also by het tegendeel de posten, daartoe relatief, niet zullen gevalideert worden.

Meermelde curator ad lites by desen te ordonneeren om by de inventarissen van de ooder zyne administratie komende boedels, zo wel de vaste, als losse goederen of niets uylgezonderd, daar op bekend te stellen, mitsgaders by de boedel reekeningen de datums, wanneer deselve verkogt zyn, om dat het zulke noodige requisiten in U verantwoorden van nalatenschappen zyn, dat voorige irregularityten of omissien niet langer tot een basis voor het tegendeel moeten strekken.

Ter verantwoording van den curator ad lites te laten de

riAIAAT-BOtt DRL Tlll. 5

66 I7é5. f». A. VAN bEft P»ARhA.

^Vx perd^» die hy, in steede Tan de hem toegelegde 1 perc^ \mr het onifangen eo in cas lellen van eontanten, die hy vam den sequester of van de schippers of boekhouders der uytkomeode schepen onifangen heeft, om dat, schoon hy bewe«ni, dat een (en honderd te weynig is door de risico, die hy op vals geld heeft, buyten' de moeyte, enz.» het zyn pligt was geweest om aig deswegens aan dese regeering t'addresseereii en het niet naar eygen goeddunken te beslissen.

Den curatoi ad lites voor den aanstaande eguaal te stellen met den sequester en dus te blen genieten den 40*^ penning of i 7i poi^oent van alle gelden, die hy remitteerd, welke onder syne aNlniinistralie niet gestaan hebben of waar van by, voor vtndii salaris als andersins^ nog geen voordeelen genoten beeft".

27 September. Verstrekking van fnedicijtien aan zieke Compagnié's dienaren.

Op de nu en dan voorgekome beswaarnissen en klagten over de bekrompe verstrekkinge van roedicynen door den heer Goovemeur Generaal gelast zynde, dat den eersten administra- teur in de medicinale winkel, Georg Willem Rasché, zoude ondersoeken en berigten, hoe daar in best te voorsien waare, zonder dal, met de vergunning van het hoognoodige, egter iels buyten vereysch verstrekt wierde, en om, zoo onder anderen met excuseering van eenige middelen, die zelden of nooyt te stade komen of waar voor andere te prefereeren zyn, van deese laaste iets meerder te kunnen geven, ten eynde, na onderKng advies van de cliirurgyns, so hier, als elders bescheyden, dientwegen zodanige catalogen te laten maken, als het nuttigste g^oordeelt mogte worden; door voormelde Rasché schriflelyk vertoond wordende, hoe beswaarlyk het is om een vaste schikking en hepaaKng van de te verstrekkene artzenyen te maaken wegens de byzondere wyzen van practiseeren, die den een, in tegenstelling van den anderen, heeft en mits de beweerde veranderingen van ziektens op een en deselve plaats in het een of ander jaar ; zo is, op het verder door hem geavanceerde

I?ê5. P, A. VAN DÈR PARftA. ' 67

en byzonder uyt consideratie ?an de merkelyke prysverhoging dm* medicytien zederi het op den 51° July 1753 gestaiueerde Fegiement op het verstrekken van deselve, zo omtrend de aanreekening uyt Nederland, als insonderhyd mits de op den 12^ Augustus 1762 gearresteerde verhooging van alle Euro pische goederen met 25 per*^, goedgevonden en verstaan om, met alteratie van eenige posten in het voorsz. reglement, de BOTO dienaangaande by desen te bepaalen:

dat aan de cfairurjifyns der van deese hoofdplaats ver afgelegen buyten posten, Tanjongpoura, Meester Cornelis, de Qual en Tange- rang, mitsgaders aan die van de eylanden Onrust en Edam, van waar niet zonder het uyterste gevaar en zeer bezwaarlyk de zieken naar herwaards kunnen getransporteerd en waar dus de patiënten ten uyteynde moeten gecureerd worden, in stede van voor rfrie, voortaan voor vyf stuyvers 's maands voor ieder der daar respective bescheyden leggende Europeesen mag verstrekt worden en voor d'inlanders in de gewoone proportie of half zoo ved, zynde twee eti een halve stuyver, het gewoon lywaat tot pluksel en verband, zo mede d'arak, enz., daaronder gereekend ;

dat, dewyl van de hoofdposten deser steede, de naby gelegen buyten posten, de schepen ter deser rbede en van d'alfaier in guamisoen leggende batailk)ns de zieken spoedig naar het hospitaal kunnen en moeten gezonden worden en dus pro rato zoo veel medicynen over het geheel niet noodig zyn, niet meer mogen verstrekt worden, dan, in steede van 5, voortaan voor 4 stuyvers voor een Eur(^)ees en, in plaats van 1 Ys» 2 stuyvers voor een inlander, het gewoon lywaat en alles mede gereekenl ; en dat op de buyt^ comptoiren, alwaar de arak^ wyn en het lywaat tot pluksel, enz. zelfs verstrekt word en het dus ten aansien van de vohloening der medicynen niet minder kan gesteld worden, viraarom ook by het voorsz. reglement daar 2 72 stuyvers voor een Europees en 1 V4 sluyver voor een inlander is gesteld, als nu sal mogen g'eyscht en voldaan worden tegen 4 stuyvers voor een Europees en 2 stuyvers voor een inlander.

Op dat voorts door deese vernieuwde schikkingen van meerder te verstrekkene arizenyen aan het oogmerk beantwoord en

66 ' 1765. ^ A. VAN DER PARRA.

dus de lyderen de benoodigde medicamenten naar vereyseh toegediend worden, is al verder verstaan om by extract deses met nadruk te gelasten, dat niet alleen ter deser hoofd|^atse door het hoofd der chirurgie, maar ook door de res|)ective commandanten der buyten posten, door den baas van Onrust en den opziender van Edam, mitsgaders door een iegelyk, die het gezag op d*een of andere post of van het eene of andere corps heeft, d'uyterste zorge en attentie moet betragt vrordeo op het gedrag der chirurgyns ten aanzien van het behoorlyk conserveeren en het gebruyken der medicynen, om, by ont- dekking van wandevoir, zodanige chirurgyns van hun ampt te deporteeren.

27 September. Bepaling nopens de bemantiing van de tusschen Batavia en Onrust varende zeilschuit.

Door het hoofd over 'sComp* zeemagt, den Edele schout by nacht, Nicolaas Houting, by een berigt te kennen gegeven zynde, dal de zeylschuyt, die van dese hoofdplaats dagelyks naar en van het eiland Onrust vaart, door ziekt ens ontbloot is geraakt van de daar op bescheydene Europeesche matroosen; dat de groote schaarshyd aan zeevarende niet wel toelaat om er andere in de plaats te stellen; en dus oordeelt^ dat het vry voordeeliger soude wesen, dat den dat vaartuyg commandeerende quartiermeester of stuurman wierde toegestaan om 'er vier van zyn eygen slaaven op te plaatsen, onder het genot van het ordinaire coely- of werkloon voor deselve, zynde / 10 : 10 : — ter maand voor ieder; zoo is goedgevonden en verstaan, dat voorstel t'amplecteeren, terwyl vier slaaven niet minder dan te veel g'oordeeld vderden om dit zeer nuttig vaartuyg te helpen bestieren en dat, hoe min het ook is, nog eenige Europeesche zeevarende 'ér door gespaard worden.

1 October. Afschaffing van de pennisten4a fel te Batavia,

Den castelein der pennisten tafel by een ampel request zyne

1765. P. A. VAN DER PARRA. 69

bezwaarnissen iugebragi hebbeude, dat by niet alleen nu o/ zederi de gemaakte redactie in de verstrekkingen, dienaangaande aan bem gedaan wordende, vermeld by resolutie van den 2^ Jnly jongstleden, htt met d'uytgaven op verre na niet gaande kan houden, maar zelfs al van te vooren 'er maandelyks, gelyk by beweerd, by ingeschoten heeft en overzulks verzoekende, of om ten minsten het voorige genot van contanten en goede- ren weder te krygen, of wel om in *i geheel als casteiein ontslagen te worden; mitsgaders dat supplicq door den heer Directeur Generaal in handen van het opperhoofd over het generale soldy comploir gesteld zynde om, als de behandeling van deze tafel en de huysvesting der in de loge wonende gas- ten van naby en dagelyks beschouwende en gevolgelyk 'er ook liest over Jkunnende oordeelen, dientwegen op te geven, hoe of dese penuisten tafel op het menagieuste zoude kannen onder- houden worden; en ds^r op door denzelven by een, nevens het voorsz. request, door welmelden heer Directeur Generaal mede overgelegd woi'dende berigt vertoond wordende, dat by niets tot vermindering van dese lastpost kan uytdenken dan het afschalTen van de tafel zelfs; en dat dit te facielder kan geschieden, om dat de meeste, die 'er aan komen eeten, maar drukkers en boekbinders zyn of daar onder maar blootelyk drie assistenten; zoo is niet alleen goedgevonden en verstaan om voormelde pennisten tafel by desen geheel te abrogeren en gevolgelyk voorsz. bakmeester als zodanig l'ontslaan, maar ook, op de verdere voorstellen van het opperhoofd, de in de logie thans woonende behoeftige scribenten of die 'er in der tyd inogten verkiesen in te trekken, te permitteeren om daar in te kunnen blyven onder het genot van dubbeld kostgeld, te weeten: het ordinaire 'sComp wege naar den gebruyke en uog eeven zoo veel uyt de in de zoogenaamde kasse berustende 490 ryxdaalders, om maandelyks door den eerst gesworen klerk ter generale secretary, als cassier van voorsz. kasse, aan dezelve gedistribueerd te worden, zoo lange die penningen, strekken kunnen, met het gene successive. in die kasse mogte komen door te rug houdingen van 't kostgeld van zulke, die

70 1765. P. A. VAN DER PARRA

wegens pligtverzuyni, als andersins gecorrigeerd wordeo en waar voor de respeclive hoofden der comptoiren zorgen moeleii. Voorts de verlrekken der pennislen in meermelde lugie te stellen ouder het opzigt van den presenten kok in dezelve, behoudens zyne tans winnende gagie van f 10 : — : — en assistenten kostgeld ; en tot gerief van hem en de scribenleQ, die daar huys houden, denzelven twee vademen brandlioud 's uiaands te laten verstrekken en hem* toe te voegen drie Conip'^ lyfeygenen om de geheele logie daar mede schoon 4e houden, zonder meer. Zie ook 1 en 36 Augustus 1788.

-,-- October. Verbod voor Compagnies schepen^ welke om de West voeren ^ buiten dringende nood, eenc vreemde haven aan te doen.

Weder ontdekt zynde, hoe 'er geen ernst en liraitatien genoeg gebruykt kunnen worden om in vigeur te houden het gesta- tueerde by den generalen artikelbrief, dat naamelyk de schepen geene plaatsen buyten haare destinatie als by noodzakelijkhyd mogen aandoen, met de penaUteyten, daar by gesteld ; en dat in- zonderheyd voor die om de West van Indie vaaren, ook nog speciaal verboden is om comptoiren van vreemde natiën aan te io|)en ; zoo is, op de door den heer Gouverneur Generaal binnen gezonde schrifielyke propositien, tot wegneeming van wille- keurige magt der eerste scheepsoverheden dienaangaande, by renovatie en ampliatie van voorsz. ordres, goedgevonden en verstaan om, met betrekking tot alle de schepen, die naar de West van Indien navigeeren, by eene ordonnantie, onder de gewoone instructieve papieren aan de scheepsoverheden mede te geven en tot eene algemeene bekendmaking aan de groote mast by het vertrek van dese rhede Ie afligeeren, niet alleen nader Ie verbieden hel aanloopen van dese of geene rbedc buyten hunne destinatie en voor al de rhcde of haven van cenig vreemde Europeér, ten zy by d*uilerste zeenood en dat in zoo een geval dan nog niet eenig nabygelegen Compagnies

1766. P. A. VAN OER PARRA. 71

comptoir zoude kuoDen gesogt wordan, 8ub poeii^t dat seiiipper, f^persiimrliedeB en alle, die den gewooneo aciieepsraad uyi- oiakeo, oyer bet aandoen van aodanig een vreemde plaats buylen de volslrekste noodzaak, van anipt en qualUeyt gedeporteerd, miUgaders inbabil verklaard zullen worden om ooyt de Neder- landsche Oost Indische maalschappy meer te kunnen dienen, met confiscatie van hunne te goed belibeode maandgelden en van hunne goederen, die in deeze landen, *i zy binnen of buyten scheepsboord, te vinden zullen wesen, maar ook by vooraielde ordonnantie de opper-, onderstuurlteden en verdere, den scheeps- raad uytmakende deksofficieren te qualificteren om, ingevalle bet den schipper of gezaghebber van eenig schip of vaartuyg, t^en voormelde gerenoveerde order aan, al egler geiusten mogte om, als eerste gebieder van een bodem, op eygen gezag den steven naar zoo een verboden haven te willen wenden, als dan in zoo een geval hem niet Ie gehoorzamen (beboudens anders of in alle andere gevallen de eerbied en 't ontzag, die een minder aan een meerder ten aanzien van alle billike bevelen schuMig is) en ingevalle de schipper of gezaghebber zigh nog al verder onverzettelyk mogle gedragen en tot zyn eygen willekeur volharde over te gaan, dan al verder den opper- stuurman van zoo een bodem of wel den eersten oIBcier naast den schipper of gezaghebber de magt te verleenen, gelyk hem by desen verleend word, om zodanigen schipper of gezag- hebber in arrest te neemen en daar in te liouden tot het eerste Compagnies comptoir, daar het schip of vaartuyg aankomt, en om intusschen het eerste gezag aan boord waar te neemen.

-^ October. Verbod tegen den uitvoer van rijst naar fdaatsen, niet onder Batavia sorterende^ (dsmede tegen het overschepen van rijst ter reede Batavia.

Mits den presenten geringen voorraad v.an ryst, zoo in 'sGomp" pakhuysen, als by particulieren, en de zorgelyke gevolgen, welke daar uyt zouden kunnen resulteeren, by aldien den uytvoer naar voorige exempelen niet tydig bepaald wierd.

72 1765. P. A. VAN DER PARRA.

is goedgevonden en verstaan by een biljet de gemeente alhier te verbieden om iels van dezen korl naar plaatsen, buyten de jurisdictie dezer stad gelegen, het zy in oen groote of kleyne quantiteyt, te vervoeren of te doen vervoeren, dan wel te deezer rheede ten dien eynde uyt het eene in het andere schip of vaartuyg over te scheepen, op pene van publicque geesseling en ketlingslag, zonder daar egter onder te begrypen hctgiene met speciale voorkennis en permissie van den heer Gouveruear Generaal mag en zal worden toegestaan tot consumtie van de geene. die zigh van hier naar elders op reys begeven.

Voorts de officieren van justitie, den commandeur en opper- e4|uipagemeester, den sabandaars, den vice-commandeur of onder-equipagiemeester en hunne respeclive bediendens by gedagt biljet te gelasten om allesins een waakend oog te houden tot mainctenue dezer nuttige voorzorge en legen de contraventeurs invoegen voorsz. te procedeeren.

Wyders den uylvoer van rysl van Java en Gberibon, buyteo naar deze hoofdplaats en ook uytgezonderd naar Ambon en Banda, al mede onder voorsz. penaliteyten Ie interdiceereu of lo doen verbieden en den Samarangse ministers, inzonder- heyd den flscaal, mitsgaders de residenten op de subalterne comptoiren, dienaangaande een trouw en attent toezigt aan te bevelen.

8%orel^r- Oaugbaür verklaring van enkele, dubbelde et* *twec'dubbelde'' gouden Javasclie ropfjen.

Door den heer Gouverneur Generaal ter vergadering ver- toond zynde, dat eeuige parliculiercn aanzoek hadden gedaan om |>ermissie l'obtineeren tot het brengen van goud of goud- werken in de op den 6^^ November des geimsseerden jaars weder g*introducecrdc munt-plaats tot het slaan van silvcre ropycn of derüg stuyvers stukken, ten eynde voor gedagt precieuscr metaal ook gereed goud geld geconverteerd te krygen; en door zyn Edelhyd geavanceerd zynde, dal, gelyk het slaan van goude derhanis Java's berects volgens resoluticn

r765. P. A. VAN DER PARRA. 73

van den 28"" Pebruary 1744 en 2'° Fcbruary 1748 of ruym 20 jaaren geleden op de toen ter neder gestelde gronden voor reekening van de Comp^ geschied was en ook voor reekening van particulieren liadde kunnen geschieden, dog, wyl 'er de laatste toen geen voordeel of noodzaak in moeten gezien hebben, geen gebruyk van gemaakt en het voor reekening van de Gomp* ook ingetrokken is ter resolutie van den 18<^° Juny 1751 om bet weynige voordeel, dal 'er op was, zonder dat de becren Meesteren ooyt hebben laten blyken bet gebruyk van de munt te disapproberen, maar integendeel meer als stilzwygende het toe te stemmen volgens het dienaangaande te berde gebragle by resolutie van den 6*"" November 1764, en overzulks dan ook geen reden vond, waarom in voormelde instantie niet zoude kunnen bewilligd worden, te meer hel een bekende zaak was, hoe het gebrek aan rouleerende geld- specien nog al by verre de meeste in dese colonie niet weynig binder toebragt en het in allen gevalle tot welwezen van U gemeen aanmerkte, dat men zigh op een ge/iroeglyke wyze ontdoen kon van rentelose kapitalen met die ten nutte te laten rouleeren; zoo is, by de meerderbyd het een en ander inzel vervoegen geconsidereert en g'aggreêerd zynde, na deliberatie goedgevonden en verslaan aan particulieren by placaat vrybyd te geven om goud in de munt te brengen ten eynde daar van heele, dubbelde en twee dubbelde goude ropyen te laten slaan, naar den stempel, voor de zilvere ropyen ingevoerd, op de zwaarte van zeven, veertien en agt en twintig sluyvers respective, item het gehalte van twintig caraten, behoudens egter de remedie, naar de Nederlandse goude ducaat geschikt, te weeten: een greyn in den alloy en drie sluyvers in den gewigte op hel marks-werk; en dezelve gangbaar te verklaaren voor twintig schellingen of twee en een halve ryxd^ vyf en , tien ryxdaalders naar proportie van 't voormelde gewigt ; voorts dese goude ropyen al mede te lateu cordonneeren of cartelen en door den inbre|ger of eygenaar van 't goed te doen betalen twee ten honderd aan geregtighe^d voor de Comp^, zynde even zo veel, als omtrent het zilver plaats heeft.

74 1765. P. A. VAN DER PARftA.

en dus in slede van vier procento, gelyk by secreete vau deD S'° February 1745 gearresteerd was, wyl dat te zeer liezwaaren zoude, mitsgaders twee ten^honderd tot goedmaking voor de oogelden, lasten en moeyte, die door den muntmeester c. s. tot het vermunten van goud moeten gedragen worden, nadien g'oordeeld wierd, dat hy c. s. met deze S procent op het goud zo wel het werk zoude kunnen verrigten als met de drie procent op zilver of» niet het een procent smeltverlies daar by gereekend, wel vier procent ; en den muntmeester van gedagte twee procent by desen toe te leggen een en een half procent, den essayeur een quart procent en den adjunct van den muntmeester of, by ontstentenis van tien laatslen, den muntboekhouder het overige quart procent; gelyk dat en liet gene tot bet exact slaan en proef neemen dezer goude Javase ropyen verder betrekking heeft, besloten wierd nader te ordon- neeren by een instructie voor den muntmeester, geschikt naar de vigerende voor de zilvere ropy, g'insereerd ter resolutie van den O''^ November anno passato.

5 November. Voanchrifï nopens landmeters^irutmmeHten,

De Regering vond goed »te statueren, dat de landmeeters hunne gereedschappen en instrumenten, die zy van de Cdmp* ontfangen, voortaan ten eersten zullen moeten betalen en welke door hunne opvolgers voor dezelve prys, in zoo verre ze niet defect of onbruykbaar geraakt zyn, zullen moeten overgeno- men worden''.

8 November. Instructie voor den muntmeester.

Art. 1. Alle de Javasche goude ropyen, item zoodanige geld-specien, als de hooge Indiasche regeering deezer laoden verder goedvinden mogte te laaten munten, zullen moeten geslagen worden onder de dïrectie en het opzigt, ook ter verantwoording van den muntmeester, op het gewigt en gehalte, dat daartoe zal worden gesteld; en wel ten aansien

1766. P. A. VAN DER PARRA. 78

der yoorsclireve goude ropy op het femgi van zeven, veertien en agl en twintig slnyvers ieder, te weeten: enkelde, dubbelde en twee dubbelde respective, en H gehalte van twintig caraten, met den stempel, voorheen geïntroduceerd voor de Javasche zHvere ropy, mitsgaders alle gekarteld.

Art i. En om verzekerd te zyn van de egtheid van de geslagen specie zal de essaieur van ieder party goud, die geprepareerd is voor de munt, een stukje ter zwaarte van '/,e reaal moeten uitkappen en essaieeren en, na gedaane proefiieeming en bevinding, dat dezelve het gestelde gehalte inhoudt, hetzelve moeten te rug geeven aan den muntmees- ter, mitsgaders, na dat de party of partyen zullen weezen afgemunt, een ropy uit de geheele massa moeten neemen en daarvan, ten overstaan van één der kasteels opperkooplieden, ook drie zestiende reaal afkappen om het essai daarop de novo te trekken, ten einde, na bevinding, dat die geslagen munt twintig caraten fyn inhoudt, aan den eigenaar of de eigenaars afgelangd te kunnen worden; moetende den essaieur voorts de helft van laatstgenoemde '/j^ reaal, welke tot de proef gediend heeft, of wel de cornetten aan den muntmees- ter te rug geeven en de wederhelft met het essai-brieQe aan** den heer Directeur Generaal of den eersten opperkoopman vaA 't kasteel ter hand stellen, om in de groote geld-kamer bewaard te worden.

Art. 3. De muntmeester zal een beëdigd adjunct hebben (wanneer 'er een bequaam persoon te krygen zal zyn), onder bem staande en van hem dependeerende, voor denwelken hy ook. zal moeten respondeeren.

Art. 4. De muntmeester zal van ieder party goud, die hem tot het slaan der voorzegde gepermitteerde of bepaalde geld- specie wordt aangeboden, even als den beëdigden munt-boek- hottder, ordentelyk moeten boekhouden, met bekendstelling van den naam des eigenaars, de quantiteit en H alloi van 't goud en hoe veel geld hy daarvan geslagen en afgegeeven heeft, zonder daarvan aan iemand, buiten de hooge overigheid, eenige opening of kennisse te geeven.

76 1765. P. A. VAN DER PARRA,

Art. S. De niimtmeesler zal moeien zorge dragen, dal, indien eenig goud boven het bepaalde alloi, waarvan hel geld geslagen moei worden, ingebragl wordl, hetzelve met zilver of koper geallieerd worde, in zoo verre, dat die party« gelyk alle andere, gebragl worde op het gehalte van twintig caralen : en dat daarentegen al hel minder bevonden wordende goud door loezets verhoogd worde tot het geordonneerde gehalte, dat de specie hebben moet, blyveude het gene, dat tot het ibrmecren van voornoemde gelialle vereischl wordt of wel de toezeis, ten laste van den inbrenger, van wien de nmnlmecster, by de afgaave der gemunte speciën, de voldoening zal moeten vraageu.

Art. 6. De muntmeester zal, ter goedmaakinge van alle ongelden en lasten, die tot het smelten en munten van het munt- materiaal zuUtn moeten gedragen worden, alsmede voor zyne moeite, genieten twee ten honderd op het goud, ten laste van den inbrenger; dan wel, hy zal daarvan hebben een en een half percent en de voorschreven essaieur en adjunct (of by ontstentenis van den laatstenr de boekhouder) ieder eenquart percent, mitsgaders daarvoor, nevens gedagten muntmeester, responsabel zyn voor het ingebragl wordende goud.

Art. 7. Voorts zal een ieder der eigenaars van het goud voor het gebruik van de munt nog twee ten honderd voor gereg- tigheid aan de Compagnie moeten contribueeren en overgecven aan gemelden muntmeester, welke dezelve ontvangen en maan- delyks verantwoorden moet aan den heer Directeur Generaal

Art. 8. Al het inkomende goud zal door den muntmeester, ten overslaan van gedagten adjunct en boekhouder als gecom- mitteerden, moeten ontvangen en door hem en zynen adjunct l)ewaard en de daarvan komende gemunte speciën inzeUder- voegen, onder quilantie ten behoeve van den muntmeester, afgegeeven worden.

Art. 9. Het vermunten zal moeten gereguleerd worden ifl deezer voegen, dat die zyn goud het eerste inbrengt, ook bet eerste zal moeten geholpen worden, verdagt zynde, dal de partyen behoorlyk 'genommerd worden, ter voorkoming van verwarring.

Art. 10. De muntmeester zal geen andere als de onder

\1è5. P.V VAN DER PARRA. 77

artical 1 gespeci6ceerde of nog te speciOceerene munt mogen slaan, het zy van wat stempel of merk bet mogte zyn, en ook omlrent de bepaalde specie geen andere stempel mogen gebrui- keo dan de voormelde of die hem in der tyd by resolutie der liooge Indiasche regeering mogte worden aangeweezen en zulks naar het bepaalde of te bepaalene gehalte en gewigt, sub pene van, by het contrarie, naar exigentie van zaaken strafbaar te zullen zyn aan den lyve, met deeze uitzondering egter ten aanzien van het gehalte en gewigt, dat hem, naar het constante gebruik, remedie toegestaan wordt en wel op voorzegde munt ^ even als omtrent de Ne4lerlandsche ducaat plaats heeft, te wee- ten een gryn in 't alloi en drie stuivers in 't gewigt op het niarkswerk respective.

Art. 11. De muntmeester zal op den inhoud van deeze instructie moeien afleggen den volgenden èed.

Eed voor den muntmeester.

Ik beloove en zweere, dal ik geen andere specie, alloi of stempel in deeze my aanbevoolen munten admillccren, toleree- ren of conniveeren zal als de gene, waar toe ik by s|)eciale ordre van de hooge Indiasche regeering gequalificeerd én geor- donneerd zal zyn, en dus ook precies observeeren en punctueel agtervolgen zal het gene hare lüdelhetlen my by desweegens voorgeleezen instructie hebben aanbevolen, mitsgaders alleztns nakomen, wat een gelrouw muntmeester toestaat en betaamt.

Zoo waarlyk, enz.

Eed voor den boekhouder.

Ik beloove en zweere de partyen goud, dewelke by den manlmeesler mogten gebragt worden, getrouwelyk by de door my te houdene l)oekjes te zullen inneemen ; ook na de vermun- ting zulks te zullen doen van de specie, die er van voortkomt en aan de eigenaars van dezelve overgegeeven wordt; en van deeze te houdene aantekening aan niemand, wie by ook zy

9é 1765. k A. VAM DÊR' ?>AftftA.

buiten inyn hoogo overighetd, eenige kennisse of opening te zullen geeven, milsgaders my in allen deezen te zullen gedraa- gen, gelyk eeo vroom en getrouw boekhouder betaamt. Zoo waarlyk, enz.

Eed voor den adjunct van den muntmeester.

Ik beloo?e en zweere, dat ik den muntmeester, onder doiwel* ken ik als adjunct gesteld ben, met alle trouw en vigilantie zal assisteeren, zyn intrest als 't myne behartigende in alle dingen, die regt en billyk zyn, naar den inhoude van de my xoorgeleezen instructie voor den muntmeester en alle verdere ordres, door de hooge Indiasche regeering op dat stuk beraaiml ofte nog te beraamen, mitsgaders my in alleh deezen te zullen gedraagen, gelyk een vroom en trouw muntsbediende betaamt

Zoo waarlyk, enz.

8 November. Verpacluing van liet uitgaand regt op suiker te Samarang,

Den import op de uytgevoerd wordende zuyker, by de sesde paragraphe van het vyfde articol van de jongst be- raamde pagt conditien onder de zee-thollen begreepen en by missive deeser regeering van den 25®" Juny passato gelast zynde om van de zuyker, welke door particulieren mogt werden uytgevoerd, tot onder ultimo December voor de Gomp' den uytgaanden thol van 30 stuyvers te doen collecteeren en verantwoorden ; zo is, geconsidereeixl het eene hardigheyd zou includeeren, dat den pagter zoude gepriveerd werden van een voordeel, waar op hy by het meinen van de pagt oogetwySrid zal gecyfert hebben en hetgeen hem ook volgens de voorgewaagde sesde paragraphe van het vyfde articol wettig competeerd, goedgevonden en verstaan den ministers [Ie Samarasg] aan te schryven en te gelasten om al, bet geen tot altimo December naast komende voor den particulieren uitvoer dier zoetigheid zal weesen gecollecteerd, mn den

I76fe. f>. A, VAN DER f^AftRA. lé

psigter van ilen boom af te geeven, mitsgaders met primo Janwiry 1766 die geregtigbeyd voor reeekening vandeComp^ pp te veilen en te verpaglen en dus voor vervallen te ver- klaren de meergemelde 6^^ § van articul 5 der conditien, welke daar nyt zuUen moeten werden geroyeerd.

8 November. Bepaling^ dat te Cheribon de af- en optredende Residenten zekere vaste goederen van elkaar moesten overnemen.

•

Is goedgevonden voor het vervolg te statueeren, dat den eenen resident gehouden en verpligt zal zyn van den anderen over te neemen de ondervolgende vaste goederen, voor de daar agter gespecificeerde pilzen, te weeten : het tegenwoordige woonhays van den resident voor. . rd' 7000

de tbayn, genaamt Berg- en Zeezigt » 2000

  »  •        Calietanjong •      1000 

en de zogenaamde stads herberg, met een daarby

gehorend planken huys » 1250

of te zamen voor een somma van .... rd^^ 11 250

Onder deese conditie nogtans, dat den actueelen eygenaar gehouden en verpligt zal weezen alle de voormelde gebouwen steeds te houden in een goeden staat.

25 November. Last op de Indische Regering personen^ onbekwaam voor het doel, waartoe zij uit Nederland waren uitgezotiden, te gebruiketi, » waar toe zy van nut konden zyn, mits hunne gagie naar gerade vermin- dere\ en de geheel onbruikbare naar Nederland terug te zenden.

o Deceral)er Last op de scheeps'Overheden, bij het aan wal komen te Batavia, aan het iwofd van Compagnie' s zeemagt te overhandigen een berigt nopens den toestand hunner scJiepen.

Is goedgevenden en verstaan om een ordonnantie tol na*

8Ö 1765. P. A. VAN DEfi f ARRA.

rigt en observantie te do^ drukken om aan alle de van hier vertrekkende eerste scheeps-overheden van^'sGomp' kielen te laten afgeven, als waar by zy, op verbeurte van zes maanden ga^e ten behoeve van de armen, gelast worden ten minsten niet langer als vier en twintig uaren na haar arrivement alhier ter rhede aan 't hoofd over 'sComp' zéemagt by een schriflelyk berigl op te geven de 'gesleldhyd van haar onder- hebbende l)odem, dies rondhouten, het slaande en lopende wandl en verder van alles, wal tot het schip, bark of sloep l)ehoonl, voornaaraelyk de gebreken, die daaraan geduürcnde de reyze zyn ontwaard, om vervolgens aan den heer Gouverneur Generaal overhandigt te worden.

ö December. Vergunning tot het overvoeren van Maka^s- ser naar liatavia met Compagnié's vaartuigen van 8 lijfeigenen c^an eiken ^hipper en van 4 lijfeigenen aan eiken opper-sluurman of tweede persoon.

Deze vergunning werd verleend, zoo wel om het willekeurige aanbrengen van slaven te Batavia tegen te gaan, als om naar billijkheid te gcmoet te komen aan hen, die op reizen van Makasser nanr Batavia «genoegzaam niets anders tot eenig » voordeel" konden medebrengen.

Slaven, boven de genoemde gelallen aangevoerd, zouden dadelijk verlieurd verklaard worden.

Ook moest voor eiken slaaf, ouder dan 5 jaren, het gewone redemplie-geld ad 10 rijksdaalders en 2 ducatons voor den Sjahbandar worden betaald.

9 December. . Overvoer van de goederen, welke de Sehmd- bij-nacht en de Equipage-meeslers in elk Compagnie^^ schip mogten laden.

Door de Ambonsche ministers vertoond wordende, dat de in- en uytgaande regten aldaar in 't jongste boekjaar minder

I7é5. P. A. VAN DER PAFtfU. . fit

als \ naast voorgaande belopen hebben en 't hier aan attribnee* ren, dat de schee(MM)verheden, welker gepermitteerde lasten, xoo zy achryren, by den invoer tolvry zyn^ ook betaling geweygerd hadden voor 't door hen boven des aangebragte, onder pretext, dat bet meerdere beslond in de lasten, welke den Edele sehont by nagt en de eqnipagie-meesters op ieder mogen hebben en aan hen geschonken waren; boo is goed* gevoadeji en verstaan om, niet alleen, na den voorstel der ministers, ter voorkoming van bedenkingen of tegengang van eenige praetyken in dezen, te statueeren, dat de sGheeps-offi- eieren, welke de lasten van 't hoofd over 'sComp^ zeemagt of van den opper- en onder^qnipagiemeester in loco, 't zy in commissie overvoeren, dan wel door koop overgenomen of in geschenk ontfangen hebben en dns voor hunne eyge reekening aanbrengen, zigh zullen moeten voorzien van een behoorlyk certfficaat, dat zy door d'een of andere vrys 'er de beheering' van of eygendom aan gekregen hebben, ten eynde tar pfaiatsen, waar zy aankomen, alwaar de Gomp* tol heeft, vertoond te worden; « dat, gelyk vdgens het l?^'^ ^ikel in de pagt> oonditien van de in- en uytgaande regtim, ten aanzien van dese hooidplaats van sodanige gepermitteerde lasten by inkomen halve tol moet worden betaald en zulx al mede in conformitö van het onder den 16^'' September 174Bg'acmplieertregleraent op de gqiermitteerde lasten ten dezen opcigte in vigeur gebleven is, zalz wik plaats te deen bdiben op de bnyten oemptoireo, daar de maatschappy profyt van den lol heeft.

9 December. Voorschriften nopens verstrekking van eqaü page^oederen aan Compagnie^s schepen op buiten'- kantoren.

In aanmerking gekomen zynde, het maar al te dikwerf* gebeurd, dat by d'overgave van schip of kleynder vaartuyg van den eenen schipper of gezaghebber aan den anderen diverse soorten van goederen te kort komen; dat dus in dezen, om 't minst te zeggen; gebrek aan behoorlykc aanteekeningen

HAIAAT-BOH DKU. TIII. 6

9i 17*5. P. A. VAM ÓÉR f>ARftA.

dMT TW 4e sokiild kan hebben, <o wegens hei gmt defect getaakt, Yerbroken, dan wel naar behoren g'empbyeerd ie; dat vyders de Terttrekfcingen Tan eqaipagie goederen, welke op de buyton comptoireft aan schip of kleyader imur- *^7S geaehiedeft» veeHyds exorbitani zp, zonder dat veUemidyi blykl, of wel de naauwste opletteBbeyd plaats gehad heeft of, hei gene als benedigi word efigegeven, wd heAomslig is, door dat hel gene in voorraad geweest zy, het yereyBohle employ in 'aCbmp^ dienst gevonden heeft of vind; en dus is dezeo over het algemeen meerdere zekerhyd noodig zynde, dat treawe en aecwratesse den baais van elks doeo sy; 100 is goedgevonden e» vevslaaa cireulair te gelaelen, dat» vranneer by d'aa^komst van 's Gemp' bodems op de een of andere plaats door de overheden geklaagd word, dat zy van H een of ander niet vaorzieo zyn, hen daarmede niet te gelieven, alvorens de waare benoodigdhyd gebleken is, of in *t gerieven te lelten^ ef deraelver klagten wel gegrond zyn ; en ziilx doer by de inventams, die van dese hooUplaals onder de secretarieele papieren met eiken kiel a^eaondea word, na te gaan, wat het schip of vaartuyg in voorraadt gehad heeft en vat geduurende de reys, volgens voldoende bewyzen» daar vae naar veceyseh verbruykt zy, onder bekeuring van zodanige zedieden, die in dezen niet naar {digt of behoeven gehandelt hebben, naar exigenlae van nakoi; en dat ten deasn eynde, niet aleen door dén commandeer e^ opper-eqnipagiemeester, ingeiiolge de al oode tm in vigeor zyede oidre, steeds een dubbehi stel der scheeps^inventarissen van elk op haar vertrek van deze hoofdpfaiats slaande schip of kleynder vaartnyg ter geeevak secrelary moet beaevgd worden» om het eene, vcdgens 't gebruyk, by de instructive papieren voor d'overheden der respective bodems te kunnen gevoegd en het andere in het psHioet van zodanigen Gomp^ comptoir, werwaa^ds de desiinalie is, gesloten te worden, maar dat ook op de bnytee comptpi- ren, by v^er vertrek van zoo een kiel naar elders of by te rug keeriag l^rwaards» den scheepa-inventaris ook nader beboqrlyk by de secretarieele papieren moei geveegd worden.

i76B. P. A. VAN O0R PARftA. 6^

f JnUi

10 Deeember. Wijtiffing van het bepaalde op i,^,^^,. 1762 ten aanzien van den bargtogt^ door comptabele Compagnies dienaren te stdlen.

ïs goedgevonden en verstaan om, met ampliatie van H be* duyt van 9 inly ITöS^ by desen te statueren en circulair te ordonneren, dat, veanneer eenig dienaar uyt de eene functie in d'andere overgaat, onverminderd de op nieuw te steHene boi^togt voor zyn nieuwlings verkrege dienst^ de vorige, die by DM^e gesteld hebben, zal moeten stand bouden en van waarde Myven, tot de negotie-boeken van het lopende boekjaar, waar in zodanigen dienaar tot een anderen dienst is over- gegaan, zullen gesloten, geconfronteerd en de daar in somwylen voorkomende lastposten voor zoodanig eenen zullen ingepalmd of voldaan wezen; dog dat zoo een borgtogt dan ook ver- vaRen zal, schoon nog geen vier jaren verlopen zyn sedert de tyd, dat iemand uyt zodanigen dienst in een andere over- gegaan ware.

10 December. Toepassing op de buiten-kanforen van het bepaalde op 13 November 1755 nopens het be* talen van 10 ^ksdaalders voor dken vrijgegeven slaaf en nopens bet onderhoud van dergeUfke, verminkte of zieke slaven.

Even als, is stede van borgstelling, dat lyfeygenen, die m«u emancipeert, ni^ binnen de ze» jaaren aan de diacony armen aUer zullen vervalien, gelyk oudtyds plaats hadde, ter re» solutie van den 13^ November 17S3 tet een beter middel ter bereyking van het oogmerk in dezen gestatueerd zy, dat een ieder, die een sbaf of slavinne uyt slaverny zal komen' t'Mtsiaaii, aan den secretaris van Schepenen ten behoeve van de diacony noet betalen ti^ ryxdaalders, alvorens de brief van enaneipatie zal mogen g'expedteert worden, wyl hier dofHT ever 't algemeen eeu' bittybe ondersteuning aan de

84 I7è5. P. A. VAN DER PARRA.

armen-kas geschied voor zodanig g'emancipeerde, die naderhand daar uyt g*alimenteerd worden, is goedgevonden en verstaan om het voorsz. foumissement ook op de buyten comptoiren in train te brecgen en gevolgelyk by extract dezes circulair te gelasten, dat alle en een iegelyk, Christen of onchristen, die voortaan eenige Christene of onchristene lyfeygenen van de slaverny komt te ontslaan, 't zy als eygen lyfheer of vrouwe, dan wel als daartoe gewettigd zynde, het zy in qualityt van testamentaire executeur of andersins, voor de expeditie der brieven van emancipatie aan den secretarissen van justitie, dan wel den gene, die tot het opmaaken van zulke acten is g'authorisecrd, tien ryxdaalders voor elke lyf- eygen, die zyn vryhyd krygd, ten behoeve van de diacony zal moeten betalen; dat dit bedragen eens 'sjaars door ge- citeerde beampt scbryvers aan dezelve zal moeten verantwoord worden; en dat, onverminderd dit, na d'aloude ordre en 't con- stante gebruyk alhier, ook over al op de buyten comptoiren het onderhoud voor geëmancipeerde lyfeygenen mag gevorderd worden, die by de vrygeving verminkt of met incurabele ziektens en toevallen iiezogt zyn, te weeten: van of uyt den boedel van den vrygever of die *er procuratie toe heeft.

~ December. Ampliaiie van het bepaalde op 20 JtUij 1762 nopens de invordering van pretensiên.

In aanmerking gekomen zynde, dat het ter sessie van den 20» July 1762 g'approbeenle placcaat, waar by aan een iegelyk, onder liet ressort dezer hoofdplaats gehoorende, die eenige pretensie, het zy uyt hoofde van geleverde goederen, gedane diensten, dan wel uyt boek- of andere gemaakte schulden, op iemand mogte hebben, bevolen is den levende personen binnen een jaar na de leverantie van het goed geschied, de dienst gepresteerd en de schuld gemaakt zy, en den executeuren des boedels van overledenen binnen den tyd van drie maanden na bet overlyden van den debiteur aan te spreken en voldoeninge te vorderen van de pretensie, die men mogte hebben, of dat,

1765. P. A. VAN DER PARRA. SS

by fiittte Tan dien, den verzuyaier in dezen, onder wat pretext ooky van zyn vermeend regt, aetie en pretensie zal zyn en blyren verstoken, ook wel in 't algemeen op de buyten comp- toiren van applicatie mogte wesen, wyl 't daar, zoo npiin ab elders» mede niet manqoeerd aan strafwaardige g'inieresaeerde kunstgrepen tot een anders schade of onverseboonlyke traint ringen om met, hoewel ook al behoorlyke, pretensien op Ie komen; zoo is goedgevonden en verstaan om, tot gerasthyd van de goede ingezetenen dezer landen, hel vooraz. placcaal in dezer voegen over Nederlandsch Indie algemeen temaaken; en ieffens geconsidereerd zynde, dat nopens vertrekkende ook nog wel eene nadere bepaling zoude kunnen plaats vinden om hen of hunne gemagtigdens te bevryden van ontydige schuld- eysschers, waar van maar al te dikwerf suspecte handel wyzea voorkomen, nog by desen te statueeren en daar mede het zelve edict t'amplieren, dat, wie uyt hoofde of in maniere voorss. iets te prelendeere hebbe op personen, welke van hier naar een der subalterne comptoiren en vice versa van daar naar deze hoirfdplaats, dan wA van het een naar het ander comptoir of van hier en* elders naar Mederhind staan te vertrekken, zyn aetie en pretensie zal moeten institueren vóór hun vertrek, op poene van anders het zelve subject te zullen wezen, dat den nalatige in de voorschreve twee gevallen bedreygd is, ten zy op eene satislactoire wyze kan aangetoond worden, dat men by bet depart van zodanig een persoon, op wien men eenige actie heeft, niet present geweest ware, nog gemagtigdens op zodanigen plaats gehad hadde, van waar den debiteur vertrok- ken isy om, in voegen voormeld, te procederen, of dat men ook, schoon zyne pretensie gemoveerd, egter gene betaling hadde kunnen erlangen.

£n op dat niemand van deze ampliatie eenige ignorantie zou kunnen pretenderen, is al verder gearresteerd het voorsz, placcaat met dese byvoeging te doen herdrukken om, zo te dezer hoofdplaats, als op de respective buylen comptoiren, gepabliceerd en in de Nederduytsche en gebruykelyke inlandse taaien g'affigeert te worden.

86 1705. P. A. VAN DER PARRA.

13 December. Yoargchrift nopens de ankoH-reke$Migen van Compagme*8 schepen.

Door den vimtateur der soidyen vertoond wordende, dat sedert eenigoi tyd op sommige buyteii comptoiren gepracti- seerd is by faetnuren deze hoofdplaats ten belastinge aan Ie rekenen, *i gene ten behoeve van diverse schepelingen maanden lang bevorens, eoo tot goede maanden, hospitaals goastos, enz. terstrekt ^ uytgeschoten en op het vertrek der genieters by de seheepsboeken 'er voor te belasten verzuymd was, waar door de soldybedietidens alhier dikwerf buyten staat worden g«Bteld om diergelyke te laat ontvangene aanreekeaingen e£fect te doen sorteren; zoo is, om in dezen het noodige redres Ie doen bezorgen, goedgevonden en verstaan by extract dezes circulair te gelasten, dat in 't vervolg al H gene ten laste of voordeele van scheeps-soldyen moet gebragt worden, op d'onkostrekeningcn der schepen pro memorie bekend gesteM worde, ten eynde daar door fontwaren, of alles by de boeken belast en gecrediteerd is; en, by. bevinding van 't contrarie (waar voor den verzuymer al egter aansprekelyk blyfl), hier nog het nodig redres te kannen doen bezorgen, alvorens zolke personen gerepatrieerd of elders vertrokken zyn.

13 December. BepaUiigen nopens hospUad-boeken.

De Regering vond goed, » aangaande de aan land bescheyden dienaaren, welke volgens usantie by de hospitaals boeken per schuld werden ingenomen en voor het grootste gedeelte met verkeerde naamen bekend gesteld zyn, den bospitaals-boek- houder, zo wel als zyne overdragers, te gelasten om in 't vervolg, ter voorkoming van diergelyke abuysen, het niet op d'opgave dier menschen zelve te laten aankomen, maar de regte naamen uyt de logie- en guarnisoens-boeken in te nemen;

ten opzigte van de uyt het hospitaal gaande dienaaren, de als dan verstrekt wordende- 2 hembden, S broeken en 2 neus* doeken, waar voor dezelve boven de verteerde guastos worden

1766. P. A. VAN OER PARRA 8?

giedebitoeriy eondèr At ^r felei word, tf de gènielerB wtyiliig rf veel gagie vfimuBn of op bimne soldy iMkemagoi tafoedcrf te qoaad Uam, hj étam te statoeroi, dat aan seldateD» BMiroaep, hoapiofen en jasgeiui^ douider dan f 9 : «^ wisneode^ ?aorlaaii maar :tal mogen verstrekt wiNnden de keifl tm 4nB maar Ie laten beleaten met ^4:17;

en den geeaen» die ep ittboMrekeaing k>petiy H zy deselve veri of weyoig winncBi des mofolyk» fai 't geheel niets van foornL klederen te laten afgeven, nadien dë Gonnp^' in beyde gevallen ouders veeltyds de last moet dragen by hM ontydig overlyden^ waar van sy teffens ibenignaurl weysig vriigt ef gebrayk hebbent dog egter voo^ 't dver%e de HFerstrafckingea op d<Hi presenten veet ie laten.

^ December. Vaotsdirifien nopens het avenchrijteé WM vaste goederen en ket nfbr^sen mn huken.

Schepeen dezer stede by een ampel vertoog vertooilende, hoe beswaartyk «iet alleen den getneenen man de boete van twee honderd ryxdaalders valt, die by 't gepttbliceert en g'afligeert biljet van den 1^ April 1761, uyt kragte van H ge- resolveerde op den i"> Maart bevorens, gesteld is wegens 't verzuym der overschryving van vaste goedetvn binnen den tyd van drie maMden, soo dat sdfs sommigen liever hnn gdieel erf of land zonden laten varen, ate na 't verlopeÉ iermyn bet ter overschryving aangeven, als zyode veeltyde van zoo geritige waarde, dat hunne gaiisehe bezitting, met het zelve mede gerekend, het vierde deel dier amende niet bedraagd ; maar dat ook ter verschoning tegen zoo eeti groote boete in proportie van 'sheensn geregtighyd, die men onder- steld, dat den possesseor van zödanigen vasten goed heeft zoeken te fraaderen, byzonder voor den inlander in aanioéitid^ komt, dat denzelven van de otAtt ter oVersebffviOg teeltyds een gemymen tyd onkundig blyft^ dbo bespeurd vrönd, dat by de testamenten van den ouden tyd veeltyds dooi* de notarissen verznymd is oili 'eff de periode nopeifó de gestatu<$erde over*

88 t765. P. A. VAN DER PARRA.

schryving 'er Iq bekend te steUen; en dus lot onllMtiag yaa de arme ingezetenen, zoo die zigh reeds sohuldig aand'over- treding der voormelde ordre mogten gemaakt hebben, als die zigli in 't vervolg te baylen gaao^ ten minsten nog voor eenig^ tyd ter versagting voordroegen, dat de boete mogle gedeminueerd virorden tot op zekere percentos van de waarde der vaste goederen, v^aar van de tydige oversobryving ver- zuymd was en word verzaymd, weswegens hunne Eerwaardens tien ten honderd proponeerden voor alle dnsdantge effecten, benedm de twee duyzend ryxdaalders waardig, en wat daar boven is niet meer dan twee honderd ryxdaalders als voor heen; mitsgaders verzoek deden, dat die boetens ten faveure van hmme Eerwaarde kamer, als niets in vooraad hebbende» mogte worden ingevorderd; zoo is, gelet op de billikbyd van den voordragt, behaiven dat ook reets, volgens resohitie van den 9^ Augustus jongstleden, begrepen was om de boete niet hoger te laten betalen, als de vierdubbelde waarde van 's heereo geregtigbyd bedraagd; en tefiens in consideratie gekomen zynde, dat den bepaalden tyd wel wat ruymer kende genomen worden, zoo tot wegneming van geaogte uitvlugten, als om wettige excusen voor te komen, goedgevonden en verstaan om, met renovatie, ampliatie en alteratie van 't voorsz. biljet en resolutie, den daar by geprefigeerden termyn tot over- schryving van de vaste goederen op de naamen der eygenaaren, 't zy fidei*commissaire of andere, waar van iemand in possessie is of namaals gerake moge, by desen te prolongeren van drie tot zes maanden, zoo nopens bet geene, dat tot beden niet mogte wezen overgeschreven en waar vao geen zes maanden zyn verlopen, als van 't gene, dat indai aanstaanden zal moeten overgeschreven worden; invoegen, dat die langer ge- wagt heeft of in der tyd wagten zal als zes maanden met de g'ordonneerde overschryving, de volgende, lans nader be^ paalde boete zal moeten betalen, te weeten: tien ten honderd van de intrinsique waarde zodaniger vaste goederen, waar van de behoorlyke tydige overschryving niet gesohied is, of wel van vaste goederen t^ waarde van BO ryxd' en daar

r765. P. A. VAN DER PARRA. 89

benedfiii vyf, ter waarde nn SO tot 100 rd* tien, vao 100 tot l&O rd* vyflien, ens., iiiitigaders dat de boete niet beger zal UimmeB als twee honderd ryxd'; en dat gevolgelyk deze zwaarste amende zal betaald moeten worden wegras vaste goederen boven de 1950 rd' waardig, hoe veel meer zoo een effect ook waardig mogt zyn, in welken gevalle en ten aan- zien van de pligt der notarissen het meermelde biljet van 1761 en resolutie van Augustus jongstleden in zyn wezen en waarde, nratatis mutandis, by desen gelaten word; dog is ten aanzien van bet versoek van Schepenen zelfs om de boeten ten faveure barer kamer te mogen genieten al verder verstaan daar toe te bewilligen en dezelve door don secretaris, by eene teformerene rekening, jaarlyks te laten verantwoorden, waardoor derhalven de diacony, als het zoo hoog niet benodigd zynde, dezelve zal missen.

By deze gelegenhyd ook ia aanmerking gekomen zyode, dat sommigen in deze eolooie maar al te willekeurig hunne haysen en andere opstallen afbreken en applaneren, veellyds strydig met het algemeen belang en prejudiciabel aan'slands inkomsten ; zoo is wyders gearresteerd om, onder bekendmaking van al bet voorgaande, by een biljet op nieuw te publiceren en t'affigeren, teffens een iegelyk te verbieden, gelyk verboden word by desen, om huysen of opstallen, daar men eygendom gS bebeering van heeft, dan wel in der lyd den eygendom of beheering van krygen mogte, 't zy dezelve binnen dese stad, dies voorsteden of in de thuynen en landeryen gelegen zyn, af te breken of Ie applaneren, dan na dat 'er, onder vertoooing van de daartoe dringende redenen, speciaal verzoek by deze regering toe zal gedaan en permissie verkregen wezen.

24 December. Verpachting van de gemeene middelen van het koningrijk Jakatra voor het jaar 1766.

De wijzigingen in de voorwaarden waren ditmaal de volgende:

dat, buyten de pagtei*s ynn Ae inkomende en uitgaande reglen,

de visckmarktf de inkomende en uitgaande ryst, den icheephandel

00 1765. P. A. VAN DER PARRA.

en de rys^arkty ook hét benefide vatr een maatige avreheaiqie, naar lierinding van zaaken, zullen genieten die van hxAhoofd-^ gdd der Ckineessen en van de groentektMmen^ om him io de maanden, dat weinig ontvangen wordt, naar biUykheid te gemoei te komen;

dat het 13^ artikel van de conditien der botmpagi gebed ingetrokken is, nadien geen Ghinasche jonk m 't jaar 1766 of vervolgens meer ten handel op Macasser zal geadmitteerd worden, en dat dus, inzonderheid in het 4<^ artikel van de oon* ditien van U kerven der Chineesche tabak, vervalt het h^en der geregtigheid van de gekarve Chineesche tabak, die op Macas- ser tot nu toe uit dat ryk aangebragt is; dog de tol van de Chineesche tabak, die van Banjermassing op Macasser vrordl aangebragt, zal de pagter alhier door zyne gemagtigden Ier laastgemelde plaatze mogen blyven heffen;

dat met het ingaan der aanstaande pagt, voer de boómpagt van geen applicatie meer zal weezen het in de tS"^ en S7^ artikelen van de conditien voor dezelve voorkomende wegens het daarby vermelde van gedroogde, gerookte of gesoute viseh en dat principaal, contrarie het tusschen beide komende S6^ artikel en het V^ artikel van de conditien voor de pagt der vischmarkt, voortaan de tol van aUe visch, zonder onderscheid, alleen door den vischpagter zal gdieft worden, 't zy vertche, gesnede of gekurve, gedroogde, gezouie, gepekelde, traste of bUt- djang of wat benaaming men daaraan ook zoude kunnen geeven en dus oclk van alle soorten van ^artuilef», mitsgaders van waar dezelve ingevoerd worden, 't zy van de omleggende eflanden, van Tjilinting, Java, Cheribon, Bantam, Gambodia, Siam, Maeao, Manitha, dan wel van zoodanige andere plaatzen, van waar eenige visch, van wat soort die ook zy, alhier aangebragt en ingevoerd wordt, uitgezonderd de gedroogde en gezouie wc&, garnalen en andere zeegevoassehen, die met jonken van China alhier worden aangebragt, alzoo die onder de boom en de bepaalde redemti&f elden verblyven^ mits dat de pagter van de vischmarkt van alle andere dan verA^A^ m>cA (waaromtrent de bepaalde tol stand houdt) of van de gedroogde ot gezoute vis^

• r7«5. P. A. VAN DER PA«RA. 91

aok iMi meer of aadera zsd mogen hefieii deo tot nog nan 4b bo9m heeft plaats g^d^ aamenlyk aea ièn honderd, zonder dat die op de mchmarki zal behoeven yerkogl, maar eenlyk vertdd moeien worden;

dat de pagter van de boom egter zal Myren genieten den tol van de in- en uitgevoerd wordende iripangs^ agar-ngar^ Iroeboe off visehkuyl en haatfevmnen, die by deezen bepaaldelyk onder die pagt griaaten wordtm en weswegens dus, zonder eenige verandering, stand heudt het by de 13^, 14^ en 3^ artikelen van de boompagt voorkomende, invoegen de pagter van de meh daarvan ook niets zal mogen pretendeeren;

daty ten aanzien van de tW- en uUgemerd wordende suikeren, in t 4^ artikel van geen gevolg meer is» dat de Conip^ geen tol zal betaalen voor de suikety die voor haare rekening inge- voerd wordt van Java's Oostkust en Gberibon, alzoo van daar voor haare rekening geen suiker meer zal ingevoerd worden; en dat dus van alle van buiten aankomende smker de bepaalde td zal en moet betaald worden, met uitzondering nogthans van de gene, die van de Bataviasche bovenlanden afkomt en van de molens op Cramat, Kattapang, Garang Ceram en Tanjongkait, in 't Bantamsche gebied gdegcn, a^ngebragt wordt, die, gelyk van ouds, van den tol op den invoer geéxcuseerd blyft ;

dat, met betrekking tot het 29^ artikel in de pagt der grceniekmamen^ de liefhebbers verdagt moeten weezen, dat de enkeUe rye kraamen, naast de binnenportugeesche kerk staande, afbraken en* weggmomen worden zal, zonder dat 'er weder andere mogen vvorden opgeregt; dat, in slede van de op de ttieuwe bazaar aan de wesizyde van de groote revier tans viM^ 't grootste gedeelte buiten permissie en door den anderen staande een honderd vyf en negentig vaste kraampjes, zoo onder de daken der lootzen, als buiten dezelve, met primo Jannari aanstaande zullen moeien wt)rden afgebroken en niet meer dan zes en vyftig diergelyke winkels daar zullen mogen gelaaten of opgehaald worden, te weeten : veertien aan weder^ zyden van de fareede mitMelgang der bazaar of te zamen agt en twintig en veertien langs het einde van de West-, mitfr'

98 1765. P. A. VAN DER PARRA.

gaders veertien famgs het einde van de Oost-eyde ai zulks onder de panne daken van de daar staande opene loolzen, die- van het midden lang en breed 84 voeten en die van de zyden mede lang 84 en diep 12 voeten, opgehaald van planken of bamboese beschotten, zonder dat eenige cayangmatten of atap op de gansche bazaar ziiUen mogen gebruikt worden lot afdaken of eenige beschatlingen; waarentegen toegestaan wordt» dat de presente panne daken der daar zynde lootzen aan de Noord- en Zuid-kant, daar nieuwe, vaste kraampjes zalkni worden aangemaakt (dog op geene andere plaatz^), vyf voeten mogen worden verlengd^ 't zy door den pagter of den huurder, mits die uitstekken op houle steilen rusten en met pannen gedekt worden, uitwyzons de aftcekening daarvan, te zien by den capitein der Chineezen, Lim Tsjipko, zullende de over^ ruimte onder de voormelde lootzen eenlyk by dag mogen wor- den geoccupeerd door die gene, dewelke haare waaren aldaar zullen willen verkoopen, zonder dat by ieder hoop waaren des nagts meer dan een man ter bewaaking en* bewaaring van *t goed zal mogen verblyven, en dat dies getal niet zal mogen gaan boven de 40 of SO stuks» waarop de pagter behoorlyk zal hebben te letten en ook de Bailluw toezigt moeten doen houden ;

dat de huurders van die zes en vyftig kraampjes, 't zyhet Christen, Maliometaan, Chinees of heiden zy, na dat hy nopens de prys of huur met den pagter is overeengekomen, voor het afbreeken van de op de bepaalde plaatzen staande oude en gebrekkige winkels en het ophaalen van de nieuwe, vooreen maand of die van January aanstaande, vry zullen zyn van de huur, aan den pagter anders te betaalen; en dat de huurders de door hen gemaakte kosten tot het maaken van nieuwe kraamen en uitstekken zuUen mogen weder afvorderra, 't zy dezelve 'er in der tyd uitgaan, 't zy hunne erfgenaamen» wanneer zy komen te sterven, van die zoodanigen kraampje mogten komen over te neemen, mits de wooning in een beboorlyke staat zy onderhouden, waarop de pagter het oog moet hebben;

I76fe P. A. VAN DÈR PARRA. 9S

dat in ieder yan deeze yaste winkels of wooningeo niet meer dan één bniabouden zal mogen huisvesten en daar ook 's nagts in blyveu, dog dal geen vreemde of tol het huishouden niet geboo- raide, onder wat pretext het ook toude mogen weezen, daarin mag worde» geherbergd of gehuisvest; dat de pagler daarop exact zal moeten letten en, zulks toleroerende, by attrapeering« zoo wel in de ketting geklonken en van hier verzonden zal worden, als den ongepermitteerden inwooner en die hem gehois- yesl hoeft;

dat, om verzeekerd te zyn, dat de gene, die tot deeze zes en vyftig huisgezinnen behooren, dezelfde en geen andere zyn, zy zig zullen moeten voorzien van een briefje, door den Baitluw ondertekend, dat voor niel zal worden afgegeeven en waarop bet getal der personen in ieder huisgezin zal bekend staan esi dat 'smaandelyks vertoond zal moeten worden, alsdeBail- luw en fabricq, ten byweezen van den pagter, de visitatie, 't zy op wat uur in 't etmaal of welken dag van de maand, doen zullen;

dat voorts de huurders, die laxa of andere eetwaaren ver- knopen, waartoe gestadig vuur noodig is, zullen moeten stand- plaats houden en logeeren aan de Noord-oosl-kant, aan en in de buitenste rye der kraamen, om by onverhoopten brand het water zoo veel te nader aan de band te hebben;

en dat voor 't overige alle de andere artikelen van de pagt der groentekraamen in haare volle waarde en ligeur gelaaten v?orden ;

dat, met betrekking tot de in admodiatie afgegeeve pagt der Ckmeescke topiafeU, ten aanzien van het 21"^ artikel, onder de gebruykelyke en dus gepermitteerde qiellen alleen begrepen zyn de volgende, als : met kleine dobbelsteenen, op zes kanten bespikkeld van 1 tot 6; met 6 steenen het spel moo tipat en tj&ng guantjoé; met 5 en 4 steenen Ijoen wah; met 3 steenen tap^ ijouw kouw, touw kauw, lam tsmgking en met 2 steenen mede het spel iop\ met een lolletje, mede op zes kanten bespMüield van. 1 tot 6, dat op een piringje, op een tafd staande, niet to^edekt mag w^en; met de kaarten,

94 I7è5-H76e. P. A. VAN DCR PA^RA.

met 7K ei 60 stoks, hei spel pong houw, voorts mei 60 kmy- houWy soUang en litmg Aomu; met. 30 hoe a hetm, tüha^nü, tj^:p:h%, lioé hoenkünnf phaUmgy qua houw^ kong siep, tjoi houw, tingkauw; met 84 fy d ping ea met VI koea pay en met kopere pitjes het spel pak tsjoé, gesebiedends met een 1 pitje, ijo poea met 3 pitjes en metoea met ISO pitjes, waar- van volgens usantie aaa den pagter der pho en iopho zyae competente portie moet nilgskeerd warden; dat gevolgelyk onder andere verboden spellen, met geen steenen mogen gespeeM worden, eetilyk op vier kanten bespikkeld; dat het kaartspel py a pe verboden blyft en dat ondelyk oader de pho en iopho eenlyk beorea de spellen banUmw en tienpo of /t, mitsgaders dal de eigenaar daarvan, behoudens het bepaalde bf hetM"^ artikel, hetzelve niet meer dan op vier diiérente plaatsen may laaten speelen of, by meerderheid, verpligt is aan den pagter der lopbaanen uit te keeren de hdft van *t opgeld, dat by komt te genieten van de elders spoelende lieden.

27 December. Vernieuwing van de plakaten tegen Aef maken en verkoopen van vuurwerk, enz.

21 Januari], Aankondiging^ dal de Regering voomemem was eene veiling van opium ie houden.

24 Jannarij. BepaUng nopem het inkoopen vam henoo- digdheden op buiten-Jcantoren.

Bespeurd wordende, dat V nu en dan op de buytea oomptoiren wel eens inkoopen geschieden van dese of gene eqnipagie- goederen, bontwerken of andere extra-ordinaire en ook ordinaire behoeftens, die vry wat speculatie onderworpen zyn, zoo ttm aanzien van de prysen, als met betrekking tot de benoodigdbyè en welke, waaneer er geen speciaal versbg by de brieven

I7é6. P. A. VAW bER PARftA. M

aao de' regeering van gedain word, dat de pligt is en btyft, wel eens het oog ontglippeii kunnen, byzonder ook, zoo de mpeetive eerste . ministers zoo eeq koop maar doen zonder het (hoewel tegen de ordre) in vergadering Tan politie te kengen, waar door dan ook geen aantekening by de resolutiefi gefonden word; en *t gene overzolks nopens ministers, die kon gewin boven hun pligt en eere mogten stellen in 't bebar- tigOD yan 's Meesters yowdeel, waar yan al mede de ondervin- ding hatelyke exempelen uytleverd, een weg zoude openen om bnyten stappen byna straffeloos te doen; zoo is goed- gevonden en verstaan den visitateur generaal speciaal Ie demamderen om by het examineren der faidisGhe negotie4Meken exact na te gaa» en aan deae regering jaarlyks by een aGuttderlfk berigt op te geven, tegen wat prysen de inkopen, kysoDder in vecgelykiiig tegen de twee naastvoorgaande jaaren, gedaan zyn, of daar toe by de ministers een besluyt genomen is dan m^ en of cis noodzakelykhyd door eenige omstandig- heden blykbaar is; mitsgaders, bevonden vrordende, dat in dexeo iets buylOBspoorigs voorkomt, gemeiden bediende van 't capitaal, weswegens men in dezen de maatschappy mogte soekett Ie benaéeelen of ten Hnasten niet zoo te werk was gegaan, als de ordres leggen of als naar gemoede zoude kunnen en moeten geschieden, het 7e ^^F^oaie, ten laste van zodanige, die vake passen mogten doen, toe te leggen, onder zodanige na- dere oorrectien, als bevonden zal worden te behooren; en van welke g'amplieerde ordre op dit stuk al verder verstaan is by exiraet deoes civciilair kennisse te geven.

30 Januarij. Voorschrift voor lootm^ nopens het aandoen eener vreemde haven.

Overwegende, dal, toea ter sessie van den 8P° October poflsato de oude en permanente ordres tegens het aandoen im eenige haven buyten de desUnatie en inzonderbyd van vreemde Enropeezen nader aangedf ongan wimlen ten aanzien 's Qmf^ kieieB, die om de West vaa Indien navigeren,

96 I7è6. P. A. VAN DER PARRA.

geen speciaal gewag van de lootslieden gemaakt is eo dus ook niet by hei daar uyt voortgevloeyd biljet, onder den 1 5^ derzelve maand gapprobeerd ; zoo is, om in desen alle uyt- zonderingen te prevenieeren, die door gezogte uylvlugten voor den dag mogten te brengen zyn, goedgevonden en verstaan naar alle comptoiren om de West van Indien, daar hMteen gebruykt worden, aan te schryven, dat bon by een ordonnantie ernstig moei g'interdiceerd worden om eenig Gomp schip of vaartuyg te brengen buyten de bepaalde destinatie van het zelve en inzonderbyd naar geen rheede of haven * van eenig vreemd Ëuropeër, ten zy by uyterste zeenood; en dat, ten aanzien van H laaste geval, 'er dan nog geene gelegmihyd ware naar eenig naby gelegen Comp^ comptoir den steven te wenden, zonder haar oor ook gevolgelyk te leenen aaneenige propositien, die een schipper of gezaghebber van zoo een bodem mogte doen, maar integendeel, indien denzdven met force daar toe wilde overgaan, met den opperstuurman en d'andere ofBcieren gelykerhand bet vereyscbte te betragten tot het beteugelen van zoodanig een eerste sche^ officier ; en voorts in allen deele aan eed en pligt te beantwoorden, sub poene, dat zodanig een loots anderzints van zyn ampt en quaMteyt gedeporteerd en inbahil verklaard zal worden om ooyt de Nederlandsohe Oost Indische Compagnie meer te dienen» dan wel nog zwaarder straffe, naar exigentie van zaaken, la ondergaan.

4 Februarij. Bepaling nopens de vergoeding van ie zoek geraakte of onbekwaam geworden houtwerken^ equipage^ en ammumtie^goederen.

In aanmerking gekomen zynde, dat 'er niet zelden beden- kingen vallen om na vereysch vergoedingen te laten doen voor te zoek of onbequaam geraakte equipagie^ en ammunitie goederen en dat, V17I by 't generale reglement nopens de affschryvingen van minderheden, enz., gestatueerd den 20^ Augustus 17&3 en met de sedert gemaakte alteratien en

I7è6. P. A. VAN DER PARRA. Ö7

ampliatieo den 15^ Augustus 1764 herdrukt, io 't 7<^<^ artikel geordonneerd is» dat de te min ontdekt wordende equipagie- goederen maar met een kapitaal avans vergoed moeten worden, H welk, na sommige omstandigheden, te geringe boete kan weezen; zoo is, om in dezen een eguaalen voet te doen houden en teffens te zorgen, dat de penalityt dermaten boog staat, dat de bedenkingen tegen slinkse bedryven ook teffens weggenomen worden, goedgevonden en verstaan het voorsz. 7'" artikel in volgender voegen te altereeren en amplieereu en circulair na de respective buyten comptoiren tordonneeren, dat op houtwerken, equipagie- en ammunilie-goederen, nog aan scheeps-overheden, nog aan administrateurs iets het aller- minste mag gevalideert worden; maar dat, het zy die goede- ren verwaarloosd, der maatschappy ontvreemd, dan wel op een andere v^yze te zoek geraakt zyn, zullen moeten vergoed worden met twee capi talen avans, zonder onderscheyd, en dus ook ongereguardeerd, of het Europische of Indische touw- werken, randbonten, enz. zyn.

21 Februari). Voorschrift nopens hei verleenen van hulp door het eene schip aan het andere.

In aanmei*king komende, dat de verstrekking van of assis- tentie met equipagie-goederen door de scheeps-overheden van eenen bodem aan die van een anderen, der Nederlandsche Oost-Indische maatschappy toegehorende of wel, by d'uyterste zeenood of volstrekte noodzakelykhyd, ook aan kielen van vreemde natiën, in vreede, vriend- en bondgenoodschap met ons levende, zoude kunnen gevraagd en gedaan worden, waar slinkse oogmerken onder zoude kunnen schuylen of waar onder mis- bruyken zouden kunnen sluypen; zoo is, om dit zoo veel mogelyk te verhoeden, goedgevonden en verstaan by extract dezes aan de overheden van 'sGomp' kielen te gelasten, dat in 't algemeen van het eene aan het andere schip niets zal mogen overgegeven worden, 't zy provisien, equipagie- en ammunilie-goederen, dan na dat de scheeps-officieren van zo

FLAlAAT-^On DEEL TUI. 7

Ö8 I76é. P. A. VAN DER PARftA.

een bodem, daar het benoodigd is» by een schriftdyke ver- klaring, onder prescnlaiie Tan eede, znllen geattesteerd hebben, dat het ten uyttersten nodig is en wat inzonderhyd de noodzake- lykhyd uytmaakt of waardoor het gebrek is veroorzaakt; dat wyders door den schipper en opperstuurman een recepisse voor den ontfangst van 't verzogte moet verleend worden en dat^ wanneer bevonden word, dat deze vereyschtens niet in agt genomen zyn, de verstrekker of assisteerder het verstrekte zal moeten vergoeden of andere verdere correcties ondergaan» naar exigentie van zaakèn ; dat voorts in 't afgeven van toowen, ankers, rondhouten, enz. byzonder moet gelet worden, of, die assistentie benoodigd, hel zyne verloren of laten slippen heeft, dan wel of het blootelyk onbequaam is geraakt, met last, dal, indien zodanige onbekwaame goederen niet reets tot scheeps- diensten mogten getransformeerd worden, dezelve dan, des mogelyk, legen het bekwaame, dat aan 'sComp^ schepen of vaartuygen afgegeven word, moeten uytgewisseld worden, waar voor ook gevolgelyk de overheden, die het onbe<|uaame ont- vangen, een quitantie aan de afgevers moeten verleeneii; dat vervolgens het een en ander aan 't eersle Comp' comptoir, daar der schepen of vaartuygen destinatie legl, moet verantwoord worden; en dat, boven het gene in 't algemeen te betragten zy, eyndelyk aan geen vreemde scliepen iets mag afgegeven worden, dan wanneer d'uytersle noodzakelykhyd klaar blykt en zulks dan nog niet als na voldoening van de twee dubbelde waarde op het geene afgegeven woi*d en zulks ten pericule anders van den assisteerder.

27 Februarij. Bepaling, dat geene Collegièn, behalve liel CoUegie van Wee^meesteren, tot executeurs tes- tamentair mogten aangesteld worden.

Door den heer Gouverneur Generaal geproduceerd en ver- volgens gelesen zynde een ampel exlract uyt de resolutien van Weesmeesteren dezer slede, genomen op den 19^" der lopende maand February, en daar by blykende, dat, conform

nèe. P. A. VAN DER PARRA. 99

een daar nevens gevoegde, auienticque copia van het testament, door wylen den onlangs overleden burger heemraad, Johannes Goon, op den 6^° bevorens voor den notaris, Matthias Diderik van Haak, en geluygen gepasseert, den Luiterschen kerkenraad alhier verzegt en geconstitueerd waare tot executeurs van die uytffli^te wille, redderaars van des testateurs nalatenschap en bezorgers^ zyner begravenisse ;

dat eerstgemelde baar Eerwaardena, over dese zekizaame dispositie haare gedagten hebbende laten gaan om te onderzoeken, of dezelve gepermitteerd en wettig konde geoordeeld worden, dien aangaande bevonden hadden, dat 'er wel geen speciaal verbod tegen lag en zelfs by de Weeskamer in 't jaar 1750 een soortgelyke beschikking zonder remarque gepasseert is, dog egter daar en tegen in aanmerking badden genomen, dat, zo min het manquement van een verbod, als«het aanwezen van eenig voorbeeld, eene zaak konde wettigen voor 't vervolg; dat de Bataviasche Weeskamer door de hooge regeering deser landen, volgens generale resolulien van 6 Juny 1670, 9 Augustus 1688, 24 January 1708 en 9 April 1709, gesteld was M (Texereilie van de oppervoagdye en hei opperbewind van alle tuffisanée boedeb van Christenen^ waar van de erf- genamen onmondig, dan wel uytlandig of absent zyn ; dat gev<rfgelyk, als 'er geen particulieren tot voogdye en admini- stratie door iemand geroepen zyn, de voogdye en administratie van suffisante boedeb, voor en uyt naame van den representativen souverain, alleen door deeze Weeskamer moet worden waar- genomen^ mitsgaders zy uyt dien hoofde ook in de verpligting staat om het gene tegen dat inzigt aanloopt en dus de goede order stooren kan, niet ongemerkt te laten passeeren;

dat vervolgens by haar Eerwaardens geconsidereert was, dat, wanneer een collegie, door den souvcrein geschikt tot kerkelyke aaidien, zigh als collegie wilde bemoeyen met het redden van boedels, waar toe de hooge overhyd een apart collegie heeft bevestigd, dat inzigt en de gioede order dan zoo zeer zouden worden gecontrarieerd, als of het laaste, gesUgt tot het redden van boedels, zigh met kerkelyke zaaken kwam te- bemoeyen ;

399136

lOO 1766. P. A. VAN DER PARRA

en dus door haar Eerwaardens besloten zynde om dien. aangaande hel welgevallen dezer regering te verzoeken, zoo in 't voorsz. geval, als in U vervolg, gelyk by desen geschiede, is geconsidereerd, dat, dewyl in 't g'exteerde nog by den notaris, nog by den testateur, nog ook niet by den Laterschen kerkenraad gezondigd is tegen een uytdrukkelyke uytsluyteade wet en de laaste ook reeds heeft beginnen Tageeren, 't weik alles dertialven niet welvoegelyk kan verbroken worden, goed- gevonden en verstaan de nytersle wille van den voormelden testateur in 't presente geval ten vollen te laten effect sorteeren. Dog andersins buyten tegenspraak voorkomeode de bondige redenen, die Weesmeesteren dezer stede opperen, waarom het zelve, zoo volgens de statutaire wetten, als overeenkomstig met de goede ordre, • alleen en dus in 't afgetrokkene, met uytsluyting yan andere collegien, gestigt en geschikt is tot voogdye of administratie van suflisante boedels van Christenen ; mitsgaders ook in aanmerking komende, dat, de toelating van den Luiterschen kerkenraad tot het beredderen van boedds eens gesteld zynde, 'er ongetwyffeld, wanneer 'er onmondige kinderen waren, de voogdyscbap over dezelve 'er by besproken en dus een deur zoude geopend worden om kinderen, waar van een der ouders gereformeerd geweest was, in de Aogs- burgse confessie te zien opleyden, contrarie het daar tegen nog genomen besluyt ter sessie van den 20^° January 1761; zoo is al verder goedgevonden en verstaan by extract deses circulair te gelasten, dat niet alleen de notarissen deser stede, maar ook de secretarissen, eerste klerken en alle andere, tot het maken van testamenten, codicillen en andere actens van uylersle wille op de respective buyten comptoiren of ook op Comp' schepen gauthoriseert, aan Christenen, die voornemens mogten wezen om, met seclusie van de Weeskamer, 't zy hier of ter plaatse, waar zo een testateur of testatrice zigh bevind of werwaards naar een der Indische comptoiren op wegb, dan wel waar goederen en onmondige kinderen in deze ge- westen van dezelve zyn mogte, eenig ander coUegie, 't zy politicq, ecclesiasticq, justitieel of van wat natuur ook, aan te

1766. P. A. VAN DER PARRA. 101

siellen tot exeeuteurs en redderaars des boedels of maar lot bezorgers van begraa&issen, item tot voogden over onmondige kinderen, zodanigen lestateur of leslalrice waarscbouwen moeten, dat zulx aanloopt tegen de intentie en begeerte dezer r^eering, die by desen, ter voorkooming van misverstand en aytvluglen, expresselyk bepaald word, invoegen, dat een ieder, als van ouds, wel volkomen vryhyd behoud om particuliere personen (die naar 'slands wetten 'er toe g'admitteerd zyn) tot executeuren van nalatenschappen en voogden over minder- jaarige aan te stallen, maar dat daar toe geene collegien, 't zy ter plaatse, waar zodanige acles mogen worden gepasseerd, of elders, behalven de Weeskamer, mogen worden benoemd ; dat wyders door de respective beamtschryvers, wanneer be- ^lote dispositien voor deselve gepasseerd worden, ook aan de comparanten de noodige navraag dezen aangaande moet ge- schieden. En eyndelyk, zoo ook al, het zy by nuncupative testamenten, te w&ten : dispositien, die in presentie van zeven getuygen mondeling geschieden, of andere uyterste willen, door geen bearaptschryver gecoucheert, eenig ander coUegie als de Weeskamer mogte benoemd zyn om de nalatenschap van een Christen te beredden, de voogdy over onmondige aan te nemen of zelfs maar de begraafnis te bezorgen, zulks niet zal mogen uytvoeren, maar, onder de noodige conomunicatie, overlaten aan de administratie van de respec- tive Weeskamers.

5 Maart. Bepaling , dat gegijzelden konden volstaan met het occuperen per procureur.

De Raad van justitie te Batavia vond goed >de respective praetisyns door deese ter hunner narigt op de rolle aan te kondigen, dat voortaan ymand, tot hèt houden van termynen in materie van gyseling ter rolle geciteert wordende, het sy op de deugdelykheid of ondeugdelykheyd, dan wel decretatie off oontinuatie der provisie van gyseling, navolgens de medio anno 1768 by deesen Rade reets geusit.eerde observantie en

102 1766. P. A. VAN DER PARRA.

costomes niet in persoon in jodicio behoeven te compareereD, maar konnen en mogen volstaan met eeniglyk by procnreur te oocupeeren".

7 Maart. Voorschrift nopens de viering van den ver- jaardag van den Prins van Oranje.

Aangezien men, ter voorkoming van alle ongevallen, die door het op- en afstedien van vuurwerken en afschieten van alderhande geweer, zoo wel binnen als' buiten deeze stad, ten gelukkigen dage der verjaaring van zyne Doorlugiige Hoogheid den heere Prince van Oranje en Nassauw, erfstad- houder, capitein en admiraal generaal van de Nederlandsche . repulicq, en by de vreugde, die daarover alhier, met zoo veel redenen van erkentenisse als blydschap staal bedroeven te worden, op den 8**^ deezer maand zouden kunnen exteeren, goedgevonden heeft zulks te verbieden, ongerekend de geene^ die tot versiering en lot verligting dienen kunnen ; zoo wordt alle en een iegelyk daarvan gepreadverteerd by deezen« Ordon- neerende en bevoelende dierhalven de beide coUegien, item de respective officieren van justitie op de executie van het gene voorschreeven staat scherpelyk en behoorlyk te letten, mils» gaders tegens de overtreeders van deeze interdictie zonder dissimulatie te procedeeren, als na rigeur van regten zal bevonden worden te behooren.

12 Maart. Voorschrift nopens het dienen van intendit in eenige regtszaak.

Den Raad te meermalen gesien hebbende, hoe dal sommige der practisyns, in deese off geene zaeke suilende dienen van intendith, maar simpel en alleen overleggen een libel, waar by sy eeniglyk te kennen geeven, dat van intendith dienen, sig refereerende tot de dingtalen in deesen gehouden, in de stokken, nevens de libel, ter verificatie overgelegt; en nade-

1766. P. A. VAN DER PARRA. 105

maal solks strydig is mei d'modus procedeodi, in deese vereyscht w(Nrdende; soo is, om de redenen ter praeventie van dien in den aanstaende, goedgevonden de respective practisps by deese te gelasten omme voortaan, wanneer in dese off geene 2aak YHD intendith moeten dienen^ als dan te ontwerpen en af te le^en een behoorlyk en conform de practyck ingerigt intendith met middelen, onder een behoorlyke extensie der gehoade dingtalen.

18 Maart. Wijziging van eed- formulieren.

Door den beer Gouverneur voorgedragen zynde, dat, dewyl volgens de gevenereerde dispositien van haar Hoogmogeude de heeren Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden zyne Doorlugtigste Hooghyd den Vorst en beere Willem de Vyfde, Prince van Oranje en Nassauw, erfstadhouder, capitein en admi- raal generaal van de republicq, enz., enz., enz., met het agtiende jaar van zyn Hoogbyds gezegenden leeftyd in het bewind van zaaken zoude treden, zulks nu ook gevolgelyk of zedert den 8^° Maart jongstleden effect gesorteerd badde, met ophou- ding van de voogdy door hooggemelde heeren Staten over zyn Hoogbyd tot dat tydstip, en 't dus als van zelfs sprak, dat in de formulieren van eeden en andere diergelyke actens, waar by aan de booge Overhyd trouwe gezworen word, de nodige veranderingen dienaangaande gemaakt mogten worden; zoois^ op de propositien van welmelde zyn Edelhyd, goedgevonden en verstaan zulks gevolg te laaten neemen met de by resolutie dezer regeering van den 28^" September 1759 bepaalde en hier gesublineerde woorden agter haar Hoogmogende, te weeten: (ds veagden over -zyn Hooghyd^ enz., in de voorsz. formulieren, zoo te deezer hoofdplaats, als op de respective buyten comp- toiren gebruykt wordende, te royeren of te rug te laten, invoegen direct na baar Hoogmogende de heeren Staten Gene- raal der Vereenigde Nederlanden, onze souvereinen^ volgen moet :

eD zyn Hoogbyd den heére Prince van Orange en Nassauw, eriistadhouder, capitain en admiraal generaal, enz.".

104 «766. P. A. VAN DER PARRA.

? ^Ordre der voorbiddinge*\

In Nederland.

De hoogmogende heeren Staaten Generaal der V^-eenigde Nederlanden, onze hooge en wettige souvereinen;

de heeren Staaten van de respective provinciën;

zyne Hoogheid, den heere Prince van Orange en Nassaaw, erf-stadhouder, capitein en admiraal generaal der Vereenigde Nederlanden, onzen Oppergouvemeur Generaal;

de erf-Princesse en alle die van deszelfs MoorlugÜgen haize zyn;

de heeren bewindhebberen van de Nederlandsche Oostin- dische maatschappye, onze heeren Meesiers.

En in deeze Gewesten,

Zyn' Edelheid den heere Gouverneur Generaal,. nevens de Edele heeren Raaden van Nederlandsch Indiê, onze hooge en wettige overheid.

Op de builen-comptoiren.

Zoo als tans in gebruik is, na de laatstgemelde voorbidding.

20 Maart. Intrekking van het bepaalde op 6 November 1715 nopens den inhoud van scheeps-kisten.

Zie deel IV, bladz. 42 en 43. De intrekking geschiedde, «omdat thans geen noodzakelykhyd voor die willekeurige wet *meer gevonden word, nu 'er op de bagagie der repatricerende «dienaren, nevens het branden van dezelve, zulke goede ordres •gesteld zyn, dat 'er geen mogelykhyd is en het onnozel zoude «wezen de Gomp^ op die wyze te willen bedriegen, waarom •ook de executie van 't gedagte placcaat al voor lange niet •meer is geobserveerd".

r766. P. A. VAN DER PARRA. 10»

«

20 Maart. Afschaffing van den borgtogU te stellen door Advocaten en Procureurs.

Zie deel I, bladz. 494.

By d'oude statuten, onder het artikel van^dvikaten en

procureurs, voorkomende: »dat zy suffisante borgen moeten

•stellen Ier somma van een honderd realen van agten voor

»de schade, die jemand by haarverzuym, onwetenhydoffaute

«zoude mogen lyden"; en des wegens genoteerd zynde, dat dit,

gelyk bekend zy, niet meer in usantie is en dus uyt de

statuten zoude kunnen vallen, ten waare door de sederd meer

dan een eeuw gekomen verandering in 'tgeldwesen de cautie

op een duyzend ryxdaalders gebragt wierd; dog weswegens

de bedugting te kennen gegeven word, dat sommige, nieuw

aangestelde advocaten en procureurs veel werk zouden hebben

om twee suiBsante borgen te vinden, al was 't maar voor

een somma van yyf honderd ryxdS en derhalven het preferabelste

oordeelen om het stellen van cautie te laten vervallen, ten

ware het geschiede binnen een jaar en zes weeken na hunne

admissie; zoo is, gemerkt het stellen van borgtogt door

practizyns van geen gebruyk in de Nederlanden is en 't hier

ook sedert langen tyd niet meer geschied zy, goedgevonden

en verstaan geciteerde periode uyt de statuten te laaten, dog

daar en tegen 'er by te voegen, dat de advokaten en procureurs

vryhyd zuUen hebben^ gelyk hen gegeven word mits desen,

om van de gene, die hen ter bediening voor den regter mogten

verzoeken, weswegens gegronde bedenking is, of zulke luyden

wel in staat zyn om de proces-onkosten te kunnen betalen,

te vorderen cautie voor dezelve en, by weygering of manquement,

dezelve te mogen afwyzen, zonder bedugling om deswegens

aangeklaagd te kunnen of te mogen worden.

20 Maart Wijziging van de bepalingy dat practizijns voor niemand ^schuUkennisse*' zonder speciale, schrif- telijke magtiging mogten doen.

Zie deel I, bladz, 495, alin. 2 v. b.

106 1766. P. A. VAN DER PARRA.

Is g'arresteerd het volgende 'er by te voegen, dat naametyk zodanige schriftelyke bewyzen ter zelver tyd of uyterlyk ter naastvolgende zitting in judicio zullen moeten g*exhibeerd virorden en dat ook de practisyns geen eed voor hare cliënten mogen a£ibi|^en, als in maniere voorsz., ter voorkoming, dat in dezen niet ligtvaardig te werk gegaan worde.

20 Haart. Vaststelling voor practizijns eener boete van acht gulden voor eiken dag^ gedurende welken zij een termijn hebben talen verloopen.

De Raad van justitie had vroeger hierop eene boete van 24 stuivers gesteld, welke >te min" werd geacht. De boete kwam »ten faveure van de Kamer".

20 .Maart. Wijziging van het bepaalde op20 }leii7A6 nopens het gratis bedienen van de Diaconie te Batavia door den jongsten Notaris en Procureur aldaar.

Aan die bepaling werd toegevoegd: »ten ware den regter »in het een of ander singulier geval, uyt hoofde van bet ge-

wigt en de netelighyd der zaake of het groot belang van •de diacony, daar in mogte goedvinden een ander practisyn van meerder kennisse of ervarenhyd, buyten consequentie «voor andere genieene zaken, specialyk te benoemen".

20 Maart. Regt van preferentie voor Advocaten en Procureurs.

Naar aanleiding van eene vroeger door den Raad van jus- titie te Batavia genomen beschikking verklaarde de Regering voor «een voUeedige, plaatselyke wet", dat »de Advocaten

en Procureurs, die eenige zaaken voor Weesmeesteren, den 'Curator ad lites, de secretarissen van de justitieele collcgien »(als sequesteren) en alle andere testamentaire executeurs en 9 codicillaire gemagtigdens komen waar te neemen en zulke

1766. P A. VAN DER PARRA. 107

•boedels, ^waar over de procedauren onjLstaan zyn, na dato »i]isolveDt beTondea worden^ geprefereerd en ak geregtelyke •kostoi aangemerkt zullen word^".

20 Maart Amplialie van het bepaalde bij de Statuten van Batama nopens het geven van kwitantie door Advocaten en Procureurs,

Zie deel I, bladz. 498, alin. 2 v. b.

De Regering bepaalde, dat de practizyns, die, voor bet uyt-

eynde van een proces, door verschotten in verlegenhyd om

contanten zouden kunnen raken^en dus, wanneer hunne cliënten

het behaagde, eenig geld ter te gemoed koming van dezelve

mogten (mtvangen, als dan verpligt zullen wesen om voor

zodanige penningen behoorlyk bewys te geven, teflens zorg

dragende om niet meer in zodanigen geval te verzoeken of

aan te neemen, als ze in 't verschot zyn, mitsgaders calcu-

latief verdiend hebben ; en^ zulks, wyl nu en dan by 't redderen

van boedels ondervonden word, dat, mits het penaal verbod

by de blaffert van den Raad van justitie sub dato 20 December

169S om iets te ontvangen, voor dat de zaak afgedaan is,

ten zy in zaaken van groot belang en dan egter niet als na

taxatie,, deze of gene practisps zig laten assisteren, zonder

dat z'er by een recepisse, tot gerusthyd van den goedwilligen

gever, melding van kunnen of durven maken, waar door dan

ook evengedagte interdictie, die door 'i misbruyk tot nadeel

van boedels in zulken gevalle strekt of kan strekken, by

desen buyien verbinding voor 't vervolg gesteld en gelaten

word.

20 Maart Aanvulling van het bepaalde op iZ September 1763 nopens het arak-stoken.

De Regering voegde hierbij, dat »de araksbranders met 'Opzigt lot de tyd, dat zy stooken mogen, en de recognitie,

die zy daar vocyr moeten betalen, zigh aan gedag te en de jongste

108- 1766. P. A. VAN DER PARRA.

•schikking, by resolutie van 7 May 1765 vermeld, zuHeo •hebben Tonderwerpen of aan zodanige nadere bepalingen, als »in der tyd mogle goedgevonden worden, op poene van «arbitrale correctie".

20 Maart. Bepaling, dal de afgifte van gelden, afkomstig uil insolvente boedels, door den secretaris van Schepenen aan de Diaconie te Batavia slechts geschieden mogi na verkregen magliging door de Hooge Regering.

Zie bij 8 JunlJ 1759.

20 Maart. yVijziging van de bepaling, dat een gearre^ teerde »op die termynen^ neffens syu procureur, in

^persoon' moest compareren,

«

Zie deel I, bladz. 505, alin. 4 v. o.

De Regering vond deze bepaling >wat hart" en verzachtte haar daarom in dier voegen, dat »de geregtelyk gearresteerde «volstaan kan met een behoorlyk g'authoriseerd practisyn te •zenden, na alvorens by notarieele acte doraicilium citandiet •executandi gekozen te hebben",

SO Maart

SO JonO

Verliooging der prijzen van doodkisten.

Die voor een volwassen persoon met schroeven, paneelen en lysten op 25 in stede van IV 1^ rd' en zonder schroeven op 20 in stede van 10 rd% mitsgaders voor de onvolwassens naar advenant ; en voor baye, van dikke, alleen gladgeschaafde planken, met een enkele lyst aan 't dekzel, 6 in plaats van 5 rd"" en van* dunne planken of gemeene 5 in stede van 27} ryxd% op poene van 50 ryxd"* boete voor die meerder zal geöyscht of ontvangen hebben, ten behoeve van den officier die de calange zal doen. •

r7é6. P. A. VAN DER PAftRA. 109

Op 17 Mei 1735 had de Regering ook een tarief voor dood- kisten vastgesteld.

-^^^-. Voorschrift nopens kinderen, door Christenen bij slavinnen verwekt.

In aanmerking genomen zynde, dat aan de onchristenen, ten

aanzien van kinderen, by hunne slaven verwekt, geen meer

voorregt behoord gegund te worden als aan Christenen, die

hen met bunne slavinnen vermengd en daarby kind of kinderen

mogten geprocreêert hebben, is, met afwyking van het ge-

proponeerde, behelzende om kinderen van onchristenen, by

hunne lyfeygenen geteekl, wanneer den boedel insolvent is, te

laten verkoopen, gevoeglyker geoordeeld om den Christenen

liever te bevoorregten dan d'andere een oud prerogatief te

ODtnéemen en overzulks, uyt zorge teffens voor 't Christen

bloed, besloten om alle executeuren en redderaars van boedels,

zonder ouderschyd, by een t'affigeeren biljet te verbieden om

kinderen van Christenen, by haare slavinnen verwekt, of zoo

een boedel solvent of insolvent zy, niet te mogen verkoopen,

met qualificatie om zodanig kind of kinderen af te geven aan

die daarom komen te verzoeken engenegen mogten wezen die,

anders ongelukkige, in de Gereformeerde leere op te kweeken

of, by gel>reke van dien, dezelve, wanneer uyt Ëuropeesch

bloed afkomstig zyn, dog geene andere, aan Diakonen vai) de

Gereformeerde gemeente te brengen om in 't armhuys opgevoed

en iuvoegen voorsz. onderwezen te worden.

20 Maart. Intrekking van het bepaalde op 5 September 1755 nopens de opl^ding van Europeanen tot Chinesche tolken.

Sedert de resolutie deeser regeering van* 5 September 17B3 geen nuttig gevolg getrokken zynde uyt liet project om sleets ^ è 3 Europeesche jongelingen in 't school van 't Chineesche hospitaal in de Chineesche taal te doen otulerwyzen, gelyk,

110 1766. P. A. VAN DER PARRA.

wyl 'er niets wezenlyks mede te bejagen is, ook al eeo ge- ruymen tyd geeii moeyte meer toe gedaan zy ; zoo is verstaan om Boedelmeesteren^ welke* de attentie dienaangaande gede- mandeerd was, by desea daar van te releveren.

20 Naart. Wijziging van liet voorschrift nopens op Hchildwacht staande schutters.

Zie deel I, bladz. B50, alin. 5 v. b.

Üe Regering vond dat voorschrift te streng, weshalve cQ daarvoor in de plaats slelde:

die in vredenstyden op zyn schildwagt slapende bevondai werd, zal verbeuren eene boete van tien ryksd* voor d'eersie en vyf en twintig rd^ voor de tweede reise, mitsgaders voor de derde drie dagen op water en brood in een donker gat gevangen gezet werden; maar die zyn schildwagt verlaat, zal voor d'cerste keer verbeuren vyf en twintig rd* en voor de tweede drie dagen in een donker gat op water en brood gevangen gezet, dos: voor de derde als een onnut en pemitieus suUject buyten Oomp" jurisdictie verbannen, mitsgaders imt dien einde by eerste gelegentheid, alleen met een mattroose kist ter berging zyner klederen, naar Nederland versonden 'werden.

Dog in oorlogstyden zullen z'over delicten van dien aard, zonder eeuige genade, aan lyf of leven gestraft werden, aiar vereisch of bevinding van zaken.

Inlandsche schutters moesten gedurende een jaar voor de kost in de lijnbaan op het eiland Edani werken.

SO Maart

ïojunu"' Voorschrift nopens het aanvragen van verlof door schiUters.

Geklaagd wordende, dat de oude orders, waar by geen schutter zonder voorkennis van den krygsraad of, gelyk sedert

1766, P. A. VAN DER PARAA. 111

lange jaaren geiiilrodoceerd is, zonder voorkennis van seynen capitaia en met verlof van den collonel naar elders mag vertrekken, maar al (e dikwerf en veeltyds door onkunde overtreden word, byzonder mei het willekeurig over en weer varen naar Java, Bantam, enz.; zoo is niet alleen besloten om in stede van zonder kennis van den krygsraad te substitaeren : zonder verlofbrief van den heer collonel, door den kapitain van de eomp^, waar onder zoo een schutter gehoord, in margine voor gezien ondertekend, maar ook dien conform by een biljet den burgers te waarschouwen, dat zy, op verbeurte van drie honderd ryxdaalders, zigh zonder zoo een passepoort niet naar een andere plaats onder 's Comp" jurisdictie begeven mogen en, by overtreding en faute van betaling, voor drie jaaren gebannen zullen worden ter plaatse door deese regeering Ie decerneren, 't zy om aldaar buyten de ketting ad opus publicum t'arbeyden of niet, naar vereysch en . bevinding van personen en zaaken.

20 Maart. Wijziging van art. 42 der voorschriften voor »(2e burgerlyke samenleving'' van de Chinezen, vastgesteld den 21^° November 1760.

Ueoie Chineesen, alhier wonende of deese plaats met bonne vaartuygen frequenteerende en van buyten inkomende, zotten eenig geweir, hoedanig ook genaamt, by hun mogen diBgen, gelyk een iegelyk van hen zig na 't luyden der klok van negen uuren van de straten zal hebben t'absentereu en des nagts in hun logies of vaartuygen verblyven, op poene van, ter contrarie doende en by nagt, van geen brandend ligt voorzien, op straat bevonden werdende, d'eerste reys voor den tyd van drie maanden en met geweir, enz. voor ses maanden in de ketting geklonken en voor de tweede reys nog zwaarder aan den lyve gestralt te werden, naar bevinding van zaaken; zullende de gene, die by dag, zonder wettige oorzaak van te willen gaan naar tuynen of landeryen, gelegen buyten den omtrek van 'sComp* naast gelegen buyten-forten, te dezer

112 I7é6. P. A. VAN DER PARRA.

plaatse het zelve voor de eerste maal verbeuren en voor de tweede reys arbitralyk aan den lyve gestraft werden; wd verstaande, dat dit verbod van het dragen van eenig geweir verstaan moet werden binnen de stad en desselfs singels en voorsteden, tot zo verre, dat, wanqeer iemand van buyt^i in de stad of wel uyt de stad naar buylen genoodzaakt werd by dag met geweir te gaan, als dan binnen de stads singels en voorsteden zyn zwaard of geweir, aan een stok gebonden, op de schouder zal moeten dragen.

Ook zullen zy, even als alle andere inlandsche natiën, binnen de limieten van 't koningryk Jaccatra wonende, niet mogen gebruyken of aanhouden eenig schietgeweir op wegen en velden of in de bosschen, sullende alle de geene, die tans eenig schietgeweir of ammonitie van oorlog hebben, 't zelve aan hunnen capilain hebben over te geven.

«

20 Maart. Wijziging van het bepaalde nojwns het salaris van den Curator ad lites.

By 't placcaal dezer regeering van den IS^**. September 1 648 het salaris voor den curator ad lites gesteld zynde op 2 ^a Percent van alle verkoopingen of procedidos der verkogte goedereu van Comp' afgestorve dienaaren, mitsgaders van de contanten^ by den overledenen nagelaten, 't zy dat ze in cassa of uyt uylstaande batelyke schulden bestaan, voor 't innen en te regte brengen 1 percent, mits voor de volle betaling der geprocedeerde vendutie penningen instaande; en ten dezen opzigle geremarqueerd zynde, dat, schoon 'er geen speciale toelating sedert gevonden word tot verhooging der provisie penningen uyt het procedido van gevendiceerde goederen, al egter van den aanvang dezer eeuw of daaromtrend door den Bataviaschen curator ad lites 5 percent, zonder tegenspraak, voor is opgebragt, dan wel even zoo veel, als de respective sequesters voor boedels, die onder haar komen, rekenen mogen ; maar dat ook al ter sessie van den ^O"". September 176S g'arresteerd is, dat den curator ad lites alhier voor het ont-

rzée. p. A. VAN oêr parra. 113

Tangen en in Gomp^ kas tellen van contante penningen i% IQ stede van 1 perc^ voor het vervolg mag berekenen, in zoo verre hy, uyt hoofde van vendusalaris, als anderzins, nog geen voordeel 'er van genoten heeft; zoo is, wyl by uitrekking van d'in gebruyk geraakte opbrenging van 5 percent géén onderschyd meer zoude wezen in 't salaris voor den verkoop van goederen en in de provisie voor geadministreerde bloote contanten en dat 'er voornamelyk geen reden zy, waarom de sequesters meer zonden genieten als de curatoren ad lites, als betragtende het zelve werk en staande gelyk gevaar uyt, over* zulks goedgevonden en verstaan om uytdrukkelyk verlof te geven, gelyk gegeven word mits desen, dat den curator ad lites in loco K perc^ salaris voor alle procedidos van door hem wettig verlogle losse goedden mag opbrengen en 2^2 perc^ voor vaste; item voorsz. S^s pcrc^^ van gelden, die hy blootelyk» 't zy van den sequester of van schippers en boek- houders der schepen ontvangt, of ook van contanten en inko mende batelyke uytstaande schulden, die in de boedels waren, die hy verantwoorden en in 's Comp* kassa overbrengen moet ; maar ook circulair naar de respective buyten comptoiren by extract dezes aan de curatoren ad lites, even als aan alle andere boedelredderaars, vryhyd te geven om in voegen voorsz. te mogen handelen. Zie ook 13 September 1782.

20 Maart. Voorschrift nopens getrouwde voorlvlisgtigen.

Die, getrouwd zynde, hem buyten behoorlyke licentie of als vovteekeling naar het vaderland begeeft en zyn vrouw hier te lande laat, zal gedurende de reise in de boeyens gehouden en van Cabo de Goede Hoop, ter erlanging van de verdiende straffe, inselvervoegen by eerste gelegenheid herwaarts terug gi»onden of, als het schip de Gaab niet aan doet en zig in zee daar toe geene gelegentheid, door ontmoeting van uyt- komende schepen, aanbied, in Nederland aan de justitie ten selven einde overgdevert werden.

PUlAAT-BOEl ÜKEL TUI. 8

Il4 1766. P. A. VAN DER PANrA.

20. Maart. Voorschrift nopens den verkoop van desdale boedels,

, Aanneemelyk gesteld zynde om by verkoopingen van desolate natelenschappen de geregtelyke gecommitteerdens te excuseren, mits de zwaare kosten, die daar door veroorzaakt worden, en 't zonder eenige kwaade gevolgen door den secretaris, als seqaester, wel alleen geschieden kan; zoo is verstaan om, met eenige afwyking vjin de oude costumen, zulks in 't vervolg, ter zake zodanige nalatenschappen, ten bywesen van gecom- mitteerdens g*inventariseerd, maar blotelyk door de respective secretarissen van justitie te laten verrigten.

20 Maart. Voorschriften nopens drukkerijen.

Art. 1. Ter voorkoming van alle onbehoorlykheedcn om- trend de dmkkery, zal over deselve, gelyk reeds zederl eenige jaren in gebruyk is geweest, altoos een lid uyt den Achtbaren Raad van justitie ofle ander gequaliGccerd minister doordeese regeering aangesteld werden tot censor.

Art. 2. Die, ofschoon van syn departement alleen is het oog te honden op de stads-drukkery en zyn gezach zig eigentlyk ook maar over deselve uitstrekt en de kasteels- drukkery daar en teegen sorteerd onder den eersten secretaris deeser regeering, ogter ook, om de lastigheid van de laatst- gemelde bediening niet te vermeerderen, zal visie neemen van alle boeken en papieren, den dienst of het belang van de Comp^ niet concerneerende, wefte in de kasteels-^lrnkkery ter persse wenlen gebragt len dienste van partieolieren, die hem, eeven ais de doodbriefjes en alles, wat in de i^tads-drokkery gedrnkt werd, niets nitgezondert, na dat de derde of laatste proef nagezien zal zyn, znllen moeten werden gepresenteoid om gerevideert te werden, ter ontwaring of daar in iets onbelamelyks werd gevonden.

Art. 3. En zal by in dorso van aodanigen gerevideert exemplaar voor gesien moeten teekenen en het zelve zodanig

rzeé. p. A. VAN öeh parra. Uit

deo drakker weder ter hand stellen ter zyner decharge» in casy daar by iels onbetamelyks mogte gefondeii werden, waar o?er hy niet, maar de censor aanspreefcdyk zal wesen.

Art* 4. Zullefide gemelde censor, in opzigte der cathalo- gassen Tan te verkopen boeken, wel letten, dat daar op niet gesteld werden eenige manuscripten, den dienst of het belang vao de Comp^ eenigermaten concerneerende, maar, de zulke daar op vindende, die ten eerste uyt- of doorhalen en daar van zyn Edelheid den heere Gouverneur Generaal kennisse geven, ten einde deselve ter secrelarye deeser regeering kunnen overgebragt worden onder een behoorlyk register.

De censor, in opzigte der cathalogussen van te verkopene boeken, ook letten moet, of daar by opgegeven worden zulke werken, die wegens hare ergerlyken of lasterlyken inhoud volgens 'slands wetten verboden zyn; en, die vindende, ten ^rsten nyt- of door te haaien en daar van zyn Eddhyd den heere Gouverneur Generaal kennisse te geven, om vervolgens, naar de wetten, door beuls-handen verbrand te worden.

Art. 5. De censor zal ook moeten zorge dragen, dat alles, het geene met opsigte tot de stads-drukkery by deese regeering successive, zo by 't reglement op de begravenissen en dies ampliatien, item de resolutien, ordonnantie, advertentie deser r^eering aangaande de drukkeryen van den 9^" Juny 1682 (^), 2«" Juny 1761 en 9"» February 1762, als andersints, i geresolveerd, stiptelyk in agt genomen werde.

20 Maart. Bepaling, dat matrozen, zich aan wal schuldig makende aan verwondingen, gestraft zouden wordenmei geessding enverbanning naar het eiland Edam, om aldaar gedurende den tijd van drie jaren voor de kost te werken.

Bij verzwarende omstandigheden vermogt de regter een zwaarder straf op te leggen.

(*) Hierbjg is be|>aald, dat de drukkers «geeiie gesefariflen, de leere olTgodts- ■dieosl beCreOénde, ïo de drukkerye zullen mogen aannemen, ten zy daar benefiiéos •Uyke, dat op de Tcrtooninge van den Eerw. kerckeiiraat door ons acte van licenüe *tat den drok van alsnlke dingen verleent zy".

Il6 I76é. P. A. VAM DER PAfiRA

21 Haart. Wijziging van het bepaalde op 17 Januarij 1700 nopens den horgtogt door den Secretaris van

m

het Collegie van Heemraden te stellen. — Nadere regeling van het traclement van dien Secretaris.

De borglogi werd van 2,000 tot 1,000 rijksdaalders ver- minderd, omdat hij niet meer geld dan laatstgenoemde som in administratie mogt hebben.

Zijn tractement werd op 55 rijksdaalders 'smaands ge- bragt, vermits het «zeer oneygen** werd geoordeeld, dat hy minder tractement genoot dan de boden van het Gollegievan Heemraden.

21 Maart. Bepalingen nopens het Heeren^logement te Batavia.

De kasteleyn zal, in opzigt van de tafel, dranken en be- taling, stiptelyk in agt nemen het gestatueerde by het project tot de opregting van dat huys, *t welk aan een plank in *t zelve, in plano gedrukt, zal opgehangen worden, ternarigt van een iegelyk.

In dit logement zal, voor zoo verre de consumtie in het zelve aangaat en verder niet, vry en zonder bemoeynissen van iemand, mogen geslagt worden allerley vee, 't zy groot of klep.

21 Maart Intrekking van het bepaalde op 31 Mei 1789 nopens Soemedang.

Deze intrekking geschiedde, >alzo tans alle bovenlandsche •zaaken onder de jurisdictie van Schepenen dezer sleede •geboren en dus deze tans oneyge uytzondering niet gevoeg* »lyk plaats kan hebben, te meer wyl zelfs land- schappen, »vry verder gelegen, niet alleen in H civiele, maar ook in »'t crimineele tot Schepensbank geboren".

\166, P A. VAN DER PARRA. 1 17

21 Maart. Intrekking van: 1^ het verbad tegen het zich wasschen in het Molen^

vliet, mtgevaardigd op 11/1^ Mei 1685; 2<> het bepaalde op ^^!^ 1685 nopens omgehakte

hoornen {deel 111,* bladz. 164, v. o.) ; 5^ het bepaalde op 30 Januarij 1688 nopens den

a/voer van balken en bamboe-vlotten {deel 111, bladz.

214, alin. 2).

•

De laatste bepaling was >van geen noodzakelykhcyd meer*' ; en de Yoorlaatste zoude, bij «lelteriyke opvolging'\ lot groot nadeel voor suiker-molenaren, arak-stokers, enz. strekken.

21 Maart. Wijziging van het bepaalde op iZ Maart 1753 nopens kinderen van leprozen.

De Regering vond goed «telkens te bepaalen, waar een onbesmet kind van 8 jaaren zal gezonden worden, hoe lange het daar wezen zal om andermaal de visitatie te ondergaan en om dan dermaten nader te besluyten, als naar gelegenhyd van zaken zal bevonden worden het oorbaarste te zyn".

21 Maart. Afschaffing van het bepdaUk op 27 September. YIYI nopens Notarissen {deel IV, bladz. 113, v. o.)

Zolks geschiedde, omdat het gebruik van cargasoen-kisten had opgehouden.

21 Haart. Nader voorschrift nopens het nemen van •precedente informatién*^ door officieren van justitie.

Zie bij 2 November 1742 en 6 Augustus 1743.

De Regering bepaalde nu, >dat de officieren van justitie io het generaal geen precedente informatien zullen mogen nemen buyten voorkennisse van den regter, except omtrend

118 1766. P. A. VAN DER PARRA

zodanige, als door de hooge overhyd mogie worden g'ordonneerd, 't zy door de hooge regeering nopens zaaken, die aytstel lyden kunnen, of door den GAnverneur Generaal alleen (als represen- terende de booge overhyd) mei lietrekking tot gevalko, die haast vereysschen; en dat de regeering of den heer Gouvemeor Generaal in gdyker voegen in de voormelde grade deÜMullyt ook aan zigh hebhe om, by weltige redenen, den officieren voormeld te interdiceren hel nemen van precedente informaüen, waar van den heer Gouverneur Generaal aan de vergadering, ter naaste byeenkomste, zal kennisse geven".

21 Maart Wij^ciging van hel bepaalde op "^!^^ 1G82, art. 24 {deel lU, bladz. 90) nopetis matrozen, die zich legen den mbstituut van den Advocaat-fiicaal verzetten.

Volgens die bepaling moesten zij «zonder figuur van proces*' opgehangen worden.

De Regering was nu van oordeel, dat er «misbniyk van zoude kunnen worden gemaakt en ook in allen ge^le de bootsgezellen, waarop het speciaal doeld, zoo brooddroidten niet zyn als wd in voorige dagen; zoo is verstaan om voor de hiervooren bedoelde woorden te substitueren : dat aan lyf of leven gestraft zullen worden, naar lievinding van zaakea".

21 Maart Wijziging van het bepaalde oq y/*^ 1667, art. % nopens gesloken goederen.

Confiscatie zoude alleen toegepast worden op »het geene «verzwegen of niet aangegeven" was.

De voorwaarden van de pacht der in- en uitgaande regten werden in verband hiermede levens gewijzigd.

-^^^. Voorschrift nopens hel aan boord gaan van aan- komende Compagnie's schepen.

Geremarqueerd wonlende, dat hot by diverse placcaaten van

1766. P. A. VAN DER PARRA. 119

de voorgaande eeuw en by renovatie onder den 19^° April 1754 verboden varen aan boord van Gonip^ schepen, die oC uyi Nederland of van d'Indiscbe quarlieren binnen slraaA Sunda en alhier ter rbede komeo, dan nadat ze hier drie etmalen geankerd gelegen hebben, altans van geene noodzakelykbyd meer is dan alleen ten aanzien van specery-Bebepen en die van de ly waatgevende comptoiren komen ; zoo is goedgevonden de ottde ordres op dit stuk by desen niet verder appUcabel te maken of wel in v<d^nder vo^en te altereren en amplioeren, dat naamelyk niemand, bet zy Gomp" dienaaren of vrye ingezeetene, van wat staat, conditie of qualityt, alhier onder 'sComp* geboorzaamhyd sorterende, en dus <xk nieinand van die op de eylanden bier omstreeks bescheyden zyn, aan boord van eenige Gomp' schepen of mindere vaartuygen, met speceryen geladen, uyt de quarlieren van Amboina en Banda komende of van eenige der lywaat geevende comptoiren arriveerende, mag komen of met een vaartuyg aan of agler zoo een kiel gaan leggen, dan na dat ze, op hare aankomst, door gecom- mitteerde leden van justitie gevisiteerd zullen zyo, op poene, dat den genen, die zigh verstout om 'er bevorens naar toe te varen, verbeuren zal een somma van twee honderd rixdaalders en, eeo Gomp* dienaar zynde, nog daar en boven het bedrageu van een jaar gagie ten behoeve van den waterfiscaal, met vemieawde interdictie, dat dezen oiBcier of iemand anders eenig consent tot bet aan boord varen naar gedagte kielen, zoo lang ze niet, als voorzegd, gevisiteerd zyn, mogen geven, dog dat daar en tegen een ieder op alle andere schepen, 't zy kort of bing na haar aankomst hier ter rheede, vry en OBverhinderd mag komen.

21 Maart Voorschrift nopens verboden handel.

In bedenking gegeven zynde om bet reglement der Hoog Edde Hoeren Seventieuen van 16 October 1676 en'tplaccaat dezer regeering van 11 January 1680, ten aanzien van de bedreygde straflen voor de overtreders van de daar by ver-

laO 1766. P. A. VAN DER PARRA.

meUe ordres evenredig de misdaad te maken, als bebelzeode op artikel K de straffe des doods, len minsten van publique geessding en bannissement, voor den genen, die op de schepeo, uyt Nederland in straat Sunda of omtrent Batavia komende, eenige andere vaartuygen admitteerd, als die met speciale ordre of consent van de regeering zyn afgezonden, éa voor al aan dezelve overgeeft eenige kassen, pakken, vaten, bieren» brieven of v^dt meer zonde mogen wesen. En voorts artikel 8, dat, zoo eenige ongepermitteerde particuliere goederen in 's Comp* schepen of vaartuygen geladen mogten zyn by een officier van zoo een bodem of iemand daar mée overvarende, met de dood gestraft zal voorden, ten minsten met openbaare geesseling, naar exigentie van zaaken; zoo is goedgevonden en verstaan om dienaangaande met algemeene vloerden te statueeren, dat, die zigh aan verboden handel schuldig maakt, gecorrigeerd zal worden naar de in vigeur zynde ordres met betrdcking tot de goederen, waarmede gemorst word, of door wie het geschied; en dat, ten aanzien van 't voorsz. 5^" artikel, de penalityt en 't verbod ten eeoemaal opgeheven word met relatie tot d'afgave van brieven of kleyne bestelpakjes van geen belang voor de uyt Nederland komende schepen in straat Sunda, Mryl men door die wegh, speciaal in d'oostmoosson, spoedig geriefd word met tydingen van algemeen of bysonder belang en in deeze concessie het minste gevaar niet steekt; dog dat daar en tegen geen volumineuse goederen mogen afgescheept worden voor de komst te liezer rheede, op poene van naar exigentie van zaaken daar over gestraft te worden.

SI lUtrt

Voorschrift nopens het voor dkaar uüwyken

SOJaait *

van rijtuigen.

Als een goede schikking g'amplecteerd zynde, dat, ter voor- koming van ongelukken by d'ontmoeling van wagens, altoos d'eene voor de andere in dezer voegen zal moeten uythalen, dat ze beyde aan de regterhand van den anderen btyven ; zoo is verstaan dit te statueeren en tot narigt van een ieder te

1766. P. A. VAN DER PARRA. IJl

hten dieoeu, sub poene van een gevoelige correctie voor de koetziers, die daar omtrent in gebreke blyven» boven de ver- goeding der schade, die daar uyt mogte (mtstaan, en de crimineele actie van den officier, by aldien 'er ongelukken door veroor- saakt worden, 't zy t^en de koetzier of die bet hem bevolen magie hebben t en bier van derhalven de gemeente by affictie van biljetten t'adverteren. *"

21 Maart. Last om *niet ten stresten'' toe te passen het verbod van ^/^ 1757 tegen den aanvoer te Batavia van Oostersche slaven^ ouder dan 14 jaren.

Dat verbod was > nimmer stipt" ' nagekomen, al ware het slechts, omdat het zoo modjelijk is uit te maken, of een inboder 14 dan wel meer jaren oud is.

Bovendien benadeelde dit verbod de inkomsten der Regering nit de inkomende regten en gaf aanleiding tot smokkelhandel.

Merkwaardig is, dat, in weerwil van deze overweging, de Regering het verbod toch niet wilde intrekken.

Aanschrijvingen der Regering om eenig voorschrift »zoo

maar telle quelle te executeren'' waren toenmaals niet zeldzaam.

21 Maart. Bepaling^ dat ouders of kinderen van door hunne lijfheeren of lijfvrouwen doodgeslagen slaven onmidddijk aan een ander verkocht moesten worden.

^ ]^. Bepaling^ dat lijfeigenen^ die •hun uiterste vly f* hadden aangewend tot redding hunner heeren of vrouwen^ dan wel dier kinderen^ uit eenig gevaar, ^ten eersten •in vrydom'' moesten worden gesteld.

De Regering vaardigde dit voorschrift uit »tot aanwakkering »van trouwe en moed onder de slaven".

Zij verbood aan executeuren en boedel^beredderaars zulke slaven^ »die meenigmaal haar eigen leven 'er by in de waag- «sehaal gesteld hebben", te verkoopen.

IM 1766. P. A. VAN DER PARRA.

21 MMrt

^ j^. Verscherping van hel verbod iegen het verwoer van nagel', nolen- en kaneelrbooMfjes.

Ten aanzien van H verbod, deswegens by piaccaten wan 25 November 1706 en ^''Z'^r ^^^^ gesteld, aangemerkt zynde, dal de gestelde straffen wat Ie slap én gebrekkelyk schynen; zoo is goedgevonden en verstaan te statneeren, dal de gene, die van de Oost of Ceylon eeuige boompjes of plantjes van voorzegde speceryen naar elders in Indie luogten onder- staan te vervoeren, voor ieder boompje of plantje zal verbeuroi een duyzend gulden voor een burger en alle te goed hebbende gagie voor een Gomp* dienaar daar en boven, ten behoeve van de Gomp^, met zodanige andere correctie, als bevonden sal worden te behoren ; en zoo iemand gelegenhyd mogie gevondeo hebben om van voorzegde boompjes of plantjes naar Nederhuid^ 't zy van hier of elders, ter sluyk te willen brengen, dat die, wie het ook is, voor ieder plantje zal moeten boeten een duysend guldens, buyten deporteinent en conflscatie der te goed hebbende gagie, zoo een Gomp* dienaar het mogte onder- staan hebben; mitsgaders hier van ter dezer hoofdpbiatae by een placcaat jaarlyks door publicatie en alBotie kennisae te doen geven, item in d'Oostersche provinciën by 't aanwesen der schepen en ook op Geylon voor 't vertrek der retourbodeois.

21 Maart. BorgU>gt, te stellen door den afslager van de Vendu-meesters te Batavia. — Verhooging van den borglogt der laatsten.

Geremarqueerd zynde, dat den afslager van de vendumeesters geen borg steld met d'aanvaarding van die dienst en dat de importantie zyner administratie nopens de penningen, die hy voor Gomp* gevenduceerde goederen ontvangt, zulks egter zoo wel vereyscht, als dat de borgtogt der vendumeesters verhoogd wierde; zoo is, zulks in 't algemeen mede niet ongeraden geoordeeld wesende, besloten om den presenten ablager en in 't vervolg zyne successeuren in officio borg te laaien stellen

1766. P. A. VAN DER PARRA. 123

fOor 5000 rd*, ten behoeven van de Gomp'' en ten genoegen vsB de veBdnmeestere, behalven zodanige nader Ie nemene precautien, als zy tol baar secorityt noodig ai billyk oordeelen, als blyvende in allen gevalle direct verantwoordelyk voor de geproflueerde vendupenningen van 's Gomp' goederen; en voorts hen haare borglogt ook te doen verdubbelen ot, in stede van de presente rd' BOOO, ieder tot rd' 10000.

21 Maart. Voorschrift nopens voogdessen.

b verstaan te noteren, dat moeder en grootmoeder, weduwen zyode, niet aDeen toeziende voogdessen, maar ook voogdessen weaen en de administratie der goederen van bare pupillen hebben mogen, ten ware eenige, de overhyd des lands bekende redenen haar daar toe onbequaam maakten.

15 April. Last op de inlandsche hoofden in de Bata- ptasche bovenlanden meer zorg aan de cultures te besteden.

Na gedurende 16 maanden in die bovenlanden te hebben rondgezworven, berigtten twee gecommitteerden, dat »op de goede order of barlelyke onderhouding door de regenten en hare onderhorigen ten nutte der producten, niet alleen weynig te roemen, maar het zelfis te beklagen was, dat een gedeelte der voormaals wel aangdegde en schoone tuynen genoegsaam geruïneerd waren, die zy egter naar mogdykhyd doen opruy- men en de goede toezigt ten emstigsten bevden hadden; dat telTens, lang voor hunne komst en wel op de successive gereitereerde speciale ordres van den presenten gecommitteerde M en over de zaken van den inlander, den opperiioopmun, van Tets, vede der oude en onvrugtbaar geraakte boomen ttylgeroeid en met j(Mige geaupi^ieerd waren, invoegen daar- door en door den aanleg van nieuwe Ittynen wel 4695416 UOy- en 101069 peperboomen in de baste drie jtuii^en zyn aiDgeplani; dat, schoon wel de bovenlaBden zoo volkryk

124 1766. P. A. VAN DER PARRA.

niet zyn ak in vroegere tyden, de agtelooshyd en zelCs luyhyd van den inlander voor 't grootste gedeelte de waare oorzaak van de verwaarloosing der planlagien is".

Naar aanleiding hiervan gelastte de Regering den Gecom* niitteerde tot en over de zaken van den inlander »in agter* volging van de reeds door hem gestelde goede ordres en gebleke toezigf, den gezamenllyke regenten en ook de mindere hoofden verder aan te sporen en naar vereysch van zaaken ten em- stigsten (e adhorteren tot een betere en alsins tot hun eyge en 'slands welzyn hoog-nodige behartiging nopens de procure van de producten in H algemeen en dat ze inzoiideriiyd, wyt het nu in alle omstandigheden bekend is, hoe het met de koffy- en pepertuynen gelegen zy, zorg zullen hebben te drageo om alles in een goeden staat te onderhouden, zoo ter scho<m- houdiog van de tuynen, het planten van nieuwe hoornen en ranken, in stede van zulke, die door ouderdom als andersins geen vrugten meer geven; item, alwaar door toereykend volk gelegenhyd is, aanplantingen te doen : en dat voor al ook geene vrugten aan de boomen gelaten, maar ingeschuurd en vervol* gens behoorlyk aan de Comp^ geleverd worden, sub poene, dat de nalatigen, anderen ten exempel, ten scherpsten zuUen worden gecorrigeert".

22 April. Bepaling, dat op de buüenrkanloren personen^ die voor eenige zending gebruikt werden, geen anderen tHel dan dien van commissianien of gecommitteerden mogten voeren.

Te meermalen ondervonden zynde, dat hier en daar op de buyten comptoiren, zonder de minste distinctie te maaken, den genen, die men in eenige commissie employeerd, byzonder in t verrigten van dese of geene zaaken by de inlandsche vorsten, den naam van commissaris by 's Comp papieren geeft en dus in deze bewoordingen een lid van de hooge regeering, die van

r76é. p. A. vaKi dér paiIra. iti

wegens dezelve gecommitteerd werd, dus doende, als gelyk slaat met de minste* der dienaaren, behaWen dat ook de ministers en bediendeos op de sttbalteme gouvernementen, enz. zigh daar door in gdyken graad van hooghyd met dese regee- ring stellen, hoe zeer het bekend zy, wat onderscheyd in de naam of titul alomme in Europa gemaakt word nopens de mogendhyd, die volle-magt geeft, en de personen, die mende nytvoering eeniger zaakoi opdraagd of tot gezanten schikt; zoo is tot conservatie der goede ordre en de, zo elders, byzonder in den dienst der maatscbappy ten hoogsten noodige subordonnatie goedgevonden en verstaan by extract dezes circulair naar de buyten comptoiren te ordonneren, dat iemand, wat rang of qualityt hy ook in den dienst bekleden mag of tot vrat commissien by mogte g'empioyeerd worden, geen andere dan den titul van connnissiant of gecommitteerde dragen mag.

22 April. Prijs'bepaling van eenige bouw^materialien.

1000 groote vloersteenen van 16 duymen kosten . . rd"* 130

1000 kleene » » » 11 > » . . > 19

en twee maal gestreken of verglaast zynde.. » 25

1000 gemeene metzelsteenen » 47s

1000 dakpannen » 10

1000 vorstpannen » 12

25 April. VernkuwdeindienstdlingvanChineschekoeirs.

Mits het gering aantal van Europesche zeevarende m de daar onder, naar het ordinair jaargety, veel ziek zynde of dage- lyks meer en meer nog impotent wordende, is goedgevonden en verstaan om, zoo tot soulaas van dezelve, als om het noodig werk van lossen^ laden, enz. op de schepen ter rhede teffens naar vereysch te laten geschieden, weder vyftig Chineesen, verdeeld in twee ploegen, ieder van een hoofd of mandoor en vier en twintig gemeenen, voor zoo lang het noodig is,

126 I76é. P. A. VAN DER PAARA.

in huur te neemeo en zulks even als Ier resolutie van <len 9*" Augustus (toen een honderd van deaelve benodigd wareB^ tegen tien ryxdaalders 'smaands voor iedere huurlkig, om door den cajHtain dier natie, Lin Tjipko, uyt 'sGomp^ caasa ontvangmi en aan dezelve, zonder oenige afkorting, betaald te worden; met vernieuwden last aan de scheepsoverhedeo en dek-officieren op de respective kielen, om die menBchea bescbeyden te behandelen, ten fine door geen brutalityt, H zy met schelden en nog minder onbehoorlyk slaan, van voorsz. dienst wars gemaakt te worden, sub poene van deportemenit die zigh aan mishandelingen in dezen mogte schuldig nMiaken ; en waarop den commandeur en opper-equipagiemeester het vereyschte toezigt moet hebben en doen neenen.

25 April. Vaststelling van dm prijs van het Japanscke staaf'koper op f 90 het pikol van 125 fC, •vry gM\

Volgens dien prijs leverde dat koper aan de CSompagnie eene winst van 140 pel. op.

6 Mei. Intrekking van het verbod tegen denuitvoerwm rijst van Java.

Zie bij 2S/29 October 1765.

Er bestond hoop op een rijken rijst^oogst. Aan deze intrek- king werden echter twee voorwaarden verbonden, t. w. : l' dat »de apparentie favorabel werd tot een complete vol- «doening van den jongsten eysch van 8,600 lasten rys' en 2^ dat »de preferentie aan den vervoer na herwaarts [Batavia] *en de grote Oost gegeven werd".

6 Mei. Voorschrift nopens liet behandelen van vreemde schepen^ op Java*s noordkust vervallende.

De Regering vond goed »de admissie van vreemde schepen, onder wal pretext het ook zoude mogen weezen, voor het

r766 P A VAN DÉR PARRA Hl

vervolg niet alleen de novo op het aller serieuste te interdi- etn&r&ïf maar de minisiers nog daar en boven te gelasten om, wanneer 'er in der tyd weder een of meer schip of schepen, van wat natie of conditie die ook raogten zyn, op plaatsen, onder dil gou vernemen l gehoorende, mogten aankomen, deselve, zonder hunne lading te laten broeken of iets te verkopen, na deze hoofdplaats over te wyzen en daartoe, ingevaMe de mousson contrarie mogte zyn, de aannaderende te laten afwagten, mits geduurende hun aan- weesen belioorlyk geobserveerd en nei^ens anders als ter Samarangsche rhede getollereerl werden.

6 Mei. Verbod voor de Samarangsche ministers tegen het aannemen van gelden ^op assignatie opdezehoofd^ •plaats [fio/amjy immers geene sommen van eenig ^hdang'\

Te Batavia belette geld-gebrek wissels te betalen, maar daarentegen lag »de grote voorraad aan contanten" te Sama- rang »dog maar ledig".

9 Hei. Intrekking van kei verbod tegen den uitvoer van rijst.

Gelyk, volgens resolutoire besoigne van den 6*" dezer maand, den vervoer van ryst van Java en Cheribon naar elders weder conditioneel open is gezel en de bedugting voor schaarshyd aan dat koorn ook ter deezer hoofdplaats niet alleen verdweenen zy, maar zelfs doon het vruglbaar gewas van dal tans te velde staande of reeds gedeeltelyk ingeoogste graan een opnlenten voorraad word beloofd en dos, door 's Hemels zegen, met veel gerusthyd ook vryhyd van uylvoer alhier ter stede kan vergund worden, het welke anders, volgens resolutie van den 2B<>^ October des gepasseerden jaars, aan een ieder by ai&xie van biljetten is verboden geworden, en dat deze re-

Ijg 1766. P. A. VAN OER PAf^RA.

geering ecDS voor al voor g'interdiceeril gehouden heeft by resolutie van den 21^" Maart jongstleden, ten zy dezelve een speciale blyk van toelating geven; zoo is^ en om voormelde reden en om teffens, zoo veel 's lands-toUen naar billikhyd te bevoordeelen, als te favoriseren den gepermitteerden smalleo vaart en handel, goedgevonden en verslaan by een t'aflSgeeren biljet het voorsz. verbod in te trekken en dus den uytvoer« onder de ordinaire bepalingen, te accorderen.

13 Mei. Toelichting tot de wijziging in het reglement op de gepermitteerde bagage, gemaakt op 2 Julij 1765.

De Regeering gaf te kennen, dat volgens de resolutie van den 2^<> July 1765, dienende tot opheldering van het reglement op de bagagie voor de zeevaart in Indien d'anno 1743, met de sedert daar in gemaakte alleratien en dicterende: »dat »de lasten of pakken, die by het voorsz. royement zyn •toegestaan en N.B. voormaals in lywaten vlierden vervoCTd

naar deze hoofdplaats, als nog stand houden en vervoerd » zullen mogen worden in alle soorten van goedere», geen •contrabande wharen zynde", alleen gezien word, gelyk uyt den text blykt (als men de waare meining niet verdraa- yen wil), dat, niet tegenstaande den particulieren vervoer van lywaaten herwaards verboden is, egter gepermitteerde lasten of pakken stand houden in gepermitteerde goederen en gevolgelyk wel expresselyk den particulieren vervoer van lywaaten daar by uytgesloteu is gebleven, gelyk dies aan- breng ter dezer hoofdplaats, op de penalilyten daartoe gesteld, verboden blyft.

15 Mei. Verbod voor de buiten-kantoren tegen hel doen overgaan van opper-stnurlieden van hei eene schip op het andere.

Uyt het onlydig verwisselen van oppersluurlieden, waardoor

1766. P. A. VAN DER PARRA. 189

deD eenen lading heeft ingenooien en den anderen dezelve lading uyUevenl, ondertusschen weder ten klaarsten blykende, aan welke zwarigheden bet subject is om vobekcr staat te kunnen maken, wie eygentlyk van dezelve, naar bet reglement, overwigten ten goede en onderwigten, enz. ten laste moeten komen, waarom ook ten aanzien van deze hoofdplaats ter sessie van den 20^ January 1764 besloten is ora gene opper- st uurlieden, die in lading leggen of bezig zyn de lading te lossen, van zodanig een bodem te ligten, voor dat de gansche lading is verantwoord; zoo is, ter voorkoming van zulke wille- keurige handelingen op de buyten comptoiren, goedgevonden en verstaan by desen circulair te verbieden, dat geene opper- stuurlieden of die naast den schipper of gezaghebber op een schip of kleynder vaartuyg bescheyden en voor het uytleveren van de lading mede verantwoordelyk zy, van zodanig een schip of vaartuyg zal mogen geligt of tegen een ander verwis- seU worden, dan na dal zoo een lading eerst geheel uytgeleverd en verantwoord zal wezen; mitsgaders dat in gelyker voegen de gene, welke op eenig buyten comploir begonnen hebben in te nemen, van zodanig een schip of vaartuyg ook niet mogen afgenomen worden, maar 'er mede vertrekken moeten, werwaards de depêche legt; en dat, wanneer onvoorziene toevallen, als: zwanre ziektens, sterflens, enz., de uytvoering dezer ordre onmogelyk mogten maken, de respective ministers en bediendens dan door andere bequaame middelen naar uytterst vermogen zorgen moeten, dat in dezen genoegzaam zekerhyd overblyft om wegens uytgeleverde ladingen te kunnen dispo- neren; onder aanmerking, dat, gelyk dese ordre nopens de oi^rstuurlieden, enz. stiptelyk moet geobserveerd worden, bet niet alleen van zelfs spreekt, dat dit voor al nopens schippers of gezaghebbers plaats moet hebben, maar dat wel expresselyk by desen nader g'interdiceerd word, dat, volgens de bekende ordres der heeren Meesteren en van dese regeering, geen schippers of gezaghebbers van hunne scbqien, barken, enz. zonder d'uyterste noodzakelykhyd rnogen geligt worden.

riAlJlAT-aOKft oe£L viii. 9

130 1766. P. A. VAN DÊR PARRA.

20 Mei. Verhooging van 10 tot ül&rifksdaaldergvande 60m, vastgesteld den 15**^" November 1753 voor de emancipatie van een lijfeigene.

Aanleiding hiertoe gaf »het merkelyk toeneemen der buiten- » armen door het zeer frequent vrygeven van lyfeigenen".

Vele geêmancipeerden vervielen \öl >den bedelzak en guyte- •stukken".

De verhooging zoude, volgens de Regering, de gemeente niet merkelijk bezwaren, » misschien wél verligten door voor »*t vervolg minder slaaven in vryheid te stellen".

Het geld, betaald door (Christen vrijgevers, kwam geheel ten voordeele van de Diaconie ; dat van onchristen vrijg^evers, voor Ys ^^^ 3® Diaconie en voor de re^ ten voordeele van Boedelmeestei*en.

Zie ook bij 25 Augustus 1755.

25 Mei. Aansprakelijklieid eener 'Chinesche vrouw voor de schulden van haren echtgenoot.

De gezamentlyke officieren der Chineescbe natie, In voldoening aan 'het geresolveerde ter zitting van den 20*" Maart jongst- leden, waar by van dezelve berigt gevorderd is » of zyoordeelen.

dat hier met gemak, conform de Chineescbe wetten, zoude »te introduceren wezen, dat de goederen, die de vrouw in • huwelyk brengt, aangesproken of verkogt kunnen worden »voor de schulden des mans, enz., dan wel wat gedagten dezelve » vormen, of en hoe dit bequamelyk zoude kunnen geschieden", 'by een ampel adres in substantie vertoonende:

dat in 't keyzerryk van China, van twee conthoralen 8e man stervende, de vrouw met niets te doen hééft en nergens voor kan aangesproken worden, maar mét het gene van haar aangebragte goed als dan nog in wezen is, ten huyse uyt gaat, waar door dikwils de kinderen^ wanneer de vader insolvent is komen te sterven, gesouteneert worden en gevolgelyk dit als zeer heylzaam aanmerken;

1766. P. A. VAN DER PARRA iSl

d«t eea vrouw in China gem sdiidden kan of mag laakeD, ais §eea persoon representeerende, maar direct mot lyf eo goed onder de heerschappy van de man staat;

dat dit laaste integendeel hier anders plaats heeft, alato de gemeenschap der goederen tusschen de echtgenoten gesecludeerd is, invoegen dat een ieder Qver 't zyne of haare di^poneerd en de vronw toegelaten vtrord haar persoon in regten of daar buyten te representeren;

dat men, ziende op de gewoonte, die alhier sedert de maat- schappy haren zetel te deser hoofdplaats gevestigd beeft en mei aadere inlandsche natiën, ook onder de Ghineesen, in vigeur geweest is, dus niet wel dienaangaande eenige ver- andering zoude te maken wesen, maar uyt dien hoofde verzoc^Lon, dat in die oude en met hare wetten overeenkomende costuaie, ter voorkoming van wanordre, geen inbreuk mag gemaakt worden, vooral in een tyd als deeze, daar zoo veel gegoede Chinesen niet meer te vinden zyn als voor heen en dus GODsequentelyk, in cas van sterfgeval, door de overblyven^e weduwe niet veel verduysterd kan worden, te meer, als 'er by aangemerkt word, dat de meeste Cbineesen hunne vrouwen van te vooren hunne lyfeygenen geweest zyn, die gevolgelyk by 't afsterven van de man met eeïi weynig niets waardige klederen ten huyse uytgaan of wel haar vrydom dikwerf .niet eerder krygen, voor dat de man of lyf heer komt te sterven, en dan nog onder die bepaling, om de by haar verwekte kinderen tot hunne mondige jaaren of eerder huwelyk op te passen; brengende voorts, opi te slaven, dat de vernietiging van gedag te oude gewoonte verwarring en geen nut zoude aanbrengen, by, dat dikwerf de Cbineesen op een allerligt- vaardigste wyze geheel ha^r vermogen door het spel als andersjns kom^n door te brengen of ook wel door ongelukken verliesen en in schulden geraken; en dat dus, dewyl de vrouw niet participeerd in de cpnqinesien des mans, als 'er zyn, het volgens ha^re wetten en wyze van deuken zeer hard zonde vaUen, dat zy aansprek0lyk.zo)ide wez^p voor zyn debet;

ja, d^t «eyndelyk d^ cre4iteuren van Chineezen, ^sond^r^dut

132 1766. P. A. VAM DÈR PARRA.

in dezen verandering behoeft gemaakt te worden, zig ddkken kunnen met de vrouw voor de schuld mede te doen tekenen en dus beyde conthoralen aansprekelyk stellen;

zoo is, na deliberatie, goedgevonden en verstaan in de oude costume dienaangaande geen verandering te niaaken, als zynde dit in beraad genomen ter voorschreven zitting, toen over de statutaire wetten gedisponeerd is; en zulks byzonder, wyl by sterven van de man, daar het voorname- lyk op aan komt, zeUs in China de vrouw met het baare vry en onaansprekelyk haares weegs gaat; en omdat de Mahoraetaanse wetten, waar veel Ghineesen door overgang tot die leer aan verbonden zyn of door het trouwen met vrouwen, dezelve toegedaan, ingewikkeld raaken, volstrekt de gemeenschap van goederen tusschen echtgenoten uytsluyten, 't welke derhalven in der daad niet zonder veel ombragie zoude te verkeeren weezen ; behoudens echter, gelyk natuurtyk zy, een ieder zyn vryhyd om, by het fieeren of schieten van penningen, enz. aan (ühineesen, de vrouw, tot meerder ge- rusthyd, mede voor de schuld te laten tekenen, indien zulks nodig geagt en by partyen of kontraktanten geaccordeerd word.

3 Junij. Toekenning van mantel^eld aan de inlandiche leden van hei Collegie van Boedelmcesteren te Batavia, indien zij zich op Europesche wijze kleedden.

Gelesen zynde een extract uyt de resolutien, genomen by Boedelmeesteren op den 1 4*^ May jongstleden, volgens 't welke het inlandsch lid, den Boeginees kapiteyn, Padjar, te berde bragt, dat, dewyl volgens qualificatie dezer regeering aan den president en de Europeesche leden, nevens den secretaris van dat collegie, jaarlyks een douceur voor roantel-geld uyt de kamer-gelden gegeven word, hy dit aanmerkte als een prero- gatief voor d'Europische dragt en dat hy dus, zoo voor zig zelven, als voor het mede lid, Mochamat Jaflar Babandam, beyde ook zodanig gekleed gaande, die wedde, ten bedrage

1766. P. A. VAN DER PARÏ=Vi. 153

▼an 40 ryxdaalders 'sjaars, ook mogte genieten, mitsgaders 001 daar teffens uyt goed te kunnen waken de onvermydelyke ottgeldeo, die de sobere inkomsten, beweerde hy, te boven gingen; zoo is^ om de geailegueerde redenen, goedgevonden en verslaan, niet alleen aan voorsz. twee iulandsche leden in 't gedagle coilegie, maar ook aan die voor 't vervolg zigh op de Europisehe wyze kleden, ieder eveugeinentioneerde veertig ryxdaalders voor mantel-geld 'sjaarlyks te laten ontvangen uyt gedagle kamer-gelden.

9 Juoij. Voorschriften fwpens aanhalingen van opit^n op buiten-kantoren, enz.

Moeijelijkheden, gerezen met bet Engelsche bestuur te Cal- ctttta over het aanhalen van opium in Engelsche schepen, gaven aanleiding, dat de Indische Regering besloot bij geheime circulaire de twee eerste personen op de buiten-kantoren (de Oostersche provinciën alleen uitgezonderd) mede tedeelen, dat •deze Regering, surcherende de executie van 't geordonneerde by haare placcaten van den 18^° Juli 1742 en V^ Juny 17K8 (gerenoveerd dèn 1*** May 1764), by 't advertissement van den 21™ Haart 1746 en by de resolutien van den lö"" September 1746 en 18«" April 1749, in zoo verre daar by verscheide bepalingen en penaliteiten gesteld zyn op den handel in amfioen ten aanzien van vreemde Europese en ook inlandse natiën, onder 's Gom p' gehoorzaamheiil niet sorterende, gelast, dat by ontdekking van eenigen handel in dien drop door dezelve op plaatsen of in 't gebied van vorsten of grooten, met welke de Comp in eenig verband staat, al ware het ook met exclusie van alle andere volkeren, zoodanigen amfioen niet mag aan- gehaald en nog minder geconfisqueerd worden, invoegen dat voortaan of tot nader ordre geen andere opium, 't zy van welken vreemden Europeêr of inlander, geen onderdaan van de Comp^ zynde, gesaiseerd en geconfisqueerd zal mogen worden, dan die door dezelve ter verkoop of ruiling aan land gebragt word of gelragt worden mogte te brengen ter plaatsen, die

154 I76a P. A. VAN DER PARRA,

actaeel of immediatelyk onder de magt en 't gebied van haar Hoog Mogende de heeren Staten der Vereenigde Nederlanden of ha^re geóctfoyeerde Oost Indische Comp^ zyn en dus de- zoite, die men in der daad possideerd of alwaar men niet of zonder sterktens gezeten en, ten bewyze van ons regt, de vlagge van den Nederlandsen slaat geplant of, ter aantooning van onze posseissie, een of meerder dienaaren gesteld heeft» zotlder de limtten op eenigerhande wyze met betrekking tot het regt van aanhaling van amOoen verder uit te breiden of te begrypen, dan wel ook geen amGoen voor saisabel aan te zien, die op een der rheedens of havens van 'sComp^ bezit- tingen door vreemde Europeese schepen of mindere vaartuigen mogle worden aangebragt; onder remarque, dal, zoo lange de amfioen in zoodanigen bodeip gelaten word, builen derzelve bemoeyenisse blyven moef, dog dat ter contrarie alle amGoen, weswegens met inlandsche vaartuigen bezuiden Malakka op valabele bewyzen kan aangetoond worden, dat men tragt te morssen op 'sComp'' bezittingen, uit zodanige kieltjes mogen en moeten gehaald en tot de geregtelyke confiscatie geprocedeerd worden; met verdere aanhaling, dat ook den inhoude der voorschreve placcalen en resolutien in baare volle kragt en waarde gelaten worden ten aanzien der dienaren van de Nederlandsche Compagnie en haare onder- danen".

Wijders vond de Indische Regering goed, »ter voorkoming, dat uit kragte van voorsz. placcaten ook geen 's Comps scheepen of vaartifigen pretense lorrendrayers aan boord klampen zonder daar toe speciale of expresse ordres te hebben, den scbeeps- overheden blotelyk by een ordonnantie te beveelen» dat zy, ter voorkoming van noodeloose brouillerien, 't zy op een logt zynde of ergens ter rheede leggende, geen schip of kleinder vaartuig van eenig vreemd Ëuropeër buiten noodzaak praayen en nog minder eenige andere actiën, als van visitatie, enz., plegen mogen, maar eenlyk, zonder zig met het zelve Ie be- kreunen of het aan te randen, tragten moeten de gedestineerde reis te vervorderen".

1766. P. A. VAN OER PARRA. IJJf

14 JuDi^ Verbod voor particuKere vaartuigen, van Java naar Straat Ualaka varmde^ eenige andere plwt^ dan M^km mm te doen^ zullende op kunne terugreis Batavia moeten aandoen, ter voorafgaande visitatie'.

24 Jung. Verlenging met vijf jaren of tot ultimo Augus- tus 1772 van hel octrooi der Am/ioen-societeit.

Zie by 4 Jaaij 1765 en 11 Julij 1772. — De verlenging werd door Heeren XVII« verleend.

24 Junij. Voorschrift nopens personen, vermist bij de generale monstering.

Ry aldien eenige personen op de generale monstering vermisl worden of niet in weten zyn, exaclelyk moet worden geinquireerd, wanneer en hoedanig dezelve absent zyn geraakt, om, dit vernomen zynde, baare voortgelopene gagien tot koo verre terug te schryven en baare reketiiigen finaal af Ie sluyten, zonder dezelve in de vdgende boe- ken voort te dragen, ten ware zy te quaad stonden en middelen hadden nagelaten om dat agtnrstal daar uyt te kun- nen vinden.

Dit voorschrift is afkomstig van Heeren XVIP^".

27 Junij. Vermindering van den prijs der Cheribonsche koffij.

Conform het gevenereerd aanschryven der Hoog Edele Heeren Zeventienen by een aparte brief aan den beer Gouverneur Generaal, is, op de communicatie van zyn Edelhyd, goedgevonden en verstaan de prys van de kofly, die Ie Cheribon ingezameld word» een rixdaalder per picol te verminderen, zonder dat zulks egter zal mogen strekken tot bezwaar van den inlander ;

r

■

136 1766. P. A. VAN DER PARRA.

maar dat contrarie den leverancier van dat product op den presenten voet zal moeten betaald en door geen indirecte wegen (van de regenten of andere) zal mogen benadeeld af verkort worden.

Duidelijk is voorzeker niet, hoe de inlander door deicD maatregel niet benadeeld werd.

~^- Bepaling^ dat slaven, wier lijfheeren hel vm hen verschuldigde opvat-loon en verdere onkosten (voeding, enz.) niet wilden betalen^ publiek verkocht zouden irortieA.

Indien die slaven meer opbragten, dan het opvat-loon, enz. bedroeg, kwam dat meercfere ten voordeele van de Compagnie; indien zij minder opbragten, moest de Advocaat-fiscaal, Baillaw of Drossaard het te kort komende op de lijfheeren verbalen, des noods door middelen van contrainte.

30 Junij Bepaling nopens het bevorderen van boekhouders en adsistenten tot onder-kooplieden.

In aanmerking gekomen zynde, dat het getal der leedig loopende onderkooplieden gaande weg toeneemt door die met de scheepen uyt Nederland komen en die de heeren Meesteren 'er toe promoveren, in zoo verre dezelve in Indie zyn zonder diensten te heblien, waar toe die qualityt staat; zoo is om 't accressement naar vermogen voor te komen, confonn de jongst gereitereerde bevelen van haar Edele Hoog Agtbare, goedgevonden en verstaan circulair naar de buylen comptoiren te gelasten om geen boekhouders of assistenten in eenige onderkoopmans bedieningen te stellen en dus ook niet voor te dragen, zoo lang 'er onderkooplieden buyten employ voor- handen zyn of ten waare deeze de vereyschte bekwaamheden of experientie ontbrak, in vacatures, het secretarieele-, negocie-of soldy-schryfwerk concernerende.

1766 P. A. VAN DER PARRA. . 157

8 Julij. Verkoop van goederen, afkomstig uit insolvente boedels.

Is goedgevonden en verstaan als nu te statuceren, Hat de verkooping, zoo van de losse, als vaste goederen in eenigen desolaten boedel, alleen door den secretaris van den Raad of van Schepenen maar zal plaats- hebbeu, in cas zodanigen boedel onder beneficie van inventaris is geadieerd, wyl dan in minste geen scrupel voor verruylingen of soortgelyke onge- oorloofde uytstappen over blyft en gevolgelyk meerdere kosten best te menageren zyn; dog in alle andere gevallen, het in- ventariseren en ten gelde maken van insolvente boedels concemerende, conform het oude gebruyk, ten bywezen van justitieele gecommitfeerdens te laten geschieden.

Zie bij 20 Maart 1766.

17 Julij. Ampliatie van het bepaalde op 12 Jw/ty 1765 nopens i^invendible'* goederen.

Door de Hoog Edele Heeren 17°®^ geoordeeld zynde, dat de van bier in anno 1765 aan de Padangscbe ministers gegeven ordre om, by den ontvangst van eenige lywaaten, alle ongewilde, ondeugende of ougeêyschte terstond terug te senden, \e»t algemeen wierde gemaakt, als kunnende te weeg brengen dan wel aanbinden een meerdere attentie in het eysschen en verzenden der goederen; zoo is goedgevonden en verstaan om, met renovatie en ampliatie van het ten dien belange in eeoige omstandigheden nopens alle invendibele goederen ge- nomen circulair besluyt van den 12° July des voormelden jaars, den ministers en bediendens op de respective, lywaat slytende comptoiren mits desen nog te gelasten om, wanneer, of van dese hoofdplaats, of van elders, eenige .lywaten ontvangen worden, deselve terstond te examineeren en alle ongewilde, ondeugende of ongeéyschte sortementen by de eerste gelegenhyd ie rug te senden, sonder daar egter onder te begrypen het geene op een voorjaarige petitie gesonden word en ten sy by brieven deser regeering speciale menlie worde gemaakt.

158 J766. P. A. VAN DER PARRA.

waarom door eene of andere toevallige oorsaaken iets oogeêyscht moet afgevaardigt worden.

18 Julij. Voorschrifïen nopens de jaarlij ksche slaat- rekeningen.

In confonnilé van der heeren Majores begeerte is goedge- vonden en verstaan den boekhouder generaal en den Batavischen negocie-boekhouder te, demanderen om, by het formeren van de generale Indische staatrekening en ook van deze hoofdplaats (een ieder in het zyne), teOens op te maaken een berigt of memorie van de veranderingen, welke in ieder hoofdartikel ten goede of ten nadeele zyn voorgevallen, zodanig, dat daar by met een opslag van het oog kan worden nagegaan, in welk artikel de vermeerdering of vermindering plaats heeft, mitsgaders dese berigten jaarlyks, nevens de staatrekeningen, dubbeld naar Nederland af te zenden.

Vervolgens door de heeren Meesters gevorderd wesende, dat by de jaarlykse staatrekeningen, zoo de generale, als particuliere, teffens een duydelyk berigt aan Hoogst dezelve gesnppediteerd worde, houdende een distincte specificatie van de posten, die gebragt worden onder het artikel van de te vooren en ten agteren staande rekeningen, met byvoeging van wat natuur ieder post is en welke veranderingen in ieder van dezelve, by vergelyking van de laatstgeslote tegen de voorige staat- rekening, zyn voorgevallen; zoo is, om de daar door bedoekle meerdere informatie van haar Edele Hoog Agtbare naar ge- houdenisse effect te doen sorteren, goedgevonden en verstaan het gerequireerde met betrekking tot deze hoofdplaats door den boekhouder generaal en negocie-boekhouder en ten aanzien van de buyten comptoiren door de houders der negocie-boeken respective te doen betragten.

18 Julij. Wijziffing van het bepaalde op 29 November 1762 ten aanzien van negotie^boekhouders.

Door de heeren Majores te gemoet gezien wordende de af-

1766. P. A. VAN DErt PARRA l39

schriften tan de memorien van aHe de by de negocie-boeken Toorttopende debiteuren, die, volgen» besloyt van den ^9^ November 1762, van de respective buyten comptoiren mei de dispositien, daarop in raade van politie genomen, moeten berwaards gezonden worden, door baar Edele Hoog Agtbare bereeds by een voorige gelegenbyd gevorderd en teffens be^ gerende, dat ook aan Hoogstdezelve worde gesuppediteerd een ge}yke memorie van de schulden, by de boeken deser hoofd [lAaats te vindeA; zoo iB, tot renovatie en aniplialie van de voorige op dit stuk beraamde ordres, goedgevonden en verstaan den ministers en bediendens op de bnyten comptoiren, die bare papieren over dese hoofdplaats naar Nederland zenden, by desen nadere last te geven om, m zoo verre het niet ge^ scbied mogte zyn, de invoegen voorsz. gereqnireerde meniorien drievoudig herwaarts te bezorgen; en aan de ministers van Ceylon en Bengale te ordonneren om dubbelde afschriften van dezelve direct en die van Cormandel, Souratte en Mallabaar om ze mede dubbeld over Ceylon aan welgemelde haar Edele Hoog Agtbare, mitsgaders een afschrift aan dese regeering te laten toekomen, daar by vervolgens jaarlyks continueerende ; en dat eyndelyk den Batavischen negocie-boekliouder jaarlyks een dubbdd stel van de gerequireerde memorie in gereedhyd brenge en by de papieren voor Nederland, behoorlyk gerigistreerd, afzende.

18 Julij. Bepaling nopens suspecte vreemdelingen.

Conform haar Edeles Hoog Agtbare welbehagen is goedge- vonden en verstaan om vreemdelingen, welken aangaande maar eenige suspicie is, dat haar verblyf in 'sComp^ gebied onnut mogte wezen, nog in den burger staat, nog in den dienst l'admitteeren, maar hen hoe eer hoe beier te doen vertrekken.

•

18 Julij. Afschaffing der betrekkingen van Btngadier en Kolonel.

De heeroi Meesters, na voorafgaande betuyging van der-

140 1766. P. A. VAN DER PARRA.

zelver byzonder genoegen over de door den heer Gouverneur Generaal ten papiere gebragte consideratieu om, zonder prejuditie van 'sGomps belangens, Ie verminderen de zveaare lasten, die de maatschappy op deeze kostbare hoofdplaats dragen moet, en dit ook met l)etrekking tot Java, Cheribon en Bantam, mitsgaders onder verklaring, dat, hoe zeer hoogstdezelve v^enschlen op ieder poinct zigh finaal te verklaaren, onder andere, tot een nadere overweging wel hadden gespaard de dispositie op het voorstel van zyn Edelhyd tot reductie van de militaire hoofd-oflScieren, dog egter gearresteerd om, by vacature van de posten van brigadier, collonel, enz., die be- dieningen voor eerst onvervuld te laaten of 'er geen meer aan te houden dan een lieutenant collonel, als hoofd van 'sComp* militie, en een majoor; zoo is goedgevonden en verstaan om aan deeze ordre stiptelyk te voldoen, onder aantekening, dat altans een collonel aan 't hoofd is en nu nog, buyten denzdven, onder den staf behoren een titulair collonel, een lieutenant collonel, twee titulair lieutenant collonels en twee titulair majoors.

21 Julij. Bekendmaking^ dat de Regering voornemens was thee en diamanten op vracht naar Nederland te verzenden.

21 Julij. Verbod tegen het afvor deren van soldaten^ hij hunne aankomst in Indië, van geld^ y^quasi om daaruit »te vinden de onkosten hunner begraavenis"

Op het aanschryvens der heeren Majores, dat deeze regeering naauwkeurig zoude onderzoeken, of het waar zy, dat in Indie, by aankomst van de gemeene militairen, zeekere penningen van dezelve worden afgevorderd om daar uit quasi te vinden de onkosten hunner begravenis, nadien dit volgens successive ingekomene klagten ter deser hoofdplaats zoude gepractiseerd worden, al aanstonds by den ontfangsl haarer Edele Uoog

r76é. P A. VAN DER PAf^RA. 141

A^tbare niissiye extracten, dese periode concernerende, aan 't hoofd van 's Comp^ militie en aan 't opperhoofd van 't gene- rale soldy coroptoir afgegeven zynde om zigh dienaangaande te verklaren en de deswegens ingekomene berigten ter dezer gelegenhyd door den beer Gouverneur Generaal geproduceerd wezende; zoo is goedgevonden en verstaan daar uyl aan te teekenen en in eerbiedig antwoord te laten dienen, dat van zoo een nneyge, als onbillike zaak geen de minste spoor ontdekt wordt, datze ter deser hoofdplaats immer zoude zyn geschied, maar wel, dat de soldaten in dit denkbeeld kunnen gekomen wezen door bet gene hen van de zoogenaamde baerse en goede maanden door de respective hoofden der compagnien voor de montering gekort word; egter is, of ook nog op èenig buytén comptoir zoo een ongepermitteerd middel mogte ge- bruykt worden om den gemeenen man begravenis ongelden by voorraad te doen lielalen, die, of mogelyk hier te lande niet zullen worden gemaakt, of waar voor, in deze gewes- ten al komende te sterven, der militairen doodrekeningen altoos bezwaard worden, al verder gearresteerd mits desen circulair kennisse en last te geven, dat vertrouwd word zulke indirecte handelingen zullen nagelaten en door de respective ministers en bediendens alle attentie en toezigt zal gehouden worden tegen die het mogten zoeken t'onder- neemen, ten fine het niet geschiede; onverminderd de oude oidre, dal gezorgt en betragt worde om de gemeene krygers, welke op hare soldyreekeningen per saldo te goed staan, zoo lang dezelve in Indie zyn, altoos dermaten veel te vooren blyven, dat by hun sterven de begraafnis ongelden daar uyt kunnen worden gevonden.

Volgens Heeren XVII°*" (missive van 21 October 1 765) had dit afvorderen van geld sedert verscheidene jaren plaatsgehad, «onder toezegging, dat die penningen aan hen zouden werden

gerestitneert, indien zy levendig in het vaderland retour- sneerden".

142 1766. P. A. VAN DER PARRA.

25 Julij. Verbod voor Chinesche en Mahomedaamche mannen en vrouwen buyten haare natie^ ie trouwen.

Volgens de £!hinescbe officieren te Batavia werd bet aannemen van een anderen godsdienst, — gewoon gevolg van buwelyken tusschen Chinezen en Mahomedanen» — in China met den dood gestraft.

De Indische Regering was van oordeel, dat zij zich daar- mede niet bemoeijen moest, «wanneer hel Christendom en »deu burgerstaat 'er geen last door lydt".

De straf op overtreding van bet verbod zoude door de Regering »naar ouistandigheyd van zaaken" worden toegepast.

Boedelmeesteren moesten aan de handhaving van het verbod

de verschuldige attentie'' verleenen.

25 Julij. Verhooging van f 10 tol f 12 'smaandsd^ traclemenlen van de leermeesters der inlandsche ge» meenten.

Alleen zy zouden daarvoor in aanmerking komen, die »met .»der daad toonen, dat haqr dienstwerk hen ton herle gaat*'.

Voorheen badden die leermeesters 6 rijksdaalders 's maands genoten.

6 Augustus. Verbod tegen liet indienen van rekesten aan den Raad van justitie te Batavia tot het verkoopefi van bij vanfiis exeaUabel verklaarde goederen.

By resumptie van zeker request, door den procureur, Johannis Andriessen, voor ende van wegens den baas der wapenkamer. Jan Casper Reysig qq., aan deesen Raade gepresenteert, ter obtenue v^n quaUGcatie op den secretaris ter goregteiyke verkoping van sommige by sentensie executabel veirkJaarde immobile goederen, gereflecteert zynde de nut- en nodeloosbeyd vap dusdamge, door de practisyns sedert eenige jaaren ber- waerts ter vermeerdering van kosten, soo wel omtrent de

tree. p. a. van f)ER parra. 14S

losse aris vsMie goederen gedaeue versoeken, als direct strydig tegeas de ordinaire practyk en de statuten, voor deese landen beraamt, akoo by dese laatste wel nyldrukkelyk word gesta- taeert, dat in personeele actie, wanneer er door den deur- waarder, ten overstaan van den secrelaris en twee getuygen, eenige mobile goederen in beslag syn genomen en den gecon- demneerdens deselve na expiratie van drie dagen niet en komt redimeeren, den zelven deurwaarder sodanige goederen, niet op eene nadere qualificatie, maar na voorgaande affixie vau billetten in 't openbaar, ten overstaan van gemelde secretaris en twee getuygen, publicq sal verkopen; en voor soo verre er eenige immobile goederen in beslag genomen mogten syn, sal den deurwaarder met bet aanslaan van billetten en bel omslaan van 't bekken deselve na drie weeken, soo wanneer inmiddels niet geredimeert syn, ten overstaan van den officier en twee gecommitteerde leeden, in het openbaar verkopen, sonder dat des wegens, soo min als van de losse goederen, eenig gewaeg van eene nadere qualificatie op den secretaris tot den verkoop gemaakt word; soo is om die redenen, ter wegneming van alle dusdanige ingeslopene misbruyken en tot standhouding der gemelde, nu nog jongst, voor soo verre de procedures van executie belangd, op nieuws herziene en geapprobeerde statutaire heylzame ordre, goedgevonden en verstaan de gesamentlyke practizyns te ordonneeren omme voortaan dusdanige versoeken tot qualificatie op den secretaris ter verkoop van losse, als vaste goederen, als nodeloos synde, te menageeren.

8 Augustus. Bq^ing^ dat op magiiging van den Direc- teur'Generaal de iractementen van dienaren dsr Com- pagnie^ die hij eene nwnslering niet tegenwoordig icar&n geweest^ doelt hun dienst onafgebroken verrigt hadden, uitbetaald kondeti worden.

Zie bi) 24 Jan^ n«6.

144 1766. P. A.iVAN DER PARRA.

12 Augustus. Vemietiwing van het verbod tegen hét verkoapen van ^gepermitteerde lasten*' op verboden plaatsen. — Voorschrift nopens Engelschen.

Aan de hooge regeering deser landen voorgekomen zynde, dal men elders tentamen gedaan heeft om de scheeps-overheden te corromperen tot overtreding van de permanente ordre, vervattende, dat de gepermitteerde lasten niet mogen verkogl worden dan ter plaatse, waar de deslinatie van een Comp* bodem legt; zoo is niet alleen goedgevonden en verstaan de novo Ie verbieden, gelyk by desen op het allerernstigste ver- boden word, dal nog iets van de gepermitteerde lasten, nog ook iets anders, *i geene een der scheepelingen in syn bagagie. als andersints, niogle mede hebben, direct of indirect zal mogen verkoopen aan eenig vreemd Europeêr, inlander of iemand an- ders, maar daarmede waglen moet tot de aankomst op zodanige plaats, werwaards de depêche legt, alwaar hel haar vry zal staan daarmede te mogen handelen na derzelver welgevallen, sub poene van een gevoelige correctie, naar bevinding van zaaken, voor de scheeps-overheden, die het tegendeel deser ordre of zelfs mogten

•

onderstaan te doen of zulks toe te slaan aan hare onderliorige, dan wel ook aan passagiers, met de schepen overvaarende ; maar teffens word ook by deese gelegenhyd gelast, dat de scheeps- overheden, volgens hunne gehoudenis, altyd wel op hunne hoede zyn tegen het ronselen van volk, speciaal in deeze tyden door de Engelsen gepleegd wordende, en dat zy dus voor al geene van dese natie zonder noodzaak, 't zy op den weg of wel ergens ter rhede, aan en nog minder binnen scheepsboord admit- teeren, maar op een vriendelyke wyze zullen excuseeren.

20 Augustus. Vernieuwing van liet bepaalde op 1 Julij 1762 nopetis geluigen-verhoor.

27 Augustus. Lasl op den secretaris van den Raad van Justitie ie Batavia aan de deurwaarders te ver* strekken gedrukte i>relasen*\

By den Raad gereflecteert weesende, hoe dat de relasen

ïleè. f>. A VAN DÉR parrA. 146

dewelke de deunraarders van haare gedaene ex|doicten komen te verleenen, meeslendeelen soo intiicaat en ODverstaanbaar syn ingerigt, dat men genoegsaem na haare intentie raeden moet; soo is om die redmen ea omme daar inne almede, aoo Teel doendyk, het vereyschte ai hoog noodzakdyk redres te brengen goedgevonden den secretaris van desen Rade te re- commandeeren omme eenigerelasen^speculatiefftot de ordinaire en wd het meest voorvallende zaaken, als van het bestellen der citatien, het leggen van arresten en het executeeren van sententien, te coaeheeren, ten fine, na resumptie en approbatie der sdve door deesen Raade, soo verre mogelyk, daar van eenige exemplaren te doen drukken omme successive aan gemelde deurwaarders by kleyne parthyen afgegeven en het kostende van dien door den secretaris telkens van haare te goed hebbende salaris gedetraheert en ingehouden te worden.

29 Augustus. Bepaling^ dat aan officieren^ vop commando [expeditie'] geweest zynde'\ uitbetaald moesten worden •de door haar geduurende d^expeditie niet genoten ^randsoenen^ huyshuur en emolumenten*'.

De Regering besloot hiertoe «naar gegronde, voorige

exempelen, wyl dat niet alleen ter goedmaking van de kosten, »die dezelve min of meer extra-ordinair hebben moeten doen, «maar ook voor de werkelyk zwaarder dienst eenequitabel «doaceur is".

29 Augustus. Bepaling^ dat 's Heeren geregtigheid niet verschuldigd was bij echtscheiding ^ bij deeling van enigen boedel en btj willig accoord tusschen ecMgenoten.

Cleconsidereerd zynde, dat gesclieyde lieden gesamentlyk de eygenaars der goederen waaren en ook weder worden kunnen, dan wel, dat het in allen gevalle oneygen zoude wezen, dat de gesepareerde vrouw in dezen minder voorregt als een weduwe zoude hebben of, wanneer eenig vast goed door een

rtaAAT-MM DCKL TIII. iO

146 1766. P. A. VAN DER PARRA.

▼ronvr by hvwelykse voorwaarde ingebragt was en by eea gewillige veréeeling den gesepareerden man te beurt viel, dezea een last zoude moeten dragen, waar van by als wcdttwenaar en erfgenaam bevryd zovde weseo, is overzulks goedgevondeii ei verstaan mits deeen te statueeren, dat in eas van scheyding tUBsehen man en vrouw, mitsgaders by schifting en deeling van den gemeenen boedel of ook wel by willig aecoord nopens hét by hfuwelykse voorwaarden aangebragte, van de vaste ef onroerende goederen, die aan de man en vrouwe overgaan en by gevolg op des laatste en ook wel eens op des een^lnns naam moeten overgescbreven worden, den twintigsten penning voor 's heeren geregtighyd niet zal behoeven betaald Ie worden.

10 OctobcT

üüschrymig van een dank-^ boete* en bede^dag.

Heeft de ontzaggelyke God; de Koning der Koningen en Heer der Heeren, viryze en allezins betaameiyke andens om een volk in 't gemeen en elk mensch in 't byzonder, zoo wd door ryke zegeningen, als verteerende oordeelen te leeren, wat regt is, hoe mogt dan niet een ieder sterveUng, onder- geschikt aan die onderscheiden lotgevallen en in allen dede verbonden om te letten op de goedertieren en gedugte daaden des Hemels, aangespoord worden tol zyoen pligt, zoo raea niet te Iaat beklaagen wil, dat men, heilloos onberaaden, aaa het heilige en allerbillykste oogmerk niet heeft willen b'ant- woorden.

Het in 'smenschen gemoed onder tusschen kennel yke van deeze waarheden heeft de hooge regeering deezer landen op den 4^" September laatstleden weder doen besluiten om tegen den 16^ der loopende maand den ter deezer hoofdplaatse jaarlyks gehouden wordende dank-, boete- en bede dag mits deezai uit te scbryven, ten einde door een ieder, welke eenig waar belang stelt in den welstand van den vereenigden slaat der vrye Nederlanden en een haarer voornaamste zenuwen of deo toestand deezer gewesten en die eenig ontzag voor Goddelyke wetten en indrukken van de op het heilig bybel woord gegronde

1766. P. A. VAN DER PARRA. 147

verbeds-dagen heeft, na eene boognoodige voorbereiding, piegtig gevierd te werden, onder hel gehoor van leepassdjie leer^ redenen in alle de kerken deezer stad, op de reede en len eHande Onrust.

Dog, nietlegenslaande aan een mensch, welke niet ten eene- maal onopmerkxaant is, niet kunm» onbekend weezen de veiMmaamste gebeurteaissen, welke haaren invloed hebben op het wel of qnaalyk gaan van bet land, waarin by woont of tot bet welke hy een nauwe betrekking heeft, vindt men egter ook zidken, by welke de onversebiUigheid maar al te 2eer haaren zetel gevestigd heeft, inen zwyge, hoe gering bet getal der genen zyn, die met woorden en daaden toonen, dat het genot van verbeurde weMaaden en het gevoel van druk- kende, niet billyke vreese voor gedreigde straffen hun waarlyk aan het harte raakt en dus uit beide geregtigheid leeren in de betragting van hunnen redelyken godsdienst ; en H is daarom, dat stidiswyze het volgende ter overdenking aangeroerd of ook tot hyzondere herinnering van zulken, die niet onder de eooptn^kzaanien te tellen zyn, vermeld word.

h de eerste plaats zp het de zegeningen, met welke gadelopae hmgmoedigheid en overwonderbaar onlfermen een zondig en onwaardig volk, als door liefde-koorden, tot een betaamelyk gedrag beeft willen trekken: en <teeze zyn in zoo een ruime maate sedert d'uitschryving van den laatsten bede-dag uitgestort, dat met dezelve alle op te tellen, gelet op het bestendig genot van sommige en de verkryging van andere, genoegzaam geen einde te vinden zoude wezen. Wie staat onder anderen met betrdcking tot weldaaden, die de eeuwigheid kunnen verduuren, voor zttlken, die 'er teffens door almagiige genade gebruik van maaken, niet verbaasd ovor, dat God de vrye en zuivere verkondiging van Zyn woord aan deeze plaatse nog niet onttrokken heeft, daar de onverschilligheid in het stuk van godsdienst, men wil niet meerder zeggen, helaas I maar al te nbtr hy veelen, die den naam van Christenen willen dragen, beqieard wordt en die dus >eer door anders verdwaalde Muba- nedanen en blinde heidenen, in welker midden wy woonen,

148 1766. P, A. VA*M DER PARRA.

worden Itescliaamd gemaakt wegens den yver en zugt, welke deese voor faunne leeringen ioouen, als dal ze door bel betaamelyke gedrag van een zeer bevoorregt volk zooden uitgelokt worden om sig te onderwerpen aan de ryks-welten van Koning Jesus.

Hoe groot is vervolgens het geluk van het Nederlandsche volk en die, onder bet zelve gerekend, in de wiogeweslea hun verblyf hebben, over dat men door eene welgeschikte waereldlyke magt geregeerd wordt, ten nutte van het gemeene best f Ja, dat, schoon de jongste tydingen uit Europa weinig goeds voorspellen of dat het ten aansien van verscheidene mogendheden maar eerst in de schede gestoken zwaard & niet lange in zal blyven, nogtans niets nadeeligs ten die& opsigte vernomen wordt van het in den laatsten oorlog mede verschoond gebleven Nederland. En mogl men hier ter booM plaatze eenige maanden geleden zig met vreugde-bedryven verlustigen in het tydstip, dat 'slands geliefde erfstadhouder, zyne Hoogvorstelyke Doorlugtigheid Prins Willem de Vyfde, zig aan het hoofd van Nederlandsch vryeu staat zoude plaatzen, nopens welke aannarende plegtigheid de Hoogmogende Heerea S taaien in het begin deezes juars bevel gaven, dat 's Hemels gunsten zouden afgesmeekt worden, niet minder past bet oos. nu bereeds de blyde tydingen zyn ingekomen, dat zyn Hoogheid zitplaatze genomen beeft op den stoel zyner beroemde vaderen

en getreden is in de hooge ampten van die onslerflelyke •helden, die, onder Godes zegen, meer dan twee eeuweo •aglerwaards de voornaamste werktuigen tot de opruiingen •bevestiging van Nederlands vryen staat zp geweest, ja, •welker naamen geheiligd zyn in de harten van alle lief hebbers •van vryheyd en godsdienst, daar over hallelujahs te doen •booren".

Het zegepraalen van de wapenen der Nederlandsche Oost Indische maatschappy op het uitmuntend eiland van Ceilon (die kostelyke paerel aan hare kroon) en dat tegens een inlandscfa vorst, welke in de waan was, dat zyne grootheid geene paaien kende, waar door en ter zaake van de welgelukte

1766. P. A. VAN DER PARRA. 149

raadsbesluiten, na eenen Moedigen en zeer kostbaaren oorlog, eene beudielyke en ongemeen voordeelige vreede is ie wege gebragt, is mede van te groot gewigt, dan dat 'er by vernieuwing Diet aan zoude gedagt worden, om ook in deezen de goeder- tierenheden des Heeren te vermelden en 8 Allerhoogsten lof met een verwyderd harte uit te galmen. De behaalde over- winningen om en .by de specery-eilanden hebben mede aan dien oord eene voordeelige omwenteling van zaaken gegeeven Op sommige plaatzen bloeit de handel van de maatschappy beter, als hy voor eenigen tyd gedaan heeft, en de in de twee laatste jaaren buiten wederga ryk geladen naar Nederland vertrokken schepen zyn, voor zoo verre bekend is, of in het lieve vaderland of aan Gabo de Goede Hoop zeer gelukkig aangeland. De grootmagtige God heeft egter, met belrekking tot de in deezen voorgestelde twee hoofdzaken, ook weder versche blyken gegeeven, dat zyn onmetelyke geduld niet straffeloos mag, nog kan getergd worden, dan wel, hoe veel tugtroeden Hy heeft om een volk en land te kastyden, ja, hoe 's Hemels zwaard gewet is om stoute zondaaren, die zig nog door zegeningen, nog door oordeelen, die hun of andere hunner medemenschen, welke niet erger zyn, overkomen, willen laaten leeren, ten uiteinde te verdelgen. Hoe verstrekt onder anderen tot een ontzaggelyk oordeel en geen gering verlies voor de Edele Oost Indische maatschappy het door den donder van 'Gods mogend- heid of door de op Zyn bevel zig over den korst der aarde verspreidende bliksemen in den brand geslagen nieuwe schip, LindenhofF, dal, niet lang geleden van deeze reede naar het. keyserryk van China den steven gewend hebbende, met syne ryke lading, neevens een derde gedeelte der manschappen, gebleven is, tot grieving van alle m^schlievende, mitsgaders bet gemeen belang behartigende lieden, ja, ook tot drukking van de buiten des agteruitteerende Batavische volkplanting. Het verongelukken van het in dit jaar naar Banda vertrokken 'sdiip, Griesenburg, voomaamelyk met de daar zeer benodigde iTst, is mede een dubbeld drukkend geval geweest en de bedugtingen voor zeer bittere gevolgen waren, volgens de laatste

150 1766. P. A. VAN DER PARRA.

tyditigen, ginder mede niel minder voor den nog al woe- dende Tuurberg in de uabyheid van het eiland Neira. Hoe zorgelyk heeft het vervolgens niet gestaan met bet deezer dagen bier evenwel door 'sHeeren ontfermende bewaaring behonden g'arriveerde schip, Duinenburg, door de muitsugt van zommige der schepelingen ? Gevallen, waar van in vroeger tydes z<M> niet gelioord is. En, om niet meer te zeggen, wat hoon en nadeel beeft de maatschappy op den eersten dag deeies jaars in de Persiscbe golf niet ondergaan door vocv een geweldenaar en roover te moeten bukken en bet verliezen van een plaats, die zy wel niet waardig agtte langer aan te honden, dog met welke over te geeven zy niet alleen stooreloos zoude vertrokken weezen, maar ook kunnen medegenomen hdbben haare nu verlooren roerbaare goederen. Dat dit dan alles, naar het voorgestelde oogmerk, van heilzame gevolgen op geen gantscb versteende gemoederen zy; dat men den rykdom van 'Gods goedertierenheid, laqgmoedigheid en verdraagzaamheid niel veragte, om zig geen toorn als een schat te vergaderen, nog met sig niet laatende tugtigen, eindelyk geslagen te worden, dat er geen geneezen aan zy. Neen, dat ieder, in wat staat en omstandigheden hy zy, toone deel te neemen in den welvaart van hel gemeen door de zonden, welke de Hoogste Majesteit quetsen, aan te zien als de beweegredenen van allerlei onheil ; dat een ieder dezelve en haar God-onteerend qnaad dns betreure en doof* genade om genade en verdere gunsten smeeke om diens wille, die wel oer een tot verhevenheid gebragten, dog door oordeelen aan het waggelen geraakten staat op het beweeglykst (ot bekeering aanspoorde; of dat ten minste schreeuwende ongeregtighc^en en een schandelyke onhandigheid verwisseld worden door te tragten om naar het ligt der reden en der openhaaringe van Gods woord zyne gangen te rigten, onder beseffen van Gods onverdiende goedertierenheden en ontzag voor zyne strafgerigten, opdat geen nitwendelyke ver- woestingen den lande treffen m(^n, maar godsdienst, vryheid ] en voorspoed de eere, de roem en het geluk van Nederlandseh volk en die aan haaren staat verkoogt zyn, blyve.

r766. P. A. VAN DER PARRA. 151

Dat dus ook altoos en insonderheid op den voorbepaalden dank-, boete- en bede-dag verdubbelde zugtingen voor den welstand van Ghrislus koningryk geschieden; iat het daarom den lande, onder een gezegende rust en vrede, in zynen koop- haodel en zeevaart met alles, wat er toe beirekkelyk is, wel mag gaan; dat inzonderheid de schepen, die eerlang van hier en elders naar Nederland staan te vertrekken, door den Heerscber over zee en winden griukkig geleid en beheed worden en dat dus ook voor de hooge magten, de edelen des lands en alle, aan wien het gewigtig werk der regeering van den vereenigden 'staat der vrye Nederlanden en haare Oost lodische maatscbappy in handen is gesteld, vuurige smeekingen geschieden, dat God, die groot van raad cd magtig van daad is, haar in de ruimste maate met zegeningen uitruste tot hel wel beraamen en gelukkigst uitvoeren haarer maatregelen; en dat inzonderheid 's lands geliefde erfsladhouder nopens hel belang van zyn hooge persoon >den hoogslen trap van dit sterffelyk leven beklimme, «overlaad met heilgescbenken en toejuichinge van een dankbaar • volk, geëerd als den waaren vader van zyn vaderland enhy »den luister en het aanzien van den onsterffelyken naam, dien

hy draagt, overlevere aan het laatste nageslagt".

Van al hel welke in Raade van Indie goedgevonden is, dal de afkondiging zal geschieden op Zondag den 12^° deezer maand in alle de kerken van den predikstoel en den volgenden dag van het stadhuis, op dat elk tyd hebbe tot belaamelyke voorschik- kingen om tot God met gebeden en dankzeggingen, gepast naar de omstandigheden van zaken, op den I)epaalden verbods- dag eerbiedig te naderen en op dal alle neeringen en handtee- ringen ten dage van de viering stil staan, op de straffen, daar toe van ouds by de wetten gesteld.

8 September. Verbod tegen het gebruik van omslag' zegels^ *daar eenige st reepen met de pen op gehaald, •zonder dat dezeive na behooren besehreeven zyn'\

Schepenen vonden zulks niet alleen slordig, maar ook gevaai*! ijk

I

184 1766. P. A. VAN DER PARRA

»oni de fraudes, die daar door kunnen en ook wel gepleegd •werden*'.

Zij stelden daarom op dit misbruik eene boete van IS rijksdaalders, »ten behoeve van deese Gamer''.

Omslag-zegels moesten »even onder het zegel" behelzen :

•ie tituls van het schriftuur of document";

»de naam der versoeker of versoekers, eyssers en gedaag- »dens ofte andere qualiteyten, die het komen te behelzen;

»de datum en jaargetal'*.

9 September. Voorschrift nopens hel storten van JuOu ciéle boeten in Compagnie^s kas.

De Regering bepaalde, dat, wanneer de onder de respectieve secretarissen van justitie vergadert wordende gelden wegens boetens van default, comparuit en verstek, condemnatien en confiscatien ten behoeven van de Comp® en de verbeurde amen- den van revisie, appel, reformatie, enz. geklonunen zyn tot een bedragen van een duyzend ryxdaalders, dezelve zigh als dan of zonder langer uytstel aan den heer Directeur Generaal addresseren moeten om zodanig een montant in *s Comp' cassa over te brengen.

9 September. Wijziging van het bepaalde op 2 Septem- ber 1697 nopens de vergoeding aan aanhalers van Japansch staafkoper.

Van 21 rijksdaalders werd die vergoeding tot 30 rijksdaal- ders verhoogd.

9 September* Verzachting van de straf op verboden handel.

De Regering bepaalde, dat den regter, nopens de hepaakle straffe des doods wegens den verboden handel in speceryen, amfloen en specery-olien, mitigatie zal mogen geivuyken,

1766. P. A. VAN DER PARRA. 155

waaneer bet gedokene minder mogte bedragen als vyf ponden speceryen of amfioen en geen twuitig oneen specery-olien Yervaite.

■

9 September. Voorschrift nopem het planten van boomen langs rivieren in de Bataviasche Bovenlanden.

De Regering bepaalde, dat de eygenaars van landeryen, aan een der* revieren in de omme- en bovenlanden van Batavia palende, geen boomen te na aan derzelver oevers mogen planten of wel dezelve, daar een zwaare afwatering en persing is, waar door de boorden veel last tot afvallen lyden, gelyk voomamelyk in de bovenlanden, gerekend 3 a 4 nnren en verder buyten deze stad, niet nader als op den a&tand van 2 roeden zullen mogen zetten en binnen de voorsz* kreyts niet nader als op een distantie van 1 roede.

-~ SeptenAer. Verbod tegen het verkoopeti van bedorven dranken.

Door den heer Gouverneur Generaal geoppert wezende, dat, ter zaake van de grasserende ziekten s onder 't gemeene volk, voomamelyk de een menigte naar 't graf slepende buykloopen^ aan zyn Edelhyd, op gedaane navraag en onderzoek, ter ooren vras gekomen, dat dit onder anderen ook voomamelyk toege- schreven wierd aan de bederve Europische dranken, welke onder de hand en ook op publicque vendu tien door d'in vei^tenhyd gekomen oude ordres worden verkogt; tenvyl deze en gene, welke zigh minder aan den welvaart van bunnen ffledemenscb, als aan de voldoening van vuyie gewin- en hebzagt storen, het bedektelyk met de kleyne maat uytventen of in kroegen schenken, na dat ze zulke ondeugende dranken, speciaal het zuure bier, door het een of ander ingrediënt drinkbaar en, boe vergiftig anders, smakelyk gemaakt hebben, byzonder lot nadeel van de genen, die eerst uyt Nederland komen en, aan ^t warme climaat nog niet gewend, zigh, en door d'aangenaamhyd van de smaak, en door de geringe p]7s,

184 1766. P. A. VAN DER PARRA.

te eer laten verlokken om 'er hare verhitte lighamen inaUeo deele onmatig mede op te vullen ; zoo is, om de goede ordres, op dit stuk gestelt, niet alleen nader in 't geheugen te brengen, maar ook door alle mogelyke bepalingen (e doen onderhouden en dit niet alleen met betrekking tot deze hoofdplaats, maar ook ten aanzien van de respective buyten comptoiren, goed- gevonden en verslaan om, standhoudende het verbod tegen andere schadelyke dranken, als : den toak of suri, enz., hy een alomme in de gebruykelyke lands-taalen t'affigeeren biljet, niet alleen allen en een iegelyk, inzonderhyd de herbergiers, kroeg- en waardhouders of anderen, die dranken by dekleyne maat uytventen, wie en waar zy ook mogen zyn, ernstelyk te interdiceeren het verkoopen, tappen of st^henken in het open- baar of binnen 'shuys van ondeugende wynen, zuure bieren en alle andere bedurven en gesmeerde dranken, hoegenaamd, mitsgaders het opkoopen en verzenden, werwaards het ook zy, op verbeurte van vyf honderd ryxd% zoo dikwils 'er iemant op betrapt word, ten behoeve van die de calange zal doen, of subjectie van zodanige andere arbitrale correctie, als by onvermogen van den moedwilligen overtreder tot betaling der evengemelde boete bevonden word nodig te wezen naar den toedragt en d'omstandigheyd dei* zaaken ; maar ook den stads- vendumeesters, den curator ad lites, de secretarissen Van de beyde coUegien van justitie en van de weeskamer, nevens alle andere, die hier ter stede en op d'onderhorige comptoiren ampts- halven geautboriseerd zyn tot het houden van vendutien, te verbieden het vendiceren van eenige wynen, bieren of andere diergelyke dranken, voor en al eer zy dezelye geproeft en goedgekeurt hebben; behoudens nogtans, dat den verkooper, 't zy voor zigh zelven of als gemagtigde agerende, aansprekelyk blyft, wanneer hy met zyn weten of voorkennis bedorven dranken laat opveylen en dus onderworpen aan de hier vooren vastgestelde pecunieele amende; mitsgaders vervolgens tot narigt en observantie bekend te maken, dat de genen,, die op een vendutie of uyt de hand eenige van de voorsz. bedorve wynen, zuure bieren of andere aangestoken dranken, door de

1766. P. A. VAN DER PARRA 188

proef misleyd, voor goede dranken of»gcéaan hebben en de oDdengenbyd dns eersC na den koop ontdekken, indie» zy zulx ten eersten aangeven, ongeniulcteerd gelalen, de boete door den verkooper alleen gedragen en de koop zelfs vernietigt zal worden.

Ed eyndelyk ten dezen opzigte tot een stricte nakoming te sfattteren, dat de officieren van justitie hier ter boofdplaatse en de fiscaals en andere op de buyten comptoiren, dien het aangaat, tegen de contraventeurs, zonder onderscheyd van persoenen, moeten proeedeeren, op verbeurte anders zelfs van de hier voren bepaalde geldboete.

16 September 10 Octob<r~ •

Batavia.

Maatregelen in het belang van zeevarenden te

By een op voorkennis en order van den beer Gouverneur Generaal door den commandeur en opper-epuipagiemeester gefomieert scbriftuur gezien zynde den oogeschikten staat, waar hi zigh de gemeene zeevarende bevinden, welke dagelyks op de schuyts en boots der hier ter rhede leggende schepen af- ert aan vaaren of als {[ezaghebbers, dan wel toezienders op de los-vaartuygen zigh bevinden; van wat nadeeKge conse- quentien dit zy, zoo tot desertie, zicAitens en sterftens onder die lieden, mitsgaders hoe dodr een geed logement eu 't nodig voedsel te bezorgen hier in redres te maken waare, zonder dat het de Comp^ twee duyzend guldens in H jaar behoeft te kosten; zoo is, wyl voor zoo verre de genoemde zeevarende a» land vertoeven en 'snagts overblyven moeten, de met gegnmèe redenen beklede propositien zeer heylzaam zyn, invoe^ gen het kostende in geen aanmerking komt by het nut, dat nyt de gereguleerde lévenswys van die lieden resulteert, in tegenstelfiiig van bet zwerven en andere kommérlyke omstan- digheden, waar voor dezelve bloot staan, overzniks goedgevonden en verstaan het voorgestelde t'amplecteren en dus mits dezen te iiepaalen :

dat tot lyfberging van de meermeldc gemeene zeevarende

156 1766. P. A. VAN DER PARRA.

moet worden g'employeerd het grootste gedeelte van de zoge- naamde aM>lder of geweeze zeylmakers- winkel op deequipagie- werf (als tog leeg staande) en ten dien eynde dezelve rontom met britsen tot legplaatsen te laten voorzien;

dat het overige gedeelte van die solder door een beschot, gélyk het tans is gesepareerd, dienen moet tot een apartement voor een vigelant deks-oflicier, die met de pen om kan gaan, onder de naam van bottelier, ten eynde het gezag over die lieden te houden en te waken tegen alle ongeregeltheden ;

dat, buyten dezen bottelier, een aparte kok op de werf zal moeten wezen om voor de af- en aanvarende, volgens *t opge- gevene en hier na ook te statueerene, tweemaal 's daags te koken ;

dat de spys dezer menschen gevonden moet worden uytde randsoenen, die zy aan boord krygen, wes wegens dequartier- meesters der schuyts en boots zorgen moeien voor H aan de wal brengen, onder extra toevoeging, ter verantwoording van gedagten bottelier, van H volgende voor ieder kop, die aan land eet, te weten : 7i ^ caljang, Vs ® ^Y^^' Vi B^utsje arak, Vt ft suyker en 7$ ^ tammerinde *s daags, blotelyk tot lepelspys geschikt of waar van den eenen dag katjang-soep of snert en den anderen dag grobbejak moet klaar gemaakt worden; en voorts 'smaands te laten verstrekken l7i vadem brandhout voor de kok en 30 kannen lampoly voor 't benodigde licht op de zolder;

wyders de scheeps-overbeden by eene te drukkene ordon- nantie t'injungeeren om, wanneer dezelve aan land zyn en volk aan de wal hebben, precies des avonds om zes uuren een schriflelyk rapport aan den commandeur op de equipagie- werf af te geven en daar in bekend te stellen, welke van bare onderhorige dien dag aan land zyn gekomen, zoo met de schuyl en boot, als op de losvaartuygen, welke aan boord zyn gebleven, van die 's daags bevorens aan de wal zyn geweest, item welke ten dienste van ben, schippers, in hunne huyzen des nagts zyn ;

dat zy vervolgens aan een hunner stuurlieden, die aan de wal zyn, de zorg moeten aanbevelen, dat het volk, 't welk

1766. P. A, VAN DÉR PARRA. il&i

den oppas op de vaartuygen heeft, ab liet etenstyd is, behoor* tyk Y^vaDgen of het elen gebragt worde; en

ilat de schuyts, barkassen en boots, welke voor zes uuren des aYonds niet naar buyten kunnen, op welk uur de boom ▼errolgens sluyt, dan volgens de aloude ordre zigh precies op die tyd of niet hiter onder de kraan op d'equipagie^werf moeten begeven* in stede van hier en daar in de stads gragten over te blyven leggen;

voorts de gemeenen by een ordonnantie ten emstigsten te gelasten, dat zy zigh precies des avonds na de klokkesbig van 8 uuren, wanneer hier ter hoofdplaatse aan de wal zyn (die in de schippers huysen oppassen of toezigters op de losvaartuy* gen uytgezouderd) zigh op de equipagie-werf zullen hebben te vervoegen om hare naameii en van wat schip zy zyn, aan den meermeiden bottelier op te geven (die dezelve aan moet halen op de rapporten, die den commandeur van de scheepsover- heden gekregen heeft) of dat zy, by gebreke van dien, daar over slreugelyk zullen gecorrigeerd worden, na bevinding van zaaken; en dit, voor zoo verre het domeslicq is, over te laten aan den commandeur, aan welken de bottelier daar van 's anderen daags ogtends rapport moet doen, met last, zoo dezelve des avonds daaraan nog absent blyven, meermelde commandeur de naamen 'er van opgeve aan de respectieve oflGcieren van justitie, om door derzelver dieoaaren opgezogt te worden ; gelyk ben by desen aanbevolen word deswegens het vereyschle te betragten, nadien zulke vermist wordende niet anders als weglopers en vagebonden kunnen aangemerkt worden;

mitsgaders, op dat ook geen confusie in dit project worde veroorsaakt door 't aan de wal zynde volk van de scheepen, die met subiete ziektens overvallen worden en haaren eersten toevlogt nemen naar den chirurgyn majoor van 't kasteel of zogenaamde visitateur van de rheede, welken, naar 't heyl* zaam gebruyk, dezelve op ordonnantie na 't hospitaal trans- porteerd, al mede by extract dezes te gelasten, dat hy dagelyks, als zulks voorvalt, daar van een notitie aan den commandeur en opper-equipagiemeester ter hand stelle, ter aantooning van

HJ8 1766. P. A. VAN DER PARRA.

de naamen dier impotenten en op welke scliepen zy besekeyden waren, om daar mede Ie gelyk ook voor te komen» dat gese atniysen in de monsterrollen ootstaao.

Eb dit allee onveruunderd de oude ordre, gereamreerd hy de instraclie voor de hoofdoiGcieren ter aee, lüul 6» arlicul 7, van den IV Augustus 1748, of met vernieuwde last, son wel aan den waterBecaal, als den meermeiden eomraandear «■ opper-equipagiemeester, om te vigileten en te doen viglterai tegens bet aan kmd overnagien der gemeene zeevarende van de scbeepeaobuyten, barkassen of boots, maar dat deadve, zoo bel onstuymig weer of andere onvoorziene impedimenten het niel beletten, zigb voor of met zons ondeiigang naar hunne respeeti ve bodems begeven, onder bet applioeren of doen appliceren m de correcUen, daar toe van ouds gebruykelyk, ten aanzien van de zodanige, die nodeloos blyven overleggen.

50 September. Voorschrift nopens verjaarde, onder Boedel^ meesteren of Weesmeesleren berustende nalatenschappen,

Eepsigemeldini werden gdast alle nalatenschappen in Cotn- p»gnie*s kast te storten, welke tien jaren sonder aansfNraak by bare boeken voortgelopen bobben, om als een montanf, eygen aan onliekende erfgenamen, by de negooie-boeken dezer hoofdplaats ingenomen Ie worden, mitsgaders voor 't vervolg zoo Ie iiandelen met het provenue van alle boedels, die, invoegen voorsz., niogten zyn blyven staan, mits egter dezelve behooriyk binnens lyns, als hy de Gomp^' overgebragt, latende voortlopen, of 'er zigb na dato nog regt hebbende toe mogten opdoen, te weten voor 't verloop van een derde gedeelte van een eeuw, wanneer zulx aan deze regeering mag en nwet vertoond worden om restitutie te eriaogen, terwyl de Gomp' in allen gevalle zoo wel van 't gebruyk der penningen intusschen profiteren kan, als dat het in de kas van 't voorsz. collegie berust, buyten dal liet termyn van 10 jaaren voor inlandse erfgenamen zoo myna is, dat bet «eldzaam zal wezen, als 'er zigbnaderhand erfgenamen opdoen.

nee. p. a. van dêr parra. 1»9

Bf deze getegenhyd is ook goedgevonden en Terstaan het collegie van Weesmeesteren te demanderen om de sakios der nalatenschappen van onbekende erfg^anien, die twintig jaaren of daar boven by baare boeken vooiigelopen hebben, in 's Gomp^ cassa over te laten brengen en zulks ook voor 't vervolg te doen verrigten na 't verloop van d'evenbepaalde tjd, ten eynde by de boeken dezer lioofplaats op reekening van het capitaal, eygen aan onbekende erfgenamen, ingenomen (e worden, be- hdritetts het regt van een ieder, die ztgh naderhand of voor de prescriptie, gerekend op het 'derde deel van een eeuw, als jeen wettigen eygenaar mogte komen op te doen; en waarom Weesmeesteren het afkonderlyk bedragen der respective boedels, die twintig jaaren te voren 'hebben blyven staan, zonder dat 'er zigh regt hebbende toe opdoen, na d'oveilirenging van zulke penningen by hare boeken binnens lyns of pro memorie moeten laaten voortiopon, tot dat het capitaal aan den Heer van 't land vervallen ts, zynde het t^myn voor Weesmeesteren tot het in 'sGomp* cassa brengen der gedagte gelden eens zoo ruym gesteld als dat van Boedehneesteren, om dat de (NToportie wel dermalen onder die beyde collegien bestaat met opzigt tot bet later of vroeger opdoen van erfgenamen.

50 September. Intrekking der bepaling, dat het stoel- en bank-geld van de groote Nederduitsche kerk te Batavia naar Scmarang overgemaakt moest ivorden ten behoeve v€m het provemers'huis (Maar.

Zie bij 29 April 1756.

De fondsen van het proveniers-huis verkeerden in goeden staat, terwijl de inkomsten van de bewuste kerk verminderd waren.

5 October. Magtiging op het Collegie van Schepenen eene halve maand huishuur als belasting ie heffen.

Sehepenen dezer slede vertonende, dat de rekening van geeoBigeerde stadspamiingen door de gedraage zwaare lasten

160 1766. f. A. VAf>l OER PARRA

en sobere iokomsten ten agteren stond een sommetje van rd' 14:43; dat de uytgaven in een jaar, sonder extra-ordinaire gevallen, op rd' 9000 lopen, de boetens van de avond-begra- venissen niet meer calculatief bedragen als 'sjaars rd* iWO, mitsgaders, schoon 'er ook een halve maand huyshunr gebeft word, dit uyterlyk niet meer afwerpt als rd" 7500 en gevol- gelyk samen maar sommeert rd' 10000; dat zy dus verzogtea om gequalificeerd te worden tot het doen invorderen van eeil halve maand hnyshuur, als waar mede, volgens evengedagte en specificq gedaane aantoning, maar even rond te schieten was ; zoo is goedgevonden en verstaan het voorsz. coUegie, even als ter zitting van den 23^° Augustus anno passato besloten wierd, te magtigen tot het heffen van een halve maand huys- huur van de ingezetenen binnen de stadt, de suyder voorstad en de Chineesche kampong, met uylsondering van zulke woningen, waar van de eygenaars bewyzen kunnen, dat ze, wanneer dese invordering geschieden zal, leeg staan en twee maanden (of meer) bevorens niet bewoond geweest zyn, len eynde de sulke in hunne nadeelen niet te belasten.

10

• October. Voorschrift nopens van Java uitgevoerde en derwaarts teruggebragte opium.

De Regering bepaalde, dat de amliocn, die van Java's Oost- kust, Cheribon of Bantam naar de overv^ral of ergens elders mogle vervoerd zyn en daar niet omgezet kan worden, egter niet weder derwaards, 't zy in een groote of kleyne quantityt, mag worden te rug gebragt of andermaal direct ingevoerd, maar in zoo een geval naar deze hoofdplaats moet gebragt worden om hier de visitatie te ondergaan, of dezelve wel van de gepriviligeerde societyt ingekogt is ; invoegen dus op Java, Cheribon en Bantam geen amfioen zal mogen worden ingevoerd als alleen direct van hier, sub poene van confiscatie, by aldien iemand mogle ondemeemen hier tegen te handelen, bnyten zodanige andere correctie, als na den toedragt der zaaken bevonden zal worden te behoren, en onverminderd de gesteMe

Itöé. P. A. VAN DER PARRA. 161

Straffe by het in anno 1764 gerenoveerde placcaat tegen den handel in amfioen, die niet van de societyt ingekogt is.

3 October. Bepaling^ dat het jaarlijksche contingent van den Regent over de eüunden Kangeang^ Sapoedi, Sapandjang en Güigenting zoude bestaan uit 1 pikol fijn katoenen Ijaren, 10 kojang groene kadjang en zooveel kam* of vleesch-hout, ah te verkrijgen was.

-^ October. Maatregel tegen verkoop van vaartuigen aan vreemdelingen.

' Gezien wezende, hoe, in vilipendentie van de volgens het ge- reaohreerde op den 16^° Maart 1763 gestelde ordres legen bet verkoopen van vaartuygen aan vreemde natiën, buyten den dienst van de Comp^ of niet onder hare jurisdictie resorterende, deeze voor 't belang van de Gomp^ en hare colonien nadeelige handeling geschied is en ineer zoude kunnen plaatshebben ten aanzien van vaartuygen, die naar de Oost en Noord van Indie stevenen, zonder den daader (mits absentie) daarover te kannen corrigeren, om dat het de rheders of andere, die 'er belang in hebben, niet selden aan excusen ontbreekt om zigh te verschoonen; en dat dus, om dit qnaad te beteugelen of wel geheel in te binden, niet beter zy als, gelyk nopens particuliere vaartuygen, die naar de West van Indie vertrekken, geschied, borg voor de te rug komst gesteld wierd; zoo is, in volle kragt gelaten wordende het g'interdiceerde by ge- dagt besluyt en daar uyt voortgevloeyde advertissement, g'emaneerd onder den 13'° April des gedag ten jaars, tot ampliatie van die ordres goedgevonden en verstaan de sabandaars hier ter hoofdplaatse en de ministers en bediendens op Java's Oostkust, Gheribon en Bantam te gelasten om in het afgeven der passen aan vaartuygen, die naar de Oost en Noord van bdie staan te stevenen, alvorens door de eygenaars, mits die zyn ondordaanen van de Comp% voor de waarde van zoo een

puiiAT-Bon vat Tm. ii

i

162 1766. P. A. VAN DER PARRA.

kieltje behoorlyke cautie te doen stellen, dat het aan geen vreemde natiën, buyten den dienst van de Ck)mp® of niet onder haare jurisdictie resorteerende, zal mogen veraliêneerd, getrans- porteerd en verkogt worden; invoegen het niet zal mogen geschieden als aan 's Comp' onderhoorige, met speciaal consent en voorkennis van de respective hoofden op Gomp^ comploiren, werwaarts de destinatie legt, sub poene van by hel contrarie of ook by gebreke van voldoend bewys, dat het invoegen 'voorschreven of op eene gepermitteerde wyze verkogt is, de onder cautie gestdde waarde van zodanig vaarluyg, zonder forme van proces, ten behoeve van de Compagnie zal gecon- fisqueerd en dies verzender buyten des gecorrigeerd worden naar bevinding van zaaken ; dat dus hier op de verschuldigde attentie moet gevestigd worden tot het doen stellen van die borgtogt en of, by 't niet weder komen van een vaartuyg, het selve op een wettige wys verkogt is dan wel niet, mits- gaders^ wanneer verongelukken gesustineerdofgeprentendeerd word, daar tegen geen suspicien van bedrog leggen, om daar over vervolgens het vereyschte aan dese lafel of onder de goedkeuring dezer regering te kunnen besluyteii.

Voorts de gemeente het een en ander tot haar narigt by afficlie van biljetten te adverteren en den ministers en lie- diendens om de Oost en Noord van Indie bier ook by extract dezes kennisse van te geven, ten eynde by een gepermitleei*den verkoop 'er consent en bewys van te verieenen of ook, by 't blyven van 't een of ander questieus vaarluyg, daar van, voor zoo verre 't hun bekend mogle wezen, by hare brieven melding te doen.

Zie bij 1 Augustus 1780.

-^ October. Bepalingen nopens liei bezit en gebruik van geweeren.

Resumtie genomen wezende van een berigl van den gecom- mitteerde tot en over de zaaken van den inlander, de opper- koopman, Arnoldus Adrianus van Tets, behelsende, dal sedert

1766. P. A. VAN DER PARRA 16^

eenigen tyd hel rooven op 'sheeren wegen en geweldadig ■norden in de naastgelegen boven- en ommetanden dermaten hevig exteerde, dat 'er nanwelyks drie etmaira voer by gingen zonder zwaar gequetste of doode lighaamen op de landen en in de eenzame wooningen der inlanderen te ontdekken, waar Tan het egter teflens genoegsaam noyt gebeurde, dat de daader iKkend word ; en dit niet alleen aan de limiet scheyding tegen het Bantamsche, waar van ouds die gruwelen mede maar al te veel gepleegd zyn wegens het facile tot verberging en overlo(»ng, maar ook op de zuidelyke en oostelyke landen,

; daar die euveldaaden voor heen selden exteerden, waar van gedaglen bediende eenige gevallen opteld, en dat, wyl de meeste deser massacres door scbietgeweer ter

; uytvoer gebragt worden en 't misbruyk van het zelve zeer bezwaarlyk te weeren was, hoe ook al by iterative placcaaten

; bepalingen tot het wettig gebruyk en bedreygingen tegen de overtreders gemaakt, item daar mede overeenkomstige maat- rqielen op successive gegeve ordres van den heer Gouverneur Generaal te werk gesteld en uytgevoerd zyn, wegens bet bedrog,

, dat altans nog onder 't gepennitteerd hebben en gebruyken

I Tan 't geweer plaats kan hebben of omdat veelen zig niet stooren aan de poenalityten, by voorige edicten deswegens gesteld, hy, gecommitteerde, zigh dus genoopt vond dit aan Jeeze regeering voor te dragen; zoo is, gelet op eenige middelen, die den vertoonder niet ongepast suppediteerde, en Ier zaake onder de deliberatien in byzondere aanmerking kvram, dat 't laatste placcaat van ultimo December 1750 de potias en schryvers der suyker-molens, benevens de mandadoors, 200 van dezelye, als van andere particuliere landen, die het scbietgeweer op deese plaatsen van haar verblyf niet kunnen ontbeeren, ook toegelaten is gebleven om het te mogen mede Toeren, werwaards zy begeeren, door welk privilegie de moord- sngt zig, vdgens de loerende ervarendhyd, zoekt te dekken, tea minsten door het komen der permissie briefjes tot het 9B8orioofid dragen van geweir in kwaade of verkeerde handen, deeie 'er een stoorloos misbruyk van maken kunnen, mits*

l64 I76é. ^. A. VAN DER f^ARrtA.

m

gaders dat wezentlyk de straf tegen het ongepermitteerd bezitten van schietgeweer wel duydelyker konde veiUaaid of liever zwaarder gemaakt worden als de bedreyglDg om bel, by agterhaaling, te verbeuren en als een moedwillige ccmtra* venteur te worden gestraft, overzulx goedgevonden en Verstaan om, ten besten van de colonie, veylighyd der goede ingezetenen ten platten lande en voorkoming van veel ongeregeldhedoi. ja, de snoodste wanbedryven, by r^ovatie en ampliatie der ge- stelde ordres en poenalityten by placcaaten van 9 December 1620, ^^^ 1671, K Maart 1726, 4 January 1746 en 51 December 1750 tegen bet koopen en verkoopen van allerhande scbiet- geweeren, als ook het mede voeren en gebruyken derzelve, die oude wetten in haar volle kragt latende en nader aanbevelende, voor zoo verre by desen niet gealtereert worden, te statueeres en door publicatie en aifictie alle en een iegelyk te adverteren en t'ordonneren ;

dat, niet alleen binnen de limieten van 't koningryk Jaccatra niemand eenig schietgeweer zal mogen hebben of gebruyken. buyten de geene, welke hel in 'sComp^ of burger dienst of ook onder de by laatstgemeld edict gemaakte bepalingen ter jagt gebruyken mogen, dan wel verder vergund zy schietge- weeren te hebben, als daar zyo: de inlandsche hoofden in de bovenlanden, dé commandanten der campongs en de officieren der Ghineezen, mitsgaders op permissie briefjes de potias en schryvers der suyker-molens, benevens de mandadoors of opzigters, zo van deze als andere landgoederen; maar dat, schoon ook aan deze potias en schryvers der zuiker-moleos, mitsgaders aan de mandadoors der landeryen, gepermitteerd blyft om schietgeweer te mogen hebben,, zy het egter nergens zullen mogen mede nemen, 't zy in H gaan naar of te rog keeren van de stad, nog van 't eene land naar 't ander passerende, maar alleen ter haarer beveyliging gebruyken kunnen op de suyker-molens en landeryen, daar zy bescbeyden zyn, sub poene, dat een ieder, zonder onderscheyd, welke ong^rmitteerd geweer heeft of die het toegestaan is* om het te mogen gebruyken, maar 'er zig mede op verbode plaatsen

1766. P. A. VAN DER PARRA 16B

bevind en daarop word geattrapeerty niet alleen het geweer Terbeuren, maar ook daarom ten eylande Edam geplaatst zal worden om voor de kost te arbeyden;

dat, om de gepermitteerde schietgeweeren, die op de suyker- mdens en andere landgoederen berusten mogen, té onderkennen van 't ongepermitteerd geweer, de potias, schryvers en man* dadoors voor het eyndigen van dit of tegen het begin van 't aanstaande jaar zigh met dezelve moeten begOYC^ by den meermelden gecommitteerde tot en over de zaken van dep inhin* der om ze daar gemerkt te krygen, te weten met een nommer, van 1 beginnende en zoo voortgaande, met byvoeging van de eerste letter van de naam van 't land of van de molen, waar toe de geweeren geboren of gepermitteerd zyn, en teffens ook met een onderscheyd^nd teken van P., S. of M., of het den potia, dan wel den schryver of den mandadoor toebehoord, met betrekking tot landgoederen, waar meer als een snaphaan gepermitteerd zy, gelyk nopens de zuyker-gevende plaats heeft ; dat gevolgelyk hier van behoorlyk aantekeningen by den gecommitteerde gehouden en de respective nommers en merken ook op de naar gewoonte jaarlyks te vernieuwen licentie-brief- jes moeten gesteld worden; en dat wyders de houders van gepermitteerd geweer aansprekelyk zullen wezen, wanneer het aiet op de bepaalde landgoederen gevonden word of, daar al op zynd^ door een ander als den potia, schryver of mandadoor gebmykt word, elk ook van deeze maar het zyne en dus niet van een der andere, terwyl, het stukkend rakende, zy zulx aan meermeiden gecommitteerden zullen moeten vertoonen om daar voor een ander schietgeweer, des begeerende, gemerkt te krygen ;

voorts, om zo wel de opspeurder of aanhaler van ongeper- mitteerd bezeten of gebruykt wordend schietgeweer daar van te (mtlasten, ten eynde het niet weder in verkeerde handen valle, als hen t'animeren tot het opzoeken en aanbrengen derzelve, nog te gelasten om zodanige geweeren by den gecom- miiteerden tot en over de zaaken van den inlander te brengen om vervolgens door dep^elven aan de Comp® be^corgd te worden,

166 1766. P. A. VAN DER PARRA.

oneer afgave tot een premie: voor een snaphaan twee rix- daalders, voor een karbyn een en een halve en voor een pistool, 't zy groot of kleyn, een rixdaalder, voor zoo verre dezelve nog tot schieten bekwaam zyn; met last, dat de respective officieren van justitie en inzonderhyd den Droasaart der Bataviasche ommelanden, ab mede den meermeiden gecom- mitteerden tot en over de zaaken van den inlander, als mede de respective commandanten op de na- en ver-afgelegaie biiyten , posten, zonder cmdersclieyd, op de executie dezer ordre zeer naaiiwkeurig zullen hebben te letten en te doen letten.

15 October. Bepaling ^ dat bevorderingen in het belang van een retour-schip, gedaan na de afmonslering op de plaats^ bedoeld bij hel bepaalde op 6 October 1756, begrepen zouden zijn onder de bevorderingen^ opdete^ huiS'Teize gedaan.

Ueeren XVII°®°, van wie dit voorschrift afkomstig is, voegden daarbij: » zonder onderscheid, of die bevorderde personen by •bet doen van de monstering tot de equipagie van dat schip •hebben behoord, dan of zy na dato van de gedane monstering »op het zelve zyn bescheiden geworden, hetzy zulks gedaan *zy ter plaatse, van waar bet schip de terug reyze heeft •aangenomen, of aan Gabo de Goede Hoop, of by overgang •van het eene schip op het andere".

24 October. Gelijkstelling van de Uahomedanen met de Chinezen^ wat betreft de belasting op hunne huwelijken.

Geresumeerd zynde een extract uyt de resolutien, genomen by Boedelmeesteren der Ghineesche en andere ouchristen slerf- huyseR, hoofdzakelyk behelzende, dat dezelve, ter voMoening aan het in Raade van Indie ter zitting van den 2tt*° July passaio by renovatie gedaan verbod tegen het trouwen der Chineesen en Muhametanen buyten hare natie, zeer geschikt vonden het

1766. P. A. VAN DER PARRA. 167

mede aan dese tafel op den 27^ Angastus 17S4 gestatueerde» by aldien 'er prompt aan g'obedieerd wierd^ om namelyk de Muhamelanen, die tot dien tyd nopens hunne huweiyken van alle belastingen waren g'eximeert, in een zelve graad te stellen met de Chineesche inwoonders dezer colonie; dog dat^ dewyl zalks niet beboorlyk geschiede, alzoo de kapiteyns van de Moorse en Mahumetaanse campongs, die tot het ontvangen der gestelde belastingen geqnalificeerd waren, weynig of genoeg- zaam geen penningen aan Boedelmeesteren verantwoorden en zy dus genoegzaam nooyt onderrigt wierden, welke inlanders met den anderen in den echt traden, overzulks verzoglen, dat niet alleen de geciteerde ordre van anno 1754 gerenoveerd, maar ook in zoo verre gealtereerd mogte worden, dat, instede van de capiteyns der campongs, de Hahumetaansche en Moorse leden van 't coUegie geauthoriseerd wierden aan alle inlanders, welke zigh in 't huwelyk wilden begeven, voor af, naar de wetten, licentie te geven en haren secretaris op bewys des* wegens de trouwbriefjes expedieeren konde, onder daadelyke iopalming van de bepaalde geldsom, waartoe (vervolgen de vertoonders) de gesteldhyd van haar fonds tot goedmaking der te dragen ongelden ook niet weynig pleytte, als mede de ODzekerheyd, waar in zy niet zelden fluctueren omtrent de verdeeling der nalatenschappen; zoo is, na hier over gedeli- bereerd en inzonderheyd in aanmerking gekomen was, dat aan de kapiteyns der respeclive campongs met geen voeg het vermogen en toezigt kan ontnomen worden, dat zy in dezen, zoo wel als in verscheyde andere opsigten over hunne onder- boorige, eguaal met de Chineesche officieren, tot zeer goede eyndens of nuttige oogmerken bezitten, bo^ zeer aan de andere kant diend gezorgd tot sty ving van Boedelmeesteren haar capitaal en om ben in beter kennelyken zekerheyd nopens de huweiyken, die voltrokken worden, te stellen, overzulks goedgevonden en verstaan om, niet alleen, met renovatie van het g'arresteerde op den 27^° Augustus 1754, de gegoede Muhametanen en Hooren by het aangaan van een huwelyk te doen betalen agt en door de minder vermogende drie ryxdaalders ten voor*

168 1766. P. A. VAN DER PARRA.

deele van Boedelmeesteren haar kas, invoegen dat al by reso- lutie deser vergadering van den 17^ November 1747 met relatie tot de Chineesen vfBs gearresteerd, maar ook de capiteyns der respective campongs en der Mooren nader te qualificeren en te bevelen om de voorsz. amenden van alle Muhamelaneo en Mooren, onder haar respectivelyk sorterende en die sigh naar de wetten in den echt begeven mogen, zonder onderscheyd, prompt in te vorderen en daarvan maandelyks specifiqne verantwoording aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander te doen, om door denzelven vervolgens aan den secretaris van Boedelmeesteren, onder quitantie, uytgekeerd te worden, met waarschouwing, dat, by aldien bevonden word, den een of anderen der meermelde kapiteyns hier in nalatig blyft nopens het invorderen en verantwoorden der trouwboet^is ter geprefigeerde tyd, verbeuren zal een boete van honderd ryxdaalders telken reyze, ten behoeve van het dikwerf genoemde Gollegie.

Reeds vier dagen later moest de Roering haar besluit intrekken. Want in de resolutien van 28 October 1 766 leest men:

Door den jnajoor der inlanders en de gezamentlyke hoof- den der Muhametaanse campongs by een ampel smeekschrift vertoond zynde, dat, dewyl het deze regering behaagd hadde om, volgens resolutie van den iV^ courant, de Muhametanen en Mooren ten aanzien eener contributie by het treden in den echt gelyk te stellen met de Chineesen, in deze oolonie woon- agtig, zy, hoe zeer het betalen voor hare huwelyken met haare leere, zeeden en gewoonte strydig is, zigh wel pligt- schuldig submitteerden om gedagte ordre te introduceren, dog tot leetwesen moesten betuygen, dat zy het gemeen daar toe zoo gereed niet zouden vinden, als zy wel wenschten, ter zaake het nimmer voor heen van dezelve was gevorderd en dezelve nooyt met de Cbineezen eguaal waren geconsidereerd, maar ter contrarie in 'sGomp' diensten geëmployeerd veierden, mits-

r766. P. A. VAN OER PARRA. 169

gaders, vcrigens het even aangevoerde, niet over een kwam met de leer van Muhameth en das yerzogten, dat het voormelde besluyt ten aanzien der Muhametanen en Mooren gracieuselyk mogte worden ingetrokken ; zoo is, wyl uyt dit supplicq'en dientwegen genomen informatien niet alleen ten vollen consteerde, dat het geordonneerde by resolutie van den 27^° Augustus 1754 nopens de op te brengen schatting door Muhametanen en Mooren by 't aangaan van huwelykeo nimmer in gebruik is gekomen en Boedelmeesteren derhaWen zigh zeer kwalyk gefopliceerd hebben by haare op den 24^" dezer tot een fondament gediend hebbende extract resolutie, maar het nu ook in allen deele komt te blyken, dat, om de g'allegueerde en andere redenen, de Muhametanen en Mooren best by bare costumen in cas van huwelyken te laten zyn, overzulks goedgevonden en ver- staan, het besluyt ter jongste zitting genomen en gevolgelyk ook dat van den 27» November 1754, mits desen intrekkende, aQe Muhametanen en Mooren, 't zy officieren of het zy ge- meenen, by het doen van huwelyken te libereeren van de bepaalde boete, ten behoeve van Boedelmeesteren haar kas, en dus daar van dat collegie, zoo wel by extract notul kennisse te geven, als- aan den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, ter verdere communicatie aan derespective supplianten, mits zy nu te meer directe zorg dragen, dat het g^interdiceerde by resolutie van den 25° July passato tegen het trouwen van Ghineezen met Muhametanen behoorlyk effect sorlere.

28 October. Last op de Samarangsche ministers ^gene •sergeanten en corporaals of andere uyt de müitie, •die boven de 14 guldens aan gagie winnen^ na dese •hoofd-plaats [ficrfaria] Ie verlossen^ ofschoon hun •verbonden tyd ook geexpireerd mogte zyn^ dan om ie •repatrieeren".

■^ October. Verbod tegen den uilvoer van rijst en padi. Door den heer Gouverneur Generaal in aanmerking gebragt

170 1766. P. A. VAN DER PARRA.

zynde, dat den geringen particulieren aanvoer van ryst, mils d^ laaten, schoon anders ryken oogst op Java, den voorraad onder de gemeente wel wat bekrompen zoude kunnen maakeo in de aanstaande westmousson, inzonderhyd zoo dezelve wal vroeg mogte invallen en mitsdien de vaart van ginter naar herwanrds zoude gesloten worden, dan wel, dat ten milisten den by besluyt van den 9^^ May passato gepermitteerdeo uytvoer weder diende ingetrokken, om buyten merkelyke schaarshyd te blyven; zoo is, conform zyn Edelhyds voorstel en naar 't exempel van voorleden jaar, goedgevonden en ver- staan om by affictie van biljetten alle en een iegelyk te verbieden om iels van deezen korl naar plaatsen, buytai de jurisdictie deezer stad gelegen, het zy in een groote of kleyne quantityt, te vervoeren of te doen vervoeren of ook ter rhede alhier ten dien eynde uyt het eene schip of minder vaartuyg in het andere over te schepen, op poene van publicque geesseling en kettingslag, zonder daar egter onder te begrypen het gene met speciale voorkennis en permissie van den heer Gouverneur Generaal kan en zal worden toegestaan tot con- sumtie voor zulke, die zigh van hier naar elders op reys begeven. Voorts den walerflscaal, den commandeur en opper-equipagie- meester, als mede de sabandaars, te gelasten op de executie van dit verbod dé vereyschte zorge en vigilantie te gebruyken en des wegens door hunne respective onderhoorige ook te doen waaken en tegen de contravenleurs in voegen vo(n*sz. te procedeeren.

5 November. Voorschrift nopens rekesten, gerigt (um den Raad van justitie ie Batavia, nopens hel recoüeren en beèedigen van atteslatiên.

De Raad, te meermalen ondervonden hebbende, hoe dat de practizyns by haare requesteu, waar by sy voor ende van wegen haare cliënten versoek komen te doen tot het recoUeeren en beëdigen ad perpetuam rei memoriam van som- mige, ter requisitie van haere meesters door deese en geene verleende attestalieu, telkens omitteereu te noteeren de middelen

1766. P. A. VAN DER PARRA. 171

«D eyudens, waar toe dasdanig een recoUement en beëdiging k dieimide ; soo is, om daer in almeede het noodige redres ie eriangen, goedgevonden en gearresteert de gesanienilyke practi- zyns by deese te ordonneeren omme in den aanstaande altoos by haere requesten, ten voorsz. eynde gepresen teert werdende, te msereren d^nuddelen en eyndens, waar toe het versogte recoUe^ neut en beödiging ad perpetuam rei memoriam strekkende is.

11 November. Voorschrift nopens fidei'Commissen.

Geconsidereerd wordende, dat de fidei-commissaire dispositien niet genoeg kunnen bepaald worden tot weering van disordres in een wel gereguleerden staat, is goedgevonden en verslaan om, met i'enovatie, interpretatie en ampliatie van de resolutie de dato 2 Maart t761, de respective notarissen te verbieden om, op de gestatu^rde poene van een duyzend rixdaalders ten behoeve der stads werken, te passeren testamenten, dan wd eenige andere actens, hoe ook genaamd, waar in de tes- tateur of comparant, een onchristen zynde, voorneemens is een fidei-commissaire dispositie te laten indueeren ten opzigte van onroerende goederen; dat dus dit voorregt alleen aan Christen testateurs en donateurs gelalen word, dog dat ook deese de erfbeveling over de hand nopens vaste goederen niet anders of verder mogen uytstrekken als tot Christenen en zulks nog niet verder als tot onmiddelyke frucluarissen of zonder het vmgtgebruyk van den een op den anderen te doen devolveren, invoegen, den onmiddelyken vrugttrekker komende te overlyden, zodanig onroerend goed in vollen eygendom vervallen moet op deszelfs wettige descendenten of, by gebreke van dien, op de erfgenamen van den testateur of donateur.

19 November. Verbod voor practizijns bij requeslen aan den Raad van justitie te Batavia tot arrest^ dan wel ligting van penningen, eenig ander stuk ie voegen dan de betrokken sententie.

Den Raad ontwaard hebbende, hoe dat seedert eenigen tyd

172 1766. P. A. VAN DER PARRA.

de practizyns haar werk maaken om haere requesten, waar by sy versoek komen te doen tot arrest op eenige gelden off goederen, dan wel de halve maand gelden van deese en geene persoenen, soo meede tot ligling van eenige penningen, onder den secretaris als sequester herustende, telkens komen te voegen een meenigte nuttelooze papieren, eenelyk en alleen uytgedagt tot vermeerdering van kosten ; soo is om die redmioi by welmelte Raede thans gearresteert omme, ter praeventie van dusdanige ongepermitteerde eindens, de gesamentlyke prac- tizyns by deese te gelasten van in den aanstaande, wanneer uyt hoofden van eenige^ntenlienoffappointementen arrest, dan wel ligting van penningen verzoeken, nevens haare andere papieren dan sodanig een sententie off appointement te voegen ; en sulx op pene, dat de meerdere overgelegde stukken dadelyk te rugge gegeven en daar en boven gemuicteert te worden in eene amende van 10 ryksd", ten behoeve van deese raad- kamer.

21 November. Regeling van het gebied der mantd-vef' huursters en lijkwagen-verhuurders te Batavia.

•

Scheepenen vertoonende, dat door de mantdverhuurster van de West zyde, Laurentia Johanna Adolphina du Bois van ChiaUoa, verzegt was om een door d^ gezwooren landmeeter gefor- meerde kaart Verlangen van alle de blokken en quartieren, die^ so in als buy ten de stad, onder het Westerv^k sorteerden, ter voorkoming van disputen met de mantel verhuurster van de Oost ; zoo is, op haar Eerwaardens dienaangaande gedaanen voordragt of conform de vertooning, hoe de verschillen, die na en dan exteren, best te prevenieeren zoude wezen en een voegzaame evenredighyd tusschen beyde bleef, goedgevonden en verstaan te statueeren, dat het nopens de wyken binnen de stad blyven zal by de oude en geen bedenking gevende verdeeling, die de groote rivier maakt; en dat buy ten de stad, onder die van de Oost, resorteren moet alles, wat beoosten Jassenbrug legt, voorts de wegh van Jaccatra op tot Welte-

I7é6 P. A. VAN DER P^m^, il

t*

Treden ingesloten en van daar Oostwaarts tot de Bottelierswegh ; en onder die van de West, de Zayder voorstad, Molenvliet op tot het buyten hospitaal of Noordwyk ingesloten en van daar Westvvaarts tot de Fluyt; mitsgaders deeze bepaaling inzelvervoegen te laten strekken tot narigt en observantie voor de gepreviligeerde verhuurders van lykwagens.

21 November. Wijziging van het bepaalde op 50 Sep' tember 1766 n&pens nalatenschappen.

Vermits gebleken was, dat bfj handhaving dier bepaling het CoUegie van Boedelmeesteren «niet zoude kunnen staande

blyven", vergunde de Regering aan dat Gollegie om >by derzelver kamer-boekjes op reekenin^ van overgewonne renten over te schryven en in te nemen een montant van rd^ 1605B:38: — , uyt diverse nalatenschappen geproflueert, die. zedert lange jaaren zonder aanspraak voortgelopen hebben, mits egter binnen 's lyns bly vende voortloopen, of 'er zigh in der tyd wettige pretendenten toe mogten opdoen;. en haar voorts over bet algemeen te excuseren om de penningen, uyt nalatenschappen geproflueert, in 'sComp'' kassa over te brengen, die tien jaaren of ook langer zonder aanspraak voortgelopen hebben'\

21 November. Bepaling^ dat zoowel wit^ als gekleurd garen contrabande vhis.

Bij billet moest in Gheribon en langs Java's N. O. kust bekend worden gemaakt, dat »de Comp^, met seclusie van alle »en een iegelyk, den handel in dit gespin alleen voor zigh ■reserveert".

24 November. Maatregelen tegen smokkelen.

De aanhaling van eene niet onbelangrijke hoeveelheid gesmok- kelde opium en lijnwaden in een pakhuis te Batavia noopte de Regering tot' het hemen van liet navolgende besluit:

ili 1766. P. A. VAN DER PAARA.

Odi voor 't vervolg, zoo veel mogdyk, de niorsseryeii m amfioen, lywaten en alle andere contrabande whaaren aller- diiBcielst te maaken, niet tegenstaande de reeds gestelde ordres by een gelrouwe en pligt schuldige executie safficierende zyn, dog die egter nog aan de goede oogmerken niet schynen te kunnen voldoen, mits de gerugt wordende en nu en dan voor- komende waarscbynlyke blyken, dat allerhande snoode praktyken, lans meer dan ooyt, moeten worden in 't werk gesteld door ontrouwe ingezelenen of onwaardige, hoewel als zoodanig nog niet bekende onderdanen van de Comp®, die inzonderhyd met de vreemde natiën konkelen; zoo is, op den voorstel van den heer Gouverneur Generaal, met standhouding van de vigerende ordres en beraamde middelen lot weering van dit den handel der Nederlandsche maatschappy en ook dergepre- viligeerde amfioen society t zoo zeer bedervend kwaad, goed- gevonden en verstaan om, of met ampliatie of ook by renovatie, nog te statueeren:

1^ dat, gelyk volgens de conditien van de pagt der inkomende en uytgaande regten, artikel 3 en 16, mag en mo^ plaats hebben, dat den pagler van den boom visitere de ingevoerd wordende pakken, baaien, enz., of ze ook waarlyk inhoudea het gene opgegeven word en gepermileerd zy, dog dat tot nog toe niet g'executeerd is aan de vreemde Europeesen, als van welke de sabandaars de inkomende regten heffen en dus zy tot de l>oom of de pagt van dien geen betrekking hebben, dit nu in den aanstaande ook speciaal door gedagten pagter zal mogen en moeten geschieden, visiteerende alle kasten, kisten, vaten, balen en, met een woord, alle volumes, die, aan vreemdelingen toebehoorende, den boom, het zy in- of uytgaande, passeren, en zulks ten overstaan van een der beyde sabandaars of iemand hunnent wegen : onder dien verstalide, dat alleen de spousgaten van de vaten geopend worden, en met bedreyging, dat hy, pagter, in deezen conniventie gebruykende, daar over gestraft zal worden naar rigeur der wetten, als medepligtig aan verboden handel; dog ter contrarie, by ondekking en aanbreng van

I76é. P A. VAN DER PARRA. 178

eenige contrabande of verboden goederen, welke vreemde- lingen mogten zoeken in- of uyt te brengen, genieten zal een vierde der waarde van het aangehaalde, waar over deeze regeering verder disponeren zal naar exigentie en bevinding van zaaken;

2^ dat de officieren van jostitie en voor al den waterfiscaal, nevens den commandear en vice-coniinandeur, als mede de beyde sabandhaars, altoos en inzonderhyd by het aanwezen van vreemde Europeeérs volgens eed en pligt zullen hebben Ie waaken en toe te zien, dat door dezelve geen contrabande goederen of iets anders dan 't gene gepermitteerd is, in- of uytgevoerd, dan wel eenigen smokkelhandel gedreven worde of veel min tot composeren, conniveren of eenige overeenkomst komen, onder bedreyging van de straffen, op zulke misdryven gesteld;

5^ dat het hoofd over 'sComp" zeemagl, zoo min als den commandeur en opper-equipagiemeester, zonder speciale p^missie deezer regering geen 'sComp' los-boots, tanjong- poers, schouwen, boots, dan wel eenig ander losvaartuyg, onder wat pretext ook, aan vreemdelingen zullen mogen ter leen geven en zorgen moeten, dat niemand hunner onderhoorige met zodanige vaartuygen aan of van vreemde scheepen buyten qualificatie kome, mitsgaders dat, by aldien van wegens deeze regeering permissie is geobtineerd om de een of andere vreemde kielen met kleyn vaartuyg t'assisleren, dezelve dan nergens mogen aanleggen of inloopen als binnen de groote revier, ten eynde de daar in zynde goederen der vreemde de visitatie aan den boom niet ontduyken;

4* dat het hoofd en commissarissen van de prauwen, item de respectieve voerders ofeygenaars van die vaartuygen, welke af en aan de schepen mogen komen, niet alleen stipt moeten doen observeren en zigh reguleren naar de instructie, deswegens geformeerd onder den ^'Jo^2^' 1784, spe- ciaal met betrekking tegen de sluykeryen, maar dat ook nog bepaaldelyk geene dier vaartuygen en dus ook niet

i16 1766. P. A. VAN DER PAftRA.

die tot het heere logement behooren, het zy in huur by een Comp' dienaar, onderdaan, ingezeten of vreemdding zynde, van de rheede of van bayten komende, 't zy goederen ingdaden hebbende of ledig, te rug komende, eenige andere plaats dan de groote revier mogen inloopen, sub poene, dat, by het tegendeel, de prauw geconfisqueerd ^n de voerders in de ketting geklonken zullen worden, om zodanig aan de gemeene werken d^ tyd vaii tien jaren te dienen, bayten de correctie van den eygenaar, zoo het met zyn voorkennis of weeten, naar luyd van 't ^V^ artikel der gedagte instructie, geschied zy;

5® dat by aankomst van vreemde Europesche schepen of mindere vaartuygen, die van Macao ea Manilha 'er onder begrepen, en Hzy ten oorlog uytgerust of koopvaardy lieden, de sabandaars aan de respective hoofden dier kielen op hun woord van eer moeten afvragen, of zy amfioen, lywaten, dan wel eenige andere (nopens den invoer) contrabande goederen aangebragl hebben; en, ingevalle van ja, requi- reren moeten om niet alleen de quantityt schrifitelyk eo by baar ondertekend op te geven, maar zigh daar byook op haar parool verbinden om van dat aangebragte hier niets te verhandelen of te laten verhandelen ; en, betnyging doende van geene verbode goederen te hebben aangebragt, daarvan al mede een declaratoir in scriptis passeren, wyl dat middelen tot eygen zekerhyd zyn, die niemanl met eenige reden zal kunnen wraken, welke om d'een of andere noodsaak dese rhede komt zoeken, en

6^ dat alle boots, schuyten, prauwen of andere vaartnygen, die van vreemde kielen afkomen, onmiddelyk naar de brand- wagt zig begeven moeten en dat in gelyker voegen geen vaartuyg naar eenigen vreemden bodem vertrekken mag zonder onmiddelyk bevorens by de brandwagt aangeweesl te zyn, ten eynde in H een en ander geval door den commanderenden officier, die ter rhede tegen sluykeryen en andere ongepermiteerde handelingen waaken moet, exact gevisiteerd te worden, gevende aan ieder vaartuyg, dat van

1766. P. A. VAN DER PAftRA, 171

boord komt een bewys met aantekening, wat 'er in gevonden word, om aan den boom bezorgt en aldaar tegens den aanbreng geconfronteerd te worden, terwyl aan ieder vaartnyg, dat naar een vreemd sdiip vertrekt, een gelyk bewys aan den boom moet gegeven worden, om by de brandwagt de confrontatie te ondergaan en, daar iets in een of ander geval aan haperende, aangebonden te worden.

'türZilT* Maatregelen nopens miker'fabricalie.

De Regering vond goed:

1* om zolke van de 80 gepreviligeerde suykermolens in 't Jaecatrase, die twee jaaren stil gestaan of niet gemaalen hebben, voor vervallen te verklaren en dos het privilegie, aan zodanige onnutte of liever tot misbruyk strekkende elfecten verleend, in te trekken naar de bepaling, by re-

y sohitie van den 18'° May 1756 gemaakt, met de eygenaars derzelve schadeloos te doen stellen door de eygenaars van de' molens, die in stand blyven ;

S' OOI dienaangaande een geloofwaardig berigt te krygen, aan het collegie van Heemraden der Bataviasche ommelanden te gelasten van twee haarer leden en secretaris, geassisteerd met twee officieren der Chineesen, te committeren tot het doen van een exact onderzoek, welke molens twee jaaren of langer niet gemalen hebben, mitsgaders diendwegen deeze regeering, zoo spoedig doenlyk, te dienen van een schriftelyk rapport, onder presentatie van eede:

3® om voor H aanstaande jaar 1767 by provisie niet meer te accepteren als vyf miljoenen ponden poeder suyker, eerste en tweede soort, uyt de Jaecatrase en Bantamse gewasschen en daar van een speciaale verdeeling te maaken na 'tin- komen van evengedagte berigt, en

4^ om inmiddens by een t'affigeren biljet den invoer der Javase en Cheribonse suyker alhier ter hoofdplaatse, item het overscheepen op de rheede van d'eenen in den anderen bodem, sob poene van conBscatie, met de vier dubbele

noiAAT^BOn DESL TIII. 12

1T8 1766. P, A. VAN DER PARRA.

waarde daar en boven, ten profyle van den aanhaler, te verbieden; de Samarang^e ministers en Cheribons resident daar van tot narigl van alle en een iegelyk ginter kennisse te geven; de officieren van justitie in loco, nevens de sabandaars, item het hoofd over 'sGorop^ zeemagt, den commandeur en vice-commandeur (e demandeeren tegens den invoer van alle particuliere suyker,«zonder onderscbeyd van soorten of van wat plaatsen, die ook komen mogte, (de onder het koningryk Jaccatra en Bantam resorterende uytgezonderd) te vigileren en door hare onderhoorige ie doen vigileren, mitsgaders gedagten commandeur of opper- equipagiemeester en den vice-commandeur of onder*eqiii- pagiemeester te gelasten, by aankomst van 's Comp" scheepen of dito minder vaarluygen van Java en Cheribon, »act ondersoek te doen, of daar particuliere suyker ingeladen is; en laatslelyk^ van dezelve bevinding telkens schriftdyk rapport, onder presentatie van eede, aan den heer Gouverneur Generaal te laten doen.

3S KoTember 16 December

Last op alle ingezelencn van het gebied der Compagnie den Prins van Oranje als Opper- Gouverneur- Generaal te gehoorzamen.

De »ordre der voorbiddinge" werd in verband hiermede gewijzigd, in zoo verre, dat de Prins van Oranje daarin wordt genoemd, niet alleen als » Erf-stadhouder, Capitein en Admiraal » Generaal der Vereen igde Nederlanden", maar ook als » onzen » Opper-Goüverneur-Generaal". ^

Ëvenzoo werd gewijzigd het formulier van den eed, door alle onderdanen van de Compagnie af te leggen, waarin de Prins voorkomt als »Opper-Gouverneur-Generaalenalgemeenen •Oppergebieder".

Hoeveel de «voorstelling*' van den Prins van Oranje als Opper^Gouverneur-Generaal aan de Compagnie moet gekost hebben, kan men eenigzins afleiden uit navolgende

1766. P. A. VAN DÉR PARRA.

i7§

RBEGQDENIN6 wegens zodanige onkosten, als *er op den eersten

May 1767 by de voarsidling alhier [Makasar] van zyn Doorluglige Boogheyd den heere Prince van Oranje en Nassauw, etc., etc, etc, als Opper-Gouvemeur-Generaal van de geheele Oost Indische Compagnie onvennyddyk gevallen en door den gouverneur contant verschooten zyn, namentlyk:

120 boliels roode wyn a 30 sluyvers de bottel rd 120 » wille » » 20 » » »

50 » secq

pypen en tabak

baD(iuetteD^ coDfituureD, piramides tot het dessert,

gebroken glasen en porcelynen

soopjes

Yoor huur van koks en andere domestiquen, die

hebben opgepast en gediend

een vette os

» harte beest »

twee nieuwe vaandels »

musikanten »

ploym vee, als kapoenen, boenders enendvogels »

groente, etc \ »

booter »

hammen, gerookt vlees, kaas, verse boter en

brood, etc »

tafel laakens, servetten, etc*. »

Bog uyt de dispens genooten 2 vaten bier en aan den oppertolk verstrekt voor het tracteeren der inlandse hoofden en de gesamentlyke regenten, twee dagen na malkanderen »

75 50 24 10

24

200: — 10: —

40 50 5 150 13 50 15 25

80 30

200

Somma rd» 1005:24

Op een zoo weinig beteekenend kantoor fils Bontbain kostte die voersiettiiig 13OV4 rijksdaalders.

180 1766. f>. A. VAN DER f>AftftA.

1 December. Bepaling, dat aan soldaten en korparaak, bij bevordering tot korporaal en sergeant, de W)Ue gage moest worden toegekend.

1 December. Voorschrift nopens den vorm van gereg- lelijke declaratiën van onkosten.

De Raad van Justitie te Batavia vond goed: «Iiaaren ge- sworen en adjunct gesworen clercq, dien het opmaken en nasien der declaratiën van onkosten is incumberende, te ordonneeren, dat van nu aff voortaan alle d'declaratien van onkosten zullen moeten ingerigt werden onder sodanige af- deelingen en hoofden, als by de salaris lyst syn te vinden, namentlyk de salarissen, soo van den secretaris, als van deo gesworen eri adjunct gesworen clercq, mitsgaders de salarissen en verschotten, soo der practisyns, als der deurwaarders, dog ieder afsonderlyk agter off onder den anderen, ter commoder nasieninge, taxatie, deminutie en raoderatie van de respective heeren commissarissen, subc in der tyd incumbeerende.

1 December. Voorschrift nopens •dagementen'* en de *exploicteering" daarvan.

De Raad van justitie te Batavia vond goed: den gesament- lyke practisyns te recommandeeren en so veel, des noods, te injungeeren omme van heden aff aan nopens alle de voor deesen Raede te doene dagementen, by het inregten van hunne venue en cour en d'te doen exploicteering derselve, het volgende te observeeren en in agt' te neemen, te weeten :

dat alle die geene, die iemand voor deesen Raede voortaan sal willen doen dagvaarden, door een practizyn sal moeten laaten opstellen en aan deesen Raede doen praesenteeren een gearticuleerd, door gemelde practizyns behoorlyk getekend request, daar by opgevende synen naam, quaiiteyd en woon- plaatse, mitsgaders die van dengeenen, waar tegens hy ageeren ofte ietwes vorderen wil, met een kort en beknopt verhaal

1766, P. A. VAN DER PARRA. 181

v» de soslenue, actie of het regt, die hy heeft op zyne paiibye, waar op dezelve gefandeert en uyl rcsulteerende zyn, ak meede versoek van appointement (by aldien de gerequireer- de op Batavia of daar omtrent woonagtig is) dan wel van mandaaient (by zoo verre deselve sig buyten Batavia en dies district onthoud) ; uyt kragte van 't welke syne parthye werde geordonneerd hem, requirant, genoegen te geeven ofte te voldoen en te betaalen de kosten, daar omme gedaan, of, in cas van weygeringe of dilay, den opposant sy dag beteekend voor deezen Raede, omme te seggen de redenen van dien en te aanbooren sodanigeu eysch, conclusie of verzoek, als de sopidiant, ten daege dienende, sal willen doen en peemen, daar jegens te antwoorden en voorts te procedeeren als naregten, met byvoeginge (wanneer suix noodig weesen sal) van deese clausule, als meede omme teffens te antwoorden op al sulken versoek van provisie van kennen of ontkennen, namptissement, decretatie, auctorisatie, continuatie ofte diergelyke, als den regter sal vermeinen hem te competeeren; verbiedende der- balven d'practisyus wel expresselyk om sig voorlaan te bedienen van eenige bier tegenstrydige andere middelen off weegen van citatie en exploicten; en 't welke te doen mils deesen al teffisns den deurwaarders van deesen Raade geinterdiceert en deselve geordonneerd worden omme, de l)oven gemelte appointementen uyt handen der respective practisyns ontfangen hebbende, ten minsten agt dagen voor de door deesen Raede daar by gepraefigeerden praecisen regt dag te exploicteeren, insinueeren en inthimeoren in de manier en form, daar inne, na frdegentheyd van zaeken, door deesen Raedp gesteld ; alles op poene van nulliteyt en van condemnatie in de costen der deesen contrarie ondernomene andere middelen en weegen van eiteeren en exploiteeren.

16 December. Last tot het uüroeijen van peper-tuinen in Stiékapoera en lAmbangan.

Als een staaltje, hoe omstreeks de helft der vorige eeuw

t82 1766. P. A. VAN DER PARRA-

met den inlander werd omgesprongen, is borenbedoeUe Uasl hier vermeld.

Van schade-vergoeding was geene sprake, maar wel van het op nieuw beplanten der uitgeroeide tuinen met kofBj, waarvoor de Resident te Glieribon zorg moest dragen, evenals voor hel aankweken van 10 a 15 peper-ranken door > ieder huisgezin »der respective campongs in haare nabyheyd".

19 December. Verpachting van de domeinen van kei koningrijk Jakatra over hel jaar 1767.

Wordt een iegelyk bekend gemaakt, dal den 31^"^ deeier maand December, volgens jaarlyksche gewoonte, by afslag aao de eerstmynenden voor den lyd van een jaar zullen worden verpagt de volgende domeinen van hel koningryk Jacatra, te weeten :

de inkomende- en uitgaande regten of de pagt van den boom,

de uitgevoerd wordende poeder- eu kandy-suiker,

de in- en uitgevoerd wordende ryst,

het hoofdgeld van de Chineezen,

den scheephandel,

de groente kraamen en winkels,

het slagten van vee,

de tischmarkt,

de rystmarkt,

de liaanevegteryen,

het merken van waschkaarssen^ •

het kerven van Chineesche tabak,

de herbergen binnen en buiten de stad,

de koornmolen of 't gemaal, en

de wajangs.

En zulks op de in gebruik zynde voorwaarden, by de gedrukte pagt-conditien en de advertentien van 21 December 1764 en S4 December anno passaio vermeld, gelyk die te leézen zyn by den ontvanger generaal, de sabandaars, den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, den capitein van de

r766. P. A. VAN DER PARRA. 183

Ghinea$n, Lim Tsjipko, en den Balischen capiteio, Djenal Babamdam; mei deezen verstande egtePi in zoo verre die bepaalingen en conditien niet stryden met hel na Ie meidene, nadien in Raade van Indie goedgevonden is om de volgende veranderingen te maaken en daar van mits deeieu lol narigt speciale kennisse te geeven:

dal met' primo January eerstkomende onder de boomspagt weder» als tu vroeger dagen, zal komen te lesorleeren het heffen der lol van goederen, die door vreemde Ëuropeezen, vol^^ens permissie, mogen ingevoerd worden; en dat dus niet alleen d'Macao's en Manilha's vaarders onder deeze pagl begrepen blyven, volgens het ^7^^'' artikel en dit ook ten aanzien van de te betaalen tol van zes procento, maar dat leffens voortaan alle andere vreemde Ëuropeezen, zonder onderscheid, aan dien pagler voor inkomende regten zullen moeien voldoen het gene in eenige jaaren agler den anderen door de sabandaars gecollecteerd is, te weeten : voor alle dranken en eetbaare waaren ter quantiteil van een biervat of aam, 't zy in bier, mom, ale, cider, gerookle of gezoule visch, ingel^de of gedroogde vruglen beslaande, stuk voor stuk 15 ryksdaalders en een gelyke somme voor ieder kas ter groote van 150 tot 200 bouleljes, item 20 ten honderd voor spiegels, kabinetten, horologien of diergelyke meubelen en i*arileilen, terwyl haar invoer van Europische manufactuuren, hoe genaamd, verboden blyft;

dat deeze pagler van den boom, niet alleen volgens de 5^^, 7^ en 16^^ artikelen van de conditien voor de pagl der in- komende en uitgaande reglen zal mogen openen en visitceren alle kisten, pakken, kassen, vaten of andere stuk goederen, die door alle en een iegelyk en dus door dienaaren, burgers, vreemdelingen, H zy Ëuropeezen of inlanderen, in- of uitgevoerd Avorden, ter ontdekking of bet een en ander waarlyk inhoudt, waarvoor het aangegeeven wordt, maar ook zulks zelfs zal moeien doen, om daar door te beier legen sluikeryen van ongepermitteerde goederen te helpen waaken ; wel verslaande» dat van 't vaatwerk niet dan de spons opengeslagen worde,

184 1766. P. A. VAN DER PARRA.

de vaten of fusten met dranken egter nitge^loeten, alioo die zonder te openen genoeg kunnen worden erkend; zullende by ontwaaring van eenige contrabande waaren, als daar syn de speceryen jn 't gemeen, amfioen, lywaaten en van de vreeoide Europeen boven dien alle soorten van manufactuuren* yier van allerhande soort, spykers en bensuin, waartoe geene speciaale permissie door d'hooge regeering tot den invoer zal weezen verleend, den pagter genieten een quart van dien, 't zy in goed zelfs of dies waarde, ter taxatie van hunne Hoog Edel- heeden, en 't overige drie quart blyveu ter dispositie van gedagte regeeringe ; gelyk ook verders niets, hoe genaamd, door eenig Europees vreemdeling zal mogen in- of uitgevoerd worden dan met consent van de booge regeeringe, waar van telkens aan den pagter een bewys zal worden afgegeven door de bediendens ter generale secretarye;

dat, wanneer met betrekking tot bet 1"^^ artikel der meer- melde conditien, iemand tragten mogte om den tol, 't zy in 't geheel of ten deele, te fraudeeren en zulks door den pagter ontdekt wordt, al dat geen, 't welk men heeft tragten te stuiken, schoon in geen verboden waaren bestaande, ten voordeele van den pagter zal strekken; en dat tot ampliatie van 't 19** artikel genoteerd wordt, dat de amfloen, die van Java, Gberibon en Bantam eens uitgevoerd is ter verkoop naar de overwil, niet weder op evengemelde plaatsen mag worden te rug gdnragt, maar dat, naar 't jongst geaiBgeerd biljet, de invoer van eens uitgevoerde amfioen, die van de sociëteit gekogt is, neiigens elders dan naar deeze hoofdplaats mag geschieden, alwaar dan van dezelve geen pagt of tol zal mogen worden gevorderd, mits ten genoegen aangetoond worde, dat dezelve alhier van de amfloen sociëteit is ingekogl en alvorens door de booge regeering dies invoer is geaccordeerd;

dat, het sjappen van lywaten hier ter plaatze weder in- getrokken zynde en ook op alle buyten coroptoiren, waar zulks in gebruik is, de uitvoer derzelve, zonder gesjapt te weezen, voor 't vervolg onverhinderd mag geschieden;

dat; den invoer alhier van alle suiker, uitgezonderd vaode

1766. P. A. VAN DER PARRA 18S

mder Jaceatra en Bantam resorléerende molens, verboden zynde, deiiialYen het heffen yan tol op den invoer van suiker wvalt en dus het 4^* artikel op de inkomende suiker in H geheel geen plaats meer heeft ; zullende den pagter van de boom, even als den pagter van d'uitgaande suiker, wel moeten toesim, dat geene suiker van daar alhier ter sluik worde ingevoerd, en^ by agterhaaling, niet alleen gedagte zoetigheid voor zig mogen behouden, maar ook den aanbrenger noodzaken tot de betaling van dies vierdubbelde waarde;

gelfk ook gedagte pagter van den boom niet alleen zal mogen letten, dat de boom, 's avonds ten zes uuren behoorlyk geslotra zynde, niet voor 's morgens ten vyf of zes uuren geopend worde door de bediendens van de sabandaars, buiten haare presentie of van een derzelven, maar zulks ook mogen beletten en, by de minste oppositie, daar van kennisse geeven aan den heer Gouverneur Generaal, sub pene van, by verzwyging, te zullen vervallen in een boete van een duizend rd* ten behoeve der stads werken; zullende, in cas dat de boom vroeger zoude moeten geopend worden, daarvan door eeo bediende van welgemelde zyn Edelheid don pagter worden verwittigd ;

dat de liefhebbers tot de pagt op de aankomende en uit- gaande ryst verdagt moeten weezen de uitvoer voor altoos g'interdiceert zy, ten waare, by een ruimen voorraad alhier, door aiüxie van biljetten de uytvoer speciaal toegelaaten worde ; '

dat de pagter van den handel aan de schepen, buyten de bekende bepalingen, ook wel zal moeten toezien, dat geene vaartuigen, die aan- of afvaaren, aan eenig schip komen, dat van Ambon^ Banda, Bengale, Gormandel, Ceilon of Sourattaof een der andere comptoiren om de West van Indie gearriveerd is, dan na dat zoo een kiel door gecommitteerde leden uit den agtbaaren Raad van justitie gevisiteerd zy ; item, dat geene vaartuigen, die voor Compagnies, particuliere of ook inzonder- heid van vreemde schepen komen, ergens elders binnen of aankomen dan in de grote revier, waarop de pagter van den boMi ook volkomen vryheid zal hebben om te mogen toezien

186 1766. P. A. VAN DER PARRA.

en de overtreders van deeze ordre te agterbaaien en over te geeven aan deu officier, onder wiens jurisdictie zoodanige over- treeders moglen resorteeren, om na de gestelde bevelen gestraft te worden met de ketting voor den tyd van tiea jaaren; daar voor, zoo wel als alle andere, die de zoodanige mogten atirappeeren, de helfle van de waarde van het agte^ haalde vaartuig genietende en de wederhelft komende teo behoeve der stads werken ; de laading, in dien gepermitteerde goederen zyn, blyvende voor den eigenaar, by het contrarte naar de wetten van den lande daarmede handelende en de overtreders strafbaar blyvende na dezelfde wetten;

en dat de pagter der herbergen in het waaken tegen het tappen en verkoopen van verboden dranken ook insonderbdil zorgen moet, dat geene bedorven Europische dranken geschonken of uitgevent worden.

Voor 't overige wordt, naar gewoonte, gewaarschouwd, dat de genen, welke participeeren in de

boompagt,

de groente kraamen en winkels,

het hoofdgeld van de Ghineèzen>

de vischmarkt,

de inkomende en uitgaande ryst,

het slagten van vee, en

den scheephandel, ' geen pagters of medestanders mogen weezen van eenige andere pagten.

En dat eindelyk de pagt van 't hoofdgeld der Chineeien en van de wajangs alleen door die van de Chineesche natie mogen worden gemynd.

Die in de bovenstaande pagten gading heeft, konie ten daage voorschreeven, 's morgens ten zeven uuren, binnen het generale gouvernement.

25 December. Verbod legen het stempelen van lijnwaden.

Dit verbod gold de hoofden van lljn\vaden riijtende kantoren

1766. P. A. VAN DER PARRA. 187

(Snmatra's Westkust uitgezonderd) en was gegrosd op het •behendig oaniaaken der stempels", waardoor hel stempelen een ijdel werk was geworden.

23 December. Vernieuwing der plakaien legen het maken en verkaopen van vuurwerk^ enz.

23 December. Bepalifig^ dat Ie Batavia op nieuwjaars- dag alleen in de kasteds-kapd eene godsdienstoefening zoude worden geliouden.

Zulks werd vastgesteld »in navolging van veele plaatsen in ■Neederiand» wegens de menigvuldige ongeregellheden, hinder en ergernissen, die 'er [in de stad Batavia] op den dag van »t nieuw-jaar voorvallen door het groot gewoel en geraas'*.

29 December. Bq^aling^ dal de Secrelaris van den Raad van justitie te Batavia kon hebben den rang- van opper-koopman, ^zonder egter meerder gagie^ kost- ^geld en emolumenten als van een koopmair.

Zie voor deze en de volgende bepalingen bij 22 Junij 1770.

29 December. Bepaling^ dat de adjunct gezworen klerk bij den Raad van justitie Ie Batavia geen hooger rang dan dien van boekhouder ^met onder-koopmans emolu- ifmenten** mogt hebben.

29 December. Afschaffing van hel mantel- en wedde- geld voor Schepenen^ alsmede de toelage ad /'240. — 'sjaars aan ieder lid van het Collegie van commissarissen van huwelijksche en kleine geregls-zaken.

Eene som van / 3S04. — 'sjaars werd hierdoor bespaard.

188 1766. P. A. VAN DER PARRA.

29 December. Bepaling, dat de Secretaris en gezworen klerk van het Cdlegie van Scliepenen tracteme^t^ kosi^ geld, noch emdumenten uit Compagnies kas zotida% genieten. — Toekenning aan den eersten van den rang naast den jongslen koopman en aan den tweeden dien naast den jongsten onder-koopman.

Hunne betrekkingen waren »bargeriyk'' en gaven, volgens de Regering, »een genoegzaam middel van bestaan*'.

29 December. Voorschriften nopens de Secretarissen, enz. van Weesmeesteren, Heemraden, enz.

In overweging gekomen zynde, dat, gelyk de collegien van Weesmeesteren, Heemraden, kleyue gerigts- en huwelykse zaaken, item van Boedelmeestercn, ondergeschikt zyn aan Sche|>enen, dien conform mede een evenredighyd nopens de bediendens van die collegien vereyscht wierd; zoo is verstaan. Aai de respective secretarissen en zoo ook de landmeeters, onder Heemraden ressorterende, voortaan niet meer als de qualityd van onderkoopman zal toegevoegd worden en de ge- zwoore klerken of overdragers van Weesmeesteren en Boedel- meesteren niet meer als van boekhouders, alle onder de betaling op den presenten voet of door de respective collegien; en nopens den rang in deser voegen, dat den secretaris van Weesmeesteren onmiddelyk volgen zal op den administrateur in 't zuyker pakhuys, om direct door die van Heemraden, na de in gehruyk zynde schikking, opgevolgd te worden, eo de secretarissen van kleyne saaken en Boedelmeesteren onmiddelyk na de respective leden in die collegien.

29 December. Bepaling nopens de tractementen . van eenige •burgerlyke officianten**.

Ten belange der volgende burgerlyke officianten, als van waagmeester, rooymeeestcrs, opzienders van de rystpasser en

1766. P. A. VAN DER PARRA. 189

vismarkt, keurmeesters van het beestiaal» opziender van de vleeshal, bode van hawelykse en kleyne zaaken en cipier van de burger boeyen, is goedgevonden en verstaan hel aan deselve afgegeven tractement ten laste van de Comp* te doen cesseren en daar mede al een begin te maaken met primo January aanstaande, als waar door zeer gevoeglyk een montant van /* 2274: 12: — 'sjaars kan gespaard worden; dog bet aan den ykmeester volgens resolutie van den 21^° February 1764 toegelegde douceur van rd' 10 'smaands, om de by dat beslayt vermelde redenen, te laaten stand houden.

m

29 December. Vaststelling van hel aantal slaven in het ambachts^kwartier te Batavia en op het eiland Onrust.

Ten aanzien van 't benodigde getal van slaaven voor het ambagtsquartier en het eiland Onrust is goedgevonden en verstaan het voor 't ordinaire werk op een duyzend ter eerster en drie honderd ter laatster plaatse te laaten berusten, buyten de drie honderd huurlingen voor 't ambagts-quartier, zonder egter te naauw te zien, wanneer in zekere tyden van 't jaar of wanneer den aanbreng het grootste is, het getal der lyf- eygenen (tot het werk nog onbekwaame kinderen in allen gevalle ongereekend) boven de bepaling gaat, om dat 'er tot de verzendingen naar d^ respective buyten comptoiren in voorraad moeten wesen en ook om door slerftens en 't weg- kropen derzelve niet te ver beneden de calculative benodigthyd te daalen.

29 December. Bepalingen ten aanzien van het ambachts» kwartier te Batavia. «

Is g'arresteerd den over dit ambagtsquartier het gezag hebbende fabrycq dien titul te laaten behouden, zonder meer, met rang naast den jongsten opperkoopman, dog geen meer gagie of emolumenten aan denzelven te geven als aan een

lÓO 1766. P. A. VAN DER PARRA,

koopman, om daar door, al wint hy anders maar / 80 'ft maands, uyl te winnen een groote f 700 's jaars. *

Vervolgens de noodzakelykhyd van bet arabagtsquartier gestelt zynde, is in dat aspect met eenparigbyd van stemmen goed* gevonden en verstaan de baasen der kniytmakers, timmerlieden en metzelaars te laten behouden het gene dezelve tans genietai, dog voor 't vervolg over de smits* en koperslagers winkek maar opzienders te stellen met de bloote titul van baaseo, gelyk nopens de beeldhouwers en loodgieters plaats heeft, om daar door jaarlyks f 524 ruym uyt te winnen; de respective meesterknegts op den presenten voet te laaten continueeren en het^ by ontzet uyt Nederland, Ie brengen op het bepaald lienodigd getal van 260 ambagtslieden.

Gelyk ook, ter niogelykste besnoeying van de zwaare lasten, die het ambagtsquartier contribueerd, al verder besloten is om de door den gewesen fabrycq, Johannes Hartkop, in anno 1762 geformeerde bepaalingen, waarmede de reparatien aan alle 'sComp^ gebouwen en fortiQcalie-werken (excepto het waterkasteel) met alles, wat in de buyshouding dezer hoofdplaats wordt vereyscht, naar den ordinairen loop knnnen gaande gehouden worden, ter narigt en observantie aan den labryoq in 't gemeen en in 't byzonder den baazen der timmeriieden, metzelaars, smits, koperslagers, loodgieters, steen- en bedd- houwers, item den oppcrmandadoor ter hand te stellen^ met bst om, niet alleen naar gehoudenis de stipste zaynigfayd te betragten en dus attent te wesen, dat 'er niet boven de benodigd- hyd verbruykt, verspild, verwaarloost, nog ook opgegeven word, maar dat zy inzonderhyd niet zullen mogen gaan boven de by die bepalingen als toerykelyk aangewezene benodigtheden ; en zigb dus dezelve al ten rigtsnoer te doen strekken met het begin van 't aanstaande jaar, (^f, door toevallige omstandig- heden genoodsaakt wordende meer materialen tot voorsz. eyndens te gebruyken, daar dan voldoende redenen van te geven by zekere (buyten de ordinaire maandelykse specificatien) om 't half jaar in te ligtene memorien, mitsgaders deswegens den visitateur en boekhouder generaal te ordonneren^ gelyk

1766. P. A, VAN DER PARRA. 191

hen mits dezen bevolen word, om deeze memorien successive te examineren, tegen voorsz. bepalingen te eonfronteren en, by bevinding van eenige excessen, daar van het vereyscbte bmgt in scriplis aan dese regeering te suppediteren.

Inzelvervoegen is ook, na den voorstel van den heere 6oa- verneur Generaal, goedgevonden en verslaan den kontanten verkoop van kalk, steen en houtwerken, van wat soort ook, ayt hel ambagtsquartier t'interdiceren, de verstrekkingen op rekeaing van betaling aan de heeren leeden deser regeering, het hoofd over 'sConip* zeemagt, president in den Ra^d van justitie, met de secretarissen der hooge regeering, volgens het presente gebruyk, daar van uytgezonderd.

29 December. Bepalingen ten aanzien van de equipage- werf te Batavia.

Nopens de equipagiewerf met klem van redenen door zyn Edelhyd betoogd zynde, dat 'er, mits de schraale tyden voor de Gomp^, ook minder van hare dienaaren behoord genoten te worden ten aanzien der aan de bediendens van d'equipagiewerf, zoo hier, als ten eylande Onrust, toegelegde $ percent op bet verwerkte en verstrekt wordende; en zulks ook, wyl die percentos in 1762/65 weder geklommen zyn tot f 50556 : 19 : — , in 1765/64 tot /*51678 : — : — , in 1764/65 tot / 51559:14:— en in 1765/66 wel tot /" 55114 : 16: — ; zoo is, conform zyn Edelhyds voorstel, goedgevonden en ver- staan het tot op 5 pere^ te verminderen, verdeeld naar de presente proportie.

Ook IS met meerderhyd van stemmen gearresteerd om de gagie van den opper-equipagiemeester te verminderen tot f 80, het presente kostgeld van /* 24 : 19 Vs denzelven te laten behonden, dog d'emolumenten van f 28 's maands in 't geheel t'excuseeren, geiyk mede de gagie van den onder-equipagiemeester te redu- eeeren tot op f 60, het volle kostgeld van ƒ 24: 19Vs ^ laten, zoo als 't is, dog ook in 't geheel in te trekken het emolnment van f 17:17: — 'smaands, bAoudens haaren presenten rang.

194 I7é6. P, A. VAN bER PARf^

Daar en tegen is met eenparighyd van stemmen gearres- teerd om aan den opper-equipagiemeester niet meer te laaten verstrekken en zulks al aanstonds te executeren, het jaarlyks aan denzelven toegevoegd vat Vriesche boter en de fier honderd en sestig bottels France wyn.

Wyders is, naar 't unanim gevoelen, best geoordeeld eo verstaan om de timmermansbaas op d'equipagiewerf, zoo ook den baas van H eyland Onrust, item die der kaartemaken en zeylmakcrs, te laten behouden H gene dezelve tans aan bezoldiging genieten, dog by vacatures over de kuypers, smits en blokkemakers, in stede van baazen, maar opzigters aan te stellen met de gagie van / 35 : — : — , kostgeld van f 7 : \h\ en emolumenten van f 1:7: — 's maands.

29 December. Bepalingen ten aanzien van de ^dienaren^ ^gehorende tot de chirurgie'' te Batavia,

Met betrekking tot de dienaren, gehorende tot de chirurgie, reeds volgens het geresolveerde op den ^Q^^ Jnny 176S afgeschaft zynde den informator der aankomelingen in 't hospi- taal, zoo is goedgevonden en verstaan daar van niet allera deeze notitie te houden, maar ook zoodanig een te missen wexend subject voor 't vervolg niet meer aan te stellen ; met last aan de respective practisyns om die jongelingen by alle gel^jeo. heden, zoo by bet verband of ook het bezoeken der zieken in 't algemeen, als andersints, aanhoudend de nodige instroctiai tot derzelver bekwaammaking te geven.

Voorts den eersten in de medicinale winkel wel de qualiteyd van koopman te laten behouden, dog niet meer dan onde^ koopmans gagie, kostgeld en emolumenten, mitsgaders deo tweeden in die administratie de qualityt van onderkoopman te laten, maar niet meer dan de boekhouders gagie met het ouderkoopmans emolument, wyl den een en anderen uyt de percento's voor spillagie, by de vereyschte toezigt en vigilantie, bdiwamelyk haar bestaan vinden kunnen.

Dan, onder de deliberatien geoordeeld wezende, dat een

1766. P. A. VAN DÉR f>AFlAA. 105

stadsdokter, eToi als in vroeger dagen, wel kan gemist worden, nadien een stads ehirurgyn toerykelyk zy ; xooisi goedgeTonden en verstaan 'er ook geen meer aan te stellen, 't zy formed of titulair, en gevolgelyk met denzelven niet alleen t'exeuseren de na en dan by dien stads bediende gevonden wordende overbodigen cbirorgyn, buyten een onder-ehirurgyn, maar ook de bezoldiging van den laatsten, zo lange den presenten stads dokter in functie blyft, uyt 'de stads gelden in 's Gomp* kassë te doen rembourseren met een bedragen van f 4^ : 3 : 3 7$ en even zo te doen handelen nopens bet traotement van den onderH^binirgyn, die by den stads-chirorgyn dienst doet, bedra* gende f 380 : 3 : 3Vs9 en zulx indiffl den staat der cassa zulks toelaat.

Zynde eyndelyk ten aanzien van deese classe metpluralityt van stemmen besloten om, buyten den binnen-regent van 't eyiand Purmerent, die uyt de coUeete gelden gesalarieerd word, aldaar in stede van een opper-chirurgyn maar een onder- cUrurgyn te plaatsen, om dat met bet daar mede uytgewonnen wordende den laatsten zig ook gevoeglyker onder den binnen- regent laat schikken.

29 December. Bepcdingen ten aanzien van ^dienaren, ndie onder de politie en commercie begrepen worden".

Rakende de dienaren, die onder de politie en commercie begrepen worden, is, geadviseerd wezende, dat den dienst van "ontvanger generaal gevoeglyk kan worden opgedragen aaneen lid deser tafel, met meerderhyd van stemmen goedgevonden en verstaan daar toe dit beslny t te neemen, onder de approbatie 'van de heeren Meesiers, als waar mede ook aan 't oogmerk van de propositie, voor zoo verre de bespaaring van 't aan zbo een amptenaar jaarlyks afgegeven wordende tractement van f 2673 : 14 : 6 bedraagd, uytgewonnen word.

Vervolgens is met eenparighyd van stemmen wel g'arresteerd om in den aanstaande maar een sabandaar alhier ter hodd- pbatse ie laten fungeren met het tractement van koopman,

FLAlAAT-IOa DEEL Tlll. 13

lé4 1766. P. A. VAN OER PAftrtA.

(log eeiiiyk, volgens liet gevoelen van de meerderhyd, hem opperkoopmans qualityl en rang, gelyk lans, te laatisn be- houden.

Inzelvervêegen is by de meerderhyd goedgevonden en ventaan den geeommitteerde tot en over de zaken van den inbnder wel te laaien behouden de qualityt van opperkooproan met ^ aan dien dienst toegevoegden rang, dog in den aanstaande geen becoMiging, hoe ook genaamt, aan zoo een bediende te laten genieten.

By deese gelegenhyd is teffens goedgevonden en verstaan den sehryver vaa evengemelden gecommitteerde niet meer lol onderkoopman op dezeti dienst te promoveren, maar eenlyk lot boekhouder te doen avanceren.

Nopen» de kassier der kostpenningen, die teffens gecommit- teerde by de moiistering is en zulx^ by indispositie van den waterfiskaai, alleen moet uytvoeren, is met meerderiiyd van stemmen goedgevonden en verstaan denzelvén voor 't vervolg niet meer dan de qualityt en bezoldiging van onderkoopnum toe te voegen.

Voorts is goedgevonden en verstaan de diensten van ho^- taals en inlands militair soldy boekhouder voortaan door geen andere dan onderkooplieden te laten bekleden en den ^root kassier, volgens de meerderhyd, in den aanstaande geen hoc^r qualityt als koopman met de gagie, kostgeld en emolumentoi, daar toe staande, toe te voegen.

Dan, belangende zyn Edelhyds propositten nopens de admi- niatratien van Unrust, het provisie-magazyn, de suyker pak^ huysen, bet graanmagazyn, de speoerypakhuysen en meer diergelyke diensten, door hoogs tdenzelve betaygd zynde» dat wel voorslagen deswegens zoude gedaan hebben om de eerste administrateurs, enz., van geen booger qualityt en gagie te neemen als onderkoopman en de tweedons van boekhoader, mitsgaders daar toe nog wel inclineren zoude, dog dan geen mogelykhyd zag om de maatschappy met vrugt t'ontlasten van de direet uyt Nederland komende onderkooplieden en dos het aantal van dezelve, zonder vrerkelyk dienst te doen, con

1766. P. A. VAN OER PARRA, idS

lycrabcl zoude Tergrooten, zonder dat die meiiicheii egter haare gagie kan ontnomen worden, terwyl daar en legen soo Teel boekhouders overbodig employ zouden hebben, mitagaders op ÓÊBa voet voor aas in aaAineiiung gekomen zyade de adoinistrateurs in de vier eer0l|;enoemde adminiatralien, zoo is met meerderhyd van stemmm goedgivonden en verstaan de eerste administrateurs in de pakhuysen op Onrust, in 'I provisie-magazyn, in de suyker pakhuysen en H grun-magazyn voortaan de qualityt van koopman te laten behouden en de tweede admimstrateurs die van onderkoopman, dog d'een en ander niet meer dan f 40 gagie 's maands te geven, aonder kostgeld en emolumenten ; en dus ook insonderfayd t'ekcttseren h^ aan de dispenciers 'sjaarlyks verstrekt' zynde vleesch, spek, wyn, boter en kaarsen, 'sjaars circa / 1200 bedragen hebbende, mitsgaders dit douceur al met primo lanuary aaostaa^e te doen eesseren.

Ock is met de stemmen voor en tegen ais even goedgevonden en verstaan dra groot winkelier op den presenten voet te laten behouden de qualityt, gagie en 't emolumetit van koop* man, zonder meer.

Ondertuaschen in consideratie gekomen wesende, dat de administrateurs in de westzydse of specery-pakhuysen weynige voordeelen en een groote verantwoording hebben, zoo is al verder goedgevonden en verstaan niet alleen de eerste in die administratie, zoo wel als die van 't yser-magazyn, de negocie pakhuysen aan en bezyden de Waterpoort en van 't kleden pakhuys, kooplieden te laten en de tweede administrateurs onderkooplieden, maar ook d'een en ander van de gagie, tot die quadityten van ouds staande, met het kostgeld en emolu-

• ment, op den duur te laten jouisseren.

Dan, voor 't overige den coely boekhouder in 't ambagts qnartier, 't zy hy, bereeds de qualityt van onderkoopmaa heb- bende, door den beer Directeur Generaal tot dien dienst verkoren word, 'i zy zyn Edele dezelve aan een minder pennist opdraagd, doizelven van gem hoger gagie als f 24 te laten proiteren en dat ook nog zonder kostgdd.

1Ö6 1766. P. A. VAN DER PARRA.

29 December. Bepalingen ten aanzien van inlandsöhe dienaren.

Belangende de inlandse dienaaren, is goedgevonden en ver. staan de negen inlandse militairen, die aan de zogenaamde galge wagt dienst doen, al aanstonds af te danken, om daar- mede f 806:8: — 'sjaars te kunnen bespaaren; de vyftig gehuurde kaltaters, alhier op de werff dienst doende, t'exea- s^en, zo dra een gelyk getal van slaven tot dat werk bekwaam \ zyn; terwyl, om de door zyn Edelbyd gegeve reden, ock \ g'arresteerd is de 30 in huur genoomene calfaaters, om op de j rheede dien dienst te doen, te blyven aanhouden.

Wyders met zyn Edelhyd niet minder geavoueerd zynde i de scbadelykhyd van diverse inlandse ambagtslieden, als dat I het gebrek aan Europeêrs deselve noodsakelyk maakt, mits- '\ gaders de vergadering al mede berustende in de door deo , kerkenraad geposeerde benodigthyd van 62 inlandse (zog^ naamde) krankbesoekers, school- en leermeesters, hoe seer somwyl gevallen exteren, waar in d'onkunde van sommige, zelfs in d'eerste beginselen der Chrislelyke religie, dermaten ' doorstraald, dat het zigh schaamt om niet te noteren, hoe overgegeven niet weynige zyn aan geen weei^fta keonoide luyhyd.

29 December. Bepalingen nopens ^ordinaire en enra^ •ordinaire onkosten^'.

Is goedgevonden en verstaan de verstrekkingen van vleesch en spek aan ^t hoofd van de militie, boven zyn ordinaire randsoen, in te trekken en zulks al gevdg te laten neemen met primo January aanstaande.

Inzelvervoegen t'excuseren de aan de sabandaars afgegevene /" S7:12: — tot het over en weder varen van de groole revier en het vat bier tot het tracteren van inlandse gezanteo.

Gelyk mede de aan den watierflscaal afgegeve /* 72 : — : — io kontant tot den inkoop van verversingen by het monsteren van

1766. P. A. VAN DER PARRA. 197

deretoarvioot en zoo ook, niet alleen bet uythel provisié-magazyn a^elangde tot /* 53 : 12 : — , maar iiet geene nog teffens ayt de kieyne winkel verstrekt is tot / 89 : 2 : — .

Wyders, als even, geen gevolg meer te laten neemen de Jaarlyks aan den gecommitteerde tot en en over de zaaken van den inlander afgegevene 5 vaten boter, 75 bottels secqwyn en 6 vaten bier.

Dyt de kieyne winkel geen school- of andere boeken zonder betaling meer te laaten uylreyken; ook aan den kapiteyn der Ghineesen geen vlaggedoek meer voor rekening van de'Comp* te laten verstrekken.

30 December. Intrekking van de verpligle peper^kuUunr op Java.

is goedgevonden en verstaan om, als iets, dat byzonder ge- noegen geeft, by desen te noteren, dat in dit jaar 28907 pieols cofff-boonen zyn geleverd of niet alleen ruym 7000 pieols meer, ais de hoogste leverantie in de jongste twintig jaaren geloopen heeft, maar ook zelfs 6757 pieols boven de verpligting; en zulks ter zaake, dat, buyten het gelukkig gewas deser vmgt over 't algemeen, de sedert 5 a 4 jaaren in groote menigte aangeplante boomen ook voor de eerste reyze den oogst merkelyk vermea*derd hebben.

Dan, in tegendeel al weder blykende, dat van de bepaalde 2720 pieols peper niet meer zyn ingezameld als 115 pieols en gevoigelyk d'ondervinding maar al te zeer leerd, dat deeze bovenlanden, zoo min als die van Gheribon en Java's Oostkust, niet geschikt zyn tot de culture van dien korl, invoegen het niet alleen genoegzaam nutteloos werk voor den armen inlander verschaft, maar hen ook, mits het volks gebrek, meer en min van nuttiger bezigheden in den land- bouw en 't vergaderen der producten afhoud ; zoo is al v^er gearresteerd den respective regenten te doen aankundigen» dat het artikel van de peper-culture voortaan geen verpligting zal wezen, schoon egter de Comp^ alles van dien korl zal blyven

198 1766. P. A. VAN DER PARRA.

aeeepteeren, wat 'er van kan geleverd worden, t^en den prys, die zy daar toot tot hier toe betaald heelt of levea rixdaalders voor H picol, in verwagting, dat deeie haar naar billikhyd te gemoet komende dispositie haar te meer antiiieeren 08 werkzaam maaken zal om voer H minste aan deverpUgte leverantie der overige artikelen en wel in H bysonder de indigo en het cattoene garen» menschmogelyk of docMr een h^ hoorlyk toesigt en noestigen arbeyd prompt te voldoen.

31 December. Bepalingen nopens Campagnie^s dienaren te Samarang, Soerabaija^ enz.

Als middelen van ménage vond de Regering goed:

1^ den Samarangs hoofdadministrateur voor 't vwvdg vrel de qualityd van opperkoopman te laaten, maar niet meer dan koqimans gagie, koetgeld en emolumenten;

3^ den fiskaal mede wel te laatra behouden de qualityt van koopman, dog met geen hooger besolding als van onderkoopman ;

3^ den secretaris van politie voor 't vervolg geen hooger qualityt als van onderkoopman, met de daar toe staande gagie, te laaten bekleden:

4^ den eersten pakhuysmeester, die tefifens negocie-boekfaouder is, de qualityt van koopman te laten behouden, maar ia den aanstaande met geen hooger tractement ab van onder- koopman;

S^ den tweeden pakhuysmeester en kassier, den soJdy-boek- houder en den ontianger der domeynen onderkoopman in qualityt te laten, dog met geen hooger gagie als/*SO: — en 't kostgeld, daar toe staande;

6® de diensten van eerste klerk van politie en dispeneier in den aanstaande maar door boekhouders te laten bekledeo, met toevoeging van ondeikoopmans emolumenten;

7** den gezaghebber over den Oosthoek van geen hooger qnalityt als die van opperkoopman te laten jouisserea, met de daar toe gewoone gagie, kostgeld en emolumenteo ;

1766. P, A. VAN DER PARRA 199

8* den Sourabays adioinistrateur en soldy'boekhouder^ die du €N>k al de dioMl vao scril» aldaar ta gelyk bekleed, ooDforiu de propoaitn, de onderkoopnAaoa quidilyl ie laten bai^oudeil met boekhouders gagie en koatgeM.

Wyders is met eenpaarighyd van stemmen geresolveerd om op evengedagte, onder 't Java's gouvernement subalterne opperhoofdy geen chirurgyn majoor meer te laten fungeeren, maar by vacature 'er blootelyk een oppercbirurgyn te phataen.

Zynde overigens nopens de residentien goedgevonden en verstaan die van Sumanap te laten bekleden door een onder- koofiman, met de daar toe staande volle gagie, kostgeld en eaiolumenten» nadien het een afgelegen, niet zeer prqfytelyke en gewigtige post is.

En volgens de meerderhyd, die van Tagal, Rembang, Japara en Gfissee door kooplieden, met onderkoopmans gagie, zonder eenig emolnment, voor zoo lange Japara aangehoudon wordt, mitsgaders inzelvervoegen die van Joana en Paccalongang door onderkooplieden, dog eenlyk roet de gagie van /* 30 : — , zmider meer.

Vervolgens met zyn Ëdelhyd begrepen zynde, dat nopens de verdere dienaaren ter dier kuste geen nadere inkrimpingen kunnen plaats hebben en de andere lasten ook naar de gemaakte bepalingen, zoo veel mogelyk, besnoeyt zyn, is ten besluyte van de deliberatien over dit gouvernement goedgevonden daar van dese aanteekening te houden.

Voorts is ten reguarde van Bamtam goedgevonden en ver- staan aldaar het gezag aan een commandeur te laaien en, volgens de meerderhyd, den administrateur te laten behouden koopmans qualilyt, gagie, kostgeld en emolumenten, den fiskaal inzdvervoegen onderkoopman en den scriba boekhouder.

Zynde overigens ten aanzien van Cheribon, al mede onder de bier voren eerst voor al vast gestelde af te v^agtene nader goedvinden der heeren Meesteren, gearresteerd om den resident in 't vervolg geen gagie, kostgeld en emolumenten meer te laten winnen en geen bepaaling nopens de qualtityt dienaan- gaande te maaken ; en voorts, naar zyn Edelhyds aanmerkingen.

200 1766—1767. P. A. VAN DER PARRA.

van daar herwaards te laten komen zodanige dienaarcn, ats 'er zigb nog boven de by de memorie van menagie van 9 May 1755 m<^ten bevinden^ bnyten de twee derwaards geaonde boog benodigde indogo makers.

27 Januarij. BepcUing^ dat het vastgestelde op 29 JDecenh her 1766 tiopens de vemdndering der ^percentas tan «5 lot 3 weegens het genot der bediendens van de T>equipagie'werf'^ aanvatig zoude nemen met 1 September 1767 T>of met het begin van het naast volgende »lboekjaar'\

De Regering twijfelde namelijk niet »aan de aggreatie der 'Heeren Majores over 't genoomen besluyf'.

28 Januarij. Voorschrift nopens het archief van den Raad van justitie te Batavia.

Door den secretaris aen den Raad bedeeld weesende, hoe dal de ordre van den 23^" May 1736 omtrent bet bergen ter secretarye^ yder in aparte zakken, van alle de notnleneo dingtalen, item geéxliibeerde stukken en munimenten der litispendenlc proceduures, al sedert eenige jaaren ten eenemaal agter weegen gelaeten en buyten usantie was en^ in sleede van dien 9 gepractiseerd wierd omme dezelve tbans alle in locguetlen, liiet geschikt en van yder proces apart, maar onder en door den anderen te bergen, soodanig en indier- voegen onder een gemengelt en verwart, dat men by bet minste requisit van een enkelde notul off ander muniment uyt de litispendente procedures, een boope tyd nutteloos moet verspillen, eer en alvorens men in staat is aan het selve te voldoen, met versoek daar nevens, dewyl deese schikking willekeurig door syne predecesseurs gemaakt en deselve niet tot verbetering, maar tot eene meerdere disordre en confusie, mitsgaders verswariug van 'Iwerk strekkende was, bet deesen

1767. P. A, VAN DER PARRA. 901

Raede gun^ig mogte behaagen de gemelde ordre te renoveek'en, met eene recommandatie Tan derselve prompte observantie, op soodanige poene, als deesen Raede zoude beboorea te oordeelen. Over de merites van welke aramerkingen en daer nevens gedaene versoek den Raad besoigneerende, de resumptie der geciteerde, in de blaffert geinsereerde ordre genomen bobbende, is vervolgens goedgevonden en verstaan deselve na 'tafloopen van de roll te renoveeren en daer nevens, soo tot elucidatie, als ampliatie deser ordre, te arresteeren en vervolgens publiceeren : 1^ dat het bezorgen van zakken verstaan word omtrent al sulke procedures, waar in dag word genomen om te con- senteeren, 't zy by exceptie, verzoek, antwoord, enz., maar geensints omtrent zaeken, die door consenteering off accoord in den eysch op een roll dagh afloopen; 2^ dat^ twee praclisyns parthyen in een proces ageerende, yder een aparte sak ter secretarye sullen moeten besorgeu, ten eynden een yder daer in zyne gehoudene dingtalen en geproduceerde stukken en munimenten te kunnen bergen ; y dat de gesamentlyke practizyns niet alleen worden gede- mande«rt ooune aan dese ordre ten opsigten van de presente litis penden te procedures binnen 14 dagen be- hooriyk te voUoeu, maar deselve en de geswore clercq ter deser secretarye al teffeus wel ernstig gerecommandeert, eerstgemelde d'prompte observantie der voorsz., nuttige schikking en de laestgemelde om by de minste versuym derzelve desen (laden daer van kennisse te geven; en sulx alles op poene van ryksd^ S ten behoeve van dese kamer, te verbeuren by den practisyn, die omtrent voorsz. ordi'e nalalig word bevonden, soo mede gelyke ryksd^ 5 by de geswore clercken, wannéér in gebreke blyvcn daer van kennisse te geven; en 4° off laatstelyk: dat, dewyl dese ordre ten opsigte van crimineele processen almeede niet minder nuttig en oecessair bevonden word> de respective officieren derhalven de naerkominge derselve versogt en (des noods) insgelyks geinjungeert word, ten eynde hier door alle confusien en

J02 1767. P. A. VAN DER PARRA,

disordre, in dwe residerende, uil den weg te Tuymen en alzoo de manetace van zaken» by desen Raede voervullende* te brengen in eene befaooriyfce en geschikte oidre* vmat toe den seeretaris werd gerecommandeert alverder lyne attentie en yyer te appliceeren.

3 Februarij. BepaUng^ dat in de Jakatrasche boveiUanden tvoar eerst'' 78 miker-molem mogten blijven b&Uaan.

Ik Regering hoopte, dat »door gebrek aan hout, dan wel •andere inconvenienten, 'er baast sommige van zelfs zouden •moeten uitscheiden*'.

In het Bantamsche bestonden 7 molens.

Alleen in het Jakatrasche gebiM hadden gedurende den jongsten maaltijd de fabrieken ± 13,800,000 ponden suiker gemaakt.

3 Februarij. Verh4)oging van den prijs van het Japanscke slaufkoper te Batavia met f 5. — .

Zie bij 26 April 1766. — De winst werd nu voor de Compagnie ISSVi P^^-

Voor de buiten-kantoren, waar dat koper eene winst van 139'/, tot 178V2 pet* opleverde, bleef de vroegere prijs behouden.

13 Februarij. Vermtidering van de belasting op rijtuigen VQor^ Iwlenanls der Chinezen te Batavia van 150 /o/ 100 rijksdaalders 'sjaars.

De kapitein-Chinees was reeds «in 't geheel" van de betaling dier belasting iig'exQuseert'\

Voor de luitenants was het onderhouden van een rijtuig •eene noodzakelykheid".

m

13 Februarij. Voorschrift nopens de correspondentie voor de buitcn'kantoren met Batavia.

Is goedgevonden en verstaan om, onder nadere ovensendiog

f767 P. A. VAN DER PARRA. / JOS

Tan d'exlraeten uit de generale resolutien van den 20** Juny 17S7 en 12^ Augustus 1768, de miiiisten en bediendens op de respective builen compUnren, die hunne papieren niet AirAi naar Nederland verzenden, de novo by brieve op bel serieuste Ie gelasten om in de rigtige beasorging van dezelve over deese hoofdplaats aceoraat te weezen en te doen weezen, byzonder ook de papieren van eenig aanbelang of waar by de zelve zich in hunne brieven aan deeze regering beroepen, zoo wel dubbelvoudig, op groot formaat papier beschreven, voor Nederland ten vroegsten doenlyk herwaarts te zenden, als zoodanige afschriften van hunne brieven en resolutien zelb, sub poene van de daar op gestelde boete en zodanige verdere correctie, ak naar den toedragt van zaaken zal bevonden worden te bebooren.

Er was namel^k aangetoond, «hoe dat^ ongeacht de nadruk* kelyk gegeeve ordres naar de buiten komptoiren, die hunne papieren voor Nederland over deeze hoofdplaats zenden, om daar in met de vereischte spoed en accuratesse te werk te gaan, gelyk dat onder anderen nog jongst aangedrongen is ter' zitting van den 12^° Augustus 176S, echter niet weinig gevallen voorkoomen van een verre gaand gebrek in dezen en dit gevolgelyk hier geen weinig moeite veroorzaakt om de nodige aCschriften in gereedheid te brengen, gelyk dat derfaalven veeltyds maar ontydig geschied of door de haast niet in de beste brdre geschieden kan".

13 Februarij. Vermeerdering van hst aantal pennisten ter generale secretarie te Batavia met 5 ordinaire en 3 extra-ordinaire klerken.

Wegens gebrek aan voldoend personeel had men meermalen 12, 14 en meer » inlandse scribenten*' te hulp moeten roepen. Het pensoneel bestond alsnu uit: 19 gezwoore en ordinaire klerken,

S04 1767. P. A. VAN DER PARRA.

11 extra-ordinaire,

10 jong assistenten,

of 40 te samen, buylen die by de secreiarissen nog afzonderlyk dienst doen, mits dat de inlandse scribenten of huurlingen, welke ordinair maar al te lui vallen, nu zo veel te meer moeten worden g*exeuseert en successive afgedankt, wanneer ze somwyl dienen g'employeert te worden, als maar eenigsints geschieden kan.

13 Februarij. Beperking van de kapüalenf uü te tellen bij de bankcourant en bank van le&ning.

Op de van wegens den directeur generaal van de bank courant en bank van leening aan den heere Goavemeur Generaal opengelegde bezwaamissen nopens de slegte apparentie om het daar meede gaande te houden, wanneer 'er geen middel uitgevonden wordt om de uitgegeven wordende renten van het geld, dat men in de bank brengt, te verminderen, mits bet considerabel leegleggend kapitaal in deeze secunre enproff- telyke bewaarplaats en 't gevaar, dat met de verergering der tyden toeneemt, om het te laaten rouUeeren, door welmelde zyn Edelheid voorgesteld zpde, dat meer en meer kwam door te straalen niets eflicacieuser scheen dan om van de gmote kapitaalen, welke sommige lieden in de bank hebben, geen intrest als van een zeker dragelyk montant te laaten betaalen, wyl dit en voor de bank en ook voor de colonie in 't gemeen het convenabelste voorkomt; zoo is, dit unanimiter aldus meede begrepen weezende, dien overeenkomstig goedgevonden en verstaan te stalueercn, dat, hoe groot het kapitaal van iemand in de bank mag weezen, 't welke naar 't believen der partici- panten op den presenten voet blyft, echter van niet meer als rd" 25000 intrest zal kunnen genieten, in te gaan medio deezer maand of by 't openen van de bank, onder standhoudmg van de by resolutie van 23 0ctober 17S9 gemaakte bepaaling, dat ook voor geen andere penningen, als die behooren aan persoe- nen, binnen de jurisdictie van de Nederlandsche geoctroyeerde

!7é7. P. A. VAN DÉR #IRRA. 401}

OosUndische Gomp' haar domiciliuro hondende, rente zal worden goedgedaan op de daar (oe al Terder in vigeur zynde ordres en schikkingen, mitsgaders dat, ten einde aan 't nnttig oogmerk in deesen worde beantwoord, alle en een iegelyk, die in den aanstaande eenig geld in de bank brengt, des nodig, gehouden zal weezen om onder eede te verklaaren, dat het aan hem of haar, dan wel voor wien het ingebragt word, waarlyk in eigendom toekomt. En hier van door den heer directeur en commissarissen van de bank courant en bank van leening de gemeente te laaten adverteeren door het affigeeren van biljetten.

Dog is teffens goedgevonden en verstaan om van voormelde bapaaling uit te sloiten de guarnizoens- of krygs-kas, dan wel aan deselve vryheyd te laaten om tot een montant van vyftig duisend rixdaalders, ter winning van rente, in de bank te brengen en zulks om dat nuttig fonds voor de montering van de militairen in staat te kunnen houden.

15 Februarij. Bepaling^ dal verboden goederen, door vreemddingen aangebragt, verbetird verklaard moeaten worden.

De heer Gouverneur Generaal in consideratie gebragl hebbende, dat naar de buyten-comptoiren wel het noodig aanschryvens geschied was, hoedanig of wanneer, volgens se- creete resolutie van den 9^^" Juny anno passato, de amGoen van vreemde Europeezen en ook van inlandsche natiën, onder 'sComp" gehoorzaamheid niet resorteerende, buyten eenige be- denking saisabel was en tot dies conflscalie moeste geprocedeert worden, dog dat, daar van geen kennis aan de collegien van justitie in loco gegeven zynde of aan niemand als alleen, op zyn Edelheyds order, aan den advocaat fiscaal van Indie, ter zaake van het hier gepleegde morswerk in 't laatst van het voorgaande jaar, het nu noodzakelyk wierd om ter deezer hoofdplaats daar van de nodige ouvertuure te suppediteeren ; en dat, even als nopens hel voorsz. heulsap, ook wel een nadere

S06 I7e7*>. A. VAN DER PAftftA.

of Taste bepaling behoorde gemaakt ie worden» waar a waaneer vreemde Ëuropeeaen en udandse natten» niet onder 'sGonip* gehoorzaamheid reaorteerende, geacht kmmen worden ab ahiik^rs in lywaaten of andere contrabande wharen; zoo is goedgevonden en verstaan om g'aulentiseerde extraeten uit voormelde secreete resolutien van den 9^° Juny 1766 tol na- richt en observantie te laaten expedieeren aan den Raad van justitie deeaer kasteels. Schepenen dezer steede, den wafcerfinoaaL den Baillieuw» Landdrost en de beide sabandhaars» mits voer zich secreterende het geene daar by voorkomt ten helange der anterieure ordres, om de by dat besluyt vermelde redenen ; eo voorts, even als nopens de amOoen, ook met betrdtking tot de lywaaten en goederen, waar in de Comp^ den handd van vreemde op haar territoir niet toe en laat, mits dezen, in zoo verre het vereischt word, circulair t'ordonneren, dat, met standhouding van de vigerende wetten nopens den partikulieren vaart en handel, 's Gomp" (mderdaanen een- cernerende, ten aanzien van vreemde Europeezen, zal mogen en moeten gesaiseerd, mitsgaders tot verbeurd verklaring ge- procedeerd worden al, wat door dezelve, ten aanzien der verbodene goederen, ter verkoop of ruiling aan land gebragt word of getragt mogte worden te brengen ter plaatsen, die actueel of immedialelyk onder de magt en 't gebied van haar Hoog Mogende de Heeren Slaalen der Vereenigde Nederlanden of haare geoctroy eerde Oostindisclie Gomp^ zyn en dus dezulke, die men in der daad possideert of alwaar men met of zonder slerktens gezeten en ten bewyze van ons regt de vlagge van den Nederlandschen staat geplant heeft; onder remarque, dat, zoo lange de lywaaten, amfioen of andere contrabande goederen in zoodanigen bodem worden gelaaten of geen blyken voor- komen, dat men 'er op 's CompUerriloir mede tragt te morssen, dezelve buiten bemoeyenls van 's Comp" minisiers en bediendens blyven: mitsgaders van deze nadere bepalingen aan de liier komende vreemdelingen doOr de sabandaars by baar arrivemeDl kennis te laaten geeven en principaal, dat, by ODdekking vao smokkelwerk, zulke verbode goederen uit haare onderhebbende

I7é7. P. A. VAN DER PAftRA. ioj

bodems zuUeii worden gelig! , gesaiseert en tot de geregtelyke eonfiflcatie werden geprocedeerd, behoudens hel volgens resolutie Tan S4 November passato door de Europesche vreemdelingen te laatra geeven dedaratoir; en eindelyk dit laatste besluit^ ook t'extendeeren tot de comptoiren langs Java's Oostkust, Gheribon en Bantam, onverminderd het verbod, dat geen vreemde Europezen daar ten handel mogen g'admitteerd worden en dus in gevallen, waar in ze niet aanstonts konden worden afgeweezen.

Heeren XVII"«° keurden dezen maatregel goed bij hunne missive van S8 Septeml)er 1768.

24 Februarij. Overschrijving van vaste goederen.

De Regering bepaalde, dat »van alle vasle of onroerende goederen, die aan natuurlyke of buiten den egt gebooren werdeode persoonen, H zy door de geen, die zig voor de vader verkhard ef die er ook zelfs de moeder van is, mogte worden vermaakt, H zy by testament, codicil of eenige andere gifte, zoo ter zaake des doods, als onder den levenden, niet be- vryd zullen weesen van de betaling van 's heeren gerecbtigheyd by de verpligte overschryving van zulke goederen, ten waare 2aofkiBige« in onecht gebooren, of door den souverain of door het huwelyk van de gene, die voor zynen of haaren vader en moeder zich b^end stellen, naderhand gewettigd was".

25 Febmar^. Verbod tegen bla$wo plaatsen in schrif- turen^ gerigt aan den Raad van justitie te Batavia.

GereAecteert weesende, hoe dat in de meeste, by deesen Raede gediend wordende schrifturen, soo raeededegepraesenteert wordende requesten, telkens niet een, maar verscheydene opene plaateen gevonden worden, niet tegen slaande de suc- cessive prohibitien, mondeling daar tegen gedaan ; zoo is, omme

208 1767. P. A. VAN DER PARRA"

dien aengaende de practisyns wat meer attenter en oplettender te doen zyn, als na goedgevonden deselve op de puUicqne audiëntie te gelasten om in den aanstaande zich zorgvuldig te ^ wagten van in de papieren, hoe ook genaamt, die zy aan deesen Raede praesenteeren off doen praesenteeren, geene opene plaatse te laetra, op poene, dat, by het contrarie, imme- diaat sullen ineurreeren eene boete van 5 rd^ ten behoeven van de kamer voor yder opene plaats, die in eenige« door haar overgegeven schrift uuren, het zy requesteii, praesentatien off cilaüen, item eysschen, antwoorden, enz., dan wel hoedanig ook genaamd, gevonden zullen worden.

3 Maart. Maatregelen tegen }iei te vol laden van Com- pagnie'8 schepen. ^

Een geval g'exteerd zynde, waar uit consteerd, dat sommige scheeps-overheden uit een onmatige winzugt d'aan hen toe- betrouwde bodems gantsch onverantwoordelyk in de waagschaal stellen door dezelve t'overladen met partikuliere goederen, ondanks de op ordre van den heere Gouverneur Generaal bereets zedert April anno passato in train gebragte vbitatie der schepen, wanneer dezelve van deeze rheede staan te vertrekken naar de West en Noord van Indie, in 't algemeen ten opzigte van haar diepgaan, zoo voor als agter, geiyk hooggemelde zyn Edelheid daar van de schriftelyke rapporten, door gecommitteerde schippers successive, onder presentatie van eede, gegeven, produceerde en zulks, wyl men zich niet ontziet om door indirecte wegen (waarschynlyk buiten zigt van deeze hoofdplaats) de schepen genoegzaam tot zinkens toe vol te stoppen ; zoo is, om zulke ondernemingen allermoeilykst te maken, op de propositien van zyn Edelheid goedgevonden en verstaan de ministers van Cormandel en Malakka te qualificeren om de scheepen, die over deeze gouvernementen naar Bengale stevenen en dieper mogte bevonden worden te treden, als de bepaaling toelaat, dan van 't ongetwyffeld te veel ingeladen partiknlier goed t'ontlossen, in zoo verre het de meerdere zwaarte ver-

%1, P A VAN b£h PARF^A. 509

oorzaakt heeft, en dat te confisqueren ten behoeve van de Compagnie, mitsgaders hier niet alleen te vervolgen met het aan den heer Gouverneur Generaal te doen geven schriftelyk rapport van gecommitteerde schippers, na dat de respective bodems, betrekkelyk haar charter en de te doene togt, behoorlyk geladen zyn, maar ook deeze berigten onder een enkel couvert naar zoo een plaats te slouren, v^erv^aarts het schip gedestineert is, met ordre aan de ministers en bediendens op de respective buiten comptoiren, gelyk hen g'ordonneert v^ord mits dezen, dat immediaat na d'aankomst van zoo een bodem dezelve door expresse gecommitteerdens gevisiteerd virorde en deeze, onder presentatie van eede, berigten, hoe diep de legging aciiter en vooren is, om na bevinding, dat het schip dieper treed, als het van hier kon en mogte vertrekken^ door confrontatie van 't daar inkomende tegen het van hier ontvangen bericht, de zelve dan, onder 't nodig verslag by haare brieven, aan deeze regeering te zenden, om dien aangaande zoodanig te disponeeren, als bevonden zal worden te behooren; dog, nadien verscheide scheepen, die naar d'Oosterse gouvernementen stevenen, eerst op Java's Oostkust haar lading krygen, do Samarangse ministers dientwegen aan te schryven om attent te weesen en te doen weesen, dat de scheepen niet boven haar last of merken diep gaande vertrekken; en ten einde de scheeps-overheden dit mede niet tragten te verydelen, zy de van daar of d'onderhoorige Javase comptoiren naar de groote Oost vertrekkende kielen door expresse gecommitteerdens moeten doen visiteeren, hoe diep dezelve even voor* haar depart leggen en H daar van inkomende bericht, even als hier geschied, naar zoodanigen plaats, wenvaarts het geschikt is, ook zenden moeten, op dat vervolgens daar mede sds bovenvermeld gehandeld worde.

4 Maart. Voorschrift nopens kletteren requisitoir*\

Gereflecteert weesende, hoe dat de practizyns, wanneer letteren requisitoir benodigt zyn om getuygen buylen 's lands te hooren in procedures, waer in parthycn bevonden zyn in

rUUAT-MH pni. THI, 14

210 1767. P. A. VAN DER PARRA.

feiten contrarie en g'admilteerd tot preuve van haar vermeelen deese letteren sedert eenigen tyd maar simpel by requesty na het afloopen der rollen, hebben komen te besoili- siteeren, sonder haar parthyen daar van eerder kondschap te geeven dan drie daagen bevoorens de gemelde letteren staan afgevaardigt te worden, en sulx als dan nog maar by weegen van inthimatie, mitsgaders hoe dat sulx niet alleen is strydig teegens de ordinaire manier van procedeeren, by de bciovea van justitie in Holland gerecipieert, maer het selve aan de eene kant aan parthy advers d'middelen afsnyd om sig daar tegens, des begeerende en sig gefondeert vindende, behoorlyk te konnen opposeeren en aan de andere kant een weg baand tot verlenging der proceduures; soo is om die reedenen en om alles aan te wenden, wat tot accelaratie der procedures nodig is, heeden in Raade goedgevonden en verstaan voor den aanstaende te statueeren, dat, wanneer d'getuigen buyten de jurisdictie van Batavia woonen en daar toe benoodigt waren let- teren requisitoir, de practisyns in zoo een geval de voorsz. letteren requisitoir sullen moeten impetreeren by request in judicio, ter presentie van parlhyen off haar lieder practisyns, daar toe behoorlyk drie dagen bevoorens gedagvaart, omme deselve daar jegens gehoord en op hel versoek voormeld gedisponeert te worden als na behooren, op poene, ter con Irarie ageerende, van gemulcteert te worden in eene amende van 10 ryksd' ten behoeven van deese kamer.

12 Maart. Nadere regeling van den modus procedeRdi voor den Raad van justitie te Batavia.

Deze Raad vond goed de »Uof-practyk'' in te voeren, — een maatregel, welken de Regering nog in 1 789 bij hare resolutie van S4 April een «ongequaUficeerd besluit" noemde, — en bepaalde daarom het volgende:

t'Sedert eenigen tyd herwaerts verscheyden reysen gesprooken weesende over de successive ontdekte en thans meer en meer accresseerende groove abuysen der practisyns in het onorden-

1767. P. A. VAN DÈR PARRA. jll

tdyk en geheel verward op deselve ^se aanleggen èn vi^iiiigen van alle de voor deesen Baede gebragt wordende pieytsaak^n, sonder eenige onderscheydinge en somtyds met bedeckinge selver voor een tyd van den waarep en veel va:- scbillende aard der materien en gevallen, waar inne moet, kan off mag worden gelitisconsteert, bet sy terstond ten princL |ialen, dan wel vooraff by praeparatoire, posaessoire en andere provisioneele off tusscben byden by incidenteele inatantien pff Of de ordinaria termynen en die$ gewoone proloqgatien, 49P wel op extra-ordinaire en peremptoire korte tydperken de pbno off by verdubbelde prqceduuren in conventie en recon* ventie, dan wel in cas van exceptie, presentatie, interventie» gnarand, indemniteit en executie off by weege yap commu- oicaloire procedunren door schriftelyken eyacb, s^ntwoord, re* en dupUcq, memorien, aditien, etc., dan wel, na eenen anterieuren eyscb, door debat, contra debat b, soiutie en snpersolutie off, na eenen voorbereydenden eyscb, door een eenig scbriftunr van diminutie, dan wel van secreet debat, acte van voldoening off vervolgens by weegen van acte maaken, dieoen, procedeeren, sebottwen, ocnlaire inspectien en demonstratie neemen, — dan wel by weegen van alleen dienen van acten en munimenten ^ eyndelyfc off by speciale reprocben en salvatien van regten, dan wel by imploreeringen van dito generale reproche en salvatie, — mitsgaders dienen win inventaris, concludeeren in regten en subministreeren van secreete regts deductien, advertentien off suggestien; door confunderinge en verwar- rioge van welk een en ander van tyd tot tyd de Raad, in plaats van de reets voldonge saaken finaal te kunnen afdoen, daagelyks genoodsaakt werd de proceduuren telkens te vernie- tigen en annuileeren en deselve (op specieuse aanwysinge by appoinctement dispositief, hoe daar omtrend bet abusive by vervolg te menageeren en, naa den aard der litigieuse differenten, daar inne vplgens eene beboorlyke practycq te procedeeren) ab ovo (om soo te spreeken) weeder te doen aanvangen en gebeel op nieuws voldingen; soo is op heeden by deesen (na rjpe en ernstige overweginge der veelvuklige, uyt het voorst.

212 1767. P. A. VAN DER PARRA

reeds successive gcproflueérde en meer en meer te dugtene slordigheeden en inconvenienten, mitsgaders Ier bereykinge van de hier na te volgene goede en nuttige eyndens goed- gevonden en verstaan daar inne, soo veel doenelyk, voor den aanslaande te voorsien en met dat oogmerk derhalven (alhier voor deese Raede) generaliter omlrend alle proceduarcn in tryn te voeren de alomme bekende modus procedendi, wdke, met aanschouw op het boven aangeroerde, voor alle hoc^ Hooven van justitie (volgens J. Voet, comm. ad ss., lib. X titul 4, N^. 13 in med. en de respective inslructien, speciaal voor die van Holland, Zeeland, Westvriesland, ütregt, Braband, Vlaanderen, enz., adde P. Meruia, G. Wassenaar, W. van der Meulen, groot placaat boek van Cau et alios) stand grypt, nu en dan in verscheyde gevallen voor selver de Eerweerde reglbank van heeren Scheepenen en ook voor desen Raede iterative werk- stellig gemaakt is en hy seekere project instructie en manier van procedeeren voor deesen Raede de anno 1740 aangepreesen werd bevonden, »dat (namelyk) alle die geene, die iemand voor » deesen Raade voortaan sal veillen 'doen dagvaarden, door een »practisyn sal laeten opstellen en aan desen Raede doen pracsen-

• leeren een gearticuleerd, door gemelde practisyn behooriyk »geteekend request, daar by opgeevende synen naam, qualileyt »en woonplaatse, mitsgaders die van den geene, waar teegens hy •ageeren ofte ietwes vordertn wil, met een kort en beknopt •verhaal van de sustenuc, actie of het regt, die hy heeft op syne •parthye en waar op deselve gefundeert en uyt resul teerende »syn, ais meede versoek van appoinctement, by aldien de

• gerequireerde op Batavia of daar omtrent woonaglig is, dan »wel van mandamen t, by soo verre deselve sig buy ten Batavia »en dies districten onthoud, uyt kragte van *t welke syne partye •worde geordonneert hem, requirant, genoegen te geeven oRc »te voldoen en te betaelen de kosten, daar orame gedaan, off. »in cas van weygeringe of dilay, den opposant sy dag beteekend •voor desen Baede omme te segge de redenen van dien en •te aanhooren sodanigen eysch, conclusie of versoek, als de •suppliant, ten daage dienende, sal willen doen en neemen.

1767. P A. VAN DER PARRA. 213

■daar jegens te antwoorden en voorts te procedeeren als na ■regten, met byvoeginge (wanneer sulks noodig weesen sal) •van dese clausule: als meede omme teffeus te antwoorden

op al sulken versoek van provisie, van kennen of ontkennen, •namptissement, decretatie, auctorisatie ofte diergelyke, als den •requirant sal vermeenen hem te competeeren".

Tot eene secure en onvermydelyke observantie waar van in den aanstaanden by deesen Raede ook al verder goedgevonden en verstaan is den gesamentlyke praclisyns te recommandeeren en soo veel, des noods, te injungeeren van heeden af aan de even voorgestelde manier van procedeeren uoopens alle de voor deesen Raede te doene dagementen te observeeren en hunne venue en cour naa evengemeld voorschrift stiplelyk in te rigten en doen exploicteeren, sonder sig voortaan te mogen bedienen van eenige bier tegen strydige andere middelen off weegen van citatien en exploicten; welke te doen mits desen al teffens aan de deurwaarders van deesen Raede werden geinlerdiceert, met ordre omme, de bovengemelde appoincte- menten uyt handen der respective practisyns onlfangen hebbende, ten minsten agt daagen voor den door deesen Raede daar by gepraefigeerdeu praecisen regtdag te exploicleeren, insinueeren 60 inthimeeren in de manier en form^ daar inne, na gelegentheyd van saaken, door deesen Raede voorgeschreven, alles op poene van DuUiteyt en van condemnatie in de kosten der deese contrarie oodemomene andere middelen en weegen van citeeren en exploicteeren ; sullende tot promptere observantie van het voorsz. ea naarigt der voorsz. praclisyns en deurwaarders, mitsgaders van de verdere suppoosten van deesen Raede, eene hier uyt te formeerene bekendmaakinge op de audiëntie van de rolle gepubliceert en in den blaffert geinsereert werden (*), als waar door den Raad ten vollen in staat sal worden gestelt:

a. den regten aard der contentien off waaren staat der geschillen al aanstonts by den eersten aanvang der proce- duuren te ontdekken;

b. de gepaste materie van regten, waar toe hel questieuse

O In dea blaffert koml niets Ier lake voor.

214 1767. P. A. VAN DER PARRA.

poinct behoort en gebragt moet werden, dtsUncldyk te onderscheyden ;

c. door renvoy, veelvuldige andere voorsieningen en pligtelyke weegen van judicieele of commissoriale assopiatien, trans- actiën, accommodementen, verbale gedingen, liquidatloi, taxatien, van de hand wysingen en diergelyke spoedige redressen, veele verkeerdelyk, oneygentlyk en teegens den aart der materien aangelegde, als meede ongefondeert, vexatoir en noodeloos onderwondene procedunres, deels a limine judicii, deels onder den loop der pleyt gedingen hors de cour te stellen en deels naa decisie der principale quaestie, vervolgens nog mede in ipsa execatione te modereeren ;

d. dan wel den tryn en wyse om daar inne naa voreysch der gevallen en omstandigheeden ordentelyk te voldingen, gepaste termynen te houden en tot het sluyt^ der proceduuren formeel te litis contesteeren.

En oversulks den al te langen, taedieusen, jaa, walgelyken tryn van pleytvoereü te verkorten, veele kostbaare, nodeloose instantien en tefiens hoogloopende, schandalense, ruinense proces kosten, als meede de al te seer druckende opmakingen van noode- loose declaratien en taxatien derselver af te snyden en voor te komen, mitsgaders waar door al meede aan veele welwiOige, dog onvermogende schuldpligtige, soo ingeseetene, als zeevarende lieden, eene bequaame gelegentheid sal werden gesuppediteert om, tot ontwykinge van als eeven, op bekominge van eene voUeedige openinge der aanspraake hunner parthye, by de exploicteringe of insinuatie der voorsz. appoinctementen of mandamenten, onder eene behoorlykerenversaal of ander acquit aan hunne respective partye, . dan wel aan eenig ander ver- trouwd persoon ofte ook, des begeerende, aan den deurwaarder het geéyschte cum expensis ter hand te stellen, te praesteeren olie op eene andere gevoegelyice wyse te voldoen, dan vrel (op eene formeele en solemneele schuld- en pligt bekentenisse) tegelyk eene genoegdoende obedientie, nevens willige aan- en overwysinge op eenige hunner goederen, effecten, gagien.

I76X P A. VAN DER PARRA 218

enz., om die^ naa enkele condemnatie en decrelatie van den Raad^ op aUeen rapport des deurwaarders, immediaat en paratelyk voor *i verschuldige Ic aanvaarden, doen arresteeren en executeeren, ieder na syne geaartheyd en den ordinairen aller kortsten form en styl» in materie van executie maar eenigsins practicabel synde.

Bij missive van 11 April 1774 verzochten Heeren XVI1°*<| den Raad van justitie te Batavia hen »te informeeren van de •praesente manier van procedeeren by den Raad", aan welk verzoek dat college bij missive van 26 December 1774 op de navolgende wijze voldeed.

Ten aspecte, dat UwelEdele Hoog Agtbaare soude te voore gekomen syn, dat de praesente manier van procedeeren, by den Raad in practyk, niet alleen veel defereerde van deregts vorm, die baar is voorgeschreven, maar dat ook deselve, na de constitutie der zaeken in Indien, gants oneygen en voor de litiganten ruineus soude syn.

Uen Raad kan niet ontveinsen, dat baar deese UwelEdele Hoog Agtbaare reOexien (het sy met eerbied gesegt) grootelyx hebben gesurprimeert, te meer om dat sy niet heeft konnen penetreeren, waar uyt deselve eygendlyk syn voortgevloeyd ; en dewyl sy diendhalven sig derweegens schuldpligtig aan een diep stilswygen moet bepaelen, soo sal sy haar maar alleen bomeeren met, in voldoening van UwelEdele Hoog Agtbaare dien aangaande gedaane g'eerd requisit, hoogst deselve te informeeren :

dat den. Raad, soo verre sy sulx kan nagaan en haar bewust is, nimmer is afgeweken van de regtsform, door den legislateur haar Toorgeschreven ; en om dit wat nader, hoewel soo kort doenelyk, aan te toonen, soo advanceert deselve met alle reverentie :

dat de modus procedendi in cas civil word voorgeschreeven gevonden : 1* in het, met advis van deesen Raede, gestatueert placcaat

J16 1767. P. A, VAN DER PARRA.

van haar Hoog Edelheedens^ den Gouverneur Generaal en de Raeden van Indien van dato den 23^° Augustus anno 162S, en 2® in de soo genaemde statuten van Batavia off eygendljk het Indiase ordonnantie boek de anno 1642; dog, om dat deese twee voorschiriften geheel beknopt en in geenen deelen voldoende waaren om daar na in alle voorval- lende gevallen te werk te gaan, heeft den legislateur, na syne wyse Yoorsieninge, de gemelde twee voorschriften g'ampUeert met de volgende restrictien en elucidatien, nanientlyk by h^ eerste in praemissis van dien;

ende in zoeken^ daar de ordonnantie van anno 1580, mitsgaders de geschreeve instructien, ordonnantien en phc- caelen niets bysonders statueeren, fiog disponeeren, in sulken gevallen sullen de regters daar in moeten observeeren en volgen de gemeene civiele regten, soo als die in de Vereenigde Nederlatiden worden geobserveert. en by het tweede, in fine van het gemelde Indiasche ordon- nantie boek:

dal, van wat zaaken in dit hoek niets bysonders is geor-

donneert, sol moeten gevolgt worden de regten, slaiuUn

en costumen in de Vet*eenigde Nederlanden in gebruyk; en

daar deselve meede koomen te vei^schillen off te differee-

ren, sal g*useert en agtervolgt moeten worden de beschreeven

keyserlyke regteti, voor soo veel die met de geleegenlheid

van deese landen overeenkomende en pradicabd sullen

bevonden worden.

Den Raad heeft, WelEdele Hoog Agtbaare Heerenl haar

praesente modus procedendi hier aan en aan de successive,

door UwelEdele Hoog Agtbaare en de hooge regeering deeser

landen deesen aangaande gedaene ampliatien met attentie

getoetst en sy kan UwelEdele Hoog Agtbare op haar regter-

lyken eed betuygen, dat, offschoon de tegenswoordige manier

van procedeeren min off meer g'exlendeerder te voore komt

dan de voorschreeve voorschriften, sy nogtans niet bevonden

heeft, dSt deselve daar meede differeerden of datse afwykt van

1767 P. A. VAN DER PARRA. 217

de modus procedendi, by de hooven van justitie in Nederland in gebruyk.

Maar, by aldien bel baar gepermitteerl is eenige gissingen te mogen maaken, soude sy haar kunnen verbeelden, dat Uwel- Edele Hoog Agibaare reflexien syn gevallen op het in cas sujet gedNserveerde by den Raad i'sedert anno 1767.

Edog deese observatien, die met ryp overleg van Raede in haare byeenkomste van den 12^° Maart van dat jaar, op den Yoordragt van den heer president te dien tyd, gearresteert en in de bekende blaffer! van den Raad, ter narigt van de prac- lisyns, g'insereert geworden syn, heeft sy almeede niet konnen vinden te differeeren met het aan haar voorgeschrevene.

Den Raad heefl de eere UwelEdele Hoog Achtbaare de gemelde resolutie hier nevens, onder meer andere bylagen, al meede aan te bieden, ten einden UwelEdele Hoog Agibaare uyt de lecture selver (des behagende) konnen oordeelen over de nut- tigheid en noödsakelykheid van 't daar by gearresteerde, terwyl den Raed UwelEdele Hoog Agtbaare al verder verzeekert, dat sy deselve soo heilsaam voor het algemeen geoordeeld heeft, dat sy heeden ten daege nog ondervind de compleete bëant- woording aan het daar meede bedoelde oogmerk.

Sy bekend gaarne, dat de gemelde, daar by g'elucideerde manier in het aanleggen eener zaak differeert met die, dewelke een geruymen tyd in gebruyk en strekkende was tot trainee- ring van de processen en merkelyke verswaaring van kosten, als bestaande hier in, dat den deurwaarder, sonder eenige voorkennisse, veel min qualificatie van den regter, voor wien de zaak gebragt stond te worden, maar yder een, sonder onderscbeid, die hem werdt opgegeven, insinueerde om in jodicio te compareeren teegens sodanigen dag, als by goed vond, en dat maar alleen op een simpele daag-ceel van deeze off diergelyke innehoude :

Woensdag den T^ October anno 1760.

Barend Jansz, burger, eysscher.

Contra :

Jan Davids, assistent, gedaegde om te hooreu concludeeren

218 1767. P. A. VAN DER PARRA.

tot betaling van rd* 300, die hy aan den eysscher schuUig is volgens reeckening, ten daege dienende te exhibeeren.

Partfayen ten gestelden daege compareerende, wierd 'er door de practisyn van den aanlegger al immediaat gediend van eeo ampel, overbodig en in de meeste opsigten niets ter zaeken doende schriftuur van eisch, verseld van een register met stukken; dit wierd dan door pa rthy practisyn ovo-genomen en dag van beraad versogt, enz.

Ondertusschen was den gedaegde nog onkundig, waar q» de middelen steunden, waarom hy gedagvaart was, en in die onkunde bleeff hy langen tyd, insonderheid wanneer daar meede een provisie was gemelleert; de practisyns, die hun voordeel daar van afhong, bey verden niets meer dan de voort- setting der processen, sonder sig eens de billykheid te bekreunen, en den regter was en bleeff, tot de resumptie van het proces, ignorant van het geschil off van de wesentlyke status quaes- tionis en wierd gevolgelyk belet in tyds billyke voorzieningen te doen teegens alle onbetamelyke en vexatoire procedures.

Maar verre van daar is het, WelEdele Hoog Agtbaare Heeren ! dat deese geordonneerde observantien, die niet anders als een herstelling teegens de ingesloope, groove abuysai en quaede practycken kan aangemerkt worden, aan den Raad geprohibeert soude syn off als iet nieuws en contrarie aan het voorschrift van de legislateur soude konnen wor^ aangemerkt ;

en nog vry minder vermeind den Raad, dat deese resolutie off de praesente manier van procedeeren, na de constitutie der zaeken in deese landen, oneygen en voor de ligitanten ruineus soude syn, om dat deselve eensdeels, soo veel mogelyk, is ingerigt, niet alleen in overeenkoming van den aard ea omstandigheden van den ingezeeten, die meest alle onkundig in regten, van goede en opregte raadslieden ontbloot en, inson- derheid den inlander, met eene onbeschryvelyke pleytsugt behebt zyn, maar ook om, soo veel mogelyk, te staede te komen de onbegrypelyke yverloosheid, inattentie en onbekwaam- heid in de practyk van de advocaten en procureurs, die, onder

1767 P. A. VAN DER PARRA. 219

den titol Tan practisyns, voor deesen Raede postaeeren en aan wien parthyen haare defensie moeten overlaten; jal den Raad kan üwelEdele Hoog Agtbaare betuygen, dal de inattentie soo verre gaat, dat er gevallen exteeren, dat sommige, selfs na bet gehoude geding en voldingen en na het termineeren door een sententie van haar zaak, nog nauwelyx den staat des geschfls bekend syn ; en anderendeels, om dat het ruineuse, dat er bevorens in was, door deese resolutie, als dit heilzaam oogmerk ten doel hebbende, soo veel mogelyk is gefnuykt, in 900 verre, dat den Raad jegenwoordig volstaan kan met om de 14 daegen maar eens roll te houden, daar sulks voor anno 1767 om de agt daegen plagt te geschieden, en dat veele differenten 't sedert dien door accord uyt den weg geruimt worden en de meeste processen agterweegen blyven, mitsga- ders dat die geenen, die geprosequeert worden, niet alleen gering syn, maar ook ordinair binnen 6 a agt maanden, door de beletting van alle ongepermitteerde termynen, voldongen en getermineert zyn, soo meede dat de dedaratien van kosten niym een derde minder rendeeren dan 6 a 7 jaaren voor de gemelde resolutien.

Enfin, WelEdele Hoog Agtbaare Heeren! den Raad neemt de vrymoedigheid UwelEdele Hoog Agtbaare deesen aangaande al meede op het alder dierbaarste te verseekeren, dat sy dit aangeleegen poinct althoos met die selve attentie sal behartigen, die men van gemoedelyke en eerlievende regters verwagten kan; met deese verseekering sal sy haare onderdanige aan- merkingen besinyten en nog maar alleen deese allesints ood- moedige beede daar by voegen, dat UwelEdele Hoog Agtbaare daar op een gepaste reflexie gelieven te slaan en de goedheid hebben van deselve in eene gunstige overweging te neemen, terwyl den Raed inmiddels niet sal manqueeren hoogst dersel- -ver g'eerde beveelens schuldpligtig aan haar te laeten strekken tot een reegel en rigtsnoer in de aan haar toevertrouwde administratie van de justitie.

Naar aanleiding van dit schrijven namen Heeren XVn<*«°

850 1767. P. A. VAN DER PARRA.

geeoe bedissing, maar verzochten bij brief van 8 December 1777 het gevoelen der Indische Regering ter zake te vememeQ.

In hare vergadering van 31 December 1778 overwoog deze:

dat de hooge regering reets in liet begin van bet stabileren dezer stad heeft zorge gedragen om een ider te doen weeten, wat manier van procederen, in cas van regten» moest worden gevolgt en die manier, geschikt naar de toenmalige consiiluUe deezer landen en de ervarentheid van dien tyd, allen en een iegelyk is voorgeschreven by placcaat van den 25^" Augustus 1625;

dat het onvolkomene en gebrekkige daar aan in de jaaren 1640 en 1641 en door het invoeren by placcaat van ém icn J^|y }g42 van een apart wetboek geremedieert en Ter- betert, mitsgaders het laatste door de Hoog Edele Heerea XYII"^°, uytwyzens de instructie voor Gouverneur Generaal eu Raaden van Indie van den 26^° April 16S0, geapprobeert is geworden;

dat het voorschreven wetboek, het welk in zig bevat alles, wat men omtrend het justitiële en judiciele in de praktyk nodig heeft te weeten en waar by de manier van procederen in het kott, verstaanbaar voor een ieder, gemakkelyk en vol- komen geschikt naar de constitutie van het land en den aard der ingezetenen beschreven staat, altoos, en by deeze regering, en by de coUegien van justitie, als zodanig is aangemerkt en gehouden ;

dat de heeren Majores, by gerespecteerde missive van den 15°° September 1730, eenige leeden uit den Raad van justitie benoemt hebbende tot het by een brengen, ten overstaan van den heer president van justitie, eener instructie voor welmelde Raade, als mede voor de flscaals, of het formeren by provisie van eenige concepten ter verbetering van het gebrekkelyke, dat in de manier van procederen was voorgekomen, om, ge- formeert zyade, eerst ter revisie of correctie by deeze regering overgebragt en vervolgens, ter nadere revisie, aan hunne Edele Hoog Agtbare gezonden te worden, de civiele instructie eindelyk, na verloop van ruim twaalf jaaren, klaar geraakt en

1767. P A. VAN DER PARRA. 221

in het begin van anno 1743^ zonder alvorens aan deeze re- geering ter revisie of correctie gepresenteert te vreezen, nevens twee brieven van den Raad van justitie, naar Nederland ge- zooden is, met een bygevoegt verzoek van wegen deeze regering aan de beeren Majores, om geen dipositie daar op te neenien, voor dat dezelve behoorlyk met bet tot heden nianquerende nopens het procederen in cas crimineel geamplieert en by deeze regeering gerevideert of gecorrigeert zonde weezen:

dat, dewyl nimmer eenige dispositie, veel min de approbatie der heeren Majores op de voorzegde instructie is gevolgt, den Raad van justitie verpligt was geweest zig te reguleren naar de oude costumen en gebruiken, by de sftituten voorgeschreven, en van dezelve, naar haar eigen begrip, zonder voorkennis en goedkeuring deezer regeering niet had mogen afgaan:

dat de nieuwe modus procedendi, by des Raads resolutie van den 12^" Maart 1767 gearresteert, niet alleen onbevoegl ingevoert, ook daar door de vorige, die by na een en een halve eeuw met heilzame gevolgen was geobserveert en by het coUegie van .Schepenen deezer stede nog stand grypt, geheel verandert is geworden, daar nogtans den Raad van justitie ninmier gepermitteert of gequalificeert is geweest die verandering propria authoritate te introduceren, maar ter contrarie de manier van procederen, by de statuten van Batavia voorgeschreeven, had moeten opvolgen en de by boven- gemelde resolutie geordonneerde alleratien, die daar van afwyken, geprohibeerd zyn ; maar dat daar en boven de nieuwe modus procedendi heeft roede gewerkt ter bevordering van bedekte, voor de litiganten ten uitersten nadelige oogmerken en dus in zig verborgen gehouden reëel het tegendeel van de door den Raad van justitie aan de heeren Majores, onder \eele dierbare betuygingen, plegtelyk gedane verzekeringen, dat de- zelve niet anders als een herstelling tegen de ingeslopen grove aboysen en quade praktyken konde worden aangemerkt en om het ruineuse^ dat 'er bevorens in was, te fnuyken,

dat wyders met het nemen van voorschreven des Raads aesolutie niet is bedoelt een ider spoedig regt te konnen doeir

222 1767. P. A. VAN DER PARRA

erlangen en de ongelden der procedures dragelyker ie maaken, zo als den Raad van juslitie tragt te beweeren, maar wd» ganscb ter contrarie, om de inkomsten van baaren secretaris, die by de gedrukte en den 3^" May 1 763 aan deeze tafel ge- approbeerde salaris lyst voor de secretarissen, gezworen klerken, procureurs en deurwaarders, op de te meermaalen ingekoinea klagten over de successive en van lange tyden verhoogde proces kosten, naar billykbeid waaren besnoeyl, merkdyk te vermeerderen en bet voor 'slands ingezetenen zo nuttig, ais noodzakelyk oogmerk, dat deeze regeering tot het beramen en ter observantie uylgeven der gedagte salaris lyst heeft doen overgaan, iilusoiB te maaken;

dat de nieuwe modus procedendi geensints toereikende is om alle abuisen en quade praktyken af te snydeu of uit te roeyen en de iverloosbeyd, inaltentie en onkunde der practisyos, die den Raad beeft opgegeven met haare resolutie van deo 12«" Hasiirt 1767 te hebben willen preveoieren en tegengaan. I)eter door een eenvoudige en gemakkelyke praktyk kan worden voorgekomen als door een verheven, g*extendeerder, moejelyke manier, welke zy noit hebben geleert en ongewoon zyn;

dat de vorige praktyk, contrarie bet genoteerde by des Raads brief aan de heeren ^ Majores, niet ruineus is geweest en de ingeslopen excessen in de proces ongelden genoeg waaren gefnuykt door de by deeze regering geredresseerde salaris lyst ; en dat, buiten des, de declaratien van geregtelyke kost^i, in stede van ruim een derde minder te bedragen, zo als door den Raad van justitie by baaren meermeiden brief aan de heeren Majores is betoogt, na bet in train brengen van de nieuwe modus procedendi in zommige opzigten zeer exorbitant of wel ' twee capitalen en meer en, over het generaal genomen of de processen door den ander geslagen, agt en dertig procento gerezen zyn boven bet beloop van bet geen pro dato van des Raads resolutie van den 12^'^ Maart 1767 daar voor was ge- rekent^ zo als men met verscheide stukken van een menigte g'exteerde gevallen en onwraakbare originele bewyzmi kan Reduceren ;

1767. P. A. VAN DER PARRA. 223

dat de nieuwe praktyk diend om de zaaken te traineren, principaal wanneer 'er request in judicio moet worden ge- presenteert, en den Raad van justitie ook wynig haast heeft gemaakt om de processen af te doen, gelyk blykt by een overgelegde fourneer rol, op dewelke 'er bekent staan, die reeds van medio July 1777 in staat van wyzen hebben gelegen ;

dat de gevolg trekking door den Raad van justitie uit de nieuwe modus procedendi, als of daar aan moest worden toe- geschreven, dat thans maar om de veertien dagen roldag word gehouden, is abusief, want dat zulks eenelyk en alleen is te attribueren aan de slegte tyden met het verval der colonie en commercie, en ten klaarsten consteert, als men reflecteert, dat het coUegie van Schepenen, by bet welke vry meer te doen valt als by den Raad van justitie, niettegenstaande de oude en gewettigde manier van procederen by bet selve in vigeur is gebleven, thans ook kan volstaan met om de veertien dagen roldag te houden en 'er dan nog wel ruim de helft minder parlhyen worden opgebragt, als toen het om de agt daagen roldag was;

dat bet speciaal geposeerde by des Raads brief naar Nederland Yan den 26^ December 1774, als of voor het jaar 1767 den deurwaarder ider een insinueerde om te compareren tegen im dag, die by goed vond, eenlyk op een simpele daagceel, is abusief en absurd en integendeel de dagvaardingen nimmer willekeurig, maar de citatien steeds door de practisyns van de eisschers zyn gedaan duidelyk, klaar en verstaanbaar en geschreven op een zegel, ter behoorelyke tyd ter secretary bezorgt om geênroUeert te worden, mitsgaders van daardoor den gezworen klerk van den Raad aan den deurwaarder ter bestelling afgegeven, overeenkomstig het oud gebruik hier ter plaatse en in navolging van de ordonnancie op het stuk van justitie binnen de steden en ten platte lande van Holland, door de Edele Groot Mogende Heeren Staaten van Holland en Westfriesland in dato primo April 1B80 g'emaneert, in- voegen men ten overvloede nader kan demonstreren door

224 1767. P. A. VAN ÖER f=»ARRA.

aulhenticque exempelen uit de civiele rollen van den Raad van justitie;

dat hel verder geavanceerde by des Raads brief naar Nederland van den 26^° December 1774, als of iniand, die volgens de oude praktyk vvierd gedagvaart, lange tyd onkundig Ueef nopens de questie, byzonder als daar mede een provisie was gemelleert, mede abusief en bezyden de waarheid is bygebragt ;

dat eindelyk de oude manier van procederen is verstaanbaar en geschikt naar den aard. der ingezetenen hier te lande en de constitutie deezcr gewesten, maar geensints zodanig, als den Raad van justitie by haaren brief aan de heeren Majores den 26^" December 1774 ten onregten heeft afgeschildert ;

en dat die manier van procederen, in vergelyk van de nieuwe modus procedendi, is korter, van minder omslag en min kostbaar.

Over alle welke en meer andere poincten met zo veel aandagt en omzigtigheid, als het gewigt der zaake vereischl* rypelyk gedelibereert zynde, zo is goetgevonden en verslaan sig met de onderscheiden remarques en bedenkingen volkomen te conformeren en met de ten vertrek naar Nederland gereet « leggende schepen van de tweede retour bezending, dubbel- voudig de heeren Majores aan te presenteren.

Zie verder bij SI December 1778.

1 5 Maart. Vemiindcritig der salarissen van liet persaned der amphioeu'societeit.

Geleezen weezende een extract uit de resolutien der ver* gadering van boofdparticipanten in de gepreviligeerde amGoea sociëteit, gehouden op den IP" dezer loopende maand Maart, vervattende^ dat den directeur van opgemelde sociëteit, zynde den heer Raad-ordinair van Nederlands Indie, Reinier de Klerk, uit hoofde van de aanhoudende venninderde winsten, die by dezelve, in vergelyking van vroeger jaaren, behaald wierden, zeer edelmoedig geotferecrd liadde om een goed deel van 't aan den directeur deezer gemeenschap toegelegde salaris

1767. P. A. VAN DEA J^ARf(A. ÏHÏ

te willen mieseo; en dat hier op, onder q>probatie deecer regering, besloten was om, niet alleen zyn Edcïe in die qaaüteit Toortaan 'sjaars toe te leg^fen rd' S400 of rd' 600 minder dan bevorens, maar ook d'overige bewindslieden en bediendens deezer societdit, als zulx zigb mede hebbende laten welgefallen, ieder rd' 500 in den aanstaande minder te geoTen of aan ieder ^ der administreerende boofdparticipanten niet meer te betaalen ab rd« SOOO, den kassier rd* IBOO en den boekbonder rd* 1000 ; soo is, wyl d'aanbieding van den beer de Klerk ten vollen rust op de preferentie van 't gemeen boven H byzonder belang en dat het niet meer als bOlyk zy, dat hel salaris van de adminis- treerende hoofdparticipanten, kassier en boekhouder na dat van den directeur geproportioneerd blyve, goedgevonden en verstaan neh de gemaakte schikking volkomen te laaten welgevallen en dos hier mede t'altereren het 19** en SO^ artikel van H onder den 30" November 1745 gegeeven en vervolgens geprolongeert octroy, waar na zelfe den boekhouder maar rd' 1000 mogte genieten, aboo hem de vermeerdering tot rd ISOOblotelykis toegestaan by een vergadering van de sociëteit de dato 1 April 1747, onder aanmerking, dat voorsz. bewindslieden en bedien* deus in der tyd weder meerder zouden kunnen toegelegd worden, wanneer de sociëteit een beter gedaante als tans mogte krygen. Zie ook n Maart 1776.

16 Maart Instructie voor de officieren, wachthoudende in hel kasteel Batavia.

Art 1. By het ovemeemen van de wagten moeten de optreedende oflBcieren door de onderofficieren wel doen toezien, of de posten en wagten schoon en zuiver en of het gereedschap ^ de meubelen, die tot de wagt en officiers kamer behooren, bequaam en in een goeden staat zyn, ten einde, aan het een of ander iets manqueerende, voor en aleer de wagt ovemeemen, daanan aan de hoofdwagt kennisse t^ geeven door een oBderoiBcier.

HtiAAT-Boei Dcei TUI. 15

326 1767 P, A. VAN DER PARRA.

Art. S. ' De majoor du jour zal, na het afmarcheerea der waglpMrade en aflossing der wagten, den gantechen dag over tot 'savondfi ten zes uuren de wagien en poslen luegai viaiteoFeo, zoo veel maaien hy het noodzaakelyk oordedeo al (ezoepto de wagi van den h€»r Gouverneur Generaal), by welke gelegenheid telkens de officieren haar wagts volk in het geweer moeten laaten trekken en aan denzelven rapport doen, m maniere, als by het reglement o^ het doen van het piquet geordonneerd is; in zelfdervoegen moeten de wagten hei volk in hel geweer doen treeden, wanneer het hoofd der militie dezelve passeert, en de officier aan hem rappcHrt doen.

Art. 3. De oflScier of sergeant van de wagt aan de Water- poort van het kasteel moet op de gewoonlyke tyden, by hei wagtreglement vermeld; mitsgaders by aUe andere voorvallen, rapport doen aan den oflieier van de wagt van den heer Gouverneur Generaal en hy wederom aan de hoofdwagt.

Art, 4. Deeze oQieier, afgelost zynde, moet ook rapport doen aan het hoofd der militie, den groot majoor en den in liet kasteel woonenden capitein en door een onderofficier aan de hooldwagt^ milsgaders bet parool van den voorledenen nagt, benevens den datam van hetzelve en zyne bandteekening daar- onder, door een onderofficier op de guarnisoenkamer laaten bezorgen.

Art. 5. Als de heer Gouverneur Generaal zyn verblyf in het kasteel houdt, moet de officier van de generaals wagt hei parool in persoon van zyn Edelheid gaan vraagen; dog daar buylen zynde, is die officier verpligt het parool op de gebedzaal te ontfangen en drie rapporten te formeeren en verzegelen; het eerste moet hy in persoon, onder aanbieding van het parool, aan den heer Gouverneur Generaal, wanneer zyn Edelheid binnen is, overgeeven, dog, buylen zynde, excuseeron, het tweede aan hel hoofd der militie en het derde aan den in hel kasteel woonenden capitein door een onderofficier afzenden. De valbrug voor het kasteel mag niet vroeger dan tien uuren gesloten worden en na dal alvoorens, na het oud gebniik, rond gevraagd zal zyn, of iemand, in hel kasteel zynde»

1767. P. A. VAN ÖÊR PARF^lA. iÜ

baiten moet weezen? die zig dan ook immediaat na baiten zal moeien begeeven.

Art. 6. De sergeant^ dewelke als opzfender gesteld is over de imfitaire wagten en logementen in bet kasteel, moet zorge draagen, dat dezelve wel geveegd en altoos scboon ed zuiver gebonden worden, op pene, dat zulks anders by verzuim ten zynen koste zal worden verrigt.

Art. 7. Als de heer Gouverneur Generaal in bet kasteel komt, zal bét ten eersten aan de hoofdwagt moeten worden gerapporteerd.

Art. 8. Wanneer gecommitteerde leden uit den Raad van justitie binnen het kasteel komen om eene publicatie van de pnie van bet generale gouvernement te laaten doen, moet de officier hetzelve ten eersten aan de boordwagt laaten rap- porteeren om de klok te doen kleppen, terwyl hy inmiddens en geduorende de aflezing het wagts volk met geschouderd geweer laat optreeden.

Art. 9. De kasteels Waterpoort, ook de groote en kleine poort onder de Robyn, moeten 's morgens ten half zes uuren geopend, de valbrug agter het kasteel en de valbrug aan de landkant te gelyk nedergelaaten, mitsgaders 's avonds ten half zeven uuren weder gesloten en opgehaald worden, uitgezonderd de valhrug aan de landkant, die (als gezegd) om tien uuren opgehaald wordt. Maar, wanneer de heer Gouverneur Generaal binnen het kasteel is, moet tot het ophaalen der laastgemelde brag van hoogstdenzelven alvoorens expresse ordre gevraagd, vervolgens de sleutels in het generale gouvernement gebragt, aklaar geborgen en 's morgens wederom afgehaald worden door een sergeant van de Waterpoort, mitsgaders over dag blyvra aan de voormekie generaals wagt, alwaar dezelve ook des nagts moeten berusten, ingevalle de beer Gouverneur Generaal niet in het kasteel is, terwyl die van de stads poorten ter ordre van gemelde zyn Edellieid aan de hoofd wagt moeten bewaard worden.

Art. 19. De idealels van de kleine poortjes der kasteels coartinen moeten aan de wagt van den heer Gouverneur

M8 1767- P. A. VAN DER PARRA.

Generaal berusten en door de rondes en patrouilles aldaar gehaald en weder te rug gebragt worden.

Art. 11. Aan dezelfde wagt bewaart men ook, in het daartc^e geapproprieerde kasje, de sleutels van het kledenpakbuis, de wapenkamer, de kleine winkel, het comptoir en depakhuizeo van de Waterpoort, het comptoir van de generale directie eo het negociecomptoir, om 's morgens en 's namiddags die der gemelde administratien door een de^ administrateurs or len minsten door een haarer pennisten en die van de comptotren door de principalen, dan wel een van haare suppoosten, mits- gaders die van de wapenkamer door den baas of meesterknegt afgehaald en weder te rug gebragt te worden.

Art. 12. De schildwagten moeten wel toezien, dat 's mor* gens by het opengaan van de Waterpoort en het nederlaalen van de valbrug geen goed uit het kasteel worde gedragen door slaaven of onbekende persoenen, waarop maar e»iige suspicie van diefstal vallen kan.

Art. 13. 's Avonds om half zeven uuren zal op de voorzaal van het generale gouvernement het guamisoen's avondgebed gehouden en zullen daartoe van de wagt voor het gouverneaieiit, van de hoofdwagt en kasteels Waterpoort eenige manschappen met een onderofficier moeten afgezonden worden.

Art. 14. In het kasteel zdlen de rondes en patrouilles op de gewoonlyke tyden worden geobserveerd; de hoofdronde zal door den officier, de visiteerronde door een onderofficier van de generaals wagt en de dagronde door den officier of sergeant van de kasteels Waterpoort, mitsgaders de patrouilles van deeze beide wagten tour a tour gedaan worden.

16 Maart. Instruclie voor de of/kieren^ wachthoudende aan de hoofd-wacht ie Batavia.

Art. 1. By het overnemen der wagten moeten de op de wagt komende officieren ofwel de capitein of capitein luitenant door de optrekkende onderofficieren en tamboers doen toezien, of de posten zuiver en schoon en of het gereedschap en de

r767. P. A. VAN DER PARRA. J29

meubelen, die tot de wagt en' officiers kamer behooren, be^ qoaam en in eenen goeden staat zynP en zoo daaraan iets mogte manqueeren, zullen die onderofficieren, voor en aleer de aankomende capitein de wagt overneemt, daarvan aan hem kennisse moeten geeven en door denzelven de noodige ordre daar omtrent ten eeraten gesteld worden.

Art. 2. Van alle de ingekomen' rapporten moet de capitein van de hoofd-vragt een generaal rapport formeeren en, het- zelve geteekend hebbende, aan het hoofd van de militie afzenden.

Art. 3. Van alle extra-ordinaire voorvallen, die van andere posten worden gerapporteerd, moet ten eersten aan bothoofd van de militie, den majoor du jour en den stads majoor kennisse gegeeven worden; en zoo mede, in cas van brand, door een dragonder aan den heer Gouverneur Generaal, aan den heer Directeur Generaal, aan den heer president van Schepenen, de twee opperkooplieden ' van het kasteel, den land- en water-fiscaal, benevens den Bailluw, terwyl voor bet overige de officieren der wagten zig moeten reguleeren na het gene by het reglement in cas van brand dienaangaande geordonneerd is.

Art. 4. De schildwagten d^ majoor du jour ziende aankomen, moet de officier het wagts volk met geschouderd geweer doen optreeden en als die hoofdofficier de wagt tot op omtrent zestien passen genaderd is, neemt de officier van de wagt het esponton hoog in de regter arm en treedt vier passen na bem toe; hierop zet by het esponton by de voet en rapporteert, hoe sterk de wagt bezet is, wat voor schildwagten by dag en nagt uitstaan en of 'er eenige manschappen met verlof van de wagt zyn gegaan t wat voor extra-ordinaire ordres op zyn poet te observeeren zyn en welke hy geduurende zyn wagt ontvangen heeft f Begeert gemelde majoor het v^gts volk te visiteeren, zoo conunandeert hy den officier om het volk het geweer by de voet te laaten neemen en de patroontassen open te maaken ; en vnl hy de schildwagten en derzelver posten ook bezien, zoo moet een sergeant van de wagt medegaan om hem dezelven aan te wyzen.

130 1767. P. A, VAN DER PARRA.

Art. 5. Van alle ordres, dewelke aan de hoofdwagt gehragl worden betreffende den dienst der wagten, ook van alle ra^ porten, die van.de subalterne posten gedaan worden, en bet gene verder voorvalt, van wat natuur 4M)k, moet de capiteia len eerstan aan den majoor du jour laaien rapport doen door een onderofficier.

Art, 6. Aan den capitein van de hoofdwagt is gepermitteerd 's middags van lialf een tot twee uuren van de wagt te mogen gaan; en, jia rato van de bezetting der wagten, mag ook aan drie of vier man te gelyk 's morgens ten agt en 's middags ten drie uuren permissie gegeeven worden om te gaan eeten, zonder langer dan een balf uur te mogen uitblpen ; dog voor het overige vermag zig geen olficier, onderofficier of gemeen van zyn wagt te absenteeren.

Art. 7. De majoor du jour zal, na het afmarcheeren der w^tparade en aflossing der wagten, den gantschen dag over hM 's avonds ten zes uuren de wagten en posten mogen viiileeren, zoo veel maaien hy het noodzaakelyk oordeelen zal (exiepto de wagt van den heer Gouverneur Generaal), by welke gelegenheid telkens de officieren haar wagls volk in het ^weer moeten laaien trekken en aan denzelven rapport doen, in maniere als by het reglement op het doen van bet piquel geordonneerd is; in zeUdervoegen moeten de veagten bet volk in het geweer doen treeden, wanneer het hoofd der militie dezelve passeert, en de officier aan hem rapport doen.

Art. 8. Geen schildwagt, en nog veel minder eene wagt, vermag^ wanneer iemand eenig honneur moet worden aange- dara, eenige wending of ander front te maaken, maar moet sU^m blyven, gelyk dezelve geposteerd en het front baaraan- geweezen is.

Art. 9. De wagt de reserve zal bestaan uit de genen, die 's daags bevoorens de wagt gehad hebben en wel van den majoor du jour af tot den soldaat toe.

Art. 10. Wanneer de reserve onder de wapenen moet komen, zoo zullen de tamboers, dewelke de wagt hebben, de vergadering slaan voor haare wagten en langs den weg, die

1767. P. A. VAN DER PARRA. 831

hy 'het vragtireglMieal töt het slftan van de reserve "en tafftoe » aangeweezen.

Art. 11. De schild waglen op het rampaard moeten (wel leezien, ef zy eenige brand, *t zy vimar het ook 4uogte weezen, gewaar worden en, dezelve ontdekkende, ten eersten aan 4en eorporaal van de vragt daarvan kemusse geefven; deeze, zig hierop by de schildwaglen vervoegende, moet wel toezseo^ vraar de' brand eigenlyk is of ontstaat? om aan den wagt hebbenden officier rapport te kunnen doen vatfi het geiie hy gesrien heeft; en die officier moet het dan door een Èergelint ten eersten haten rapporteeren aan de hoofdwagt.

Art. 12. Ingevalle brand binnen het kasteel lof in de stad zy, moet de offieier van de naaste wagt het wagts volk ten eersten in de vrapenen doen komen, de barrières op de grendels zetten, de valbruggeii ophaalen en ivtosschen een ondei^cier met eenige manschappen na de plaats, waar de brand gezien is, afzenden, die zig posteeren moeten op de wégen en toe- gMgen, om alle tumult en het onnoodige volk, dat geede hnlpe kan toebrengen^ te weeren, mitsgaders te beletten, dat, in stede van de brand te blussen, het volk zig niet !met plundo'^ra bezig boude.

Art 13. De manschappen, geheorende tot- het corps te reserve, zullen by de caseme van de wagt op het eerste ge* nigt van brand of tumult, zonder het minste tydverzuim, optreeden moeten, opdat de officier van de wagt ïig by Modiaakelykheid ter eerster instantie daarvan bedienen kan om eenige mauscfaappen onder een officier na de plaats, daar dé brand of het tumult is, te depeobeeren en aan den majoor de jour, die de reserve commandeert, rapport te doen.

Art. 14. De gedetacheerde oiënschaii by de brand of agenlyk de dat corps cemmandeerende officier zal moetóli' toezien, dat alle confusie geweerd, de noodige hulpe tot het Uoseen van de brand toegebragt en zorge gedragen worde, dat Big het volk (gelyk geaegd) niet bezig höude met plunderen, ■og eemg gded door suspecte personem eenige wagt of post worde veorby gedragen.

J52 1767. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 15. De officitfen mogen^ buiten expresse cwdre van den heer Gouyemear Generaal, geene trom laaten roereo of de Uokken luiden.

Art. 16. Alle het gene hienrooren aangaande de brand binnen het kasteel of in de stad geordonneerd is, heeft ook plaats, wanneer dezelve in de voorsteden ontdekt wordt, te weelen by dag; veant 'snagts, wanneer de poorten gesloteB asyn, zal de oiBcier speciale ordre tot het afzenden van man- schappen moeten afwagten.

Art 17. Om half zeven uuren zal op de voorzaal van het generale gouvernement het guarnisoen's avondgebed ge- houden en, om hetwelke by te woonen, van de wagt voor h^ gouvernement, van de hoofdviragt en de kasteels Waterpoort eenlge manschappen met een onderofficier moeten afgezonden worden» terwyl zig daarin ook moet laaten vinden de stads majoor en de adjudanten.

Art. 18. De hoofdronde zal moeten gedaan worden om tien uuren door den capitein van de hooflwagt, de visiteerrmde om twaalf en de dagronde om drie uuren ; deeze beide laatste rondes alternatief door de officieren van de poorten; voorts zullen de stads majoors of gouverneurs rondes, benevens de patrouilles, des nagts gaan op de tyden, by een apart reglement daartoe gesteld.

Art. 19. Wanneer des nagts de poort zoude moeten wordoi geopend, zoo zal de stads majoor de sleutels leelf in persoon moeten baaien, medeneemende de noodige manschappen van de hoofdwagt, die bestaan zullen in een sergeant, een corporaal, een tamboer met een lantaarn en zes gemeenen, met geweer geassisteerd, en de ontfangen* ordres uitvoeren.

Art. 20. Voor de hoofdwagt en aan de wagt van de kasteels Waterpoort zal drie keeren op en neder de reveille 's moi^iens ten half vyf uuren en de taptoe *s avonds ten agt uureo moeten worden geslagen door de tamboers, welke de vragt hebben; dat in zelfdervoegen zal moeten geschieden voor de wagten aan de Rotterdammer-, Nieuw-, Diest-, Utregtsdie en Vierkants poort, zonder, verder te gaan, terwyl de

1767. P. A. VAN DER PARRA. 2S5

bf het slaan der taptoe haare uitstaande posten moeten ▼isitaeren.

Art. SI, De officieren van de stads poorten moeien *sniorgens ten half vyf uuren tot bet afhaalen van de sleutels een sei^eant en vyf gemeenen, daaronder een zonder geweer om de sleatels te draagen, na de boofdwagt afzenden en, deeze daarmede te rug komende, bet wagts volk in de wapenen stdlen, de marsch laaien slaan, de poort openen en de sleutds vervolgens weder te rug aan de boofdwagt zenden, om daar te verblyven ter ordre van den beer Gouverneur Generaal. Art. S2. De officieren moeten door voormelden sergeant teffims rapport laaten doen van bet gene op baare posten zal zyn voorgevallen; en daaronder iets van aangelegenbeid zynde, moet de officier, wanneer van de wagt afjgelost is, zulks in persoon aan bet boofd der militie rapporteeren.

Art 93. Wanneer gewapende mansebappen de poorten naderen, moeten dezelve buiten blyven en een onderofficier na binnen zenden om te rapporteeren, boe sterk zy zyn en waar van daan komen P dat door een sergeant aan de boofd- wagt en van daar aan bet boofd der militie en den stads majoor moet worden bekend gemaakt, om ordres te ontvangen, alvoorena die mansebappen binnen gelaaten worden.

Art. 24. Wanneer eenig corps met wapenen de waglen komt te passeeren, moet bet wagts volk mede in de wapenen getrokken en, zoo 'er een trom geroerd wordt, insgelyks de marsch geslagen worden.

Art SK. De wagten zullen de noodige assistentie moeten verleenen aan alle de genen, welke daarom zullen komen vraagen, of ten minsten byspringen, waar ter plaatse bulpe en bystand vereiscbt mogte worden.

Art 26. Wanneer bet den heer Gouverneur Generaal, den commandant of bet boofd der militie en den majoor du jour behaagt de boofdronde te doen, zal de capitein van de boofd- wagt vooraf daarvan verwittigd worden; maar, ingevalle een extra ronde begeeren te doen, na dat de boofdronde zal zyn gedaan, kan die gescbieden op wat tyd en uur bet denzelven

454 I7Ö7. P. A. VAN DER PARRA.

zal behaagen, geevieiide ten dien einde overal het parool af, waartoe een officier van de hoofdwagt kunnen medeDeemes, die antwoord geeft. De gouverneurs en commandeurs tcoéss moeien de gewoonlyfce roule langs het rampaard houden.

Art. S7« De stads majoor kan zyne ronde doen, wanneer de poorten gesloten syn. Hy behoeft gem vasten weg te houdai, vermits hy de poorten visiteert, ofdie wel gesloten, en opneemt, of de nagtposten op de geordonneerde plaatzen uitgezet, mits* gaders de nagtordres wel nagekomen zyn? en heeft daarom ook de vryheid de eerste ronde tJt doen. Hy goeft overal het parool af, ontvangt rapport van den officier van de wagt, laat zig de nag^M>sten aanwyzen en teffens onderrigten van de ordres, dewelke aklaar te observeeren zyn, om, ingevalle hy daaromtrent eenig misverstand ontdekt, ten eersten hetzdve te remedieeren, telt het volk van de wagt en ziet, of die alk present zyn? Hy geeft zig uit voor slads majoors ronde.

Art. 28. 's Avonds, by het afgeeven van de sleutels, zuUcn de loodjes voor de rondes en patrouilles van ieder wagt te gelyk afgegeeven worden. De visiteer-ronde gaat links en de dagronde regts langs de rampaard om de stad. Wanneo' de ronde te rug komt, zendt de officier de loodjes na de iiooM- wagt en laat rapporteeren het gene hem by het doen der ronde mogte ontmoet zyn.

Art. 29. De dagronde gaat *8 morgens ten drie uuren, geeft, zo wel als de visiteerronde, het parool af en worda beide alternatief door de officieren van de stads poorten gedaan.

Art. 30. Wanneer de rondes naderen en op liet geroep des sdiild wagts van : wer daar F geantwoord is : ronde, roept de schiklwagt vreder: sta ronde corporaalenpresenkserlhetfefBeer! Inmiddens moet de ronde stil staan en vemag niet te avan- ceeren, tot dat de onderofficier het voUc in de wapenra zal hÊkhen getrokken en de officier een sergeant met twee of ineer man na de ronde laaten treeden, die dan roepen moeten : wer daar? De sergeant van het eerste escorte moet antwoorden: ronde, de sergeant van de wagt vraagen: wat voor ronde? en daarof) weder geantwoord worden : stads mofoors ronde,

1767. P. A. VAN DER PARRA. 856

I

hoofdnmde, gouverneurs ronde of wat naam dezelve ook mogle bebbeo. De sergeant vao de wagt laat het wagts volk het geweer presenteerea en zegt: avanceer' sergeani mn de itads majoors ronde of ;coo als anders genaamd zal wee* zen« die als dan het parool afgeeft en, dat wel bevonden zynde, laat de officier de ronde avanoeeren en bet geweer presenteeren, blyvende bet escorte buiten de posteering van den sergeant van de wagt, 4ie zyn manschappen agterwaarts openen en den officier van de ronde daar door laat gaan«

ArL 31. De patrouille, eene ronde op de wal ontmoetende, zal staan hlyveo, bet geweer laaien presenteert en aan de officier van de ronde bet parool moeten afgeeven. Maar, ingevalle de rondes malkanderen ontmoeten, zal de gene, die hel eerst aangeroepen wcntlt, bet parool afgeeven en zulks in gelyker- voegen door de patrouilles mede geobserveerd moeten worden ; dog beide te gdyk roepende, zal hetzelve door den rang der poorten, waar zy de wagt hebben, gedecideerd worden, alzoo die bet laagst in rang is bet parool aan die, welke boven haar in rang staat, zal myoeten afgeeven. £n opdat men kan weeten, hoe dat de nespective wagten van de stad malkanderen volgen, zoo zal men dezelve stellen in deezen rang ; de Rotterdammer^ peort, de Nienwpoort, de Diestpoort, de Utregtsche poort en de Vierkants poort.

Art. 3S. Opdat voorts alles in een goede en welgescbikte ordre loegaa en het volk te eeniger tyd ook geene reden van klaagen hebbe wegens minwigt op bun gewoon randsoen, zal de kok dagelyks, wanneer hy gereed is om zyn vleesch op schaal te leggen, den wagthebbenden officier waarscbouwen en deeze dan met een corporaal en twee gemeenen naar de weeging zien moeten ; zullende -den bakmeester zyn vleesch of spek nfet mogen afweegen, voor dat zy 'er by present zya en dos gezorgd wordt, dat den soldaat niet wordt te kort gedaan*

Art. 35. Geiyk een officier, corporaal en twee gemeenen by de weeging van bet vleesch moeten present zyn, zullen dezelve ook wederom weezen by de uitdeeling, na dat hetzolve gekookt

J36 1767. P. A. VAN DER PARRA.

is én 'er teffens wel op letten, dat het gaar en de soape toereikende zy voor twee maaltyden, zullende by het contrarie den wagthebbende oflBcier daarvan rapport moeten doen. Ge^ gemeenen mogen zig verstouten tegen den kok of den bak- meester over het een of het ander (e brutalieseeren, maar kunnen, benadeeld zpde, dieswegen by den oflBcier, die zoo wel by de weegiog als by de uitdeeling present is en voor eens 's daags altyd dezelfde moet weezen, haare klagten inbren- gen en wel by een of twee, dog niet by een ganschen troep, alzoo het laatste verboden blyft en naar exigentie van zaaken gestraft zal worden, terwyl de wagthebbende oflBcieren, wan- neer 'er iets van die natuur by de een of andere compagnie voorvalt, daarvan ten spoedigsten aan het hoofd van de militie schriftelyk en aan den stads majoor inondelyk hebben rap- port te doen.

Art. 34. Des morgens, wanneer de capitein van de hoofd- wagt zal zyn afgelost, zal dezelve een morgenrapport in persoon aan den heer Gouverneur Generaal moeten ovei^eeven, daarlry melding doende van het gene op zyn wagt voorgevallen is: dog hoogstdenzelven buiten het kasteel of de stad zynde, zulks doen aan den heer Directeur Generaal, mitsgaders een mondelyk rapport aan het hoofd van de militie, gelyk door den vendrig aan den stads majoor moet worden gedaan.

Art. 35.' Al het voorvallende in het guamisoen zal de capi- tein van de hoofdwagt door een soldaat moeten laaten weeten aan den ondermajoor en adjudant van de week.

16 Haart. Instructie voor de officieren, wachthaudende aan de stads-poorten te Batavia.

Art. 1. By het overneemen der wagt moet de op de wagt trekkende oflBcier door de onderflBcieren en tamboer doen toezien, of de posten en wagten schoon en zuiver en of bet gereedschap en de meubelen, die tot de wagt en oflficiers kamer behooren, bequaam en in een goeden staat zp, ten einde, daaraan het een of ander manqueerendé, voor en aleer de wagt

1767. P. A. VAN DER f^ARRA iij

everDeemen daarvaa aan de hoofdwagt kennisse te geeyea door een onderofBcier.

Art. 2. De majoor du jour zal^ na het afmarcheeren der wagtparade en atbssing der wagten, den gantschen dag over lot 's avonds ten zes uaren de wagten en posten mogen visiteeren, zoo veel maaien hy het noodzaakelyk oordeden zal.

Art. 5. De schildwagt, den majoor du jour ziende aankomen, waarschouwt zulks, wanneer de officier het wagts volk met ge- schouderd geweer moet doen optreeden en, als die hoofddlBcier de wagt tot op omtrent zestien passen genaderd is, neemt de offi- cier van de wagt het esponton hoog in de regier arm en treedt vier passen na hem toe, hierop zet hy het esponton by de Toel en rapporteert hoe sterk de wagt bezet is, wat voor schildwagten by dag en nagt uitstaan en of 'er eenige man- schappen met verlof van de wagt zyn gegaan, wat voor extra-ordinaire ordres op zyn post te observeeren zyn en welke hy geduorende zyn wagt ontvangen heeft. Begeert gemelde majoor het wagts volk te visiteeren, zoo commandeert hy den officier om het volk het geweer by de voet te laaten neemen ea de patroontassen open te maaken, en wil hy de schiklwag- ten en derzelver posten ook bezien, zoo moet een sergeant van de wagt medegaan om hem dezelven aan te wyzen.

Art. 4. Geen schildwagt, en nog veel minder eene wagt, vermag, wanneer dezelve aan iemand eenig honneur moet aandoen, eenige wending of ander front te maaken, maar moet staan Uyven, gelyk geposteerd en het front haaraange- weezen is.

Art. 5. De schildwagten op het rampaard moeten wel toezien, of* zy brand, 't zy waar het ook mogte weezen, gewaar worden en, dezelve ontdekkende, ten eersten aan den corporaal ^ran de vragt daarvan kennisse geeven ; deeze, zig hierop by de schildwagten vervoegende, moet wel toezien, waar de brand eigenlyk is of ontstaat, om aan den wagthebbenden officier rapport te kunnen doen van het gene hy gezien heeft; en die officier moet het dan door een sergeant ten eersten laaten r^porte^ren aan de hooCiwagt.

238 1767. P, A. VAN DER PARRA.

Art. 6. iugevalle brand Unoen het kasteel ef in de stad zy, moet de ofBcier van de naaste wagt hel vniflte nA ten eersten in de wapenen doen komen, die barrières op de grendels zetten, de ralbruggen ophaalen en intussehen een onderoffie^ met eenige manschappen na de plaats, waar de brand gezien is, afzeodenv die zig posteeren moeten op de wegen en to^angeir, om alle tumult en het onnoodige volk, dat geene hulpe kao toebrengen, te weeren, mitsgaders te beletten, dat, in stede van de brand te blussen, het volk zig niet met planderen bezig honde.

Art. 7. De manschappen, gehoorende tot het corps de reserve, zullen by de caseme van de wagt op hel eerste gerugt van brand of tumult, zonder het minste tydverzuym* optreeden moeten, opdat de officier van de wagt zig, by nood* zaakelykheid,' ter eerster instantie daarvan bedienen kan om eenige manschappen <Hider een onderofficier na de plaats, daar de brand of het tumult is, te depecheeren en aan den majoor du jour, die de reserve commandeert, rapport te do».

Art. 8. De gedetacheerde manschappen by de brand zullen moeten toezien, dat alle confusie geweerd, de noodige hulpe tot hel blussen van de brand toegebragt en zorge gedragen worde, dat zig het volk (gelyk gezegd) niet bezig boude mei plunderen, nog eentg goed door suspecte personen eenige vragt of post worde voorby gedragen.

Art. 9. üe officieren mogen, buyten expresse ordre vaa den heer Gouverneur Generaal, geene trom laaten rowen of de klokken luiden.

Art. 10. Al het gene hiervooren aangaande de brand binnen liet kasleel of in de stad geordonneerd is, heeft ook plaats, wanneer dezelve in de voorsteden ontdekt word, te weeten by dag, want 'snagts, wanneer de poorten ged^len zyv, zal de officier speciale ordre tot het afz€»den van manM^appen moeten afwagten.

Art. 11. De wagt de reserve zal bestaan uit dienen, ik 's daags bevoorens de wagt gehad hebben, te weelen: vsfa den majoor du jour af tot den sokbal toe.

1767. P. A VAN DÊR PAf=«^A. 2S9

ArL 12* Wanneer de neserv^ onder de wapesen cal komen, ifio aollea de* tamboers, welke de wagt hebben» de vergadering shan veor baare waglen en langs den weg, die by het wagtreglement tot hel slaan van de reveille en taptoe is aangeweeseo*

Art. 13. Voor da hoofd wagt en aan de wagt van de kasteels Waterpoort zal drie keereo op en neder de reveille 's morgens ten half vyf uuren en de taptoe 's avonds ten agt uuren moeten worden geslagen door de tsimboers, welke de wagt hebben, dat in setfdervoegen zal moeten geschieden voor de wagten aan de Rotterdammer-, Nieuw-, Diest-, Utregtscbe en Vierkants poort, «nder verder te gaan» terwyl de officieren by het slaan der laptoe baare uitstaande posten moeten tisiteeren.

ArL 14. De officieren vaja de stads poorten moeten 's mar- goas om half c vyf uuren, tot het afhalen van de sleutels, ieder een sergeant en vyf gemeenen, daaronder een zonder geweer om de sleutels te draagen, na de hoofdwagt zonden.

Art. 15. En wanneer die aangebragt worden, moet het wagts volk in het geweer getrokken, het klinket der poort ge* opend en een onderofficier met twee man afgezonden worden om te recogaosceeren, of daar buyieaen omtrent iets aanmerkelyks mogte te sien weeaen en of 'er veel volks omtrent de Jrarriero na het openen van de poort staat te wagten. Bet klinket iatuaschen op de grendel geaet, den onderofficier wederom binnen gekemen en door hun rapport, gedaan zynde, moet de marsch geslagen en de poort geopend worden. Maar, ingevaUe 'er een groot gedrang van volk mogte weezen, mogen eenlyk de Uinkels van de poort en barrière open gezet en. moet het volk zoo lajig in de wapenen gehouden worden, tot dal de grootste meenigte zal zyn gepasseerd en verminderd, waarna de sleutels aan de hoofdwagt te rug moeten bezorgd en teffens rapport gedaan worden van het gene op haare posten zal zyn voorgevallen. Is 'er iets van aangelegenheid gebeurd, zoo moet. de officier in persoon, wanneer van de wagt is afgelost, zulks au het. kooSi der militie rapporteeren.

ArL 16* Ten balf tien uuren 's morgens moet een sergeant

240 1767. P'. A. VAN DER PARRA.

van de wagt een geteekend rapport na de hoofdwagt brengen ; en personen, die op de wagten in arrest mogten raakea, moeten ten eersten met een schrifldyk rapport van het gene ten haaren laste is, derwaarts gezonden worden.

Art. 17. *s Avonds ten half zes uuren moet aan alle poorlai appel worden geslagen tot waarschouwing voor de onderoffidereo en gemeenen, dewelke buyten mogten zyn, om zig aan haare casemen en bescheiden posten te vervoegen.

Art. 18. Ook moet ter zelfder tyd weder een sergeant met drie man na de hoofdwagt tot het afhaalen der sleulds gezonden en op den hieronder bepaalden tyd de poorten, in maniere als dezelve geopend zyn, gesloten, mitsgaders daarby geobserveerd worden de ordres, welke men dienaangaande tai overgenomen of ontvangen hebben, zendende te gelyk by het ie rug brengen der sleutels na de hoofdwagt het avondrapport in geschrifte.

Art. 19. Ten zes uuren moeten gesloten worden bet poortje in het ambagtsquartier, de Diest- en Dtregtsche poort, als mede die van het Vierkant, welker klinket egter tot negen aureo open staat, blyvende de Rotterdammer- en Nieuw-poort open tot tien uuren. Maar, wanneer de heer Gouverneur Generaal ordre aan de Nieuwpoort zendt om ze open te houden, zal zulks geschieden moeten tot den tyd, die zyn Edelheid zal gelie- ven te bepaalen, en een iegelyk dan gepermitteerd zyn om de- zelve, zoo wel uit- als ingaande en rydende, te mogen passearea ; en wanneer de heer Directeur Generaal den daar wagtheb* benden officier laat weeten de poort tot twaalf uuren open te houden, zal hy daaraan moeten obedieeren ; ook tot elf uuren, wanneer een der heeren Raaden van Indie het mogte begeeren ; dog na twaalf uuren mag de poort niet worden open gehouden buyten speciale ordre van hooggemelde zyn Edelhad.

Art. 20. De officieren van de Rotterdammer-, Nieuw- tti Vierkants poort houden de sleutels by haar, tot dat de voor* melde poorten zullen gesloten zyn, wanneer zy dezelve, gdyfc de anderen, na het sluyten der poorten aan de hocrfdwagt te rug zenden, moetende dien van de Nieuw-poort 's morgens,

1767. P. A. VAN DER PARRA. 241

Da het openen van dezelve, by zyn schriftelyk rapport aan de hoofdwagt bekend stellen, op wiens ordre en tot hoe laat de poort den gepasseerden nagt is open gebleven f welk rapport de capitein van de hoofdwagt 's morgens ten eersten aan het hoofd der militie zal moeten bezorgen en een aan den heer Gouverneur Generaal.

Art. 21. De hoofdronde zal worden gedaan om tien uuren door den rapitein van de hoofdwagt, de visiteerronde om twaalf en de dagronde om drie uuren, deeze beide laatste door de officieren van de poorten alternatief; voorts zullen de gouverneurs of stads majoors rondes, benevens de patrouilles, des nagts gedaan worden op de lyden, by een apart reglement daartoe gesteld.

Art. 22. Wanneer des nagts een der poorten moet geopend worden, zal de stads majoor de sleutels zelf in persoon moeten haaien, met de noodige manschappen van de hoofdwagt geassisteerd, en de ontvangen' ordres uitvoeren.

Art. 23. Wanneer gewapende manschappen de poorten naderen, moeten dezelve huyten & blyven en een onderodicier na binnen zenden om te rapporleeren, hoe sterk dezelve zyn en van waar komen P dat door een sergeant aan de hoofd- wagt en van daar, aan het hoofd der militie en den stads majoor moet worden bekend gemaakt, om onlres te onlfangen, alvoorens die manschappen binnen gelaaten worden.

Art. 24. Wanneer eenig corps met wapenen de wagten komt te passeeren, moet het wagts volk mede in de wapenen getrokken en, zo 'er een trom geroerd wordt, insgelyks de marsch geslagen worden.

Art 2K. De wagten zifllen de noodige assistentie moeten verieenen aan alle de genen, welke daarom zullen komen vragen of ten minsten byspringen, waar ter plaatze hulpe en bystand vereischt mogte worden.

Art 26. Wanneer het den heer Gouverneur Generaal, den . commandant of het hoofd der militie, dan wel den majoor dn jour behaagt de hoofdronde te doen, zal de capitein van de hoofdwagt vooraf daarvan verwittigd worden, maar inge-

ruiAüT-itoEK DEEL Tin. 1G

242 1767. P. A. VAN DER PARRA.

valle een extraronde I)egeeren te doen, na dat de lioofdroBife zal zyn gedaan, zal die kunnen, geschieden, op wat tyd en uure iiet haar zal behaagen, geevende ten dien einde overal het parool af, waartoe een ofiicier van de hoofdwagt kunnen niedeneenieu, die antwoord geeft. De gouverneurs en oom* mandeurs rondes moeten de gewoonlyke route langs het ram- paard houden.

Art. 27. De stads majoor kan zyne ronde doen, wannea* de poorten gesloten zyn. Hy behoeft geenen vasten weg te houden, vermits hy de poorten visiteert, of die wel gesloten, en opneemt, of de nagtposten op de geordonneerde plaatzen uitgezet, mitsgaders de nagtordres wel nagekomen zyn? en heeft daarom ook de vryheid de eerste ronde te doen. Hy ge^ft overal het parool af, ontvangt rapport van den offiGier van de wagt, laat zig de nagtposten aanwyzen en teffeos onderrigten van de ordres, dewelke aldaar te observeeren zyn, om, ingevalle hy daaromtrent eenig misverstand ont- dekt, ten eersten hetzelve te remedieeren, telt het volk van de wagt en ziet, of die alle present zyn. lly geeft zig uit vbor stads majoors ronde.

Art. 28. 's Avonds, by het afgeeven van de sleutels, zullen de lootjes voor de rondes en patrouilles van ieder wagt afge- geeven worden. De visiteerronde gaat links en de dagronde regts langs het rampaard om de stail. Wanneer de ronde te rug komt, zendt de officier de lootjes na de hoofdwagt en laat rapporteeren het gene hem by het doen der ronde zal zyn ontmoet.

Art. 29. Wanneer de rondes naderen en op iiel geroep des schildwagts van: wcr (/aar .^ geantwoord is: ron^/^, roept de schildwagl weder: sta ronde, corporaal en presenteert hei ge- weert Inmiddcns moet de ronde stil slaan en verma<^ niet te nvanceeren, tot dal de onderollicier hel volk in de wapenen ge- lrokken zal heliben, en de oilicier een sergeant met twee of meer man na de ronde laaien treeden, die dan moet ioepen: tverrfoo»'^ De sergeant van hel escorte moet antwoorden: ronde, de sergeant van de wagt vraagen: wal t;oof /o/ztye Z' en daai'op weder geant-

1767. P. A. VAN DER PARRA. 243

woord worden: slads majoors ronde, hoofdronde, fjouvemeurs ronde of wat naam dezelve ook mogte hebben. De sergeant van de wagt laat het wagts volk bet geweer presenteeren en zegt: avattceer, sergeant van de stads majoors ronde of zoo als anders genaamd zal weezen, die alsdan bet parool afgeeft en, dat wel bevonden zynde, laat de officier de ronde avanceeren en het geweer presenteeren, blyvende het escorte buylen de posleering van den sergeant van de wagt, die zyne man. schappen aglerwaarts laat openen en den officier van de ronde daar door gaan.

Art 30. De patrouilles in de stad zullen gaan als vooren.

Art. 51. De patrouille, een ronde op de wal ontmoetende, zal staan blyven, het geweer laaten presenteeren en aan den oOicier van de ronde het parool moeten afgeeven. Maar, ingevalle de rondes malkanderen ontmoeten, zal de gene, die bet eerste aangeroepen wordt, bet parool afgeeven en zulks in gelyker- voegen ^^^^ ^® patrouilles mede geobserveerd moeten worden ; dog beide Ie gelyk roepende, zal hetzelve door den rang der poorten, waar zy de wagt hebben, gedecideerd worden, alzoo die het laagst in rang is het parool aan die, welke boven haar in rang staat, zal moeten afgeeven. En opdat men moge weeten, hoe dat de re^pective waglen van de stad malkander volgen, zoo zal men dezelve stellen in deezen rang: als de Rolterdammerpoort, de Nieuwpoort, de Dieslpoort, de Ulreglsche poort en de Vierkants poort.

Art. 52. Opdat voorts alles in een goede en welgeschikte erdre toegaa en het volk ook te eeniger tyd geene reden van Uaagen hebbe wegens minwigt op hun gewoon randsoen, zal de kok dagelyks, wanneer hy gereed is om zyn vleesch op de schaal te l^gen, den wagthebbenden officier moeten waar- schouwen en die dan zelf met zyn sergeant of corporaal en twee gemeenen naar de weeging moeten zien; zullende den bakmeestcr zyn vleesch of spek niet mogen yfweegen, voor dat decze 'er hy present zyn en dus gezorgd wordt, dat den soldaat niet worde te kort gedaan.

244 1767. P. A. VAN DER PARRA

Art. 33. Gelyk de officier, een sergeant of corporaal en twee gemeenen by de weegtng vnii het vleescit moeten present zyn, zullen dezelve ook wederom weezen by de uitdeeling, na dat helzelve gekookt is, en 'er teflens wel op letten, dat bet gaar en de soupe toereikende zy voor twee raaaltyden, zullende by het contrarie den wagthebbenden officier daarvan rapport moeten doen. Geen genieenen zullen zig mogen verstouten tegen den kok of den bakmeester over het een of ander te brutaliseercn, maar kunnen, benadeeld zynde, dieswegen by den officier, die by de weeging, zoo wel als by de uitdeeling present is, haare klagten inbrengen en wel by een of twee, dog niet by een ganschen troep, alzoo bet contrarie gedrag rigoureus zal worden gestraft; en zul- len de wagtiiebbendc officieren, wanneer 'er iets van die natuure voorvalt of dat het volk met geheele hoopen komt klaagen, daarvan ten spoedigsten aan het hoofd van de militie schriflelyk en aan den stads majoor mondelyk hebben rapport te doen.

Art. 34. Laatstelyk moeten op hooge feest- en Zondagen geduurende den predikdienst, dat is 's voormiddags van half negen tot half elf uuren en 's namiddags van vier tot zes uuren, voor de Diest-, Utregtsche en Vierkants poort de barrière gesloten en de valbrug opgehaald, maar voor de Rotterdammer* en Nieuw-poort eenlyk de barrière op do grendel gezet worden, met het klinket open voor de passanten; gelyk ook voor de passeerende ryturgen de barrières aan die beide poorten onder den godsdienst zullen mogen en moeten geopend worden; dog op dagen, dat 'er justitie gehouden word, 't zy in hel kasteel of in de stad, zullen voor alle de stadspoorten, geene uitgezon- derd, de barrières gesloten en de valbrnggen opgehaald moeten worden, zonder dezelve, buiten speciale ord re, weder te openen of neder te laaien dan na dat de justitie volbragtznl weezen; zullende ook geenc detachementen, hoe genaamd, schoon uil het guarnisoen bestaande, de poorten in- of uitgelaalen mogen worden, voor en aleer daartoe speciale ordre van het hoofd der militie zal zyn ontvangen.

1767. P A. VAN DER PARRA. 245

? Reglmnenl op de mililaire eerbewijzen.

Art. 1. Voor den regeerendeu heer Gouverneur Generaal wordt overal de niarscb geslagen en gesalueerd met piek en vaandel.

Art. 2. Voor een oud-Gouverneur Generaal wordt de inai%ch geslagen en gesalueerd; aan de hoofdwagl heeft dezelve drie roffels met het salut, dog niel niet het vaandel, en op de afgele- gen' buitenposten boven dit alles nog dertien kanonschooten.

Art. 5. De heer Directeur Generaal heeft drie en de heeren ordinaire Raaden hebben twee roffels aan de hoofdwagt, met de officieren voor hel front^ dog zonder salut, en aan de poorten drie roffels met het salut ; buiten Batavia wordt voor dezelven o|i de nabygelegen' posten de marscli geslagen en op de ver- algelegene worden daarenlioveu gesalueerd de heer Directeur Generaal met elf en de heeren ordinaire Raaden met negen kanonschooten.

Art. 4. Voor de heeren extra-ordinaire Raaden zal men, zoo wel aan de hoofdvvagt, als aan de poorten, twee roffels slaan, met de officieren voor het front, zonder salut, dog op de nabygelegen' buyteniK)sten zullen dezelve drie roffels hebben niet het salut en daarnevens zeven kanonschooten op de afgelegene.

Art. 5. Voor vlaggeofficieren en voor den president van den Raad van justitie, geen Raaden van Indie zynde, voor hel hoofd van de militie, als liy brigadier is, voor de oud-gouverncurs en secretarissen van de hooge regeeringe zal geen trom, binnen Dog buylen de stad, geroerd worden, uylgezonderd op de afgelegen* buylen posten, alwaar zy twee roffels, zonder meer, zullen hebben; en op de andere buytenposten zal het volk Dict gepresenteerd geweer voor haar uitkomen; aan de slads |N)orten zullen zy het scherp geschouderd en aan de hoofdwagl by de voet hebben, met de officieren voor het front.

Art. 6. Voor de Raaden van justitie, de directeurs, de fiscaals en verdere officieren van de justitie, de commandeurs t€r zee, de luitenant colonels, den ontvanger generaal, de

246 1767. P. A. VAN DER PARRA.

opperkooplieden van het kasteel en de genen, die effecti?è commandeurs op de buytencomptoiren geweest zyn, mitsgaders voor de majoors en de drie gelykstandige alterneeraide bedienden, den commandeur en equipagiemeester, nevens deo boekhouder en visitateur generaal^ zal aan de hoofdwagt geen andere eerbewyzing gedaan worden dan dat de schildwagten hei geweer zullen presenteeren ; manr aan de poorten zal hel volk voor de luitenant colouels en majoors het geweer by de voet zetten en voor alle de overigen alleen by hel geweer loopen, mitsgaders op aHe posten buyten de stad, zonder onder- scheid, hetzelve voor de eerstgemeldeu scherp geschouderd en voor de anderen by de voet houden; dog voor de colonelszal men aan de hoofdwagt by het geweer treeden met de officieren voor het front, en aan de stads wagten zal men het geweer scherp schouderen, mitsgaders op alle buitenposten presenteereii, zonder onderscheid van posten.

Art. 7. Voor alle andere gequalificeerde dienaaieu zal aan de wagten binnen of buiten de stad geen beweeging gemaakt worden, excepto voor den gecommitteerde tot de zaaken der inlanders, voor dewelke op de buitenposten het volk by hel geweer loopen en aan de j)oorten de schildwagten het geweer presenteeren zullen, dog aan de hoofdwagt alleen front niaakeo; en zal dat ceremonieel ook gegeeven worden aan de capitains. zoo ter zee, als te land, mitsgaders aan den sabandaar of introducteur der vreemdelingen, de eerste en laatste om de wille der inlanders, waaronder zy in aanzien moeten gehou- den worden, gelyk ook hetzelfde aan de rcgeerende Sclie- penen zal gegeeven worden om de wille van de functie, die zy bekleeden, en daarom ook zo lange zy in dezelve zyn en niet verder. En zullen voorlaan geene schildwagten inde stad of aan de |)oorten het geweer presenleeren voor luitenants en vaandrigs, dan alleen op de post, daar zy de wagt hebben, en voor alle anderen, zoo ook voor alle andere gequalifice^rden, alleen front maaken; dog buiten de stad zullen de schildwagtco alomme het geweer presentecren voor gemelde officieren, zoo van de zeevaart als uit de militie, zonder ondeischeid van posten.

1767. P. A. VAN DER PARRA. 247

Art. 8. Onder de afgelegen' posten, waarvan voorwaarts uiet relatie tot het onderscheiden salut derzelve gesproken is, bcgrypi uien tans Tanjongpoera, Tangerang en alle andere veldscbanssen, die verder als Meester CorneHs landwaart in gelegd mogen worden in der tyd.

ArL 9. De generaals wagl in het kasteel heeft baar onder- scheiden ceremonieel, volgens de aparte ordre daarop gesteld.

Art 10. De wagt van den heer oud-Gouverneur Generaal, 't zy dal dezelve binnen of buiten de stad woont, zal voor Diemand dan de genen, die in de vyf eerste artikelen gemeld zyn, en voor de colonels, uitkomen en aan dezelve geeven bet gene aldaar van de hoofdwagt is gezegd, dog voor de anderen zullen de scbildwagten het geweer presenteeren.

Art. 11. Wanneer de Raad van justitie of het collegie van Schepenen en corps en in haare volle ceremonie na of van de juslitieplaatzen gaat of komt, zal de hoofdwagt in het geweer komen, hetzelve presenteeren en de marsch slaan, zouder salut of het vaandel te roeren, maar als zy uyt bet generale gou- vernement te rug keeren, rapport gedaan hel>l)ende, is het ceremonieel van bet collegie ook gedaan, zoo wel aan de hoofdwagt, als elders.-

Art. 12. De hoofdwagt zal niet méér dan eenmaal's daags het ceremonieel doen, exccpto voor de leden van de regeeringe, zoo zy bet begeeren.

? Reyletm^U oj) de mUUaire eerbewijzen in het kanteel Batavia.

Art. 1. Voor den regecrenden beer Gouverneur Generaal zal het volle ceremonieel mei hel salul gedaan worden.

Art 2. Voor den lieer Directeur Generaal zal de ollicier met het wagts volk in het geweer komen en laaien hel geweer presenteeren.

Art. 3. Voor een ordinair Raad van Indie zal de ollicier met zyn wagts volk in het geweer komen en laaien bet geweer scherp schouderen.

248 1767. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 4. Voor een exlra-ordinair Raad van Indie zal de ofBeier UI el zyn wagts volk met het geweer by de voet staan.

Art. S. Voor het hoofd over Compagnies zeeuiagt in lodie en den president van den Raad van justitie, geen Raaden van Indie zynde, mitsgaders voor het hoofd van de militie, zal de officier met zyn wagls volk by het geweer treeden.

Art. 6. Als de Raad van justitie of het collegie van Schepeoeo in ceremonie binnen komt om by zyn Edelheid rapport Ie doen, zal de officier met zyn wagts volk in het geweer komen en hetzelve presenteeren, maar uitgaande geen ceremonieel doen als voor de presidenten.

Art. 7. Voor oud*gouverueurs, secretarissen van de booge regeering, raaden van justitie, oud-directeurs, ontvanger gene- raal, opperkooplieden van het kasteel, visitateur en boekhouder generaal, commandeurs, hoofdofficieren van de militie en arlbii- lery en alle diergelyke andere hooge gequaliGceerden, lot den geconmiitteerde over de zaaken van den inlander eu sabandaars inclusive, zullen de schildwagten het geweer presenteeren.

17 Maart. Voorschrifl nopens ^^tegoed behouden" rant- soenen.

De administrateurs werden aangeschreven >te zorgen, dat jaarlyks de te goed behouden wordende randsoeuen van de respeclive genieters onder ultimo Augustus of met het sluiten der boeken verevend worden, zonder het gene te goed be- houden word by de nieuwe lioeken over te dragen, nadien de daar in belang hebbende, op de noodige waarschouwing, kunnen laaten haaien, het gene dezelve aan randsoenen hebben moeten of, by gebreke van 't een of ander artikel in natura, gelyk inzonderheid niet solden nopens het bier plaats heeft, daar voor dan kontanten uit 's Comp^ kasse ontvangen kumieii, naar de deswegens bepaalde prysen, op een schriftelyke ordonnantie, die daar voor door den heer Directeur Generaal verleend word".

1767. P A. VAN DER PARRA. 249

10 Maart

^gT^ptraber ' Venitenwing van het reglement op hel ge- zegeld papier^ vastgesteld den 26***" Mei 1750.

De wijzigingen bestonden :

1^ in 't byvDegen van 't woordje: origincele by 't 46"'' arlikel van d'oude ordonnanlie, spreekende van alle rekemngen van Weeskameren, voogden of curatooran, enz.;

ï^ met achter bet evengemelde artikel, tot een duidelyker begrip van 't zelve, te laaten volgen: «wyders zullen de grossen van zulke rekeningen moeten geschrceven worden op een zegul (en bedrage van een quart, waar op de origineele uitgetrokken is, dog, deeze maar van twaalf stuivers zynde, als dan het gros op een zegel van 6 stuivers";

3* met in te trekken het op den 24«° December 1756 g'arres- teerde verstempelen van verkladde zegels en zulks ter zaake het vermoedelyk misbruik, dat van die vryheid gemaakt word, behalven dal het allenthalve onwedersprekelyk zy, dal een iegelyk, 't zy beamptschryvers of partikulieren, die gebruik van 't gestempeld papier maaken moeten, zich in deezen voor hun eigen schade behooren te wagten, en

4^ met het 60"® artikel van de voormelde oude ordonnantie, als in sommige gevallen niet hebbende kunnen weeren, dat eens gebruikte zeguls door strafwaardige ondernemingen niet andermaal gebezigd zyn, aldus t'altereren en amplieeren : •Ën om te beter verzekerd te zyn, dat een zegul, tot omslag of andersints gediend hebbende, niet ten tweeden uiaale zal worden gebruikt, zullen voortaan alle zeguls, aan de geêxhibeerd wordende schrift uuren gehecht, op de zyde, waar 't zegul staat, moeten beschreven worden met den dag, maand en 't jaar, wanneer, en met de naam, door of voor wien het inleggend request, placet of ander schriftuur gepresenteerd word of dienen moet, en zulks op een boete van 25 rd% telken reize te vcrl)euren by den geencn, die daar omtrent nalatig blyft, onverminderd d'oude ordre, dat alle zeguls, tot omslagen dienende en welke niet in maniere als boven beschreven zyn, imme-

250 1767. P. A. VAN DER PARRA

diaat na d'overlegging door de secrelarissen der respccüve collegien moeten worden gelacereerd.

27 Maart. Spillage op snieé-koolen.

In aanmerking gekomen weezende, dal, ofschoon de l^ paling wel wat nioeylyk ie raaakcn zy nopens het te permiiteeren ouderwigt by vervoer van smeekolen niet 'sComp^^ scheepen en mindere vaarluygen van deeze hoofdplaats naar eenig buyten comptoir en vice versa, echter geen bedugling, dat er te veel voorgesteld word overblyft, wamieer het tol tien ten honderd wierde gebragt ; zoo is goedgevonden en verstaan om, tot ampliatie van 't generale reglement nopens de afschryvingen van onder wiglen en minderheeden, onder den ^^^ Augustus 1764 herdrukt, mits deezen te slaliieeren, dal, met belrekkiog tot het 1^^® artikel, op de smeekolen zal gevalideert worden 10 en ten aanzien van 't 2^« artikel 5 perc^.

27 Maart. Inslruclic voor den ter reede Batavia op brandwacht liggetuieti officier.

Arl. 1. Uw Edele wordt by deezen op het allerscherpsie geordonneerd met alle zorgvuldigheid een waakend oog te houden op alles, wat op een schip of schepen der vreemde natiën komt voor te vallen, als met lossen en laadeu, af- en loetuigen, ligten van ankers, summa summaruiu op al wat Uw Edele mei zyne oogen door een goeden kyker maar berei- ken kan, dat op het dek geschied, en van zyne bevinding by het dagelyks rapport aan den heer Gouverneur Generaal in hel kort gewag te maaken, zullende Uw Edele ten dien einde zoo digt by zulk een schip of schepen gelegd worden, dat maar gevoegelyk van dezelve kan vry zwaayen.

Art. 2. Alle aankomende, particuliere vaartuigen, van de wal gedestincerd na vreemde schepen, 't zy met laading nf niet, zullen van Uw Edele ten nauwkeurigsten onderzogt en gevisiteert worden, of de iiigelaadcu goederen overeenkomstig

1767. P. A. VAN DER PARRA. 251

zyn mei hel geleide-briefje van den boomwachlcr? Zoo niel, zullen zulke vaarluigeu door Ifw Edele in beslag genomen worden, waarvan Uw Edele dan len eerslen een schrlftelyk rapporl zal laaien afgaan aan zyn Hoog-Edelheid den heere Gouverneur Generaal.

Arl 3. Uw Edele zal, na dal alles volgens den inhoud van het voormelde gelei-briefje gevonden heeft, een zoodanig briefje (geaddresseerl aan den pagter der boom) aan den eigenslcn verloonder wedergeeven en daarin specifiek bckendslellen de goederen, welke door Uw Pdele overeenkomstig zyn bevonden mei de opgaavé, of maar alleen melden, dal alles wel uilge- koraen is.

Art. 4. Insgelyks zal Uw Edele alle zoodanige vaartuigen, die weder van de schepen na land vertrekken, by Uw Edele aau boord doen komen, dezelve weder op het nauwkeurigste visileeren mei Iwee a drie der eerste officieren, die naast Uw Edele volgen, waaronder de boolsman of schieman mede begreepen zal zyn.

Arl. 5. Ow Edele zal by hel visileeren alle kisten, kassen, pakken, baaien, ook bel vaatwerk', moeten doen ontsluiten en openen, dog, waarin nalte waaren mogten bevonden worden, daarvan excuseeren; by weigering, zal Uw Edele dezelve op eigen authoriteil, in presentie van de gemelde oOicieren, moe- ten openen en, ingevalle 'er amfioen en lywaaten in gevonden nioglen worden, dezelve aanhouden, daarvan len eerslen ken- nisse geevende. •

Arl. 6. Van de bevinding van alle andere goederen zal Uw Edele alle morgen, nevens hel schriftelyk rapporl aan den heer Gouverneur Generaal, mede een notilie laaten afgaan aan den pagter der boom en daarby bekendstellen, zo wel de nommers der vaarluigen, als wat voor goederen dezelve in gehad hebben.

Art. 7. Uw Edele zal met hel aanvaarden zyner commissie een schriftelyk bewys ter hand gesleld worden van goederen, die Vreemdelingen door hunne Hoog-Edelheden gepermitteerd zyn na land te mogen brengen.

252 1767. P. A. VAN DER PARRA

Arl. 8. By bevinding van eenige andere goederen, buiten amGoen en lywaat of waartoe geen consent by hunne Hoog- Edelhedeu is verleend, zal, even als by ontwaaring van anifioen en lywaaten, naamelyk van de laatste geheele of halve slukken, maar geen genaaid goed daaronder begrepen, het vaartuig, waarin het een of ander daarvan onliooet wordt, in lieshf: genomen en op dalzelfde moment goede Eurapeesclie op|>assers daarop gezel, voorls op liet spoedigste een schriftelyk rapport, geaddresseerd aan den heer Gouverneur Generaal, afgezonden en het in beslag genomen vaartuig in verzekering gehoudoi worden tot nadere ordre.

Art. 9. Eu wanneer hel soniwylen komt te gebeuren, dat met consent van de booge Indiasche Regeering eenige Com- pagnies vaartuigen met goederen, van de Compagnie ingekogt, na die vreemde kielen afgezonden worden, zullen dezelve, zoo wel als de particuliere (gelyk gemeld), by Uw Edele aau boord moeten komen en de visitatie ondergaan, mitsgaders de laadiiig geconfronteerd of vergeleken worden tegen het geleide briefje, dat door de administrateurs, uit welkei*s administratie die goederen afgescheept moglen zyn, aan den gezaghebber van dat vaartuig zal worden algegpeven, en van de bevinding derzelre by het dagelyksch rapport moeten worden gewag gemaakt.

Art. 10. Insgelyks zullen die Compagnies vaartuigen na haare ontlossing by Uw Edele aan boord moeten komen; en zoo bevonden worden met eenige goederen lielaaden te zyn buiten consent, zal Uw Edele dezelve in beslag houden en ten eersten daarvan rapport doen, zoo als in het voorige artikel gezegd is.

Art. 11. Ingevallc zig een of meerder van de voorscheve vaartuigen, Compagnies of particuliere, die na en van de vreemde kielen vaaren, zig onderstonden Uw Edele moedwillig voorby te zeilen ol te roeyen, zal Uw Edele opstonds met de scheefis chialoup, wel bemand en van een kloek oOicier voorzien, dezelve doen nazelten en by Uw Edele aan boord brengen, mitsgaders de daarop vaarende wederspannelingcn, zoo H vi^eemde Euro- peêrs zyn, in arrest neemen en de inlanders in de yzers sluyten tot nadere ordre.

1767. P. A. VAN DER PARRA. 283

Art. 12. Boots, schuiU of jollen van vreemde schepen, by géén oorlogs-, maar Compagnies of particuliere schepen gehoo- rende, zullen, over en weder vaarende, mede hy Uw Edele moeten aanleggen en gevisiteerd, mitsgaders, als vooren gezegd, gehandeld moeten worden met contrabande goederen of die niet gepermitteerd zyn. •

Art. 13. Opdat Uw Edele deeze ordres des te beter zoude kunnen doen uilvoeren, zal Uw Edele een tweede schuit wor- den toegevoegd met behoorlyke manschappen, om een waakend oog te houden, voornaamelyk om des nagis te zorgen, dat 'er geene morssery gepleegd en geen volk van de Nederlan<Isclie Compagnie aan boord van de vreemde schepen gehragt worde ; moetende Uw Edele, by ontwaaring van hetzelve, 't zy in vreemde of andere particuliere vaartuigen, haar ten eersten in de boeien sluiten en daarvan rapport doen.

^ 31 Haart. Bekendmaking ^ dat op i Mei 1767 publieke •vrengde-bedryven' zouden plaats hebben wegens hel optreden van den Prins van Oranje als Opper-Gouverneur' Generaal.

31 Maart. Wijziging van de maatregelen^ genomen op 'lo'ortot^ 176G in het belang van zeevarenden.

Wegens de hoogstnodige zorg voor 't gemeene volk door Jen hecre Gouverneur Generaal in overweging gehragt zynde, dat, hoe nuttig ook het by resolutie deezer regeering van den 16^^ September anno passato gearresteerde middel zoude weezen om de aan land blyvende zeevarende van de hier ter rhecde leggende schepen en mindere vaartuigen van voedzel en lyf- berging te voorzien, wanneer alles naar 't project konde uitgevoerd worden, zulks egter door d'ondcrvinding al diverse reizen is gebleken niet voldoende te reusseren met belrekking tol de aan de quartiermeeslers van de scheeps-schuiten en boots opgelegde last om te zorgen, dat de ranLsoenen van 't geene het op ilie kieltjes varende volk aan boord genieten.

254 1767. P. A. VAN DER PARRA

•

wanneer zy aan de wal moeien overkiyven, mede genomen word, dewyl niet alleen het afsteken van koord somwyl zeer onverwagl en in aller haast opkomt en d'onzekerheid niet zelden resideert, wanneer dezelve staan te rug te komen, maar dat ook, . voornamelyk in de .kwade mousson, de vaartuigen, tegen het vooruitzigW aan, door invallend onweer opgehouden worden en dus, met liet geene volgens het voormelde besluit extra verstrekt word, maar in het geheel voor die menscboi niet rond te schieten is, waardoor gevolgelyk het oogmerk niet ten eenemaal bereikt wierd.

Invoegen zyn Edelheid, wyl daar egter zeer veel aan ge- legen legt, proponeerde om alhier het even toereikelyke te laaten afgeeven met nog te doen verstrekken Yc ® T^^ 74 ® carwaal of drooge vis en Yi niutsje azyn daa^'s voor ieder kop; zoo is, wyl deezc hier door meerder te dragen ongelden zeker in geen aanmerking komen by het nut, dat in de conservatie van het volk gelegen is, nadien, de eene lyd door den anderen, op zyn best 70 koppen gemeene zee- vaarende van de schepen hier aan de wal zullen zyn, goed- gevonden en verstaan om, met eenige alteratie en ampliatie van 't gearresteerde op den 16*^" September voormeld, als nu te stalueeren, dat, met den dag van morgen af of met primo April, geen eelen meer van boord moet worden mede genomen voor 't schuit- ol boots volk, dan wel voor die, op los-vaarluigen bescheiden, op eetens-tyd zich hier aan wal staan te bevinden, maar aan den by dat besluit tot opzigter over het voedsel en 't logement dier lieden aangestelden perzoon onder den naam van bottelier op de werf, buiten de bepaalde 30 kannen lampoly voor 't benodigde ligt en lYj vadem brandhout voor den kok 'smaands, te laaten verstrekken voor ieder van ge- dagle zeevarende Vj ® katjang, Va ® H^U V4 ® karwaal, Yg 1è suiker, Vs ® lammarinde, '/a mutsje azyn en Yj muisje arak 's daags, met last dat by, bottelier, daar van houden moet een behoorlyk consumtie boekje, vervattende zynen onl- fangst uit 's Comp^ pakhuizen betrekkelyk de geciteerde artikelen, daar en legen den dagelyksen afgaaf voor de successive aan

1767. P. A. VAN DER PARRA. 255

de wal overblyveode gemeene zeevarende van de hier ter rheede leggende 'sComp'' scheepen en mindere vaarluygen, mei aan looning van zyne reslanlen onder ultimo van ieder maand, om vervolgens door den visiUiteur generaal geëxamineerd te worden en, des noodig, van zyne bevinding te dienen vau bericht.

«

3 April. Voorschrift nopens hei visiteren van goedei-en aan den boom te Batavia.

Gezien weezende, dat eenen geweldiger van den waterfiskaal, in name (^arel Magnus de Lange, de vergaande stoutheid heeft gehadt om 't door den pagter van de in- eu uitkoomende regten op de plunje kisten gestelde zegel 'er af (e scheuren, zonder gevolgelyk eenige reflectie te slaan of eerbied te verloonen voor de qualificalie, die den pagter tot het stellen van zyn sjap van weegens deeze regeering heeft, 't geene een slap zy, niet alleen van een zeer strafbaare armgantie, maar waar uit ook niet anders dan zeer schadelyke gevolgen zouden kunnen resulteren, by aldien 'er niet eflicacieus in voorzien wier- de; zoo is goedgevonden en verslaan om voormelden de Lange, ter zaake van dit zyn assurant misdryf en ook anderen ten exempel, uit den dienst van de Comp'' te dimoveeren om, als een onwaardig subject, mei het eerlang naar Nederland te vertrekken staande na-schip verzonden te worden en geduu- rende de reize voor de kost als een gemeen zeevarende dienst te doen, mitsgaders den waterfiskaal, zoo wel als de verdere officieren van justitie en alle andere, die uit hoofde van hunne bedieningen en speciaale qualificalie deezer regeering geregtigd zyn tot het visiteren der kasten, pakken, balen of andere volumes, serieus te recommandeeren om hunne substi- tuten en l)ediendens te houden in de bornes van hun pligt of met ook vooral niet te gcdoogen, gelyk in 't voorgaande geval maar al te ergelyk geschied is, dat, het zy aan den boom of elders, zulke of soorlgelyke misdryven meer plaats hd)l)en, waar by bet ontzag voor de booge overheid gelaedeert

256 1767. P. A. VAN DER PARRA.

en den pagter in zyn regt verkort word; maar dat, wanneer aan den boom de opening van eenige goederen niet illico geschied of gevoeglyk geschieden kan en dat den pagter er derhalven het sjap opzet ten einde in den tol niet gefraud^eert te worden en te waaken tegen sluykeryen, het hun, die tegen morsseryen volgens eed en I rouwe oplettend moeten zyn, vry staal en hun pligt is zich, wanneer den pagler of iemant zyiient wege zyn zegel er afneemt, hy d'opening der. goederen present te laaten vinden, sub poene van, contrarie doende, voor hunne substituten en bedienden te zullen moeten caveeren.

3 April. Nummering van Compagniè's 'vaariuigen.

[n consideratie gekomen weezende, dat de schouwen, die hier, zoo op de equipagie werf, als in 'l ambagts quartier gebruikt worden, geen vast teeken van haar ouderdom draagen; zoo is, om in deezen voor 't vervolg zeker te gaan, goedgevonden en verstaan de schouwen of soortgelyke vaartuigen, die bier in den aanstaande ten dienste der werkplaatsen van Java aangebragl worden, (e laten merken met het jaar-getal van dies bouwing en wyders de schouwen, die 'er nu reets zyn of staan te koomen, te laaien merken, te weeten : die van de werf met cylTer getallen, van 1 af beginnende en zoo vervolgens, en die van 't ambagts*qarlier met letters, naar d'ordre van 't alphabeth, mitsgaders dezelve zoodanig hy de boeken te laaten bekend stellen.

« 3 April. Wijziging van hel bepaalde op 29 December

1766 nopens het ambachlS'kwariier te Batavia.

Op het versoek van de kasleels opperkooplieden om, eren als pro dato het gearresteerde aan deeze tafel op den S9^ December anno passato, te mogen genieten de verstrekking van bouwmaterialen uit het ambagts quartier tot hun parti- kulier gebruik, op rekening van betaating; zoo is, met amplialie

1767. P. A. VAN DEft PARRA. 257

van dat besluit, goedgevonden en verstaan de kasteels opper- kooplieden van dat prerogatief te laateo blyven jouisseeren.

7 April. Intrekking van het bepaalde op 14 Junij 1766 nopens de vaart op Malaka.

By de vaststelling van het bepaalde op 14 Junij 1766 bad de Regering wel gelet op voorschriften van 1743 en 1758, maar niet op dat van 7 October 1760; ook verminderden de inkomsten aan » tollen" te Mala&a belangrijk door de bepaling van 1766, weshalve werd goedgevonden en verstaan om, »naar Ittid van *t arrest van 7 October 1760, de novo te permitteren, dat de vaartuigen van Java's Oostkust, Madura en Cheribon naar straat Malakka (mils niet beweslen die stad) stevenen inogen zonder de hoofdplaatsen by haar depart aan te doen tot het haaien van passen en dat zy ook by retour derheede van Batavia niet behoeven te zoeken, maar direkt naar Java kunnen weder keeren, mits echter geen andere plaatsen ter eerster aankomst als Soerabaya, Grisse, Samarang en Cheribon aanleggende, ten einde daar gevisiteerd te worden.

Dan, dewyl het schynt, dat verscheide ordres niet beter in 't geheugen geroepen worden, ten minsten by sommige, dan wanneer de overtreeding, 't zy by mangel van oplettenheid, als andersints, uit haar beurs moet geboet worden, en 'er met betrekking van de parlikuliere vaart naar straat Malakka inzonderheid veel gelegen legt, dat het verbod tegen het vaaren bewesten die plaats van Java's Oostkust, Cheribon, Palembang ea Jamby stiptelyk geëxecuteerd worde, is goedgevonden en ver- staan de Samarangsche ministers en de residenten op de laatst- g^oemde drie comptoiren by renovatie t'interdiceren en door eerstgemeldc aan haare subalterne te doen verbieden het ver- leenen van jiassen aan vaartuigen om bewesten de haven van Kalacca te stevenen, sub peene van, het contrarie doende, daar voor te verbeuren vyf honderd rixd' ten behoeve van de diakony armen deezer hoofdplaats, buiten zoodanigen verderen correctie, ds naar H belang van d'omstandigheden zal bevonden worden te behooren.

HAIAAT-MU DEKL mu 17

388 1767. P. A. VAN DER PARRA.

7 April. Voorschrift nopens vreemde schepen^ wdke^ter eeniger reede ineens geweest zynde, na oni fangene gerief- ^ykheden^ ondankbaar genoeg waren de rhede zonder eenig salut aan de Nederlaiidsche vlagge te doen te »verlaten\

Is goedgevonden en verstaan, dat aan de zulke (te weeten die de insolentie gepleegt hebben, 't zy by weeder komst hel zelfde of ook een ander schip ^^onimandeeren) alle gerieflykhee- den moet werden ontzegt, zelfs tot water en brandhout inciusive. indien de nood aangaande die twéé articulen het tegendeel niet veryscht; dal ook aan geene der officieren oiï mindere schepelingen van zodanige bodem zal mogen toegelaten worden om aan land te vernagten, maar gelast om binnen tweemaal vier en twintig uuren de rhede te verlaten, ten ware, dat dezulke hunne verkeerde en aanstotelyke handelingen wilden erkennen en het geweigerde of agtergelatene salut wilden repareeren, wanneer de zaak consequentelyk van gedaante ver- andert en in welken gevalle de versogte benodigtheeden, indien *i buyten eygen ongerieff geschieden kan, matig zullen kunnen en mogen afgelangd werden, mits nogtans in allen gevalle onderscbeyd gemaakt werde lusschen dezulke, die een gedwongen beleefdheid afleggen, en de zodanigen, die de pligten van vriend- en bondgenootschap na de regelen van billykheid betraglen.

7 April. Voorschrift napens vreemde scliepen, suspect van morS'fiandel.

Is goedgevonden en verstaan de zulke, die in der daad sus- pect zyn, dat z'alleen de rheede zoeken om daar te vertoeven, tot dat ze gelegendheid krygen om daar of omstreeks te mors- sen, blotelyk met water en brandhout te voorzien en in drie dagen te doen vertrekken.

27 April IS Mei '

Bepalingen nopens den handel in benzoë.

Ingevolge het geresolveerde in Raade van Indië op den

1767. P. A. VAN DER PARRA. 250

l-jstett j^p even ver weeken' maand April wordt by desen tot narigt en observantie van allen en een ie^Iyk bekend ge« maakt, dal de Compagnie den inzaam van de eerste of kabessa sooil bensuin op Sumatra's Westkust wel privative voor haar behoudt, dog daarentegen permitteert en openstelt den inkoop van de tweede en derde of de bariga en peeuw soort van die gom aldaar ter kuste aan particulieren, onder Compagnies jurisdictie resorleerende ; en dat deeze twee laatste soorten met Compagnies bodems naar deeze hoofdplaats mogen worden gezonden, mits de quantiteit op de factuur der laading be- hoorlyk bekend gesteld en daarvoor alhier by de uitlevering zes percent vragt aan de Compagnie betaald worde, buiten gelyke zes percent aan den pagter van de inkomende regten ; onder bedreiging, dat, zoo wanneer iemand onderstaan mogte om minder by de factuur te laaten bekend stellen, als de party bedraagt, of ook de Compagnie mogte zoeken te onderkruipen in haaren handel van de kabessa of eerste soort, by ontdekking van zulken nmrswerk, niet alleen zonder forme van proces daadelyk zal geconfisqueerd worden, waarin of omtrent men frauduleus gehandeld heeft, maar ook al het overige, tot zoo een party gehoorende, de helft ten voordeele van de Compagnie en de wederhelft ten profyte van den aanhaaler, dan wel den officier, die de calange doen zal.

Terwyl overigens voor alle bensuin, die met vreemde Euro- peesche of particuliere vaartuigen alhier mogte worden ingevoerd, vyftien ten honderd aan tol zal moeten betaald worden.

4 Mei. Maatregel tegen verboden handel op China.

Op het gevenereerd requisit van de heeren, den representant en gecommitteerde bewindhebberen tot den directen vaart en handel op China nopens het misbruyk, dat van de gepermitteerde laslen door de scheeps overheden, naar dat ryk stevenende, by mangel van een goed toezigt alhier zoude kunnen ge- pleegt worden, is goedgevonden en verstaan om, onder afgave van authenticque eUracten uyil hoogst derzelver ^cbryvens

i&O 1767. P. A. VAN DER f^ARRA.

dien aangaande, aan 't hoofd over .'s Comp' zeemagt, den heer Nicolaas Houtin^ aan den commandeur en opper-eqnipagie- meester en den water-fiskaal te demandeeren om te figi- leeren en te doen vigileeren, dat met het vervoeren der gepermitteerde lasten van hier naar China geen verboden handel gedreven of derwaards vervoert worde zodanige hoofd- artikelen van 'sComp** eigen handel, waar door aan de maatschappy eenige prejuditie zoude konnen worden toege- bragt, nog onder voorsz. naam geen meer goederen wordeo vervoert, alzoo, naar haar Edele Groot Achtbaare gedagteo, daar in al vry volumineus word te werk gegaan en zelfs voor heele of halve reekening met vreemde natiën.

8 Mei. Maatregel ter voorkoming van verwarring inde soldij'boeken van inlandsche militairen.

Is gearresteerd den eersten gezwooren klerk ter generale secretary te demanderen om by te rug komst van eeoige inlandse militairen van de buiten comptoiren, niet alleen aan 't opperhoofd van 't generaale soldy-komptoir te bezorgen een extract uit de brief, van dezelve sprekende, dan wel copia der naamlyst, indien deselve voldoende geéxtendeerd is, maar ook 't een of 't ander aan den gecommitteerde tot en Qver de zaaken van den inlander ; wanneer tellens door dezelve zonder veel omslag t'informeeren zy, of 'er geduurende de reize zyn overleden of iets anders g'exteerd, dat in dezeo aanmerking vereischt.

8 Mei. Last op den Curator ad lites gelden^ afkomstig van door hem geadministreerde boedels^ Hen eersten »of zonder nodeloos uitstel'* in Compagnie's kas ie storten.

4 Junij. Maatregelen ter voorkoming van verwarring in de soldij'boeken van inlandsche militairen.

Is goedgevonden en ver>taan circulair te gelasten om by

1767. P. A. VAN DER PARRA. 261

eersle aankomst van inlandsche militairen, 't zy van deeze hoofdplaats of van elders, dezelve in ryen en gelederen te doen plaatsen oro, naar of volgens de teffens overgekome naamrol van dezelve, door den soldy-boekhouder of door een ander daar toe te benoemen perzoon nauwkeurig gcmonslert te worden; iaatende vervolgens uittreeden alle, die haare naamen, conform de monster rol, behoorlyk verantwoorden, en informeerende naar de geene, die staan blyven, zoo aan liaar, als aan haare officieren en commandanten, naar hunne eigen naam en voor welke dezulke op de naamrol bekend staan; om als dan de by die naamrol bekende naamen wel te laaten blyven, dog 'er teffens by te voegen: ten regten genaam t zodanig, als by de moDStering ontdekt wórd; en dat copieu van deeze rollen, wanneer differenten in de naamen worden ontdekt en dus invoegen als vooren gehandeld zy, door de respective ministers en bediendens by eerste gelegenheid dubbeld herwaarts moeten gezonden worden; dat wyders deeze perzoonen zoodanig by de soldy-papieren onder den tweederlei naam bekend jnoeten blyven; dat ook op de buiten comptoireii moet worden zorge gedragen, dat geene onderofficieren «of gemeene inlanders van deene compagnie tot dandere overgaan, op dat zoo ieder compagnie zyn eigen volk houde, die 'er by d'eerste oprigting ooder geweest of, by werving van recruten, successive onder gekomen zyn ; of dat, zoo de noodzakelykheid ook mogte exteren, dat een compagnie door de weinige manschap niet gevoeglyk op zich zelfs meer konde bestaan en dus onder een andere diende g'incorporeert te worden, daar van al meede behoor* lyke notitie by de soldy-papieren moet worden gehouden.

4 Junij. Bepaling, dat de pasar op het land Weltevre' den zonder vergunning van de Regering verkocht kon worden.

Zie bij 50 Augustus 1735 en 17 Junij 1765. Dat landgoed behoorde toenmaals aan den Gouverneur-Gene- nal, van der Parra.

262 1767. P. A. VAN DER PARRA.

9 Jumj. Bepaling nopens het inleveren van kaarten, projecten^ enz. van versterking s^tverken.

Met genoegen gezien zynde, dat de Colombose ministers de vereischte precautien hebben gebruikt tegens het pablicq wor- den, dan wel zwerven van kaarten of plans, door een uyt 's Comp* dienst ontslagen ingenieur, geduurende hy als zoodanig gefungeert heeft, geformeert; en geconsidereert, dat *cr ten deezen opzigte ook in 't algemeen een behoorlyke voorzigtig- heyd diend te worden gebruykt, omdat, schoon sommige tekeningeti en ontwerpen van geen het minste belang zyu, echter andere gevonden worden, 't zy verbeeldingen en beschry» vingen van reets in weezen zyride vesting werken of ontwerpen en voorstellingen van 't gene tot zekere eindens in 't oog werd gehouden, waar inzonderheid vreemde niet mede te doen hebben of ook niet behooren te weeten en dus ook door ecr- lievende dienaaren, volgens eed en pligt, voor zich gelionden worden; zoo is goedgevonden en verstaan mits dezen te ordon- neren, dat, wanneer een ingenieur hier ter hoofdplaatze of op een der respective comptdiren van de Nederlandscbe Compagnie zynen dienst quileert, by vertrek naar Nederland of blotelyk by ontslag, dan wel andersints, de onder hem berustende plans, kaarten en verdere, tot de fortificatien van de maatscbappy specterende tekeningen, berigten, beschryvingen of wat dies meer zy, niet alleen zal moeten overhandigen aan daar toe expres te benoemen gecommitteerdens, maar ook voor twee leeden uit den Raad van justitie onder eede verzeekeren, dat hy in dezen ter goeder trouw gehandeld en niets ingehouden heeft, tot de kladden inclusive; en dat dit voorls inzelvervoegeii zal plaats hebben nopens de executeuren, lioedelredderaars eo erfgenaamen van overledene ingenieurs.

11 Junij. Exlraden uit de reglementen nopens de vrije vaart om de Oost, Noord en West.

Hoewel deze extracten in vele opzigten gelijkluidend iQn

r767. P. A. VAN DER PARRA. 265

aan die, medegedeeld in dee] Vil, Madz. 5B7— 361 en 755—756, zijn tocli de wijzigingen zoo talrijk, dat eene opname in extenso wenscbelijk is voorgekomen. Zij laiden, als volgt:

Vaart om de Oost en Noord.

m

I

Art. 1. In de vier fyne speceryen, lenzy van de Compagnie gekogt, mag niemand handelen, op levens slraf.

Art 2. Alle handel in arafioen is op gelyke penaliteit ver- boden, behalven die van de sociëteit ie Batavia is ingekogt.

Art. 5. Voorts is nog geinterdiceèrd :

a. alle uitvoer van peper, tin en Japanscb staafkoper, indien niet blykt van de Compagnie gekogt te zyn; maar niet dies invoer op Batavia, mits aan de Compagnie te leveren voor den gestatueerden prys en dat ook, met beti*ekking tot de twee eerste artikelen, in geenen deele clandestin gehandeld worde op Bantam, Palembang, Banka, Borneo en Bliton;

b. de handel in wilde kaneel, geschild als de Ceilonsche;

c. de in- en uitvoer van koffi;

d. de invoer en verkoop van staartpeper;

e. de invoer en verkoop van Japansche kamfer;

f. de invoer hier ter hoofdplaatze en overscheeping ter reede van Javasche en Cheribonsche suiker;

gr. de vervoer van ly waten van Malacca naar herwaarts, Java, Cfaeribon, Bantam, Palembang en Jamby, op pene van cQnfiscatie, verbeurte van de vier dubbelde waarde en zoodanige verdere of zwaardere straffe daarenboven, als de toedragt der zaake zal komen te vereischen; wyders

h. de handel in kattoen garen, 't zy wit of gekleurd;

t. de uitToer van Samarangsche arak naar elders;

k, alk uitvoer van ongemunt goud, op pene van confiscatie. Art.' 4. Alle handel in Surattesche zyden kleeden en Wes-

tersclie lywaten, hoe ook genaamd, die niet van de Compagnie

zyn ingekogt, is mede, op pene van confiscatie en verbeurte

van het viervoudig bedraagen, verboden.

264

1767. P. A. VAN DER PARRA,

Art. 5. Slaaven, die aangebragt worden ('t welk Yan Oos- tersche slaaveii, méér dan 14 jaaren oud, niet geschieden mag), moeten in getal en met naamen op de pas bekend staan. Maar onderdanen van Zyne Catholyke Majesteit of den Koning ?an Spanjen, die door de Mooren of anderen tot slaaven gemaakt zjn, mogen nog gekogt, nog aangebragt worden, op pene van 500 rdS boven de vernietiging van zoodanigen koop.

Art. 6. Geen meerder kruid en scherp mag men vervoereo, dan gepermitteerd en op de passen gemeld is, op pene van conBscatie van vaartuig en laading beide, behalven dat de schuldigen daarenboven nog gestraft zullen worden als heders van kruid-dievery. Al wat van die brandstoffe door burgervaar- tuigen in de Oostersche gouvernementen en op Timor gebragi wordt, zal 'er in bewaaring worden genomen tot hun vertrek.

Art. 7. Van plaatzen, gelegen in de straat van Malacca, dog bewesten die plaats, zal men beoosten Malacca niet mogen vaaren als met een Malac4*/asohe pas.

Art. 8. Op Malacca mogen van de West van Indie alle vaartuigen geadmitteerd worden en alle onderdanen van de Compagnie hebben vryheid om van daar verder Zuidwaarts af te zakken, dog eenlyk naar Batavia en dus geene andere plaatzen, met verbod, op pene van confiscatie en verbeurte van de vierdubbelde waarde, van den vervoer of overbreng van lywaaten, mitsgaders zyden pathoolen naar herwaarts: terwyl voorts van de West van Indie niet naar Siac mag gestevend worden als met vaartuigen, aan bekende burgers van Malacca toebehoorende, die daar eerst tol betaald hebben.

Art. 9. Die van Pera mogen naar Malacca en daar benoorden vaaren op de pas van den resident.

Art. 10. Van Malacca mag men vaai*en op Siac, Camper, Andragiri, Jamby en andere daaromtrent gelegen jrfaatzen.

Art. 11. Maar die van Malacca, Andragiry en Jamby mogen niet aan deeze zyde van Riouw vaaren, of moeien direct naar Batavia komen.

Art. 12. Van Malacca, Palembang bf daaromtrent vermaf men niet te vaaren naar China.

1767. P. A. VAN DER PARRA 268

Art. 13. Van en naar deeze hoofdplaats, Java's Oostkust, Madnra en Cheribon staat de vaart open voor alle plaatzen onder deezen Archipel, inzonderheid van en naar Sumbawa. Bima, Tambora, Boeton, Gelebes, Borneo, Paleinbang en verder tot Malacca, dog aan deeze zyde niet bewesten Batavia, mits de gene, die naar eenige plaats op Gelebes of Boeton vertrekken, ho^ne passen ten kasteele Rotterdam vertoonen en die van plaatzen komen, waar de Gompagnie geene residentien heeft, passen van de vorsten des lands hebben.

Art. 14. Van Java mag niemand af vaaren als van plaatzen, daar de Gompagnie residentien heeft.

Art. 15. Alle vaartuigen, die van Malacca of eenige in de straat van dien naam leggende plaatzen naar Java retourneeren, mogen geene andere havens aandoen als die van Samarang, Sourabaya, Grissé of Cheribon, om 'er gevisiteerd te worden; en die verder langs de kust wil, zoo verre zig Gompagnies sabanijiaryen strekken, inoeten zig van een nieuwe pas voorzien ; dienende tot narigt, dat dubbelde tol geêiscbt wordt van de handelaars, die uit plaatzen van de straat Malacca, buiten Malacca zelf, komen, zoo op Java, Gheribon als te deezer bootdplaatze.

Art. 16. De vaartuigen van Banka en Bliton mogen, als van ouds her, alleen op Palembang vaaren.

Art. ] 7. Alle vaart van Gelebes en Sumbawa naar Malacca wordt verboden, op pene van confiscatie van vaartuig en laading.

Art. 18. Geene vaartuigen, 't zy van Java of elders in het Oosten, ook Palembang, mogen Malacca passeeren. Siac mag door niet méér dan drie vaartuigen van Batavia, twee Tan Java en een van Gheribon met Gompagnies pas bevaaren worden.

Art. 19. Naar Amboina, Banda, Ternaten, Macasser en Timor houdt de pas alleen op het hoofdcomptoir en die verder wil, moet daar een nieiiwe pas neemen.

Art. 20. De jonken van China mogen nergens, buiten Batavia en Banjer, in deeze zee vaaren.

266 1767. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 21. Van Amboina, Banda, Ternaten en Timor naar Batavia vermag niemand eenige plaats onderwegen aan ie doen. Burgers van Amboina en Banda blyft gepermitteerd de afhaal van ryst van Macasser by de uiterste noodzakelykheid en in zoo een geval ook die van Macasser de vervoer vao dezelve derwaarts, dog alle verdere vaart van Amboina, Banda en Ternaten op de kust van Celebes verboden.

Art. 22. Van Timor mogen de Bandasche Zuidwester eilanden niet bevaaren en de Zuidooster eilanden van ët provincie door geene andere als Bandasche burgers bezogt worden.

Arl 25. Geen vaart Voorby of beweslen de hoek van Bantam wordt gepermitteerd als met een Bataviasche pas.

Art. 24. Van Bantam mag men vaaren op Gheribon en

«

Samarang en zoo vice versa.

Vaart om de West.

Art. 1. In de vier fyne speceryen, ten zy van de Compagnie gekogt, mag niemand handelen op levens straf.

Art. 2. Alle handel in amfioen is op gelyke penaliteit verboden, behalven die van de sociëteit te Batavia is ingekogl.

Art. 3. Nog is geinterdiceerd:

a. alle uitvoer van peper, tin en Japansch staafkoper, indien niet blykt van de Compagnie gekogt te zyn, maar niet dies invoer op Batavia, mits aan de Compagnie te leveren voor den gestatueerden prys; en dat, met betrekking tot de t\vee eerste artikelen, ook in geenen deele clandestin gehandeld worde op Mallabaar, Bantam, Palembang, Banka, Bomeo en Biiton;

b. de handel in wilde kaneel, geschild als de Ceilonsche;

c. alle handel in kofli en staartpeper;

d. de invoer alhier en overscheeping ter reede uit den eeneo in den anderen bodem van Javasche en Cheribonsche suiker, alles op pene van confiscatie, verbeurte van de vierdubbelde waarde en zoodanige verdere of zwaardere straffe daaktn-

1767. P. A. VAN DER PARRA. 267

boveo, als de toedragt der zaake zal komen te vereisschen ; voorts

e. de bandel in kattoen garen, 't zy wit of gekleurd ;

f. de uitvoer van Samarangsche arak naar elders;

g. alle uitvoer van ongemunt goud, op pene van confiscatie. Art. 4. Burger-scheepjes, op bekomen speciale permissie

deezer Regeeringe met een laading suiker, arak, vaderlandscbe dranken en andere gepermitteerde goederen naar Gbormandel of naar Bengale vertrekkende, mogen by retour geene lywaaten, boe ook genaamd, medevoeren, op pene van confiscatie derzelve en verbeurte van bet viervoudig bedraagen, nog ook geene vreemde Ëuropeêrs of inlandsclie passagiers, op pene van een duizend rd' boete.

Art. 5. Alle bandel in en dus de aanvoer van Suraltescbe lyden kleeden en alle Westerscbe lywaaten, boe ook genaamd, is mede, op pene van confiscatie en verbeurte van bet vier* voudig bedraagen, verboden, buiten bet deportement nog en de verzending van zulke dienaaren van de Compagnie, die 'er lig aan schuldig maaken.

Art. 6. De partikuliere vaart en bandel van de West van Indie op Batavia wordt aan alle onderdaanen van de Compagnie geaccordeerd, dog dezelve geinterdiceerd verder Oost- of Noord- waarts op door de straat Suuda, Bali, enz.

Art. 7. Op Malacca mogen van de West van Indie alle vaartuigen geadmitteerd worden en alle onderdaanen van de Compagnie hebben vrybeid om van daar verder Zuidwaarts af te zakken, dog eenlyk naar Batavia en dus geene andere plaatzen, met verbod, op pene van confiscatie en verbeurte Tan de vierdubbelde waarde, van den vervoer of overbreng van lywaaten, mitsgaders zyden pathoolen naar herwaarts; terwyl voorts van de West van Indie niet naar Siac mag gestevend worden als met vaartuigen, aan bekende burgers vanJUalacca toebehoorende, die daar eerst tol betaald hebben.

11 Junij. Keuring van opium te Batavia.

De Regering vond goed »van elke honderd eerst aangebragt

268 1767. P. A. VAN DER PARRA.

wordende kisten opium vier, willekeurig uitgeDoomen,dermaateo exact te laaien visiteren, dat den eed voor de verrigting en zuiverlieyd der opgave kan gedaan worden, mitsgaders detehe daar voor dan ook ten minsten steeds te doen aanbieden door al zulke gecommitteerdens, als deeze regeering daar toe soc- cessive zal oordeelen de bekwaamste te weezen".

14 Junij. Afschaffing der berekening van muntspecièn in Indisch geld bij de negotie-boeken.

By t leezen van de missive der heeren Meesteren de dato 21 October 1766 gezien weezende, dat Hoogstdezelve gearresteert hebben om de berekening der muntspecièn in Indisch-geld by de hoeken van de Comp®, exept die van de soldyen, eenmaal voor altoos af te laaten schaffen en dat vervolgens alle de Indische muntspecièn by de boeken worden ingenomen naar derzelver intrinsique waarde, gecalculeert naar de waarde van den Nederlandsclien gekartelden dukaton, gerekent op zes en zestig stuivers, als mede het staafgoud tot de prys van /" 375 en het staaf- of baarzilver tot /" 26, beide Hollands courant geld, het mark fyn, daar het nodig zal bevonden worden, het zy dat de aanrekeningen uit Nederland iets hooger of laager mogen uitkomen; dog dat haar Edele Hoog Achtbaare de bepaaling vaji den tyd om dit zoodanig t'introduceeren buiten andere schikkingen, daar toe ' relatief, byzonder ook met betrekking tot het accepteren van geld op assignatie naar Nederland, aan de dispositie van deeze regeering overgelaaten hebben, in vertrouwen, dat men niet verzuimen zoude hier mede zoo dra mogelyk een begin te maaken; en deswegens door den heer Gouverneur Generaal g'avanceert zynde, dat het wel zeer noodig voorkomt, alvorens men tot yerscbeide schikkingen nopens deeze gewigtige verandering in de boeken, met het geene «daartoe relatie heeft, besluiten neemt en speciaal over de juiste berekening der differente geldspecien op onderscheide plaatsen, voornamei yk ten belange van den ontvang en uitgaaf deezer gelden 'sGomp* w^e, daar over

1767. P. A VAN DER PARRA. 260

met alle noodige aandagt zyne gedagten laat gaan, met in- stantie, dat de heeren leden zich daar toe, even als zyn Edelheid, geliefden te verledigen, om per naaste daar over te kunnen deübereeren ; dog dat echter nu al aanstonds den vroegsten tyd kende bepaald worden om, ingevolge de positive order der heeren Meesteren, met de berekening der muntspecien in Jndisch geld by voormelde boeken een einde te maaken; zoo is, in aanmerking gekoomen, dat hier inne over gansch lodie een eguaalen voet diende te worden gehouden om geen oneindige confusien in de negocie papieren, ja, den handel zelfs te veroorzaaken en dat, gelyk ook niet wel eerder als met den aanvang van een boekjaar kan begonnen worden, wil men niet bloot staan voor verwarringen in de generaale CD byzondere boeken, dus niet vroeger als met primo September 1768 aan het groot oogmerk van haar Edele Hoog Agtbaare kan worden voldaan, om dat, zoo 'er ook al moogelykheid was naar de West en Noord van Indie de ordres deezen aangaande voor primo September naastkonieude te doen ont- vangen, zulks volstrekt onmogelyk ten aanzien van de groote Oost zy, en dus overzulks goedgevonden en verstaan om de respective ministèren en bedienden op de buiten comptoiren by eerste gelegenheden prealabel kennisse te geven, dat, in OTereenkomsl van 't door de heeren Meesteren aangeschrevene by gevenereerde letteren van den 21®" dito, met ultimo Augustus 1768 over gansch Indie zal en moet worden af- geschaft de berekening der muntspecien in Indisch geld by de boeken van de Compagnie, uitgezonderd van de soldyen; en dat gevolgelyk met primo September daar aan alle Indische muntspecien by de boeken zullen en moeten worden ingenomen naar derzelver intrinsique waarde, gecalculeert naar de waarde van de Nederlandscbe gekartelde dukaten, gerekend op 66 staivers, als mede het uit Nederland komende staafgoud lot de prys van f 375 en het baar-zUver tot /* 26, beide Hollands courant geld, het mark fyn, daar het noodig zal bevonden worden; onder toezegging, dat zy, ministèren en bedienden, ittder zullen worden geèlucideert en geordonneert, hoedanig

270 1767. P. A. VAN DER PARRA.

zich dienaangaande in verscheide omslandigheeden zullen en moeten gedraagen.

26 Junij. Wijziging van het bepaalde op 22 November 1765 nopens hét visiteren van ter reeile Batavia aan- komende schepen.

Gesprooken zynde over de meeiiigvuldige commissien, die'de leeden uil den Raad van justitie des kaslecis Ratavia allans hebben mei het tweemaal visiteren der schepen, waar raedc Westerse lywaalen en Souralse zyJen kleden door particulieren zouden kunnen worden aangebragl, en deswegens in nannier kiug gekomen wezende, dat het by resolutie van den 2Ï" November 1765 gearresteerde visiteren der liodems nadeselve ontladen zyn gevoeglyk kon worden nagelaateru als maar de andere, toen ook beraamde middelen belioorlyk worden te w^erk gesteld of wel, dat, als aan dezelve iets faalt^ dan ook dese tweede visitatie, gelyk d'ervareuheid geleert heeft, van geen nut kan zyn ; zoo is goedgevonden en verstaan om, roet eenige alteratie van dat besluit, tot verligting der commissieo, welke weimeiden Rade uit haar te verriglen heeft, dese Iwede visitatie te excuseeren en dus 's Comp schepen of kleinder vaartuigen, welke Westersche lywaalen aan kunnen brengen, door gecommitteerde leden uit den Raad met den waterfiscaal alleen te doen visiteeren by aankomst hier ter rheede of alvorens 'ef iels afgescheept word.

2 Julij. Voorschrift nopens bijlagen van brieven, aan de Hooge Regering te Batavia gerigt.

Te meermalen voorgekomen zynde, dat op sommige coinp- toiren om de West van Indie zeer inattent en yverloos gelian- deld word nopens het tydig in gereedheid brengen van de afschriften der resolutien, in Raade van |>olitie genomen, die, neevens de brieven der respective ministèren, aan deese regee- rijig moeien gezonden w/irden, invoegen het somwyl gebeani» dat de besluiten, gerekend na den dalum van de brief, zes

1767. P. A. VAN DER PARRA. 271

en meer maanden achterslaan en zulks niet tegenstaande men zich in die missives gedraagd of wel om diverse oorzaaken refere- ren moet aan zodanige, niet te gelyker tyd afgaande resolutien, 't gene gevolgelyk onvoldoende berichten zyn, welke veel moeite veroorzaaken en nadeel kunnen voortbrengen; zoo is, wylook ten aanzien van d'expeditie der papieren de ordres by sommige van geen genoegzaame klem schynen, als dezelve met geen pecunieele amendens aangedrongen worden en dan nog al eens dienen gcrenoveert naar het dientwegen aangeteekende by resolutie van den 15®" February deses jaars, goedgevondenen verstaan den Malakse, Bengaalse, Cormandelse, Ceilonse, Malla- baarse en Souratse ministèren in H gemeen en de respective hoofdgebiederen aldaar in 't byzonder te recommanderen om zorge te dragen of toezigt te houden, dat de by haar in Rade van politie» genomen wordende besluiten ter behoorlyker tyd len papiere gebragt én in vergadering geapprobeert worden, op dat, ten minsten de afschriften van dien, nimmer langer dan een maand len agteren slaan, om steeds zoodanig, nevens haare brieven, aan dese regeering afgevaardigd te worden, sub poene van vyf honderd zilveren ropyen of f 750, telken reise door den secretaris van politie te verbeuren, welke door zyn nalaatigheid mogte veroorzaken, dat de resolutien laater dan een maand, van 't tekenen der briefaf gerekend, in gereedheid ter expedieering zyn, en zulks ten liehoeve van de diakony armen deser stede; dat daarom ook het bedragen dier boete ten eersten moet worden in kas geteld en deeze hoofdplaats by factuur ten goede gebragt.

2 Julij. Herrinmring aan ^de aloude en bekende ordre"^ dat op builen-kantoren geene vonnissen van Raden van justitie^ ^imporleerende lyfstraffe'\ ten uitvoer mogten worden gelegd, »i;oor en al eer dezelve by den Gouver- ■fieur of het Opperhoofd zullen wezen geapprobeerd'\

By missivq van 1 September 1759 badden Heeren XVII nog op de handhaving van dit voorschrift aangedrongen.

neti

272

1767. P. A. VAN DER PARRA.

3 Julij. Toekenning van Uoee gepermüteerde laden aan in het land vaarende kr ankbezoekers.

Door de alhier aanwesende krankbesoekers by requesle vertoond zynde, in welke sobere omstandigheden zy zich bevinden by het doen van togten in 't land, met verzoek om, even ab de opperchirurgyns, met twee gepermitteerde lasten begunstigd te worden ; zoo is, ofschoon het te wenschen waare, dat nopens de gepermitteerde lasten, in steede van vermeerdering, ver- mindering konde gemaakt worden, echter de supplianten ten aanzien vau 't reglement, op de bagagie, wanneer deselve repatrieeren, gelyk gesteld zyn met de opperchirurgyns en dus in deesen ook evenredige gunst vereisschen, overzulks goedgevonden en verslaan den in 't land vaarende krankbe* soekers, even als d'opperchirurgyns, het mede voeren van twee lasten toe te voegen, onder de dienaangaande plaats hebbende bepaalingen, en daar mede te amplieeren het reglement op de bagagie voor de zeevaart van Indie.

3 Julij. Vermindering der conligenlen aan katoenen garen en indigo voor de Jakalrasche en Preanger bovenlanden.

Door den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander, de opperkoopman, m** Arnoldus Adrianus van Tets, by een schriftelyk addres niet alleen vertoond zynde, hoe hy, na 't aanwenden van alle moeite om de regenten der Jaccatrase en Preanger bovenlanden te permoveeren tot voldoening van de hen opgelegde leverantie van kattoene garens en indigo in de bepaalde quantiteit, het zy door beloften van meerder betaaling of bedreyging van 't dragen der boete, zoo wel hun onvermogen daar door bespeurd hadde, als dat zy alle eenparig betuigen daar toe altoos buiten staat te zyn geweest, maar dat hy ook, vervolgens nagegaan hebbende, wat dezelve in de jongste 14 jaaren van die beide producten hebben geleverd, bevonden hadde, dal het' kattoene garen by na de helft minder was, dan de bepaaling mede brengt (schoon Crauang op zig zelfs boven

1767. P. A. VAN DER PARRA.

ili

hel oontingeiit opgebragt hadde) en dat de indigo nog van de hahre ▼oldoe&ing differeerde, leggende ten betooge van 't sdre een specificatie over van 't geene elk regentschap na de gemaakte verdeeling moest leveren; wat het in H voorsz. tydperk of van Hjaar 17B3 af geleverd heeft (Praccamoentjang m Samadang voor zoo lange het zedert direkt onder deeze hoofd- plaats geresoribeart heeft of een tyd van zes jaaren) en wat het eene jaar door 't andere is opgebragt, bedragende ten aanzien :

Bandong 30 i

• » a

» 10 .

Grauang Wf^ >

99 n

» 1

» Tjiblagong 'l i

t 9 9

. 'A .

Tjassem 1 >

9 9 9

• 'A •

• Psamanoekan 1 i

» » «

. V, .

• Pagadeen 1 V4 '

1 » 1

• . V. •

» Praccamoentjang 46 >

» » 1

16 »

• Samadang 27 1

1 » «

» 7 »

met versoek, dat daarom, gelyk by het besluyt deezer regering van 4 Febmary 1765 een nuttige verandering was gemaakt in de overige produkten, die de regenten moeten opbrengen, altans ook eene oitvoerlyke schikking ten deezen belange mogte worden gemaakt, dan wel dat de bepaling, meest overeenkomstig voorsz. gedaane leverantie, dus mogte weezen : Tpnjoer 30 pik. katoene gaaren met 15 pik. indigo,

Budong 30

Grauang... 12

Pnocamoentjang 30

Samadang 20

Tjiblagong 1

Tjassem 1

Pamanoekan 1

Pügadeen 1

of laamen 126

10

2

15

7

V4

V4

60V4

sluitende Tangerang uit, wjl daar geen gaaren, nog indigo valt; onder aanmerking, dat, schoon de aanmaaking van beide deeze artikelen by den inlander voor een merkelyke bezwaaring

rUIAAT-BOa IMBL TIU. i8

\

i74

1767. P. A. VAN DER PARRA.

gehouden word, zy egter voorsz. quantiteiten (onyerhoopie misgewasaeD uitgezofiderd) kunnen contribueeren en dos by verzuim schuldig zyn aan de boeiens, daai- op gesteld; zoo is, — geconsidereert, dat in der daad de respective regenten nimmer aan de by resolutien van 4 February 1762, primo October 17K4 en 20 September 1757 dientwegen gemaakte bepaalingen hebben voldaan, nog kunnen voldoen, schoon de gevallen niet zeldzaam zyn, dat de eene van den anderen \egsa vry hogere pryzen inkoop gedaan heeft, als de Comp* ervoor betaald; dat dus de penaliteiten, tegen de mindere leverantie gesteld, niet wel geêxecuteert kunnen worden, gelyk ze nimmer tot de dadelyke uytvoering zyn gebragt, ook van geen voldoend gewigt zyn; dat inzonderdheid het opbrengen van d'indigo den regenten ten uilersten bezwaarlyk valt en dus niet wel mogelyk is meer van hen te vergen, dan ze het eene jaar door 't andere opgebragt hebben, dog dat dit ^ter ten aanzien der katoene gaarens, concernerende de vyf groote regentschap- pen, eenigsints anders gelegen zy, nadien een augmentaüe in deezen gantsch niet onuitvoerlyk voorkomt, dan wel te minsten een bekwaam middel weezen kan om het uitterste daar van te krygen, — overzulks goedgevonden en verstaan om, met alteratie van voorsz. besluiten, de jaarlykse leverantie uit de Jaccatrase en Preanger bovenlanden te bepaalen op 149 pikols kattoene garens en iS074 pikols indigo, in steede van de by geciteerde resolutien bepaalde 222 pikols van 't eerste en 110 pikob van 't laatstgemelde produkt, en daar van te laaten voldoen: door Tjanjoer 35 pik. kat. gaaren met 15 pik. indigo,

Bandong 35 »

Grauang . . 15 >

fraccamoentjang 35 »

Sumadang 25 »

Tjiblagong 1 »

Tjassem 1 »

Pamanoekan 1 »

Pagadeen 1 »

en dus als boven. . . . 149 »

10 >

a

15 »

» 7 .

• V. •

• v* •

. V, .

• V. •

. 507. •

1767. P. A. VAN DER PARRA. 27 Ö

met recommaDdatie aan de respective regeoten om aan deeze, door de ondervindiDg geleerde uitvoerlyke leverantie te voldoen of te zorgen^ dat een ieder in den haaren daar aan compleet beantwoorde in quantileit en de vereischte qualiteit, sub poene van de boetens, daar op van ouds gesteld, als nu zonder afwyking ter executie zullen gelegt worden, ten waare op het overtuigenste blyken mogte, dat door misgewassen, als andersints, haare mogelykste attentie en vigilantie te leur vraare gesteld.

5 Jalij. Bepaling^ dat voor assignatieji op Nederland vooreerst niet zoude gelden de berekening der munt' speciën in Indisch geld.

Ter gelegenheid van de aangeboden wordende gelden op assignatie in nadere aanmerking gekomen zynde het door de heeren Majores by haare ge venereerde missive van den 21^° October anno passato op dat sujet aangeschrevene met betrek- king tot de te makene verandering in de berekening der muntspecien by 'sComp' boeken, exept die der soldyen, als zich dus uitlatende: >dat Hoogst dezelve van den ieverdeezer » regeering voor het waare belang van de maatschappy ver- «wagten, dat men by tyds bedagt zal zyn op de gevolgen, die

uit de afschaffing van het Indisch geld behooren te proflueeren, ^by zónder met belrekking tot het accepleeren van gelden op 9 assignatie naar Nederland'^ een passagie, die dus niet minder van consideratie, als wegens de manier van voorstellen eenig- sinls bedeqkelyk is nopens de eigentlyke meening van Hoogst, dezelve, omdat, schoon ook ten deele mogte gezien worden om, wanneer de gekartelde Nederlandse dukaton met 66 stuivers by de boeken moet worden ingenomen en alle andere speciën daar na geproportioneert, dat als dan ter deezer hoofd plaatse niet meer op assignatie mag worden geaccepteert, als 't gene dan, niet alleen in Nederland, maar ook hier, even gelyk twintig tonnen schats zal bedragen, dit echter niet volledig aan 't oogmerk schynt te beantwoorden; en dat, wyl bet ook

276 1767. P. A. VAN DER PARRA.

eene van zelfs sprekende zaak is, dat de penningen, welke op assignatie ontvangen worden, by de boeken even zoodanig moeten worden berekend en ingenomen als al het ander gdd, dat in 's Comp' tresooren komt, de recommandatie dus almede niet ten eenemaal daar op van applicatie voorkomt, maar bet eer te denken is, dat speciaal gedoeld word op het verlies ran 8 Vs perc^, dat by die berekening op de in 's Gomp' kasse geteld wordende ducatons op assignatie vallen zal tegen de tans voorkomende vnmi van 77is perc^; dan in deezencmze- kerheden blyvende, byzonder wyl volgens de placcaaten van haar Hoog Mogende 'de dukaten, welke de Comp uitgeeft tol een zekere waarde, ook voor dezelve prys behoord te ontvaiH gen; en dat, wyl bebalven het hoofdoogmerk der heereo Meesteren maar is op een berekening by de boeken, het ook in allen gevalle van hoogst derzelver equiteit niet kan verwagt worden om 'sComp' dienaaren en onderdanen met dukatoos van 78 stuivers te betaalen en dezelve dukatons (wyl 'er geeo door partik ulieren uit Nederland mogen, nog in eenige quanteit kunnen gebragt worden) maar voor 66 stuivers op assignatie ie ontvangen, nadien zulks een middel zoude weezen om hen, die geen andere weg tot het overmaken van penningen naar Nederland, hebben en reets gedrukt zyn door het verlies vaD 7 Vis perc^ als tot raadeloosheyd te brengen; zoo is, ofschoon de acceptatie op den ouden voet zonder eenige bedenking nog in 't loopende en 't volgende boekjaar 1767/68 moet rondslaan, wyl naar 't gearresteerde op den 14^ Juny jongstleden de veranderde berekening by de boeken eerst met primo September 1768 kan aanvang neemen, goedgevonden en verstaan haar Edele Hoog Achtbaare by d'eerst af te gaane brief voorsz. bedenkingen van deeze regeering eerbiedig ter aandagt te brengen, met verzoek om de noodige elucidatie en bepaalde order nopens het stuk der assignatien, in vertrouwen, dat Hoogst dezelve ook nog haare reflectie zullen laaten gaan op het bekende, meermaal vertoonde nut, dat de Comp^ heeft met de dukaten tot 1^ stuivers te accepteeren, schoon nu in 't ver- volg maar berekend wordende tegen 66 stuivers, en zulks ter

1767. P. A. VAN DER PARRA. 277

zaake ?aii de risico, welke uitgewonnen, het gebruik eenigen tyd van een kapitaal, waar voor geen interest betaald word en niei zelden^ het eenigst middel is om in ongelegenheden gekl te kunnen bemagtigen ; terwyl aan d'andere kant de tellers, welke de weg afgesneden is om anders remises te kunnen doen, rekenen kunnen, dat ze met het presente verlies van 7/it perc^ secuur voor een prompte betaling zyn ; en inmiddens den heer Directeur Generaal te qualificeeren om, volgens de jongste bepaaling, 20 tonnen sehats op assignatie te acceptee- ren, de dukaten gerekend tegen 72 stuivers, met het rabat van 7 7] 3 perc^ daar en boven ten voordeele van de winst rekening deezer hoofdplaats, item daar van 7, te laaten over- maaken om in Nederland betaalt te worden na de najaarse ver- kooping van 1768 en het overige Va n^ de voorjaarse verkooping van 1769.

10 iulij. Verbod tegen het koopen en verkoapen van Baniatnmers en Lampongers als slaven.

Door den heere Gouverneur Generaal aan de vergadering te kennen gegeven zynde, dat gezanten des Konings van Bantam, uit naam van haaren vorst, klagtig gevallen waaren over dat Tan zyne onderdaanen in de Lampongs deeze en geene tot slafen verkogt en daar van transporten gepasseert worden, met verzoek om daar tegen te doen voorzien; zoo is, wyl zulke bedry ven, buiten d'onbetamelykheid, ook alsints schadelyk zyn, nadien voomamelyk ten uittersten vereischt word om de Lampongers geen billike redenen tot wrevelmoedigheid te geeven, goedgevonden en verstaan de Bantamse bediendens met nadruk te interdiceeren om geen gebooren Bantammers en Lampongers te laaten koopen en verkoopen, met last om van dit verbod de gemeente aldaar en in de Lampongs by publicatie en aflBctie van biljetten in de Nederduitse, Javaanse, Kaleidse en Chineese taaien kennisse te geven ; en dat inzonder- hëd den scriba te Bantam en de residenten in de Lampongs zich wagten moeten voor het passeeren of verleenen van

278 1767. P. A. VAN DER PARRA.

transporten van diergelyke inenscheD, mitsgaders den Koning van deeze dispositie almede by brieve kennisse te geeven.

20 Julij. Bepaling, dat door een Compagnie^ s dienaar borgtogt kon worden gesteld door middel van inhoudingen op zijn tractement.

Met relatie tot het door de beeren Majores aaogedroDgeo stipt executeren der gemaakte bepalin^ren nopens bet stellen van borgtogt door dienaaren, die eenige administratie van 'sGomp^ goederen of gelden aanvertrouwd voorden, dan wel, zoo al in 't een of ander byzoiider geval het reglement dien- aangaande niet naar de letter zoude kunnen worden achter valgd, dat dan ten minsten die precaulien zullen moeten worden genomen, welke de ministèren in Amboma en Banda hdifaen gebruikt; en hier mede gezien wordende op het namptiseren onder de Gomp' van koopbrieven eeniger vaste goederen, die iemand hebbeu mogte en echter geen borg kon stellen, vao obligatien ten laste van andere, transporten van slaven, enz^ dan wel om, in stede van cautie te stellen, de winnende gagie, H zy geheel of ten deele, te laaten staan, tot het bepaaUe montant der borgtogt daar door geëvenaard word; zoo is, wyl het laatste boven het eerste te verkiesen zy, om dat, ii^dien het eerste met gerustheid voor voldoende zoude kunnen aangemerkt worden, het dan zelden of nooit zal manqueeren om borgen te krygen, en dat, by het tegendeel, het kiatste zeekerder gaat, overzulks goedgevonden en verstaan by extract deezes circulair naar de buiten komptoiren te gelasten eo alhier ook te observeren, dat, wanneer het komt te gebeureD iemand aan de vigerende bepaalingen op het stuk der boi^ tQgten, geïnterpreteerd en geamplieert by resolutie deezer tafd van 10 December 176B, niet zoude kunnen voldoen om«eo j sufficierende borgtogt te kunnen stellen by het bekomen eeniger administratie en verantwoording over 's Gomp" goederen of gelden en gevolgelyk zich nog minder in staat bevind omW respeclive bedragen, waar voor cautie moet gesteld wordeo.

1767. P. A. VAN DER PARRA. 279

in kontanten by de Comp^ te natnptiseereD, als dan de winnende gagie van zolk eenen, des mogelyk geheel of ten minsten Toor de helft, moet worden afbetaald, tot zoo veel by de soldyen ten goede komt en Uyft, als het bedragen der borgtogt re- spective is, ten einde 'sGomp' guarand daar op even en dus lange te kunnen vinden, als op de anders, volgens geciteerd bestuif, te stellen cautionarissen. Zie ook 4 Septeml»er 1788.

21 Julij. Voorschrift napens restanten van koopman' schappen.

Ten belange van het nadeel, 't welke gelegen legt in d'al te groofe restanten van koopmanschappen op de builen komp- toiren, inzonderheid door de heeren Majores bepaaldelyk noodig geoordeeld wordende, dat ten deezen opzigte, met' betrekking tot de lywaaten, moet worden genoteert de tyd, wanneer, en het schi)» of minder vaartuig, waar mede die doeken zyn aangebragt, ten einde met meerder klaarheid te kunnen tegen- gaan bet misbruik, dat, voornamelyk deezen aangaande, maar te dikwerf zoude komen t'exteren ; is, ter zaake de circulaire order van 3 Augustus 1752 wel mede brengt, datbydejaar- lykse overzending der lyst van de restanten der handelwaaren de tyd van den ontvangst moet worden gespedficeert, dog inondèrheyd . ook al ten deezen opsigte op sommige plaatzen ïb onbruik is geraakt, goedgevonden en verstaan om, met renovatie en ampliatie deezer ordre, conform het goedvinden van haar Edele Hoog Achtbaare, aan de ministèren en bedien- den op de respective Ijfwaat slytende komptoiren by extract deezes, g'accompapeert met een uittreksel uit hoogst derzel- ver gevenereerd sehryvens deezen aangaande, te gelasten om, ingevolge de oude orda*, by^de jaarlyks herwaarts gezonden vroidende lyst der re^anten niet alleen in H algemeen spedficq te noteren, wanneer de leggen blyvende koopmanschappen daar zyn aangebragt, maar dit ook inzonderheid stipt te observeeren ten aanzien van de lywaaten, met byvoeging van 't schip of

J80 1767. P. A. VAN DER PARRA.

minder vaartuigs naam, waar mede d'een en andor party is overgevoerd.

21 Julij. Maatregelen ter voorkoming^ enz. van brand in de Chinesche kamp te Batavia.

t

Na deliberatie is goedgevonden en verstaan:

• niet aUeen de eig^aars van de jongst afgebrande woodio- gen in de Chmeesche campong te doen aankundigrai, dat zy, dezelve opbouwende, moeten voorzien van een steene voorfront en dito scheymuuren tusschra twee diflorenle huizen, item van steene gevels en voor 't minste van achter en, tot het formeeren van apartementen in een woning, planken zullen hebben te gebruikt, zonder bamboesen ten dien einde te mogen employeeren, de daaktti naar gewoonte en ook de uitstekers van pannen maakeDde,met verbod om daar toe adap of cayang matten te employeerea, maar dat ook dit alles moet worden geobserveert nopev de wooningen in voorsz. campong, welke successive rqpaia- tie vereisschen zullen ; en het toezigt hier van mits deesun op te draagen aan 't Eerwaarde collegie van Schepenen ea haare oflScieren, als ook aan de respective officieren der Chineezen en aan de rooymeesters, mitsgaders, volgmis de reeds gegeven last van den heer Gouverneur Generaal, door den BaiUuw en Landdrost te laaten zorge draagen, dat geen kraamtjes in de Ghineesche kampong of elders in de voo^ stad deezer hoofdplaats met atap of cayang matten gedekt of voor deeze en geene opstallen gebruikt, maar daar toe ook pannen geëmployeert worden;

• de brand-spuiten, zoo binnen als buiten de stad, in zoo verre van manurings of aanbrengers, die op den anderen geschroeft kunnen worden, «ontbloot zyn; in oonformité van de ordon- nantie op het gebruik en bdbandden der zdve van 7 December des jaars 1759, daar aan te laaten maaken;

' van de buiten gehoorende brandspuiten de geene, wdke onder berusting van de inlandse commandanten op de vreg

r767. P A. VAN DER PARRA. S8t

naar Anke en op de weg van de Maogadoa of die naar Sonthar loopt, als zynde te zeer verwyderd van de Chineesche campong, daar dezelve voomamelyk yereischt worden, en wel onder een beter toezigt, als dezelve voorkomen te weezen, te laaten verplaatsen, te weeten: de eene op een bekwaame plaats in 't midden der evengemelde campong, d'andere naast dezelve aan dies Oostkant of by de inlandse burger-wagt over de pont Holkindia, buyten de Nienwpoort ; deeze brand-spoiten, zoo wel als de geene, die in de Zuider- voorstad onder bewaaring van den sabstitnut van den Ihrossaart berusten, door deezen officier en den Balliu, als onder de een en ander haar respective jurisdictie zullende komen, niet alleen alle maanden eens te doen visiteeren, maar ook ter exercitie van de Ghineezen dan teffens, met voorkenmsse van den heere Gouverneur Generaal, op een bekwaame plaats te laaten probeeren, met last aan den kapitein en lieutenants van die natie om daar toe succes- sive het noodige getal uit de campong te bezorgen, ten einde daar door een ieder van hen, een behoorlyke behan- deling krygende om met de 'spuiten om te gaan, in onver- hoopte omstandigheeden met vaardigheid en zonder confusie van dienst te kunnen weezen;

door den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander aan de respective commandanten der onder hem reaorteerende campongs te laaten aanbeveelen en op d'uit- voering te doen zorgen, dat by het ontstaan van brand in de Chineesche campong of elders buiten de stad, op de eerste aankundiging van Balliu of Landdrost, dan wel die boven dezelve, het gezag by de brand hebbende, present mogle zyn, immediaat zal moeten volgen het volk, dat uit d'een of andere naby gelegen inlandse campong word geêiscbt, zonder dat alvorens naar ordres van voorz. gecom- mitte^de mogen of moeten gevraagd of afgewagt worden ; en dat teffens de respective inlandse hooiden, wdke, nevens haare mindere, by den brand in zoo een geval present moeten zyn, zullen hebben zorg te dragen, dat tot het

283 1767. P. A. VAN DER PARRA

blusseu van dien alle nM^elyke assistentie geschiede en ly voor al v^aaken, dat haare onderhoorige de by deo brand staande huizen niet spolieeren of berooven;

6^ te permitteren, dat eenige Chinezen des nagts door haar campong patrouilleren, voorzien van stokken, halve piden of ander hand-geweer (schiet-geweer uitgezonderd), ter bewaaking van deeze hunne woonplaatzen tegen rust fer- stoorende brandsligters of andere, hel gemeene best lageo leggende lieden, mits die nagt patrouilles voorzien zyn van het cachet des fungeerenden Landdrost, in lak afgedrukt, om aan de militaire wagten in de campong en aan de ontmoet wordende hiMliendens van dejnslilie, toteenooY^- hinderd passeren en repasseren, vertoond te worden:

7^ voorts de nodige quantiteit brand-emmers onder betaÜog aan de Chineesche officieren te laaten afgeeven om met twee stuks over tien huysgezinnen in de campong van die natie verdeeld te worden, met last, dat een ieder, welke de twee brand-emmers ter bewaaring heeft, zal moeten zoi^oi tot dies conservatie en by tyd van nood, niet alleen 'er mede paraat zal moeten weezen, maar ook nog negen per- zoonen buiten hen, in de andere wooningen, welke 'er ge^ hebben en die in zoo verre onder zyn opzigt staan zulkn, om vervolgens gezamentlyk by de braud-spuiten met die emmers van dienst te zyn, en eindelyk

8^ de voorsz. ordonnantie van 't jaar 1759 met de nadere gestelde ordres in cas van brand, het voorse. 'er onder begrepen, by den anderen te laaten colügeereo, om ter naricbt en observantie van een ieder, die het aangaat, afgegeven te werden.

23 Jttlij. Bepaling nopens eischen van ijter^ enz.

Op het gevenereerde aanschryven der heeren Meesterai by missive van den 6^° October anno passato en onder afvaardiging van een extract uyt de selve, vervattende, dat by de jaarlykse pelitien afzond^lyk moet worden opgegeven^ hoeveel yzer voor

1767. . P A. VAN DER PARRA. 283

's Oom f^ eigm gebruik en hoe veel tot dm handel benodigd is (ongetwyffeld om tot het eerste einde de gewoone zoort en tot het laatste object het minder in prys komende te zendffli); dat deeze distincte opgave ook by de eysschen van de buiten comptoiren moet plaats hebben en by alle voorden in agt genomen ; dat van die en andere zoorten van goederen, vrelke alleen tot den handel dienen, geen grooter quanliteit vonle gevraagd, als met goed voordeel van de hand kan worden gezet, & goedtfevonden en verslaan de ondercooplieden van 't casteel Ie gelasten om by 't formeeren der eysschen ooderscbydentlyk te bepaalen, hoe veel yzer tot het eigen ge^ bfutk van de Comp% zo hier ter hoofdplaats, als op de buiten comptoiren, welke haare behoeften alleen van hier vorderen, gedurende een jaar nodig is, mitsgaders hoe veel 'er naar den ordinairen loop, zo hier als daar^ tol den handel vereyschl word ; en gevolgelyk ook circulair den ministèren en bedienden op de builen comptoiren te ordonneren om dit distinctelyk by haare eysschen te noteren, niet alleen met betrekking tot de geene, welke haar benodigheyd van' deeze hoofdplaats vragen, maar ook tot de gene, welke direct uit Nederland petitien doen ; en dat zy voorts alle, naar de bekende, te meermaal aangedrongen ordre, geen groter quantiteiten zoort van goederen tot den handel eysschen, dan met goed voordeel en zonder het vergaderen van schadelyke restanten of te grooten voorraad Yan de hand kan worden gezet.

9 J«19

lê sqrteaber' VeTnieMttwi vevbod tegen verkoop van suiker en rijst door particulieren aan vreemdelingen.

Heeren XVII°^° hadden opgemerkt, »dat te meermalen be- vonden zy de Engelsche trafiBquanten, op pretext van benodigd* heyd, groote partyen arak, zuyker en andere goederen inkoopen, die by vervolg meer tot negocie als tot consumtie worden gebniikt, en dat dus de verkoops prysen daar van dermaten dioien te worden gereguleert, dat door den vervoer van de* vkit geen prejuditie aan 'sComp" handel werde toegebragt,

484 1767. P. A. VAN DER PARRA.

gelyk de berigten van Souratte en andere plaatsen aantoonea, dat zoude geschieden ; zoo is^ zonder in overweging te neemen, hoe gebrekkig de berigten zyn wegens 't geene de Engdsen hier van daan, tot prejuditie voor den handel om de West van Indie, zouden vervoeren en zonder nader te gewagen van 't nut en de billykheid, dat men inzonderheid den leverancier van arak en zuiker in deeze colonie eenigsints een bepaalde weg openlaat om niet geruineert te worden, maar alle^ ter zaake men de particulieren niet dwingen kan om t geene zy aan de Gomp® niet leveren kunnen, legen hoge prijseu aan vreemde af te staan, wanneer men hen den verkoop todaat, nadien dan, of uit noodzaak, of om den anderen te verklod^en, het goed, waar mede zy overkropt zyn, tegen de mogelykst laagste waarde omzetten en dit voornamelyk nopens de arak moet en kan worden toegelaten , zoo is goedgevonden 'en verstaan om, dewyl wel op den H^^ February 1764 beslooten is om de vreemde Europise natiën niet dan 'sGomp" wege met zuyker, arak en ryst te assisteeren, met verbod aan de in- gezetenen om geene dier producten aan hen in 't particulier te verkoopen, op de poenaliteyten, daar by vermeld, maardil egter nu en dan toegelaten en van die vryheyd mogelyk ook wel eens misbruyk gemaakt is, altans nader te statueer^, dat, wanneer, 't zy door Engelsen, Fransen, Zweeden en Deenen, verzoek word gedaan om arak by particulieren te koopen, zulks, naar bevinding van zaaken, nog wel zal worden geaccordeert, maar dat integendeel na het einde van dit jaar (te weten niet vroeger, om de wille van den boomwagter) niet alleen nimmer meer zal worden geperroitteert om zuyker eo ryst by particulieren op te doen, maar dit ook by een te affigeren biljet» in de alhier gebruykelyke talen de gemeente by renovatie te verbieden, met bedryging, dat, hier tegen ge- handeld wordende, de koop vernietigd, de ryst of zuyker zonder forme van proces verbeurd verklaard zal worden, de helft ten profyte voor den aanhaler of wie de calange doen zal (wie zulks ook weezen mogte), item de wederhelft voor de Gomp, en ock nog daar en boven door den verkoper van de

I7Ö7. P- A. VAN DER PARRA. 285

zayker, H zy eygenaar of makelaar^ zal moeten worden betaald de waarde van dien, ten behoeve van de diacony armen deezer steede.

Voorts by het assisteren van opgemelde vreemde natiën met poeder zuyker uyt 'sComp" pakhuisen tegen de by re- solutien van 13 April 1762 bereets gestipuleerde prys van S rixd' voor 't picol en waar op dus in genen deele tegen de Comp* gemarkt kan worden^ door 't gene niet alleen op de bloote inkoops prys meer word betaald, maar aan pagtpenningen, enz. ten bezwaare komt, door een der casteels oppercooplieden, al mede met het begin van 't aanstaande jaar te introduceeren, steeds een ondertekend open briefje aan de gezaghebber van elk vaartuig, waar mede wat afgescheept word, te doen ver- leenen, vermeldende de quantiteit en 't getal der kanassers en der ponden; met last aan den water fiscaal en sabandaars om. nauwkeurig te letten en zorg te dragen, dat, gelyk in 't algemeen geen verboden handel storeloos gepleegt worde, in 't byzonder geen zuyker, dan met permissie deezer regeering, uitgevoerd worde naar eenig vreemd schip of minder vaartuig en vooral in 't aanstaande jaar en vervolgens geen andere dan by de Comp* ingekogte, waar van zodanig bewys, als voorschreve, zal moeten worden vertoond, zonder dienaangaande eenige Gonniventie te laaten plaats hebben.

Mitsgaders ook aan 'i hoofd over 'sComp" zeemagt, den Edelen Uoutingh, ten deze opzigte te recommandeeren om op de rheede door de wagthebbende officieren op de brandwagt te doen observeeren, dat, buiten de vigeerende bepaaling lot wering van verboden aan- of vervoer met vreemde scheepen, ook geen zuyker met het begin van 't aanstaande jaar naar die bodems mag worden gebragt, als waar van, in voegen als even, een speciaal bewys, door een der oppercooplieden van 't casteel ondertekent, onder den gezaghebber van 't transport vaartuig zal moeten berusten, als mede dat zy, respective officieren van de brandwagt, op dat 'er ten tweede maal geen gd)ruik van mogte worden gemaakt, dat certifikaat zullen moeten naar zig neemen en by het doen van rapport het saccessive overleggen".

286 1767. P. A. VAN DÊR PARRA.

24 Julij. Verbod tegen uitvoer van rijst van Java naar den 90verwaV\

Ten gevolge van buitengewone droogte heerschte misgewas in Midden-Java.

27 Julij. Last op de buiten-kantoren voor eiken geëman- cipeerden slaaf door den vrijgever wfdie het in qtwlil&t [van executeur y enzJ] doeV\ behalve hel zegel-^ op- en expeditie-geld voor den vrijbrief^ te doen betalen 25 rijksdaalders ten belweve van de diaconie armen/tz^ die ter plaatse van de vrijgeving, 't zij die te Batam.

Zulks moest strekken »tot tegengang van d'excessen in »H vrygeven van slaaven".

De Regering herinnerde tevens aan «d'oude ordre*' nopens het onderhoud van zieke geêmancipeerden. Zie bij 10 Decem- ber 1765 en 20 Mei 1766.

De betaling geschiedde aan commissarissen, »die 'er toe •vaceren".

1 September, \erstrekking van Rhijn-wijn^ in plaats van zek'wijn^ aan zieken in Compagnie*s hospitalen.

Buiten regenten van 's Comp* hospitaalen in loco by een extract uit haare resolutien van den 26^'^ Augustus jongstleeden voordragende, dat de respective praktisyns van 't binnen ziekeo- huys verzoek gedaan hadden, dat voortaan Rpse wyn in plaats van zecq wyn aan de impotenten mogte worden verstrekt, als oordeelende d'eerste van vry meer nut en dienst dan de laatste; zoo is, in hope, dat de beste keus in deesen mag weesen gedaan, als waar aan een zeer groote menigte elende* lingen en met deeze de maatschappye veel belang heeft, goed- gevonden en verstaan om, naar den voorstel, in plaats van zecq, in den aanstaande Rpse wyn voor de zieken in bet binnen hospitaal te laten verstrekken.

(767. f^. A. VA^4 DER PARRA. '^ 287

8 September. Bekendmaking, dat de Regering voornemens was thee, diamanten en andere, edele gesteenten op vracht naar Nederland te verzenden.

8 September 8 Oclober"

. Uitschrijving van een danh-, boete- en bede-dag wegens het aanstaande vertrek eéner retour-vloot.

10 September. Aanstelling van een tweeden predikant ie Samarang.

Zulks gschiedde, »mits de toeDemende uitgebreidheid der gemeente op Java's Oost-kust, waar door inzonderheid de kerk op Samarang enige maanden in 't jaar van haren leeraar beroofd word, door de visites, welke naar de onderhorige coroptoiren van dat gouvernement successive moeten geschieden'\

~ September. Verbod tegen het inbrengen van geld in de Bank van leening en Bank courant onder een valschen naam.

Tot het mogelykste instandhonden van de bank en maintien van de goede en heilzame orders, daar voor leggende, is goed- gevcmden en verstaan een iegelyk by affictie van biljetten in de alhier gebmikelyke landstalen te laten aankundigen, dat, wannen»* geld in meermelde bank gebragt word op de naam van iemand, aan wien het niet toekomt, of 'er ook bereets zodanig in mogte berusten, bet zelve by de eerste ontdekking van 't dinks bedryf, zonder de minste form van proees, zal wezen verbemrd ten behoeve van de diacony-armen alhier; dog egier, om zulke, wdke in deezen niet na behoren gehan^ deld hebben, tyd tot redres^ te geven, de executie van dit nadrukkelyk middel niet voor primo October aanstaande te laatai plaats hebben.

18 September. Bepaling, dat men, naar Nederland terug- keerende, geene grootere premie aldaar zoude erlangen, al was men ook gedurende de reis in rang bevorderd.

288 1767. P. A. VAN DER PaSfIA.

18 September. Magtiging op den Directeur'Generaal wissels op de Kaap de Goede Hoop af fe geuen.

m

Ofschoon het voor 'sGomp' belang niet nodig zy om alhier geld per wissel te accepteren en het trekken op het gouvemraaent van Gabo de Goede Hoop misschien niet zeer te stade zad komen, is egter, wryl het aangebodene maar in een geringheid bestaat^ aan de gemeente ook in dezen een weg tot doen van remises open gelaten en de ministers aldaar altoos bare be- nodigdheid vinden kunnen met het ligten van eenige contanten uit het voor Indie gedestineerde geld, gelyk te meennalen geschied zy, is goedgevonden en verstaan den heer Directeur Generaal te qualificeren om de door diverse gepresenteerde zes en dertig duizend guldens per wissel, ter uitkering aan de Gaab, met de gewone agio te accepteeren,

22 September. Voorschriften nopens gepermitteerde ba-

gage.

Nademaal sedert het doen emaneeren van het advertlssement van den V^ February 1760, bepaalende de lasten van Compagnies zeevaart en anderen in Indie, verscheiden' besluiten by de hooge regeering deezer landen genomen zyn, welke tot alteratie of ampliatie van hetzelve strekken en overzulks ter kennisse dienen te komen van dien het aangaan mogte ; zoo is op heden in Raade van Indie goedgevonden en verstaan voor het venroif by deezen te statueeren, dat op de schepen, in Indie vaarende, buiten de gepermitteerde bagage by de daaromtrent gemaakte en nog in weezen blyvende reglementen en ordannantifn> zullen toegestaan worden:

Op een schip van IKO voeten: aan het hoofd van Compagnies zeemagt in Indie. 8 lastoa.

» den opper-equipagemeester te Batavia 4 >

» » onder-equipagemeester te Batavia 2 »

ü » capitein, capitein luitenant of schipper.. 8 > w de opperstuurlidlen ieder 5 •

1767. P. A. VAN DER PARRA. 289

aan de onderstaurlieden ieder 2 lasten.

den opperchirurgyn 2 »

» > krankbezoeker 2 »

» gouverneur of directeur ter plaatze, van

waar het schip naar Batavia retourneert 1 >

• » equipagemeester aldaar 1 >

Op een schip van 140 tot 130 voeten:

aan het hoofd van Cpnipagnies zeemagt in Indie. 6 >

den opper-equipagemeester te Batavia 3 »

B onder-equipagemeester te Batavia 1 Vs "

fl

» cajütein, capitein luitenant of schipper.. 7 »

de opperstuurlieden ieder 3 >

» onderstuurlieden ieder 2 »

den opperchirurgyn 2 >

krankbezoeker 2 »

» gouverneur of directeur ter plaatze, van

waar het schip retourneert 1 >

» equipagemeester aldaar 1 •

Op een schip van ISB tot 100 voeten :

aan het hoofd van Compagnies zeemagt in Indie. 4 »

den opper equipagemeester te Batavia 2 »

» onder-equipagemeester te Batavia 1 »

• capitein, capitein luitenant of schipper . . 6 »

de opperstuurlieden ieder 3 >

onderstuurlieden ieder 2 >

den opperchirurgyn 2 »

» krankbezoeker 2 »

gouverneur of directeur ter plaatze; van

waar het schip retourneert 1 »

• eqnipagemeester aldaar 1 ^

Op scheepjes en vaartuigen daar beneden:

aan het hoofd van Compagnies zeemagt in Indie. 2 »

» den opper-equipagemeester te Batavia 1 >

• > gezaghebber 3 »

■ » ondersttturman 2 »

Zullende voor ieder last niet meer dan lien kanassers of

rUlAAT-IOKt DEEL TUI. i9

290

1767. P. A. VAN DER PARRA.

drie leggers gerekend en aan de capiteins, capitein loitcnants, schippers en gezaghebbers van (Compagnies schepen en mindere vaartuigen alsnog, ingevolge de resolutie der hooge regeeringe van den 17^" Joli 1752, zoo op de heen- als terug-reize, toegelaten worden de verdubbeling der hiervooren gespecifi- ceerde lasten, in diervoegen, dat dezelve zullen mogen laadeo :

in een schip van 150 voeten 16 lasten,

» » » » 140 tot 150 voeten 14 ■

n • » » . 125 D 100 » : . . 12

» » » daar beneden 6 •

mits dat die alle beslaan in suiker, ryst, arak en houtvirerken of, op plaatzen, daar dezelve niet te bekomen zyn, in andere gepermitteerde, onkostbaare, volumineuse, dog niet precieose goederen, onder welke laatste speciaal begreepen worden aDe Sourattesche zyden kleeden, Westerschelywaaten ofdiergelyke contrabande waaren.

Van de invoegen voorschreven gepermitteerde lasten zallai de scheeps-offlcieren, sub pene van eene gevoelige correcte naar bevinding van zaaken, indien zig aan de overlreedinge deezes mogten schuldig maaken, direct ofindirect, niets onder- wegen vermogen te verkoopen aan eenig vreemd Europeêr, inlander of iemand anders, maar zulks uitstellen moeten lol hunne komst ter plaalze, werwaarLs zy gedestineerd zyn, wanneer het hun vry zal staan om *er mede te handelen naar hun welgevallen, zonder l>emoeyenisse der ministers en bediendens op de buiten-comptoiren.

Waarenboven zy gehouden zullen weezen om, wannen zy. de lasten van hel hoofd Van Compagnies zeemagl in Indie of van den opper- en onder-equipageraeester alhier, 'l zy in commissie, dan wel door koop overgenomen of in geschenk ontvangen hebbende, dus voor hunne eigen' rekening vervoeren, zig te voorzien van een behoorlyk certificaat, dal zy 'er, ak gezegd, de lieheering van of eigendom aan gekregen hebben, en hetzelve ter plaalze, daar zy aankomen en de Ck>mpagnie tol heft, te vertoonen, mitsgaders daarvan den halven lol Ie betaalen, zoo wel als van de lasten, die bun zelfs zyn toegelegd

1767. P. A. VAN DER PARRA. 291

Nyvende voor het overige de bepaalingen, restrictien en ordres omtrent de limieten van den particulieren handel onder de penaliteiten, tegens de overtreeders vastgesteld, in haar weezen en vigeur.

En opdat niemand van deeze bevelen voortaan onkundig zoude behoeven te weezen en ieder zig voor schaade kunne waglen, wordt een iegelyk, dien zulks aangaan mogt, by aflSxie alhier van dit biljet niet alleen de noodige advertentie gedaan, maar zal hetzelve ook alomme naar de buiten-comptoiren, daar bet te passé komt, gezonden en by de instructieve papieren voor de scheeps-overheden gevoegd worden, met ordre aan de respective ' officieren van justitie alhier, voornaamelyk den water-fiskaal en de justitieele bediendens op de buiten-comp- loiren, om een nauwkeurig toezigl te houden en te doen houden, dat daartegen! geene overlreeding of conniventie plaats vinde.

28 September. Verbod tegen het medenemen van slaven ter verkoop naar de Kaap de Goede Hoop.

Op de klagten der ministèren in het boven genoemde gouvernement over den aanbreng van Oosterse slaven aldaar, mits de raoord-zugt van dezelve, gepaart met verzoek, dat daar legen door deze regering de noodige voorzieninge geschiede, is, dewyi gedagte colonie inzonderheid de funeste ondervinding van de wraakgierige geaartheid der Oosterlingen (over 't al- gemeen genomen) heeft en dat wel byzonder wegens het uitschot, dat 'er gewoonlyk naar toe gezonden of mede genomen word, overzulks goedgevonden en verstaan om door affictie van biljetten, zo hier aan land op de gewone plaatzen, als inzonderlieid successive aan scheeps-boord op de repatrierende en naar het gedagte gouvernement vertrekkende provisie schepen, een ieder te waarschouwen om geen Oostersche mans- daven (waar het maar eigentlyk op ziet) naar Cabo de Goede Hoop in bestelling of ter verkoop te zenden, nog ter bestelling of ter verkoop mede nemen, sub pene, dat, men onderstaande

292 1767. P. A. VAN DER PARRA.

hier Ugen Ie handelen, zodanigen slaaf, H zy hy by 't fer- trek van 't schip of eerst ginter by aankomst ontdekt word, dadelyk voor de Comp*' zal worden geconfisqueert ; en dus ook speciaal den water fiscaal te demanderen om by de monstering oplettende te wezen, dat dit verbod niet strafiekM» overtreden worde.

Zie ook /l^2^ 1784 en 3 December 1793.

29 September. Vemieumng van hel reglement op hei benoemen en ontslaan vati Compagnies dienaren^ msl* gesteld op .^L^ 1755.

Dit uitvoerige reglenient is grootendeels gelijklaidend aan dat van 1753, waarom hier alleen de wijzigingen worden aangegeven.

17S3, Titel I, § 1, aan het slot is toegevoegd : »dog de gou- verneur van Java, geen Raad van Indien zynde, krygt alleen de commandeurs gagie van 1^0 guldens";

§ 12, als voren: »excepto den secunde en hoofdadministra- teur van Ternaten, welke geene hooger qualiteit mag bekleeden als die van koopman";

§ 13, is vervangen door: »de resident te Gheriboo, oppo^ hoofden te Tutucoryn en Trinconomale en eerste residaiten te Souracarta en Djodjocarla worden by hunne aaostelliog gemeenlyk kooplieden met 60 guldens, voor vyf jaaren, es vervolgens ook wel opperkooplieden met 80 guldens, voor vyf jaaren" ;

§ 16 is vervallen, zoodat § 17 wordt 16, enz., enz.;

§ 17 » Eerste clercquen" is veranderd in: » eerste ges wores •clerken";

§ 19, aan het slot is toegevoegd: »ook wordt aan de eerst- gemelden wel eens direct hy hunne aanstelling de qualiteil van koopman toegevoegd, indien die van onderkoopman reeds eenige jaaren bekleed hebben";

$ ^0 »De administrateur in 't kleeden-pakhuys", vervalieo:

§ 21, luidt, als volgt: »van de politieke bediendens op de

Ï767. P. A. VAN DER PARRA.

293

te Colombo^

builen-comptoiren worden de volgende alle kooplieden met 60 guldens ter maand, voor vyf jaaren, by bunne danstelling of bevestiging in Raade van Indien, te weeten: In Amboina: de opperhoofden van Sapparoua en Hila.

In Banda: het opperhoofd van Poulo Ay en Rhun.

Op Ghormandel: het opperhoofd te Paliacatta,

de eerste pakhuismeester en negotie-boekhouder te Naga- patnam.

Op Geilon: de eerste pakhuismeester negotie-boekhouder soldy-boekhouder secretaris van politie eerste visitateur lieutenant dessave

administrateurs te Jaffenapatnam en 6ale. Op Java's Oostkust: de eerste pakhuismeester en nego-

tie-I)oekhouder te Samarang » resident te Tagal » '■ » Grissé

tweede resident te Souracarta. In Bengale:

de eerste pakhuismeester en negotie-boekhouder

» in de kleeden-zaal het opperhoofd te Pattena, de secunde van Cassimbazaar. .

Op Sumatra's Westkust: de eerste administrateur te Padang.

Te Bantam: de administrateur.

Op Japan: de pakhuismeester.

als zy hun onderkoopraans verband hebben uitgediend.

te Hougli,

294 1767. P. A. VAN DER PARRA.

Op Palembang: de eerste resident'; § ii, de lijst van bedienden luidt nu: 1 adjunct van den eersten gezworen clerk, 1 marginalist,

1 korte notulist, verbalist en realist.

2 archivarii, waarvan de een teffens bibliotheGaris en de ander dagregisterhouder is.

5 onderkooplieden;

§ 2B, achter: «overdragers van de respective soldy »coinptoiren" is gevoegd: «behalven dat van bet hoqri- taal" ;

§ 26, achter: «comploir van de generale visite'* is gevoegd: »en het comptoir generaal";

§ 27 is vervangen door: »de overdrager in het ambagts- quartier, boekhouder van de paardenstal, garnizoenschry veren eerste suppoost op bet comptoir van den opper-equipagiemees- ter kunnen ook op die diensten de qualiteit van onderkoopnian obtineeren, als zy bun verband van boekhouder of assistent hebben uitgediend";

§ 28, de lijst van bedienden is gewijzigd, als volgl:

In Amboina: het hoofd te Haroeko, » » » Laricque, de secretaris van politie » soldy-boekhouder ten hoofdcomptoire.

B kassier en winkelier

In Banda: het hoofd te Wayer, de secretaris van politie » soldy-boekhouder

In Ternaten: de resident te Gorontale,

    •        >  Manado, 

» secretaris van politie »* soldy-boekhouder en dispencier

ten hoofdcomptoire.

ten boofdconipl<Hre,

1767. P. A. VAN DER PARRA.

295

Op Macasser: de resident van Boelocomba en Bonthain,

«

» > > Bima,

' > » Maros,

» secretaris van politie, cassier en winl^elier 1 ten hoofd-

» ontvanger en licentmeester j comptoire.

Te Malacca: de ontvanger en licentmeester,

• secretaris van politie,

» soldy-boekhouder en winkelier.

Op Chormandel: het opperhoofd te Sadraspatnam,dog kan ook koopman weezen,

au» Palicol,

» Jaggarnaikpoeram, » • » Bimilipatnam,

de adigaar en muntmeester B tweede pakhuismeester » secretaris van politie en kassier

factuurhouder

te Nagapatnam,

essayenr » secunde te Paliacatta.

Op Geilon: bet opperhoofd te Manaar, » » » Calpetty,

de president van de tuinbeschryving en

ontvanger der domeinen het hoofd der Hahabadde de eerste clerk van politie en secretaris

van den civielen raad » tweede pakhuismeester

• dispencier

• negotie-overdrager » soldy-overdrager

• kassier

winkelier

tweede visitateur

te Colombo,

296

P. A. VAN DER PARRA. 1767.

de klein winkelier te Colombo^ » secretaris van politie en kassier » soldy-boekhouder

tombohouder en winkelier

secretaris van politie en justitie

eerste pakhuismeester

soldy-boekhouder

opziender van de Gale Gorle^

administrateur

fiscaal en secretaris van politie

pakhuismeester te Trinconomale, het opperhoofd te Baticaloa.

Op Java's Oostkust: de resident te Japara,

» Rembang,

» Joana^ 9 » Sumanap^

secretaris van politie tweede pakhuismeester en k^sier soldy-boekhouder ontvanger der domeinen administrateur

soldy-boekhouder^ teffens scriba zynde In Bengale: de secretaris van politie en kassier » factuurhouder en dispencier » ordinaire gecommitteerden » tweede pakhuismeester » » in de kleeden-zaal

soldy-boekhouder o kassier en ordinaire gecommitteerde » pakhttismeester

» tweede ordinaire gecommittteerde » secunde in Patlena.

In Souratta: het opperhoofd van Brootchia,

te Jaffenapatnam,

te Gale,

te Tutucoryn,

te Samarang,

te Sourabap.

te Hougli,

te Gassimbazaar,

te Padang.

te Gocbim.

Ï767. P. A. VAN DER PARRA. J97

de pakhuismeester ) , ^.

'^ ,. . t ten hoofdcomptoire.

» seoretans van politie I

Op Sumatra's Westkust: het opperhoofd van Poalo Chinco, de tweede administrateur » secretaris van politie en kassier

Op Mallabaar: het opperhoofd te Goilan,

» » » Gananoor,

de pakhuismeester

secretaris van politie • soldy-boekhouder en dispencier » kassier en winkelier

Op Japan: de negotie-boekhouder,

dispencier.

Te Palembang:

de tweede. Op Timor:

het opperhoofd.

Te Banjermassing :

de eerste resident;

$ 29, het aantal klerken is teruggebragt tot 19 endat,der extra-ordinaire klerken tot 11. Bovendien is vóór de weer- de: »zy bebben alle geen verband'', ingevoegd: >dog de Uerken, by de secretarissen der hooge regeeringe dienst doende, worden onder het voorsz. getal niet gereekend";

% 30, achter de overdragers in het logie-gamisoen-kantoor is gevoegd: »en de scheeps-soldy-boekhouders". — Deze laatsten zQn vervallen, waar zij verder in deze paragraaph voorkomen ;

tusschen $ 51 en 32 zijn ingeschoven de navolgende nieuwe paragraphen:

% 31. Javaansche en Maleitsche schryvers, in dienst ge- Qomeo wordende, krygen 10 guldens voor vyf jaaren en worden vervolgens verbeterd als andere, hier te lande geboren scribenten.

298

1767. P. A. VAN DER PARRA.

§ 32. Boekhouders mei /* 30 mogen op de buitca-comptoiitt weezen de volgende bediendens, als: In Amboina: de resident van Manipa,

» B Boero,

eerste clerk van pqlitie » secretaris van justitie en den landraad « paklyiis-opziender » negotie-overdrager » soldy-overdrager

In Banda: het hoofd van Ouriên, de eerste clerk van politie en secretaris van justitie

ten hoofdcomploire.

ten hoofdcomploire.

ten hoofdcomploire.

» kassier en winkelier » dispencier » negotie-overdrager » soldy-overdrager

In Ternaten: de resident te Xullabessie, » eerste clerk van politie en

secretaris van justitie » kassier

» negotie-overdrager 9 soldy-overdrager Te Macasser: de resident van Saleyer, B eerste clerk van politie en secre- taris van justitie B dispencier » negotie-overdrager » soldy-overdrager o oppertolk

Te Malacca: de eerste clerk van politie en secretaris van justitie, B dispencier^

ten hoofdcomploir*-

1767. P. A. VAN DER PARRA.

299

te Nagapatnam.

de oegotie-overdrager,

» soldy-overdrager,

zoo mede de resident van Pera.

Op Ghormandel:

de resident te PortonoYo^

» > Masulipatnam,

» » Coedeloer,

eerste clerk van politie en secretaris

van justitie

soldy-boekhouder

adigaar der dorpen

ontvanger van Compagnies revenuen

negotie-overdrager

gecommitteerden in de munt

pakhuismeester ) ^ ,. ^^

.. te Paliacatta, gezworen scnba |

secunde te Bimilipatnam, ,

» » Palicoly

» » Jaggemaikpoeram,

   >  Sadraspatnam»  dog^  kan  ook  onderkoopman 

weezen.

Op Geilon:

de secretaris van den Raad van justitie

opziender van het yzer-magazyn

«ontvanger van den arreek

• adjunct van den fiscaal

secretaris van den landraad

tombohouder

gamizoenschryver

consumptie-boekhouder op HulTtsdorp,

pakhuismeester

eerste clerk

secretaris van justitie

negotie-overdrager » soldy-overdrager

secretaris van den civielen en landraad

te Colombo,

te Jaffenapatnam,

300

1767- P. A. VAN DER PARRA.

de

»

9 1»

te Gale,

te Mature,

n

9

9 9

O

»

consumptie-boekhouder en geauthoriseerde te Maoaar, eerste klerk tweede pakhuismeester winkelier dispencier

ontvanger van den arreek negotie-overdrager soldy-overdrager scriba van den landraad consumptie-boekhouder geauthoriseerde lywatier pakhuismeester kassier en soldy-boekhouder eerste clerk negotie-overdrager mun&neester essayeur

eerste en tweede residenteD van Mannapaar, Poonecail, Gaap Gommoryn en^KUkaré, fiscaal, soldy-boekhouder en kassier secrelaris van politie en justitie, mits- gaders winkelier consumptie-boekhouder en geauthoriseerde op Baticaioa, » > » » te Calpetty.

te Tutucoryn,

te TrincoDoniale,

Op Java's Oostkust:

de resident op Paccalongang,

» eerste clerk

» secretaris van justitie

» gezworen translateur

» negotie-overdrager

» soldy-overdrager

» dispencier

» gezworen translateur op Sourabaya.

» soldy-boekhouder en scriba te Souracarta,

te Samarang,

1767. P. A. VAN DER PARRA.

Sol

ten hoofdcomptoire,

9

In Bengale: de eerste clerk van politie en secretaris van justitie » derde, vierde en vyfde in de kleeden-zaal

derde te Pattena,

» eerste en tweede in de munt te Cassimbazaar,

» resident te Dhekka. In Souratta:

de eerste clerk van politie en secre- taris van justitie

» tweede pakhuismeester en negotie- overdrager

soldy-boekhouder^ kassier en dis- peücier

• secunde te Brootchia.

Op Snmatra's Westkust: de resident van Adjerhadja,

Ayerbangies, Baros, » eerste clerk van politie en secretaris van justitie

soldy-boekhóuder

seconde te Ponlo Ghinco.

Op Mallabaar: de resident op Granganoor, » • • Paponetty,

• eerste clerk van politie en secretaris van justitie.

» hoofdtolk,

• negotie-overdrager » soldy-overdrager

. Op ^Bantam: de gezworen scriba,

» resident op Lampong Toulong Bauwang, » » » » Samanca.

Op Japan: de scriba.

te Hougly,

te Padang,

te Gocbim.

302 1767. P. A. VAN DER PARRA.

Op (Jheribon:

de pakhUisineester, » scriba.

Op Tinior:

de secunde,

» scriba.

Op Banjer:

de secunde. Op Jamby:

de residenl;

§ 32 (nieuw § 33), aan het slot is toegevoegd: »excepto op Java's Oosticust, Sumatras Westkust en Bantam, van waar de' pennislen, die inils tyds expiratie om verbetering verzoe- ken, aan de hoofde regeering moeten worden voorgedragen':

§ 53 (nieuw §^ 34) luidt, als volgt: «geen onderkoopmans kostgeld en emolumenten te geeven aan boekhouders, diea zulks niet door hunne Hoog-Edelheden is toegelegd";

§ 34 (nieuw § 35), alinea 2, luidt: »by de verbetering mpet blyken en by de actens aangeweezen worden, of de pennisten van Batavia gezonden, dan of ze op de buiten-comp- toiren aan de pen gechangeerd zyn en aan de laatsten door de hooge regeering het assistenten kostgeld toegelegd is":

§ 36 en 37 zijn vervangen door de volgende § 37 : >gequa- lificeerden op de builen-comptoiren, tot onderkooplieden inciosive en die 'er mede gelykstandig zyn, mogen naar Batavia, zoo min als naar Nederland verlost worden buiten consent van de hooge regeeringe; en naar* herwaarts zelfs geene boekliou- ders, ten zy ze genegen zyn te repalrieeren, wanneer baane gagie moet worden afgesch reeden; dog van mindere dienaaren mogen geene naa^ deeze hoofdplaats, nog ook van Ceik>n, Bengale en elders naar Nederland vertrekken, die hun verband niet hebben uitgediend, als met afgesclireeven' gagie, op pene, dat anders de gene, die bun daartoe ))ermissie verleend bebben, de by hen tegen de ordre verdiende maandgelden zullen moe- ten vergoeden ; terwyl van de assistenten in het gemeen, die na de expiratie van hun verband naar Batavia opkomen, de

1767. P. A. VAN DER P^RHA. ' 303

reden daarvan en hunne hoedanigheden moeten worden aange^ haald in de brieven aan de hooge regeeringe";

Tilel II, § 6, »de eerste geswore clercquen" veranderd in : »de eerste clerken"; de secretaris van ze»- en commercie- zaken vervalt;

§ 10, «commissarissen van zee- en commercie-zaaken" yervalt; »k!eyne gerigts zaken" wordt: » commissarissen van •bowelyksche en kleine gerigts zaken"; zoo ook in § 6;

§ 13 »8 guldens of meer", lees: »18 guldens of meer";

Titel UI, § 1, luidt: »de fiscaals in Amboina en Banda, te Macasser, daar teflens soldy-boekhouder weezen moet, te Hallaeca, daar teflens kassier is, te Nagapalnam, te Colombo, te Hougli, daar teflens dorpmeester is, in Souratta en te Cochim worden, enz". Aan het slot is toegevoegd: » het gene •ook by de actens moet worden bekend gesteld";

§ 3 en 4 zijn vervangen door § 3 : >te Ternaten, daar teflens winkelier weezen moet, in de respective commandementen., van Sumatra's Westkust, Bantam, Gale en Jaflenapatnam, te Paliacalta, daar teflens tweede is, te Tutucoryn, daar teflens secretaris van politie is, mogen de fiscaals niet hooger weezen als onderkoopman met 40 guldens ter maand";

§ 6 (nieuw § 5) aan liet slot toegevoegd : »op een verband •van vyf jaaren" ;

S 7 (nienw § 6) aan het slot toegevoegd : »voor vyf jaaren" ;

Titel IV, § 3 t/n«6 vervallen ;

% 9 (nieuw § 5) «zonder verband of kostgeld" vervallen;

$12 (nieuw § 8), luidt: »de krankbesoekers, voor de goavememrs en directeurs het gebed doende, mogen, na expiratie van hun eerste verband, f 30 en vervolgens f 36 winnen, beide voor drie jaaren, ten zy van byzondere merites bevonden worden, wanneer zy binnen het eerste verband wel eeirs f 30 krygen kunnen ; maar de andere, enz" ;

S 13 (nieaw § 9) «voor gage en kostgeld, zonder verband" vervallen ;

S 14 t/m 16 (nieuw § 10 t/m 13), zijn vervangen door:

§ 10. Desgelyks mogen van de inlandsche leer- en school*

304 1767. P. A. VAN DER PARftA.

■

roeesters, alhier aaDgenomen wordende, de eerste /* 10 en (Ie laatste / 15 ter maand winnen.

§ 11. De inlandsche leermeesters op de buiteD-eomptoirai worden aangenomen met f 7, krygen na drie jaaren telkens f 2 opslag en worden by vacature schoolmeesters met /IS, mitsgaders vervolgens voorleezers ' met f 20.

§ 12. De inlandsche voorleezers, krankbezoekers, schooi- en leermeesters worden niet onder de permanente loontrdkkeode dienaaren gereekend, hebben daarom ook geen verband, nog kostgeld en moet hun de gagie betaald worden zonder kwtiog of de ryksdaalder tegens 48 stuivers.

§ 13. Op de kerkelyke bediendens is mede applicabel wat titul I, % 57 en 59 gezegd is ten opzigte van degenen, die verlost of in dienst aangenomen worden;

Titel V, S 1, » Commandeurs begrepen", ver

vangen door: » commandeur en opper-equipagiemeester te •Batavia" ;

overigens luidt deze titel, als volgt:

S 2. De onder-equipagiemeester krygt by zyne aanstelliog de gagie van 72 guldens of de hoogste^ die een schipper winnen mag, zoo hy dezelve niet reeds wint, met de rang boven de capiteins ter zee.

§ 3. Schippers, van opperstuurlieden gemaakt wordende, die hun verband niet hebben uitgediend, krygen f 60, om 'daar voor hunnen tyd uit te dienen Ih, na dies expiratie, even als de genen, welke hun verband als opperstuurman uitgediend hebben, f 66 voor drie jaaren ; dezelve verloqMD zynde, zonder dat zy intusschen zyn gerepatrieerd, konoeo zy f 72 krygen, voor drie jaaren, dat de hoogste gagie i$, welke zy in die qualiteit winnen mogen.

§ 4. Van mindere zeevaarenden (except de koks en ïni^sr maats, waarvan in het vervolg nader), die op de uitretzen bezuiden de linie en aan de Gaap de Goede Hoop tot een hoogere qualiteit aangesteld worden, geschiedt zulks met halveering van gagie, op hun loopend verband, van den dag hunner aanstellinge.

r7é7. F». A. VAN DER PARfiA, $OlJ

S 5. Haar benoorden de linie aangesteld zynde, krygen zy alle de YoUe gagie op een nieuw verband.

§ 6. Onderstaurlieden met 52 guldens, die hun driejaarig Terband uitgediend hebben, krygen by aanstelling tot opper- stuurman aanstonds de YoUe gagie van 48 guldens, voor drie jaaren, maar binnen hun verbonden tyd tot die qnaliteit bevorderd wordende, by halveering 40 guldens, op hun loopend verband.

§ 7. De equipagie-opzigters in Amboina, Banda, Tomaten, op Macasser, MaUacca, Sumatra's Westkust en Java's Oostkust krygen by hunne aanstelling de gagie van f 24 ter maand mei de qualiteit van derdewaak, byaldien die gagie niet reeds winnen, en kunnen, na verloop van drie jaaren, tot onder- stuurman met 38 guMens verbeterd worden, zonder naderhand, uit hoofde van tyds expiratie, na verder advancement in qualiteit en gagie op die functie te mogen aspireeren.

§ 8. Op Chormandel zal de equipagie-opziender by aan- stelling mogen weezen onderstuurman met f Z% mede voor drie jaaren, en, na de expiratie van zyn verband, opperstuurman met 48 guldens, onder een verband als even.

§ 9. Maar op Ceilon, te weeten Colombo en Gale, ook in Bengale, zullen zy de qualiteit van schipper mogen hebben, met zoodanige verbeteringen in gagie, als omtrent de zulken ^ 3 is vastgesteld; en daarentegen op MaUabaar weder tot geen booger trap geadvanceerd worden dan opperstuurman met 48 guldens en in Souratta tol die van onderstuurman met f 52.

% 10. Zeevaarenden op passeerende of in het land vaarende en blyfende schepen mogen op de buiten-comptoiren niet ver- ^beierd worden, schoon ook by vacature in qualiteit opklimmen ; onverminderd het régt, dat de scheepsoverheden tot hiertoe geliad hebben om, by afsterving op de reize en indien het volslagen vereischt, by resolutie van den scheeps of broeden raad de noodige voorziening te mogen doen en by retour ter deezer hoofdplaatze daarop alhier de approbatie, met de daartoe staande gagie, te verzoeken.

rUIMT-MB DHL TIU. 20

306 1767. P. A. VAN DER PARRA.

§ 11. Maar op Geilon en in Bengale mogen de openvallende ofliciers plaatzen op de retourschepen, tot schippers incInsÏTe, yervuld worden met de ordinaire gagie, op approbatie van de heeren Majores.

$ 12. Geen ondersluurlieden, nog derdewaaken, mogea aangesteld worden als ter vervulling van vaceerende plaalxoi en mits zy hy examen in de theorie van de navigatie bc- quaam bevonden worden, waarvan by de actens sfieciak aanwyzing moet worden gedaan.

§ 13. Ondersttiurlieden, met f 32 uitkomende, mogen niet in gagie verhoogd worden; maar, van derdewaaken binneo 's tyds of op de uitreize bezuiden de linie aangesteld wordende, krygen zy by halveering van gagie f 29 op het loopend verband ; mogende de laatsten, die met f 26 uitkomen, zoo min als die hier daartoe aangesteld worden en doorgaans eerst / 20 of / 24 winnen, als het hoogste, dat bon, van quartiermeester of matroos daartoe bevorderd wordende, mag toegelegd worden, voor onderstuurlieden bekend staan, schoon zy, wanneer, by ontstentenis van een onderstunrman, direct op den opperstuurman volgen, omtrent den zee-dienst dezelMe verantwoording behouden, die tans de ondet*staurlieden hebben.

§ 14. Lootzen in Bengale krygen by aanstelling f 24 en worden verbeterd met 8 guldens, teffens voor drie jaam, dog hun verband voor f 40 uitgediend hebbende» moeten zy hun examen in de theorie van de navigatie doen, voor dat zy f 48 krygen, om in het vervolg als opperstuurlieden ge- emploieerd ie kunnen worden : maar op Ceilon en elders mogen de loolzen op zyn hoogst 24 guldens winnen.

§ Ig. Hoogbootslieden, schiemans, bolteliers en constapels hebben, uitkomende, eendriejaarig verband, waarna /* 24 mogen • genieten ; voor drie jaaren aangesteld wordende, mogen zy op bun verband halveering van gagie hebben en daarna f 20, 22, en 24.

§ 16. Koks én koksmaals, zoo wel die hier te lande, ais die op de uitreizen, benoorden of bezuiden de linie, aangestdd worden, krygen aanstonds de volle gagie van /* 20 en / 14.

I7é7. P. A. VAN DER PAftRA. iOl

ep een Dièuw driejaaiïg verband van den dag hunner ann- stellioge en kannen, na lyde expiratie, tot f ^k ea f 16 Terbeterd worden.

§ 17. Qaartiermeeaters op de losvaartuigen en landschuiten ie Batavia krygen, om de verantwoording, die de eerste hebben, en den zwaaren dienst van de anderen, / 20 voor drie jaaren ; WO mede de quartiermeeslers, op de Bengaalsche lootsvaartuigen bescheiden, die zig tot loot zen laaten aanqueeken en 'er werkelyk toe in staat raaken, zonder dat zulks elders anders zal mogen plaats hebben; dog zy mogen die gagie niet be- booden, wanneer weder als gemeen quartiermeester dienst doen, ten zy ze, na expiratie van hun verband, repatrieeren, waarvan altoos speciale mentie moet worden gemaakt by de actens.

S 18. Oppemümakers en j ^^ ^.^^j ^^ ^^ ^^

opperkuipers, etc. J ^

% 19. Bootsmans-, schiemans-, constapels- en botteliers-maats, qoartiermeesters (uitgezonderd die § 17 gemeld worden) en seheepscorporaals, na driejaarig verband, van /* 14 tot 16 te verhoogen.

S 20. Provoosten, uit Nederland komende, mogen in Indie niet verbeterd worden, nog ook de zulke, die, in dienst van de Compagnie venninkt geraakt zynde, voor en in stede van bet by artikel 42 van den generalen artikel-brief gestatueerde Terzet verkiezen provoosten te weezen en daartoe aangesteld worden met hunne winnende gagie.

§ 21. Trompetters met /IS op de schepen niet te ver- beteren en, zoo te deezer hoofdplaatze, als op de buiten- comptoiren, tot f 24 uiterlyk.

§ 22. Busschieters van /* 10, 11 en 12 voor drie jaaren mogen met f 2, die van / 11 laatstelyk met f \ 101/14 verbeterd worden, by nader verband: dog die onboquaam zyn om seheepswerk te doen en dus tot de militie overgaan, moeten, als zy boven de 9 guldens winnen, daartoe gereduceerd wurden.

% 23. Matroozen winnen / 7, 8, 9 en 10 voor vyf jaaren ; daarna worden zy verbeterd als boven, voor drie jaaren.

308 1767. P. A. VAN DHR PARRA.

§ 24. Jongens van f 5, voor tien jaaren, mogen na vyf jaaren f 9 winnen op hetzelfde verband en dan als de matroozoi verbeterd worden,

§ 2K. Hixlisen en Castisen mogen door geheel Indie in dienst aangenomen worden om op schepen of vaartuigen Ie vaaren als matroos met f 9 voor vyf jaaren, indien zy bovea de vyftien jaaren oud zyn ; boven de twaalf als hoopleoper met f 7 voor vyf jaaren en nog jonger, tot tien jaareo inclusive, als jonge met f 5 voor tien jaaren, om na vyf jaaren / 9 te krygen ; en moet niet by de actens van boniie aanneeming generalyk gezegd worden, dat van bequaame jaaren zyn, maar het getal daarby wordra uitgedrukt.

§ 26. Voorts is op de zeevaarenden mede applicabel het gene tilel I § 39, gezegd is, ten aanzien van die in dieo^ worden aangenomen.

Titul VI, § 2 t/m 6 zijn vervangen door:

§ 2. Maar zal de majoor, schoon hy zyn tien jaaren hadde uitgediend, tot luitenant colonel optreedende, niet vermogen ie repatrieeren, voor of aleer hy nog drie volle jaaren in die qnaliteit gediend hebbe.

§ 5. Niemand van dezelven zal tot eenige politieke bedieoing mogen worden geêmployeerd, maar zy alle in tegendeel gehouden zyn by de militie te continueeren.

% 4. Het hoofd van Compagnies krygsmagt in Indien krygt, by zyne promotie lot luitenant colonel (zynde het presente hoofd colonel), een besoldiging van 200 guldens ter maand, om daarvoor, als gezegd, te dienen drie volle jaaren of zoo ved meer, als nog aan het verband van tien jaaren, § 1 venndd, komt te ontbreeken.

§ 10 (nieuw % 8), vervallen is het slot : «militaire officiereo ■ hoge regering" ;

§ 12 (nieuw § 10), achter het woord: «dienen" is gevoegd: »op de buiten comptoiren";

tusschen § 12 en 13 zijn ingeschoven de navolgende para- graphen :

§11. Sergeanten en corporaals, op de uitreizen, benoorden

1767. P. A. VAN DER PARRA, 309

of bezuiden de Unie, dan wel ie deezer hoofdplaalze binnen bon vefbonden tyd daartoe aangesteld wordende, krygen van den dag hunner aanstellinge de daartoe slaande gagie van 20 en 14 guldens respective, op een nieuw verband van vyf jaaren.

§ IS. De eapiieins des armes, ook de tamboer- en pyper- majoors krygen by aanstelling 14 guldens voor vyf jaaren en worden wyders even als de corporaals verbeterd.

§ 13. Provoosten van bet garnisoen mogen by aanstelling 18 guldens vnnnen voor vyf jaaren en daarna tot /* 20 verbeterd worden, zondermeer.

§ 14. Aan de onder-provoosten worden van den dag hunner aanstellinge toegelegd 14 guldens voor vyf jaaren en vervolgens / 16 voor drie jaaren, dat het hoogste is, 't welk zy winnen mogen ;

§ 15 (nieuw 15), aan het slot is toegevoegd: »voor drie

jaaren, dog reeds corporaal zynde, krygt hy de laatste gagie'' ;

§ 17 (nieuw § 19), is vervangen door: » ook is ten aanzien van de militairen in bet gemeen applicabel, wal tilel I, § 39, van de in dienst neeming en, ten opzigte van de officieren in het byzonder, wat te vooren, § 37, van de verlossing, mitsgaders met betrekking tot de inlandsche militairen, wat ütel lY, § 12, omtrent de inlandsche kerk- en school-bediendens geordonneerd is";

Titel Vn, S 1, vervalt;

aan dezen titel is als § 8 toegevoegd : «omtrent de ingenieurs en officieren van de arthillery is mede applicabel, wat titel 1, $ 57, van de verlossing, mitsgaders omtrent allen in het gemeen, wat § 39 van de in dienst neeming gezegd is";

Titel VIII, S 5, achter de woorden: »het Moorsche hos- •pitaal", is ingevoegd: «mitsgaders de opperchirurgyn van het •wees- en armhuis";

S 7 is vervallen;

achter § 12 (nieuw § 11) is gevoegd: «krygende die van »de schepen, by een extra geval of door merites, ook wel eens •40 guldens, op een nieuw driejaarig verband";

S 15 (nieuw § 12) » Derde chirurgyns" lees: «derde en

310 1767. P. A. VAN DER PARRA.

«vierde chirurgyns", — Achter «aaDgenonien a /" 14*' is gevoegl: »en 4e andere [^il. de 4® chir.] tot /IS"; — Aan liet slot is toegevoegd: «teo zy van eene byzondere menie en »bequaambeid zyn";

§ 14 (nieuw § 13), vervalt: «sonderkostgeld". — Dewoof^

den: » wordende de inl. chirurgyns betaald", zi)ii

vervangen door : » zynde op dezulken mede applicabel «at »titel IV, § 12 is gezegd";

§ 15 en 16 zijn vervangen door:

§ 14. Voorls moet omtrent de verlossing, zoo wel ais omtrent de in dienst neeming van de genees- en bedkandige bediendens geobserveerd worden de biervooren gestelde ordres titel I, § 37 en 59;

Titel IX, § 5, aan bet slot toegevoegd: > voor drie jaann";

§ 10 vervalt;

§ 11 (nieuw § 10) »na tyds expiratie" vervalt — »By •halveering eerst f 5ö, f 60 of f 68 voor drie jaren", lees:

by balveering, op hun loopend verband, f S5" enz.;

§ 12 (nieuw § 11) luidt: »de tweede meesterknegis derzdve krygen by aanstelling 60 guldens, voor drie jaaren, indien hiu tyd geêxpireerd is, dog anders, by halveering, /* 50 of SK op bun loopend verband";

§ 16 (nieuw §15) luidt: »opperscheepstimmerlieden, daartoe van onderscheepstimmerlieden, welke reeds de hoogste gagie winnen, aangesteld wordende, krygen, als hun verband uitg^ diend hebben, by aanstelling 48 guldens, voor drie jaare» en anders halveering van gagie op hun loopend verband; dof de hoogste gagie nog niet hebbende, moeten zy pro nlo hunner verdienende maandgelden verbeterd worden";

§ 17 (nieuw § 16) >tot 40 guld^is", bijgevoegd: >TO0r »drie jaaren, dat" enz.;

§ 18 (nieuw § 17) » scheepstimmerlieden", bijgevo^'

op de buiten-o^ptoiren" ;

tusschen § 18 en 19 is ingevoegd eene nieuwe paragraapb 18, luidende: »zwavelraffineerders, zulks van kruidmaakerü wordende, mogen, als bun eerste verband uit is by biuuK

1767. P. A. VAN DER PABRfK, 311

aanstelling of als reeds f 25 winnen, 30 guldens krygen voor vjf jaaren, dog het eerste verband nog niet geêxpireerd zyiule, eerst by halveering van gagie f 25 en daarna f 30, als boven";

$ 20 is vervangen door:

§ 30. De letlerzetters en drukkers in de kasleels boek- dmkkery alhier, uit de mibtie of zeevaart genomen wordende» krjrg^ 16 guldens op hun loopend verband en worden ver- volgens verbeterd als de pennisten tot f 24, dat de hoogste gagie is, die zy winnen kunnen, exepto den oudsten of zoogepaam^en meesterknegt, die, na langjaarige diensten zulks nieriteereiulc, wel eens 30 guldens krygt, onder een vyijaarig verband.

§ 21. De letterzelters en drukkers op Ceilon en de boek- binders, zoo hier als op de buiten-comptoiren, mogen, wt tyds uiteinde, / 14 en, het tweede verband geëxpireerd zynde, /* 16 winnen, dog de boekbinders te deezer hoofdplaalze ook wel f 20, voor vijf jaareu en die uit zynde f 24 op een nieuw verband, zonder meer;

§ 21 (nieuw § 22), aan het slot toegevoegd: voor drie •jaaren' ;

S 23 — 26 zijn vervangen door:

§ 24. Allen verdere ambagtslieden, uit de militie of zeevaart overkomende, wordt, na zes maanden en preuves van bequaani- heid gegeeven te hebben, toegelegd de gagie van 14 guldens op hun loopend verband, daarna f 18 en by het derde verband f 22 voor drie jaaren, dog krygen, zoo dra zy op de winkel komen, het daartoe staande kostgeld; terwyl de zulke, die in Indie in dienst zyn genomen, den ouderdom van twintig jaaren moeten bereikt hebben en drie jaaren by hel ambagt geweest zyn, eer zy /* 1 4 mogen winnen en ook niet hooger verbeterd warden dan tot f 20, beide voor vyf jaaren.

% 2S. Maar kruidmaakers, te deezer hoofdplaatze uit de militie of zeevaart genomen wordende, krygen aanstonds 20 guldens op een vyfjnarig verband en by verbetering / 25 voor drie jaaren.

S 26. Mixtisen en Gastisen mogen voor ambagtslieden in

31 J 1767. P. A. VAN DER PARRA.

dienst aangenomen worden met f 9, alszy vyftien,enmel/'7, als zy twaalf jaaren oud zyn.

§ 27. Omtrent de inlandsche ambagtslieden moet yoorls hetzelfde worden in agt genomen, dat titel IV, § 12, Tan de inlandsche kerk- en schoolbediendens, mitsgaders (Hntrenl de anderen in het generaal, nevens derzelver hoofden, wat van de Yerlossing en in dienst neeming titel I, § 37 en 59, gezegd is;

Titel X, § 1, aan het slot toegevoegd: »dog op Geikn »mag de eerste landmeeter niet meer als vaandrig in qiiaiileti •weezen'* ;

§ 2 >de tweede landmeeter", lees: >de t. L alhier'';

§ 3 «namentlyk drie jaren", lees: «volgens titel I»

§ 29, dog op Geilon is de hoogste gagie van een adjunct » landmeeter f 24";

tusschen § 3 en 4 is ingeschoven eene nieuwe paragraaph 4, luidende; »de fabryk op Colombo zal niet meer mogeo •winnen dan luitenants gagie":

§ 4 (nieuw § 5) »en werd verder .... lieutenant ter xee", lees: «en dezelve geèxpireerd zynde, die van schipper met / 66, •dat het hoogste is, waartoe hy bevorderd kan voorden";

§ 5 (nieuw § 6) » lieutenant ter zee'^ lees: > opperstuurman" ;

S 6 en 7 vervallen;

tusschen § 8 en 9 is ingeschoven eene nieuwe paragnaqih 8, luidende: >de havenknegt krygt by zyne aanstdling / 20 •of 24, voor vyf jaaren, zonder meer";

tusschen § 9 en 10 is gevoegd:

§ 10. Een bottelier in het provisie-magazyn alhier wordt by aanstelling, mits zyn tyd geèxpireerd zy, de gagie toegelegd Van 24 guldens, onder eim vyfjaarig verband en dat is hel hoogste, 't welk hy winnen mag.

§ 11. De piqueurs en stalknegts in Compagnies paardenstal te deezer hoofdplaatze krygen, mits hun laatste verband uit- gediend hebben, 20 guldens voor vyf jaaren, zonder dat se meerder winnen mogen.

§ 12. De koetziers in Compagnies paardenstal alhier, uit de militie of zeevaart genomen wordende, krygen 14 guldens

1767. P. A. VAN DER PARRA. 515

op hun loopend verband en vervolgens f 18 voor driejaaren» zonder meer;

S 10 (nieuw § 13), aan bet slot toegevoegd: »voor vyf ■jaaren'' ;

§11 (nieuw § 14) »hun lopend verband uyt zynde fi8*\ lees: >hun L v., indien 'er ongeveer zoo veel aan maoqueert^ «en na tyds expiratie f 18'';

§ 12 en 13 zijn vervangen door:

§ IS. Indigo-maakers en indigo-sorteerders krygen, by ▼erbetering, de eerste 14 of 16 en de andere 18 of !210 guldens, onder een verband van vyf en drie jaaren.

§ 16. Ziekenvaders, portiers, etc. in de hospitaalen albier mogen niet anders verbeterd worden dan met 2 guldens teffens, tot /* 16, voor drie jaaren.

§ 17. De stads vroedvrouwen krygen by haare aanstelling de gagie van SK guldens ter maand, zonder meer, en wordt haar by de actens een verband van vyf jaaren gegeeven ;

Titel XI, § 6 >van de dienaren van de penne", lees: »van

de bediendens van de commercie";

§ 9 «capitain en capitain-lieutenant f 40", vervalt. — Een schipper krijgt f 40 in plaats van f 30. — »Lieutenant of •opperstuurman", lees : ^opperstuurman" ; — Aan het slot is toegevoegd: «behoudende de lootzen, op Ceilon en in Bengale emeriti gesteld wordende, hunne volle gagie oa de laatsten ook hun kostgeld, indien hun gedrag of iets anders niet het contrarie vereischt".

29 September. Lijst van Compagnie' s dienarm, die op de buiteH'kanloren in Rade van politie als permanente leden zitting en stem hadden.

In Amboina, ten hoofdcomptoire : de opperkoopman en hoofdadministrateur,

capitdn en hoofd der militie,

koopman en fiscaal,

onderkoopman en soldy-boekhouder.

514

1767. P. A. VAN DER PARRA.

de onderkoopman en kassier en winkelier, » » » secretaris van politie,

hoofden van de onderhoorige residentien, koopliedea es onderkooplieden weezende, wanneer op bet hoofdoompldr present zyn.

In Banda, ten hoofdcomptoire : de opperkoopman en hoofdadministrateur, » capitein en hoofd van de militie,

• koopman en fiscaal,

• onderkoopman ea soldy-boekhouder,

» » secretaris van politie,

• hoofden van de onderhoorige resident ien, onderkoopliedeo en daarboven weezende, wanneer op het boofdccnnptoir present xyi.

In Tematen, ten hoofdcomptoire: de koopman en hoofdadministrateur, luitenant en hoofd van de militie, onderkoopman, fiscaal en winkelier,

» soldy-boekhooder en dispencier,

» en secretaris van politie,

hooiden van de onderhoorige residentien, onderkoopÜedee weezende, wanneer op het hoofdcomptoir present zyn. Op Macasser, ten hoofdcomptoire: de opperkoopman en hoofdadministrateur, capitain en hoofd der militie, koopman, fiscaal en soldy-boekhouder, onderkoopman en licentmeester,

» secretaris van politie, kassier en winkelier,

hoofden van de onderhoorige residentien, oaderkoopUeden weezende, wanneer op het hoofdcomptoir present zyn. Te Malacca: de opperkoopman en hoofdadministrateur, capitein en hoofd van de militie, koopman, fiscaal en kassier, onderkoopman en licentmeester,

soldy-boekhouder en winkelier,

» en secretaris van politie.

I7Ö7. P. A. VAN DER PARRA. 516

Op Chormandel, te Nagapatnam: de opperkoopman en hoofdadministratear, het hoofi van de militie^ de koopman en fiscaal,

eerste pakhuismeester en negotie-boekhouder, onderkoopman en tweede pakhuismeester,

» adigaar en muntmeester,

» en factuurhooder,

» secretaris ^an politie en kassier,

kooplieden en onderkooplteden , opperhoofden van de subalterne comploiren weezende, wanneer zy op het hoofdoomp- toir present zyü ; de laatste, indien zy weleer sessie in Raade gehad hebben, dog anders niet. Op Geilon, te Colombo:' de opperkoopman en hoofdadministrateur, het hoofd van de militie, luitenant colond zynde, dog, als hy maar majoor is, beneden den dessave, de opperkoopman en dessave, koopman en fiscaal,

» • eerste pakhuismeester, » > negotie-boekhouder, « » soldy-boekhouder,

• secretaris van politie, dog die is het niet permanent,

Voorü5, wanneer op Colombo zyn: de commandeurs van Jaffenapatnam en Gale, » dessaves van JaSenapatnam en Mature,

opperhoofden van Tutucoryn en Trinconomaie.

Aan de Caap de Goede Hoop: de opperkoopman en secunde,

» • independent fiscaal, het hoofd Tan de militie,

de kooplieden, in wat functie deselve ook zyn,

equipagiemeester, dog niet permanent.

Op Java's Oostkust, te Samarang: de opperkoopman en hoofdadministrateur.

316

1767. P. A. VAN DER PARWV.

de capitein en hoofd van de militie, » koopman en fiscaal,

» > eerste pakhuismeester en negotie-boekhouder, » onderkoopman, tweede pakhuismeester en kassier, » > en ontvanger der domeinen,

» > » soUy-boekhottder,

» > > secretaris van politie,

het opperhoofd van Sourabap, de eerste residenten Tan Souracarta en in de Mattarm, de residenten van Tagal, Japara en Grissé, wanneer op Samarang tegenwoordig en de drie laatstgemelde kooplieden zyn. In Bengale, te Hougli: de opperkoopman en hoofdadministrateur, » equipagiemeester het hooid van de militie, de koopman, fiscaal en dorpmeester,

» eerste pakhuismeester en negotie-boekhoader, » en eerste in de kleeden*zaal, onderkoopman en soldy-hoekhouder,

» secretaris van politie en kassier,

opperhoofden van Gassimbazaar en Pattena, als op Hougli zyn.

In Souratta, ten hoofdcomptoire : de opperkoopman en hoofdadministrateur, » koopman en fiscaal, » onderkooplieden, het opperhoofd te Brootchia, als hy op het hoofdcomptoir is.

Op Mallabaar, te Gochim: de opperkoopman en hoofdadministrateur, het hoofd van de militie, de koopman en fiscaal,

onderkooplieden,

X» opperhoofden van Gananoor en Goilan, wanneer op Coehim zyn.

Op Sumatra's Westkust, te Padang: de koopman en eerste administrateur,

1787. P. A. VAN DER PARRA. 317

de onderkoopmaa en fiscaal, » » » tweede administrateur,

r » secretaris van politie en kassier,

» vaandrig en hoofd der militie,

hoofden van de onderhoorige residentien, onderkooplieden weezende^ wanneer op Padang present zyn

Te Bantam: de koopman en administrateur, » capitein commandant,

• onderkoopman en fiscaal.

In Japan, te Jeddo: de koopman en pakhuismeester^

• onderkoopman en dispencier,

» » » negotie-boekhouder.

Op Timor: de boekhouder en secunde, » vaandrig en hoofd van de militie,

opperchirurgyn.

De kooplieden en onderkooplieden hebben den rang naar de anciënniteit hunner introductie in Raade of zoo als de ordres het speciaal anders mogten dicteeren.

29 September. Vernieuwing van de zegel'Ordonnanlieé

Zie bij 20 Maart 1767 en 16 Oclober 1777.

27 October. Bepalingen nopens den rang, enz. van predikanten.

Evenals vroeger werd hun toegekend de rang naast het Opperhoofd van het generale soldij-kantoor en tioven den Gommsisaris van den inlander en den Sjahbandar, maar tevens werd hun, »ais een sequeele van dien", toegestaan »het (verogatieff omtrent de veagens, aan de in rang gelykstandige •vergunt'*.

Jl8 1767. P. A. VAN bER PARftA.

20 November. Wijziging van het plakaat tegen pradt en praal, wat betreft het gebruik van draagsteden hg huwelijken van Chinezen.

Door den capitain en lieulenanls der Chinese natie in lobo. Urn Tsipko c. s., by een smeekschrift vertoond wordende, dat zedert het emaneren van het placaat tegens de pragt en praal van den 30«" Decemher 1754, waar by de boete van rd'300 gesteld is op het gebruiken van een draag-zetel by het trouwen, gene van hare natie daar toe zyn overgegaan en zulks, zozy sustineren, om dat die bepaalde somma het vermogen van de meeste is te boven gegaan;

dat zy daar en tegen vermenen, wanneer het deze regering mogte behagen om de boete op rd" 50 te verminderen, vek zig dan zouden laten bekeuren, ter zake van het gebruik, dat in China van zulke draag-zetels by geciteerde gelegenheid wordt gemaakt en hier ook gaarne gemaakt is, toen het on* bezwaart ten dezen opzigte mogte geschieden;

en dat zy derhalven verzogten, dat niet alleen daar omtrent zodanigen verandering mogte gemaakt wordeö, als deze regering dienstig mogte oordeelen, maar zy ook, nevens hare kinderen en in deezer voegen ook hare successeuren in der tyd, van de voorsz. boete in *i geheel mogten worden gelibereerd, zo tot enige distinctie van hare mindere, als om dat zy buiten des by het trouwen, volgens oud gebruik, na vermogen een milde gift aan het Chinees hospitaal geven, waar toe anderen zo zeer niet gehouden zyn;

weswegens in consideratie kwam, dat, oCschoon met be- trekking tot het eerste lid van der supplianten verzoek bet op zig zelfs weinig aanmerking verdiend, of de statie der draag-zetels uitgevoerd word, en zelfs het daar omtrend be- paalde by H geciteerde reglement tegen de pragt en praal nu nog van gelyke nuttigheid als by het emaneren van dien geagt word, bet egter andersints niet verwerpelyk voorkomt om hier uit een matig fonds te vinden en wel tot veri^etering van den staat van 't Chinese hospitaal, zonder dat bettdfens

I7é7. P. A. VAN DER ^ARRA. $19

h^, die een bawlyk aangaan, met relatie tot de boete, wanneer ze inToegen Toorsz. verminderd wierd, te kostbaar wezen 2al, als Yooral ook in den deteriorereoden staat der Chinezen met betrekking tot hel finantie wezen niet quadrerende om de eerstgemelde soriima te betalen; en dat, ten aanzien yan 't twede lid harer sollicitatie, zy wegens haar behoorlyk ge- drag en tot een alsints nuttige distinctie hier in ook boven hare mindere kunnen gefavoriseerd worden ; zo is goedgevonden en verstaan om, met alteratie van 't gestatueeid^ by 't meer- melde placaat tegen de praal en pragt onder den 1'^^° titul, articnl 9, de Chinese ofiBcieren en derzelver kinderen by het trouwen te enmeren van de amende op hel gebruiken van een draag-zetel en hare onderhorige, van Chinees boedel-meester af tol de minste toe, dezelve by die gelegenheid gebruikende, daar voor tol een boete te doen belalen vyftig rd t«a behoeve van hel Chinese hospitaal, in stede dat van de vorige boete tot rd' 300 een derde geschikt was voor den officier, die de ealange zoude doen, en het overige twee derde voor de diacony- armen, conform de dientwegen nader gemaakte bepaling by resolutie van den 6«° Maart 17K6.

27 November. Verbod tegen nhet laten voortloopen der •randsaenen van het eene boekjaar in het andere*\

Zie ook bij 17 Maart 1767.

30 November. Voorschrift nopms gereedschappen van Compagnie's afnbachtslieden.

Bdangende de door de Macassaarsche ministers versogte qualificalie om, na hel voorbeeld der overige Oostersche goavemementen, de gereedschappen der ambagislieden inkoops op derzelver reekening te mogen stellen, mitsgaders dat, na het vertrdL of overleyden der ontvangers, de gene, die by heo nog employabel bevonden werden, weder ten faveure bomi^ sddyen mogen gebragt werden, is goedgevonden en verstaan in dien voorstel te bewilligen.

3J0 1767. P. A. VAN DER PARfiA.

7 December. Verbod voor Opperhoofden en bediendm op buiten-kantoren n^eemge voorslagen aan de Reerm TiMajores te doen^\

Hun werd aanbevolen »zig voor zulke buyten stappeo » zorgvuldig te waglen".

22 December. Verpachting van de domeinen van hei koningrijk Jakatra voor het jaar 1768.

•

De verpachting zoude geschieden »op de in gebruik zynde voorwaarden, by de gedrukte pagtconditien van 1763 en de advertentien van 21 December 1764, 24 December 1 765 en 19 December anno passato vermeld, gelyk die te leezen zya by den ontvanger generaal, de sabandaars, den gecommitteerde toten over de zaaken van den inlander, den capitein van de Ghineesea, Lim Tsipko, en den Balischen capitein, Djenal Babandam ; met deezen verstande egter, in zoo verre die bepaalingen en conditien niet stryden met het natemeldene, nadien in Raade vanlndiê geduurende den loop van dit jaar goedgevonden en verstaan is om de volgende schikkingen te maaken en met die fae- voorens reeds gemaakt, dog niet uitdrukkelyk by de voorschre- ven pagt-conditien bekend gesteld zyn, altans tot narigt van een ieder, die het aangaat, ter kennisse te brengen; bestaaodïe de evengedagte schikkingen en veranderingen hier in;

dat de slaven, die door den schipper of gezaghebber van een schip of kleiner vaartuig ten getalle van agt stuks en door den opperstuurman of tweeden persoon van hetzelve ten getalle van vier stuks, by retour van Makasser, ten verkoop mogen aangebragt worden, niet vry zyn van het gewoone redemtie-geld en dat, wanneer zy, scheepsoverheden, zigYe^ stouteden om 'er meerder van aan te brengen, buiten twee slaaven, die een schipper tot zyn dienst allerwege tolvrymag medevoeren, zoodanige meerdere zyn verbeurd verklaard;

dat voor de goederen, welke van plaatzen, ^in straat Mallaka leggende* worden aangebragt, ten zy van Malakka zelfe, dubbeUe moet worden geheven;

I7Ö7. f. A. VAN DÉR PARRA. 541

dat, de eerste of kabesse soort bensuin alleen voor de Compag- nie ^reserveerd blyyende, daarentegen de tweede en derde soort, naaoielyk bariga en peeuw, door particulieren mag worden aangebragt, onder dit bezwaar, dat yan de partyen, overge- Toerd wordende met Compagnies schepen of kleiner vaartuigen, zes procento en met particuliere vaartuigen, als andersins, vyftien ten honderd aan tol zullen moeten worden betaald;

en dat, schoon particulieren aan geene vreemde Europeérs méér suiker mogen verkoopen, te rekenen van primo January eerstkomende af, volgens het deswegens geaffigeerd biljet, ea dus dit alleen by voorvallende gelegenheden Compagnies wege staat te geschieden, deeze suiker egter, waar mede de Compagnie gedagte vreemdelingen assisteert, den gewoonen tol zal subject weezen ; zynde den pagter gehouden om zorgvuldig te waaken, dat niet tegen de ordres gehandeld worde, onder belofte, dat hy de bellt der suiker genieten zal, welke men in deezen ter sluik mogte willen vervoeren, wanneer hy 'er de ontdekker van is.

28 December. Vernieuwing van de plakaten tegen het maken en verkoopen van vuurwerk^ enz.

»to!I^' Wty^tgriTigf van het reglement van 9 Januarij 1755 nopens het onderhoud van wegen, bruggen enz.

Tot wering van twyfelingen voor 't vervolg, item tot het niet minder behoorlyk onderhouden der wegen en vaarten ten gemenen nutte, waartoe nog geen volledige bepalingen zyn, en tot de gevoeglykste proportie in de deswegens te dragene lasten is, na deliberatie, goedgevonden en verstaan om, met enige alteratie en ampliatie van het biljet van 9 January 1753, gegrond op het geresolveerde den 11«° December bevorens, te ttataeren en ter narigt en observantie van een ieder, die het aangaat, te adverteren:

dat het collegie van Heenu*aden der Bataviase ommelanden, gelyk aan het zelve mits dezen gedemandeerd word, met het begin van H aanstaande jaar 1768 en vervolgens in een bruyk-

rUlAAT-BOU DRI. TIII. 21

Si4 ü&ï. P. A. VAN DER PARftA.

bara staat ooderbonden zal, niei aUeen, gelyk Toorheen, den dyk aan 't Melenvliel met de twee bruggen, ten gemeeaen mitte over hel IMenvliet leggende, maar ook de Ooster-faoord Tan dezelve^ item de Bageragts graft met de eae weg, wdke dezeWe aan dies Zuid-zyde hoeft, de rivier de Soalaar met de weg aan dies Noord-zyde «tot aan de post, Willigenburg, de weg van Ifeemraden-tuin Zuidwaarts of langs de stads4Muten-gnfi tot aan Jassenburg en van daar tot de enigste brug, welke •rer de weg van Jaccatra legt, of ter plaatse, waar de Sontaar .4oor een gegrave sloot of slokkan zig in de groote rivier ontlast, mitsga<ler8 ook de Amanus-graft met de wegen aai dies beide kanten, het een en ander met of zonder beschoeyings. Ba dat de noodzakelykheid het komt te vereisschen ; en wyden de bruggen van alle deze wegen, en vaarten, die ten gemenea natte dieoen, om dat, schoon ook ten aanzien van de laatste grflft met de- weg aan weerszyden geen twyOel ontstaan is of kon resttlleren, wie volgens de vorige ordres tot een k- hoorlyk onderhoud verpligt was, de uitvoering lans egter beter zal kunnen geschieden;

dan dat, wyl inzonderheid voor eerst vry veel aan de even- genoemde Amanus, als mede aan de Bageragts-graft met de wegen langs dezelve te doen is, alvorens die in een bekwamer gesteldheid komen, dan waar in dezelve tans zyn, door de bewoners of eigenaars der huizen, tuinen en erven, staande en gelegd langs dezelve aan wederzyden, ten behoeve van Heemradens kasse voor elke roede brete, welke het erf of 't bad in de strekking van de graft beslaat, zullen moeten betaald worden een riksdaalder voor het aanslaande jaar 1768, drie <iuart rd*^ voor anno 1769, mitsgaders voor 1770 en vervolgens ieder jaar em halve rd';

dat, nadien den Molenvlietsendyk meer aan onderhoud h te kosten, dan de gene, welke vaste goederen langs dies West- zyde bezitten, gequotiseert zyn, betalende altans drie qoart riksdaalder voor ieder roede brete langs de strdJcing van den dyk, door deselve voortaan van jaar tot jaar, met anno 1768 af te rekenen, zal moeten worden betaald een rd' voor gdykel

1767. P. A. VAN DER PARJV^. $23

l>rete vao een roede en door* de bewoners en eigenaars van toinen en landeryen aan de Oostzyde van 'i Molenvliet, welke oiets tot styving van Heemradens kasse opgebragt hebben, wyl deze Ooster-boord door een ieder van hen in \ particulier moeste worden voorzien, invoegen als even te doen opbrengen eeo halve rd^ of de helft pro rato minder en zulks niet zo zeer, om dat de Westkant meer aan onderhoud komt te kostep, bfzonder door de weg of den dyk, als wel om dat de lan4en aan de Oostzyde meestendeels van minder waarde zyn ;

dat, meest evengelyk, door de bewoners en eigenaars van haizen, tuinen en landeryen langs de rivier de Soutaar, aan- vang nemende even boven of beoosten de buyten Portugese kerk tot aan de post, WUligenburg, door die aan de Zuid- en Noord-zyde van de rivier tot aan voornoemde post gelegen zyn, voor ieder roede brete van het erf land, insgelyks in apno 1768 en voortaan van jaar tot jaar zal moeten worden b^tas^ld een riksd^ uitgezondert de erven, waar op eenlyk pedakken, door inlanders bewoond, zyn, die maar de helft of een halye riksd' zullen moeten opbrengen, alles ter nadere of speciaalder beschikking van Heemraden nopens enige geringe b^zittingep, dan wel andersints naamwaardige stukken lands ;

en dat eindelyk de ^genaars en bewoners van de huizen ea tuinen langs de Ooster singel van de stad tot aan de brug van Jaccatra na het voormelde bevryd zyn van 't maken der gemene weg, dog ter contrarie van de brug opwaarts langs de weg van dien naam als van ouds verpligt blyven om, een ieder voor zp buis, tuin of land-goed, tot zyn eigen kosten de weg in een bruikbaren stand te houden en voorts, gelyk een iegelyk, ieder voor zyn aandeel, de beschoeings der noksloten, door en langs zyn erf lopende, met de particuliere bruggen en dies hoofden.

~ December. Nadere voorschriften omtrent praal en pracht.

In aanmerking genomen zynde, dat, niet alleen door het

JS4 t767. P. A. VAM DÉR PARrtA.

DO aan 't collegie van Heemraden opgedragen onderhoad na yerscheide wegen en vaarten de daar toe geprojecteerde schat- tingen apparent niet sufficeren zullen, ten minsten voor eerst niet, maar dat, inzonderheid volgens het door den heer Raad extra-ordinair. Romp, als praesident van dat collegie aan den here Gouvemear Generaal gedaan verslag, de inkomsten, wdke uit de wagenpagt en H oorgeld aan 't zelve toegelegd zyn, door diverse practyken voor een groot gedeelte niet gefoumeert worden, buiten de ongemene moeite, welke den secretaris van hunne Eerwaardens moet adhiberen om het van andere, onwillige betaalders in te krygen; en onder deze slinkse handelwyzeo inzonderheid zeer gemeen zynde, dat men rytuigen op een anders naam houd, 't zj om daar mede in 't geheel of ten dele het opbrengen der wagenpagt te ondniken, hoewel het teffens al mede geschied om de successive gestelde ordres legen de pragt en praal te eluderen; ja, weswegens zig ook enige weder verstouten om 'er direct tegen aan te gaan; zoo is, tot maintenue van de gemaakte bepalingen ten dien reguarde en tot meerdere inbinding van hen, die niets onbeoogt laten om zig de gehoorzaamheid der ten gemeene nutte gestdde bevelen te onttrekken, conform een door hoog-gemelde zyn Edelheid g'exhibeerd schriftuur goedgevonden en verstaan om in 't algemeen by een te affigeren en te publiceren biljet d'ordres tot refrenering van de pragt en praal, by 't reglement van 30 December 1754 en vervolgens gesteld, met de daar by voorkomende belastingen op 't houden van rytuigen en paarden te vernieuwen, onder herhaalde bedreiging van de penaliteiten, op de overtreders gesteld, met zodanige ver- ontwaardiging, als zy verdienen, welke, of haar openlyk komen te opposeren, of de goede maatregelen van ter zyde te eluderen ; en zulks alles in zo verre, als by dezen niet anders of meerder besloten wierd, en wel:

dat ten dezen belange niemand, buiten de heren, den GoaTer- neur Generaal en Directeur Generaal, nevens de Raden van Indie en de gene, welke tot het lighaam van deze regering geboren, mitsgaders derzelver vrouwen en weduwen, zal mogen

1767. P. A. VAN DER PARRA. 5l5

gebruiken meer dan een rytuig te gelyk, 't zy door de gene, die wagenpagt betalen of 'er van g'eximeert zyn ; dat dit Toor al geen plaats mag bebben ten dienste van een ander (gelyk ook niemand een wagen op een anders naam mag houden), met uitzondering egter, wanneer zodanig rytuig maar heen en weer of voor den tyd van een enkelen-, halven- of ook helen-dag geleend word, sub poene, dat de gene, welke hier tegen komt te handelen, voor de eerste maal verbeuren zal de boete van een honderd zilvere, gecartelde ducatons en voor de twede maal ondergaan, dat wagen en paarden op 's heren weg aang^ouden en by parate executie verkogt zullen worden, in 't een en ander geval ten behoeve van Heemradens kasse ; met ordre aan de officieren van justitie, den secretaris en bodens van 't meergemelde collegie om nauwkeurig te letten op de al of niet uitvoering dezer ordre en dat gedagte secretaris of bodens, de officieren in d'ontdekking, dat over- treding plaats heeft, voorkomende, ten eersten daar van moeten kennis geven aan den Drossaart der Bataviase ommelanden, ten einde de boete, dan wel het.provenue van 't rytuig, enz. in te doen pabnen om dat vervolgens, gelyk ook alle de andere q^cieren, wanneer dezelve gefungeerd hebben, aan evengemelde secretaris onder quitantie af te geven;

dat ook niemand zyn rytuig zal mogen vergulden, verzilveren of (gelyk tot elusie van de ordres gepractiseert word) ver- koperen, nog het met beeld-, rank-, bloem- en ander-werk schilderen, al was het ook maar in een gering gedeelte, als de gene, welke daar toe speciale permissie van deze regering bekomen hebben, sub poene, dat den genen, welke onder medio January nog zodanig rytuig gebruikt, dat niet door hem ge- bruikt mag worden, 't zy wagen, faiton, charet, chais of wat naam men 'er ook aan geven mag, het zelve niet alleen verbeuren zal ten faveure van Heemradens kasse, maar ook nog daar en boven de boete van een duizend ryks- daalders ten behoeve van de diacony-armen dezer stede; en dus daar op te doen letten, niet alleen door de officieren van justitie, den secretaris en bodens van Heemraden,

528 1767.' P. A. VAN DER PARRA.

maar ook door de diaconen der Gereformeerde en Lutherse gemeente ;

dat, mede onder dezelve penaliteiten, de wagenverfaaarden geen andere rytuigen dan effen geschilderde of vemisle, gelyk tans het goede gebruik mede brengt, mogen verhuren als met voorkennis en toestemming van den heer praesident van Heemraden, op dat voorgekomen word, dat ook in dezen geen gebruik van een verguld, verzilverd en zogenaamd geschilderd rytuig gemaakt word als door de daar toe gewettigde, beboodeDS egter het presente merk op de huurwagens;

dat, met enige alteratie van 't voorgeciteerde reglement van 30 December 1756, articul 26, de officieren van de burger . cavallery, zonder onderscheid of 't een ritmeester of een adjudant zy, wel 2 rypaarden mogen houden en d'onderofficiereD met de gemene burger-ruiters ieder, gelyk de bepaaling mede brengd, een rypaard, zonder daar voor oorgeld te betaloi, dog dat, ten einde zulks na behoren geschiede of onder dese naam geen meerder paarden onbelast aangehouden worden, gedagten ritmeester jaarlyks een naam-rolle van de gene, die onder zyn compagnie resorteren, aan weimeiden heer praesulefii van Heemraden moet overgeven met medio January %an ieder jaar en zulks om tot narigt.van den secret aris van dat coO^ie te dienen;

dat andersints niemand, nog van H oorgeld, nog van de wagenpagt of van de belasting op enig, boven de bepaling aangehouden wordend ry- of trek-paard zal bevryd wezen, als die volgens de besluiten dezer regering of ook door den regerenden heere Gouverneur Generaal van de wag^pagt

m

g'excuseert of niet onder de belasting begrepen zyn, ea ge- volgelyk door alle andere en een iegelyk, welke buiten of boven cle bepaling van 't getal der paarden gaat, zal moeten worden betaald de gestelde pagt voor allerhande soorten van rytuigen, 't zy met vier of met twee widon en verdere con- tributien op het bonden van paarden boven de bepaling; dat deze betaling ieder jaar voor ultimo JanuariJ piomptdijk zal moe- ten geschieden aan den secretaris van Heemraden, of dat, by ge»

1767, P. A. VAN DER PARRA. . 5tï

Iireke van dim, door denzeiven daar van moet worden kemiiMO gegeven aan den Drossaart, mei last, dat desen eflSeter inüt en de vorige gevatten de onwillige en trainerende tot ke» talkig of de disobediwte ten eersten regtdage voor boonen competenten regter dagvaarde, met verzoek tot parate executie, en dat d'overige officieren van de justitie, wanneer een derzelve in 't bekeuren der overtreders den Ürossaart voor geweest is, in gelyker voegen moet handelen, onder recommandatie, dat den regter immediaat tot de parate executie verlof |[eve; en m derhalven by extract dezes tot narigt en observantie van de coUegien van justitie in loco te lalen dienen;

dat wykmeesteren, so m als buiten de stad, het getal der paarden van een ieder, die zig in dezen te buiten kan gaan, by 't doen der gewone jaarlykse beschryving behoorlyk op- nemen en daar van speciale opgaaf doen moeten aan meerweldeB beer praeaident van Ueémraden en dat den capitain der Chinezen door den bode dier natie mede j^arlyks onder medio JanujBMry moet doen onderzoeken, welke Chinezen rypaarden en ook rytuigen houden (de gehuurde uitgesloten), ten fine daar van iosgelyks een speciflcque lyst aan den secretaris van 't gedagte coliegie te suppediteren, onder bedreiging, dat de minder op- gaven wordende paarden confiscabel zyn ten behoeve van Heenuradens kasse en deswegens al mede dermaten moet worden opgepast en gehanddd, als hier voren tegen het ge- bruik van meer dan een rytuig te gelyk gestatueerd is;

en dat ten laatsteii van gene wagenverhuurderyen w^ens verkoop by Schepenen dezer stede opdragten mogen geschieden dan op de vertoning van een bewys van den secretaris van Heemraden, ten blyke, dat dit coliegie 'er kennis van heeft.

31 December. Verbod tegen den aanvoer te Batavia van tarwe.

Om bet gemaakte misbruik met den particulieren aanbreng V8B tarwe te deezer hooCiplaats ia verseheiden' opsjgten is ia Kaade van Indie goedgevonden en verstaan den invoer te

528 • 1767—1768. P. A. VMi DER PARRA.

interdiceeren, gelyk zulks ter schuldige gehoorzaamheid mils deezen geadverteerd wordt, onder bedreiging, dat de geoe, welke van dit verbod kennis heeft kunnen hebben en xig verstouten mogte van het gedagte koorn iets aan te brengen, 't zy van de Gaap de Goede Hoop, Souratte, ChormaDdel, Bengale, Japan of van welken anderen ooird en 't zy onder de gepermitteerde lasten of ook onder wat anderen naam, niet alleen verbeuren zal dat gene, hetwelke men tegen deeu prohibilive ordre heeft aangebragt of tragten mogte in te brengen, maar ook nog daarenboven de viêrdubbelde waarde van dien, ten voordeele van den aanbrenger en den officier, die de aanhaaling doet, ieder in een geregte helft, ten zy de officier het sluikwerk direct opspeurt, wanneer alles aUeen genieten zal;' met last aan de respective officieren van justitie, den commandeur en vice-commandeur, de sabandaars en den boomspagter om de uiterste waakzaamheid en vigilantie in deezen te adhibeeren.

8 Januarij. Nadere voorschriften nopens de afschaffing der berekening van Indisch geld in de negolie-boeken.

By extract uit onze resolutien van den 14^ Juny 1767 bereeds ter kennisse van UwEdele gebragt zynde, dat, ingevolge de ordre der hoog-Edele Heeren Zeventienen, met ultimo Augustus aanstaande in de negotie-boeken van de Compagnie over gansch Indien moet worden afgeschaft de berekening van Indisc^h geld, ten einde met het boekjaar 1 768/69 en ver- volgens zig in de berekening te rigten naar de waarde van de Nederlandsche gekartelde dukaten tot 66 stuivers, enz., onder toezegging, dat men UwEdele nader elucideeren en bevoelen zoude hoedanig zig dienaangaande in verscheiden' omstandig- heden te moeten gedraagen; en ten deezen belange aan ooie eerste ministèren tot het departement der negotie in loco, de opperkoopUeden des kasteels Batavia c. s., gedemaodeeid

1768. P. A. VAN DER PARRA 529

hebbende om een wd overwogen, klaar en omstandig berigt deswegens te formeeren, waar aan voldoende beantwoord is, zoo hebben wy dat schriftuur, getituleerd: >berigl wegens de •verhandeling der intrinsicque waarde der munt-specien en

daar uit voortkomende verandering der voor- en na-restanten, zoo van koopmanschappen, provisien, enz., als debet en credit •loopende rekeningen by de negotie-boeken, die gehouden •worden op alle de comptoiren van de Nederlandsche Gom- •pagnie in Indie, beginnende met ultimo Augustus en primo •September 1768*', niet alleen in alle zyne deelen geapprobeerd, maar begeeren ook wel expresselyk, dat UwEdele bet, een ieder voor zoo verre het hem aangaat, ten fine voorschreven tot derzelver narigt en observantie noemen en doen noemen, ten welken einde het deezen in copia verzelt met de daar by geciteerde modellen, welke hunne eigenlyke betrekking wel tot deeze hoofdplaats hebben, dog ook meest in het algemeen tot opening van veele zaaken kunnen dienen en voorts ten principale van die modellen, welke bepaaldelyk tot een cynosure van Uw- Edde in het byzqnder moeten dienen.

Wy verwagten en gelasten derhalven, dat men zig daar naar onderscheidenlyk en punctueel gedragen zal, generaal in het sluiten, formeeren en houden der negotie-boeken, opdat in het vervolg een nette en accurater aantooning van d^ waaren staat van elk comptoir daar uit geboren worde en speciaal in het verkiezen van den penning der negotie, in het reduceeren en berekenen der effecten en contanten, in het behandelen der restanten en debiteuren, in het boeken der factauren, in de waarde van het goud en zilver, met de vnnsten of verliezen *er op vallende, en, buiten andere by;Eonderheden, daar in voorkomende, vooral in het behoorlyk zorgen, dat met de kasse-rekeningen of ook wel in het opmaaken der ordonnancien, die tot de kas betrekking hebben, geen abuisen exteeren, in het algemeen by ontvang en uitgaaf; en dat in bet byzonder niet gehandeld worde tegen de permanente ordres wegens het accepteeren van gelden op assignatie, het trekken Tan wissels, zekere bepaalde verkoops en inkoopspryzen of

350 1708. P. A, VAN DER PARRA.

wat dies meer sy; en dal, scboon alle gemante specin haare intrinsique waarde by de boeken moeten geredoeeenl worden in proportie tot de waarde van de Nederiand&he gekartelde dukaton, bepaald tot 66 stuivers ten aanzien na het zilvergeld, en van de Nederlandsehe gouden dukaat tot f 5:5: — met betrekking tot de gouden munt, dan vrd op elk comptoir naar de waarde der verkoren penning van negotie; egter, conform de oude ordres, geene vreemde geld-qwdflD of welke geenen vasten coura hebben, dan ook wel min gewild zyn^ mogen worden geaccepteerd, als zulke, welke voor de ontvangen waarde weder zyn uit te geeven, sub pene, dat, eenig nadeel uit het tegenge^elde voortkomende, zulks gelatea zat worden voor rekening van den ontvanger of die 'er tegea hadde movMen zorgen.

Ook heriuLeren wj UwEdele nog nader, dat, de soldy-boekea geene verandering onderworpen wordende, de voormdde schik kingen dus ook ^een dè minste alteratie maaken, nog in de betaaling van gagio, nog in de verstrekking op rdiening vao maandgelden, nog oik niet in de kostgeMen .en emdumenlen, nnar met dat alles em het gene daar meer betrekking toe heeft, op den presenten voet moet worden gecontinaeerd.

De waarde der geld^^peciên bleef voor het puMiek deiellle als vroeger (resolutie Ib lanuarij 1768).

Ten vervolge op hire circulaire van 8 Jannary 1768 gelastte nog de Regering: den 7^ Maart:

fiy onze circulaire missive van d^ 8^ Januarydeeaesjaarsi gelastende het afschaffen der berekening van Indisch geU by de negotie-boeken, te beginnm met het boekjaar 1768/69, onder anderen aan UwEdele bevolen zynde om behoorlyk te zorgen, dat hier door niet geban< ^ d worde tegai de permanente onbes vregens zekere bepaalde rerkoops en inkeops pryzen, zoo dieoi éeswegens ten vervolge, dat wy daar nede byzonder Dw- Bdele willen gewaarschouwd hebben om ten aanzien der gestelde vaste peroentos winst op sommige arükekn vn

1768. P. A. VAN DER PARftA. 551

negotie by yerkoop, IngeTalle niet meer te behaalen is, (tf ook wel bq»aalde uitkoops pryzen, gerekend by guldens, stuivers en penningen, daar van niet mag worden afgewdLon als naar evenredigheid van de vastgestelde penningen van negotie en dat dus even zoo veel stukken gelds voor dezelve quantiteit en soort van goed bezorgd moeten vrorden als pro dato, wanneer men al niet meerder bedingen kan, mitsgaders dat in gelyker- voegen ten aanzien van de verstrekkingen daar op het oog gehouden worde, dat ook by inkoop niet meer uit kasse worde afgelangd, als plaats gehad heeft voor de reductie, gelyk dat by de modellen der kasse-rekeningen, by voorschreven onze letteren afgezonden, ten klaarsten wordt aangewezen, invoegen dienaangaande niet moet gereflecteerd worden op de gestelde pryzen by guldens, stuivers en penningen ; en dat nopens diverse uitgaaven, onder meer by het reglement op de provisien der dienaren bepaald, ook niet meer aan stukken gelds moet worden afgelangd, als tot heden plaats gehad heeft, niet tegen- staande het by de reductie in de negotie-boeken, naar de jongste bepaaÜÉg, minder schpen zal.

8 Januari). Bepaling, dat aan het binnen^hospUaal te Batavia maandelijks 16, m plaats van 8, kannen wijn4int zouden worden verstrekt.

Volgens de Regering moest »al het mogelyke uitgedagt

worden van 't geiie tot verbetering van die eleodelingen [zieken] haar staat kon strekken''.

15 Januarg. Intrekking van de gouden, Javasche ro^ pijen. — Staking van het aanmaken van zilveren ropijen.

Ter jongster zitting door den hee^e Gouverneur Generaal binnen gdiragt wezende twee vervalste goude Javase ropyen, dog zoodanig in 't uiterlyk aanzien en zelfs het gewigt overeen- komstig met de volgens het g'arresteerde op den 29^ October 1763 in de alhier opgeregte ropyen-munt geslagen wordende

352 1768. P. A. VAN DER PARRA.

goude ropyen, dat men genoegzaam geen onderscheid bespeurai kan, niet tegenstaande dezelve van binnen zeer in 't gehalte ten kwade, ja, wel agl caraten met de goede komen te dilfe- reren, buiten dat 'er ook al gevonden worden (alle meest geconterfait na de twee dubbelde zoort), die genoegzaam in 't geheel van een ander metaal zyn ; en dus door hooggemdde zyn Edelheid geproponeert zynde om, na ryp beraad, dienaan- gaande zodanig Ie besluiten, als tot wering van dit ten uiterslo) bedrieglyk en de goede gemeente merkelyk tot nadeel dreigend kwaad het gevoeglykste mogte geoordeeld worden.

Waar op geconsidereert, dat, ofschoon alle munten het naboot* zen onderworpen zyn en men maar al te dikwerf preuveo heeft, hoe de zwaarste straffen den valsen munter niet kunnen afschrikken, egter ten belange van gedagte, byna niet te onderkennen valse ropyen het verlies te drukkende is voor de gene, welke de ongelukkige laatste eigenaars 'er van zyn en. na alle verwagting, haast nopens vele van deze misleidende specie zouden worden, indien het niet ten uytersten gekeerd wierd;

dat, schoon men dcrhalven al aanstonds met het gepermit- teerd munten vaa de goude ropyen liet uitscheiden en onver- hinderd roulleren de gene, welke geslagen zyn, dit nogtaos niet ten vollen aan 't oogmerk zoude kunnen voldoen, wyl den valsen munter bereets gelegenheid heeft om onder de goede, die 'er zyn, zyn slinks bedi^f te excerceren en daar in op gelyken bedekten voet dan zoude kunnen volharden;

dat gevolglyk het biljoen verklaren van de by 't placaat van den 8®° October 1765 gangbaar gemaakte enkelde, dubbelde en twee dubbelde goude Javase ropyen het efficacieuste middel zy om het kwaad te weren, waar tegen nu ook buiten des niet roiliteerd de schaarsheid van courant, geld ; dan dat, wyl tians verschelde lieden van deze, tot nuttig gerief der gemeente geslagen specie eigenaars zullen wezen, welke dezelve ni^ hebben laten munten en dus, voornamelyk als het goud gere- kend word op 19 rd^ het reaal fyn, 'er verlies op zouden lyden, strydig met de by 't geciteerd edict gestelde waarde, deze er van na billykheid schadeloos moeten worden gehouden;

1768. P. A. VAN.DÈR PARftA. 535

dat 'er derhaWen geen ander middel op is dan de goede goode ropyen voor rekening van de Comp® in te vnsselen tegen de bepaalde pryzen, niet tegenstaande 'er, wanneer dezelve alle ter inwisseling gebragt worden (dog dat niet te denken is, door dat deze en gene dezelve tot gedenkpenningen zullen aanhouden), de Gomp® meerder nadeel by zal ondergaan, dan 't voordeel der twee perc^ genote munts-geregtigheid opweegd, nadien uit een door den heer Diiecteur Generaal g'exhibeerde notitie consteerde, dat 'er in 't geheel gemunt waren 1772 twee dub- belde, 924 dubbelde en 2181 enkelde, te zamen, tegen de waardig gemaakte pryzen van 10, 5 en 27i ^d', rd' 27842:24: — bedragende ; dat de Comp** daar van aan de 2 perc^ muntsge- regtigbeid geprofiteerd hadde rd^ K56 : 40 : — , dog dat, wanneer het goud van evengemelde geslage ropyen maar gerekend wordt tot rd' 19 het reaal fyn, dan iostrinsicq niet meer waardig zyn als rd« 25715:30%;

en dat wyders, op dat de vervalste ropyen ook uit de wae- reld mogte komen, de inwisseling al mede het beste middel was, boewei tegen geen hoger prys, als dezelve uitgegeven of gangbaar verklaard zyn, namenlyk de goede of die 20 caraat essayeren en 28 stuivers wegen, en de overige of minder in alloy en gewigt bevonden mogte worden, aan goud waardig zyn tot rd" 19 : — het reaal fyn, om dat die met valse munt misleid is, zig zelfs het nadeel, wegens mangel van toezigt, te weiten heeft; zo is dien overeenkomstig goedgevonden en ver- staan, niet alleen het munten van de volgens het geresolveerde op den 29^° October 1765 geslagen goude Javase ropyen te doen ophouden, met intrekking van den stempel, maar ook alle dezelve in hare diverse zoorten op het stadhuis te laten inwisselen door gecommitteerde Schepenen dezer stede, ten overstaan van den Balliuw en den essayeur, L^endert Jan Elliot, daar mede beginnende op Woensdag den 27<^^ dezer maand en eindigende op Zaterdag den 13^*^ Febniary aanstaande, 's morgens van |gt tot elf uren, de tusschen vallende Zon- en Maandagen uitgesloten; onder dezen verstande, dat alle dezelve inoeten worden doorgekapt en getoetst, ten einde voor de goede

5J4 176Ö. P. A. VAN DER f>AhRA.

jQf die ingevdge het plaea^it ^n den 8"^° Novraiber des qpge- melden jaars in baare drie zoorten, ter zwaarte van 28, 16eo 7 stuivers en van het gehalte van SO caraat^, gangbaar verkbard zyn tot 10, K en S'/i ^d% dat bedragen voor rekening van de Gomp^ te geven; dog alle de andere, die minder in gewigt«( ook lager in alloy gevonden worden en dus door valse maoten nageboots zyn, aUen te rekenen tegen de waarde van 't goiii, dat 'er aan bevonden word, tot rd" 19 het reaal fyn; voorts de gedagte Javase goude ropy^, om de wille van devalselji nagemaakte, by een te publiceren en te affigeren büjet na da 13^0 Fehruary voormeld biljoen te verklaren, met veiiiod aan alle en een iegelyk om dezelve naderband uit te geven of te ontvangen, onder last aan de officieren van justitie om voorde nakoming dezer prohibitive ordre te zorgen en overigens aDe de ingewisselde goude ropyen te doen smelten en tot stav^ hreDgea om, g'essayeert zynde, naar Gotmandel gezonden te worden. By d6i;e gelegenheid teffens in aanmerking gekomen wezeode, dat men altans g^o^gzaam van gerede munt in deze cokxiie voorzien is, waar toe, tot byzonder gerief der gemeente, niet weinig het hare gedaan .beeft de volgens resolutie van dan Q^^ November 1764 geslagen en by 't placaat van den 9» dito gangbaar verklaarde zogenaamde Javase zilvere ropyen ; en dat dus, overeenkomstig het goedvinden van de heren Hajons by hare gevenereerde missive van 6 October 1766, ook gevoqgiyk de licentie zoude kunnen ingc^trokken worden om 'er nog te laten slaan ; zo is al verder g'arresteerd met het munten alhier met bet uiteinde van deze maand in 't geheel te doen oessereo en gevolgelyk, buiten de voorsz. stempels van de goude ropyen, ook alle de andere te doen vernietigen en de persen met de verdere muntgereedschappen in de grote geldkamer te laten overbrengen, om daar onder toezigt v|n de kasteels <vperkoo|h lieden bewaard te worden.

0 Op K FebruairiJ 1766 m biervan kennis gegeven an BbbIbb^

Cberibon en finmarang. — Zie ook hij 7 October 1768.

1768. P. A. VAN DER PARfW. $38

15 Janaarij.< Vermmdering van ds wageÊhfuclU voor riftuig^verhuurders.

Gelezen zpde een reqaest van de gezamentlyke wagen-ver- haurders binnen en buiten deze stad, vervattende een niet jBiader ware, als omstandige vertoning van hunne als zodanig deloioirerende staat, met verzoek, dai, tot voorkoming van verder verval, de wagenpagt • verminderd en zy voor ieder rytuyg vier paarden onbelast mogten houden; zo is na deliberatie goedge- vonden en verstaan om, met eenige alteratie van 't placaat tegens de pragt en praal van den 30^° December 1754 en 't Atfitwegen tot anipliatie g'emaneerd bUjet van den 3/29 April 1755, volgens welke de wagenverhuurders binnen de stad voor ieder rytuig aan pagt moeten opbrengen 80 rd* en die van baiten de stad 60 rd', mitsgaders alle niet meer dan drie paarden voor ieder wagen zonder betaling zyn g'accordeerd, vocNTtaan, dan wel me^ dit jaar beginnende, voor elk rytuyg, dat dezelve mogen houden, %0 rd* minder te laten opbrengen, of door de wagenverhuurders binnen 60 rd' en buiten 50 rd', als mede de supplianten het vierde paard voor ieder rytuig vry en onbelast te vergunnen, om dat, schoon dit een en ander te weeg brengd, dat Heemradeos inkomsten 'er ruim twee duizend ryksdaalders door verminderen, daar tegen des noods op een andere wyze zal dienen voorzien te worden.

5 Februarij* Uagtiging op den pachter van de tn- en uügaande regten te Batavia iemand zijnentwege te plaaUm op Compagnie's losvaartmgen. — Verbod tegen het vervoeren van particniiere goederen met die vaartuigen.

Op hei door den pagter van de in- en uitgaande regten by reqoeste g'iasteerde om gequalificeerd te worden tot het doen van onderzoek in alle 'sComp* cbiampangs, komende met lading uit de schepen, van Cormandel, Bengale, Ceilon, ïoan^ta, Malaeca en de Westkust van Sumatra arriverende.

S56 1768. P. A. VAN DÊR PARf^.

en dat de administrateurs van 'sGomp' negotie- en proTisie- pakhuizen^ mitsgaders den commandeur en opper-equipagie- meester, mogten worden gelast om diergelyke vaartuigen Ie

m

laten lossen in de tegenwoordigheid van den suppliant, dan wel van zyne bediendens, in aanmerking gekomen zynde, dat gedagten pagter dit middel uitgedagt heeft om het fraaderea van den tol, dat ongetwyffeld door gedagte vaartuigen in 't oog lopende geschied zy door, onder de naamvan 's Gomp goedereo, ook particuliere, 't zy gepermitteerde of zelfs wel contrabande wharen, in te voeren, voor te komen ; dog dat dit met opg^ meld middel niet efBcacieus kan worden tegengegaan, zo om (Ie moeilykbeid en genoegzame ondoenlykheid der viiitatie van de opgemelde losvaartaigen, v^noeer dezelve geladen zyn, buiten diverse inconvenienten, die uit het ophouden zouden kunnen resulteren, als dat het zeer waarschynlyk is, dat by aldien men 's Gomp^ losvaartuigen gebruikt om den tol by invoer te frauderen wegens schepen, die van voorsz. plaatsen komen (men zvvryge van contrabande wharen] zulks dan mede wel nopens andere oorden plaats hebben en ook by den uit* voer van zommige articulen, die den tol subject zyn, gepractiseeit worden zal; zo is, tot bekwamer of betere bereiking van 't in dezen bedoelde oogmerk en alsints nodige voorstand van dit voorname articul van 's Gomp" inkomsten, na deliberatie goedgevonden en verstaan den pagter van de in- en uitgaande regten of van den boom nu en voor 't vervolg te qualificerei om op de tanjongpours, chiampangs en andere 's Gomp' los- vaartuigen, die van de rhede komen, zo dra in de rivier zyn of wanneer hy of zyne medestanders, dan wel bedienden, dezelve , 'er in ondekken, iemand zynent wegen op Ie plaatzen om de ontlading by te wonen, mitsgaders inzelvervoegen te liandelen by 't afschepen naar boord uit de respective negotie- en provisie-pakhuizen met iemand zynent wegen gedurende het laden dier kieltjes te kunnen doen tegenwoordig wez^ en zulks in 't een en ander opzigt onder het nodig onderzoek tegen smokkelwerk, zonder onderscheid van of naar wat schepooi en mindere vaartuigen goederen aangd^ragt of verzonden

i7êö. k A. vaKi oer parra. S5?

wordeo; met verdere permissie om, zo wel van het gene nit de k»-vaartaigen aan de wal gebragt en van land naar boord in dezelve a%esioken word, pertinente notitie te hooden, ten einde zyne aantekeningen te confronteren by de kasteels opper- kooplieden tegen de los- en geley-brieljes, om dus te knnnen ontdekken, of men onder 'sComp* goederen ook dat van particulieren, tot fraudatie van den tol of ook wel nog daar en boven tot vilipendie der ordres tegen den in- en uitvoer van contrabande wharen, mogte zoeken te sluiken; met last aan de equipagie-bedienden, de administrateurs en pakhuis- bedienden om den gedagte pagter of zyne bedienden ongemoeid in het voorsz. toezigt en verrigtingen by het lossen en laden der Comp* transport vaartuigen van en naar boord te laten te werk gaan, ter ondekking, of daar in, buiten die van de Comp^. ook enige goederen van particulieren, 't zy gepermitteerd of contrabande, - zyn geladen of mogten afgestoken worden, sub poene van 500 rd" boete ten behoeve van de diacony- armen dezer stede voor den genen, die daar tegen enige ver- hindering mogte toebrengen.

En is, ter betere bereiking van 't vorenstaande, als mede om, zo min maar immers uitvoerlyk, 's Comp' los- of lands- vaartuigen tot transport van particuliere goederen te laten dienen, al verder goedgevonden en verstaan te statueeren, dat, buiten de gepermitteerde lasten van 't hoofd over 's Comp* zeemagt, den commandeur en vice-commandeur en de eerste 8cheeps*overheden, mitsgaders, buiten de van Java's Oostkust en Cheribon aangebragt wordende ryst, als ook de van andere piaatzen komende provisien voor deze regering en die tot bet lighaam derzelve geboren, geen particuliere goederen van of naar scheeps-boord der alhier ter rhe<le leggende kielen met meermelde 's Comp' vaartuigen zullen mogen worden getranspor- teerd, als eenlyk de bestel goederen, met schepen van de West Tan lodie komende, aangebragt, ter overbreng in 's Comp' pakhuyzen; onder beilreiging, dat die zig verstouten mogte (Hn ongequalificeert gebruik van gedagte vaartuigen te maken^ ondergaaan zal een pecuniele amende van een duizend zilvere

HAtlAT-fOn VOL TUI. 23

338 1768. P. A. VAN DER PARRA.

dueatoDs, al mede ten behoeve van de diacony-armen iem slede; mei last, dat gedag te pagler daar ook speciaal op ietten moet en dat inzonderheid de bediendens van de equipagie-werf deswegens de vereischte toezigt houden en doen houden, miU- gaders zorge dragen, dat de gezaghebbers der los-vaartaigen en de scheeps-overheden by arrivement alhier ter rfaede nn dit verbod behoorlyk verwittigd worden.

By deze gelegenheid ook geremarqueert zynde, dat tegen het gearresteerde op den 13^ April 1764 weder in onkuft begind te raken om de voormelde bestelgoederen, die mei schepen, van de West van Indie komende, aangebragt wordea, in 'sComp* klèden*pakhuis te bezorgen; zo is, tot een ge- volgelyk al weder nodige renovatie van die ordre, goedgevonden en verstaan aan den Raad van justitie dezes kasteels en den water fiscaal te demanderen, dat gecommitteerde uit welmeUe Rade, by 't arrivement van schepen van de West van Indie, na dezelve gevisiteert te hebben, de bestelgoederen (levendig vee uitgesloten) niet direct aan de houders laten afgeven, maar, schoon 'er ook geen bedenken zy, dat daar mede en^ morswerk gepleegd zal of kan worden, ordre stellen, dat dezelve naar 's CSomp" nieuw kledenpakhuis gebragt worden en dat evengemelde officier tot dies executie moet zorge dragen ; ook meermelde gecommitteerdens, dat daar van een bdioortyke notitie, aanwyzende de stukken en dies volumen, aan deie regering worde gesüppediteert, ten einde, indien door de grote als andersints enige bedenking deze regering mogtc voorkomen, de goederen op nadere ordre geopend en ge- visiteert worden.

5 Februarij. Verstrekking van kleederen aan her^dde zieken bij hel verlaten van het hospitaal.

Dewyl, volgens het geresolveerde ter zitting van deo ly^ December 1765, aan de herstelde, welke, uit de gast- huizen gaande, op schuldrekening lopen, de voor heen gedane verstrekking van twee hembden, twee broeken en twee neus-

r768. P. A. VAN DER PARRA. 339

doeken niet meer mag plaats hebben, nog, ten strengsten ^enomen^ ook niet de helft, als alleen aan die gene, welke minder als /* 9 : — winnen en niet te kwaad hebben, vergund zynde, schoon nopens de eerste genoteerd zj om, des mogelyk, in 't geheel niets aan hen te verstrekken, als waar op, om voor geen verantwoordingen bloot te staan, gewoonlyk niets afgegeven word, de ondervinding geleerd heeft, dat zommige van 't arme scheeps-volk nu zomwyl genoegzaam naakt de hospitalen verlaten en daar door waarschynlyk hare maar even bekomen gezondheid niet zelden weder verliezen; zo is, om de aangelegenheid der conservatie van 't gemeene volk, ondanks het misbruik, dat zommige van die goederen maken, goedgevonden en verstaan om, met alteratie van opgcmelde resolutie, qualificatie te vergunnen om aan de gene, welke op schuldrekening lopen, 't zy zeevarende of ambagtslieden {wf\ de militairen onmiddelyk van haar montering worden voorzien), te laten verstrekken even zo veel als de gene, welke minder dan /* 9 : — 's maands aan gagie winnen, te weten : een hembd, een broek en een neusdoek, om daar voor op rdLening belast te worden na de min of meer reizende en dalende waarde dier goederen, mits zy, zo wel als de gene, welke niet op schuldrekening lopen, daarom verzoek doen of niet tegen haar zin verstrekking op rekening krygen.

-~ Februarij. Nadere voorschriflen nopens de wagen- fochU enz.

•By affidie van billetten in de gebruikelyke landstalen*' liet de Regering bekend maken:

dat de gestelde ordres op het houden van rytuigen en paarden by 't reglement van 30 December 1754 en later, in zo verre niet meer of anders altans bepaald is, in haar volle kragt en waarde bly ven ;

dat alle, die van de wagen-pagt en het oirgeld der paarden by beduiten dezer regering of speciale permissie van den heer Gcmvemeur Generaal vry gelaten zyn, geen meer paarden

S4Ó 1768. P. A. VANJ È)Eft PARrtA.

onbelast mogen aanhouden, dan de gene, welke een ieder na de distinctien by 't opgemeld reglemenU artikel 23 tot !8 inclasiye, vergeleken met bet biljet van den -^ April 175a en latere besluiten, zyn toegestaan of door booggemelde zyn Edelheid uit diverse consideratien kunnen toegestaan worden; en dat dus dezulke, welke meer paarden houden, dan voor ban bepaald zy, voor ieder extra-paard aan het collegie van Heem- raden zullen moeten betalen 50 rd' tot recognitie;

dat de ond-gouverneurs, welke onder anderen vier span trek-paarden mogen aanhouden, mits betalende de gestie pagt van rd' 40 voor de wagen en oirgeld voor drie span, voortaan die vier span zonder betaling van oirgeld mogen hebben ;

dat de secretaris van het collegie van Heemraden dezer stads-ommelanden, als absolut een wagen in dien dienst nodig hebbende^ even als de leden van het gedagte collegie, vry word verklaard van de betaling van wagenpagt, gelyk ook de beide gezwore landmeters, en elk gevolgelyk ook drie span paarden mogen houden vry van het oirgeld;

dat, schoon de stads doctoren in functie, volgens de ordoD- nantie voor dezelve van den 23^ October 1746, gelibereert zyn van de wagen-pagt, daar en tegen de zulke, welke ait dien dienst tot een ander overgaan of als zodanig ontslagen worden, in overeenkomst van H geresolveerde op den 7*" December 17B1, de wagen-pagt moeten betalen, welke bepaaM is tot den staat, waar in zy komen, niet tegenstaande zdis titul en rang van stads-doctor behielden;

dat de deurwaarders en bodens van de respective collegien van justitie, item van Weesmeesteren, Heemraden en BocMld- meesteren, elk twee rypaarden, vry van oirgeld, mogen houden ;

en dat, gelyk by het biljet van den 31"^ December anno passato aan de wagenverhuurders verboden is om andere wagens dan effen geschilderde of verniste te houden, ten zy mot voorkenuisse en toestemming van den heere praesident van Heemraden, de overtreding dienaangaande ook door die

1768. P. A. VAN DER PARRA. 341

wagen-verhuurders geboet moet worden met de poenaliteiten, tegen het ongepernülteerd gebruik van vergulde, verzilverde» verkoperde, item met beeld-, rank-, bloem- en ander werk beschilderde ry tuigen over het algemeen gesteld, of de verbeuring van zodanig rytuig ten faveure van Heemradens kasse en daar en boven 1000 rd^ ten behoeve van de diacony-arinen dezer steile, mitsgaders dat daar op dus niet alleen moeten letten de respective officieren van justitie, de secretaris en bodens van 't meermelde coUegie van Heemraden, maar ook de diaconen der Gereformeerde en Lutherse gemeente.

-^ Februarij. Uülooving eener premie op het aangeven van valsche munters.

In overweging gekomen zynde, dat het zeer waarschynlyk isy dat den valsen munter zyne gereedschappen, tot het na- bootzen van de goude ropyen gemaakt, niet zal laten stil leggen om min of meer door die snode practyk, tot elks nadeel, zyn gewin te zoeken met de volgens placaat van 9 November 1764 gangbaar gemaakte zilvere ropyen na te maken, wylde ordinaire middelen van onderzoek hem niet schynen te kunnen opspeuren; zo is, ter opwekking van een algemeen' reflectie ter immers mogelyke ondekking van de conlerfeiters of na- bootzers van Europise en Indise, te dezer hoofdplaats gangbaar zpde munt-specien, goedgevonden en verstaan by een te publiceren en in de alhier gebruikelyke lands-lalen, niet alleen op de gewone plaatzen binnen de stad, maar ook buiten dezelve aan de huizen der wykmeesteren en de hekken of deuren van de woningen der hoofden van de campongs te afligeren biljet te stellen ene praemie van een duizend rixd% onder verzwyging van den naam, indien het begeert word, aan alle de genen, 't zy Europees, inlander, Chinees, vrye of lyfeigen, die een pf meer van de genen, die aan bet vals-munten schuldig zyn, weet aan te brengen zodanig, dat in handen van de justitie geraken en van deze euveldaad overtuigd worden kunnen; voorts vryheid van straffe of impuniteit aan den genen, die

542 1768. P. A. VAN DER PARRA.

daar aan schuldig inogte wezen, wanneer complicen of mede schuldigen invoegen voormeld komt aan te geven, onder by- Yoeging, dat, wanneer het een lyfeigen is, denzelven in 't eeoe geval zo wel als in H ander zal worden vry gegeven en den lyfheer genieten de helft der praemie tot dedomagement of zo veel als dusdanige aanbrenger, ter arbitrage van den regter, zal geoordeeld worden waardig te zyn geweest aan zynen meester, zonder prejuditie egter van de wederhelft der praemie, den lyfeigenen in 't eerste geval cotnpeterende.

-^ Februarij. Verbod tegen hel houden van privaie vendutien.

Door zyn Edelheid gecommuniceerl wezende, dat enige blyken waren voorgekomen, men zig niet ontzag om clandesline vendutien te houden, tot prejuditie en daar over gedane klagten van de stads vendu-meesters of wel tot verkering van de goede order, direct aanlopende tegen de statutaire wetten en de nog dienaangaande by vernieuwing gnomen resolutie op den 23^° September 1746; zo is, tot tegengaog van zulke ongepriviligeerde handelingen, goedgevonden eo verstaan om, met renovatie en ampliatie van de gemaakte bepalingen dienaangaande, de gemeente by afiictie van biljetten tot narigt en observantie te adverteren, dat alle en een iegelyk, in deze colonie remorerende of zig onthoudende, zorgvnkiig zullen hebben te myden om gene particuliere of private vendutien te houden; en dat de secretarissen der respective collegien, de curator ad lites of andere, die amptshalven ge- authoriseert zyn om, uit kragte van g'impetreerde executie, dan wel wegens enige boedels, in hunne g'authoriseerde qualiteiten onder derzelver administratie gevallen, ten gdd< te maken, buiten des ook niet anders opveilen of doen op- veilen, maar zulks overlaten voor de vendu-meesteren deier stede, met bedreiging, dal de gene, welke tegen deze prohibitive ordre komt te handelen, vyf en twintig ten honderd verbeureo zal van het rendement der op voorsz. ongepermitteerde wyxe,

1768. P. A. VAN DER PARRA. 543

'I zy by den op- of afslag, verkogte goederen en zulks ten behoeve van de diacony^armen dezer stede voor de ene en de opgemelde vendu-meesteren voor de wederhelft.

19 Februarij. Vmtatie van vreemde schepen ter reede Batavia.

De Regering besloot »voortaan, zonder alvoorens by deze regering speciale besluiten te nemen (mits de tyd, welke er mede verlopen kan), alle Comp^ en particuliere schepen van vreemde Europeérs, illico na bare aankomst, door te stellen ordres van den here Gouverneur Generaal^ door gecommitteerde leden van justitie, ten overstaan van den water fiskaal, te doen visiteeren en daar van schriftelyk verslag te laten geven, t^ einde op bet mogelykste g'informeert te worden, of ook zodanige goederen onder den aanbreng resorteren, waar van den invoer verboden zy'.

Zie ook bij 24 September 1773.

19 Februarij. Verstrekking van kêffij aan de militairen te Batama.

Onder de gedurige zorg, welke den heer Gouverneur Generaal zig geeft tot conservatie van 't gemeene volk en inzonderheid ook ten aanzien van de militairen ter dezer ongezonde hoofdn jriaats, met opzigt tot hunne logementen,, kleding en voedzel, volgens diverse, dienaangaande genomen besluiten en andere gemaakte schikkingen, door zyn Edelheid vertoond wezende, dat bereels in train was om de dragonders op een gereguleerde tyd dagelyks koffy- en thee-water te laten nuttigen, ten laste van de guamisoen- of krygs-kasse, en ook uit dat fonds nog megelykheid zag om het gehele guarnisoen en de hier aanwe- zende recraten met opgemelde, in stede van schadelyke en rauwe dranken te doen voorzien, mits de koffy-boonen daar voor 'sComp' wege iid&oops verstrekt wierden; zo is tot dat zeer beilzaam oogmerk goedgevondenen verstaan om 's jaarlyks

544 1768. P. A. VAN DER PARRA.

ten dienste yan H Batavisch guarnisoen of roor de dragonden, infantery en arthilleristen^ item de hier successief aanwoeode recrulen, voor rekening van de gaamisoen- of krygs-kasse uit 's Comp' pakhuizen te laten verstrekken een honderd en dertig picols kofiy-boonen, zynde zo veel, als 'er na calculatie nodig zal wezen, en zulks voor de bepaalde inkoopsprys van 6 rds" het picol.

24 Februari). Last op de praclizijns in de rekesten, waarbij i>leUeren requisitoir" werden verzocht, ie noemen de personen, bevoegd tot het doen executeren der tner* kregen sententiên.

By den Raad in aanmerking gekomen weesende, hoe niet alleen de geenen, door wien letteren requisitoir worden be- sollisiteert, telkens versuymen de aanstelling van een gemagtigde ter plaatze, werwaards sodanige letteren werden g'addresseert, ten eynden door deselve aldaar te doen versoeken de nodige authorisatie op een boode off ander, daar toe bevoegd persoon tot het executeeren van sodanig een sententie, mandament, ak ten welken eynden haar versoek is ingerigt ; maar dat ook, niet tegenstaande dit gerequireert wordende requisit, den r^ter, aan wien de letteren requisitoir syn gerigt, het selve ongere- marqueert en somwylen de by haar ontfangene sententieo, mandamenten, etc, uyt derzelver naam executeeren offwdia 't geheel ongeéxecuteert laat; mitsgaders, dat hier uyt niet anders gebooren word dan groote absurditeyten, vermeerdering van kosten en merkelyke veragtering van der impetranteo zaak ; soo is, om die en meer andere redenen, op heeden goed- gevonden de gesamentlyke practizyns by deese te ordonneerea omme in den aanslaande by de requesten, waar by de letteren requisitoir worden versogt, steeds te doen aanhaalen de perso- nen, tot het doen executeeren der geobtineerde sententieo, mandamenten, etc, op sodanige plaatze, als werwaards deselve syn gerigt, door haare meesters gen(Mnineert en gequalificeert ;

1768. P. A. VAN DER PARRA. 348

en mix op poene van de requesten, waar in solx is g'omitteert, mei e^ nihil ten haeren kosten Ie rug te erlangen.

24 Februarij. Voanchrifl nopens *provi9ien van reatuH" »tte , enz,

By den Agtbaren Raad van justitie des casleels Batavia op heeden goedgevonden weesende omme voortaan in alle provi- sien van reauditie, reformatie en appel, versogt wordende teegens persoenen^ onder de jurisdictie van Batavia zorteerende, geen mandamenten, maar simpel en alleen appoinctementen te ver- leenen ; soo is al met eene verstaan d'gesamentlyke praclisyns by deese te gelasten om in den aanstaande by het coucheeren der door baer ten dien eynden te praesenterene requesten daar op attent te weesen met het woord van mandament te mena- geeren en, soo als in materie van R. A., maar simpel te besolliciteeren appoinctement van reauditie, reformatie of appel, op poene van telken reyse te verbeuren een boete van 10 rd' ten behoeven van de kamer dezes raads.

26 Februarij. Vermindering van de renten, uit te keeren door de Bank^ourant ie Batavia,

Vermits >de inkomsten der uitgezette gelden op hypothequen en losse panden op verre na niet toereikten lot goedmaking der onkosten en ter voldoening van de 2 perc^ interest aan <le participanten, ondanks de aan deze tafel genomen besluiten op den 13^ February en 15^° September anno passato, invoegen 'er, in stede van een voordeelig saldo ten behoeve der offi- cianten tot een equivalent voor hunne moeite, op den presenten voet ruim 1000 rd' te kort komen', bepaalde de Regering

van alle, in meermelde bank courant berustende of nog in te komen gelden, in zo verre 'er intrest van betaald word, dat is van capi talen tot en. beneden de 2B000 en boven de BOO rd', item van participanten, onder de jurisdictie van de Nederlandse g'octroyeerde Oostindiscbe Comp^ haar domi-

346

1768. P. A. VAN DER PARRA.

cilium houdende, voortaan of van primo Haart eerstkomeiiie af, in stede der by resolutie van 11 December 1764 gesldde 2 perc^^ 's jaars of Ye perc^ 's maands, geen meer inlrest te laten goed doen als 1 ten honderl 's jaars of 7i3 tenhondert 'smaands; en hier van door den heer directeur en commis- sarissen van de bank courant en van lening de gemeente ivy afficlie van biljetten te doen adverteren".

26 Februarij. Voorschrift nopens extracten uü beskiku van de Hooge Regering.

Gesproken zynde over de afgave van extracten, zo uit <k notulen, als resolutien dezer regering, aan de respective coUegiea van justitie in loco, is goedgevonden en verstaan gedagte coUegien te gelasten om, by het ontvangen van extracten uit de generale resolutien, de voorheen bekomen extracten uit de notulen te houden voor vervallen.

-jf Maart. Nadere voorschriften in zake preferentie w concurrentie bij insolvente boedels.

In opmerking en overweging gekomen zynde, dat nopens de manier van procederen by de coUegien van jostitie te dezer hoofdplaats in cas van preferentie en concurreniie of geen egualen voet wordt gehandeld, invoegen 'zomwyieo schepenkennissen en andere diergelyke actens van verhypotbe- quering met betrekking tot het generaal verband geprefereert worden boven nolariale obligatien van ouder datum en dan weder notariale obligatien voor jonger generale verbanden by bezegeldheden ; dat hiertoe enige aanleiding kan geven de niet onderscheidentlyk gemaakte bepaling by de statataire weiten dezer hoofdplaats tusschen het speciaal en g^ieraal verband, nadien, buiten het aanbevolene by de politicqoe ordonnantie van de heeren Staten van Holland, dat altyd de jongere, speciale hypothequen gaan voor ouder generale, by de

1768. P. A. VAN DER PARRA. 547

resdutie dezer tafel van den 26^° Augustus 1672, ten princi- palen over dit poinct sprekende, eenlyk gezegd word :

•dat, volgens oud gebruik, schepenkennissen de preferentie •hebben boven alle notarialeobligatien, de oude voor de jongere,

en voorts voor alle andere obligatien ouder de hand, enz.";

dat ten anderen al mede, mits ontstentenis van een beslis- sende wet, hoedanig bodemary brieven onderling in aanmerking moeten komen by bet vellen van sententien, geen vaste schikking plaats heeft, invoegen dezelve, of zonder epige differentie gelyk geagt worden, die voor den aanvang der reize gepasseert zp, dat ook de natuurlykste schikking zy, of ook den een den anderen na hare datums word voorgetrokken, schoon menigmaal weinig dagen differerende;

en dat ten derden ook wel enige klaarheid behoorde te worden gegeven aan de reets vastgestelde wetten, in boe verre het legaal of stilzwygend hypotheecq van hen gaat, die tot het doen van publicque vendutien geauthoriseert zyn, wegens verkogte goederen; zo is tot de mogelykste stand- houding van 't crediety in zo verre de goede trouw door billykheid en een juiste ordre kan worden ondersteund, goed- gevonden en verstaan mits dezen te statueren en te bevelen:

dat, met renovatie en interpretatie van 't geresolveerde op den 26^° Augustus 1672, in substantie by 't nieuw ontwerp der Bataviase statuten, onder den titul van desolate of in- solvente boedels, § 44 en 48, overgebragt, schepen-kennissen eo andere diergelyke actens van verhypothequering, voor de daar toe gepreviligeerde coUegien gepasseert, ten belange van het speciaal verband op de immobilia> zo wel onder den anderen na den ouderdom, als boven alle notariale obligalien, schoon die ouder zyn, de preferentie hebben en behouden; dat in- zeivervoegen het speciaal verband by een notariale obligatie vaud ^nig roerend goed, daar onder lyfeigenen, actiën en erediten, niet op vaste goederen hare betrekking hebbende, mede begrepen, almede onderling na den ouderdom en voor aOe generaal verband, van wat tyd of hoedanig, zyn en blyven geprcfereert;

548 1768 P. A. VAN DER PARRA.

dat wyders het generaal verband by bezegeldhedes notariale obligatien onderling na derzelver ouderdom worden geprefereert, zodanig, dal een ouder schepen-ki of andere zoortgelyke acte voor een jonger nolariak en een ouder notariale obligatie voor een jonger verband by bezegeldheid gaat, en overigens de een en voor alle andere obligatien onder de hand, wat daar by| speciaal verbonden mogte wezen, wanneer die sur| een somma van 50 rd", alles, niet alleen met opzigt U originele schuld-eischers, maar ook tot de borgen, 't regt om te ageren, 't zy op den principalen schokI< of mede borg, mogten gekregen hebben ;

dat onJertusschen ten aanzien van het twede poinct ofj bodemary brieven, 't zy het geld op de kiel door een of i personen in compagnie genomen of ook door een of meel compagnie gegeven word, by insolventie van hen, die 't genomen geld met den bedongen intrest niet kan of kuoj opbrengen of uit welker nalatenschap het niet kan gev( worden, de schuldeischers ten dezen belange of uit van bodemat*y-brieven in gelyke delen of ponds ponds worden g'admitteeri, die de penningen geschoten hebben by aanvang der reize, 't zy d'ene bodemary-brief enigen tyd ^Dfl de andere gepasseert is, en geprefereert boven zulke, wdk) by het aandoen van een of meer plaatzen op de heen of weita reize nader verleden mogten zyn, die egter ook alle met o| zigt tot de plaatzen, waar ze zyn gepasseert, gelyk voorreji moet worden gegeven, nadien de bodemary-brieven niet i ouderdom moeten geconsidereord worden naar den datum, o welke dezelve gepasseert zyn, maar na den dag, dat het scbi hier en elders uit de rhede of haven vertrekt, en by welke i)odemary brieven ook zal moeten wezen g'observeerl het In paalde by d'ordonpantie op hel zegel van den 29^°Seplembt 1767, verbo tenus aldus luidende:

dog zullen geen bodemary-brieven op 's Comp^ schepen moge •worden verleden, ten zy daar by verklaard ware, dat de po «niugen of goederen niet zullen worden aangelegd tot enigen, b

I76Ö. P. A. VAN DEA f^AAftA. S4d

de Comp^ verboden handel, op poene van zodanige boete, als by •artikel 121 van deze ordonnantie legen de contraventeurs van •dezelve, zo publicque personen, als particuliere, gesteld is ; en dal daar en boven op bodemary-brieven, op Gomp' schepen •gepasseert, viraar in gemelde clausule niet is komen te in- •Dueren, geen regt zal gedaan worden, ten zy dat devoorsz. BYerklaring alvorens in pleno judicio geschiede" ;

en ten reguarde van het 5^® of laalste voorstel, met renovatie en ampliatie van het gearresteerde op den 27^° July 1677 en I4en jojy 1761^ overgebragt in *t voorsz. nieuw ontwerp der statuten, § 42, onder desolate of insolvente boedels, item $ 30, onder secretarissen en gezwore klerken van justitie, en § 13, onder vendu-meesteren, nog te statueren en te gelasten, dat alle, die g'authoriseert zyn lot het houden van venditien, l^al of stilzwygende hypoteecq in d'eersie plaats hebben op de gemeinde goederen, wanneer die by den debiteur binnen de eerste zes maanden, na den verkoop 'er van geschied is, nog gevonden worden, mitsgaders in het zelve tyd-bestek preferentie voor alle generale verbanden, 't zy by bezegeld- beden, 't zy by notariale actens, en ook voor alle onderhandse speciale verpandingen, item generale schuld-kennissen onder de hand, terwyl daar en tegen de speciale verbanden by be- zegeldheden en ook by notariale obligatien, ouder zynde, als ten tyde de venditie gehouden zy, geprefereert blyven boven 't legaal verband der eerste of de pretcnsie der gene, die tot het houden van verkopingen gewettigd zyn, aan welke teffens, met betrekking tot de kopers der goederen, zo losse, als vaste, bet Yoorregt van parate executie blyft, mede tot zes maanden toe, volgens de in vigeur zynde bepalingen; alles of wat 'er in dezen vermelde drie poincten aangaat, egter onverminderd de snccessive gegeve ordres der heren Majores in het houden fa 't judicium preferentiae et concurrentiae van insolvente boi Iels van 'sComp' dienaren, voor zo veel de mobilia aan- ga t, vervat in het nieuw ontwerp der statuten onder desolate of nsolvente boedels, § 8, en overeenkomstig met het schry ven fa baar Edele Hoog Agtbare by brieven van 9 July 171 K,

58Ö 1768. P. A. VAN DER PARRA

17 September 1737, 4 September 1759, 13 December 1741, 9 Maart 1745 en byzonder 20 November 1745, waar by ge- persisteert Is onder den 15*" September 1747, 18'° September 1780 en 16^ Oclober 1757.

8 Maart. Voorschriflen nopens hel aan wal brengen ra» zieken, aanwezig aan boord van ter reede Batavia aankomende schepen.

De opper- en ondermeesters van de ter Bataviasche reede aankomende schepen en mindere vaartuigen worden by deezen gelast behoorlyke zorge te draagen, dat zy, by den abcheep der zieken van haare schepen en vaartuigen, met dezelve teffens niet alleen aan de wal komen en tot lavenis dier impotenten iets medeneemen, buiten het gene, dat zy aan medicanienten mogten noodig oordeelen, maar ook die zUkea behoorlyk te bestellen aan 's Compagnies hospitaal om vervolgens door den binnen-regent van dat huis na het builen-hospitaal bezorgd te worden; zullende met den oppermeester telkens een ondermeester met gedagte zieken naar de wal aioetai komen en van de mindere vaartuigen den ondermeester alleeo ; en, na dat het een en ander volbragt zal zyn, daar van rapport moeten gedaan worden aan het hoofd van de chirurgie, cp pene, dat, die hier inne in het minste nalaatig bevonden wordt, ten behoeve van de armen zal verbeuren twee maanden gagie.

18 Maart. Opheffing van zekere beperkingen voor het Collegie van Weesmeesteren te Batavia in het bekggen van kapitalen.

Weesmeesteren dezer stede te kennen gevende, hoe dal door de verschillende omstandigheden, waar in de Bataviase colooie zig altans met betrekking tot enige jaren agterwaards bevind, de kamer gevaar loopt niet zo veel aan capitaal te zullen kvmea uitzetten, als 'er nodig is om de jaarlykse renten a ^i P^'^ 'smaands op alle de capitalen hunner pupillen^ die SOOOOrd'

1768. P. . VAN DEft PARRA. 5B1

eo minder bedragen, te foanieren, by aldien de weleer gemaakte bepalingen daar omlrend by de oude statuten en later, zonder afwyking, voorlaan in observantie moeten blyven, als mede- breogende, dat op de acceptabel bevonden wordende hypothequen in de stad niet meer dan twee derde en op vaste goederen buiten de stad maar de helft der getaxeerde waarde mag uitgezet werden, 't een en ander nog gesterkt door twee suffisante borgen, dewyl partionlier^ veeltyds de volIè waarde op enig onroerend goed en zommige zelfs tegen minder dan '/s P^rc^ intrest 's maands belenen, mitsgaders zig, by gebrek van suffi* santé borgen, alleen met de hypothequen te vreden houden, invoegen elk, die geld nodig heeft, het eerst by particulieren dan ook tragt te negotieren; zo is op geciteerde, gegronde bezwaamissen en dat, gelyk hunne Eerwaardens zeer wel eonsidereren, eene generale vermindering der renten ten opzigte van ile wezen, die onder de tutele van de kamer staan, niet dan zeer nadelige gevolgen naar zig zoude kunnen slepen, goedgevonden en verslaan Weesmeesteren te libereren van de by de oude Batavise statuten en de resolutien dezer tafel van den a4«° September 1754, 1K«° Juny 174B en 17^° February 17S2 gemaakte restrictien, welke altans niet meer nuttig zyn, afaso de vaste goederen builen gewoonlyk van beter valeur Uyven als die van binnen de stad, of ook in 't algemeen, na de veranderde tydsgesteldheid, niet gevoeglyk meer kunnen bepalen ten aanzien van bet gedeelte, dat door haar Eerwaardens maar mogte beleend worden op hypothequen en zulks dan nog onder borgt ogt van twee suffisante lieden; maar, met alteratie van opgemelde ordres, aan dat, tot het bestier van der wezen wdvaart g'accrediteerd collegie gèdefereert te laten om derzel- ver capitalen met het vereischte toezigt en overleg zodanig aan te leggen, als het na omstandigheid van tyd en zaken ten meesten nutte en profyte van de pupillen oordeeld te behooren.

Btj missive van 25 September 1770 hebben HeerenXVII"« dezen maatregel 'gepasseerd, vertrouwende, dat UE. zullen

5Ö^ I76Ó. P, A. VAN DER I^AftftA.

•zorgen, dat de meerdere vryheid niet strekke ten nadeele der pupillen''.

21 Maart. Voorschriflen vaar de kwartiermeeslers fOM las'vaartuigen.

Alle quartiermeesters, vaarende op cbampangs, tanjoiigpoim en andere losvaartaigen, worden hier mede by vernieawisg wel expresselyk gelast om zig voortaan geene natte, bedorfa of aangestoken goederen, van wat naam of qualiteit dezdfe ook zouden mogen zyn, van de scheeps-overheden te laatoi opdringen om in te neemen, ten ware door specialen lastvaa het hoofd over Compagnies zeemagt, den commandeur cb vice-commandeur.

Ook worden dezelve wel nadruk kelyk gewaarschoawd «i geordonneerd zorge te draagen om geene bedurven', natie, n<if aangestoken' goederen, by die goed droog en wel geconditio- neerd zyn, in hunne vaartuigen te laaden, ten einde hel een met het andere niet kome te bederven.

Zoo mede worden dezelve op het allerscherpste gelast geene particuliere goederen, gepermitteerd of ongepermitteerd, van wie dezelve ook zyn mogen, in te neemen, zoo wel in dea afscheep van land naar de schepen, als van de schepen en mindere vaartuigen naar land, except de tafelryst, item andere provisiea en goederen van de hooge regeering deezer landen en derzelvcr secretarissen, mitsgaders de gepermitteerde lasten van hel hoofd over Compagnies zeemagt, den commandeur, vioe-cooi* mandeur en die der scheeps-overheden, gelyk ook de bestelpakjes» die met de schepen, van de West van Indie komende, aangebragt worden, als moetende in Compagnies kleeden-pakhuis wordoi overgebragt; zullende dezelve zig ten dien einde van gemeUe gepermitteerde goederen, van wie dezelve zyn mogen, ier hand stellen laaten een getekend geleide-briefje, waar in de goederen in hun soort moQten bekend gesteld worden, als mede het laslbriefje van den waler-fiscaal om, conform hetzelve, aan den pagter van de boom te vertoonen.

aèö. P. A. VAJSI DER PArtRA. JKS

Zoilende den gene, dewelke tegens deeze ordres mogte ie werk gaan, alle de daar uit Ie volgen onheilen en scbaaden tol laste gelegd worden.

En daarenboven na gedaan onderzoek nog ondergaan een gevoelige correctie.

■

25 Maart. Bepalingen nopens den verkoop van vee.

Alle ingezetenen, zoo ten platten lande, binnen de buiten- posten, als die boven dezelven in de Bataviasche, Preanger- en bovenlanden woonagiig zyn, en voorts alle de genen, dewelke voortaan genegen mogten weezen met eenige runderen en bnffelbeesten op Meester Gomelis ter markt te komen, worden by deezen geadverteerd, dat zy gehouden zullen zyn daadelyk, by bet eerste aankomen op de voorsclirevene baza^, hunne passen, zoo wel aan den commandant der aldaar gelegene veldscbans, als aan den keurmeester en opziender van het beestiaal te vertoonen om, by bevinding van een meerderen of minderen aanbreng als naar luid van gedagte hunne passen, behoorlyke aanwyzing te doen, waar door dit verschil veroorzaakt zy, op pene, dat de zoodanige, die geattrapeerd wordt onderwege 'eenige dier animaalen van de benedenwaarts gelegene campongs- volkeren onder hunne beeslen frauduleuselyk vermengd ofte eenige uit hun van boven gebragt getal ter sluik in de omleggende campongs verkogt en afgezet te hebben, zon- der die aan den gedagten commandant of opziender, nevens de overigen, ter voldoenim^l^ van 'sheeren geregtigheid te bebben opgegeven, boven de voldoening van gedagte geregtig- heid naar den inhoud der daar tegen reeds gestatueerde pbealen zonder eenige conniventie zullen worden gestraft; moetende dus alle bufiels, in het byzonder die ten dienste der omleggende landen, beneden Buitenzorg gelegen, zullen moeten strekken, 'tzy die onderwege in koop besproken zyn ofte niet, tot op Meester Gornelis afgebragt en aldaar behoorlyk gebrand en ingeboekt worden, terwyl de verkoopers dan ook in den vervolge, by de 'aanbrenging hunner animaalen ter markt,

ruiuT-wci 0nL tui. 23

Si{4 1768. P. A. VAN DER PARRA.

daaflelylL na de branding, voor ieder lavaansche os of koeaan den meenneiden opziender van het beestiari zuVea moeiea betaalen de gewoonc ongelden van veertien stuivers en die der imfTels tot vyf en twintig stuivers ieder;

dat daarentegen aan allen en een iegelyk 'de vryheid gehtcn wordt om zoodanige beesten van beide soort, die zy, schoon gebrand en bereèds vertold, ten dage der eerste aanbra^iBg ter markt niet hebben kunnen verkoopen en dus genoodzaakt syn geweest weder met zig op of af te voeren, aodermaaleD zoo dikwyis zy het goed vinden (mits die dieren niet intusscfaei vdn meester veranderd zyn), wederom ter zelver maitl \m verkoop te rug te mogen brengen, zonder dat zy, na de eersfgemeMe betialing, verder aan iemand leLs, hoe genaami ztillen behoeven op te brengen; dog vaneen verkogte Ja vaanscbe os, koei of gebranden buffel, die door eenen tweeden il anderen eigenaar weder ter markt gebragt wordt, oEschoon daar van geene andere branding gedaan en dus ook geene andov geregtigheid behoeft betaald te worden, zidlen^de verkoopen in cas van verkoop (en anders niet) alegter zes stttiven moeten betaalen, waar van een derde voor den commandani en de andere twee derde voor den opziender en keurme»ler zal zyn;

dat vervolgens, ter vermyding van alle fraude, een iegelyk, die zulke gebrande, dog onverkogt geblevene bufiels of vertoide runderen met zig by het eindigen der markt-tyd te rog vil neemen, van den keurmeester een bewys zal moeten vorderen en door denzeiven aan hun afgegeven worden van de qoantitell der overgeblevene en te rug gaiande beesten, met bekendsteUinf van den naam des aanbrengers en den dag der gedaant branding, welk certiGcaat zy, in cas van nadere, tusscheak»- mende, onderhandsche verkoop, verpligt zullen zyn ten eersl- volgenden marktdag op Meester Gornelis voorschreven te mg te brengen by den raeermelden keurmeester om hetzelve aldaar, na gedaane epgaave, aan wien zy een of meerder buffebverkogt hebben, (e laaten roieeren en vernietigen, sub pene, dat, indien bevonden zal worden zoodanige gebrande buffel zonder aangas

1768 P. A. VAN DER PARRA. 556

«Dg ^ roieering nub dm eorste bewys^ invoegen voorschreven, verkogt te zyn, de ^eerste «eigenaar zal gemulcteerd worden met Ml boete van twintig ryksdaalders, ten Êweure de helft van den -ontdekker of die de calange zal doen en de wederhelfl ten khoeve van de diaeony-armen alhier; zullende den gene, die 2fne animaakD niet op den eersten aanbreng ter voorschxeveiie Burkt-plaats verkogt en daar van erlangd heeft een beboorlyk .bewys van dan meernayeUen keurmeester, dat tbewys, zyoe fbeesten weder ter markt brengende, ook moeten medenemen m aan den meermeiden keurmeester te vertoonen, op pene, ;die zulks niet agtervolgt of binnen drie maal vier en twintig iBureo, in cas hy dat bewys mogte verzuimd hebben mede te brengen, niet overlegt, zyne beesten verbeuren zal ten behoeve van de Compagnie, den commandant en den keurmeester rfoormaM;

onder generale standhouding voor het overige in allen opzigte Vlo alle de ordves, dienaangaande voorheenen geêmaneerd en ibjfionder het gestatoeerde by placaat van den li^^ Decem- ber 17S4.

25 Maart. Instrwsêie voor den konimwMLmt van de vdd- schems Meester^Comdis^ den opziener en den keurmees- ter van 'het i^beestiad**.

*Art. 1. He commandant en keurmeester voornoemd zullen moeten visie neenien van alle de passen, die de bovenlanders, dewelke hunne beesten ter markt afbrengen, van de hoofden cf regenteti der plaatzen, van waar zy komen, metlebrengen, om te zien, of het getal der daar op bekendgeslehle beeslen behoorlyk ter markt aankomen of niet.

Art d. De commandant en keurmeester zullen, by onlwaa- -ring van een meerderen of minderen aanbreng als naar luid *der passen, zig naauwkeurig moeten informeeren, waar de bfgekomene of te kort bevonden wordende animaalen van daan gekomen of gebleven zyn, en zorge moeten draagen, dat van het SBtlMMkettde aan hét beschreven getal, ten ware genoegdoende

i586 1768. P. k VAN DÉR PAft^A.

beween wierde, dat op den weg gestorven en niet geslagi lyii, de geregtigheid egier betaald worde, zo wel als van demeo^ dere, die boven de pas mogten aankomen, gelyk ook van alle de overige aangebragt wordende koe- en buflel-beesten.

Art. 3. De commandant en keurmeester zullen voorts behoo^ lyk hebben te vigileeren, dat al het evengemeld vee, dat ter markt komt, 't zy hetzelve op dien dag verkogt wordt ofte oDver- kogt te rug moet keeren, by de eerste te markt breoging gebrand worde, zoodanig, dat men bet jaar en de maand, m dewelke hetzelve ter branding aangebragt is, kan onderscheiden: en voor welk branden aan den keurmeester veertien sluiven voor ieder Javaansche os of koeien vyf en twintig stuivers votf ieder buffel zal moeten worden betaald door dien genen, die dezelve ter markt brengt.

Art. 4. De keurmeester zal van voormelde veertien en vj( en twintig stuivers voor ieder beest, \ zy os, koei of baffd, a uso, aan den ontvanger generaal behoorlyk een quart nksr daaUer of twdalf stuivers voor voormelde 'sheeren geregtigfaeil moeten overbrengen en verantwoorden, ten welke einde de commandant mede een bewys zal ondertekenen vanhetwaaR getal der gebrande beesten, opdat den Heer van den lande io zyne geregtigheden niet te kort gedaan, nog gefraudeerd worde: zullende dus door den keurmeester dienaangaande niets nK^gcn verrigt worden dan na voorafgegaane medeopneeming der aangekomene en op de passen genoteerd gevonden wordeode beesten door den commandant meermeid.

Art. 5. De keurmeester zal van alle gebrand wordende buffels aan den commandant tot een douceur verpligt zyn van de voormelde resteerende dertien stuivers uit te keeren nieuwe dubbelde stuiver^ terwyl de twee stuivers van u Javaansche os of koei, zo wel als de overige tien en een halve stuivers van de buffels (dewelke boven de meermelde 's heeren geregtigheid betaald worden), in haar geheel ten profyte van den keurmeester alleen zullen blyven, zonder verpligt te zyn daar van verder aan iemand iets af te geeven; onder deese bepaaling teffcns, dat by, keurmeester (zoo wel als zyne bedien-

1768. P. A. VAN DER PARRA. 557

ójèDs), zig buiten dien met niets, de bazaar zelve betreffende, zal mogen bemoeyen of van eenige andere artikelen, buiten dat van het voormelde hoorn- vee, bet geringste mogen pretendeeren, alzoo zulks, als van ouds, eeniglyk en alleenig ten faveure van den commandant, als bazaarmeester, overgelaten en vergund blyft.

Art. 6. De keurmeester zal gehouden zyu om, na het eindi- gen der markt-tyd, aan een ieder buffel-aanbrenger, die eenige van die dieren onverkogt overhoudt en dus met zig te rug moet Beemen, voor niet een bewys ter baad stellen van de quantiteit der op dien dag gebrande, dog onverkogt te rug gaande buffels, Biet bekendslelling van den naam des eigenaars, van den dag der branding en van de couleur der te rug gebragt wordende Aeren.

Art. 7. Van een buffel, die voor de eerste maal ter markt gebragt en dus gebrand is, dog niet verkogt beeft Runnen worden, zal nog keurmeester, nog commandant voor een, tweede of meerdere reize, dat zoodanige buffel door dien zelfden eigenaar ter markt gebragt wordt, eenige nadere betaaling, hoe ook genaamd, mogen afvorderen; zullende zy met vertoouing van het by het voorige artikel gedagte certificaat kunnen volstaan en uit hoofde van dien vry en kosteloos met dezelven, tot zoo kmge zy hunne diereu hebben verkogt, iterativelyk mogen op de markt komen.

Art. 8. Dog een gebrande buffel, Javaansche koei of os, verkogt zynde en door eenen tweeden of anderen eigenaar weder ter markt gebragt wordende, zullen alsdan, in cas van weder verkoop (dog anders niet), daar voor ipoeten betaald worden zes stuivers, waar van een derde voor den commandant en de andere twee derde voor den keurmeester zal zyn, behoevende geene nadere branding en dus ook voor de tweede maal geene 'sbeeren geregtigheid zoo min van den eenen, als van den anderen betaald te worden.

Art. 9. Een gebrande buffel, bniten de bazaar-tyd in de eampongs of elders voor de eerste reis verkogt wordende, zal de eerste eigenaar, aan wien he| meermeid certificaat ter bran- diag algegeven is, gehouden zyn hetzelve den eerstvolgende

388 1768. f. A. VAM DEft f»ARRA.

niarkt-dag op Meester Gornelis by detf keannèèstef te mg te brefigen ota aldaar, na gedaane opgaave, aan wien zy een af meerder büiFels verkogt hebben (waar nm in margine van hel otdmaire brandboek pertinente aanteekenhig door dien bedieoAe zal moeten gehouden worden), te laaten roleeren en TernieügOL

Art. 10. De commandant zal den genen, die met een of meerder, reeds behoorlyk gebrande buffels ter markt komt, zonder van het by arlikel 6 gemelde certificaat Toorzien Ie zyn, daadelyk, na dat met den opziender van hel afkomend beestiaal daar omtrent communicatief te hebben gegaan, io arrest moeten neemen en met zyn te koop gebragte balÜBl of buffels aan den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander afzenden om nader geëxamineerd en, by beyinding van fraude, tegen hem tiaar vereisch geprocedeerd te worden, ten ware dezelve eenlyk het medebrengen van het meermdde certificaat mogte hebben verzuimd, alzoo in zulken gevaUe, md aanhouding van de buffel of buffels, hem den tyd tot dies afhaaling zal moeten verleend en, hy in het geheel agterblyveode of in twee a drie maal vier en twintig uuren niet weder opdaagende, de gedagte animaalen door den opziender en eonh mandant verkogt en het provenue van dezelve verdeeld worden een derde voor de Compagnie, een derde voor den oonimandnl en een derde voor den opziender meermeid.

Art. 11. Ten profyte der Javaasche candangs-mandadoois zal op de bazaar eeniglyk toegelaten worden het invorderefi van twee stuivers voor ieder Javaansche bok of geit, die door de bei^-volket^en ter markt g^ragt vmrdt, hlyvende een geljite dubbelde stuyver voor de zulken, die door de omleggende ingelanden ter markt gebragt en alsdan verkogt worden, teo profyte van den commandant; zullende gedagte mandadoors voorts voor ieder beest, dat in Compagnies candang by hea ter bewaaring gebragt wordt,, twee en een halve stuyvers mogen genieten, dog waalr voor zy alsdan voor bet ontsterfeo en wegraaken aanspreekelyk blyven, om in zulken gevalle weer beest, 'i zy groot of klein, niet tien ryksdaalders aan doi eige> naar te vergoeden.

1768. P. A, VAN DER PARRA. SBjJ^

Art 1% |Sn eioddyk zullen de commaodant ei», opziend^r »§ Yoor het pyerige iu ^et generaal oDoetea hoadea en, gedi;a^?gea, na den iahoud der voorige ordres, op bet stuk van, bu^l-kopp, eo dievery geêuianeerd, speciaal uaaic den teneur vao het phcaat van dea 15^° December 1754.

25 Maari. Regtemmt op de brandspuiten binnen et^ buiten de stad Batavia.

Art. 1. Id ieder der vyf blokken, waar iu deeze stad voigeDs de kaart, daar van zynde, verdeekl is, zyu geplaatst ea moeten voortaan gereed gehouden voorden twee slang- brandspuiteo, met goede en bequaame waterslangen voorzien, in plaatze van waterzakken, als van zo veel nuttigheid niet zynde; en wel moeten by ieder spuit weezen ten minsten twaalf dier waterslangen met en benevens een gelyk getal mamierings, ieder van vyftig voet lang, dewelke op den anderen kunnen geschroefd en gemaakt moeien worden de sbngeq van vier- en de mamierings van tweedubbeld zeildoek, dat van binnen met wasch bestreken is; waarenboven ieder spuit Biet alleen voorzien zal moeten blyven van een andere spuit, die men den aanvoo^er noemt, nevens de behoorlyke zuigers, daar toe gehoornde, maar ook, builen den evep genoemden aanvoerder, van twee perspompen; invoegen ieder spuit op zig zelf moet bestaan uit drie pompen om, wanneer 'er brand komt in een huis of ander opstal, dat verre van Ifet water rfgelegen is, met des Ie meerder aandrang het water van de eene pomp in de andere te kunnen overpompen.

Art t. Zynde speciaal ten deezen einde aan de ooslzyde van de groote rivier, in hot blok, gemerkt A, B, G, D, E, F, Q,- N« 1 en Q, N^ 2, S, N^ 1 en S, N® 2, een brandspuit- hinije ge^trueerd onder de wal aan het Oosleinde van de Jan V^manders-straat, waar in twee* brandspuiten met dei>- zdver toebebooren en bet verder hier na op te noemen liraDdgereedsehap bequaame bergplaats hebben ; gehoorende tol het evengewaagde blok de Qoslzyde langs de groote rivier.

360 1768. P. A. VAN DER PARRA.

van de Amsterdamtche-gragt af tot de Middelponts-bnigge, de Heere-straat, de Prince-straat, de Tygers-gragt, te reeke^ nen van de Amsterdamsche- tol de Leenwiane-gragt toe, de Kaaimans-gragt, insgelyks van de Amsterdamscbe- lol de Leeuwinne-gragty de Groene-gragt, de opgemeUe Jan Ver manders-straaty de wal tegens over de punten Middelbarg en Delft, de Zuidzyde van de Amstet*danische-gragi en de Piooid- zyde van de Leeuvnnne-gragt.

Art. 3. Voor het andere blok van de Ooetzyde der groote rivier, gemerkt 6, H, I, K, L, Q, N^' 3 en Q, N<^ 4 is de plaaU lol berging van gelyke twee brandspuiten met baar toebehooren in het ambagtsquartier ; en de wyken van dat blok zyn begrepen io de Oostzyde langs de groote rivier, van de Middelpunls-brugge af tot aan de Diest-poort, de Nieuwpoorl-straat, het Hospitaal- straatje, het Zuider en Noorder Kerk-straatje, het Stadhuis-pleto, de Tygers-gragt, van de Leeuwinne-gragt af tot het Zuicteinde toe, de Mallabaarsche-gragt, het ambagtsquartier zelC het Quartier-straatje, de wal over de punten Gelderland, GatzeoeUe- boge en Orange, mitsgaders de Zuidzyde van de Leeuwinne-gragt

Art. 4. Wyders zyn aan de Westzyde van de groote rivier, in bet blok, gemerkt A, B en G, twee spuiten^met de verdeie gereedschappen in een huisje naast het log^ent der ralelwagts by de Rliddelpunts-brug ; , en onder dat blok resorteeren de wal tegens over de punten Zeelandia, Nassau en Diest, de Be* nocheros-gragt en de Jonkers-gragl, beide van de Utregtsche- ' straat tot aan het Zuider einde toe, de Westzyde langs de groote rivier, van de Middelpunts-brugge mede tot aan hel Zuider einde en de Zuidzyde van de Utregtscbe-straat.

Art. 5. In zelfdervoegen zyn twee brandspuiten met haar toebehooren geplaatst onder de wal tegen over de pust Vriesland, in het tweede deel van de Westzyde der groeie rivier, in het blok, getekend D, E en F, v^ar in begrepen zyn de wal tusschen en over de punten Vriesland ea Utregt, de Renocheros-gragt en de Joakers-gragt , beide van de Maleitsche-gragt tot de Utregtsche-straat, de Westzyde langs de groote rivier, van de Middelpunls-brug af tot aan het Moorder

1768. P. A. VAN DER PARRA. 561

einde toe, de zuidzyde van de Maleitsche-gragt, en de noord- zyde yan de Utregtsche-straat.

Art. 6. Terwyl de laatste twee brandspuiten en verdere bfandgereedschappen, gehoorende tot het blok aan de westzyde van de groote rivier, gemerkt 6, H, I, K, L, M, N, O, P en Q (waar in leggen de wal tegens over de punten Groningen» Overyssel, Zeeburg en Kuilenburg, de Javaanscbe-gragb, de Chineesche-gragl, de Renocheros-gragt, van de Gbineesche*gragt af tot de Maleitsche-gragt toe, de Jonkers-straat, het vierkant, de equipagiewerf en de Noordzyde van de Maleitsche-gragt), bewaard en geborgen worden op de equipagiewerf, zoo even gemeld.

Art. 7. Voorts zullen de brandspuiten buiten de stad, de- welke bevoorens onder berusting waaren van de inlandsche» commandanten op den weg naar Ankée en op den weg van Mangadoa of die naar de Sonthar loopt, voortaan geborgen moeten worden, de eene in het midden van de Ghineesche campong agter de Europische wagt en de andere naast de cam- pong aan dies Oostkant of by de inlandsche burger-wagt over de punt Hollandia, buiten de Nieuwpoort, ten einde voor- naamelyk of in de eerste plaats te dienen voor gedagte campong en alle plaatzen, bewesten de Buiten-Nieuwpoort-straat en den Molenvlietschen dyk leggende, dies Westzyde ingesloten.

Art. 8. Laatstelyk moeten de twee andere brandspuiten met haar toebehooren, welke in de Zuider voorstad aan de hoek, welke de Koe-straat met de Buiten-Nieuwpoort-straat maakt, onder bewaaring van een der substituten van den Drossaart der Bataviasche ommelanden geplaatst zyn, daar bly- ven : en gehooren dezelve principaal tot alles, wat beoosten de Buiten-^Nieuwpoort-straat en den Molenvlietschen dyk (dies Oostzyde 'er by begrepen) legt.

Art. 9. In alle de opgemelde bergplaatzen der brandspuiten moeten, by ieder twee spuiten, op een behoorlyke wyze, voor het verderf, zoo veel mogelyk, bewaard, gehouden worden 300 leeren' brandemmers, 12 stuks brandzeilen, 4 pees trossen ef ander diergelyk touwwerk, 8 opgeslagen' lynen, 6 kerfbylen.

36i I7e8 P. A. VAN DER PARRA

8 ll<»6sent marlyn en 50^ Javaansche dammes, buüen en. be- halven 3 brandhaaken, 5 bouten laddei^s, vooraies mei kehooriyke weerkeeren, en 6 bamboezen ladders, als twee van o5, iwee van> 50 en twee van ^5 voeten lang, de haaken en laAkn onder de afdaken van voorschreven* sj^uithuisjes, ilem ia bet qBartier en ep de werf, waar zulks het best geschieden kao ; terwyl, by eenig gebrek, de brandzeilen op de equi^agiewerC en de water»bingen en namterings met haare koperen* schroeven ea bussen in het quartier gewaakt en gerepai^rd moetfen wordei

Art. 10. Tot voorkoming van confusie en om te beleiteiK dat, wanneer meer dan twee brandspuiten met derzelver verdere brandgereedschappen tot het blussen van braad ge- bruikt zyn, dezelve luet op een verkeerde plaatze gebragi worden, maar alles wederom geborgen, daar hel weezan moet« zyn de respective spuithuisjes, spuiten, emmers, haaken eo ladders, tot genoemile spuithuisjes g^hoorende, alsmede de plaatzen in bet quartier en op de equipagiewerf, nevens de brandgereedschappen, aldaar te vinden, met nomiuers onder* scheiden (het gene nopens het nieuw aantemaakene ook steeds moet worden geobserveerd) en wel hetspuithuisjebeooslende greole rivier, in het klok A, B, C, D, E, F, Q, NM eo Q, N^ 2, S, N<^ 1 en S, N® 2, met alle de brandgereedschappen, die aldaar geplaatst zyn (exceptis de voorschreven touwen), stuk vopr stuk met N^ 1 ; die in het quartier gebofgen worden noet N^ 2 ; het spnitbuisje en de lirandgereedschappen, daar toe gehoorende, te vinden bewesten de groote rivier, io bet blok A, B en C, met N^ 3; bet spuithuisje bewesten de groote rivier, in het blok D, E en F, nevens de br^ge- reedscbappen, daar toe gehoorende, ipet N^ 4; die op ét equipagiewerf geborgen ayn met N^ 5 ; bet spuithuisje en de brandgereedschappen in de Chineesche campong met N' 6a; aan de Oostkant naast de campong met N*^ 6b en dieio de Buiten^Nieuwpoort^straat berusten met ^^ 7.

Art. 1 1 . Dan^ opdat ten principaalen alles wel en ordentelyk behandeld worde, is binnen de stad over ieder der twee brand^uUeq eo de gereedschappen, die d^ar by gevoegd^»

1768. P. A, VAW DER PARRA. 363

ffiyk ock orer ié twee in en naaBt de CliiReesehe eampong en de twee in de Zuider voorstad, een braadtneester gesteM, dewelke tot deszelfs halpe beeft twee personen, die ieder, nevens den heer president van Sebeepenen, den Bailinw of Atm Drossaart en den brandmeester, voorzien zyn met een slentel van de plaatze, daar de voormelde brandgereedscbappen bewaard worden.

Art. 12. En wel is als brandmeester over de spoiten en verdere brandgereedscbappen, gemerkt N^ 1, benoemd de baas metselaar in het qoartier, die tol zyne assistentie heeft éea baas der steen- en beeldhouwers en den baas loodgieter, gelyk dat steeds aan gedagte baazen in fonctie geaccroeheerd blyft.

Art. 13. In zelfdervoegen over de spnilcn en brandgereed- sebappen^ getekend N^ 2, als brandmeester de baas timmerman in hel qnartier, mitsgaders tot zyne bnipe de baassmitende baas koperslager, aldaar mede bescheiden.

ArL 1 4. Voorts als brandmeester over de spuiten en verdere gereedschappen, daar by gehoofende, gemerkt H^ 5, de baas sniil op de equipagiewerf met assistentie van den baas der biokkemaakers en den meesterknegt der smits, lieide op de voorschreven' equipagiewerf dienst doende.

ArI. 15. Item over de spuiten en brandgereedscbappen, ondersciMsiden met N^ 4, als brandmeester de baas zeilmaaker van de equipagiewerf met assistentie van den baas kaartemaaker en den meesterknegt der zeilmaakers aldaar.

Art. 16. En als brandmeester over de spuiten en verdere brandgereedscbappen, gemerkt N* 5, de baas timmerman van de eqnipagiew^ met assistentie van den baas kuiper en den eenten meesterknegt der timmerlieden, alle daar bescheiden.

Art. 17. Voorts buiten de stad over de spuiten en brand* gereedsefaappen, gemerkt N® 6a, N® 6b, als brandmeester de capitein der Chineezen mei assistentie van de twee oudste Initenanls dier natie.

Art 18. Mitsgaders over de andere twee brandspuiten, gemerkt N^ 7^ de baas buskruidmaaker als brandmeester on

564 1768. P. A. VAN DER PARRA.

de zwavelrafBneerder met een der bequaamste geidlen op die werkplaats tot zyne adjuncten.

Art 19. En opdat de voorschreven' brandmeesters geen gebrek komen te hebben aan het noodige volk om door him« in tyden van brand, zoo tot het blussen van dien, als anderzins, aan de brandspuiten en verdere gereedschappen gebruikt te worden, zullen, gelyk ten deele reeds van voor lange in ge- bruik is, aan de brandmeesters der spuiten en brand- gereedschappen, getekend N^ 1 en % worden toegevoegd de manschappen, die onder hun en onder derzelver assistenten ak werk baazen van Compagnies wefgen bescheiden zyn, mitsgaders aan den brandmeester der spuiten, etc, gemerkt N^ 3, de smits en blokkemaakers van de werf, nevens het schuilsvolk van den onder-equipagiemeester ; item aan den brandmeester van N^ 4 de zeilmaakers en kaartemaakers met het schuits- volk van den baas timmerman; aan den brandmeester van N^ 5 de timmerlieden en kuipers van de werf, benevens het schuitsvolk van den commandeur en opper-equipagiemeester ; aan den brandmeester van N*' 6a ra N^ 6b twee honderd Ghineezen, daartoe maandelyks door hem, als capitein dier natie, te benoemen, gelyk de hoofden der campongs aan de Crocot, Jaccatra, Piesang-batoe en die der Amboneezen het noodig volk zal moeten bezorgen op de eerste waarschouwing aan den brandmeester van N^ 7, buiten en bdialven dal ieder brandmeester nog altoos zal moeten worden geriefd met e»i brandspuitbezorger of brandspuitmaaker.

Art.* 20. Waarenboven de gemelde brandmeesters binnen de stad, zoo tot het aanvoeren der spuiten en verdere gereedschap- pen naar den brand, mitsgaders het weder terug brengen derzelve ter plaatze, daar het behoort, als anderzins, ied^ zullen moeten voorzien en bygesprongen worden met een genoegzaam getal inlanders, dewelke aan de brandmeesters der spuiten N® 1 en 2 uit Compagnies lyfeygenen, in het quartier beschei- den, en aan de brandmeesters der spuiten N^ 3, 4 en Buit de Mooren, op de equipagiewerf dienst doende, door de genen, dien zulks incumbeert, zullen moeten worden afgegeven.

1768. P. A. VAN DÈR PASRA. SÖ5

Art. SI. Als hoofden oyer de Yoorschreven' Compagnies lyfeigenen zullen, naar usanlie, hel opzigt hebben de opper-man- dadoor en twee der habielste onder-ma ndadoors uit het quartier, mitsgaders over de voornoemde Mooren de raeesterknegt der kuipers van de equipagiewerf en twee der bequaamste sarangs.

Art. 22. Zoo ras 'er brand in de stad of het kasteel ontstaat, zullen zig ook naar Compagnies wapenkamer hebben te begeeven het vrye wagtsvolk, welk op het kasteel en aan dies baraquen besebeiden legt, zonder wapens, om met de wapenkamersgezel- len de Iirandspuiten te bezorgen ter plaatze, alwaar een dier baazen zulks zal noodig agten ; en wanneer de ambagtsgezellen, zoo nit het quartier als elders, zullen gekomen zyn ter verdere reddinge der brandspuiten, moeten voorschreven militairen direct naar hunne bescheiden* post wederkeeren ter af haalinge van hunne vnipenen om zig voorts te vervoegen naar de plaats d'armes, welke volgens guarnisoens ordre hun bekend is.

Art. 23. Over alle de opgemelde bediendens der brandspuiten, etc, binnen de stad als opper-brandmeesters aangesteld zynde den fabriek ten belange van N^ 1 en 2 en den commandeur en opper-equipagiemeester over die van N° 5, 4 en IS, mitsgaders over die van buiten een der Scheepenen deezer stede, daar toe snccessive expres te benoemen, zoo zullen deeze drie opper- brandmeesters, onder het hooger gezag van den heer president van Scheepenen en, by zyn Ëdelens absentie, van den Baiiluw of Drossaart, niet alleen het generaal bestier over de brandspuiten, etc, hebben, maar ook voornaamelyk znrge moeten draagen, dat alles in een goede orde kome te blyven, mitsgaders de gemelde spuiten en verdere brandgereedschappen in een compleet getal gehouden en de gebreken, dewelke daar aan door den tyd en het gebruik komen te ontstaan, ten s|)oedigsten gerepareerd worden, met deezen verstande nogtans, dat deeze reparatie omtrent de zes spuiten en brandgereedschappen, die in de drie spuithuisjes binnen de stad zyn geplaatst, nevens de vier spuiten en haar toebehooren, welke buiten zyn, ten laste van de stad, mitsgaders der vier overige spuiten en brandgereedschap- pen, die in bet quartier en op de equipagiewerf geborgen

306 1768. P. A. VAN DER PARftA.

worden, ten heslefli van lëe rE. Goiii|»a^ie za\ inoeten g^ scUedea.

ArL 2;4. Ën, opdat de impectiwe brandmeesters, nevens de ^enen, welke tor hunner assisteotie eyn toegevoegd, en die, weike veider toi het Mussen van brand gehooren, behoorlyk met de sfMiiten sullen weeten om te gaan, zuUen de efiper-kraadiBees- iers van de spuUai bimieB de «tad zoi^ inoeten draagea, dat alle dezelve, met voorkennisse van den beer 4)^e8id6ntvaHSche^ penen, om de drie maanden, op plaalzen, daar toe liequaam, in het gebruik en hanteeren der«puiten, nev^ishasfftoebdiooren, worden onderregt, in een wel geschikte ^ide verdeeld en ieder zyn werk aangewezen, om aldus in tyden van brand Met de meeste vaardigheid en bef uaamheid of zonder confusie ia staiA te weezen den outstaanen brand, (e kumien blossen ; gelyk wk len zelfden einde de Bailluw en Drossaart nopens de geplaalsie spuiten buiten de stad, als ondei^ beider jurisdictie gehooreode, deeze zelCs alle maanden eens, met voorkennisse van den voor- melden beer president, .mede op een bequaame plaats naoeten .probeeren, om de Chineezen, als de behandeUng 'w van nog geheel ongewoon, daar in naar vereiaeh te oeffimen, wair omtrent de capilain en laiteoanls van die natie aiiocessive bet noodig getal moeten bezorgen.

Art. 25. By deeze gdegenlieden teffens het bequaamsle Ie ontdekken zynde, welke gebreken 'er aan de spuiten en verdere brandgereedschappen mogl^n iweezen ontstaan* zoomoet daarop dan ook nauwkeurig worden gelet en zullen Scheepenen, voor zoo verre de brandgereedocbappen en de spaitbuisies aanis^aaB, mitsgaders de opper-brandmeeslers binen de stad, voor oeo veel dezelve in het quartier en op de equipagiewerf geborgen zya, •verpligt weezen om te bezorgen, dat zoodanige gebreken op bet atterspoedigste verholpen enbeboorlykgepi^areerd wordea.

Art. ^6. En, dewyl by tyden van brand, de heer president vas Scfaeepenen, gevolgd door de geregfcsbodens, itan de Bailluw of de Drossaart met hunne geweldigers enki^ers, zig nioel«a laaten vinden ter plaatze, daar de .brand is, zoo. is betoakde .pligt der tbcandmeesters .en der genen, die nertierbydal wock

«768. P. A. VAN DER PARRA. ^7

gebooren, ora tproraptelyk uit te voeren de ordres, die zy aUdan fvn wc4gemelden beer f>restdeni, das wel, by eyn fiddees ab- sesCie, van d^ Bailluw, voor zoo teel de stad binnen en het gene biutoB onder zyne jurisdiolie gehoort betreft, of van den Land- drost, voor zoo verre het Meezen laatsteuóiBoier aangaat, «nllen komen te erlangen.

Art. 27 . Gdy k ook alle de ondergespehikte aan de brandmees- teni in het doen der voorscbreyen' exercitie en omtrent bet werk van brandbliissen moeten gehoorzaamen en volbrengen, het gene bon door dezelven zal worden aanbevolen.

Art. ^. Wanneer in het 'een of ander Mok binnen deeze stad brand komt te ontslaan, zullen de brandmeesters van de spaithuisjes N^ 1, 3 en 4, zoo ras hun zulks ter kennisse gekomen is, met de bon ter assistentie toegevoegde personen zig aanstonds met' derzelver brandspuiten, verdere gereedschap- pen, en onderboorig voHc derwaarts moeten hegeeven, gelyk zttlks, by absentie, ziekte of tardance vsm een of meer der genoemde brandmeesters, door ieder bunner medetnilpers, zon- dei- een moment lewaj^en, mede zal moeten gednan en mitsdien door ieder van bun, zonder na matkanderen Ie vertoeven, alle ^eed aangewend worden om met de spuiten, mitsgaders ver- dere gereedschappen en het volk, daar by geboorende, het eerste by den brand te weezen, ten einde ^lien zoo ras mogelyk te blussen ; en zal de gene, die het eerste met zyne spuiten en brandgereedschappen zigby den brand laat vinden, een soaame van vyf en twintig ryksdaalders, mitsgaders de tweede, die invoegen voormeld aldaar ter plaatze komt, vyftienryksda»l4ers tot een ipremie genieten, dewelke aan bun door Scheepenen znMen worden betaald.

Art.^29. Zullende alsdan de brandmeesters der spuiten en braadgereedschappen, die opde,equipagiewerf en in het ambagls- 4|Qarlier geplaatst en geborgen zyn, met hunne nieiiehulpers en onderboorig volk zig moeten vervoegen by hunne brandge- reedschappen, mitsgaders zig klaar maaken en gereed houden, zonder zig ^ter van daar naar den braod te begeeven dan alleen op de speciale ordre van den heer president van Schee-

S68 1768. P. A. VAN DER PARRA.

peHen, ten ware de brand digi by Yoorschreven* eqai| of quartier ontstoken was, als wanneer de gemelde brandmeei- ters dezelve mede ten eersten zullen moeten lielpen blusaeii: en zullen zylieden met deeze gereedhoudinge zoo lange moeten continueeren, tot dat zy ordre krygen om hunne «spuiteD ee verdere gereedschappen weder te gaan bergen.

Art. 30. By bet ontstaan van brand in een der voorstedeii van deeze stad zuilen de brandspuiten van binnen niet naar buiten mogen worden gebragt als op speciaal bevel van den heer Gouverneur Generaal of bet aanweezend eerste lid der Edele booge regeeringe in de stad, nog ook bet volk uit het ambagtsquartier of de werf by avond of ontydeu naar buiten gelaten worden, maar zal van de buiten geplaatste brandspuiten met haar toebe- booren door de genen, welke dezelve invoegen voorschreveo hebben te behandelen, het vereischte gebruik moeten worden gemaakt ; en opdat dit mede ten spoedigsten geschiede, ui de gene, welke het eerste met zyne spuiten by den brand komt, genieten vyf en twintig ryksdaaldera, ten laste van de stads kasse.

Art. 31. Om vervolgens tot bet spoedig blussen van brand te beter in staat te zyn worde stads wegen door Scheepenen bezorgd, dat op bet stadhuis niet alleen 300, maar ode inde kerken deezer sleede, in het arm- en weeshuis, Chineescfae hospitaal en vrouwen-tugtbuis op bequaanie plaatzen bewaarl en geborgen worden zoo veel brandemmers, brandhaaken ea ladders, als van nut en dienst kunnen zyn om in tyden via brand daar van het noodig gebruik te hebben ; gelyk ten zelfikn einde ook in de Chineesche óampong, van distantie tot dis- tantie of over de tien huisgezinnen, twee stuks brandemmers berusten, tot welkers conservatie niet alleen moet worden gezorgd door de genen, welke dezelve bewuaren, maar dat xe ook in tyd van nood of by brand in de campong 'er mede paraat zyn, met nog negen persoenen uit de andere wooningeo, welke 'er geene hebben, die in zoo verre onder het opzigt ea gezag staan van den genen, die de twee brandemmers heefi, ten einde gezaamenlyk by de brandspuiten met die emmers van dienst te zyn.

1768. P. A. VAN DER PARRA 369

Art 32. En opdat niemand, in welks wooning brand komt te ontstaan, dien zoude tragte te heden om middelerwyle zyne goederen te bergen en daar door zyne buuren in meerder gevaar te stellen, zal de bewoonder van het huis, waar in de brand is onstaan, gehouden en verpligt zyn, eer en voor alle anderen, den brand op straat overlutd uit te roepen en zulks op een boete van een honderd vyflig ryksdaalders ten behoeven van den officier, die de calange doet, voor de helft en van de stads kasse voor dë wederhelft.

Art 33. De ratelwagts, by nagt brand binnen deeze stad ootdekkende, zullen, nevens het gestadig ratelen en uitroepen van brand, mede moeten uitroepen de plaats, daar dezelve ontstaan is, -hetwelk door de verdere ratelwagts, zoo ras zy zidks booren en weeten, mede zal moeten gedaan en geconti- nueerd worden, tot dat de voorschreven brand alonimc zal weezen bekend geraakt; en zullen bovendien de ratelwagts, in welkers quartier de brand is ontstaan, op het allerspoedigste, op pene van arbitrale correciiè, daar van, zoo aan den heer president van Scheepenen en den Bailluw, als aan de brand- meesters en hunne medehulpers kennisse moeten geeven, ten wdken einde aan hun een notitie van derzelver naamen en woonplaatzen moet worden gegeven, om in bun wagthuisje opgehangen te worden.

Art 34. Bovendien zal by onstaanen brand in de stad, wanneer het dag is, de hoofdman, die den aanstaanden nagt de wagt zal hebben, gehouden zyn om, in opvolging van het gestatueerde by de ordonnancie voor de schuttery, zig aanstonds met zyn volk in volle geweer voor het stadhuis te laaten viodeu, ten einde aldaar af te wagten zoodanige ordres, als hem door de overheid of den geregte zullen gegeven worden; maar de hoofdman, die des nagts te vooren de wagt gehad heeft, moet zig met zyn wagtsvolk vervoegen ter plaatze van den brand om voor te komen, dat aldaar geen oproer of commotie gemaakt worde.

Art 35. Dog by nagt ergens brand onstaande, zoo zullen, in nakominge van het bevolene in de evengewaagde ordonnancie,

»UIAlT*Wn DIBL TUI. 24

570 ■ 1768. P. A. VASI der PARftA.

alle de genen, welker wagt hel is, zig in het geweer moetes begeeven en op het stadhuis blyven, alwaar alsdan, op bet kleppen van de klok, aanstonds gehouden zullen we^en mede byeen te verschynen de gene, die des nagts te voeren de wagt gehad hebben ; en zullen de verdere burgers met cferzelver zydgeweeren zig moeten begeeven ter plaatze, daar de brand is, ten einde alle oproer, tumult en vyandelyke altentaatoi voor te komen, terwyl tot het zelfde einde, zoo wel by oagl als by dag en 't zy binnen of buiten de stad, steeds by deo brand zullen moeten assisteeren zes burger-ruiters te paarl, die, even als alle anderen, zullen moeten obedieeren de ordr« van den heer president van Scheepenen of den genen, welke by zyn Edelheids absentie het bewind heeft.

Art. 36. De Chineezen en Mahometanen, van wat natie dezelve ook zouden mogen weezen, zullen by nagt, ten tyde van brandy in en omtrent huime wooningen moeten verblyven. zonder zig naar den brand te mogen begeeven, buiten de genen, die buiten de stad by de brandspuiten zullen raoelen zyn, en zulks op verbeurte van vyf en twintig ryksdaaMers* ten ware de brand in hunne eigen' of in de huizen van hunne maagen, vrienden of bloedverwanten of ïn hunne wyk, daar zy woonagtig zyn, ontstoken en overgeslagen was, in, welken gevaBe zy van de bezwaarnisse van dit artikel worden gefiximeerd.

Art. 37. Gelyk ook by het ontstaan van brand in de Chineesche campong of elders buiten de stad, op de eerste aankondiging van die het gezag daar by hebben, inunediaat zal moeten volgen het volk, dat uit de een of andere nabygdegeo* inlandsche campong wordt geeischt, zonder dat dieBtwegm alvoorens nadere ordres van den gecommitteerde tot en Ofer de zaaken van den inlander mogen worden gevraagd of afgewtgtt en waar by dan ook de respective inlandsche hoofden, nevens hunne minderen, present zullen moeten zyn om corge te draagen, dat tot hel blussen van den brand alle mogelyke assistentie geschiede en vooral gewaakt worde, dat bunoe onderhoorige de by den brand slaande huizen niet spoUt oi berooven.

1768. P. A. VAN DER PARRA. 571

Art 38. £a wordt ook gepermitteerd, dat eeoige Gbinaezen des nagts door hunne campong patrouilleeren, voorzien van stokken* halve pieken of ander bandgeweor (schietgeweer aitgezonderd), Ier bewaaking en beveiliging van deeze hunne woonplaatzen tegen rustverstoorende brandstigters of andere iiet gemeeoebest laagen leggende lieden, inita die nagtpa- trouilles voorzien zyn van bet cachet des fungeerenden Land- drosts, in lak afgedrukt, om aan de militiare wagten in de campong en aan de ontmoet wordende bediendens van de justitie tol een onverbinderd passeeren en repasseeren vertoond te worden

Art 39. Üe wykmeesters der respective wyken zullen, ingevolge het voorgeschrevene in derzelver ordonnancie, by lyde van brand, om dtó te beter het oog te hebben op de ingezete- nen van hunne wyk, daar in moeten verblyven en geduurig door dezelve de ronde doen, op dat alles, zoo veel raogelyk, in ruste gehouden worde.

Art. 40. Wanneer het gebeurt, dat door verzuim ofle negligeniie van iemand in deszelfs huis brand komt te onstaan, zoo zal, boven een boete van twee honderd ryksdaalders ten behoeven der slads kasse, de schaade, dewelke liy daar door aan zyne buuren, mitsgaders aan de brandgereedschappeo, die lot het blussen van den brand gebruikt zyn, heeft komen te ver- oorzaaken, door hem moeten goedgedaan worden en zulks naar gelegenheid van zaaken, mitsgaders goeddunken van den regter.

Art 41. De geweldiger van den Bailluw, nevens deszelfs ka&rs, en de geweldigers, nevens hunne kaiïers, van den Landdrost moeten, ieder een in bet zyne, geduurende den tyd, dat meo bezig is den brand te blussen, nauwkeurig oppassen, dat niemand op de slangen der brandspuiten kome te treeden of dezelve aan stukken te snyden, maar zullen gehouden zyn de genen, die zy bevinden, dat zulks komen te doen, dan wel iets anders werkstellig Ie maaken, waar door het gebruik der spuiten belet wordt, de facto Ie apprehendeeren om, naar bevinding van zaaken, arbitralyk aan den ly ve en zelfs met de dood gestraft te worden.

572 1768. P. A. VAN DEI^ PARRA.

Art. 42. En opdat een iegelyk, dien het aangaat, geen ignorantie zoude kunnen pretendeeren, maar van deeze voorea* staande artikelen behoorlyk kennisse mogen hebben, is in Raade van Indie goedgevonden dezelve ter gewoone plaatze te doen publiceeren en affigeeren, mitsgaders door den dmk gemees te maaken, om te dienen tot narigt voor de brandmeesters tm alle de genen, dien het verder incumbeert.

"(ktobl • Instructie voor de zeelieden in dienst van ie O. ƒ. Compagnie (*).

TEN EERSTEN. Van de hoofdofficieren ter zee.

Art. 1. De eerste trap en rang van de hoofd-officieren ter zee zal zyn die van de commandeurs der Indische zeen of cheii d'esquadre, devirelke boven alle schippers zullen gaan en tot distinctie, nevens de ordinaire wimpel van de groote top, nog voeren een standerd van de kruissteng; de tweede trap iu den opklimmenden graad is die van de schouwls by nagt en boven die zyn de vice-admiraals, voerende, nevens de voorschreven' wimpel van de groote steng, hunne ordinaire vlaggen aas de voor- en kruissteng ; in den vierden of hoogsten graad zyn de luitenant-admiraals of de als zoodanig geconsidereerd wordende leden van de hooge Indische regeeringe en het hoofd van Compag- nies zeemagt in Indie, voerende de vlag van de groote stei^.

Art. 2. Voorts zal in de voorschreven' dassen van hoofd- officieren de oudste commissie den rang geeven onder den anderen, dog zoodanig, dat de oudste commandeur aan den jong- sten schouwt by nagt, de oudste schouwt by nagt aan dea jongsten vice-admiraal en de oudste vice-admiraal aan het hooid der zeemagt als jongste luitenant-admiraal zal volgen.

(*) Deze insiractie is in menig opzicht eene herhaling van die, welkeinfTiS is Tastgesteld (deel V, bladz. 19 — 65), maar de alteralién en amplialiéo i$o té^ talr^k, dat de opname van dit stuk in extenso noodig is voorgekomen.

1768. P. A. VAN DER PARRA. 375

Art. 3. Niet alleen den luitenant-admiraal, maar ook den ▼ice-admiraal en schouwt by nagt sal gepermitteerd worden, als zy het begeeren, een schipper onder hun te mogen hebben, dog niet den commandeurs van de Indische zeen, ten ware de booge regeering om goede redenen noodig oordeelde zulks in diervoegen te schikken ; egter zal in zulken gevalle die plaatzing by een commandeur ter zee geen rang geeven dan naar den datum zyner acte.

Art. 4. Maar een schipper, by een luitenant-admiraal, vice- admiraal of schouwt by nagt, en chef commandeerende, invoe- gen voorschreven geplaatst, zal rang hebben als commandeur van de Indische zeön voor dien tyd en aan den jongsten van die hoofd-officieren volgen.

Art. 5. In den krygsraad zullen alle schippers sessie hebben naar hunnen onderdom en zonder reflexie op de grootte of caliber der schepen, welke zy commandeeren.

Art. 6. Dus zal de krygsraad van de vloot bestaan uit vlagge-dQBcieren, commandeurs en schippers; dog, byaldien dezelve geen zeven-tal kunnen uitmaaken, znl de commandee- rende officier daar by adjungeeren de opperstuurlieden van zyn schip en, voor zoo verre noodig, van de andere schepen, opdat de gemelde krygsraad altoos uit zeven persoonen bestaa.

Art. 7. Ëen luitenant-admiraal, vice-admiraal en schouwt by nagt, een esquader commandeerende, zal, des doenlyk, altoos, except op de reize naar Nederland, een predikant op zyn schip hebben, nevens een onderkoopman tot secretaris en een onder- koopman lot fiscaal, welke laatste by hem of op een ander schip zal geplaatst worden, naar dat by zulks 't liefste heeft ; dog aan een commandeur ter zee, een esquader commandeerende, zal van het een en andere door de hooge regeering van Indie worden toegelegil het gene men, naar proportie van het esqua- der, dat onder zyne ordres is, zal noodig oordeelen.

Art. 8. Alle schippers en gezaghebbers, in zee een hoofd- officier, H zy vlaggevoerende of commandeur, renconl roerende, zullen gehouden weezen aan denzelven hunne ordres te commu- niceeren en, zoo de gemelde superieur officier goedvinden

574 1768. P. A. VAN DER PARRA.

mogte en op zig nam hun andere ordres te geeven, zuBeo zy gehouden zyn die te obedieeren, mits dezelve hun in geschrtte worden afgelangd, ter hunner decharge.

Art. 9. Dog wordt aan yoorschreren' hoofd-officieren b; deeze expresselyk gerecommandeerd de schepen, die zy in wd komen Ie ontmoeten, niet op te houden, veel min van honoe reize te versteeken, ten ware eene absolute noodzaakelykbeid en de onvermydelyke dienst van 't gemeen zulks quam te vereisschen, waar over de voorschreven' vlagge- en andere officieren gehouden zullen zyn by de hooge regeering van Indie telkens verantwoording te doen.

Art. 10. Wanneer een commandeur der Indische zeen, een esquader commandeerende, sterven of sneuvelen mogte, zal hel commando op de voorschreven' schepen overgaan op den oudsteo of eersten officier in de vloot, aan hem volgende ; dog, by aldiai een vlaggeman, en chef commandeerende, komt te sterven, zonder dat 'er andere vlaggen of commandeurs by hem zyn, zal het commando op dat schip blyven en waargenomen worden by den schipper, die daar op is geplaatst, zonder aanzien van deo datum zyner acte, als hebbende, uil hoofde van zyne evengemeide plaatzinge in de vloot, rang als commandeur, zoo als voorwaarts reeds gezegd is; maar, by aldien de gemelde schipper ook qnafli te ontvallen, zal dan op dien bodem in commando overgaan de oudste schipper van de vloot en op de verdere verplaatzing, daar uit resulteerende, by den krygsraad ordre worden gesteM naar tyds gelegenheid.

Art. 11. De vlagge- en andere hoofd-officiers zyn verpitgt van hetgene op hunne reize voorvalt exacte aantekening^ te houden en in scriptis met hun retour rapport te doen aan de hooge Indische regeeringe, buiten hetwelke zy ook verbondcD zyn, by alle voorkomende gelegenbeden, van tyd tot tyd adviefi te geeven aan de voorschreven' regeeringe van het genevoo^ valt, zonder daar van in gebreke te blyven.

Art. 12. Geene schepen, onder een esquader gehoorende, zullen vermogen iets van provisie ofte behoeften tevraagenop de comptoiren, daar zy aankomen, ten zy de noodzaakelykbeid

1768. P. A. VAN DER PARRA. 578

?aii dien in den krygsraad oyerwogen en aan den commandee* renden officier gebleken zy, dewelke ook daar toe eene schrif- lelyke permissie zal moeien geeven aan den genen, die het requireert, waar na het opperhoofd dier plaatze den eischzal mogen voldoen, ten pericule van den gemelden hoofd-officier, die deswegen ahnede speciaale verantwoording zal schuldig weezen aan de hooge Indische regeeringe en overzulks ook, by overstemming in den krygsraad, de faculteit hebben om des niet te min het gepetitioneerde te weigeren, zoo by daar toe genoegzaame reden heeft.

Art. 13. Geen vlaggeluiden zullen geêmploieerd worden, ten zy een bequaam getal van schepen wordt toegerust om ond^ bun te resorteeren ; dog de commandeurs ter zee zullen gehouden zyn ook zelfs met enkelde schepen Jle vaaren, zoo de dienst van de Compagnie zulks mogte noodig maaken.

Art. 14. Geen vlagge- of andere hoofdsofficiers zullen ver- mogen te prelendeeren sessie in den politieken raad ter plaalzen van de Compagnie, alwaar zy by toeval of volgens, hunne instructie aankomen mogten, nog zig in het minste niet mogen meieeren met de zaaken der gouvernementen of comptoiren, op welkers reede zy leggen, gelyk zy ook daarentegen van dezelve geene ordres ten aanzien van den zeedienst te ontvangen en enkel en alleen te volgen hebben hunne instructie en ordres, ten ware in cas van oorlog of dat de noodzakelykheid zulks absolut vereischte ; des zullen, zoo wel de gouverneurs en opperhoofden, als de commandeerende officiers van de vlooien of esquaders, met den anderen communicatief moeten gaan in het gene de benoodigdhe^en van de vloot of haare destinatien aan dien oord concerneeren mogte en malkanderen daar in met raad en daad moeten assisteeren, onder deeze mits, dat hier Yan niet alleen uitgezonderd zyn de leden van de hooge regeeringe, als luitenant-admiraals of commissarissen, maar ook het hoofd over Compagnies zeemagt, die, in navolging zyner instructie ^an de Hooge-Edele Ueeren Zeventienen, artikel 5, op alle bpiten-coniptoiren sessie in raade van politie heeft en in rang ?olgt op den eersten persoon, die op zoodanig een comptoir

376 1768. P. A. VAN DER PARRA.

het gezag voert, hebbende een conclndeerende stem in ale zaaken, tol zyn commissie betrekkelyk of concerneereDde de schepen en zeevaart.

Art. IB. Het spreekt van zelCs, dat een vlaggeman cf ander hoofd-officier, met zyn vloot of esquader op eene mde van de Compagnie of in een van haare havens komende, het commando te water geduurende zyn aanweezen voeren moet: dog, buiten het hoofd over C!ompagnies zeemagt, die, volgeis zpe voorschreven' inslractie, artikel 15, gehouden is alk verlimmeringen en verstrekkingen ten naauwkeurigsten na te gaan, zal dit commando geen hinder moeten toebreng» aan het gene buiten de voorschreven' schepen aan andere, terg^ zegde reede of in die haven te doen valt, waar mede de commandant van de vloot de ordinaire bediendens op de comptoiren zal moeten laaten begaan of, zoo by zig daar mede meieeren wilde, in zoo verre moeten obedieeren de ordres A'an de plaats, daar hy legt, opdat 'er geen confnsie of impediment aan den dienst worde toegebragt tot schaade van het gemeen belang.

Art. 16. Wanneer een esquader ter reede van eenig gouvernement komt en een vice-admiraal of schouwt by nagt daar op commandeert, zal dezelve van land verwelkomd woiden door den secretaris van het gouvernement by hem aan boord te zenden, waar na de voornoemde commandeerende officier gehouden blyft de eerste visite te doen aan den gouvemeor van de plaatze, die hem dan weder zal gaan zien aan zyn logement, met deeze distinctie, dat de voorschreven vlagge* officier, te keuncn geevende zyne intentie om aan land Ie komen, nader zal worden gecomplimenteerd, een vice-admiraal door de twee oudste leden van den raad des gouvemements en een schouwt by nagt door de twee jongste, nevens den secretaris, die hem ook van boord zullen geleiden naar laad en tot in zyn logement ; dog in een commandement zal zoodanig vlagge-officier, zonder onderscheid, aanstonds gecomplimenteerd worden aan boord door twee leden van den raad en den secretaris en, zoo hy genegen is aan land te komen, door

1768. P. A. VAN DER PARRA. 577

den ecmiinandear ot het opperhoofd, nevens het overige van den raad ontvangen worden op zyne landing; welk laatste ook in de directien, na voorafgaande bekeodmaaking, zal plaats hebben en de gemelde vlagge-officier voorts in des directeurs wooning of in het commandement gelogeerd worden, volgens het gebrnik; zullende aan bet hoofd over Compagnies zeemagt in de gouvernementen het zelfde honneur moeten worden bewezen, dat voor de mindere hoofd-officieren in de com- mandementen is bepaald, exeepto ter plaatze, daar een Raad van Indie het gezag voert, alwaar de eerste, zyn Edele volgende minister met de overige leden van den raad gemeld hoofd van Compagnies zeemagt zal moeten recipieeren ; terwyl een lid dec hooge Indiasehe regeeringe door den gouverneur of eommandeur (geen Raad van Indiê zynde), nevens de leden van den raad, aan boord zal moeten verwelkomd en naar de wal begeleid wordim, behalven te Padang, alwaar het een en ander in de rivier, digt aan de wal, zal moeten geschieden, desgetyks in de directien van Bengale en Souratta, mits de veralgelegenheid der schepen.

Art. 17. Haar een commandeur van de Indische zeen zal gebonden zyn op zyne komste, het salut egler daar niet na wagtende, een officier naar land te zenden aan den gouverneur om demelven zyne aankomst te notificeeren en zyne intentie om aan land Ie komen daar by moete n doen weeten, wanneer dezdve, by zyne landing, zal worden gecomplimenteerd door de twee jongste leden van den raad met den secretaris, die hem naar het gouvernement zullen condmseeren en van daar naar zyn huis, waarna hy gehouden zal zyn den gouverneur een particuliere visite te geeven, indien hy eene van denzelven weder Ycrwagtende is ; dog in commandenienten zal hy door den secretaris van de plaats gecomplimenteerd en naar land begeleid, mitsgaders door twee leden van den raad op zyne landing ontvangen en naar het commandement verzeld worden, alwaar men hem ook logeeren en tracteeren zal, zoo als het gebrnik medebrengt.

Art 18. Onder de voorschreven' commandementen worden

378 1768. P. A. VAN DER PARRA.

verstaan Cocbim, Jaffenapatnam, Gale, Padaog en Bantam; alle mindere opperhoofdyen en comptoiren worden gerekeaj builen het ceremonieel te zyn.

Art. 19. Maar, wanneer het hoofd van de vloot <rf bet esquader gedagten maakt om de reede van zoodanige plaats te verlaaten, zal hy ten minsten drie dagen bevoorens daar van kennisse moeten geeven aan den gouverneur ofte het opperhoofd dier plaatze, opdat dezelve het noodige daar t<ie zoude kunnen bezorgen; en, wanneer zig aan die plaatze eenige goederen van de Compagnie bevinden, die gedestineerd zya naar Batavia of naar eenige andere plaatze, werwaarts éf ook de reize der voorschreven' schepen strekt, en dezelve, zonder prejudicie van hunne destinatie, dié goederen inneeraen kunnen, zal de commandeerende officier niet vermogen zalfcs te weigeren, maar, met gemeen overleg, die goederen laaien inscbeepen tot bevordering van het algemeen belang, hetwelk bun wederzyds wordt aanbevolen.

Art. 20. Wanneer een vlagge-offlcier of chef d'esquadie tot eenige expeditien wordt genomineerd en bet getal dar schepen, mitsgaders de grootte van de equipage, gereguleeri is, zal hy van dien tyd af, zoo veel mogelyk, zyn verUyf moeten neemen op het schip, waar van hy de vlagge of bel commando voeren zal, tot meerder Voortgang van de tooustinge: en de schepen, die tot zyn esquader behooren, zullen daadelyk nevens het zyne gaan leggen, buiten de ordinaire scbeeps- binnen-reede by den anderen, ten einde hy, gelyk hem gerecommandeerd wordt by deezen, dagelyks na dezdvea gezaamenlyk zoude kunnen zien, terwyl hy ook niet ligt permissie zal moeten geeven aan officieren en gemeenen, tot de equipage belioorende, om naar land te gaan of aldaar te vemag- ten, tot dat alles op de schepen in orde en gereedheid is gebrqrt

TEN TWEEDEN. Van de schippers of subalterne officieren. Art. 1 . Alle driemaste schepen worden gevoerd by schippers

1768. P. A. VAN DER PARRA. 379

met een oppé^, een onderstnurman en twee derdewaaks, dog kleiner vaartuigen by een opper- of onderstuurman als gezag- hebber met nog zoo veel mindere stuurlieden, als de grootheid van het vaartuig of de langheid der te doen' reize vereis- sehen zal.

Art. 2. De schippers zullen hunnen rang onder den anderen hebben naar den ouderdom hunner aanstellinge, gelyk mede de opper- en ondersluurlieden^ egter zoo, dat de gene, die voor de tweede maal voor opperstuurman uit Nederland komt, den rang heeft boven alle de genen, welke maar eens in die qualiteit zyn uitgevaren, schoon ook jaaren lang in Indie in dat caracter geweest waren, hetwelke ook in diervoegen tus- sefaen de onderstuurlieden plaats zal hebben.

Art. 3. Wanneer de actens, in Indie aan schippers en mindere oflBcieren verleend, van eenerlei datum zyn met de gene, die in Nederland zyn geêxpedieerd, zullen de laatste altoos de preferentie hebben boven de eerste.

Art. 4. By aflyvigheid van den schipper treedt de eerst daar na in rang volgende ofBcicr op, het gene tot den schieman toe voortgang zal hebben, wanneer een schip alleen of ook onder meer in actie is, dan wel geene gelegenheid zig opdoet om in het laatste geval den breeden raad te beleggen of dat een hooger officier van een anderen bodem kan overkomen, en iniks, opdat een schip altoos een hoofd hebbe, die het commando voert; dog meer schepen by den anderen zynde en gelegenheid om van het eene op het andere schip te komen, is zelfs geen onderstuurman admissibel, zoo lang 'er nog een opperstuurman op een der andere schepen is, die in zulk een geval moet overgaan.

Art. i^. De schippers, dewelke met enkelde gedetacheerde schepen naar de buiten-coraptoiren gezonden worden of die aldaar toevallig of door noodzaakelykheid aankomen, zullen gehouden zyn te obedieeren de ordres, die daar van de respec* tive opperhoofden, agiervolgens het aanschryven van hunne superieuren, worden gegeven; en zelfs zal de komste vaneen vlaggeman of hoofd-officier ter pbatzen voornoemd hun daar van

580 1768. P. A. VAN DER PARRA.

niet kunnen libereeren, als hebbende het gene by ontmoetiog van schepen in zee onder dat artikel is gezegd, geen piaate op de reeden of in de havens, dan met consent der opperbooidoi van de plaatzen, daar men de schepen vindt leggen ; dog de voorschreven opperhoofden, minder in rang zynde dan de schip- pers, zullen zy zig in het minste niet hebben te bemoeyen mei het gene tot het schip behoort, maar alleen hebben te bezorgen, dat het lossen en laaden, voor zoo verre het hun betreft, teo spoedigsten voortgaa en^ zoo daar omtrent zig eenige zwaarig- heden mogten opdoen, waar over men zig met den andem niet konde verstaan, zal het sentiment van den schipper, als het een different is, het schip meest betreffende, en dat van hel opperhoofd, als het de wal nader raakt, voor dien tydrooeteo prevaleeren en opgevolgd worden om eenen onverbinderdeB voortgang van zaaken te houden ; egter zal, de een zoo wel de ander, wiens sentiment wordt opgevolgd, zulks hebben ten zynen pericule en daar voor moeten verantwoorden.

Art. 6. De schepen zullen niet mogen vertrekken van de plaatzen, daar zy leggen, ten zy de opperhoofden, die aMaar het gezag voeren, den commandeerenden hoofden van zoodanif^e bodems eene behoorlyke depêche geeven; en welke depêches dezelve gehouden zullen zyn in persoon te komen ontvangen, waar na het voor hunne rekening en verantwoording zal loopen, zoo zy 'er langer blyven ; dog, by aldien zy daarenti^ren opgehouden worden door het opperhoofd der plaatze, meer dan zy denken, dat noodig is, zullen zy de vrybeid hebben, 't zy in persoon of door een officier, by hem om hunne depedie aan te houden, dewelke, hun die niet geevende, eo ipso gehouden zal zyn zulks voldoende te verantwoorden aan de genen, dien hy rekenschap schuldig is ; en wie eenig schip van de Compagaie buiten noodza^akelykheid heeft opgehouden, zal een maand i?agie van alle de daar op vaarende officieren en gemeenen verbeuren, de helft ten behoeven van de Ciompagnie en de we<ierbelft voor de diakony-armen alhier, waar over de hooge regeering van Indie politiekelyk zal jugeeren.

Art. 7. Alle schepen zullen, na erlangde depêche, onder leil

1768. P. A. VAN DER PARRA. 381

gaan zooder verder vertoeven en de schipper of iemand uit de manschappen, op |)eue van suspens voor zes maanden en eene hoete van even zoo veel maanden gagie voor de armen, niet vermogen intusschen of na on l vangen depêche wederom aan de wal te komen, ten zy hier ter hoofdplaalze met permissie of op speciaale ordre van den heer Gouverneur Generaal, dan wel wegens denzelveti van het hoofd over Gompa^ies zeemagt of den commandeur en opper-equipagie- meester en op de sulbalteme comptoiren met consent van de respect! ve gebieders of by de uitterste noodzaakelykheid.

Art. 8. Compagnies papieren, die ter bestellinge worden medegegeven, moeten op een drooge plaats wel bezorgd en ge- borgen^ mitsgaders naar luid van het opschrift behandigd worden.

Art 9. De courssen, die men de beste oordeelt, worden ttit ordre der hooge regeeringe voorgeschreven by een aparte zeilaiisH>rdre van het hoofd over de zeevaart alhier, welke moet gevolgd worden, ten ware de uitterste noodzaak het contrarie vereischte, het gene dan ook alvoorens in den scheepsraad zal moeten beoordeeld worden.

Art. 10. Zyn twee of meer schepen by den anderen, die geonlonneerd zyn gecombineerd te zeilen, zoo moet by de overheden worden gereguleerd een seinbrief, zoo tot hunne verkenning en waarschuwing, als in alle andere gevallen ; dog, als deeze combinatie niet speciaal gelast is, mag ieder zyn best doen om voorspoedigst reis te vorderen.

Art. 11. De secreete ordres, die den commandeerenden officier worden medegegeven, is hy niet verpiigt iemand van zyne officieren open Ie leggen, dan wanneer hy denkt, dat het een of ander poinct van speculatie is, en hy daar over met dezelven wil raadplegen ; waar omtrent hy egter en voorts in alle civiele zaaken, die hy met advies van andereu zoude willen tracteeren, niemand anders zal behoeven te consuleeren als zyne stuurlieden ; en, wat dan by hun wordt overeengestemd, daar van zullen zy by hunne joumaalen eene exacte, met den anderen accordeerende aantekening moeien houden, het sentiment van de meerderheid de zaak beslissende.

388 1768. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 18. In bet gemeen moeten de overheden der achepeo en mindere vaartuigen derzelver reizen behoorlyk vervorderen van de plaalzen hunner depêche lot die van hunne destinatie. zouder tusschen beide eenige andere te mogen aanloopea, dan hy noodzaakelykbeid, sub pene van vergoeding der kosten, aan zoodanige plaalzen gedaan, en verbeurte van de maand' gelden, op de reizen verdiend; in het byzonder mogen de schepen en mindere vaartuigen, die naar Timor stevenen, geene pLiatzen onder weg aandoen, ten zy uit zeenood of op spedak ordre der hooge regeeringe, zoo als ook de overheden der naar de West van ludie vertrekkende schepen geeae reede buiten hunne destinatie en vooral geene reede of haven van eenig vreemd Europeör, ten zy liy de uitterste zaenood en dat, in zoo een geval, dan nog niet eenig nabygelegen Compagnies comptoir zoude kunnen gezogt worden, zullen mogen aanloopen, sub pene, dat schipper, opper-, onderstuurlieden en alle, die den geWoonen scheepsraad uitmaaken, over het aandoen van zoo- danig eene vreemde plaats, builen de volstrekste noodzaak, van ampt en qualiteit gedeporteerd, mitsgaders inhabid ver- klaard zullen worden om ooit de Nederlandsche Oost-Indische maatschappy meer te kunnen dienen, met confiscatie niet alleen van hunne te goed hebbende maandgelden, maar ook van hunne goederen, die in deeze laAden, 't zy binnen scheepsboord of elders, te vinden zullen weezen ; terwyl de opper- en onderstuurlieden, mitsgaders de verdere, den scheepsraad uit- maakende deks-officieren van zoodanige schepen by deeie gequalificeerd worden om, ingevalle het den schipper of geag- hebber, tegen dit speciaal interdict aan, gelusten mogte, ak eersten gebieder van den bodem, op eigen gezag den steven naar zoo eene verboden haven te wenden, in zoo een getal hem niet te gehoorzaamen (behoudens anders of in alle andere gevallen de eerbied en het ontzag, die een minder aan eeoen meerderen ten aanzien van alle billyke bevelen schuldig is), dog, ingevalle dezelve zig nog al onverzetLelyk mogte gedraagen of tot zyn eigen willekeur wilde over^raan, alsdan den opperstuurman van zoo een bodem of den eersten

J768. P. A. VAM DER PARRA. 583

naast den schipper of gezaghebber nog de magt verleend om hem in arrest te neemen en daar in te houden tot het eerste Compagnies comploir, daar het schip of vaarlnig aankomt, mitsgaders intosschen het eerste gezag aan boord waar te neemen. Art. 13. Het hoofd van Compagnies zeemagt zal derhalven met de vereischte exactitude hebben te letten op de redenen, welke de scheeps-overheden, die zig inzonderheid der voor- aehreven ordres weinig bekreunen mogten» komen te allegueeren, ingevalte zy pretendeeren dezelve niet te hebben kunnen nakomen, opdat dus het maar eenigzints bedenkelyke onder het oog en de dispositie deezer regeering kome en de schuldige hanne wel verdiende straffen niet ontwyken.

Art. 14. Aan alle de scheeps-overheden wordt striktelyk geinterdiceerd de vervoer van nagel-, nooten- en kanneel-boompjes of plantjes van Amboina, Banda, de Moluccos, Ceilon of elders naar andere plaatzen in indie, op verbeurte van een duizend guldens voor ieder boompje of plantje en alle de te goed hebbende gagien, mitsgaders op depor temen t daarenboven by varvoer van zoodanige plantjes naar Nederland.

Art. 15. De schippers of gezaghebbers op de van Macasser retoumeerende schepen en mindere kielen zullen, op pene van confiscatie, niet meer als agt en de opperstuurman of tweede persoon niet meer als vier lyfeigenen van daar mogen overvoeren en daar van tien ryksdaalders redemtie-geld, nevens twee dakatons aan den sabandaar, voor ieder slaaf, boven de vyf jaaren oud, moeten betaald worden.

Art 16. Den overheden der naar Banjermassing vertrek- kende schepen en vaartuigen wortll speciaal bevolen in obser- vantie te neemen, dat zy roet den inlander, zoo min als met de aldaar woonende of aankomende Chineezen eenigen omgang honden en nog minder de zulken aan boord admitleeren mogen, op pene van naar merite van zaaken gecorrigeerd te worden, mitsgaders dat zy geene slaaven van den inlander aldaar mogen koopen zonder voorkennis van den resident, op verbeurte van dezelven en een boete van twee honderd ryks&aklers daarenboven ten behoeven van den aanhaler.

584 1768. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 17. Behalven dat het medeneemen van slaaven in het gemeen tot negotie met Compagnies schepen, op pene van on- fiscatie ten behoeven van den oflScier, die de calange doel,efl arbitraale correctie daarenboven, verboden is, uitgezonderd van Macasser eii Banjermassing, volgens de even voiirgaande twee artikelen, zoo wordt ook nog by deeze in het byzonder geinterdiceerd de vervoer van mansslaven met de schepen naar Banda buiten speciaale permissie van den heer Goavtfoeor Generaal, op pene van een honderd ryksdaalders boete len behoeven der armen alhier en, op pene van confiscatie voor de Compagnie, de vervoer naar de Caap de Goede Hoop vin Oostersche slaaven met de retour- of provisie-schepen, 't zy in bestelling of ten verkoop.

Art. 18. Alle zee-ofliciers, op reis naar eenig comptoir gaande, dan wel van daar herwaarts koerende, vermogen ook inzonderheid niet mede te ueemen of te transporteeren eemigt vrouwlieden, 'tzy vrye of slaavinnen, op pene van vyf honderd ryksdaalders ten behoeven der stads-werken alhier, ten zf die in gezelschap van familien overgaan of ook anderzins, met speciaale toelaating van de hooge regeeringe, dan wel van de hoofden der plaatzen, van waar zy vertrekken.

Art. 19. Zy vermogen verder in het generaal niemand, zonder prealabele toestemming van de gebieders der plaatsen, van waar zy afvaaren, mede te voeren, 't zy dienaar, burger of ander ingezeten, zoo hy niet tot de bemanning van het schip l>ehoort, op pene eener arbitraale correctie en van een jaar gagie, als het een Ëuropesche of inlandsche vreemdeling zy.

Art. SO. De scheeps-overheden, van hier of eklers ver- trekkende, zullen derhalven voor hun depart naarstig)]^ onderzoeken, of ook persoonen, op de monsterrollen niet hAeoi staande, zig aan boord tragten te versteeken ? en, by ouldekkhig, dezelve in verzekering neemen en overgeeven aan Aea oflSeier of de overheid der plaatze; dog, zig op zee ontdekkende, zal zulks moeten geschieden op de plaats, daar zy eerst aankomen, of wel tusschen de Caap en Nederland aan heeren Bewindbeb* beren ; zullende de scheeps-overheden niet vermogen diergetyke

1768. P. A. VAN DER PARRA. 38B

sabjecten eene rekening ïd descheepsboeken tegeevenofeeoige de miusle verslrekking van gagie te doen, op pene van cassatie^ deportetnent en inhabiliteil, naar bevinding van zaaken, mits* gaderg verbeurte van alle hunne te goed hebbende maandgelden*

Art. 21. Geene schippers ofanderenavigeerendepersoonett, in of buiten dienst der Compagnie, zullen vermogen eenige coBtanten aan den eenen of anderen van hunne reisgenooten, 'Izy hier of elders, nog aan land zynde of onder wege op de reize, te verstrekken, te leenen of op interest uit te zetten^ beedanig het ook mogte zyn, op pene van confiseatie' der geleende gdden ten profyte van de Compagnie, 'tzy dat nog onder hun worden bevonden of anders onder het volk gedistri- bueerd of uitgezet zyn; wordende daarenboven alle beloften en oUigatien, op de reize gedaan en gemaakt, verklaard te zyn kragteloos, nul en van geene waarde, invoegen daar op geen regt mag worden gesproken, ten zy dezelve klslarlyk bleek te spruiten uit eenige nooddruftigfaeden en gemaakt te zyn met voorkennis van den scheepsraad.

Art 2^. Geduurende de reize, zoo wel als op de reede, wordt den schippers en verderen ofiBeieren wel ernstig gelast, ieder op zyn schip of vaaKuig, onder bet volk bdioorlyke diseipline, subordinatie en goede ordre te houden, alle hnitalileiten van de mindere ofBcieren tegen dezelven, in- loiiderbeid ook het vloeken, zweeren en misbruiken van»Gods heiHgen naam op eenige andere wyze, te beletten en te iveeren, itttsgaders zig zelfs te gedraagen als stigtelyke voorgangers der genen, waar over hun het commando is toevertrouwd.

Art. S3. Alle maanden eens zal de artikel-brief of de extracten uit denzelven, van de subordinatie en bet commando omtrent den dienst in het gemeen en byzonder van bel vaarende volk spreekende, moeten voorgelezen worden, opdat een ieder zig (fes te beter bevlytige de ordres, daar by door den souverein gegeven, behoorlyk te observeeren.

Art. 24. By voorvallende delicten, die geen uitstel lyden kunnen, vooral, wanneer zy van die natuur zyn, als onder titel Kil van den artikel-brief vermeld staan, moet justitie

riAlAAT-lOn DEEL TUI. ^^5

S86 I7é8. P. A. VAN OEft PAR^A.

geoeSeid, dog by forme 'vtn justitie, volgens bet geresolvearie by de Hoog-fidele Heeroa Zeventieoen op ien 8^ Aogusliis 170B, mag aaii niemand eenige capitaale straffe geapfüoeai wtNrden zonder convocatie of kennis van den breeden scbeepsraad, Cf Itene tegen de contraventeurs om, voor de eerste maal ziitks daende, te verbeuren zes maanden gagie taL, voor de tweede maal, daarenlioven onbequaam verkbard te vrordca em de Gompagtne meer te diciien ; maar is bet op een efikeMea badem, zoo aal de oonMnandeeneiide officier diergdyke zari» nieten beregten met de by zig hebbende drie opper- en drie oader-ofiicienen, om akoo het getal van zeven persoosen ea eeoen ordent eiyken krygsraad uit te maaken ; en seo de zaakei eentgziiis uitstel lyden kminea, zal hy dezelve overgeeven aaa ée plaats, daar hy op komt of van waar by afgezonden i& Art. 25. Particuliere inlandsche scheen en vaartuigca, zoo wel onder Nederbiidscbe als vreemde vlaggen, onder Cooi- paguies jurisdictie vaarende op de kusten van Java, Madara, Sumbawa en de venlere eilanden om de Cktst, Boeton, Sakyer, Gelebes, fioraeo, Baiica en de geheele binnenkust van Snmatn, moeten wel, zonder onderscheid, zoo bet noodig zy, visitatie van hunne passen en, des noods, zelfs ook van bunnelaadiag gedoogen« dog de scheepsoverheden, die niet expreaaelyfc tot bet kraissen uitgezonden worden, zullen zig daar uMsde niet hebben' op te houden of te bemoeyen, ten ware zy goede a gegronde redenen badden om die vaartaigen, welke zy ent moeten, te suspecleeren van slutkery of zeoTOovery, in weUwa gevaHe en mits het de tyd en gelegenheid lodaate en daar MMde èunne geprojecteerde reize niet te zeer of merkelyk vertraagd worde, hun gelast wordt om de zoodanigen woar- sdbreven' visitatie niet alleen te doen ondergaan, maar ook, van geen behoorlyke pas voorzien zynde, als zy van iriaalaea komen, daar zy een pas badden kunnen krygen, en verders of anders niet, dan wel andere goede redenen vindende om bso verd^gt te houden^ dezelven op te brengen ter plaatse bunaff deslinatie tot nader onderzoek, vooraf noglans zoi^ende» dat de v«iorscbrevev' visitatie geschiede zouder eenige disordres^f

I7è8. P. A. VAN DER PARRA. ^^

mishanddingen, op de daar tegen gestatueerde zwaare peaaliteileo.

Art 26. Oe overheden der naar Japan vertrekkende sebepea mogeo in het opzeilen of boegseeren naar de binnen haai, voor de stad Nangasakki, onder het by maaken der vlaggen aan de nokken der raas, het welk aldaar in gebruik is, geeoe doen waayen van vreemde natiën, boe ook genaamd, en vooral geene met kruisseo, op pene van naar merite ge- eorrigeerd te worden.

Art 27. De schippers der naar China vertrekkende schepen zvUen, ter reede Wampho gekomen zynde, beurtelings de wagt moeten houden en van het voorgevallene rapport doen of zniks schriflelyk zenden aan den eersten supercarga, teffens zorg draagende, dat geene quereilen ontstaan tusschen het volk der sehepen en van land of van de vreemde natiën.

Art. 28. De overheden der schept en verdere officieren zelen de lootzen in fiengale, de rivier de Ganges in of uit- ViotzeDde, moeten respeoteeren, afis of hun het commando, zoo wel als de verantwoording voor schip en zielen, alleen was overgehlen; di zal zig de eoromandeerende, nog eenig ander officier, net mogen onttrekken te bezorgen, dat de waarschuwing en ordres van de gemelde lootzen in alles prompt worden ^errigt en nagekomen, ook zorgvuldig toeziende, dat hqn geene onbehoorlykheden aangedaan, maar zy in tegendeel beseheidèn worden behandeld en geconsidereend, niet naar hoBiie qoaKteit, maar. als luiden, die door deze regeeriugtot behondennae van Compagnies kostelyke bodems in hunne Ametien zyn gtsteld ém die zoodanig ook by regtmaalige klagten gemaintineerd, terwyl de gene, welke daar toe moglen oorzaak geeven, als overtreeders deezer ordre naar verdiensten gestraft zullen worden.

Art 29. Nopens de schepen, die wat laat in den tyd ter Codiimaelie reede mogten vertoeven om te ontloopen de stormen, die als dan gemeenlyk uit het Westen opkomen en waar mede de greote 2uider Modderbaai niet ligt of zonder gevaar katt worden becdld, kannen de overheden zig in zulken ge-

^88 1768. P. A. VAN DER PAF=JRA.

valle bedienen vao de Modderbaai, gelegen om de Noord van het eiland Baaipin; ten welken einde de kaart daar van, met de copy van het daar toe relatie rapport, allen schepen, naar Mallabaar en Souratte vertrekkende, door den baas der kaarte- makers geintrageerd wordt.

Art. 50. Ry ontmoeting van Bazynsche or Maretthische roevers zullen de overheden der naar Soaratte vertrekkende sehepen denzdven, zoo lang de tegenwDiNrdige goede versUod- houding subsisteert, ongemolesteerd laaten passeren, maar aig egter steeds in een behoor ly ken staal van defensie houden om. by onverhoopte rencontres, met nadruk Ie kuimea ageeren, •

Art. 31. De opperhoofden der retourschepen van de Iweede bezending of die na primo December van de Baiaviasche reede, Ceilon, Bengale en Canlon naar Europa vertrekken ei bezuiden Afrika komen, als het daar quaade moosson i&, zullen, buiten onverniydelyke nood, de Gaap niet mogen aia- doen, maar dezelve, volgens de aparte instructie en zeilaaa-erdre, die zy medekrygen, moeten voorbyzeilen om Si. Uelena ie bestevenen, op pene van, by bet contrarie» gecorrigeerd te worden naar bevinding van zaaken ; waarentegen zy, ia de goede inousson op de hoogte van dien uithoek komende, de vryheid behouden om de Tafelbaai in te loopen, oiils in agt genomen worde de bepaaling by de gemelde instructie.

Art. 32. De schippers of gezagvoeid^^ op de uitkoraeade schepen vermogen ook, buiten blykbaare nood, geeoe andere plaatsen aan te doen dan de Gaap de Goede Hoop en St. Jago, onder verbeurte van twaalf hondend guldens ten behoevea van de armen alhier.

Art. 33. Voor spoedige voiagie zal aan de oveiiieden der schepen worden toegelegd een premie van 1500 guldens, ab de uitreize in vyf en een halve maand, en van 1200gttldeD5, als dezelve in minder dan zes maanden zeilens is voUn-agt, dog niets aan die langer onder weg zyn.

Art. 34. De baas kaartemidcer moet de jouraaalen van de uitreizen, die door de eerste gezagvoerders op de schepen lyn

r798. P. A. VAN DER PARRA. 389

gebonden, gelyk ook de journaalen van de togteo bewesten of kttiten de siraal Suoib, by honne aankomst albi(.r opeisschen en jaariyks in eene kas Ier generaale seoretarye bezorgen om aan de kamer Amsterdam ie worden overgezonden» op pene, dal by, by nalaatigbeid, voor ieder journaal, dat hy verzuimd sal bebben op te eisschen of, in maniere als boven, voor Nederland te bezorgen, zal verbeuren een maand gagie ten behoeven van de diaeonyarmen.

TEN DERDEN.

Van de bemanning^ het getal der deks-officieren en gemeenen

op de schepen en de verplaatzingen.

Art. 1. Alle de zee vaarenden, die formeel van hunne scbepen geligt worden, als zy naar de hospitaalen moeten, zullen, na banne herstelling en üitmonstering, zoo wel overgaan op het commandeur's schip hier ter reede (waar toe altoos een oud en afgevaren schip genomen wordt), als het overtaliïg volk van de uitkomende schepen; en van hetzelve vervolgens op de vertrekkende schepen of vaartuigen geplaatst, dan wel tot remplage der marines op de buiten-comptoiren of zoodanig "anders geêmploieerd worden, als de dienst der Compagnie het zal komen te vereisschen.

Art. 2. De plaatzing van het volk op de schepel en aan land blyfl, onder het hooger gezag van den heer Gouverneur Generaal, aan het hoofd over Compagnies zeeniagt of den opper-eqnipagiemeester gedefereerd ; en de gene, die bevordering of verbetering meriteeren, moeten daar toe door bet gedagte hoofd der zeemagt aan de hooge regeering in het gemeen, dan wel aan den heer Gouverneur Generaal in het byzonder voorgedragen worden.

Art. 3. Alle schepen van 156, 140 en 150 voeten zullen in het land vaaren met dubbelde onderofficieren, dat is: met een bootsman, een schieman, een constapel, ieder met zyn maat, een bottelier, een kuiper, een scheepscorporaal, een timmerman (en op de reize naar Nederland twee scheepstim-

590 1788. P. A. VAN DBR PARRA.

nierlieden, de schepeo, die over China repalrieerea, op èm presenleii voet gelaten wordende), een kok en zyn naat, m aeilmaaker, drie qaartiermeesters en een provoost, wri ve^ staande, dat deeze alle te zaamen, mei de opper-ofBciereB, chirargyn, trompetter of andere bediendens en de gemecoe zeevaarenden, in het geheel niet meer ziitten moeten nilmaakci dan tot 100 koppen voor een schip van 150, 90 koppen voor een schip van 140 en 80 koppen voor een sekip va 156 voeten in het land en op de t'huisrdze 10 koppen meer voor ieder charter, zoo 'er geen meer verlossers uit de militie en van de ambagtslieden zyn als dat getal, hetwelk dan io hel geheel op eene t'huisreize 120, 110 en 100 koppea uitmaakt ; dog meer repatrieerende militairen en ambagtsliedeB opkrygende, zoo veel minder zeevaarenden van het bove•g^ melde surplus, terwyl de overheden der schepen dat smphs en de overige repatrieerders ook zullen moeten neemen, zoo als het hun gegeven wordt.

Art. 4. Maar de schepen van 12S en 120 of ook die via lis, 110 en mindere voeten zullen voortaan maar vaaren mei enkelde onder-officieren, dat is een bootsman en eenscbieBiaB of wel een boolsnian met zyn maat, zonder schieman, eea constapel zonder maat, een botteUers-maat, die leffens ook kuiper zal moeten weezen, een kok en koks-maat, tweequar* tiermeesters, een timmerman, een zeilmaaker, een cbirorgp, een krankbezoeker en drie of vier opper-ofBcieren, eenige weinigen min of meer, invoegen dezdv.e circa twintig koppen uitmaaken, waar by zoo veel matroozen, met de jongens daaron- der, dal die schepen daar door in proportie even zoo wel bemand zyn als de anderen of dat een schip van 125 en 120 voeten voor laan vaare in hel geheel met 60, van 110 met SOenvaa 100 voeten mei 40 koppen, zpde alzoo 40, 50 en 20 (pmeeoe zeevaarenden voor ieder, dat toereikende is, ook zelfs op de fhuisreize, wanneer zy dubbelde onder-officieren opkrygen, nevens nog 10 of 8 verlossers ieder en, deeze niet aan de hand zynde, zal hun tot dat getal toe aurplus van volk gegeven worden uit de zeevaarenden.

I7Ö8. P. A. VAN D6R PARRA. SU

Art. 8. 9ê krygsraad der vloot, m zelfs die van een eniceld sdiip» sa) de bculteii hebben, by vaealure van bel ceoffiaiido ef eeii% sabalteni officie, helzehe te suppleeren met den genen, die daar loe de naaste en bequaamsie geoordeeld wordt; dog alle die aanstellingen zullen nader meeten geoe»» firmeerd en geapprobeerd worden, 't ay door de hooge regeering in bet gemee», dan wel door den beer Gouverneur Generaal in bet byzonder; en, naar dal de persoonen bevonden vforden lolks Dseer ef minder te meriteeren, zullen ly dan, leffisue met bnnne bevestiginge, de daar toe staande bezoldiging krygen van den dag af, dat hunne acte getekend wordt, dan wel van den dag hmmer aanstdiinge.

Art 6. Niemand zal, invoegen als gezegd is, provisioiieel op de reiie mogen aangesteld worden tot eenige subalterne functie, hooger dan de zyne, ten zy hy alvoorens geêxaarioeerd en daar toe volkomen in staat bevoaden i»; en, om te beier daar van verzekerd te weezen, zal zelfs niemand, die provi- sioneel aangesteld is, geapprobeerd worden, ten zy hy, nader geixanBineerd zynde in presentie van zoodanige gecemmitteer- ééns, als deor bet hoofd der zeemagt benoemd zullen vrerden, bequaam wordt bevonden.

Art. 7. Alle scheeps^overheden, H zy zy zig in zee ef op de reede van eenig conptoir mogen bevinden, hebben in agt te neeaMs, dat op den laatsten dag van de maand Juny, gelyfc door gantsch Nederlandsch Indie, ook op hunne onderhebbende schepen en vaartuigen een generaale moostering van alle de lienaaren, die 'er zig op bevinden, gehouden en by een apart pepier, vrelk de naam van monsterrol krygt, genoteend worden de naamen en geboorte-plaataen van alle, die op zoodanige beden» bescheiden zyn, mitsgaders hunne qualiteit en win- aende gagie.

*Art 8. Door den oonunandeur en opper-equipagemeester moei jaarlyks onder uKimoi Juny aan de hooge regeering vrerden gesoppediteerd een met behulp der scheeps-soMy-boekhouders o|igeaaakle naamlyst van alle zoodanige in Souratte in Gom- pignicB diottal aangenonsen' Meorsche leevaarenden, ak op dien

59i 1768 P. A. VAN DER PARRA

tyd bier ter plaatze of elders te vinden zuHen zyn, met speeifique aanviryzing van den tyd. hoe lang zy gediend hebben f op dat 'er over gedisponeerd kan worden lot f erogzending ky eerste gelegenheid naar hun vaderland vau die langst in dienst zyn geweest.

Art. 9. De overheden der in Indie vaarende schepen moelei. by het overlyden van een Moorsch officier of matroos van Souratte, deszelfe nalaatenschap, zoo die maar iels waardig is, daadelyk inventariseeren, by een doen pakken en met des naam van den overledenen beschryven, mitsgaders vervolgeos aan het hoofd der plaatze, daar het schip eerst aanlanden mogte, ter hand stellen, nevens een behoorlyk getekende notitie.

Art. 10. De scbeeps-overheden zullen voorts moeten zorge draagai, dat de uitterste willen der overledenen behoorlyk in een, boek worden gecopieerd, kunnende het origineel by des testateuFS aangestelde executeuren worden gelaten; dal op de nolitien der overledenen geduurende de reize beide, naam en dag van bet overlyden, behoorlyk worden genoteerd, mitsgaders wie en uit kragte van welk instrument executeurs van den boedel zyn ? van zoodanig een instrumrat een extract vordovnde om by hunne aankomst op Batavia, Geilon of andere plaalicai, waaraan zy rekenschap schuldig zyn, illico over te geeves, even als zy den curator ad lites anderzins moeten inhandt^ de testamenten en inventarissen der goederen, voor zoo verre die onder zyne administratie komen te vervallen; dat op de doodrekeningen der overledenen worden genoteerd de naansen van alle zulke geinstitueerde executeuren met hunne bedieniegen en de plaatzen, waar ze zig ophonden ? dat distinete aantekening vir#rde gehouden van de naamen der inlandsche militairen, welke geduurende de reize mogten komen te overiyden of vermist worden, ten einde daar van niet alleen kennisse ^e geeven aan de respective opperhoofden der plaatzen hunner destinatie, maar ook, en . wel inzonderheid by hun retmir* sohriftelyk verslag te doen aan den visitateur der jtoMyHi alhier; dat ook nog genoteerd worden de naamen vaa de

1768. P. A. VAN OER PARRA. 595

•

genen, die men by de mensteringf absent beeft bevoDden^ en den datom, dat zig iemand mogte bebben schnidig gemaakt, dat zyne gagie, 't zy ten deefe of gebee], naar luid eener sententie moet worden afgescbreven, observeerende wyders nopens de inlaiydscfae mililairen en matroozen, 't zy dezelve, uit den dienst ontslagen zynde, naar deeze boofdplaats terug gezonden, dan wel van het eene comptoir naar het ander vervoerd' of ook ten dienste en ter defensie van bet scbïp geêmploieerd worden, dat zy niet zonder bunne schuldrekening aan boord komen of ten minsten van den soldy-boekbonder een blyk hebben, dat gemelde hunne rekeningen onder Com* pagnies papieren verzonden zyn of worden ; terwyl den scheeps- overheden by deeze nog speciaal gelast wordt, by manquement van het een en ander, tegen de schaaden te protesteeren,' zoo als zy ook voor bet verdere zorgvuldiglyk in agt te neemen bebben het gene nopens de goederen der overledenen vermeld wordt gevonden by den generaalen artikel-brief, titel XI, alles ten . einde de soldy-boekbouders, zoo op de respective buiten- eomptoiren, als hier, daar door in staat gesteld worden de flcheeps-soldy-boeken voor bun vertrek en by bunne komste naar bebooren te kunnen verevenen. Wyders wordt tot der voorschreven' overheden narigt by deeze genoteerd, dat by het passeeren van testamenten of andere actens van uitterste wille accuraat gelet moet worden, dal Christen' testateurs geene andere collegien dan dat van de weeskamer tot executeuren benoemen. Art. 11. De overheden der repatrieerende schepen ver* mogen geene militairen, ambagtslieden of matroozen, minder dan / 10 ter maand winnende, tot den roergaog noodzaaken, veel min daar voor op rekening belasten met f 40, dewyl hel zeer oneigen is^ dat de zulke, minder dan 10 guldens winnende, dal weiic doen, maar zal de roergang in tegendeel voortaan alleen moeten worden waargenomen door matroozen, winnende /" 10 ter maand en daar boven, ten zy uit nood of andere dringende redenen, wanneer daar van een resolutie in scbeepsraad moet genomen en aan de Hoog-Edele Heeren Zeventienen gesuppediteerd worden.

\

584 Ü6e, P. A. VAN OER PARRA.

Art. t^. Het hoofd van de zeevaart aHiier e» de equipagis- meesters te Golembo en Hougly oMeten van de overMoi der uit Nederland arriveerende sekepen vorderen en aan te Heer Gouverneur Generaal, dan wel aaft de hocrfdgebieéers van de voorschreven' plaatÉen respective, overhandigen da volgens resolnlie der hooggemelde Heeren Zeventienen vas den 13^° Ootober 1766 geformeerde en by bun vertrek neik- gekregen' lyslen of rollen van de ambagtslieden, ter enraaringe en nader onderzoek van derzelver beqnaam- of onheqaaunkMid, welke rollen den overheden by deeze gelast wordt behooiifk te bezorgen.

TEN VIERDEN. Van de equipa^, veriimmérmg en venirekkmg.

Art. 1. Wanneer een schip nit Nederland tor Bntaviaaehe reede komt aan te landen, zullen met den eersten twee schippers by eene schriflelyke ordonnancie van het hoofil der aeevaait derwaarts gecommitteerd worden, welke ten hunnen overstaan zullen doen opgeeven, wat equipagie-goederen zoodanige bodoü ttitgebragt, op de reizo (volgens de verkhiartng daar van au hun te vertoonen) verbruikt en nog in voorraad heeft? wao* van geene zullen mogen gdigt worden aan land, dan die ahnakit overtoUig moglen zyn, ter decisie van het meergedagte baoH der zeevaart of den opper-equipagiemeester ; zoo als ook geen de minste verstrekkingen van equipagie-goederen aan zoodanig schip gedaan mogen worden, dan na dat in zelfdervoegen de onvermydelyke noodzaakelykheid daar van zal weezen geMekea,

Art. 2. En wanneer een schip begeven wordt, zal hel transport van deszelfs equipagie-goederen, amninnitie van oorlog, etc, volgens den inventaris moeten gedaan worden door geoommitteerdens, even ais straks nopens den opneem der uitkomende schepen is geordonneerd, welk transport de over neemer zal hebben te tekenen, ten bevryze van de verantwoordiüg, die hy daar van op zig heeft genomen, oa dal bootsman en

I7M. P. A. VAN OER PARRA. 30K

eoofltepel, wi&r voor het zyne, en de opperslaumiaB Yeorbet gweraal getekend beeft, dat deselve in diervoc^^ in weeaea heviHideii zyn.

Art. 3. In de verantwoording van de equipagie^oederen, pfovisieD, amoHinitie van oorlog, gereedgchappen en behoefleos ad de aebipper of gezaghebber responf^abet zy» voor twee derde en de oppentuurman of de oiBcier, naast den eersten gnegvoerder in rang volgemie, voor een derde; dog zullen die dezelve op de schepen staan onder het opzigt van den eveagedagteii tweeden persoon, die de administratie van de- zelve volgens de boeken, daar van gtforuaeerd, zal moeten gade shan omtrent den bootsman, bott^er, constapeK tinNner- nan, stoit, zeilmaker, etc, naar dat een ieder van deeze •ficianten iets daar van onder zyne directie heeft en dewelke daar vnor by hem aanspreekelyk Myven, voor zoo verre zy boilen zyne ordre en voorkenniase iets daar van mogten te zoek bffengen of verwaarloozen.

Art. 4. Alle de schepen van de Compagnie in Indien zullen voortaan vaaren met twee klaargemaakte stengen ter waarloo, eon voor en een agter, mitsgaders twee stellen zeilen, het e» aionw em hel ander halfsleten, naar dat de reizen zyn, hetwelk altoos wel uit de zeilen van hunne uitreize te vinden is, zonder dat men hun egter zal mogen afneemen, wat zy meer hebben, nog ook daarentegen voor denzelven iets mogen geêischt wor- den, ten zy minder ab dat hebben; en is zulks te verstaan, 100 wel van de vaste, als byzeilen ; by welke twee stellen zeilen, 't zy die beide halisleten zyn of hel een nog nieuw is, de schepen oog een derde stel vaste zeilen zullen krygen, als zy t'buisvaaren» alles om in Nederland weder te verantwoorden.

Art. 5. De scheeps-overheden zullen hunne onbequaam geraakte goederen» die aan boord niet hersteld kunnen worden» net voorkennisse van den opper-equipagie-meester naar land zenden om op Compagnies winkels gerepareerd, dan wel voor de irreparabie nieuwe verstrekt te worden.

Art 6. Schepen, die in zes maanden niets anders gevaren hebben dan op Java» Palembang, Bantam en straat Sunda, waar

596 1768. P. A. VAN DER PARRA.

aan geene Yer^strekkingen alg voor die reizen wordea gedaai, sullen na verloop van dien lyd mogen formeeren een eisclije van behoeftens, dat ieder officier in het zyne en de opperstnnr man in het generaal zal moeten tekenen voor de benoodigdbeii na dat de schipper of gezaghebber hetzelve zal hebben gezm en naar mogelykheid gemodereerd in tegenwoordigheid vaa den opper-equipagiemeeater, by wiens ondertekening znlks zal moeten blyken ten zynen byweezen geschied te zyn, gdyk ook de schipper of gezaghebber voor het modereeren zal tekenen om alsdan, op ordre van den heer Direclear GennaBL het geöischte verstrekt te krygen.

Art. 7. Maar, wanneer de schepen op eenige andere reiien gaan, zal de opgaave hunner hehoeflens, invo^en voorsdirercB ingerigt, niet naar zekere regelen, maar naar de waare benoodigdbeid moeten onderzogt worden door twee iiehippere, ten byweezen van den opper-equipagiemeester ; en op derzdfv schriftelyk rapport, dat de eerste gezagvoerder van elk 100- danigen bodem voor de benoodigdbeid zal moeten tekenen, onder de voorschreven' opgaave gesteld, zal het hoofd van Corapagniei zeemagt, geen reden ter contrarie vindende, fiat verleeoen, ten einde de verstrekking aan den heer Directeur Oeneraal venogt te worden.

Art. 8. Om te prevenieeren de klagten der oveiiieden van Compagnies schepen en vaartuigen, dat zy by derzelver vertrek van deeze hoofdplaatze niet behoorlyk zyn voorzien van de no(Ddige equipagie-goederen, zullen de ordonnancien van ver- strekking, als 'er goederen in opgehragt staan, die niet in voorraad en overzulks ook niet te verstrekken zyn, door de voorschreven' overheden aan die ze verleend hebben moeten te rug gebragt en daar by de artikelen, die niet kunnen vnnrèm voldaan, f^eroieerd of doorgehaald, mitsgaders daarrategen, op hun verzoek, andere ordonnancien afjgegeven worden, Ier erlanging van het gene aan handen zy en tot het zelfde giAvaft zoude kunnen dienen, waar voor het manqueerende op de eerste ordonnancien is gerequireerd.

Art. 9. Wanneer een schip of kleiner vaartmg ep zyn

1768. P. A. VAN DER PARRA 597

ferirek staat, zal de commandeur en oppet-aquipagiemeester ter geoerale secretarye moeten bezorgen een dubbeld stel van deo inventaris van zoodanigen kiel^ het een om by de instructieve papieren voor dies overheden gevoegd en het ander om, nevens Compagnies papieren, gezonden te worden naar het comptdir, werwaarts de destinatie legt van dien bodem, opdat men daar in staat mogte weezen, wanneer door de gemelde overheden, niet tegenstaande de noodige voorziening alhier, geklaagd wordt over gebrek aan hel ef.'n of ander, de gegrondheid of onge- grandlieid van hunne klagten te kunnen beoordeelen; en zy zullen in zoo een geval gehouden zyn voldoende bewyzen over te leveren van het behoorlyk gebruik of onschuldig quytraaken der van hier medegekregen' equipagie-goederen, enz., verdagt weeaende, dat het gene daar van onbehoorlyk gebruikt, dan wel door ooaglzaamheid of quaade trouwe is weggeraakt, vergoed zal moeten worden met twee capitaalen avans.

Art. tO. Het buskruit, dat op de reize im^te komen nat te worden, vermogen de scfaippera of gezaghebbers der schepen ea vaartuigen niet over boord Ie werpen, maar moeten het op de eerste plaats, daar zy aankomen, afgeeven: en voor ieder reis kniidkeeren mogen zy niet meer dan vyf pcmd spillasie by de kruid-rekening opbrengen; zullende het buskruid, dat reeds op het canon gestaan heeft, niet weder weggelegd of bewaard en dus by terugkomst alhier geleverd, maar wel tot salot- en andere schooien gebruikt mogen worden.

Art. 11. Het buskruid mag niet van de wal naarscbeeps- boord of van scheepsboord naar de wal gezonden of afgescheept worden, als onder toeziet ten minsten van een derde waak en gevolgelyk geen deks-officier, veel min een gemeen schepeling ; dog by de arthillery- en wapengoederen, van boord aligescheept wordende, moet ten minsten altyd een dehs-officier op het loevaarluig zyn geplaatst, op pene van by nMietwillige over- treeding deezer ordre aanspreekelyk te zullen wrezen voor het g«M op zoodanig een loavaartuig, onder opzigt van een matroos afgezonden, te zoek mogte raaken.

Art 12. Het hoofd der. zeevaart zal, zoo veel doeulyk, moeten

Stó I7è8. P. A. VAN OEft t»AftftA.

zorgeo, dat de schepen met de zelfde monluuren, waar nieie zy iu Indien komen, worden te rug gezonden en specbal, dit geen canon van dezelven verruild worde als by de aitt^^e Boodzaakelyktieid ; zoo als ook de majoor der artbillery, neveas den baas der wapenkamer, de retourschepen zal moeten visiiee- ren, of dezelve van het benoodige canon, iiand^ en schietgeweer zyn voorzien ? en der hooge regeeringe dieswegen dienen va scbriftelyk berigt.

Art. 15. Om de onheilen voor te komen, die uit het doorbranden en de lekkasie van de kombuizen tasseben deks komen te ontstaan, zal de commandeur en opper-eqmpagi^ meesler moeten zorg draagen, dat op de retourschepen, wair in de kombuizen zyn geplaatst tusscfaen deks, het groele en het zoogenaamde koksluik niet toegekalfaat, maar eenige zakkea met peper gelegd worden van een der genoemde luiken lot onder de kombais, aan weerskanten voorzien met een gering schotje, als een canaal, hetwelk spoedig daar uit en in kan warden gezet; en de overheden van zoodanige schepen zfllkn gehouden zyn om niet alleen' die zakken met peper gedaarende de reize van tyd tot tyd nauwkeurig te bezigtigen, terervaa- ringe, of aan dezelve eenige blyken van doorbrandiage d lekkasie worden bespeurd ? maar ook, by toelaating van weer en wind en op heete dagen, de gemelde luiken, benevens die van de provisie-kameren open te zetten om te beter te ontdek- ken, of 'er eenige broeying in zyf

Art. 14. Retourschepen van de tweede bezending of die na primo December naar Nederland vertrekken, 'tzy vanhier of van Ceilon, Bengale en Gantoii, worden alle voor negen maanden met de noodige rantzoeneu geproviandeerd om niet door gebrek aan dezelven in de noodzaakelykfaeid te geraaken van den Africaschen uithoek aan te doen, zoo zy dien met gerustheid kunnen voorby loopen.

Art. IK. Voor gelyken tyd van negen maande zullen zoodanige schepen ook van water voorzien werden, te weeten : een schip van IKO veeten, bemand met 120 koppen, met 160 leggers of 70 meer en een schip «van 140 voeten, be-

I7èè. P. A. VAN DER PAflRA. Sdd

maail met 100 koppen, met ISO ie^fgers of 60 meer dan bevooreos ; en tot berging van dat meerder getal leggers moet het wato'hok in bet ruim vyf voelen of de lengte van een legger worden vergroot, van boven tol beneden ; zullende, waoneer de acbepen van deeze hoofdplaats kleiner dan van 140 voelen en met minder volk dan iOO kop|>en bemand syn, omtrent het getal der leggers daar naar in proportie een venuindering moeten plaats hebben.

Art 16. I)e overheden der schepen en mindere vaartuigen, bier ter reede leggende, zullen, by ontvangst van drinkwater, gehouden zyo het zelve te proeven, of het goed is? en, iets daar aan manqueerende, het niet binnen boord neemen, maar de breogers van dien op eene gevoelige wyze moeten eorrigeeren, dan wel, wanneer het met lands-vaartuigen aangebragt wordt djeswegen hun beklag doen aan den opper-equipagiemeester.

Art. 17. En, om niet te kunnen voorwenden slegte voor goede dranken te hebben ontvangen, zullen de scheeps-overheden Qog vei|iligt zyn die by ontvangst zelfs te proeven met de ge- Qommitleerdetts; desgelyks de hater, de vaten, daar ze in is, doorboorende, dewyl zy, in cas van bederf, daar voor responsabel mlloi zyn.

ArL 18. Alle schippers, zoo wel op de uitkomende schepen, als die in bet land vaaren (behalven die af en aan naar Bantam en Java's Oostkust, om de wille van hunnen ouderdom, vast gebruikt worden en tweemaal 's jaars hunne consumtien verantwoorden), zullen binnen agt dagen na het arrivement ter reede honne consumtie-, equipagie- en buskruid*rekening, ordealelyk gesloten en ondertekoid, mooten brengen op het comploir der .generaale visite, ten einde aMaar behoorlyk gafixamineerd en nagezien te kunnen worden,, om verzekerd te weezen van de weezenlyke restanten, zoo van het eenvals van het ander, by dezelve rekeningen of boekjes loopende, die xy nog binnen scheepsboord, conform een dierwegens ge- brmeerden en agter gemelde boekjes ingeschreven' inventaris, iD voornaad znllea moeten hebben, op peuV van twee maanden gigie, door de nalaatigen te verbeuren ^ten behoeven van den

400 1768. P. A. VAN DER f^ARRA,

visitateur generaal; waarentegen de overheden van schepen, die, 't zy van bier of van Ceilon, Bengale en China, voor de kamer Zeeland repatrieeren, zoodanig gebruik moeien niaaken van het consumlie-boek, dat zy mede krygen, als zyzig voor- geschreven zullen vinden in het tot hunne observantie daar by te voegen extract missive van de opgemelde kamer, sub dato 14 December 1762.

Art. 19. De overheden van Compagnies schepen en vaar- tuigen mogen van het eene aan het andere schip of vaartnig niets overgeeven van provisien, equipagie-eu ammunitie-goede- ren, dan na dat de scheeps-officieren van zoo.eenen bodem, die het requirecren, by eene schriftelyke verklaaring, onder presentatie van eede, zullen gealtesteerd hebben, wat ten uitterste noodig en waar door het gebrek veroorzaakt isP milsgaden door de twee eei*ste officieren een recipisse voor den ontvangst van het verzogte zal verleend zyn, zallende, wanneer bevonden wordt, dat deeze vereischten niet in agt genomen zyn, den verstrekker of assisteerder het verstrekte moeten vergoeden of andere, verdere correcties ondergaan, naar exigenüe van zaaken; zoo hIs ook in het afgeeveu van touwen, ankers, ront^iouten, enz. byzonder moet gelet worden, of zy die assistentie noodig, het hunne verlooren hebben of laaien slippen, dan wel of het blootelyk onbequaam is geraakt f en, indien zoodnnige onbequaame goeileren niet reeds tot scheeps-diensten mogten getransformeerd weezen, zullen dezelve dan, des mogelyk, tegen de bequaame, die nan Compagnies schepen of vaartuigen worden afgegeven, moeten uitgewisseld worden, waar voor ook gevolgelyk de overheden, die de onbequaame goederen ontvangen, een quitantie aan de afgeevers moeien verieenen, mitsgaders vervolgens het een en ander aan het eerste Com- pagnies comptoir, daar der schepen of vaartuigen destinaüe legt, verantwoorden.

Art. 20. Wanneer eon schip of minder vaartuig van de reize komt, zal de daar op commandeerende officier een schriftelyk berigt nopens de gesteldheid van zynen onderhebhenden bodem, dies rondhouten, staande en loopende wand, milsgaders lie

1768. P. A. VAfsi DER PARRA 401

gebreken, die daar aan geduurende de reize ontwaard zyn, aan hel hoofd der zeevaart, ten minsten binnen vier en twintig uuren na zyne arrive aan land, hebben over te geeven, op verbeurte anders van zes maanden gagie ten behoeve der diakony-armen ; welk berigt door bet gedagte hoofd der zee- vaart aan den heer Gouverneur Generaal zal worden overhandigd, na alvoiorens aan den baas der timmerlieden op deequipagie- werf het beweerd gebrek te hebben te kennen gegeven, waar op dan de gemelde baas zig ten jspoedigsten naar boord zal moeten vervoegen, ten einde exactelyk na te gaan, of het met dien bodem dusdanig gesteld is, dan wel wat daar aan manqueert ? om, naar bevinding, weder aan bet meermelde hoofd der zee- vaart rapport te doen.

Art. ^1. Na de volbragte vertimmering of kalfaating van eenig schip of vaartuig, waar by dies schipper of gezaghebber altoos zjl moeten present zyn, zal hetzelve, eer het van de Bataviasche reede naar Nederland of eenig comptoir in Indie vertrekt, door zes schippers of gezaghebbers, nevens den baas timmerman en de meesterknegts, onder welkers toezigt en directie hel is gerepareerd, by het hoofd der zeevaart te Gommitteeren, ten zynen overstaan gevisiteerd en aan de hooge regeering gerapporteerd moeten worden, of de voor- schreven' reparatie zoodanig is geschied, als tot het doen der reize vereischt wierdt.

Art. 22. En, wanneer by deeze visitatie ontdekt wordt, dat het gerepareerde schip of vaartuig niet naar behooren is voorzien, zal het onderzoek daar van, indien het op Onrust ter vertimmeringe heeft gelegen, den baas en meesterknegts der scheepslimmerlieden van de werf en, indien liet op de reede gerepareerd is, den baas en meesterknegts van Onrust, beide geassisteerd met eenige, door het hooft der zeevaart daar toe nader te conouniteeren schippers, moeten gedemandeerd en door dezelve dieswegen een onpartydig berigt gegeven worden.

Art* 23. Ondertusschen zal ook hel gedagte hoofd der xeevaart steeds toezigt moeten houden op de voorschreven'

rLUllT-BOU DKBL TUI. 26

402 1768. P. A. VAN DER PARPIA.

vertimmering, voor al agt geevende, dat de schepen worden gesteld in beboèirlyken staat om de gedestineerde vmagie net gerustheid Ie knnnen onderneemen.

Art. 24. Dbg zullen geene gedaane reparatien aati de schepen, ter afschryvinge van de daartoe gebruikte materiaaieo, geloofil, dan wel aan de haazen op Onrust of op de werf gevalideerd worden, ten zy voor ieder schip dientwegen eeae speciaafe memorie worde geformeerd, met aanwyzing van de qnantiteit der verbruikte materiaalen en waartoe dezelve xyn besteed? welke memorie de schipper of gezagvoerder zal moeten bekragtigen met eene verklaaring, onder presentatie van eede. dat de voorschreven^ reparatien aan zynen onderhebbmideD bodem weezenlyk zyn gedaan ; en de oQSbiers, die geduoreode de vertimmering aan boord de wagt hebben gehad, zulten daar nevens moeten getuiged, dat de materiaalen, daar veor opgebragt, effective aan boord zyn gekomen en tot dat einde, voor zoo veel hun bekend is, gebruikt ; zullende den baas ft- houden zyn des noods die rekening met eede te sterken.

Art. 2S. Wanneer eenige naamwaardige gebreke» ondekt worden aan de uitkomende schepen of derzelver rondbeuteB, moet het hoofd van Compagnies zeemagt zorgen, dat alks, zoo speciaal het maar immers dbenlyk zy, by dé daat- van te presen- teeren schriftelyke rapporten met de ten vollen Uykbare of immers waarschyuelyke oorzaak bekend gesteld eo, als bel rondhouten betreft, dat daar vati een stuk ter lengte van twee of drie voeten afgezaagd worde, ter overzending naar Nedalaod.

Art. 26. De hoofden van de schepen zyn gehouden te bexor- gen, dat dezelve niet alleen met teeren behoorlyk onderboodai worden, zoo menigmaalen het mogelyk zal weezen, om daar door de schepen in de groote hitte te kunnen presenreeren* maar ook, dat dezelve alle morgen van binnen gespodd^odes morgens en des avonds van binnen en van builen gewateri worden ; en als een officier, die aan boord het commando heelt, daar in nakatig is, zal hy telken reize, dat daar op bevooden wordt, een maand gagie verbeuren ten behoeve» van de anfleo.

Art. 27. Desgelyks zyn zy verpligt, bier te lande vaareode.

1768. P. A. VAN DER PARRA. 40i

de bun tperertroawde bodems, by arrivement ter plaatze hun- ner destinatie, Ba de ontlossing zwaar orer zyde te haaien, de dubbeUmtd mët kranssen van oud touwwerk te branden en deielve met pik en harpnis, door een gesbiolten, te $meeren, mitsgaders de boots en schuiten, naar getegentheid van tyé en plaatze, op het land of in het sebip te haaien om op die zelfde wyze gebrand en gesmeerd te worden, op pene anders vau drie maanden gagie ten behoeven als even.

Art. 28. Op het Ingten der zeilen, den söhepen tei* vvaarloo medegegeven wordende, zuUendeoverheden alle attentie hebben te slaan, dezelve bergende in de spyskame^s, wanneer of zoo dra de ruimte zulks toelaat, en ook de ventilator of lugtpomp dagelyks te gebmyken om de quade lugt' tusscKen deks en uit de spyskamers weg te neemen, mitsgaders ook ten dieii einde van tyd tot tyd de kisten op te doen haaien, kruid te branden en azyn te sprengen, houdende van het een en ander telkens by de joumaalen behoorlyke aantekening, die zy, by arrivement op comptoiren, direct onder deeze hoofdplaats resorteerende, en zoo ook in zoo verre de terugreize betreft, zaHen hebben te verifieeren met een behoorlyke verklaaring van de mindere officieren, welke verklaaring de ministers op alle de gemelde comptoiren en het hoofd van Compagnies zeemagt alhier moeten vorderen, schoon zy, zofnder afvorderhig, gebonden zyn zoodanige attestatie te presenteeren, ten blyke, dat zy zig van hunnen pligt hebben gequeten, alles op pene van. twee maanden gagie voor de nalaatigen» ten behoeven van de armen voormeld.

Art. 29. By het arrivement van schepen hier ter roede zal het gedagte hoofd der zeevaart buiten des nauwkeurig onderzoek moeien do^, of de overheden van dezelven, tot voorkoming van ziektens, hunnen pligt wel betragt hebben in bet behoorlyk zuiveren- der schepen? en telkens daar van een berigt overgeeven aan den heer Gouverneur Generaal.

Art. 30 Van de schippers der uit Nederland arriveerende schepen, bebahren van die naar China gedistineerd zyn, moeten, onder de directie van het hoofd over Compagnies zeemagi»

404 1768. F*. A. VAN DEA PARRA.

afgevorderd en aan de van hier direct of over Geiion en Bengak repatrieerende kielen niedegegeven worden de twee kaarti»- of zee-boeken van de Europische, Africasche en Brasiliscbe havens en kusten, nevens de kaart van de Zweeuwsche hav^is, met derzelver beschryving:.

Art. 31 . De baas kaartemaker zal zig voor het vertrek der retourschepen op ieder van dezelven moeten begeeven ten einde aldaar de stuurmans^gereedschappen en see-kaarten U examineeren om naar bevinding de benoodigde te verstrekkett terwyl hy, by gebrek, den heer Gouverneur Generaal daar vaa kennisse zal moeten geeven en vervolgens de scheeps-overhedoi van een declaratoir voorzien om zig in Nederland Ie kiuoeo verantwoorden, alles op verbeorte by het contrarie van drie maanden gagie, ten behoeven als vooren.

Art. 55. Ondertusschen wordt den scheeps-overheden op pene van lyfstraffe verboden het verkoopen en weggeevenv» Compagnies zee-kaarlen aan vreemde natiën; ook bet leeoea van dezelve om gecopieerd te worden.

TEN VYFDEN.

Van de laading en derzelver verantwoording.

Art. 1. In de verantwoording der goederen, in het scUp of minder vaartuig geladen, zal, even als titel 4^ artikel 3 gezegd is van de goederen, tot het schip of minder vaartuig behoorende, de schipper of gezaghebber responsabel zyn voor twee derde en de opperstuurman of de officier, naast deo eersten gezagvoerder in rang volgende, voor een derde.

Art. ^, De opperstuurman of officier, naast den schippo' volgende, onder welks opzigt de belaading van eenig schip of vaarluig is begonnen, moet dezelve tot het einde toe bywoonen en vervolgens met dien onder zyn opzigt beladen* bodem vertrek- ken, zonder daar van geligt of tegen een anderen verwisseld te mogen worden, voor dat de gansche laading is uitgeleverd en verantwoord, ten zy onvermydelyke noodzaakelykheid het anders vereisschen mogte.

1768. P. A. VAN DER PARRA. 408

Art. 5. Op alle onderhoorige comptoiren van de Compag- nie zullen de overheden der schepen hunne laad in gen, zoo wel ais op Batavia, aan land moeten ontvangen en ook weder uitle- veren, behoudens het geaccordeerde by het generaal reglement nopens de aüschryvingen van onderwigten en minderheden, artikel 3, en hun regres op de gezaghebbers der losvaartuigen by ontilekking van dieverye.

Art. 4. By den afscheep van specery-kisten op de voor- schreven' comptoiren zullen dezelve aldaar bruto gewogen en, geen meerder minwigt dan een percent ontdekt wordende, londer ten eersten te openen, door justilieelegecommitteerdens, ten orerstaan van den fiskaal, met een kruisband daar om geslagen, verzegeld en vervolgens opgeslagen worden; dog, wanneer het bruto-minwigt by den ontfangst meer dan een percent bedraagt, zullen zoodanige kisten, ten byweezen van de scheeps-overheden, ten eerslen geopend, de speceryen gestort, netto gewogen en hel gene 'er meer dan een percent onderwigt op ontdekt wordt, hun op rekening moeten gesteld worden.

Art S. Wanneer vaten met duiten van de wal naar scheeps- boord of van scheeps-boord naar de wal gezonden worden, moet het zelfde worden inagt genomen, dat omtrent den afscheep van buskruid hier vooren, titel 4, artikel 11, is geordonneerd en, by de uitlevering van andere goederen, ook zoo veel mogelyk opgevolgd worden, wat in het .evengemelde artikel verder voorkomt ten aanzien van de arthillei7- en wapen-goederen, beyde op zoodanige pene voor de overtreeders, als daar in teffens bedreigd is.

Art. 6. Van de schepen, die binnen 's lands vaaren, zal, als zy te weinig onderlast hebben om 'er behoorlyk op te kunnen zeilen, hun canon van het dek in het ruim gestreken worden, na dat hetzelve behoorlyk voor bederf zal weezen geprecautioneerd.

Art. 7. By het inlaaden van suiker vermogen de scheeps- overheden geene kanassers, die defectueus of niet heel, ook die nat bevonden worden, over te neemen, op pene, dat het ver- lies, hetwelk de Compagnie daar by mogte komen te lyden, door hen met een capitaal avans zal moeten worden vergoed.

406 1768. P. A, VAN DER PARRA.

Art. 8. Wanneer zy met hunne i)odet}]s ter reode Wanpho in China leggen, zullen zy moeten zorge draagen, dat in de k^uit zeliere ruimte blyve voor de zyden stofieo, gdyk ook tjusscjiien deks, agter de mast, voor de fyne tee,. alwaar «ba apart hok daar toe zal worden opgeslagen. Zy zullen zigook te vreeden moeten houden, dat aUe de peper op die reedeio Ghineesche zakken gelost en afgescheept worde, ondeir het nopdig toezigt; en zoo wel cargas als scheeps-overheden hebbea te bezorgen, dat ook goederen van gnove en zwaare f uslasie ia Ghineesche zakken overgedaan, in diervoegen gelost en aandb wal gebragt worden, tot bespaaring der inkomende regteii, die da^r ^^ landen van het bruto gewigt moeten worden belaakL

Art. 9. De ruimen van de repatrieerende scheepen zullen vam agteren tot vooren moeten dienen tot het beijgen der laadingen, de kruidkamer, een broodkamer en het watergat alleen ailge* zonderd, dewelke in het scherpe van het schip voor en agter zuUen afg^neden worden. Alle zwaare touwen, behoeilens, provisie en het meerder water, dat aan de schepen, welke de Gaap niet aandoen, wordt medegegeven en in het vergroole watergat niet kan geborgen worden, zoo mede het brandhool en wat dies meer zy, zal tusschen ddks moeten vaaren ; en, om de plaats aUaar des te minder te belemmeren, zal aan bet volk, nog aan de oflicieren, niet meer dan het bepaalde getal kisten by de dientwegen geêmaneerde reglementen gepermitteerd worden»

Art. 10. Kisten van particulieren, welke volgens bet r^le- ment op de bagagie der repatrieerenden met gepermitteerde handel-waaren mogen gevuld zyn, moeten in de kajuit, voor- kajuit en constapds-kamer geborgen, dog mogen, als daar voor bergplaats in bet ruim overblyft, na dat het m^t Compagnies goederen naar benoodigheid beladen is, daar dan ook in gestreb» worden, met voorafgaande speciaale toestemming noglans van de hooge regeeringe en hel ministerie op Geilon eo in Bei^e, op deswegen te geeven schriftelyke berigten van den opper- equipagiemeester alhier en de equipagiemeester ginder.

Art. 11. De opper-^equipagiemeesler zal voorts hebben zorf te draagen, dat de retourscheepen voor hun vertrek van hier

1768. P. A. VAN OER PARRA. 407

rwnien raaktti van ecne zoogeoaamde geoeraale ruitekaart hmiDer laa£np^en en dat daarenboven tdkens ter gemraale seerelarye beaorgd worde een copia van dezelve, met een reeipis ^ den dorso, door den oppersluttrman verieend, wegens den eulvaogst der pmncipatle, om onder Compagnies papieren naacr Nederland verzonden te worden.

ArL 12. De boofiden der in het land vaarende sehepêoi znlleo, even als die der r^trieerende, gehouden syn hunne raiaieB vol te laaden met goederen van de Compagnie, van agteren tot vooren eu van onderen tot boven, de gepermitteerde i^slea daar onder begrepen, in zoo verre die in het hok niet knimeo geheimen worden, naar de bepaaling, daar op gemaakt, 6D op de penditeiten, tegen de eontraventeurs gesteld. Wanneer zy daa nog plaats hebben tusschen deks om eenige fyne of preliease goederen te knnnen bergen, zullen zy dat aan de respective opperhoofden der comptoiren moeten bekend maaken, dewelke gebonden zullen <zyn de sdiepen zoo veel in te geeven, sds de hoofden derselven verfclaaren in te kunnen neemen, indien zy de goederen daar toe aan de hand hebben. Maar, wanneer daarentegen de respective opperhoofden giMsderen ingeeven willen en het hoofd van het schip verklaart die niet te kunnen bergen, zal, naar bet geue hier vooren, stitel 2, artikel ö, ^zegt is, wel het sentiment van het hoofd van den bodem worden qpgevolgd, dog jiy zal gehouden zyn met zyne komale op Batavia daar yan aanstonds kennisse te geeven aan den hoer Gouverneur <jeneraal, ten wiens ordre door gecommit- tee^dens, zig des verstaande, zal worden onderaogt, of de schipper, dan wel gezaghebber gelyk of ongelyk heeft gehad.

Art 13. De ev^igemelde gepermitteerde lasien zuMen bestaan mogen in suiker, ryst, arak, houtwerken en andere onkostbaare, vohunineuse waaren, geen contrabande zynde, gevolgelyk niet in lywaaten, 't zy van wat (daatzen uit de West van Indie of ook in wat volomes aai^ebragt, sub pene van confiscatie, verbeurte van de vierdnbbelde waarde en deportement daarenboven ; ook niet in p^er, tin, Satsumasche kamfer, zout, tarwe en Jsqpansch slaafkoper, op pene van confiscatie en verbeurte van de vier*

408 1768. P. A. VAN DER PARRA.

dubbelde waarde; wyders niel in eenig soort van geweer, ammunitie en wilde kaneel, geschild als de Geilonsche, op pene van confiscatie; en vooral niet in amfioen, ten zy van de geprivilegeerde sociëteit ingekogt, nog in speceryen, op straffe des doods ; zoo als ze ook niet zullen mogen bestaan in goederen, die slank verwekken of eenig naamwaardig ongemak aan h^ volk, dan wel schip of laading veroorzaaken, op pene van vyf honderd ryksdaalders boete ten beboeveli van de diakony-armeD in het eerste en van vergoeding der schaade in het laatste aspect, alles voor rekening en ter verantwoording des schippers of gezaghebbers van den bodem, waar in zoodanige goedem zyn afgestoken. En zullen voor het overige, ten aanzien van de gepermitteerde lasten, stiptelyk moeten worden opgevolgd en nagekomen alle de reeds gestatueerde en by het adverlis- sement van den 22^° September 1767 herhaalde ordres op dat stuk.

Art. 14. Het hoofd over Compagnies zeemagt en den oppe^ equipagiemeester blyft intusschen gedemandeerd om te vigi* leeren en te doen vigileeren, dat onder den naam van gepermitteerde lasten geene meerdere goederen vervoerd, dao wel met die lasten van hier naar China geen verboden' negotie gedreven of zoodanige hoofd-artikelen van Compagnies dges handel, waar door haar eenigeprejudicie zoude kunnen worden toegebragt, derwaarts getransporteerd worden.

Art. 15. Schepen, die naar Bengale zyn gedistineerd, zullen, na de belaading, van agteren niet dieper mogen treeden dan negentien voeten, 't zy dat ze van hier direct of over Malaoca en Ghorniandel naar derwaarts vertrekken, dan wel, uit Nederland komende, Nagapatnam aandoen en aan die goave^ nemen ten ook eenig goed inkrygen.

Art. 16. Schippers en stuurlieden, tot derdewaaks inclui^ve, op schepen, die in Indié vaaren, zyn gehouden om op hnn retour hier ter hpofdplaatze van bet een of ander comptotn by een schriftelyk declaratoir, door hun allen onderlekoid. dat aan den heer Gouverneur Generaal zal moeten overg^rai worden, te verklaaren, dat zy, na dat hun onderhebbende

1768. P. A. VAN DER PARRA. 409

bodem voor dies vertrek van bier naar elders of van Java's Oostkast naar de groote Oost gevisiteerd of door gecom- mitteerdens opgenomen is, hoe diep dezelve treedt, dan wel, aa dat het anker is geligt en het schip afgedreven, nog voor zig zelven, nog voor iemand anders eenige parliculiere koop- manschappen of volumes van de minste naamv?aardigheid ingenomen hebben; en wordt derhalven hun niet alleen, maar ook den officieren van mindere vaartuigen, by deeze wel emstiglyk gelast om 'er niet tegen te handelen, onder be- dreiging, dat zy, *i zy schipper, opper- en onderstuurman, mitsgaders derdewaak, die zig verstouten mogten, 't zy voor hun privé, dan wel voor anderen, onder wat pretext het ook zoude mogen weezen, eenige koopmanschappen of goederen van de minste volume en voornaamelyk contrabande waaren over te neemen na de voorschreven' visitatie of na dat het anker geligt en de bodem afgedreven is, 't zy van de Bataviasche reedc of van elders, zoo ook die zig vermeeten mogten zulks te doen onder de eilanden of elders onder wege, aan den lyve gestraft of, van ampt, qualiteit en gagie gedeporteerd zynde, voor inhabiel naar Nederland gezonden of ook wei zoodanig gemulcteerd zullen worden, als men, naar gelegenheid van persoonen en zaaken, oordeelen zal te behooren. Al het- wdke mede van applicatie zal weezen op en uitgevoerd worden aan de zulken, die, ter reede leggende, eenige goedereu over- neemen of bergen voor schepelingen van andere schepen, welke op hun vertrek staan of afgedreven, dan wel aange- komen zyn.

Art. 17. Desgelyks wordt den overheden van Compagnies schepen en vaartuigen, zoo wel die van Amboina en Banda, als die van de West van Indiê aankomen, geinterdiceerd eenige volumineuse goederen of die van eenig aanbelang zyn of^ schynen, in straat Sunda af te scheepen, maar in tegendeel gelast om dezelven aan boord te laaten tot buime komst hier ter reede, sub pene van anders naar bevinding van persoonen en zaaken gecorrigeerd te worden ; zoo als ook van de laatst- gemdde schepen, zelfs op de reede, geene beslelgoedercn zullen

410 1768. P. A. VAN DER PARBA

mogen worden afgegeveo aw .derzelver hoHders, voor dat, ie door justitieele gecomoiittaerdeDS ea den water-fiseaal geviaiieert zynde, aan de overheden qualificatie is verleend tot de aigaave; waarentegen aan de overheden van de uit Nederland komende schepen permissie vrordt verleend om by hon arrivemeat ii de voorschreven' straat Sunda, 't zy onder Bantam of etdeis, te mogea afgeeveo kleine hesteipakjes van geen belang, nevens de particuliere brieven.

Art. 18. De overheden der schepen, welke eenige planyei of gewassen voor de Compagnie naar of van deeze of geeoe plaats vervoeren, zullen, wanneer zy geene behoorlyke »Hge draagen tegen derselver verwaarloozing en zoodanige plantjes daar door komen uit te gaan, ter plaatze van den aanbreng verwezen worden in de boete van een maand gagie ten be- hoeven van de armen.

TEN ZESDEN. Van de BaUuncache reede.

Art. 1. Voor de reede van Batavia zal men eigeniyk neemea de diepte van zes tot vyf vadm waters, terwyl de distantie van zes vaftm tot Rynlaods droogte voor de baiten-reede eo daarentegen die van vyf vaim tot aan de bank voor de rivier, daar doorgaans de oude schepen en kleine vaartuigen leggm, gehouden zal worden voor de binnen-reede, dewelke met het ceremonieel niets te doen zal hebben, wordende die bodems gerekend, even of zy in de laag gehaald waren.

Art. 2. Alle komende schepen zyn gehouden opdebnilnH reede het anker te laaten vallen en zullen niet naar trionen mogen werpen of haaien, voor dat zy 'er ordre toe bekomen hebben ,

Art. 3. Schepen, die naar elders gedestineerd zyn, zallei ook, na dat zy ten naasten by reisvaardig zyn geworden, op de voorschreven' buitea-reede moeten korten om daar hanne depêches te ontvangen.

1768. P. A. VAN DER PARflA 411

Art. 4. Alle particuliere koopvaarders^ met NederlaodscJbe vlaggen vaarende, zuljeo op de binoen-reede mogen loopeo om hun des te meer gemak in hel lossen en laadeo te geeveut

Art K. Op de ordinaire reede of waar men de diepte van vyf tot zes vaAm waters heefx, zal altoos een schip het com- mando hebhen, wiens ordres de andere schepen zullen moeten obedieeren.

Art. 6. Alle sloepen en vaarXuigen van de schepen, die op de reede leggen, nv)eten des avonds mei het sluiten van den boom, dat is voor zeven uuren, van land en naar bo(^d vertrekken, zoo het immers mogelyK zy; dog, niet Daarbuiten kunnende, zig begeven onder de kraan op de equipagiewerf, in stede van hier en daar in de stads gragten over ie blyren leggen.

Art. 7« De overheden der schepen, die volk aan land hebben, zullen precies des avonds om zes uuren daar van schriftelyjk rapport aan den opper-equipagie-meester doen, in hetzelve bekend stellende, wplke onderhoorige van hun dien dag aan land zyn gekomen, zoo met boot, schuit, ais ios- vaartttigen, en welke naar boord zyn terug gekeerd en gebleven van die 's daags bevoorens aan de wal zyn geweest ; ook welke des nagls in hunne huizen verblyvenP lerwyl eenen der aan land zynde stuurlieden van elk zoodanigen bodem de zorg blyfl aanbevolen, dat het volk van diep, helwelk den cpp^s op de vaartuigen heeft, als het op de werf eelens lyd is, be- hoorlyk vervangen of hel eeten aau hun gebragt worde; en dat gemeene volk (buiten dte op dje losvaartuigen zyn of in de bui^^efi hunner overheden den oppas hebben) moet 's avonds^ legers agt uuren op de gemelde werf weezen om hunne oaaoen en van wat schip zy zyn, aan den bioUelier op Ie geeven, dewyl zy, by manquement van dien, daar over strengelyk zullen worden gecorrigeerd.

Art. 8. Geen volk van de schepen zal anders van hun scbeepsrboord mogen verblyven dan mei speciaale permissie van den commando-voerenden officier van hel schip, waar op zy bespbeideii zyn ; dog die zulks egter bestaan mogt^fi te doen.

41Ï 1768. P. A. VAN DER PARRA.

dan wel hunne schepen ontvaaren laaten, zallen, ak vanouds, door de bediendens van de jastitie opgevat wordende, gestraft worden naar bevinding van zaaleen.

Art. 9. Alle avonden, precies te agt uuren, zal op bet com- mandeurs schip ter reede vyf minuten lang de taptoe geslagen, zulks door de overige schepen, die van trommels voorzien zyn, moeten gevolgd en dan van het commandeurs schip de wagt afgeschoten worden, waar na de trommels zullen ophouden eo de wagt worden opgezet ; desgelyk zal met liet aanbreeken ras den dageraad of wel des morgens precies te half vyf uuren, van het commandeurs schip de wagt-schoot gedaan en, nevens andere schepen, vyf minuten lang de reveille geslagen worden.

Art. 10. Zoo dra de wagt opgezet wordt, zullen op allede schepen de rollen van hun Volk gelezen worden om te ervaaren, of zy alle wel present zyn? en de naamen der absenten wordei aangetekend, waar van de subaltern officier, die aan boord het commando voert, aan zynen schipper moet kennisse geeven om te ontdekken, of zy ook buiten noodzaak en qualificatie aan land zyn overgebleven?

Art. 11. Alle avonden zal zig, met het sluiten van den boom, op het commandeurs schip ter reede moeten begeeveo een van de schippers, die de beurt heeft, en daar op blyven, tot dat des morgens de wagt afgeschoten is, mitsgaders voor die» tyd ook het commando op dat schip voeren.

Art. 12. Voor zons ondergang zal de sloep van de reede in gereedheid moeten zyn om den schipper, die de wagt heeft, aan boord van het commandeurs schip te transporleeren en vervol- gens naar alle de op de reede leggende schepen en vaartaigen te roeyen om hunne dagelyksche rapporten op te haaien en aan bet commandeurs schip te brengen, wiens schi7ver gehou- den zal zyn om uit die rapporten een generaal rapport te forme^ ren, dat niet alleen daar behoorlyk moet ingenaaid of ingeboekt maar ook, driemaal afgeschreven, door den voorschreven schipper van -de wagt, na dal des ogtends de wagt is afgescbootcn, aao de wal gebragt en een daar van aan het hoofd der zeevaart bezorgd worden, terwyl hy de twee overige afschriften voor

1768. P. A. VAN DER PARRA. 413

zes uaren overgeeft aan den opper-equipagiemeester, hei een om op de audiëntie te half zeven uuren aan den beer Gouverneur Generaal Ie worden gepresenteerd en het ander voor zig zelveu .

Art. 13. En opdat het gemelde rapport van de reede in goede ordre geschiede^ is ieder officier, die de wagt of het eommando op een schip of minder vaartiug heeft, verpligt dagelyks aan te tekenen, wat daarop voorvalt, hetwelk, zoo het niet anders dan de ordinaire opreddingen en bezorgingen van hetzelve betreft, slegts met een woord van niels zal bekend gesteld, dog, indien het daarentegen het lossen en laaden, inneemen van het water en provisien concerneert, op hel aller- kortste in diervoegen aangetekend worden, dat men zien kan, wat 'er dien dag gedaan is; waar van de schepen en vaartuigen een schriftelyke opgaave hebben te doen aan de voorschreven' sloep van de reede, wanneer die by hun aan boord komt.

Art. 1 4. Al hel gene de reede in het gemeen betreft, als het komen en gaan van de schepen en vaartuigen, het waayen van de vlaggen op Onrust of Edam, de streek van de land- en zee- wind, die gewaaid heeft, en wat al verder daar toe betrekkelyk is, zal alleen gehooren onder het rapport van het commandeurs schip; en dat van de schepen zal niets anders mogen behelzen, als het gene hun zelfs aangaat.

Art. 15. Maar, wanneer op eenig. schip of vaartuyg ter reede iets mogte gebeuren, waar van het rapport presseert en 'er geen vaartuig aan de hand mogte zyn om het te kunnen overbrengen, zal, als het by dag is, van zoodanigen bodem een sein gegeven worden met de roode vlag van de bezaans-roede te laaien waayen, dog, als het by nagt is, met een schoot te doen en drie vuuren aan de vlaggestok by te niaaken, dezelven niet wegneemende, voor dat de sloep of een schuit van het eonuDandeui*8 schip by hem aan boord komt, die op dat sein ten eersten derwaarts zal moeten afgezonden worden om te vemeemen, wat 'er te doen zy ? waar na men zoodanige ordres heeft te stellen of af te wagten, als de aangelegenheid der saake zal komen te vereisschen.

Art. 16. ADe veertien dagen zal de commandeur van de

414 1768. P. A. VAN DER PARRA.

reedé sein doen om het anker te Hgten en een ander te haten tóegaan; en zullen dan alle de schepen dat anker ligten en hao toaw visiteeren, schoon maaken en vervolgens altoos Iweefoowea in de ankers moeten houden, het een, waar voor zy leggen, eo het ander om daadelyk Ic kunnen laaten vallen; dog de overige touwen, die 2y ih het schip hebhen mogten, zullen niet behoeven ingestoken te worden dan, wanneer zulks door eenig vervragt ifuaad wéér noodtg wordt, om dus de touwen te menage^M op een legplaats zoo gemakkelyk als deeze, daar men zeMes het tweede anker behoeft te laaten toegaan.

Art. 17. De l)eurt van de wagt zal rouleeren onder df schippers, die aanweezend zyn, zelfs ook onder die, welkers schepen op Onrast of Edam leggen, dan wel die zonder schepen zyn : welke afwisseling zalp laats hebben, zoo lange er nog twee aan de hand zyn; maar, wanneer *er buiten den genen, wdkf het commando op hel commandeurs schip voert en die ook in de beuil zal vallen^ geen ander aan de hand is, zal deeze gebonden zyn alle avonden naar boord te gaan en des nagts op de reede te blyven, exerceerende de functien, welke voorwaarts zyn opgetekend. Zy in tegendeel, welkers scliepen op Oninist vertinh merd worden, blyven zoo lange van de wagt geéxcuseerd, nadien zy by de vertimmering hunner bodems moeten present zyn.

Art. 18. Maar, als 'er in het geheel geen schipper aan de hand mogt weezen, zal de onder-equipagiemeester gehouden zyn dagelyks des avonds naar boord van het commandeurs schip te gaan en in de voormelde functien te treeden, tervryl hy voor het overige en zoo lange 'er nog een aan de hand is, van de tour zal vry weezen om het dagelyksefa werk vanzynen dienst.

Art. 19. Wanneer de schepen in Sanda*s engte komea l« ontmoeten het vaartuig, dat aldaar kruist om de papieren af te haaien, zyn zy gehouden, wanneer een boekhouder opbebbeD, denzelven en anders een stuurman of geschikt onder-oflieier mét hnnne papieren in dat vaartuig te laaten overgaan, op de vertooning der schriftelyke ordonnancie, welke aan hetzelve tan dien einde wordt medegegeven.

1768. P. A. VAN OER PAftRA. 415

Art. W. Zoo dra de schepen op de Bataviasche reedè het anker hebben Iaa(en vallen, zyn de hoofden derzelver verpligt naar land te vaaren en, zonder alvoorens by iemand anders aan te gaan, aan den heer Gouverneur Generaal hunne komste (iekend te maaken, doende teffens mondeling rapport van het voornaamste, dat op de reize is voorgevallen; waar na zy by den heer Directeur Generaal en voorts, na dat tyd en gelegenheid zulks toelaaten, ook by de verdere heeren leden van de hooge regeeringe in persoon hun arrivement zullen gaan bekend- maken, gelyk tot hier toe in gebruik is geweest.

Art 21. De overheden der uyt Nederland arrivcerende schepen vermogen een ieder aan boord te admitteeren, zond^ te wagten na de voorheen bepaalde drie etmaalen; dog de schepen, die van de speccry- of lywaat-geevende comptoiren komen, zullen dat niet vermogen te doen, voor en aleer hunne bodems door gecommitteerdens uit den raad van justitie en den water-fiscaal zullen weezen gevisiteerd.

Art. 23. Buiten de gepermitteerde laslen van het hoofd over Compagnies zeemagt, den opper- en onder-equipagiemeester 'én dë eerste scheeps-overheden, zoo mede builen de van Java's Oostkust en Cfaeribon aangebragt wordende ryst, mitsgaders de van andere plaatzen komende provisien voor de hooge regeeringe en die tot het' lighaam derzelve gehooren, zullen geene particuliere goederen naar scheepsboord der alhier ter reede leggende kielen met Compagnies los- of lands-vaartuigen mogen worden getransporteerd, nog ook eenige goederen van boon), dan eenlyk zoodanige bestelpakjes, met schepen van de West van Füdife komende, aangevoerd, als in Compagnies kleeden-pakhuis gebragt moeten worden, sub pene, dat het ongequaKficeerd gebruik van de gedagte vaartuigen zal worden gemulcteerd met eene amende van een duizend zilveren duka^ lons ten behoeven van de diacony-armen deezer stede.

Art. 25. Om alle smokkelaryen te kunnen ontdekken en tegengaan, den pagter van de in- en uitgaande r^gten of van ^ boom gequalificeerd zynde om op de tanjongpoers, sjam- pang^ en andefe Compagnies losvaartuigen, die van dé reedè

416 1768. P. A. VAN DER I^ARRA.

komen, zoo dra in de rivier zyn of wanneer hy of zyne medeslanders, dan wel bediendens dezelven 'er in ontdekkeo, iemand zynentwegeu op te plaatzen ten einde de onüaadiog by te woonen, mitsgaders in zelfdervoegen te handelen by hei afscheepen naar l)oord uit de respective negotie- en provisie-psdL- huizen met iemand zynentwegen geduurende het laadeo dier kieltjes te doen tegenwoordig weezen, zonder onderscheid w of naar wat schepen en mindere vaartuigen goederen aaoge- bragt of verzonden worden, zoo zal hem of zynen bediendens geene de minste verhindering daar omtrent door iemand moga worden toegebragt, sub pene van vyf honderd ryksdaaidos boete ten behoeven van de armen voormeld.

Art. 24. Wanneer men zig in de noodzaakelykheid beviodl om, tot bevordering van het werk der belaadinge of ontlaadiage van de schepen, recours te neemen tot Chineesche huurlingen, zullen de opper- en onder-officiers van ^ de schepen, dtar zy op geëmploieerd worden, hun met bescheidenheid moeiei tracteeren, sub pene, dat die zig aan brutaliteiten en midaiMk- lingen van denzelven schuldig maaken, van qualiteit en gagie gedeporteerd of anders gecorrigeerd zullen worden naar bevin- ding van zaaken.

TEN ZEVENDEN.

Van hel ceremonieel ter Bataviasche reede.

Art. 1. Niemand zal ter reede van Batavia met eene vlag]ge voorop mogen vaaren, die niet ten minsten den rang van conh mandeur heeft. Alle andere, dewelke tot hier toe vlaggen gevoerd hebben van de sloepen of schuiten, zullen dezelve van agteren moeten laaten waayeu. Maar die beneden den rang van opperkoopman zyn, mogen in het geheel geen vla^e voeren.

Art. 2. Voor niemand zal ter Bataviasche reede eeiugr ceremonie gemaakt worden op de schepen, dan voor een lid van de hooge regeering, voor wien de schepen; indien bon zulks bevoorens wordt aangekundigd, hunne vlaggen envrim-

1768. P. A. VAN DER PARRA. 417

pels zullen bymaaken en in het passeeren het volk in het wand moeten laaten loopen, mitsgaders driemaal wederom joelen, welk laatste ook tot distinctie zal geschieden voor alle de hoofd-officieren ter zee, dog voor niemand anders van politiquen, militairen of andere amptenaaren ; en, zoo men voor deaelven het volk in het wand laat loopen, zal maar eens wederom geroepen worden.

Art. 3. Wstnneer een lid van de hooge regeeringe aan boord van een schip komt en men daar te vooren van geinfor- meerd is, zullen van de schepen ter reede zes onderstuurlieden en derdewaaks op de valreep geordonneerd worden ; maar, als de heer Gouverneur Generaal op de reede komt, zullen 'er agt schippers of opperstuurlieden op de valreep staan ; beiÜen naar het tegenwoordig gebruik.

Art. 4. Schepen, niet ten oorlog uitgerust, door schippers CD stuurlieden gevoerd wordende, zuUen als andere koopvaarders geconsidereerd worden, aan dewelke het niet gepermitteerd zal zyn zig met uitvliegende wimpels te vertoonen, op verbeurte van zes maanden gagie voor de eerste maal en arbitraale correctie voor de tweede maal, naar bevinding van zaaken ; en

zal in dit cas tusschen de reede van Batavia en de onderhoorige

comptoiren geen distinctie gemaakt worden.

Art. S. Alle uitterlyke tekenen van distinctie, die ten respecte van zekere byzondere persoonen van de schepen waayeu, zullen moeten gestreken worden, zoo dra de schepen binnen schoots van de reed^ komen, en ook niet mogen worden opgehyst dau na dat buiten schoots gekomen zyn; dog de gene, die ten respecte van de schepen of ook uit hoofde van officie waayen, zullen niet behoeven gestreken te worden, te weeteu de laatste, wanneer de officianten, die dezelve voeren, zig in persoon op het schip bevinden en anders niet.

Art. 6. De standerd van de groote top zal ter Bataviasche reede eene distinctie zyn voor het schip, dat het commando op de reede heeft; en niemand builen hetzelve zal die mogen voeren. De commandeurs van de Indische zeen zyn gehouden hunne standerd van de top der kruissteng te laaten waayen en alle

FLAIAAT-BOn DRKL Tlll. ^^

418 1768. P. A. VAN DER PARRA.

hoofd-officiersy welkers schepen het commando ter reede Toeren, zullen, wanneer zy in persoon aan boord zyn, nevens Imnne officie-vlagge of standerd, de voorschreven standerd van de groote top moeten laaten waayen, waar aan men onderscheiden kan, wie van dezelve het commando ter reede heeft.

TEN AGTSTEN. Van de vreemde schepen.

Art. 1. Wanneer een vreemd schip in het gezigt komt ?an de Bataviasche reede, zal het commandeurs schip, zoo draby hetzelve bekennen kan, een blaauwe geus van de kruisstoig laaten waayen en zoo veel schooten doen, als 'er schepen gezien worden, lot advertentie aan land ; dog, wanneer hy l)ekeD- nen kan, van wat natie hetzelve is, zal hy de geus van die natie, in slede van de blaauwe, laaten waayen.

Art. 2. Het vreemd schip nader komende, zoo zal het com- mandeurs schip een sloep aan deszelfs boord zenden, ten minsten met een onderstuurman of derdewaak, en door denzelven hem laaten afvraagen, wie en van waar hy is, werwaarts gedestineerd en uit wal oorzaake de reede zoekt ? hetwelk schriflelyk moet opgenomen en vervolgens nog dien zelfden dag naar land berigt worden aan den heer Gouverneur Generaal.

Art. 5. Alle schepen van vreemde natiën zullen gehouden zyn op (Ie builen-reede te ankeren, in de Oost-mousson l)eooslen en in de West-mousson bewesten Compagnies schepen, maar, door schraalen wind niet op hunne regie plaats kunnende komen, zullen zy het 's daags daar aan moeten verhaalen en hun hel een en ander door den voorscheven* officier, die naar hoort vaart, aangezegd worden.

Art. 4. Behalven dat het commandeurs schip zelf hun zal moeten gade slaan, zyndc ten dien einde het voorste van Com- pagnies schepen op de ordinaire reede, die alle, naar «lat de mousson is, even beoosten of bewesten hem komen te leggen, zoo zal hy ook hy de voorschreven' vreemde schepen ('s Konings

1768. P. A. VAN DER PARRA. 419

schepen uitgezonderd), om hun te beter te bewaaken, een of twee lirandwagten moeien zetten en wel zoo na by dezelven, dat zy hun even miszwaayen kunnen, mitsgaders die brandwagten ter zyner verantwoording hebben.

Art. 5. De voorschreven' brandwagt zal niets aan boord of van boord van de gemelde schepen laaten komen dan op de verlooning van een permissie-brieQe, door een der sabandaars getekend, mitsgaders, als 'er eenige goederen ontdekt worden, die niet op dat brieQe staan, dezelven met de overbrengers moeten aanhouden en 'er ten eersten rapport van doen aan het commandeurs schip ter reede, wiens officier 'er oofc illico kennis van moet laaien geeven aan den sabandaar, welke dan die goederen nader zal onderzoeken, voorts rapport 'er van doen en ordre vraagen, daar en zoo als het behoort ; waarenboven by het visileeren der vaartuigen, die van land naar vreemde koop- vaardy-schepen vaaren, inzonderheid gereguardeerd moet worden, of het gene 'er in geladen is, met het geleide-briefje van den booms pagler accordeert en, het zoo bevonden zynde, door de brandwagt aan den vertoonder worden ter hand gesteld een diergelyk briefje, geadresseerd aan den pagter voormeld, daar in noteerende, dat de ingeladen' goederen met de opgaave over- eenkomstig zyn bevonden ; zoo als de brandwagt voorts nog zal moeien laaten visiteeren de vaartuigen, welke van de vreemde kielen komen (het gene steeds door des gezaghebbers drie of vier eerste onderhoorige officiers, den bootsman of schieman daar onder begrepen, geschieden moet), doende openen of by weigering zelfs openende alle kisten, kassen, pakken, baaien, ook de sponzen van het vaatwerk, en, wanneer 'er gecne andere goederen in ontdekt dan zulke, welke ingevoerd moo- gen worden, hun daar van almede een speciGcq geleide-briefje medegeeven, houdende aan den meergedaglen booms pagter; dog, ingevalle 'er amfioen en lywaaten in gevonden moglen worden, dan wel iets anders, tot welks in- of uilvoer geen speciaal consent by de hooge regeering is verleend, het vaar- tuig en de goederen in beslag neemen tot nader ordre. die stellende onder toezigt en bewaaring van Europeêrs, en 'er

420 1768. P. A. VAN DER PARRA.

iminediaal een schriftelyk rapport van zendeu aan den heer Gouverneur Generaal, buiten en behaiven bet schriftelyk rap- port, dat alle morgen aan hoogstdenzelven moet worden gesup- pediteerd van het gene den voorigen dag is voorgevallen, en insgelyks een notitie aan den pagter van de boom, v?aar by specificq bekend moeten staan de vaartuigen^ by de brandwagt aangeweest, en welke goederen dezelve ingehad hebben. Zeik Compagnies vaartuigen zullen van de voorschreven' visitatie niet geöxcuseerd zyu^ al waren ze bevragt met goederen, vaa de Compagnie ingekogt, die naauwkeurig geconfronteerd moe* ten worden tegen de geleide-briefjes der administrateurs, uil welkers administratie die goederen zyn afgescheept, ter ontdek- king, of 'er ook iets meerder of anders in niogte weezen geladen? gelyk inzonderheid door vreemde Europeérs geeo suiker mag worden uitgevoerd, als by de Compagnie ingekogt, dat blykeif moet uit een geleide-briefje, door een der opper- kooplieden deezes kasteels verleend.

Art. 6. Geene sloepen van vreemde scheepen zullen by nagl op de reede aan een ander schip mogen vaaren, nog aan land verblyven, maar moeten met zons ondergang zig naar hunne schepen begeeveu; waar op de officier op hel commandeura schip, zoo wel als de brandwagt, agt zal moeten geeven.

Art. 7. Om nog meer alle smokkelaryen voor te komen zullen niet alleen geene vaartuigen, 't zy Europesche of inlandsche, vooral niet, na dat de donker gevallen is, by de voormelde vreemde schepen aan boord mogen roeyen of leggen, zonder alvoorens door de brandwagt onderzogt te zyn (eigen* vaartuigen van 's Konings schepen, ook schuits en jollen van vreemde Compagnies schepen uitgezonderd, als zynde de visitatie niet subjecl), maar zal de voorschreven' brandwagt ook, wan- neer zy weigeren aan te leggen en het donker of nagt is» vryelyk vuur daar op mogen geeven, na dal driemaal geroepen is om aan te leggen; en al wat 'er dan van komt, zal zp en blyven voor rekening van den tegenstreever ; dog, indien by dag een der voorschreven' vaartuigen onderstaan mogte de brandwagt moetwillig voorby te roeyen of te zeilen, zal aan-

1768. P. A. VAN DER PARRA. 411

stonds een wel bemande sloep, met een ervaaren officier voorzien^, worden uitgezonden ter nazelting en aan boonl brenging yan helzelve, wanneer de daar in zynde wederspannelingen, zoo het vreemde Kuropeérs zyn, in arrest genomen en, zoo het inlan- ders zyn, in de yzers moeten gesloten worden tot nader ordre.

Art. 8. Tot meerder aanmoediging van de hrandwagten, zoo wel ais van de officieren op het commandeurs schip, om met alle vigilantie op de uitvoering van de voorgemelde ordres te letten zullen alle de aanhaalingen, die op de reededoor hun gedaan worden, voor de helfle ten hunnen profyte zyn en de andere helfte komen, l^lf len profyte van den water-fiscaal, die de calange daar van zal doen voor den regter, en Half voor de Compagnie, zullende van de eerstgemelde helfte een geregte derde worden gegeven aan de officieren van het commandeurs schip en het overige twee derde aan de brandwagters, alles na aftrek van de kosten

Art. 9. Üe brandwagt gelegd wordende om alle morsseryen voor te komen, zoo moet die zig ook maar voornaamelyk met goederen en niet zoo zeer met persoonen bemoeyen. Maar, byaldien men egter suspicie mogte hebben op eenige persoonen, dat zy zig met vreemde schepen t'zoek maaken wilden, zullen de zoodanige, by ontwaaring 'in vreemde of particuliere trans- port-vaartuigen, daar uit gelig(, in de boeyen gesloten en daar van rapport moeten gedaan worden. Zyn zy reeds clandestien op een vreemden bodem gekomen, zoo zal een officier van het commandeurs schip zig aan boord van hetzelve begeeven en bun, 't zy dienaar van de Compagnie, burger of ander inge- zeten, reclameeren, gebruikende, zoo lange geen onwilligheid of tegenspraak ontmoet, zoo wel in deeze als in alle andere gevallen, alle mogclyke heusheid en bescheidenheid; dog by eontmdiclie heeft het commandeurs schip te bezorgen, dat zulks geschiede, en de gevolgen zullen zyn en blyven voor rekening van den opposant, na dat hy daar van gewaarschuwd zal weezen. Desgelyks zal ren officier van het commandeurs sehip, wanneer onder het eigen medegebragte volk van de vreemden zig bevinden wegloopers van de Compagnie of zulke,

488 1768. P. A. VAN DER PARRA.

die, bevoorens de Nederlandsche Coinpagoie in Indie gediend bebbende, volgens de wetten, in dienst van andere Eoropesche natiën niet vermogen in Indie te komen, na erlangde gaioeg- zaaoae informatie dienaangaande, hun moeten reclameeren ea des noods ligten uit voorschreven' schepen, ten zy dezelve aan land worden ontdekt.

Art. 10. Onder de voorschreven' vreemde schepen, die op de buiten-reede ten anker moeten komen, worden verstaan alle de gene, die zonder Nederlandsche vlaggen en passen vaaren en dus Engelsche, Fransche, Portugeesche, Deensdie en Zweedsche; maar de schepen, jaarlyks van Hacao met tee en andere Chinasche goederen en van Manilha overkomende, zullen als de Chineesche jonken en andere inlandsche vaartuigen gerekend en dus ook op de binnen-reede gepermitteerd worden: met dewelken geene brandwagten zig te bemoeyen hebben, ten zy daar toe speciaale ordre wordt gegeven.

Art. 11. Vreemde schepen, die men in zee ontmoet, zullen met geene provisien, equipagie- of ammunitie-goederen gerieCl mogen worden, dan wanneer de uiterste noodzaakelykhad klaar blykt en dan nog niet als na de voldoening der twee- dubbelde waarde op het gene afgegeven wordt, mitsgaders in zoo eene geringe qiiantiteit, als doenlyk zal zyn.

Art. 12. De schippers en gezaghebbers der schepen eo vaartuigen, en nog minder hunne onderhoorige, mogen vreemde Europesche schepen praayen en vooral geen andere actieo, ais van visitatie, etc. pleegen, maar moeten dezelven ongemo- lesteerd hunne reizen laaten vervolgen.

Art. 15. Aan de overheden der om de West van Indie, mitsgaders naar Sumatra's Westkust en Malacca navigeereude schepen, zoo min als anderen toegelaten zynde onder wege iets van hunne gepermitteerde lasten of bagagien direct of indirect te verkoopen, zoo vermogen zy het vooral niet te doen aan eenige vreemde Europeêrs of inlanders, sub pene van eene gevoelige correctie voor de overheden, 'Izy dat zy zulks zells onderstaan of daar toe aan hunne onderhoorigen permissie geeven.

Art. 14. Zy hebben ook op hunne hoede te zyn tegen bet

1768. P. A. VAN DER PARRA.

roDseien yan volk en de vreemdelingen, nog op den weg, nog op eenige reede, aan of binnen boord te admitteeren, maar moe- ten zig daar van op eene vriendelyke wyze excuseeren.

Art. IS. Schoon men zig in geen openbaaren oorlog me^ de eene of andere mogendheid mogte bevinden, zoo zal men egler, volgens een der voornaamste regelen van den zee-dienst, nooit eenige vlaggen mogen vertrouwen ; hetwelk allen schqeps- overhedeu als een zeer aangelegen poinct prercconiniandccrd wordt en dat zy alloos voorzigtigheid, mitsgaders goede solilaat- en zeemanschap gebruiken, wel op hoede zynde om niet door roover, vyand, geveinsden vriend of avanturier misleid, bedrogen, dan wel onvoorziens overvallen te worden: om welkeredenen ook niet verzuimd mag worden de militairen, die met de schepen over vaaren, by goed weer tweemaals weeks door de over hun gestelde officiers te doen exerceeren in de behandelinge van het geweer en daar van telkens by het journaal aantekening te houden.

TEN NEGENDEN. Van het overvoeren der gequalificeerde passagiers.

Art. 1. Geene vlaggen of wimpels zullen voortaan van de schepen mogen waayen om de wille van de persoonen, die daar mede overvaaren, maar dezelve in tegendeel, van wat qoaliteit zy ook weezen mogen, zoo lange op de schepen zyn, niet anders geconsidereerd worden dan voor passagiers, behalven in de speciaale gevallen, hier bepaald.

Art. 2. De actueele leden van dehooge regeeringe van Indie, gecoDsidereerd wordende ter zee als luitenant-admiraals, zoo zal ten hunnen respecle op de schepen, waar mede zy over- vaaren, mogen waayen de vlag van de groote steng met een wimpel daar onder voor den Directeur Generaal en de verdere ordinaire Haaden euzimder wimpel voor de overige of extra-ordi- naire raaden, mitsgaders voor het hoofd der zeevaart; en, gelyk alle andere persoonen, van welke qualiteit die ook in den dienst

4i4 1768. P. A, VAN DER PARRA.

▼an de Compagnie mogten weezen, aan de leden der hooge regeeringe gesubordineerd zyn en zy gevolgelyk, zulks bege^ rende, altoos het commando hebben op de schepen, die bun overvoeren, zoo zal ook zelfs een vice-admiraal of schouwt by nagt, wanneer een ordinaris of extra-ordinaris Raad met heni overvaart, voor dien tyd zyne vlag niet mogen laaten waayen. maar de gene, die aan het evengemelde lid der hooge regeeringe toekomt, moeten voeren en voorts ool( de ordres van denzelven observeeren, tot dat hy van booni vertrokken is, waar na de voornoemde vlagge-officier wederom in alles komt te treeden, wat hem onder den titel daar van is toegevoegd.

Art. 5. Wanneer 'er eenige gezanten van inlandsche Konin- gen met de schepen van de Compagnie overvaaren, zal ten hunnen respecte waayen een vlag van de groole steng ; desgdyks ook, als 'er gezanten van de Compagnie aan eenig Koimig gezonden worden, te weeten, wanneer de eene, zoo wel als de andere met caracter zyn; maar voor bloote zendelingen, zoo als die ook onder de inlanders onderscheiden worden, zal geea ceremonie worden gemaakt.

Art. 4, Gouverneurs, die naar hunne gouvernementen ver- trekken, of ook oud secretarissen van de hooge regeeringe, oCschoon dezelve maar geêligeerde directeurs zyn, hebben wel het commando op het schip, dat hun overvoert, wanneer 'er geen hoofd-ofBcier of vlaggeman op is, maar voor het overige blyven zy egter in de qualiteit van passagiers; en daar zal niels ten hunnen gevalle waayen, nog op de Bataviasche reede, nog in zee (ten zy by speciaale toelaating), tot dat zy op de gronden of in het gezigt van bun gouvernement of directoraat komen, wanneer ten hunnen respecte op dat schip, 't zy dat het een wimpel voert of niet, zal worden opgehyst en gevoerd een vlag aan de groote top en zy met dat eerteken ahoo in hun gouvernement of directoraat mogen komen, tot het bereft van het canon der reede van de hoofdplaatze, alwaar alsdan de voorschreven' vlag weder zal worden neergehaald, dan wel mogen blyven waayen, naar dat de qualiteit der persoonen 18, die komen of present zyn.

1768. P. A. VAN OER PARRA. 4SB

Art. 5. Alle andere gequaUficeerdens, naar de Indische comptoiren verlrekkende, 't zy directeurs, commandeurs en mindere opperhoofden of subalterne bediendens, zullen moeten te vreeden zyn als bloote passagiers of, zoo zy het gezag op het schip by speciaale ordre van de hooge regeeringe mogten hebben, egter zonder eenige tekens van distinctie over te vaaren, ten ware zy meer schepen by en onder hun commando badden, wanneer van de Balaviasche reede af een wimpel van de groote steng zullen mogen voeren; dog anders zal die wimpel maar mogen opgehyst worden, als zy in het gezigt van de plaatze hunner residentie komen, en met hel vertrek van den persoon ook weder moeten neergehaald worden.

Art. 6. Wanneer eenige troupes met de schepen van de Compagnie worden overgevoerd, zullen de officiers, die dezelve eommandeeren, gehouden zyn na te doen komen, het genede commandant van het schip gelasten zal; de onder-officiers zyn gehouden zig op de wagten te verdeelen geduurende de reize en de soUaaten, alleen van het klimmen en den roergang vry zynde, zyn voor het overige verpligt aan alle het werk, dat binnen scheeps-boord te doen valt, mede te helpen, terwyl de voorschreven' onder-officiers op de wagten staan zullen onder de ordres van den officier van het schip, die de wagt heeft.

Art. 7. Een schipper, eenige troupes overvoerende, zal gehouden zyn den rang, zonder gezag nogtans, te cedeeren lan alle hoofdofficieren, dog niet* aan een capilein. Egter zullen de capiteins ook de eerste na hem zyn in den krygs- raad en zelfs de luitenants en vaandrigs op zulke schepen daar in beroepen worden, hebbende de luitenants den rang na den opperstuurman van het schip en de vatandrigs na hun, zonder tnsschenkomen van anderen, waar na de overige leden, by den artikel-brief bepaald, zullen volgen ; maar aan de hoofd- officieren, die hy overvoert, zal de voorschreven' schipper ook by beroeping van den scheepsraad het presidie moeten cedeeren, behoudens de faculteit om den gemelden raad, zoo wel als den evengemelden president, te mogen beroepen en daar in de noodige propositien doen. \

4M 1768. P. A. VAN DER PARRA.

■

TEN TIENDEN.

Van hel saluL

Art. 1. Geene schepen onder het ceremonieel vanhetsalot begrepen zynde, dan de gene, die ten oorlog zyn loegcrasteo uil dien hoofde wimpels voeren, zoo wordt allen anderen ver- boden in zee eenige salut-schooten te doen, op pene van zoo veel maanden gagie te verbeuren, nis «^r sclioolen sr(da:in zyn, de helfte ten behoeven van deii ollicier, die de calani^e zal doen, en de wederhelfte ten behoeven van de armen der plaalze, werwaarts zy ge<Iestineerd zyn, vooral in esquader zeilende, ten zy met voorkennissc en permissie van het hooM des esquaders, wiens pligt het dierhalven niet alleen weeien zal, wanneer dit uildrukkelyk verbod overtreeden wordl, daadeijk den krygsraad te beleggen en daar in den ovcrlreeder Ie condenmeeren in de voorschreven* boete, dewelke hy amlers of indien conniventie gebruikt, zelf zal moeten betaalen aaa de Compagnie door afkorting op zyne maandgelden, maar ook, zoo wel by aankomst of vertrek van of op eenige reede, ab in zee, het salut te geeven of op te ueemen.

Art. 2. Wanneer twee esquaders malkanderen ontmoeten, zal de minste van de commandanten den meesten eerst salaee- ren en bedankt worden, een schipper door een commandeur van de Indische zeen met gelyke schooten, van den schouwt by nagt en vice-admiraal met twee minder en van een lid van de hooge regeeringe en het hoofd der zeemagt, als Im'tenant- admiraals, met vier minder, te woelen indien de schipper een esquader commandeert; dog alleen zynde, van den commandeur der Indische zeen met twee, van den schouwt by nagt ao vice-admiraal met vier en van een luitenant-admiraal met ie$ schooten minder; een commandeur van den schouwt by nagt en vice-admiraal, 't zyhy alleen is of een esquader commandeert, met twee en van een luitenant-admiraal met vier scbrNilea minder; een schouwt by nagt van een vice-admiraal en loitenant admiraal met twee schooten minder en een vice-admiraal vaa een luitenant-admiraal ook met twee schooten minder.

1768. P. A. VAN DER PARRA 4S?

Art. 3. Wanneer twee sobippers van ten oorlog geëqui- peerde schepen malkanderen in zee ontmoeten, zullen zy de begroeting doen met zeven schooien over en wreder; dog, als een schipper, alleen zynde, een esquader rencontreert, dat door een schipper gecommandeert wordt, zal hy, schoon ook van onder aanstellinge mogte zyn, met negen schooien salueeren eo met even zoo veel bedankt worden.

Art. 4. Maar, waimeer een esquader, door een minder oflTicier gecommandeerd wordende, een superieur officier zonder esquader ontmoet, zal de mindere den meerderen moeten saluee- reo, nademnal de gemelde hoofdsofficier daar door van zelfe ook commandant van dat esquader wordl, zoo hy wil, naar het gene onder den titel der hoofd-officieren is gezegd.

Art. 5. Twee esquaders malkander ontmoetende, welkers hoofden eguaal zyn, zal het salut gedaan worden met negen schooten over en weder; maar oneguaal zynde, zal de mindere voor den meerderen, soo zy maar een trap verscheelen, elf en, twee trappen verscheelende, dertien schooten moeten doen en voorts naar proportie.

Art. 6. Zoo zal een schipper, een esquader commandee- rende, een commandeur, ook commandeerende, met elf, een schouwt by nagt met dertien, een vice-admiraal met vyftien en een luitenant-admiraal met zeventien schooien salueeren.

Art 7. Een commandeur, het esquader van den schouwt hy nagt reucontreerende, zal elf, voor dat van den vice-admiraal dertien en voor een luitenant-admiraal vyftien schooten doen.

Art. 8. £en schouwt by nagt zal het esquader van een vice-admiraal met elf en van een luitenant-admiraal met dertien schooten salueeren.

Art. 9. Dit salut der hoofd-officieren is het zelfde, 't zy dat zy een esquader conun andeeren of alleen ontmoet worden.

Art. 10. Wanneer de schipper van een schip in zee komt te sterven, zullen, by het overboord zetten van het lyk, met voorkennisse en permissie van den commandant van het esquader ot als een schip alleen is, ter ordi'e van den officier, die in zyoe plaatze optreedt, met het stryken van de vlag ter halver

428 1768. P. A. VAN DER PARRA.

stok, negen minut-schooten mogen gedaan worden, dog Biet anders dan van hel schip, dat hy gecommandeert heeft. Maar, als hy hoofd van het esquader is geweest, zal zyn schip eH en de overige schepen ieder zeven schooien mogen doen: en, ^ndien hel hoofd van het esquader een comniandear is> tA zyn schip vyftien en de andere ieder elf schooien doen; n» het een schouwt by nagt is, zyn schip zeventien en de andere ieder dertien; indien het een vice-admiraal is. zyn srhip negentien en de andere ieder vyflien: en voor een lui(en;(Di- admiraal, die in zee begraven wordt, zal het schip, dat bv gecommandeerd heeft, een en twintig schooien doen en M andere schepen zullen met zeventien vervolgen ; dog, zon ^n vlaggeluiden by zyn, zullen deeze negentien schooien does en daar na de andere schepen in rang met zeventien schoola vervolgen.

Art. 11. Dit salut zal by de begravingen in zelfdervoeffl mogen gegeven worden op de reede van de buiten-comptotren. waar by de kasteelen, voor dewelke de schepen leggen, voor een commandeur Ier zee zullen voegen zeven schooien uit hun kanon, voor een schouwt by nagt elf, voor een vic«- admiraal dertien en voor een luitenanl-admiraal zeventies schooien.

Art. 12. Daarentegen zullen de schepen voor de begravinge van een gouverneur, geen Raad van Indiê zynde, ook geeven dertien schooien, de vlagge-ofBciers elf en voor een direcïeor of commandeur de laatste negen en de eerste elf, strykende ten dage der begravinge ook hunne vlaggen ter halver sKA.

Art. 13. Geene wimpels zullen voor lyken en lykstaatien gestreken worden, maar wel de tekens van oflBcie. die de hoofd-officiers voeren, als vlaggen en standers; dog, de vfa^ van boven, die niet uil hoofde van hel officie, maar len nao- zien van den rang der persoonen waait, zal len respecte vaa de lyken mogen waayen ter halver stok op den dag van hnn afsterven en op die van hunne begravinge, zonder meer. Schepen, die met zulke lyken op een reede komen, zatteo niet anders mogen laaten waayen dan de wimpel, zoo M

1768. P. A. VAN DER PARRA. 429

scbepen zyD» die dezelve voeren, eii, by aldien het andere zyn, zal de ledige vlaggestok op de groole top blyveii staan, zonder een vleugel daar op ie zeilen, opdat alle confusie nopens het salut worde geprevenieerd, alzoo hetzelve omtrent zoodanige scheden met de dood der persoonen, die zy opgehad hebben, komt te cesseeren.

Art. 14. Het salut van forten en kasteelen der Nederlaudsche natiën in Indiè genoegzaam onvermydelyk zynde ten respecte van den inlander, zoo zullen de luitenant-admiraals van alle plaalzen, daar geen Raden van Indie leggen, gesalueerd worden, de ordinaire Raaden met negentien schooien en de extra-ordinaire Baaden, nevens het hoofd der zeevaart, met zeventien schooien en zy die bedanken met gelyke schooien.

Art. 1 5. Maar gouvernementen of kasteelen, daar ook een Raad van Indie commandeert, moeten eerst gesalueerd worden oiet elf schooien en bedanken met gelyke schooten.

Art. 16. Een vice-admiraal en ^n schouwt by nagt zyn verpligt alle gouvernementen, te weelen de kasteelen, die de hoofdplaatzen van dezelven uümaaken, eerst te salueeren met elf schooten en zullen met gelyke schooten bedankt worden; dog alle onderhoorige kasteelen en hoofdplaatzen, die van minder rang zyn, moeten de vlagge-oiBcieren eerst salueeren met dertien schooten en met gelyke schooten bedankt worden.

Art. 17. De commandeurs van de Indische zeen zyn ge- houden alle gouvernementen, direclien en commandementen eerst te salueeren, de gouvernementen met elf, de overige met negen schooten, en zy zullen van alle met eguaale schooten bedankt worden, uitgezonderd op plaalzen, daar leden van de hooge regeeringe als gouverneurs of directeurs leggen, alwaar uien hun twee schooien minder zal geeven ; dog de comptoiren € forten, die minder als commandementen zyn, moeten een c imandeur van de ludische zeen eerst salueeren en van I u met gelyke schooten bedankt worden, mits het salut niet ( deere het getal van vyf schooien.

Tt. 18. Alle mindere hoofden, schepen Len oorlog toe- I 'ist commandeerende, zyn, even als de hoofden vanande

4$0 1768. P. A. VAN DEft PARRA

schepen der Conipagnie, gehouden alle comptoiren, daar kasteelen zyn, te salueeren, de hoofdplaatzen der gouveraeuienlfii niet elf, der directien endercaaimandenienlen niet negenende mindere comptoiren inel vyf schooien, dewelke van de gouver- nementen niet vier en van de directien en commanilenionteB met twee scliooten minder, dog van de overigen met eguaKleit bedankt zullen worden, 't zy een Raad van ladie op de eerst- genielden het gebied voert of niet, ten ware dezelve in een commandement of ander kasteel, dat gesalueerd wordt, presenl mogte zyn, wanneer ook vier schooten minder zullen gegeven worden. Maar langs Java (buiten Samarang), nog Bantam. Cheribon, Palembang, Timor, Banjermassing en aan de onder hoorige plaatzen van de Oostersche gouvernementen mag geea salut gegeven worden.

Art. 19. De commandeur der reede zal by de komstem een chef d'esquadre, ook zelfs by die van een vlag-oflkier, zoo lange het teken van hel commando der reede Isaten waayen, tot dat het salut gegeven en beantwoord is.

Art. 20. Konings schepen van vreemde Europesche natiën die als zoodanig, op bekendmaaking van derzelver overheden, bekend zyn, zullen altoos hel resalut hebben van de kasteelen en fortressen respeclive met gelyke schooten en niet vanden commandeur ter rede, die daarentegen alle andere vreemde schepen zal mogen en moeten resalueeren, op de boiten* comptoiren met gelyke schooten, dog op de Batavisehe reede met twee schooten minder, uitgezonderd zoodanige schepen van de Engelsche en Fransche Oostindisdie CompagBie, die door commandeurs gevoerd worden en een gedistingaeerd teken of een breeden wimpel van de groote steng waayen laaten, nadien deeze ook hier altoos met gelyke schooten moeten worden geresalueerd. Maar particuliere schepen in Indie, alleen onder de vlagge en passé van eene vreemde Europesche nilie vaarende, zall^i nicl vier schooten minder bedankt worden.

Art. 21. Ondertusschen zal de commandeerende officier bier ter reede niet alleen zorg hebben te draagen, dat het voorecbr^ ven salut gegeven worde, zonder daar leDiand van «tt teton*

1768. P. A. VAN DER PARRA. 43l

deren dan op speciiialen last van den heer Gouverneur Generaal, oan hoogstdenzelven by onlmoeling van eenige difficulteiten op dat subject daadelyk rapport doende om 'er de noodige ordre op te ontvangen, maar ook daarenboven, op pene van deporlement van ampt, qualiteit en gagie, gehouden zyn om by aankomst of vertrek van eenigen vreemden Compagnies of psrr- ticulieren bodem, zoo dra van denzelven de laaste salut-scboot 18 gedaan, het resalut te geeven zonder het minste getalm of tyds verloop, voornaamelyk wanneer eenig Konings schip ter reede gevonden mogte worden, om dus voor te komen, dat beizelve, zig dat salut toerekenende, niet voor het commandeurs sebip resalueere; dog hy zal, onder de zelfde penaliteit^ aan geen Konings schip het resalut mogen geeven, gelyk zoo even al gezegd is, schoon het ook van het waterkasteel nagelaten wierde.

Art. 22 Inlandsche gezanten, die met een brief van hunnen vorst aan de hooge regeeringe komen of ook een brief te rug brengen, zullen, indien zy salueeren, met gelyke schooten van den commandeur der reede geresalueerd worden.

Art. 23. De schepen onzer natie, ter reede deezer hoofd- (daatze komende, zullen moeten salueeren naar den rang, die de persoenen hebben, welke daar op vaaren, en zullen daar naar ook bedankt worden.

Art. 24. De leden van de hooge regeeringe, nevens het hoofi der zeevaart, gaande en komende, zullen salueeren met dertien schooten en van het kasteel met gelyke dertien schooten bedankt worden.

Alt. 25. De vlagge-ofliciers zullen salueeren met dertien seboten en van den commandeur der reede met elf schoten b^ankt worden.

Art. 26. De commandeurs van de Indische zeön zullen sdueeren met dertien schooten en met negen bedankt worden.

Art. 27. Alle andere schepen, met Nederlaridsche vlaggen vaarende, zullen bedankt worden met drie schooten, 't zy dat zy veel of weinig schooten dof'n* do;; minder als negen schietende^ 2^1 men bon maar een wederom geeven.

432 1768. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 28. Maar tweemasle Compagnies vaartuig» zvSka, zoo min op deeze reede, als op die van de buiten-comptoiren. mogen salueeren of geresalueerd worden.

Arl. 29. Alle schepen van de Compagnie, die uil Europa komen, mogen salueeren, zelfs ook de gene, die met schippers en staar* lieden vaaren, en moeten dan altoos vyftien schooten voor salut doen; waar voor de commandeur van de reede wederom xal geeven aan een vlag-ofBcier dertien, aan een commandeur ter zee elf, aan de schepen, ten oorlog geëquipeerd, negeoenaao de anderen zeven ; welke exceptie in de ordinaire regel van hei salut en resalut der komende schepen, al of nielteo oorlog tne gerust, ook zal geadmitteerd worden omtrent scbepen,^ die naar Europa te rug keereu, behoudens dat by vertrek van een esqo»- der, zoo wel als by dies komst, het salut gegeven worde door den commandant van hetzelve, zoo als het artikel 1 'm gestatueerd.

Art. 30. Geen andere schepen zullen dat salut geeven, tes zy zy op reizen gaan van zes maanden en meer, en dus niet de gene, die naar Banjermassing, Timor, Palembang, Samatra's Westkust, Mallacca, de Oostersche gouvernementen, Java. Cheribon en Bantam, maar alleen de gene, die naar de Wes- tersche comploiren en om de Noord naar China en Japaa vertrekken of van daar te rug keeren.

Art. 31. Schoon by het salut eenige schooten boven de ordre worden gedaan, zal egler in het resalut deeze instructie stip- lelyk moeten agtervolgd en ten aanzien van vreemdelingen het eens gedaan resalut niet mogen herhaald worden, schoon zy daar in voorgaan mogten.

Art. 32. Belangende verders de eer- en compliment-schots ten, die noodeloos niet mogen gedaan worden, op de peoe, artflyl 1 gesteld, kan lot narigt strekken, dal voor particulieren, wia- neer zy van land op de reede komen, geen schoot zal worta gedaan, ook zelfs niet voor de vlagge-officieren, ten ware dees? laatste aan boord quamen om hunne vlaggen te laaien waayea en het commando over eenig esquader over Ie neemen.

Art. 33. Maar voor een lid van de hooge regeeringe en hel

néS. P. A. VAN DER PARRA. 455

boofd over Compagnies zeemagt, als hy in het vaaren naar Onrust of by andere gelegenheden de reede passeert, zullen, zoo hy het begeert, van het commandeurs schip, en yan geene anderen, gedaan worden elf schooten en, zoo het een ordinaris Raad is, dertien schooten ; waar voor egter, schoon zy op een jagt of vaartuig zyn, dat geschut voert, niet zal mogen bedankt worden, dewyl het een eerbewyzing is, die aan hun caracter gegeven wordt, en geen salut voor hunne persoonen, hetweBL zy alsdan zekerlyk daar ter plaatze eerst zouden moeten geeven ; zoo als ook geen salut van jaglen of andere speelvaartuigen zal aangenomen worden, wanneer of in wat gevallen het ook mogte worden gegeven, maar wel alleen van schepen.

Art. 54. Ten respecte van gecommitteerdens uit den Raad van justitie en van Schepenen zullen, wanneer zy, in deeze of gene commissie gaande, de reede passeeren en daar van door hun advertentie gegeven is, voor de eersten negen en voor de andere zeven schooten mogen gedaan worden door het comman- deurs schip, dan wel door het schip, op hetwelke zy in com- missie aan boord zyn geweest, dog verder of anders niet.

Art. 55. Insgelyks zullen de schepen, die gemonsterd zyn, voor gecommitteerdens tot de monstering, als zy van boord gaan, zeven schooten mogen doen, dog op de hoofdplaatzen van gonvememraten, directien en commandementen maar vyf schoo- ien, zullende op andere plaatzen niet mogen worden gesalueerd, maar driemaal hoezee geroepen.

Art. 56. Wanneer een vlag- of hoofd^ofiBcier zonder schip is en op de reede komt om het commando over een esquader over te neemen en zyn vlag op te hyssen, zal hy teffens het commando op de reede overneemen en het teken van dien teSens met zyne vlagge laaten waayen, terwyl de commandeur voor dien tyd hetzelve zal nederhaalen, na dat hy alvoorens zal hebben gesalueerd, een vice-admiraal met elf, een schouwt by nagt met negen en een commandeur van de Indische zeen met zeven schooten, hetwelk gerekend zal worden als een com- pliment, dat hun, ten respecte hunner commissie, van wegen den representatieven souverein wordt gemaakt en waar voor

454 1768. P. A. VAN DER PARRA

zy dan ook «alle bedankea zullen met dertien sckooten, datis; de viee^dmiraal met twee, de scboawt by nagt met vier en de commandeur ter zee met zes schooten meer ; zullende, behaWen het commandeurs schip, geene andere schepen by die gelegen- heid mogen schieten, als die onder liet esquader gehoorea, dewelke, na de bovenstaande complimenten, zullen mogen doen ieder yyftien schooten voor een vice-admiraal, dertien voor een schouwt by nagt en elf voor een commandeur ter zee, waar voor zy, als ze alle geschoten hebben, met vydien, dertienen elf zullen bedankt worden.

Art. 37. Deeze ordre zal ook geobserveerd worden Uo aanzien van de leden der hooge regeeringe van Indie, die in commissie naar eenige comptoiren buiten Batavia vertrekken, zonder onderscheid van de plaatzen werwaarts, dewelke, wan- neer zy aan boord van de schepen, tot hun transport dienende, gekomen zyn, door het commandeurs schip ter reede zulk» gecomplimenteerd worden, de ordinaire Raaden met vyftien en de extra-ordinaire ' Raaden, gelyk ook het hoofd der zeevaart, met dertien schooten; waar voor zy, almede ten respecteian den gene, uit wiens naam zy gecomplimenteerd worden, met twee schooten meer, dan gegeven zyn, zullen bedanken; en, dat gedaan zynde, zullen de schepen, die onder hunne vlagge gedestineerd zyn, naar hunne rang en met vermiodering van twee schooten, schieten, beginnende het eerste voor een ordinaris Raad met negentien en voor een extra-ordinaris Raad, mitsgaders het hoofd der zeevaart, met zeventien; waar voor, na dat xy alle geschooten hebben, op eenmaal roet het meeste getal tal bedankt worden.

Art. 58. De gecoiumitteerde leden uit de hooge regeeringe, nevens den secretaris van staat, die doorgaans een ordinaris Raad van wegens de hooge regeeringe naar boord uitgeleide doen, zullen by hun vertrek van boord* gesalueenl worden door het schip van den vertrekkenden ordinaris Raad met zeventien schooten, dog zal verders ofte anders niet op de reede geschoten wonden ; maar de geeommitteerdens, die een extra*ordinari8 Raad aan boord brengen, zynde doorgaans den

1768. P. A. VAN DER PARRA. 4Stf

secretaris Tan staat en een van de eerste geqaalificeerdens, na de hooge regeering volgende, zullen gesalueerd worden invoegen voormeld niet dertien schooten.

Art. 39. Wanneer een Gouverneur Generaal, die buiten de r^eering is, de reede passeert of op dezelve buiten commissie komt, zal het commandeurs 8(;hip alleen, even als van de leden van de hooge regeeringe is gezegd, ten respecte van zynen rang, vyftien schooten doen, waar voor niet bedankt zal worden • maar, wanneer een oud-Gouverneur Generaal naar Nederland oT in oommissie naar eenige andere plaatzen mogte vertrekken, zullen by deszelfs afvaaren van land (buiten de schooten onder de charges) nog negentien kanonschooten van de wallen gedaan worden en, zoo dra by met zyne sloep buiten de revier komt, de schepen ter reede beginnen te schieten, doende den commandeur van de reede negentien en de andere twee minder, naar rang; dog het schip, dat tot zyn transport dient, zal niet schieten, dan nadat zyn' Edelheid aanboord gekomen is, wanneer het met een en twintig schooten alle dieeerbC' wyzingen van het land en de reede zal beantwoorden; waar na de gemelde Gouverneur Generaal door de schepen, onder zyne vlagge gedestineerd, andermaal zal gesalueerd worden met een en twintig, negentien, zeventien, vyftien en zoo veel mmder schooten, als 'er schepen zyn, zonder dat egter de andere schepen, onder die vlagge niet behoorende, alsdan zullen mogen schieten ; en dat salut zal voor allen beantwoord worden op eenmaal met negentien schooten.

Art 40. Maar ten dage van zyn vertrek van de reede zal een oud^Gonvemeur Generaal verpligt zyn eerst het ordinair nlot van de vertrekkende schepen te geeven, als hoofd van de vloot of het esquader, dat hy commandeert, welk salut van bet kasteel met eguaale schooten zal worden beantwoord ; voorts zal den vertrekkenden oud4jOuverneur Generaal gevale- diceerd worden door even zoo veel schooten van de schepen, uitgezonderd van de schepen, die onder zyn esquader gehooren, da^elke dan niet zullen mogen schieten als op zyn vertrek Daar boord ; en hy zal daar voor ook in zelfdervoegen bedanken ;

456 1768, P. A. VAN DER PARF^A.

waar na het aan hem staat zig door de schepen, onder zyne vlagge gehoorende, in diervoegen te laaien salueeren en daar voor te bedanken, als hy goedvindt, zynde dan reeds buitai de reede.

Art. 41. Wanneer zoodanige gezanten, als waar van titd IX, artikel 3, gesproken wordt, op een Compagnies schip komen, dat tot hun transport of convooi zal dienen, moeteii ze met dertien schooien gesalueerd worden en desgelyks by bun vertrek van boorde ten zy daar omtrent andere ordres mogten gegeven weezen.

Art. 42. Geene wagt-schooten mogen worden gedaan, als daar het niet nagelaten kan worden en dan alleen met kruid van de wal; ook zal geen salul in rekening geaccepteerd wordeo, dat elders op de buiien-comploiren, zelfs op ordre van land, geschied is, of de scliriftelyke ordonnaucien zullen daar by moeten worden overgelegd.

Art. 43. Wegens de sein-schooien zal voortaan by de kruidrekening moeten bekendgesteld worden, waar toe en waar voor zy gedaan zynP

Alle overtreedingen der ordres, omtrent den zeedienst gegeven, voor zoo verre op dezelve hier vooren geene andere penaliteitefl gesteld zyn, zullen in de schippers en mindere oflBciereo gestraft worden, de eerste maal met een reproche of geld*boe(e of met beide, naar gelegenheid van zaaken, de tweede maal met suspens van hunnen dienst voor drie, zes of meerder maanden, geduurende welken tyd zy buiten dienst en gagie, maar egter in hunnen rang en fatsoen zullen blyven, en voor de derde maal mei cassatie en deportement mei of zonder infamie, volgens de constiiulie van zaaken, waar naar zig de reglers in het wyzen hunner vonnissen zullen moeten regnlee' ren, blyvende alle ordinaire overtreedingen der gemeene wetten de gemeene straffen onderworpen, die by de wetten daar toe zyn gesteld, en zelfs ook aan den regier de vryheid om, by ontmoetinge van eenige enormiteiten in de overtreedinge der regels en ordres van den zeedienst, aanstonds met de eerste maal tot de zwaare of wel zelfs tot de zwaarste siraüe Ie procedeeren, naar bevinding van zaaken.

1768. P. A. VAN DER PARRA. 457

En opdat een ieder, dien het aangaat, hier van geene igno- rantie zoude kannen prelendeeren, wordt den commandeerenden cederen op Compagnies schepen en mindere vaartuigen by deeze wel expresselyk gerecommandeerd, niet alleen zelfs vlytig en met oplettendheid te leezen, maar ook hunne mindere officieren te laaten leezen deeze instructie met de daar by behoorende en by een gebonden' reglementen, ordonnancien, etc, als in zig vervattende alles, wat een ieder te observeeren heeft; welke ten dien einde aan de eerste gezagvoerders van alle de hier ter reede leggende schepen en vaartuigen, mitsgaders van die nog uit Nederland of van de onderhoorige comptoiren aankomen, onder afvordering eener recipisse, door den eersten gezworen klerk ter generaale secretarye zullen ter hand gesteld en door de respective hoofden van de repatrieerende schepen, by hun arrivement in Nederland, aan een der heeren advocaaten van de Compagnie of, by derzelver *afweezendheid, aan een der heeren van de secreete commissie moeten overgeven ; dog, wan- neer in tegendeel eenig schip of vaartuig wordt afgelegd, te mg bezorgd worden ter secretarye voorschreven.

3 Mei '

Wijziging der instructie voor den ter reede Batavia op brandwacht liggenden officier. — Voorschrift no- pens vreemde schepen.

Onder de door den heere Gouverneur Generaal geproduceerde ordonnantie van den op brandwagt leggenden officier hier ter rhede by schepen en mindere vaartuigen van Europese natiën, geen Konings schepen zynde, gedateert 27 Maart anno passato, ten einde daar by, zo wel in *t byzonder te royeren de voor heen gemaakte uitzondering om de fusten, waar in dranken zyn, niet te openen, vermeld onder artikel 5, als zulks in 't gemeen by de instructie voor den zeedienst, deze periode aangaande, geschied zy, in reflectie gekomen wezende, dat de hoofden van vreemde Gomp' schepen maar zeer ongaarne zig verbonden en, na hunne opinie, geprostitueerd zien tot het laten visiteren van haar eigen schuitsen jollen, conform 't 12^«

438 1768. P. A. VAN DER PARRA.

artikel; zo is, wyl meo oiiderstdlen mag, dat vreemde ConpF schepen hier oiet zullen komen om verboden handel te dryven, behalven dat dezen aangaande weinig zoude uit Ie veem wezen, indien, buiten bet toezigt, dat in alle gevalle aan des boom moet gehouden worden, de lands-vaartuigen niettebail komen, overzulks goedgevonden en verstaan om, ter betoniog van de mogelyksle bescheidenheid jegens vreemdelingen, bel evengedagte 12^ artikel in dezer vo^en te allerereo es amplieren :

«boots, schuits en jollen van vreemde particuliere schepei »en mindere vaartuigen zullen, in \ over en weder varen tu »boord naar de wal, by UEdele (den brandwagt) moeten aiih •leggen en gevisiteerd; ook de boots van alle vreemde Coinp' •schepen; mitsgaders, als voren gezegd, gehandeld worden, «wanneer 'er zig contrabande of ongepermitteerde goederen »in opdoen; ter wyl daaf en legen de schuils en jollen fu «Europese vreemde Konings en Gomp' schepen ongemoal » mogen passeren en repasseren ; en zal UEdele telkens door «een der sabaodhaars schriftelyk worden bekend gemaakt, of de « alhier arriverende vreemde kielen Konings, Comp' of partico- «lieren zp, ten einde na vereisch te kunnen hatfdelen".

Welken aangaande teflfens gearresteerd wierd om, wanneer, by aankomst van vreemde kielen, door die ze commanderen gepretendeerd mogte worden, dat ze Comp' bodems voeren, daar van by een pas of zee-brief door een der opgemelde saban- daars het bewys te laten vorderen, ter vertoning aan den heere Gouverneur Generaal ; en, zulks geweigerd wordende, zodanige vreemde kielen binnen driemaal vier en twintig uren dexe rhede te doen verlaten, zonder, buiten het hoogslnodige water en brandhout, enige gerieflykheid aan dezelve te beviryzen, mitsgaders dit aan zulke, welke onwillig uiogten weien om haar positie dusdanig te verifiëren, door de sabandhaars ie laten aankondigen en ook aan de gene, welke vreemde parti- culiere kielen voeren, dat hare boots, schuits en jollen de visitatie, invoegen voorsz., subject zyn en dat zy, zig daar tegeo aankantende, mede binnen driemaal vier en tivintig uren zullen

1768. P. A. VAN DER PARRA. 439

moeteD vertrekken en niets anders dan water en brandhout zullen krygen, met proleslalie legen de gevolgen, wanneer bet ondernomen word om de brand wagt zonder visitatie voor by te willen.

-— April. Maatregden in het bdang der arak^Hoherijen.

•Een minder aantal van vreemde Europeêrs om de West

van Indie als in eenige jaren agterwaarts" was, volgens de R^mng, voornamelijk de oorzaak van het verval der arak- stokerijen; en hierin willende voorzien, overwoog zij:

dat, hoe veel voor- en tegen-spraak de bqmling van. bet stoken in een zekere tyd van 't jaar subject is geweest, het egter in allen dele klaar blykt, dat, by een gewooea vertier, de onbepaaldh 1 van tyd maar al te zeer doet zien, hoe den eenen inwoonder den anderen door kwade beraden- beid in den grond boordt;

dat dus voor al niet kan worden geduld, dat, teffens tot vilipendentie van de ordres, een brandery door indirecte wegen meer stookt, dan dezelve op een geschikten voet stoken kan, als waar door ook het contingent of de recognitie vocn* de Gomp* ten dele gefraudcert word;

dat zo mede het welwezen dezer colonie vorderd de branderyen na behoren gemaintineert worden ten belange van het stoken elders, hoe zeker het ook anderzints zy, dat de verkopers van de syroop ten voordele der zuiker-molens den mogelyksten uitweg diend te worden gelaten en de araks*- brandery op Java's Oostkust niet alleen gebomeert is, door dat van ginter geen uitvoer van arak of tjieuw in vaatwerk mag plaats hebben, maar ook bezwaard met een maandelykse recognitie van vier leggers;

dat een meerder leverantie van arak aan de Comp® door de gezamentlyke branderyen te dezer hoofdplaats op een egualen voet voor als nog met geen ander oog kan beschoud worden ^ by 't maken der laatste bepaling dienaangaande, dewyl, dtans in vergelyking van vroeger tyden, weinig naar de

440 1768. P. A. VAN DER PARRA.

bmten-comptoiren en inzonderheid de West van Indie venontoi word, invoegen een ruimer acceptatie zeer goedig een schadelyken voorraad voor de maatschappy zoude veroorzaken;

dog dat daar en tegen de billikheid vereischt, dat ieder arab- brander een beurt krygt in de leverantie aan vreemde Europeèrs, wyl, dit tog onder H oog en toezigt der sabandaars moetende gt- schieden, deze zeer gevoeglyk een deswegens te maken schikking uitvoeren kunnen, mits dat een ieder van hen zig rigte naar een redelyke evenredige prys en den drank na behoren maken;

zo is dien overeenkomstig goedgevonden en verstaan Ie statueren :

dat de araks-branderyen in loco niet meer dan 9 maandeo in 't jaar (met primo Juny naastkomende te beginnen) zollai mogen stoken en van nu af aan in een enkelde branderyni^ meer mogen gebruikt vrorden als zes balies, elk ter grote

van 80 tampayangs (potten) met een gotang ( ) en

een ketel; dat, ter beryking van H eerste einde, met primo Juny voormeld en vervolgens met het begin van 't jaar of wanneer daraks-brander aan het stoken verkiest te gaan, een bewys of certiflcaat deswegens halen en aan hem gegeven worden moet van den Bailliuw of den Drossaart der Bataviase ommelanden, na mate de plaats, in welker jurisdictie de brandery legt, mitsgaders aan zodanigen officier ter kennisse brengen ingevalle door 't gebrek van 't een of ander moet uitscheiden, om, na dato weder beginnende, zulks de nero, ter erlanging van een nader bewys, aan te geven en, negen maanden gestookt hebbende, daar van almede rapport te doen; onder bedreiging, dat die langer als dezen bepaalden tyd stookt of meerder machines gebruikt, als hier voren gespecificeerl zyn, verbeuren zal de in zoortgelyke omstandigheden by re- solutie van 17 December 1762 gestelde boete van vyf bondot rd, te appliceren de helft voor den officier, die de calange zal doen, en de wederhelft voor de diacony armen deezer stede, zullende des aanbrengers naam, des begerende, worden ge- secreteert; met qualificatie aan den heer praesidmt vao Schepenen om^ zo dikwerf als zyn Edele het komt goed te

1768. P. A. VAN DER PARRA. 441

▼inden, een commissie te decerneren ten fine in de branderyen onderzoek te doen, of tegen de gestelde bepalingen gehandeld word, na dat de eigenaars van dezelve (die in dezen voor de baorders, behoudens haar regres op dezelve, moeten instaan) altans en ook in 't vervolg by verkoop dezer panden, wanneer de overdragt geschied door den geregte, van hun pligt zullen wezen onderrigt;

voorts by een te publiceren en te aflSgeren biljet in de alhier gebruikelyke lands talen, niet alleen te verbieden het stoken van arak en tjieuw in de Jaccatrase hoven-landen, op de zoiker-molens en elders, onder verbeurte van al de ge- reedschappen en ingrediënten daar toe nan handen en een boete van hondert gekartelde ducatons daar en boven ten behoeve van den officier, dan wel den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, die de calange doet, maar ook daar by teffens te interdiceren den uitvoer van syroop van hier naar buiten en inzonderheid naar Java's Oostkust, onder wat naam of pretext het zoude mogen wezen, sub poene van confiscatie en een pecuniele boete van vyf hondert rd* boven dien, ten voordele van den aanhaalder voor d'ene helft en van de diacony-armen voor de wederhelft; met last aan de Samarangse ministèren om ginter ook te letten en te doen letten op gedagten verboden overvoer van syroop, onder vernieuwd aanschryvens, dat uit de brandery aldaar ter plaatse geen arak of tjieuw in leggers ofander vaat werk mag worden verkogt en nog minder verzonden naar buiten, alles op de bedreigde straffen, by resolulien van den 14^" Juny 1763 en 7 May 1765 vermeld;

en wyders wel te persisteren by de ter laatst gementioneerde resolutie gelimiteerde leverantie aan de Comp°, te weten van ieder der W araks-branderyen maandelyks vier leggers voor betaling, bnyten twee leggers yoor recognitie, dog teffens aan den heer Directeur Generaal te defereren om, wanneer meerder van dien drank by voorvallende gelegenheden mogte benodigd wezen, deswegens zodanigen repartitie over de gezamentlyke araks-branders te maken, als zyn Edele zal vinden te behoren.

442 1768. P. A. VAN DER PARRA,

mitsgaders Dopens het gene vreemde Europeérs van hier ge- permitteert word te vervoeren, elk van hen een geproportioneert deel te geven, in dezer voegen, dat van 't eerste schip de leverantie zullen hebben de twee oudste araks-branderyeo, van een tweede vreemden kiel de twee daar aan volgeade branderyen en zo vervolgens tot ieder een beurt gehad heeft, wanneer weder van de eerste moet begonnen worden, steds op een bewys, daartoe van den heere Gouverneur Geoeraal door den sabandaar te verzoeken, onder deeze voorwaarde egler, dat den enen stoker geen meerder prys moet vorderei als den anderen en geen slegte or gemengde arak levere,abo by 't tegendeel niet alleen vervallen zal van 't voordeel on in dezen met een ander gelyk gesteld te wezen, maar ook van de leverantie aan de Cump^. Van al het welk teffeos g'arresteerd is by extract dezes kennisse te geven aan de respective collegien van justitie, aan dat van Heemraden deier stads ommelanden, den ontvanger generaal, de fiscaals» Baillieuw en Drossaart, den geconmiitleerde tot en over de zaken fa& den inlander, den sabandaars, pagter van de in- en uit-gaaode regten, mitsgaders aan wien bet verder tot narigt en observaotie nodig zy.

Ueeren XVU°®° herhaalden in hunne missive van 15 October 1775 naar aanleiding van deze maatregelen, wat zijinhunoe missive van 10 üctober 1764 hadden geschreven (zie bij 15 September 1765), en keurden de maatregelen af.

26 April. Voorschrift nopens hel visiteren van besUt- goederen.

Uit rapporten van gecommitteerde leden uit den Baad vao justitie dezes kasteels geremarqueert wezende, dat dezelve, om te voldoen aan den letterlyken zin van 't besluit van den 5'"* February dezes jaars, niets uitgesloten, hoe gering nA, ja, eetbare wharen zelfs opgetekend en dus een zeer omstandig

1768. P. A. VAri DER PARRA. 443

berigt geformeert hebben, te boven gaande de ware intentie deier regering; zo is, o\ï dat gedagte precie^id, welke opge- nomen veel tyd moet wegnemen, niet eer hinderiyk, als voor- deelig aan 't bedoelde einde worde en 's Comp^ kleden {lakbuis ook niet min of meer belemmert rake met provisien, meubelen enz., goedgevonden en verstaan, tot explicatie van bet geresol- veerde op den 5^° Febriiary passato, aan weimeiden Rade mits dezen te vertonen, dat onder de bestel*goederen, die met schepen, van de West van ludie komende, aangebragt worden, wes we- gens bedenkingen tfntstaan, dat dezelve tot verboden handel kannen dienen, niet begrepen zyn, nog provisien of eet- en drink- bare waren, nog meubilaire goederen, maar blotelyk of inzon- derheid lywaten en Souratse zyde stoffen, dan wel het gene oa d'uitterlyke gesteldheid 'er na gelykt; dat derbalven niet alleen buiten nameting en speciale notitie mogen blyven alle mondbeboeftens, huisraad en andere hout-, mitsgaders goud- en zilver-werken, slaven en slavinnen, item levendig vee, maar ook niet naar 'sComp^ kleden-pakhuis moeien worden gebragt, als direct door den gewonen weg aan de regt 'er toe hebbende adresse kunnende erlangen; en dat dus eenlyk, ingevolge meermeid, een specifique opgave voortaan verwagt word van zulke bestel-goederen, nopens welker uiter- iyke gesteldheid enige blyken zyn, dat ze lywaten of Souratse zyde stoffen, dan wel andere contrabande waren bevatten, onder de vereischte zorge, dal alle zodanige naar 't voorsz. kleden pakhuis gebragt worden, ofschoon ook door de kleinte, als andersints, geen- vermoeden niogte wezen, dat daar mede zoude kunnen gemorst worden, om vervolgens, op speciale ordres dezer regering, afgegeven of ook, na den toedragt van omstandigheden het vorderen zal, g'opend en gevisiteerd te worden.

26 ApriL Voorschrift nopens eischen van houtwerken.

De eischen van bontwerken graoegzaam algemeen op de Iniiten-coroptQiren dermaten excessief wordende, dat het baast Mhynt, of de iorigters van dien in 't denkbeeld raken, dat

444 1768. P. A. VAN DER PARRA.

's Gomp' schepen, van hier vertrekkende, tot niets anders mot- ten vrorden gebmikt, dan wel ten minsten by deze regerinir vry wat onzekerheid geven om het eerst en meest benodigde gevoeglyk te verzenden ; zo is goedgevonden en verstaan de ministers en bedienden in de Oosterse provinciën, Malacca. Ceilon, Bengale, Sumatra's Westkust by extract dezes te gelas- ten om, in observantie houdende van by de petitien van hoat- werken specificq bekend te stellen, waar toe dezelve benodi{?i zyn, nevens de verdere ordres, nopens het formeren der eisscbeo bepaald, teffens gene andere of niets meer te vragen als de aller eerst en meest benodigde balken, planken, enz., dan wel die dusdanig in een rond jaar kunnen en dienen verwerkt te worden, met excusering van al, het gene daar boven gaat, tot de 'sjaars daar aan op te maken petitie, wanneer weder io gelyker voegen moet worden gehandeld.

3 Mei. Reglement op de brandspuiten in het kasi&^ Batavia,

Art. 1. Binnen dit kasteel zullen moeten berusten \tr brandspuiten, behoorlyk voorzien van aanbrengers of perspompeo met haar toebehooren en al het verder noodige, als leeren brand-emmers, brandzeilen, brandhaaken, enz.

Art. 2. Deeze brandspuiten met baar toebehooren zullen blyven, de twee, gemerkt WK, onder berusting van den haas der wapenkamer in een naast de wapenkamer daar toe gesteld huisje en de andere, gemerkt A en B, binnen in de arthiilery, onder bewaaring of toezigt van den daar in woonend^ capitein van dit corps, terwyl de brandemmers, die tot de brandspuit van de wapenkamer gebooren, geborgen of opgehao* gen zullen worden beide in de Water- en in de zoogenaamde Pinang-poort en die tot die van de arthillery gehooren, binnen in de poort van de arthillery zelfs.

Art. 3. Als brandmeester over deeze brandspuiten en baar toebehooren znllen onderling met den anderea ageeren de capitein van de arthillery en de baas der wapenkamer, die tot

I7é8. P. A. VAN DER PARRA. 445

hoooe assistenlen zuUeo hebben den permanent in het kasteel woonenden oudsten bombardier van de arthiilery en den meesterknegt der wapenkamers-gezellen.

Art. 4. Zoo ras 'er brand in het kasteel ontstaat, zal zig, gelyk reeds by de algemeene ordonnancie in cas van brand Konen en buiten de stad, artikel 22 gezegd is, naar Compagnies wapenkamer hebben te begeeven het vrye wagts-volk, welk op het kasteel en aan dies baraquen bescheiden legt, zonder wapens, om met bet arthillery's volk en de wapenkamers- gezdlen de brandspuiten te bezorgen ter plaatze, alwaar een vao twee of beide de voorschreven' brandmeesters zulks noodig zullen agten, waar na ze zig voorts weder vervoegen kunnen naar de plaats d'armes, hun volgens de guarnizoens-ordre bekend, terwyl de verdere redding der brandspuiten voorschre* ven' twee brandmeesters met hun volk bevolen blyft.

Art. 5. Voorts zullen, opdat de gene, welke tot het blussen tan den brand binnen dit kasteel gehooren, behoorlyk met de j^puiten zullen 'weelen om te gaan, de voorschreven' twee brandmeesters zorge moeten dragen, dat dezelve om de maand op een daar toe bequaame plaats in het gebruik en hanteeren der spuiten, nevens haar toebehooren, worden onderregt, in een welgeschikte ordre verdeeld en ieder zyn werk aangewezen, om aldus in tyden van brand met de vereischte vaardigheid eo bequaamheid, zonder confusie, in staat te weezen den onlstaanen brand te kunnen blussen.

Art. 6. En dewyl deeze gelegenheid ook de bequaamsleis ter ontdekking, welke gebreken 'er aan de brandspuiten en verdere brandgereedschappen mogen weezen ontstaan, zoo moet daar op dan ook nauwkeurig worden gelet en zal, by ontdekking van dezelven, de capitein van de arthiilery en de baas der wapenkamer, ieder in den zynen, verpligt zyn om te bezorgen, dat zoodanige gebreken op het allerspoedigste en zoo dra doenlyk worden verholpen en alles behoorlyk gerepareerd.

Art. 7. Miet dan op speciaal bevel van den heer Gouver- neur Generaal zal een of meerder der voormelde brandspuiten buiten het kasteel mogen worden vervoerd, nog eenig daar

446 1768. P. A. VAN DER PARAA.

toe gehoorend volk ter assistentie van andere worden affdan^, om dus het kasteel, in cas van eigen' noodzaakelykheid, niet aan het gevaar bloot te stellen.

Art. 8. Daarentegen zullen by den minsten brand id hel kasleel de brandmeesters over de spuiten aan Compagfiies equipagiewerf en hel ambagtsquarlier zig ten eersten daar mede en met het noodige volk moeten vervoegen naar bel kasteel co door de hoofd wagt, item de Waterpoort, door de aldaar de wagt hebbende otliciers moeten ingelaten worden en zy ten dien einde niet alleen de poorten openen, maar ook de valbrug voor hel kasteel doen vallen, teffens zorg draagende, dat, na dat de spuiten binnen zyn, geen meerder volk öfeigenlyk inlanders en slaaven 'er binnen komen, dan noodig raogten wordeo geoordeeld door voormelde brandmeesters.

Art. 9. EinJelyk mag, ter bekoming van water lot bel blussen van brand, zoo wel by nagt als by dag, gebruik gemaakl worden van het klinket aan de kasteels-waterpoori, van bd sortiepoorlje aan de Oostkant naast de wapenkamer en Tan de barrières of deuren, welk in de steenen borstweering aan de Zuidzytie zyn, almede onder hehoorlyk toezigt, dat 'er geen onbenoodigd volk of zulke, welke tot de spuiten niet gehooren, daar binnen komen; lerwyl ook nog tot narigt dient, dat de sleutels van het een en ander berusten onder den officier van de generaals-wagt.

6 Mei. Bepaling nopens trouw-briefjes.

Commissarissen van huwelykse en kleene geregts zaken vertonende, dat deze en gene, zo voor zig zelfs, als voor andere, bewys by 't collegie verzoekende, dat alhier publicq in den huwelyken slaat bevestigd zyii, zulks zomwyl geen gevolg kaa hebben, nadien by vcrscheide harer ondertrouw resolutie-boe- ken de tyd der voltrekking van 't huwelyk niel is aangetekend en zulks, inzonderheid in de laatste jaren, niel beeft knnnen geschieden door gemis van behoorlyke informatie door de kerken- dienarp.n; zo is, conform de instantie van welmell collie mn

I7é8. P. A. VAN DER PARRA. 447

bier tegen in den aanstaande ie voorzien, hoewel enigzints met verandering van 't voorgestelde middel, goedgevonden en verslaan den kerkeraad te demanderen, dat op of onder aan de zogenaamde trouwbriefjes, welke door den secretaris van coinniissarissen van huwelykse zaken worden afgegeven ten btyke, dat de drie huwelykscheproclamnlien onverhinderd zyn gepasseerd, en welke door de kosters aan de predicanten wor- den l)ezorgd, die de verbondene in den eglen staat bevestigen, Da het aflopen van deze plegtigheid door die predicanten moet worden gcslekl getrouwd, met byvoeging van den datum of dag, maand en jaar, bekragligd met hunne respective onder- tekening, ten einde dns vervolgens door de kosters aan gedagten secretaris te rug gebragt, niet alleen door hem, behoorlyk by den anderen gebonden, bewaanl, maar ook teffens in het onder- trouw i*esolutie-boek van cocnmissarissen aangetekend te worden, wanneer en waar of in welke kerk de voltrekking van't huwe- lyk heeft plaats gehad, om danr van vervolgens aan die het aangaat authenticque extracten te kunnen verlenen.

10 Mei. Reglement voor de nachlwacht'houdende perana- kan Chinezen in de Chinesche kamp te Batavia.

Art. 1. Alle avonden, om half 9 uuren, sullen op deese wagt moeten verschynen een sergeant, een corporaal en 8 gemeenen.

Art. t. Het liek tussclien de caiUpong en de weg van Anke moet ten 10 uuren tehoorlyk geslooten en voor niemand, als op speciaal versoek van ordentelyke lieden, by nagt geopent worden.

Art. 5. In cas van rusie op de publique weg sal van deese wagt, op gedaan wordend versoek, so veel doenlyk adsistentie moeten verleend worden.

Art. 4. Geen Chineesen sal men zonder ligt na 9 uuren mogen laten passeeren, maar die in arrest moeten aanhouden tol 's anderdaags, om als dan, na voor afgegane kennisgee- ving aan den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander^ aan den Landdrost ter straflferlanging overgebragt- te worden.

448 1768. P. A. VAN DER PARRA.

•

Arl. K. De Chineese patrouilles moei men oDgestoort lala passeeren, na dat sy alvoorens aan den waf^hebbeode ollde^ officier hun van den Landdrost verkreege tjap behoorlyk sniki hebben vertoond.

Art. 6. Ook sal dese wagt, in cas van nood ende solk^ gevordert wordende, voorsz. patrouilles der Chineesen behooiiyk moeten adsisteeren.

Art. 7. In cas van brand in de campong sal de corporaal van dese v^agt aanstonds na den Edelen heer president fan Scheepenen en Landdrost ter kennisgeeving moeten afgesondeD worden.

Art. 8. En eyndelyk sullen van alle voorvallen door den sergeant by het afgaan van de wagt behoorlyk rap- port aan zynen commandant en door dien, in cas van de geringste aangelegenheid, aan den voornoemden gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander en vervolgens door dien weeder aan den Gouverneur Generaal moeten gedaaa worden.

20 Mei. Voorschrift voor arak-slokerijm.

Schepenen dezer stede by een ingediend adres vertonende, dal nopens de op den 12^*^ April jongstleden gemaakte bepaling ten aanzien van de zes balys, welke maar in ieder enkelde araks-brandery alhier, ter groote van tagtig tampayangs in- grediënten, mogen gebruikt worden, zonder teffens met meer dan een gotang en een ketel te stoken, de gezamentlyke arakbranders verzogt hadden tot ampliatie dienaangaande mogte worden gestatueert :

dat eigentlyk in ieder enkelde brandery niet meer dan vier balies in de grond, ieder van tagtig a honderd tampayangs met ingrediënten (buiten twee balies, die op of boven dco grond slaan en maar dienen tot berging van touak, daar meo de compositie mede mengd), mogten gebruikt worden en gestookt met een gotang en een ketel of anders met twee keteb» en zulks, wyl anders misbruik uit het bepaald getal der balies

1768. P. A. VAN DER f>ARftA. 44d

te maken was en verschelde branderyen, uit menagement van kosten, met geen gotang, maar eenlyk met twee ketels stoken, mitsgaders dat zy, arak-branders, met een extract uit het voorsz. besluit tot hunner narigt mogten woi*den ge- munieert; zo is, met enige alteratie en ampliatie van 't g'arresteerde op meermeiden 12^° April passato, hoewel ten YoUen overeenkomstig aan het toen bedoelde oogmerk, goed- geyonden en verstaan te statueren:

dat ieder enkelde brandery niet meer dan zes balies of eigentlyk maar vier in de grond mag hebben, ieder van tagtig a hondert tampayangs met ingrediënten, en twee balies op of buiten den grond ter berging van de touak, mitsgaders stoken mag met een gotang en een ketel of anders twee ketels ; en hier van, zo wel een extract, ter narigt en observantie van gedagte arak-branders, aan hen te laten afgeven, als van het ter voorsz. zitting ten dezen belange verder of meer geordonneerde en gelimiteerde, dat, zonder eenige verandering, in zyn volle kragt en waarde gelaten word.

fieeren Xyil°^° keurden dit besluit en dat van 12 April 1768 af bij hunne missive van :25 Septeipber 1770. >Wy hadden verwagt*', schreven zij >dat de reedenen, die in 1763 DE. •hebben bewogen de vorige bepalingen in te trekken, DE. voor «altoos zouden hebben terug gehouden om aan een yverig en

min inhalig arak brander te benoemen de vryheid, die hem naar regt en biUykheid competeert".

Zie ook ^ 1804.

soic«i

^^^. Vernieuwd verbod tegen den in- en uitvoer te Batavia van katoenen garen.

boor den heere Gouverneur Generaal vertoond zynde een sirengetje kattoene garen, omtrend 'van deugd, dan wel iets beter als hetJava's vierde ofdispenszoort, dat men ongetwyfeld tot een monster getragt hadde alhier te willen invoeren, onder

VUIAAT-BOtl MOL TIU. 29

460 1768. P. A. VAfsI DER PAftRA.

de naam, dat Palembang altans mede kaltoene garen uiUevenl err zulks op geen onaannemelyke gronden; zo is, op dat door zulke pretexten of ook reêie waarheden geen middel gefooden worde om den verboden in- eh uit-voer van dat gespin ais kragteloos te maken, goedgevonden en verstaan om, mei renovatie en ainpliatie van de dienaangaande gestelde bepalingen, door afflctie van biljetten allerwege, waar het nodig is, oiel alleen by herhaling te verbieden den particulieren nitvoa* alhier van kattoene garen, maar ook dusdanigen invoer, het zy van Java's Oostkust, Cheribon, Palembang of van waar ook elders, daar de maalschappy possessie heeft, 't zy teffo» van wat zoort en 't zy wit of gecouleurd, sub poene vm confiscatie, item daar en boven deportement voor '8Com|i^ dienaren, welke daar in mogten komen te tramperen, de ve^

•

beurte der viervoudige waarde voor burgers en ketting-^ voor den inlander, onder belofte, dat het aangehaalde met 4e vierdubbelde waarde in 't ^^ geval, voor de helft genoteo zal worden door den genen, die de calange doen zal, 't zy hier, by ontdekking van uit- eninvoer, 't zy op Java's Oostkvst en Cheribon, wanneer den uitvoer ginter tydig bespeurd eo dus verhinderd word, blyvende de wederhelft voor deGomp'; met last aan de officieren van justitie, den sabandhaars ai den pagter van den boom om behoorlyk tegen de overtreders te waken en (e doen waken, mitsgaders by agterhaling zonder conniventie te procederen of te laten proc-ederen na de ge- mentioneerde graden der straffe.

31 Mei. r>Ordre'boek voor het guarnisoen van Baiama nen dies resorle'\

Deze verzameling van militaire reglementen, enz., in 1768 te Batavia bij Egbert Heemen^ Compagnies drukker, in V^ uitgegeven, is in vele opzigten te merkwaardig, dan dat zij hier geene plaats zoude vinden, hoewel haar betrdikel|k groote omvang daarvan aanvankelijk bad doen afzien. Verf. deel VI, bladz. 559—607.

I7è8. P, A. VAN bER PARRA 451

Arlikelen, raakemde de subarémalie der offieieren in dienst der Edele Compagnie.

Tot conservatie van een goede harmonie onder de officieren van de balaiilons en compagnien en opdat onder dezelve niets ontslaan mogte, dat tegens de subordinatie zoude kunnen stryden, waar door den dienst der Edele Compagnie, zoo wel als de bataillons en compagnien, veel nadeel zoude kunnen worden toegebragt, mitsgaders de hoofd-officieren en capiteins van honne subalterne officieren de schuldige obedientie ontmoeten, heeft de heer Gouverneur Generaal noodig en dienstig geagt aüe officieren, zonder onderscheid, by deezen te vermaanen om steeds te onderhouden alle het gene, wat met het waare earacter van een bonnet officier overeenkomt, en de min- deren Ie gelasten om omtrent hunne meerderen in het oog te houden eene zoo noodzaakelyke als verpligte agtervolging der ordres, die van zyn* hoog-Edelheid mogten afvloeyen, terwyl de meerdere hunne minderen ook altoos moeten be- handelen met die distinctie, die tusschen beiden plaats hebben moet en hun aanzien conserveeren kan onder de f^enen, die zy weder gebieden moeten.

Art. 1. Wanneer het hoofd der militie iets belast, dat den dienst aangaat, en de commandant van het bataillon begrypen mo<^te, dat zulks tegen de intentie of ordre van den heer Gouverneur Generaal strydende >vas, zal de commandant hetzelve in beleefde termen mogen vertoonen aan hel hoofd der militie; maar, wanneer het hoofd der militie 'erbyblyft, zal zulks zonder tegenspreeken geschieden; egter zal het den commandant van het batatlion vry staan den heer Gouverneur Generaal van het gepasseerde te onderrigten en, wanneer de commandant in zyae zaaken gelyk heeft, zal het hoofd der millie daar over aan welmelde zyn' boog-Edelheid zig raoeten verantwoorden.

Dog als iets belast wordt, wanneer het bataillon onder de wapeooi is, moet zulks op staande voet geëxecuteerd en de represeatatien niet voor, maar na dat de ordres volbragl

tóa 1768. P. A. VAN DER f»AARA.

zyn, gedaan worden, om dal het legen de subordinatie en hel schuldig respect aan den commandant zoude aanloopen en quaade gevolgen na zig sleepen, indien in presentie van de officieren en gemeenen van bel balaillou de gegevene ordres wierden te^^engesproken.

' Arl. % Gelyk de cotnniandanl van hel balaillon de ordres moet onlvangen van hel hoofd der militie en, naar de voor gaande bepaalingen, dezelve aanstonds execuleereu, zoo moetea de andere hoofd-officieren doen, wal de^ commandant fan het balaillon hun ordonneert, en de capileins hel gene ét hoofd-officieren hun ordonneeren, mitsgaders de suballeroe op gelyke wyze executeeren, hel gene hun door de capileoi wordt gecommandeerd.

Art. 3. EIn vermits eenige der suballeme officieren de subordinatie niel behoorlyk observeeren tegens hunne capiteini lol zoo verre, dat zig geoffenseerd houden, wanneer de capi- leins hun vermaanen tot hunnen pligl, zoo ordonneerl zyi' hoog-Edelheid aan de capileins hunne subalterne officieren ia respect te houden; en, wanneer een suballeme zig niet onliiH den capilein in den dienst legen te spreeken, als hy hem ids te- lasl, zal zulk een capilein den officier aanstonds in arrest laattt zetten en daar van kennis geeven aan den commandeerendes officier van hel balaillon, die dan verder daar van zal keDois geeven aan het hoofd van de militie; zullende gemeldea subalterne ondertusschen zoo lange in arrest blyven, lol dal het hoofd van de militie of commandant van bet balaillon daar op ordre zal hebben gesteld.

Arl. 4. Wanneer de zaak van eenig belang is, waar in de officier zig tegens zynen capilein heeft geopponeerd, moet hei hoofd der militie informatie daar van neemen, van het gepa** seerde aan zyn' hoog-Edelheid rapport doen en daar op ordres afwaglen, tol hoe lange ook een officier, in arrest zynde, dair in zal moeten verblyven.

Arl. 5. Wanneer de capilein zyne suballarne offieierea niet in subordinalie houdt, nog lol hel gene den dienst in liel generaal en hel opzigt over de compagnie in bel byzonde^aal^

1768. P. A. VAN DER PARRA. 453

belangt» en zoo hy de oflScieren, die negligent zyn of tegens fe subordinatie aangaan, niet in arrest op de boofdwagt zet, ail de commandant van het bataillon, daar van verwittigd zynde, den eapitein daar over scherpelyk mogen reprocheeren en het boofd van de militie daar van kennis geeven.

Art. 6. De sabalterne officieren zullen aan hunne capiteins, in al het gene den dienst aangaat, de zelfde gehoorzaamheid en respect bewyzen, als zy aan den commandant van het bataillon schuldig zyn.

Art. 7. Indien de hoofd-officieren tegen den anderen en de eapiteins tegens de hoofd-officieren zig zoo verre mogten vergeeten van tegens de subordinatie aan te gaan, zoo kan de commandant van het bataillon, al ware het ook een majoor, het bnis-arrest doen aanzeggen en de majoor, wanneer de overste ioitenant niet present is, den eapitein; waar van kennissezal moeten gegeven worden aan het hoofd van de militie, die dan verder ordre zal stellen, hoe men handelen zal met het arrest Yan zalk een hoofd-officier of eapitein.

Art. 8. Als een eapitein tegens zynen hoofd-officier de subordinatie niet* heeft geobserveerd, zoo kan de hoofd- officier den eapitein in arrest zetten, mits dat hy, na dal bet geschied is, van het gedaane arrest aan het hoofd van de militie kennis geeve.

Art. 9. Wanneer een hoofd-officier onbehoorlyke expressien tegen zynen officier mogt gebruiken, het gene wel scherpelyk ▼erboden wordt, en zulks onder de wapenen en uit yver toor den dienst, zal de officier zig daar over niet offen- s€eren, maar, zig in zyne eer geledeerd vindende, kan hy zig addreseeren aan den commandeerenden officier en zig daar over bezwaaren.

Art. 10. Wanneer de eapitein een officier in arrest heeft gezet, om dat hy tegen de subordinatie gepecceerd heeft, en de officier, ontslagen zynde, daar over explicatie aan den eapitein vraagt, zal de eapitein hem, in plaatze van <le ge?raagde explicatie te geeven, staande voet weder in arrest zenden.

5B4 1768 P. A. VAN DER PARRA

Art. 11. Gebeurt het, dat de ondercfficiereD eo sol- daateu tegen de ofBciereii raisonneereii en zig mei woerden vergeeten, zoo is bet ernstig bevel van zyn' hoog^EdelheUt dat zulks met de uiterste rigeur en zonder de mime toegevendheid gestraft en ook niet gdeden worde, dat de soldaaten t'zaamen rotten en troepswyze zig bewaaren; ak zulks geschiedt, zal de belhamel scherpeiyk daar over ge- straft worden.

Art. 1% Wanneer een soldaat zig door den drank heeft onbequaam gemaakt, zal geen officier of ondeiMifficier zig ia woordenwisseling met hem inlaaten, veel min hem slaan é mishandelen, alzoo men veel exempelen heeft, dat een soUaat by zulk eene gelegenheid, dronken zynde, zyn leven verqiiM heeft, maar zoodanigen dronken soldaat zal men in arrest aan de hoofdwagt of in de cazerne moeten brengen om dei anderen daags, nugteren geworden zynde, voor de b^iaaae excessen gestraft te worden.

Art. 13. De hoofd-officieren moeten een byzondere attentie hebben op de conduites en discipline van de nieuw aangesteld wordende officieren en onder-officieren en dezelve op het ailo^ scherpste tot hunnen pligt en applicatie tot den dienst hoodes.

Van de twee bataillons, uitmaakende het Bataviasche guamisoen.

Art. 1. Twee bataillons, waar uit het Bataviasch guamisoen tans bestaat, zullen verdeeld zyn, ieder bataillon in vier compagnien van gelyke sterkte, waar onder een granadier* en drie fusilier-compagnien zyn.

Art 2. Elke compagnie zal, naar niaate van de reonten. dewelke successive uit patria aankomen, tot twee booderi koppen, primo plan, geaugmenteerd worden en zullen de offidercn over ieder compagnie bestaan in:

1 capitein,

1 luitenant,

5 vaandrigs,

7 sergeants,

1768. P. A. VAN DER PARRA. 4K5

1 capitein d'armes, dewelke de kleine wapenkamer onder zig heeft en eigenlyk maar cwporaal met de hoogste gagie Yan f 18 al weezen, dog sergeants dienst doen,

1 sdiryyen

1 ondercbirurgyn,

8 corporaals,

1 pyper,

4 tamboers en xn gemeenen. 200 koppen.

Art. 3. De staf-oflScieren by het bataiUon zullen zyn: i IniteDant colonel en commandant van beide de batafllons,

1 majoor by het tweede bataillon,

3 ehirurgyn-majoors,

2 adjudanten,

2 tamboer-majoors.

Art. 4. De capiteins van de respective compagnien zullen by tourbeurten de wagt houden aan dé hoofdwagt.

Art. 5. Üe pypers van alle de compagnien fusiliers zullen by de granadier-compagnien dienst doen.

Art. 6. De beide compagnien zulten gèinquarüerd worden, als vdgt:

1 compagnie granadiers aan de hoofdwagt, 1 » > » » wagt onder de punt Zaelandia,

4 > fuseliers • » Utregtsche-, Diest-, Nieuw-en

Rotterdammer-poort, 1 » » op Ryswyk,

1 > » aan de bovengemelde wagt by Zeelandia.

Art. 7. Om de drie maanden moeten de compagnien van quartieren verwisselen, om elk een beurt van de gezondste wooning te doen genieten.

Van de bezettinge der wagten.

Art. 8. Dagelykft zoUen de wagten bezet worden door de volgende manschappen:

r768. P. A. VAN DER PARRA.

1

i

!

il 1'

3 3 .

1

1

(^

(i

De A

anadiers aan de hoofdwaRt. dragonders-wagt in het kas- teel

. Nieiiwpoorl

■ Dieslpoort

1 Utregtsche poort

■ Vierkanls-poort

■ Kaslcels-watcrpoorl. . ,

• punl Gmningen.

■ ■ Zeeburg

. ■ Zcelandia

Amsterdam

. Middelpunt

1 1

2 9

11

2

3

:ni

16 22 22 16 IG 12 20 4

a

6

f. i

8

S 4 10

3

0

B

S

a

31

9S S

u

u u

I ig

i

Te zaamen

35

9

188

33

m

Art. 9. Aan de hoofdwagl zullen daarenboven dagdyks de wagt moeten hebben:

I canonnier,

1 sdiryver en

1 onderchirui^;yn.

Art. 10. De adjudant zal hebben te letten op de verdediift van de manschappen op de wagt, welke posten zoaden ïmnen vermeerderd of verminderd worden volgens de sterkte nn^ compagnieo en in diervoegen schikken, dal, maar immers doeii- lyk, ieder soldaat twee naglen vry heeft; egter zal geen «- meerdering of vermindering der posten plaats hebben, du wi speciale qualiflcatie van den heer Gouverneur Generaal

Arl. 11. De commandos na de reede, de boeyen of eU^rï

1768. P. A. VAN DER PARRA. 457

uilen, gelyk tot nu, van de recruten-wagt moeten worden gedetacheerd.

Art. 12. De manschappen, dewelke dagelyks op de wagt trekken, de gjranadiers aan de hoofdwagt, de vyf poorten, bene- ▼ens de twee wagten in het kasteel en de arthillery zullen alle morgen precies tegens half zeven uuren, als de eerste vergad^ing slaat, op de parade-plaats verschynen met hunne volle wapens, wel gemonteerd, om daar uit de parade te formeeren.

Art. 13. De wagt-parade zal moeten gerangeerd worden, als volgt: de dragonder^wagt op de regter vleugel, daar naast de granadiers van de hoofdwagt, de Rotterdammerpoort, de NieirwpoorI, de Diestpoort, de Utregtsche poort, deVierkanIs- poort en de kasteels-waterpoort, zoo 'er maar een sergeant optrekt ; maar trekt 'er een officier op, zoo zal hy gerangeerd worden naast de granadiers van de hoofdwagt, daar naast de arthillery; en indiervoegen zullen ze ook afmarcheeren, eerst de dragonder-lyfwagt, de hoofdwagt, de RotterdammerpoorI, de Nieuwpoort, de Diestpoort, de utregtsche poort, deVierkants- poort, de kasteels-walerpoort, de arthillery en zoo ieder naar zyn wagt, met de officiers voor het front en slaande trom. De manschappen van de overige kleine posten, welke door de daar by logeerende compagnien dagelyks afgelost worden, zullen niet dagelyks op de parade komen.

•

Van de recruten^wagt en buitenposten.

Art. 14. De rapportganger van de generale secrelary kan uit de inlanders genomen worden.

De hofmeester by den bakmeester van het kasteel, de hof- meester hy den bakmeester van de poorten, de lampen-wagter van het Vierkant zyn nodelooze diensten, die afgeschaft worden.

Onder de recruten-wagt zullen alleen bescheiden blyven 3 corporaals en 36 geiheenen, die als lykdragers zullen dienst doen en teflfens de wagt waarneemen aan de ophaalbrug van het kasteel, by de houtkap;

1 sei^eant, 3 corporaals en 36 gemeene granadiers als lyfwagt by den heer Gouverneur Generaal;

4B8

I7C8. P. A. VAN OER PARRA.

1 officier, 3 sergeaots, 2 corporaals en 12 gemeenea aiii de twee wagten in de Chineesche campong;

1 sergeant en 8 gemeenen voor de boom-wagi:

6 schryvers voor de guamisoen-kamer ;

de ordonnancie-sergeants voor den heer Gouvemenr Geneml en die als koetsiers en oppassers, enz. by de heeren vu k booge regeering dienst doen;

de provoost met zyn stokke-knegl ;

de opzienders van de producten in de bovenlandeD;

1 rapportganger voor den ontvanger generaal en 1 voor het hoord van de militie; en builen die zullen 'er geen meer diverse dienstdoende mogen weezen.

Art. 15. De buitenposten zullen bezet wonlen met de vel gende manschappen:

• «9

s

'S

'o.

O

1

a

Corporaals.

2

TS bc

c

0

•

S

1

•

ë

a 0

•

S i

'S 5

te

Op TanjoDgpoura . .

1

2

3

1

1

~^

30

6

U

Tangerang

1

2

3

1

1

—

30

12

»

• de Qual

1

2

3

1

1

—

14

8

M

' AHJLCCa ••••«>••

1

2

3

1

1

—

15

—

S

• (Ie Vyfhoek,...

1

—

—

—

4

—

b

•    KeteD 

—

—

1

—

—

—

4

—

5

• Neester Gornelis

1

2

•3

1

I

—

24

2

34

• Jaccatra

1

2

2

1

1

12

—

19

• Noordwyk

—

^-

1

4

—

5

• Wügenbuiig . . .

—

—

1

—

—

2

—

3

• Ansjol

—

1

1

—

8

—

10

' Ryswyk

1

1

1

—

1

1

8

—

13

Buitenzorg

2

5

1 15

2 25

6

7

— — 1

—

2f

Te zaamen

173

3B

»

Het waterkasteel moet bezet worden met 1 ixunbardier, 4

1768. P. A. VAN DER PARRA. 459

eamioBiers en 4 handlaDgers, die alle weekra afgelost moeleii worden uit de twee compagnien arthilleristen, bier in guami- soen leggende. *

Art. 16* Het getal van de ooder^ofBciereo, voor de opge- roeide buitenposten en voor de buitenwagt bepaald, zal niet mogen overtreden worden, op pene, dat bet boofd der militie en de commandant van de buitenwagt beide aanspreekelyk inlien weezen voor het gene de overtollige onder-Kifficieren boven de gemelde genieten; en, die 'er tans lioven bet getal zyn, zullen onder de bataillons moeten gestoken worden en invallen.

Art. 17. Alleen zullen de sergeants van de uitkomende schepen veertien dagen vry van dienst weezen» tot redding van bunne particuliere zaaken, maar na verloop van dit termyn by de bataillons worden geplaatst.

Art. 18. De recniten, die uit Nederland aankomen, zullen, na dat hunne wapenen aan de wapenkamer 'afgegeven zyn, naar de post Ryswyk gebragt worden en aldaar veertien dagen moeten verbly ven ; waar na uit dezelve de compagnien» die een minder dan bet getal van 200 koppen hebben of die het meeste verzwakt zyn, in zoo verre zuUen worden gerenforceerd, dat de compagnien respective alle eguaal sterk blyven, terwyl de overschietende weder naar Ryswyk moeten terug koeren om daar voor de buitencomptoiren aan de band te blyven.

Zullende de manschappen, die als v^lossers van de buiten- comptoiren komen en absoiut genegen zyn te repatrieeren, op de post Ankee geplaatst worden tot den tyd van hun vertrek naar Nederland ; de overige, die voorneemens zyn een nieuw verband aan te gaan, zullen onder de bataillons geplaatst en naar de posten, waar op zy hun verband gemaakt hebben, gezonden worden.

Even zoodanig zal almede met de genen, die uit de hospitaalen ttitgemonsterd zyn en door het hoofd van de militie, dan wel door den groot-majoor, in staat geordeeld worden dienst te kaon^ doen, gehandeld moeten worden; alles onder deezen verstande, dat de compagnie in niet boven 172 gemeenen zal

460 1768. P. A. VAN DER PARRA.

mogen bestaan en dat de meei'dere op Ryswyk oC aan de waterplaats moeten verblyven.

Van de chirurgyn-majoors en onderchirurgyns.

Art. 19. Een der chirurgyn-majoors zal het eerste batailloD en de andere bet tweede bataillon moeten bedienen, blyveode het toezigt over de uit Nederland aankomende reeruten den opper-chirurgyn der buitenposten aanbevolen.

Art. 20. De chirurgyn-majoors met de compagnies-chinir- gyns zullen onmicidelyk onder de ordres van bet hoofd der militie staan en de laatste in de tweede plaatze onder bel gezag van den capitain hunner compagnie.

Van de dienstvryen, dtenslbetaalders of vrywerkers.

Art. 21. De sergeants zullen voortaan vyf ryksdaalders. boven het gemis van bun kostgeld, moeten betaalen; «1^ corporaals en schryvers blyven by de voorige bepaaling.

ArI. 22. De contributie van deeze dienst vrye onder-offio^ ren komt, zoo lange zy zoodanig blyven, ten voordeele van de krygs-kasse.

Art. 25. Alle vrywerkers of dienstvryen blyven onder d« recruten-wagt bescheiden en moeten aldaar, als vooren, han dienstmeid afleggen aan den commandant, dewelke het verier maandelyks moet verantwoorden aan de regiments- ofguami- soens-kasse, benevens het kostgeld, randsoengeld, rysenarrak. hetwelk te zaamen bedraagt vyf ryksdaalders en agt en twin- tig stuivers voor ieder gemeene, een corporaal zes ryksdaalders en agt stuivers en een sergeant negen ryksdaalders.

Uit deeze penningen moet alle twee jaaren voor de twee bataillons aangemaakt en gratis uitgegeven worden een monlee- ring, als hoed, rok, twee broeken, kamizool van blaauw efl wit Chineesch linnen, item roode lywaats-kleppen en opslagen.

De groote monteering zal gemaakt worden van laakenras. te weeten de rokken en broeken, dog de kamizools vao 0^

1768. P. A. VAN DËR PARRA. 4él

oeescb linneD, waar toe het benoodigde door het hoofd van de militie moet opgegeven, om gevorderd te worden uit Neder- land en China^ zoo ook wat dezelve aan hemden, koussen, etc. van Ghormandel, Bengalen en Geilon mogte benoodigen.

Art. ^4. Vermits het oogmerk is om het volk van alle agt cooipagnien in een en de zelfde smaak te monteeren, zal elk capilein telkens, wanneer de nieuwe raonteering wordt uitge- deeld, aan de expres daar toe gestelde gecommitteerdens de geheele monleering moeten vertonen, die alle regulier moeten weezen en waar op ook de hoofden der compagnien in het byzonder zullen moeten letten en daar voor zorgen.

Art. ^5. In het byzonder zal het hoofd der militie en de opgedagte gecommitteerdens hier op hebben te letten, dat de monteering van goede stoffe bezorgd en gemaakt worde, volgens een daar van vervaardigd model, hetwelk by het hoofd der militie zal blyven lieruslen en, naar luid van de hier agter gevoegde calculative reekening, ook de rekening van eiken soldaat belast worden voor het geene hy in betaaling geniet. Art. 26. De kleine monteering, dewelke de capitein jaariyks voor zyne soldaaien moet bezorgen, bestaat in vier hemden, vier paar koussen, twee paar schoenen, twee zwarte stropdas* jes, twee zwarte hairbanden, een coquarde aan de hoed, een das-gesp, een stel schoen- en knie-gespen, twee paar hemds- knoopjes en een broek.

Art. 27. Wanneer de sddaaten door ziekte naar het hos- pitaal moeten gebragt worden, zullen zy aan den capitein hebben af te geeven de groote monteering, dewelke zy verstrekt krygen, bestaande in een hoed met zyn boordzel, een rok, een kamizool en twee broeken.

Als de soldaat in het hospitaal mogt komen te sterven en een ander van de recruten-wagt by de compagnie weder in zyn plaats komt, zal deeze monteering wederom worden ver- strekt aan den aankomenden ; en, byaldien de sokiaat, dewelke naar bel hospilaal gaat, den capitein nog schuldig is, zal hy zjn kleine monteering ook aan den capitein moeten afgeeven, dewelke daar loc eeu kamer moet kouden om die monteeriugs

462 1768. P. A. VAN DÉR PARRA,

ter degen Ie laaien luglen en nazien, dat ze niet bedervea, tot tyd en wyle, dat de soldaat uit het hospitaal komt, om dezelve wederom aan hem af te geeven ; dog» by het overlydeo van dien en als de compagnie wederom gecompleteerd wordt, zai de capitein de kleine monteering-stukken aan een ander sohbat kunnen verstrekken, met deeze mits, dat door den officier vin de week, den sergeant van de ordre-week en den schryver van de compagnie behoorlyk worden nagezien en getaxeerd in presentie van den soldaat, dewelke daar mede moet te vrede weezen; maar, byaldien de soldaat, die naar het hogpitul gaat, aan zyn capitein niet schuldig is, kan hy zyne kleine monteering medeneemen.

Art. 28. Die naar buiteocomptoiren of op commando gaan, behouden insgelyks hunne monteering, wanneer ze reeds betaald is, en ontvangen het gene zy by den capitein te goed mogta hebben ; dog, by den capitein nog op schuld loopende, zal dit uit Compagnies kasse worden voldaan en den vertrekk^idai soldaat op reekening gesteld.

Art. 29. Ter voorkoming van alle abuisen zuUra de vry- werker^passen, met bekendstelling van den naam, gdioorta- plaats en handwerk, worden genummerd en ondertekend door het hoofd van de militie, waar na de guamisoen-seiiryver dezelve op het alphabet registreert, in een boek bekendsteH en daar voor toekent by de passen; tegen welk boA hel hoofd van de militie de maandelykscbe rapporten van des guarnizoenschryver moet confironteeren ; gelyk de conraiaii- dant van de recruten-wagt moet zorge draagen, dat de passen van die . overlydeu, vertrekken of afgaan, vernietigd en het lN>ek van den guarnizoen-schryver van dezelve gezoi- verd worden.

Art. 50. Ieder capitein zal verpligt zyn een schuldboek Ie houden vau onder-oiBciers tot gemeenen toe en, die onder zyi compagnie bescheiden zyn, ieder een a&onderlyke rekemng geeven van wegens de verstrekking der kleine moDteering' stukken, op welker credit moet ingenomen worden:

eerstelyk de twee baarsche maanden, na aftrek van de zes

1768. P. A. VAN DER f>ARRA. 46S

«u dertig stuiyers» die de soldaat zelf geniet by aankomst uit Nederland ;

ten tweeden de successive ingekomene goede maanden, dewelke ter gewoone lyd, op een door den capitein geformeerde ai door hel hooCi van de militie geapprobeerde rol, door den groot-winkelier zullen worden afbetaald aan den capitein, na voorafgaande oiiderteekening van den heer commissaris wegens de verstrekking der soldyen.

Wyders zal de debet-zyde van het scbuldboek behelzen de slokken van de kleine mon leering, met bet kostende, en welke verstrekking van lyd tot lyd aan een ieder geschiedt; die te qnaad slaan, genieten twee maal *sjaars telkens twee goede maanden, bedraagende elf ryksdaalders en vier stuivers, en die niet te quaad hebben, genieten drie maal 'sjaars, als zy bet verzoeken, zoo veel zy by de Compagnie Ie goedmaaken, hedraagende vier en twintig ryksdaalders en vier en dertig stuivers.

Art. 31. Alle half jaar, den eersten Februari en eersten Septeoiber, zal de eapitein met de niansobappen, onder hem bescheiden, afrekening moeten houden, aan ieder voldoen hel gene by p^ saldo te goed behouden heeft, en belasten voor bet gene by te quaad blyft, in presentie van twee gecommit- teerde officieren van zyn compagnie; wordende de manschappen, die ten dage van de afrekening in het hospitaal leggen, bier niet onder begrepen, alzoo met deeze eerst na hunne herstel- ling zal worden afgerekend ; en by het overlyden behoudt de eapitein het weinige, hetwelk zy te goed mogten hebben, tot goedmaaking van het agterstal der genen, dewelke met schuld overleden zyn; maar een sergeant houdt by kasse te. goed twintig ryksdaalders en een corporaal tien ryksdaalders, om daar uil, by avancement, een officiers- of sergeants-monteering te kunnen laaien maaken.

•

VoR de monteering der zulken^ die niet tol de bataiUans behoaren. Art. 3^. Het volk van de buitenposten en buitenwagt^

464 1768. P. A. VAN DER PAARA.

voor zoo verre die mon leering hebben moeten, zuttenvaolum randsoengeld maandelyks staan laaten zes en dertig stuivers» te weeten: twaalf voor de krygs-kasse en vier en twintig stui- vers voor liunne monteering; welke door de commanda&leo van Tanjongpoura, Tangerang, Meesier Gornelis, de Qual, Aokee en Jaccatra, voor zoo verre de buitenposten betreft, en door den groot-majoor, voor zoo verre de buitenwagt aangaat, be- zwaard zullen worden en waar voor elks rekening credit al staan, om hem daar uil met de uoodige kleeding te kumiei voorzien ; en, zoo dezelve afgaan naar de buitencomptoirea of onder het bataillon geplaatst worden^ zal hun het te goeé hebbende uitgekeerd worden.

Art. 55. De commandanten voormeld en de groot-majoor zullen de benoodigde klederen moeten neemen uit de guami- zoens-kleede-kamer, zoodanig die daar te vinden zyn.

Art. 54. Alle zes maanden, wanneer de goede maandea verstrekt worden, zal het hoofd van de militie, nev^is des groot-majoor en den guarnisoen-schryver, uit de schuldboeka van elke compagnie eeAe speciale rol van zoodanige overiefc* nen, dio voor raonteering en verdere kleeding te quaad geblemi zyn, moeten formeeren en dezelve, met voorkennisse van dca heer Gouverneur Generaal, aan den heer commissaris wegens de verstrekki]l^g van soldyenovergeeven, die bezorgen zal, dat de

capiteins, in zoo verre de overledenen by hunne doodrdceniiig te vooren staan, schaadeloos gesteld worden.

Artikelen voor de guarnisoens krygs-kasse, raakende

derzelver bestiering en verstrekkingen en

het verdere annexe van dien.

Opdat alles aangaande deeze krygs-kasse op een gelykea voet eens vooral geschikt blyve, zal het volgende, zoo ab het- zelve uit diverse reglementen tans by een gebragt is, dur omtrent worden geobserveerd en nagekomen.

Art. 1. De guarnisoen-schryver zal de boeken der guaroi- soens kasse in liehoorlyke orde moeten houden en daar nnr

1768. P. A. VAK) bÉR PARRA. 461S

QDtvangen uit de gemelde, kasse 'sraaands tiea ryksdaalders, buiten de beUt van het zoogenaamde arraks-geld der diverse dienstdoende.

All. S. En zullen de Iweken deezer krygs-kasse alle half jaar nauwkeurig worden gevisiteerd door een hoofd-officier en twee capiteins en welke den heer Gouverneur Generaal verder daar toe zal gelieven te nomineeren.

Art. 5. De administrateurs der krygs-kasse, te weeten : het hoofd van de militie, de groot-majoor en de guamisoen-schry- ver, zullen alle maanden eene accurate kasse-rekening hebbeu op te maaken, welke, by hun behoorlyk getekend, door «len groot-majoor telkens zal gepresenteerd worden aan den heer Gouverneur Generaal, terwyl de guarnisoen-schryver een a&chrift afgeeft aan het hoofd van de militie, een ander aan den groot-majoor en een vierde by de kasse laat berusten.

Art. 4. Uit de gemelde krygs-kasse zullen maiindelyks worden uitgekeerd de douceur-gelden, zoo als die lang bevoo- rens in trein gebragl en genoten zyn by het hoofd van de militie, en den groot-majoor, te weeten: van de vrywerker- gdden een derde voor den eerstgemelden en een zesde voor den tweeden, mitsgaders van de begravenis-gelden een zesde voor den eersten en een twaalfde voor den tweeden.

Art K. De groot-majoor zal bovendien, voor «Ie aan hem gedemandeerde administratie en voor risico der penningen, die buiten de kasse berusten, zoo mede voor alle verdere moeiten, genieten twee per cent van de reéele revenuen deezer kasse, die maandelyks zullen inkomen, benevens de helft van het arraks-geld, waar van de wederhelft (artikel 1) aan den guarnisoen-schryver toegelegd is, zonder dat 'er iets meerder mag worden opgebragt.

Art 6. De gelden buiten de kasse moeten alle twee maan- den door den guarnisoen-schryver worden geinkasseerd, in pre- sentie van de twee mede-administralenrs, dewelke ten dien einde ék een byzondere sleutel hebben; zullende den groot-majoor hierop moeten letten, dat 'er geene overtollige contanten onder

tUlAAT-BOU OIEL Tlll. 50

4Ö6 I7è8. ^. A. VAN DER PARRA.

den gaarnisoen-sclifyrer berusten en instaan yoor alle sehaaéf, diè daar üit mogt ontstaan.

Art. 7. Het hoofd van de militie zal ook voor de goederen, op de guahiisoens kleeden-kamer te vinden^ behoorlyk zorge moeten draagen en, byaldieti de sergeant kleeden-bewaarder ii de vergoeding vatl het gene door des laatsten onagtzaamiidd beschadigd of verloren is, te kort schiet, zal zulks ahnede komen ten laste van het voornoemde hoofd.

Ah. 8. Den guarnisoens kléeden-bewaarder (hetwelk steeds een sergeant, die het kleederen-maaken verstaat, zal moeta zyn) wordt vooi* de administratie, tnilsgaders goed en troaw opdgt en het houden van zyn contra-boek, uit de krygs-kas» toegelegd een maandelyks traclement van drie ryksdaaiders;e8 hy zal dit contra-boek alle zes maanden moeten efiensteila en cótifronteeren met de boeken, dewelke de guamisoen-schryrer wegens de inkoop en verstrekkingen houdt ; zullende afle ses maabden door twee gecommitteerde officieren een opnee- gedaan, daar van een exact rapport geformeerd en heUelie aan het hoofd van de militie overgegeven worden, waar by aBe ^ stukken gespecificeerd moeten zyn, dewelke in die zes maas- den ingekogt en uitgegeven zyn, mitsgaders wat 'er nof; per restant is.

Art. 9. De officier van de buiten- of recruten-wagt al voor het opmaaken der maandelyksche papieren, de dienst- vryen en diverse dienstdoende specteerende, voor het opk^ki van het geld, het opzigt houden over de rouwpakken, bel bezorgen der lykdraagers, enz., ^smaands geniete twet' ryksdaalders en twee en veertig stuivers.

Art. 10. De voorschrevene rouwpakked dienen voor Je lykdraagers uit de militie, die ten getalle van dertien, di>r onder een corporaal, gebruikt worden by elk lyk, dat hier met een lykwagen ter aarde besteld wordt, genietende ieder gemeene twaalf en den corporaal agltien stuivers van étM begravenis; het gene 'er meer van komt, dient voor dekr^; kasse, na aftrek van het douceur, daar uit aan het hoofd vni de iuilitie en groot-majoor toegelegd by artikel 4.

1168. ^. A, vaKi der parra 467

ArI. 11. Aan voormelde lykdraagers zal voor het draagen ter lykeii van de militaire officieren, die niets nalaaten, niets befaftld en hun oiti de twee jaaren nieuwe zwarte monteeriog |[egeven worden ; alles onder behoorlyke rekeningen en quitantien, |riyk die generalyk van alle aanmaakingen en verstrekkingen moeten vertoond worden.

Art. i% Niemand is vry van betaaling voor de lykdraagers, Éiiten de voormelde officieren, ten zy by speciale dispensatie nn 4en beer Gonvemeor Generaal.

Art. 13. Een geraeene dienstvrye betaalt 'smaands aan

Ie krygs-kasse, te weeten in contant rd' 3

Eyn koBtgeU » 1

ijfD niadsoen^eld > 1 : 1:2 * —

Bya rynl *... » — : 9: —

"vA^Tiil: —

Hier van gaal af een stuiver aan den guarnisoen-schry- itr en een stuiver aati den schryver van de recruten-wagt, Éyrende dus te zaamen over vyf ryksdaalders en negentien Anivers.

Art. 14. De opgemdde ryst wordt door den opzigter van fe ryst-pasaer verkogt, het geU daar van maandelyks be- ündigd aan den guarnisoen-schryver en door deezen weder ntant woord aan de krygs^kasse.

ArL IS. De guarnisoen-schryver moet alle papieren en {riden, die hem maandelyks door den officier van de buiten- nagt worden overiiandigd, na dat ze door den groot-majoor Uboorlyk nagezien zyn, elke maand aan de krygs-kasse ver- intwoorden.

Art. 16. Aan de capiteins der compagnien al voor lange jepermitteerd zynde het aanhouden van zes dienslvryen, wordt Éni, in stede Van dezelven, toegelegd een maandelyks douceur lan vyf en twintig ryksdaalders, aan ieder te voldoen uit de ■luHBalen van de krygs-kasse.

Art. 17. Commandanten der buitenposten zyn gehouden M aHe maanden een by hun getekend brielje aan den groot- Majemr en een aan den guarnisoen-schryver te zenden, ter

4é8 Mé. t>. A. VAN DÉR PARfiX.

aanwyzing van het getal der gemeene mUitairen ea tm- boers, op hunne posten bescheiden, met de aitgedrakn somme van het gene zy aan de krygs-kasse laaten staai, bestaande in zes en dertig stuivers van ieder idt de honderd en zes stuivers, die zy van de Edele Gompagne genieten.

Art. 18. Het vdk van de buitenposten behoadt dosdeilig ponden ryst en zeventig stuivers in contant, voor no vem zy eigen menage houden; maar die zulks niet doen, haloi de ryst en vyftig stuivers aan den posthouder, die de hk bezorgt, en behouden twintig stuivers 's maaods voor tM en andere versnapering.

Art 19. De uit Nederland aankomende manschappen g^ nieten by ariïvement zes en dertig stuivers in geU iefa; hetwelk van hunne twee baarsche maanden wordt gekflri: en van de voorschrevene zes en dertig stnivers worden fd^ daan de drie stuivers 's daags, welke zy voor een of tmi dagen, dat zy op de buitenwagt tot redding hunner goedena blyven, by den bakmeester aldaar verteeren.

Art. 20. Op de buitenposten vast bescheiden zynde, Ii^ komen zy hunne baarsche maanden, worden daar nil geideA voor zo verre zy zulks benoodigd hebben, tegens inkoops^ivf^ zoo als het goed van do goarnisoens kieeden-kamer wafA verstrekt, en genieten vervolgens hunne goede maanden waukt korting; die den eersten Maart aldaar over de zes maaaltf gelegen hebben, genieten alsdan een kleine monteering, kt staande in een broek, twee paaien koussen, twee honhfl en een paar schoenen, zonder daar voor te betaalen en, ii zoo verre iemand geen kleeding uoodig heeft, krygt by lyM afrekening.

Die den eersten Maart maar een, twee, drie, vier of v]l maanden op een buitenpost gelegen heeft, zal dertig staivot voor elke volle maand genieten, de oneCfene dagen daar md onder begrepen.

Art. 211. Die den eersten Septembar daar zes raanéü gelegen hebben, zullen genieten een rok, een broek, en ft-

1768. P. A. VAN DER PARRA. 469

boorde tioed, een paar koussen, een bemd en een paar schoenen dT geM, voor het gene zy niet benoodigd zyn.

Art. 22. Die na Ryswyk of een andere haUenpost ver- Eooden worden om daar te blyven tot den lyd, dat ze in Ie bataillons worden geïncorporeerd, zullen in de bataillons overgaan met hunne baarsche maanden om des benoodigd ^de, gekleed te worden en de hoofden der compagnien, na l|un door den guarnisoen-schryver op een behoorlyke quitantie Ie zyn afgegeyen, dezelve bekend stellen op de credit-zyde van een expres daar toe geschikt boek, op welks credit-zyde ook verrekend wordt het gene zy op een briei^e (waar voor de groot-majoor moet teekenen voor gezien) ontvangen voor ie dertig stuivers per maand, die de manschappen, by hunne compagnie aankomende, op de buitenposten gelegen, te goed gemaakt hebben; gelyk ook vervolgens de goede mTtanden by dit boek moeten worden ingenomen; de debet-zyde van ftt boek moet voorzien weezen van zeven colommen, waar eiider twee voor het contant en de overige voor de artikelen van de monteering.

Art. 23. Buiten dit boek van wegens de verstrekkinge ftottdt ieder compagnie een enrolleerboek, hetwelk bestaat in seventien colommen, ter bekendslelling van het nummer, de gagie, naam en toenaam, geboorte-plaats, qualiteit, ouderdom, reOgie, ambagt, wat jaar gearriveerd, voor wal qualiteit en kamer, met wat schip, getrouwd, kinderen, meer gediend» wien en voor wat qualiteit.

Art. 24. hidien de uit het vaderland aankomende man- fehappen binnen een maand, na dat ze zes maanden of langer op een buitenpost hebben gelegen, in de bataillons woixlen gestoken, zullen hunne góéde maanden, byaidien ze daar voor lyn opgebragt, opgehouden worden om daarmede in de bataillons over te gaan.

ArL 2S. Alle tamboers- en pypers-monteeringen met baar loebehooren worden mede uit de guarnisoens kleeden- kamer verstrekt en moet zorge gedragen worden, dat die monteering net gebruikt wórde, dan wannieef zy in de wapenen komen

470 1768. P. A. VAN DER PARRA,

of de hooUwagt betrekken, gebruikende voor hel overige linnen' kielen, die almede van dQ guarnisoens kleeden-kmer tegen een rykadaalder e», zo wel als de tainboers- eo pypen* monteeringen, riagbanden, qaasten,^ enz., om de twee jaara verstrekt worden, alles ter verantwoording der hooiden vaa de compagnien, die, by onagtzaamheid of verlies^ geenziai den gestelden prys, maar het volle kostende met vyf en zeventig percent avans vergoeden moeten.

Art. S6, De staats-monteeringen, welke ten getalle vaa twee honderd op de guamisoens kleeden-kamer bewaard ta alle twee jaaren vernieuwd worden, zullen aan de wagthehbs^fc manschappen van de boofd-wagt worden verstrekt op Zon- ai heilige dagen, by de ceremonieele inhaaling en b^raveoisse vaa de leden der hooge Indiasche regeering en by gehegenhdd van een groot of klein ceremonieel in bet kasteel; na tvee jaaren geêmploieerd eo nog bruikbaar zynde, mag na» die zonder betaaliog verstrekken aan manschappen, die op expeditim worden gezonden, of andere, die na de buiiencomptoiren ter- trekken, naar dat zulks best convenieert.

Art. 27. De overige kleine monteering (waar onder hegrqm de hemden) zal 's jaarlyks van de kust, Bengale of Tutuearpi ontboden worden ; de koussen moeten van de Chineezen ingekogl, de schoenen te Batavia aaogemaakt worden tegen twee ai veertig stuivers het paar, met dubbelde zooien en halve karre; de hoede-boordzels insgelyks tot de minste prys; de hoeden verstrekt de Compagnie tegens inkoops-prys en zoo ook alk goederen, die aan bet gemeen verstrekt worden, in zoo verre die tot de monteering behooren.

Art. 28. De kapokr of waakrokken zuUen voor de schild- wagten, patrouilles, enz. uitgegei^n worden met primo Deoeopfar of bet invallen van de regen-mousson en weder te mg faexoryi met medio April, waar toe expresse kapstokken in de offidtfv wagten zyn gemaakt om, indien ze in het gebruik ^^yn, daar op te hangen; wanneer ze niet in gebruik zyn, behooren « onder bewaaring van den kleeden-bewaarder.

Art. 39. Uitgegeven zynde, worden ze in bewaaring

1768. P. A. VAN DER PARRA 471

deo aan ieder wagt coiomandeereoden officier en ondjer-officier gesteld, die dezelve zuiver en schoon moet houden en, zoo dikwerf als het regent, afgeeven aan den corporaal, die de scbildwagten op hunne posten brengt, dewelke ze door /die naar de schildwagten gaap, zal doen aantrekken; na dat zy de posten hebben afgelost, yvederojn doen afgeeven aan den afgelosteq en aldMS terug brengen aan den ojTicier voornjeld, in presentie van dsn wagthebbenden sergean^.

Art. 30. Ook zull/ep van de waakrokken mo^en pf'oflteeren, die 's morgens en 's ayx)nds gecommandeerd worden tot het af haaien van de sleutels by regen-weer, alle rondes en paitrouil|es, gely)^ ook de ordonnancie-serge^nten en dragonders, waar opder die van de hoofdwagt en het kasteel, welke de rapporten moeten kezorgen.

Art. $1. De oificiereo, welke de wagten aflossen en deeze rokken gescheurd of anderzins bescbaadigd overneemeu, zuUeu dezelve, zonder eenig tegenzeggen, moeten vergoeden met vyf ep K^ventijg per cent of in het geheel met tien ryksdaalders, veertien en een quar^ stuivers.

Art. 52. De officier, dewelke de wagt staat te betrekken, zal, om in deezen de goede orde te observeereo, de waakrokken iiy het overneemen van de wagt door zynen sergeant doen tellen en nazien, of ze wel en zuiver zyn ; en, een rok absent of anderzins niet wel gesteld vindende, direct rapport laaten doen aan den capitein van de hoofdwagt en deeze schr^ftelyk aan het hoofd van de militie en niondeling door zynen sergeant aan den g^oot-majoor.

Art. 33. Uit de guarnisoens krys-kasse zullen ook betaald worden ()e broodjes, die alle morgen aan de gemeenen van bet guarnisoen worden uitgegevep, waar toe twee expresse bakkers gesteld zyn, die maandelyks by den guarnisoen-schry ver betaaling erlangen op een door hun geformeerde ro], waar op het getal der manschap en brooden, die ze geduurende de maand hebben gebakken, is bekend gesteld ; welke rollen door den groot-majoor alvoorens tegens de roUeq van de adjudanten moeten oagezien en getekend worden.

47Ï 1768. P. A. VAN DER PARRA.

Reglement, waar na de verstrekking aan de weduwen van mUitairm gedaan zal worden uit de guamisoens krygs-kasse.

Art. 1. Een Ëuropische getrouwde vrouw, weduwe worden- de van een tamboer, pyper, soldaat enz.» zal 's maands genieten uit de krygs-kasse een ryksdaalder en vier en twintig stuiven en een ieder egt kind van dien militair, dat zy zoude mogoi hebben, twaalf stuivers; dog een Mixtise of inlandsche vnmw, als voorschreven*, zal genieten een ryksdaalder en mede voor ieder egt kind van den overleden' militair zes stuiv^v, tot dal ze twaalf jaaren bereiken ; en dit soulaas voor de kinderen al blyven, schoon de moeder sterft^ ten ware in bel annhnif overgingen.

An. 2. Een Europische weduwe van een corporaal ttl genieten twee ryksdaalders 's maands en ieder kind twadf stuivers; een Mixtise of inlandsche weduwe zal geniete» ttn en een halve ryksdaalder en ieder egt kind negen staivers.

Art. 3. Een Europische weduwe van een sergeant, miKtiir schryyer, taml)oer- en pyper-majoor zal 's maands geni^es drie ryksdaalders en i^er kind, als voorschreven, agtien stuivers; een Mixtise of inlandsche weduwe zal genieleB twee ryksdaalders en ieder kind, als voorschreven, twaatf stuivers.

Art. 4. Een Europische weduwe van een guamiaoen-schry* ver, adjudant, vaandrig, of luitenant zal genieten zes ryksdaalders en ieder kind, als voorschreven, zes en dertig stuivers; een Mixtise of inlandsche weduwe zal genieten vier ryksdaaklers en ieder kind, als voorschreven, vier en twintig stuivers.

Art. 5. Een Europische weduwe van een capitein of eapiteia luitenant zal genieten vyftien ryksdaalders en ieder kind« als voorschreven, een ryksdaalder en vier en twintig stuivers; een Mixtise of inlandsche weduwe zal genieten tien ryksdaaldos en ieder kind, als voorschreven, een ryksdaalder.

Art. 6. Een Europische weduwe van een majoor of luitenant colonel zal genieten twintig ryksdaalders en ieder kind, als voorschreven, drie ryksdaalders; een Mixtise of

1768. P. A. VAN DEB PARRA. 475

iBhndsche wedawe ml genieten vyAien rykedaalders en ieder kind, als voorsebreveny twee ryksdnlders.

Art. 7. De wednwe van een ritmeester van de lyfwagt, ab mede £e van den capitein laitenant» eguaal met een eapiteins wednwe, als voorschreven; die der luitenants met de luitenants, der cornets met de vaandrigs, der wagtmeesters met de sergeants weduwen en zoo vervolgens.

Art. 8. Alles onder deezeo verstande, dat de mans bj hun overlyden moeten geweest zyn in militaire functien of dendver gagement genoten hebben.

Art 9. IKe het voorschreven^ doucenr-gdd versoeken, luRen een reqnest moeten laaten opmaaken, luidende aan zyn* hoog- Edelheid, den heer Gouverneur Generaal etc, etc. en dat niet overgeevra, voor dat de groot-majoor heeft getekend voor gezien, de wykmeesters daar by getuigenis hebben gegeven van haar goed gedrag, met bekendstèlling van de wyk, waar dezelve woont, en de predikant van die wyk verklaard heeft, dat zy een lidmaat is van de Gereformeerde gemeente; wanneer ze, aa de goedkeuriog van den heer Gouverneur Generaal, flat bekomt en geniet naar den inhoud van dit reglement.

Reglement wegens kei houden van een kleine wapenkamer voor de compagnien^ in dit guamisoen bescheiden.

Tot het primo plan van een compagnie in dit guarnisoen behoort mede een kleine wapenkamer, staande onder een capitein d'annes, die gesubordineerd is onder den capitein, den officier van de week en den sergeant van de ordre^week en welke zig naar het beraamde by de volgende artikelen zal hebben te reguleeren.

Art. 1. Geen geweer of andere wapenen zullen aan Com- pagnies wapenkamer in ruiling gebragt worden, dan die,, waar aan iets, H zy van schroef, pan, haan, tuimelaar of iets diogelyks, gebroken is; en moeien de wapenen buitendien schoon en zuiver worden gehouden,

Art. 2. De zydgeweeren mogen anders niet worden overge- pvoi, dan wanneer het gevest of kling gebroken is of

474 1768. P. A. VAN DER PARRA.

de ficheede gidiisel en a| ^ijersktda; en ten i\m einde wikft alle maanden, als de eisqh eq miling gesctiiddt, van ieder compagnie een officier en een QnderiofiS<cier pnssenl moeten zyn om toe te ^ion, dat bet onbequaan^e oTergegev» en bequaame weder in de plaats ontvangen woedt*

Art. 3. De fdigt yw den bovengeiqeUen c^piteia 4 Vmes is dan, wanneer de wapens ootramponaeprd zyq, 4in» zoo vod mogelyk» te veriielpen, de patroontassen te heglsq en aaJ9 te l|in- den en eindelyk wat tot de wapenen van epn milU,air behoort en onder hem berust, in eene welgescjbili^te on}e te onderhouden.

Art, 4. De officieren» w^elfce 's Maandags de compagnie visiteeren, zullen ook teOSsns d^ wapenkamer gaan bezien, of aUe wapenen dstar iq goede orde zyn gesteld en bebooriyfc gerangeend, soort by soort aan expres flaatr toe gemaakte haaken, en of alles zig zuiver en schoon vertpont; van de bevinding rapporteerei) zy lan bet hoo^ii van de compagnie en aan het hoofd van de miliUa 's Dingsdags op het gewoone uur, benevens andene huisselyke ssaaken.

Art. K. Iels defect bevindende» zal ie sergeant ten eersten zyn capitain .daajr yan berigton, die d^pdelyk zoiigen moet, 4ai het gerepareerd worde door den daar toe gestelden capitein d'araie&

Art. 6. ^n, om daar in beter tjs voorzien, ^.ullen die daar omtrent in gebreke blyveja, b^t 4?fecte Romende te verliezen, gehouden zyn tot vergoeding van dien in gelde en zal fay daarenboven, met moetwil iets verliezende of breekende, min of meer gestraft worden, naar ^e zaak zig beeft toegedragen.

Art. 7. De versletene port d'epees met de bajonets- en degens-scheeden zullen door (}en sergeant van de ordre-week aan de kleine wapenkamer moeten worden afgegeven om daar te worden gerepareerd, moetende het gene goed bevonden wordt aan bel eene, tot de reparatie van bet andere onbequaame gebruikt worden, opdat dus niets verloren gaa.

Art. 8. Dog zal bet overschietende koper, als gespen, huislingen, haaken, enz., zorgvuldig wo^^den bewaard en eens in het jaar per ordopnancie aan Compagnies ivapenkamer terug gegeven.

1768. P. A. VAN DER PARBA. ^75

Art. 8. Tep behoeven vap M^r 'w^ij^qnl^ainei* ^ullf^ eens ▼ooral per ordonnancie verstrekt wordeo; 1 taÜ van drie voet in het yiprfc^pt, 1 stxM, 1 schroefg^ok, 1 haiidschroef,

1 bai»er,

2 vyle» in m>ripn,

4 ebap ia soeirteq,

5 nyptaogea, w^ar ooder &^ ronde, % brwryl,

1 houwhiHH»

2 borstels.

Zallende b^t gene onbruikbaar wordt, maandelyks op ordoDoancie in ruiling afgegeven en iaar voor nieuwe instromenten in de plaats ontvangen worden, ter presentie van im offlcier v;9n 4e week en den serge^t va;i de ordre-^oek.

Art. 10. Alle drie n^ianden zuUep voof ieder comps^nie iiu^n opgebragt worden : 1 bottel olyven olie^ Y4 pond kleiqe spykprs^

12 dri.el^aole naaldep in soort,

1 pppd bindg^ren^ 3 ponden b^puis,

V^ pond pik,

^4 » wasch.

Art. 11. Voor de bovengemelde gereedschappen gullen de hooiden der compi^igni^n Mioeten instaan en het verloren makende vergoeden, yppgende, buiten bet gene hier yermeld staat, niets eisschen.

De groMt-majoor, die de voornoemde ordonnancie moet teeke- nen voor gezien, zoo yfe\ als voor alle andere verstrekkingen, eisch en ruilingen, moet in deezen voor al toezien, dat i^n de gereedschappen niet^ ip ruiJUng geêischt wordt, dan

476 1768 P. A. VAN DER PARRA.

het gene waariyk versIeteD is, en dat *er geen ongeoorloolJe verwisseling geschiedde.

Art. 12. En opdat het voorengeslelde in een goede orére geconserveerd worde, zal ieder hoofd eener compagute, welke de voor de guarnisoen-kamer dienende ordonnande leekent (waar uit dan een andere geformeerd en door den groot-majoor voor gezien getekend wordt), wd toezien moeten, voor wit benoodigdheden hy zyne handteekening stelt, mitsgaders zyne officieren en onder-officieren in behoorlyken pligt faoudeD door zig goed rapport te laaten doen, alzoo by voor at het gene in doezen vermeld is, aansprekelyk blyft en by pHgtverzahn naar bevinding van zaaken zal gecorrigeerd worden.

Reglement voor de hakmeeslers^ zoo van hel kastel en de hoofdwagl, als de stads-poorten.

Art. 1. De Compagnie geeft aan ieder gemeene tot koslgdi agt en veertig en tot i*andsoen zestig stuivers, beoevas dertig ponden ryst en drie kannen arrak.

Art. 3. Of, ter keure van den bakmeéster, in stede tu zestig stuivers tot randsoen, twee en vyflig stuivers in geU, twintig ponden kadjang en vyf ponden zout.

Art. 3. Het kost- en randsoen-geld bedraagt dan te zaaroa honderd stuivers, viraar van afgaan voor den schryver twee en voor tabak- en visch-geld twee en dertig stuivers ter niaaiid ; het overschietende restant van zes en zestig stuivers sal dienen voor den bakmeester, ter bekostiging van de spyie en alle andere ongelden.

Art. 4. Dus gesteld, zal de bakmeester, nevens hét randsoen van ryst, moeien opdisschen: des Zondags, Dingsdags ea Dondeniags groente, als pompoenen, tallas, postelyn, patalters, geele wortelen, radys of soupe met ryst, sddery, pietereely en groene uyen, doende daar in voor ieder man drie quart pond goed eetbaar versch vleesch, dat wel gekookt is; aan ieder man des Maandags en Vrydags, een half pond goed gezouten spek, wel uitgeweekt en gekookt met kadjang.

1768. P, k VAN DÉR PARIV^. 477

fdiroken als snert; des Woensdags en Saturdags wdgek<NAte kadjang en daar in bet vet van bet op de vooiige dagen gdookte spek, roei een balf pond gezouten or versch vleesch, dan wel spek, naar dat het te bekomen is; en dagelyks soo ved ry8l« ab het vidk eeten kan, zonder daar in bepaald te worden, mei de noodige mostert, zout, asyn en peper.

Art. tf . De bakmeester zal by de schaal, waar op het versch of gezouten vleesch en spek gewogen wordt, steeds hebben te han- gen een korte sterkte vw de eompagnimi, die by hem schaffen, getekend by den capitein of het hoofd van ieder compagnie.

Art. 6« Opdat alles in een goede en welgeschikte ordre toegaa en het volk geen redai van klaagen wegens minwigt gegeiren worde, zal de kok dagelyks, wwneer by gereed is om zyn vleesch op de scliaai te leggen, den wagthebbenden officier waarscbonwen, als wanneer die zynen sergeant of corporaal en twee gemeenen zal commandeeran om naar de weeging te zien ; en zal de bakmeester zyn vleesch of spek niet mogen afweegen, voor dat deeze 'er by ayn.

Art 7. Die niet by den bakmeester eet, zal in het geheel niet meer hebben te vorderen dan drie stuivers 's daags, zonder meer.

Art. 8. Gelyk een oiBcier, een sergeant of corporaal met twee gameenen by de weeging van hel vleesch moeten present syn, zullen dezelve wedermi weezen by de uitdeeiing, na dal hel gekookt is, en 'er teffens. wel op letten, dat het gaar en de soape toereikende zy voor twee maaltyden, zullende by het contrarie den wagthebbenden officier daar van rapport doen aan bet hoofd van de militie; waarom ook geen der gemeenoQ zig zal verstouten den kok of den bakmeester over het een of liet ander te brutaliseeren, maar hunne klagten inbrengen laaten door den onder-ofiBcier en de twee gemeenen, die zoo wel by de weeging, als by de uitdeeiing zyn present geweest (dat voor eeas daags altyd de zelfde moeten zyn), en niet by een gantscbe troep, alzoo dit ten uiterste strafbaar wordt gesteld en gestraft zal worden naar exigentie van zaaken;en zullen de wagthebbende officiersi wanneer 'er iels van die natuur by de eene of andere compagnie voorvalt, daar van ten

4?8 1768. J>. A. VAM DÈft PARftA.

spoedtgsten aao iMit hoofd tan de militie scbriftetyk eo au den grootmajoor mondeling hehben rapport te doen.

Art. 9. De kok aal bovwal wel Ie letten bebben, dat de ryst en verdere spyzen bebooriyk gezniverd, gereioigd en gdookt ay, dat het geaouten vieesch en spek lang genoeg worde uit- geweekt en het yersch rleeaeh goed en eetbaar ay, op pene van zes atuivers^ voor ieder man te betaalen, in eas contnrie bevonden mogte worden.

An. 10. Het volk aal genieten drie aoopjes 's daags, ieder aoopje van eeti qoart mntaje ; dog wordt den kok strietdyk ea op zwaarè correctie verboden het volk by hem in boia te laaten spoelen, dobbelen of drinken.

Art. 11. De bakmeesters genieten, buiten het voerachrevene, oek braodhoat, naamelyk die van het kasted agtlien en die van ieder poort vier en een half vadem ter maand, wiarea- boven dia van bet kasteel nog aal genieten voor vier vadenn brandhout zestien ryksdaalders en die van de poorten ieder voor. een vadem brandhout vier ryksdaalders^ mitsgaders voor ieder der gepermitteerd Wordende vier koelies tot het brandea, stampen en kooken van de koflfy, ook van de tee, drie en drie qpaart ryksdaalders, om daar voor te doen kooken en beaorgen aoo veel warm en wel doorgekookt water, als tot bet verstrek- ken *s daags van vyf pond koffy en tien lood tee voor ieder compagnie zal noodig weezen, als ze niét boven de 100 maa sterk zy; welke tee en koSy door den gaamisoen-sciffyfer, ten laste van de regiments kasse, zoo wel als het bedraagea van het voorschreven brandhout, aan hun zal worde» verstrekt aMe maanden eens.

Art. 1!2. De schry?ers sullen, een dag voor den eerstee en een dag voor den vyfliendeii van ieder maand, aan de bak- meesters hebhen over te geeiren riglige en door den capiteia van ieder compagnie getekende lyslen van zoodanige gemeeoea uit hunne compagnién, die geduurende dien tyd by de hik- meesters zullen eeten.

Art. 13. En, opdat alles gesofatkt toe gaa, aal nlanandzif tan de bak mogen utlaonderen, maar die, van de corporaab

ÜèQ. P, A. VAM DEh PARftA. 47Ö

if, liQniie ryst aan den bakmeester doen toekomen, waar voor de corporaals, voor hunne persenen en iroor zoo veel zy coii- sameeren kunhen, vry rysl genieteh, SBonder meer.

Art. 14. De hoofden der eotnpapiien wordt wel expresse^ lyk bevolen goed toezigt te houden, dat, zoo Wel soldaaten als onder-offl(;ieren, in goede orde blyven, bovenal in opzigte van de schafbrde; gelyk dé bakmeesters verpligt zyn een ieder bet zyne, volgens den inhoud deezes, toe te voegen; en niemand, ab die daartoe geregtigd is, zal zig mogen verstcMiten ip de kombuis te gaan en kostofryst te haaien naar zyn welgevallen.

Art. 15. De commandafiteli der bataillons zullen eens ter weeke in persoon gaan zien, of hun volk getracteerd wordt naar bebooren, en, iets contrarie de ordre bevindende, daar van aan het hoofd der militie direct rapport moeten doen.

Instructie vaar de adjudanten van de bataillons in het guarnisoen van Batavia,

Art. 1. De adjudanten zullen alle morgen, voor het slaan van de eerste vergadering, op de guarnisoens parade-plaats pre- sent moeten zyn om de aanmarcheerende manschappen in orde öp de parade-plaats te doen raarcheeren en zonder tyd- vet^uini hmgee^en.

Art. 2. De manschappen aangekomen zynde, zoo vraagt de adjudant van deii majoor du jour lordre om de parade te visi- leerett, hetwelk in diervoegen geschiedt, als by hel reglement van exercitie is geordonneerd.

Ai'l. 5. De adjudanten moeten met alle attentie letten, dat de wapenen der manschappen in de uiterste prefectie schoon en rein gehouden worden, als mede dat de monteeriug van het volk proper en net zy; en, wanneer hy ondervindt, dat het voft op de pnrade komt met monteering, die te klein of te groot mogtc zyn en hun niet past, of dat dezelve te veel gesleten en vuil is, zoo wel van het een als van het ander ten eersten aan den majoor du jour rapport doen, mitsgaders de naamen der manschappen en van wat compagnie die zyn, aanteekenen

480 1768. P. A. VAJSI OER PARRA

om onderzogt te kannen worden; insgelyks zal al IietYelkée bairen wel uitgekamd en in een staart gebonden hebben ym eguale grootte, naar de maat» die daar van gegeven lal werden; ook moeten zy de boeden wel en getyk draagra, tot op de regter wenkbraaw drukken, de punt naar de linker hand gedraaid, dat de boed met de linker zyde van bet booU galyl komt, om by behandeling van bet geweer niet hioderlyk te z]fa.

Art. 4. De visitatie gedaan zynde, zoo zal by op ée dagen, by het parade-reglement vastgesteld, van den majoor dn joar ordres moeten vraagen om de wagt-parade te dom exeroeeren, in maniere als by bet voormelde reglement is geordooneenl.

Art. 5. Op de klokke-slag van half zeven, zeven erf half agt, volgens de dagen, by bet reglement op bet doen der wagtca vastgesteld, geeft de adjudant de parade aan den groot-ougoor over, benevens een rapport van derzelver sterkte en hefindiflg van wapenen en monteering.

Art. 6. Wanneer de parade zal zyn gedefileerd, zal de ad^- dant de repartitie maaken over alle compagnien, dewdkedei aanstaanden dag op de wagt of andere diensten geoommandeeri zullen worden, opdat ieder compagnie baar bdiooriyk aanded kome Ie leveren ; ten welken einde de adjudanten een accnn* ten rooster van de wagten, commandos, oommissies, schaas- of andere werken, zoo van officieren als gemeenen, naoeten tor- meeren, waar by bekend zal staan de dag en datum, wanneer zy den gemelden dienst hebben gepresteerd, om zig daar mede altoos te kunnen verantwoorden en alle disordres te vermyden.

Art, 7. De adjudant en de ordre-sergeants wagten op de parade-plaats, tot dat de groot-majoor van den beer Goavemeor Generaal te rug zal gekomen zyn en de ordres voor bei gwt- nisoen zal hebben aigegeven ; dan gaal by met de onderoffieicreD by bet hoofd der militie en doet rapport van het geoe onder de bataillons zal zyn voorgevallen; en wanneer by de oidrei van bet hoofd der militie zal hebben ontvangt, depeebeert hj de onder-officieren van de ordre-week naar hunne compagsiea-

Art. 8. Alle Saturdagen zullen de sergeants van deordre* week aan den adjudant een korte sterkte bezorgen van de

1788. P. A. VAN DER PARRA. 481

compagnie, door den capitein oBdertekend, om daar uit te kamieii foriiieeren een weekelyluche lyst van het bataillon.

Art. 9. De adjudanten zullen ook moeten honden een gene- raal ordre-boek, waar in de successive uitgegevene helastingen gesteld zyn« zoo mede de ordre^sergeants van de respective compagnien^ om dezelve alle Saturdagen tegen den anderen te eonfronteeren tot voorkoming van abuisen; ook zullen de adjudao^n van ieder bataillon een boek houden van de man^ schappen, dewelke daar onder resorteeren.

Art. 10. Met het begin van ieder maand zal hy een maan- delykscfae lynte Tormeeren van de sterkte van het bataillon en daar by specificeeren de manschappen, dewelke aangekomen en afjgegaau zyn, en wat voor verandering voorts in de gepas- seerde maand by het bataillon zal zyn voorgevallen.

Art. 11. Wanneer onbequaame wapenen maandelyks inde wapenkamer door de onder-officieren van de ordre-week zullen worden verruild, zal hy zig daar by laaien vinden en toezien, dat alles in goede orde geschiede, mitsgaders hier van een lyst formeereii en aan hel hoofd der militie overgeeven.

Art. 12. *s Avonds te half zeven uuren zal zig de adjudant op de gebedzaal in het generale gouvernement laaien vinden om aldaar van den sladsrmajoor het parool met de avond-ordres te ontvangen, aan de sergeants van de ordre-week uit te geeven en hetzelve alsdan te brengen aan alle de beeren Raaden van Indie^ beneven^ den heer president van justitie en het hoofd der militie, indien die in de stad 2yn, en anders niet.

Art. 13 De adjudanten moeten wel toezien en by de eaaernen rondgaan op die dagen, wanneer de compagnien ezereeeren, te weeten 's Woensdags en Saturdags 's morgens, opdat de exercitie overal eguaal en stipt naar den inhoud van bet reglement, op de exercitie geslatueerd, geleerd en gedaan worde, als zynde dit een der voornaamste pointen van den dienst van een braaf en habiel adjudant, om het volk wel te doen dresseeren en in de e:|Lercitie grondig te doen onderwyzen.

Art. 14. Wanneer iemand van de wagt moet aigelost wor- den, zal de groot-majoor hetzelve aan den adjudant laaten.

rUÜLAAT-BOn DBKL TUI. 3t

tói I7è8. K A. VAN DEA PARIUC

wedteD, Ml andere mamehapfien^ wAgems toarbearten, in iÊnér ver pltiataft Ie kimoea eomiiwmileeiieft.

ArL IB. Bf vttorvalleii van brand al dat bet corfi» de reserve zal «ittrelDkeii, SHlIen aig de adjodanteo by hei hoeft dev m^e moeien vervoegen en deszeUs ordrea afwagtcs*

Art. 16. Laatstelyk aullen de adjudanten letta^ dil de monteering xéü de nianscfaappen> van die dengdaaanriind vu sloft en naar de maat van ieder man gemaakt sy, ingevolge het model, dat tot narolgiiige in bet- guarniaeen isa%«|{tv6i, eB> in geval by> mogle ontwaaren» dat daar aan niet iavoUaan. daar van aan bet boefdder militie ten eersten rapport

Instructie voor de chuvrgyn-majoors en chirurgyns van dm com* pagnien der beide hataitltms in het guamisoen van Büiavim,

Art. 1. De chirurgyn-majoors zullen zorge draagen, daliy goede chirurgyns aanqueeken voor de oompagnien, opdat raei verzekerd zyn kan by voorvallende gelegenheid eapabde chirurgyns in de bataillons te hebben, welke in bon metier wel geverseerd zyn.

Art. 1.« De compagnies-cbirurgyns zullen met opletleiiAeiii bel oog laaten gaan op de spyze, dewelke aan bet volk epg»- discht wordt, or dezelve naar bebooren toebereid, dengdaann en eetbaar zy P wat manier het volk in eeten en drinken veert f of die somtyds van gevolgen zouéB kunnen zyn, door bet volk ziek en naar de bospitaalen geraakt.

Art. 3: Zoo wel als by zpe oplettendheid over de qiyie en manier van leven der soldaaten moet laaten gaan, zoo hy ook zyne aanmerking teffens maaken over de reini van de logementen, of derzel ver lugtigheid of bedomptheid nadeel aan de gezondheiti zoude kunnen toebrengen? Bier moet hy aan de onder-officiers der ordre-week bennis geeven, om daar in naar mogeiykheid te kunnen voorzien ; en, ri» hy bevindt, dat daar aan niet wordt voldaan, dan aan den GapHein van de compagnie en den chirurgyn majoor van het- balaiiiM diBtar van rapport doen.

iW. P. A. VAN Dêft Pm^. tóif

Art 4: Wadiieer eékii^e maoBcfaappidn bjr de coiïipaigttie mogtoi we6Mn, de^relkë itekelyk' uilsienl, decetve moeit éë chirargyn iHdt ottgefoélig^ vMrliy ladtèb gaan, maétT' dezelve ekatoitiééran, wat' hun liiaÉfqueèit f 200 heft' plaats kad viriden, doehreo met de yeretebte' medicamèiitett te gemóèt' konïèki tti bdtt loeft laatett^loopen, tót de* quaal grootelykls verefj^rt; dewyl zff hier door Teelen refrWaarlooten, uh vreese voor' dé hoètMaaléo, en hét daarom héter is deselveti legend zhi êd wil daar 1^ toe te zenden, wanneer hiflpe nog plaats kanf hebhètar, akr hnn def tryheld te laatèn van zig té verWa^rloozed eir ten laatsten daar nïiér toe gezonden te' tiK>rdèn om zig té haten begraaven.

Art. S. 'sMörgené m 's middags nioél' de' chiriirgyn de casertieD vMiteerén ott te ziekf, of dé eéti ét andèir eehi^g over- val mogte hébben gëki^en en zig' in de een of de andere hoek adiall mbglé héadétaf.

Art. 0. Een compagnie&«fairai^n' zal dagelykii aan dé hbiifawagt de wagl moeten hoüdéh da éait niet vaii daan gaan, als na' dat hy de rbndé in zyne bescheidene caih^rnenf xal hebben gedaan.

Att 7. De cfairm^gyüs moeten alte Maandagen aan hét )iöoft van de eoknpagirie rapport^ doen van de gesteldheid der zieken eür van hét gene hy'zal denken, dat 'tot eonsërvatfe vèn dë gézélidKeid vooi^ hét Tolk dienstig mogte weezen.

Aft. 8. De ehhurgyn-majootv znllen ingelyks allé morden ef des Démiddag» vtytig en mét aHé zorgvnidigheid dé ronde HioeleB doen aaïi'' aHe casemén en logemehten van het gilam&oen oiir vaA dë ofü^tandi^heden der zieken' ondérrigt Ie zyn en allé het mögelyke ter hunner herstelling té kéWerkstd%eit ; voorts eens tei* week eèn^waar répport aan het hocMd der nlffllie doen; dog by extra gevallen toneersten.

Art. 9. Wanneer reemten uit Nederland of' vab elders aankomeii''en niai^ RysWyk, Ankee en de Waterplaats gezonden WMden om aldaar rèrverseht të würden, tén elndë dit uieuW aÉng«3i6meii volk' zoo 'veel té béter aan het elirbaat te gewennen, xal dé opperchinkrgyn op üompagnief^ ktufdmolen, ook de hém

484 1768. P. A. VAN DÉR PARfU.

toegevoegde onderchirurgyns, dewdkeo het op- en ioesigt over deeze maDscbappen zal zyn toevertrouwd, zorgvuldig moeien letten, dat het volk droog en luglig gelogeerd zy.

Art. 10. De commandanten van deeze buitenposten moeten zorge draagen, dat dat volk '^ morgens om zeven uuren een soopje gegeven worde (NB. voor dien het dienlyk zy, dog anders niet), dat zy te agt uuren by den bakmeester eeien, by twaalf of vier en twintig man telkens aan tafel gaan zitten en niemand het minste van eenigfr spyze met zig in het logement neeme, maar eenlyk naar hun genoegen eeten; en in diervoegen zullen zy ook 's agtermiddags te drie uuren getracteerd worden, daar by genielende voor bet eeten telkens een soopje en dus den geheelen dag drie soopjes te zamen; de spyze moet altyd warm en wel gekookt zyn en eenlyk bestaan in versch ossen-vleesch, . hoender-soupen^ kadjang, ab snert toebereid, en in de soupen rykelyk buikzuiverende en ververschende groentens gekookt; zoo als, mede by benrt- wisseling, versche, gekookte viscb, gebraden visch, karwaal« etc. n^et oli en azyn moet opgeschaft worden en wat dies meer is, om te kunnen dienen tot verversching voor menscho, dewelke lang op ieis zyn gefeest ; ook zal het volk den gantschcn dag warme ryst en gember- water moeten hebben, zoo veelzy lusten ; voorts zal het volk vly tig moeten gehouden worden om zig te baaden, wasschen en reinigen, purgatien of laxativen, vomitiven en aderlaatingen geappliceerd^ wordendei aanwdken het noodig geoordeeld wordt : de lighaams-beweeging, dewelke men aan het volk moet bezorgen, zal maatig en verlustigende moeten zyn en bestaan in kegelen, bet spoelen met de bal» wandelen of dierp[elyke iets om de geesten op te wekken, üe voormelde opper- en ondermeesters moeten toezien, dat hier aan voldaan worde, en, by het contrarie, daar van rdipport doen aan het hoofd van Compagnies militie.

Art. 11. Omtrent al hetzelve, by deezen ter nedergesteU, zullen de chirurgyn-majoors, benevens de daar toe expres gestelde Compagnies chirurgyos, serieuselyk moeten letten, dat 'er prompt aan voldaan worde, en alles werksteliig manken, wal dr

1768. P. A. VAN DER PARRA. 485

roeD9ebealieyeodheid hun zal inboezemen ter hersteltiog en conservalie der gezondbdd van bunna^evenmensch noodzaakelyk ea dienstig te zyn.

Reglement voor de guamUoens wagt»parade en het gene geobserveerd moet worden, wanneer eenige manschappen

onder de wapenen komen.

Art. 1. 's Morgens te half zeven uuren, met het slaan van de eerste vergadering, moeien de onder-officiers de manschappen, dewelke op de wagt staan te trekken, op de guarnisoens parade-plaats doen opmarcheeren ; aldaar gekomen zynde, oom'* mandeert de onder-odkier, die dezelve heeft opgevoerd : Halt. Hier op stelt zig de onder-officier op de regter vleugel van zyne manschappen, ifêemt de hellebaard of geweer by de voet en commandeert : Presenteert het geweer, Het geweer by de voet. Legt neder hel geweer, Reglsom keert u, en laat het volk aftreeden, waar na? die onder-officier ini^gelyks zyn hellebaard met de gewoQulyke tempos nedérlegt en regtsom-keer maakt.

Art 3. De adjudant, voor het front komende, commandeert : By het geweer, waar op het volk by het geweer loopt, stil staat en naar de regter hand op den vleugelman ziet. Neemt op hel geweer. Het geweer op schouder. I^a dit commando treeden de sergeants alle te gelyk uit en marcbeeren naar den adjudant, slaan om denzelven een kring en staan stil ; waar op de adjudant commandeert : De hellebaard by de voet. Dit gedaan zynde, begint de sergeant, aan des adjudants linker hand staande, rapport ie doen, van wat compagnie en hoe veel onder-officiers en gemeenen hy op de parade-plaats gebragt heeft; en dus loopt het rapport voort tot den laatsten sergeant van deszelfs regter hand. Oè adjudant, van de sterkte der parade onderrigt, commandeert de sergeants: De hellebaarden op seh&uder,, Regtsom keert u, Marsch. Dezelve, op hunne plaats komende, zetten de regter voet voor, na de regter hand ziende, wanneer de sergeant van de linker vleugel een srin eeft, waar op zig alle de sergeants te gelyk links herstellen

4(M ItM. P. A. VAN t)Sf) ^AMA.

én re^6 fta den tleugf^finan tim ; dan eommandMft de adjntat: Puradé tiêgfÉ&m, JVbrtcA. «Op éHcéinniandè treeden dé aargettits agt stappen voor het front, de corporaals vier ^detalotoen twee stappen ; die van de regter vleugel maaken links en dk van de lihker vleugel rogtaom en man^eeren voor het nridden der parade aan matkanderen^ lot dftt geconmandeerd werdt: Halt, Front. Na het maaken van dat moavement noemen de corporaals het geweer van de schouder hoog in de regter arm; hier óp «verzieÉ dia adjudant de parade en rigt de rottof; dan ooadmandeert hy:

Art. B. Hét geweer by de tmet, en vwteart ée parade, gdyk by het exercitie-reglement vermdd ; de parade gevMteirt zynde, ooBomandeert hy: Legt mder het geweer. Ry dil ooai- Mtndo moeten de sergeants 4e hellehaarden nedoieggen el da tamboers de trottimels ; wanneer die mede geraogeeid i]fi, eCMnnnandeert hy t Regt$em keert u, en laM intnndien bet volk altreeden.

Art. 4« Wannéér het weel* virfl toelaalen, zal mtn Ifatanè^, Ditigadag, Deodeidag en Vrydag de parade de geiwiade laadiag en eanige handgreepen lasten maaken ; weshalven de adjudaal, in plaats van : Legt eieder hei geweer^ comniandeert : Het geneit óp ethotider, Pnraée eed muircheeren, Omden^ffieien weer ü eatereüiBfoeté Op dit emnmaiido maaken de onderHaflkiéRi en tamboers negts en linksom én mardieeren oü nalkanderea : op zyde Van de epeoing der ptotons gekémen synde, naakea ly ftgtb en linksom, maréheeren door en «gt pasaen agter de parade ; dé tamboers maroheemn naar de regter vlettgifii én stellen^ zig in twee ryen en de corpoTaala Uyven bi dê opening dér piotons staan \ dezelve herstidlen sig de te geiyk links; de corporaals neemen het geifreer op aehonder ea de sergeants de hellebaarden by de voet. Hier op begial de adjudant de aterritie en éontinneerl tot de kliAke^ via aeven narene Na het eindigen deraelve cpmnnndeerl de a^udant : Omder-ef^eiern vemr het filmt, Hét geeoeer if ée voet.

kfU K« De adjodatit geeft daar op dp parade aan dn

rWe. P. A. VA>I OER PArtRA. #87

gruDt^nmJQief eter, daar by rapporterende, lm sterk de- Kdre ki ed tad , de beytadidg van derïëlver lippenen en moDteering.

NB. De adjudant ttd, waooéer de 'paffade fehf heft geweer moet

treeden, 200 wd als "watineer dételve -zal eierceeren, dèn

majoor du jour deswegens oï*dre vraagen en tefTéns aan

demselteo wegens de sterfcte der parade en de bevinding

der ^wapenen en monteering moeten fapport doen, nh

Iry de parade aan den ondeMnajooih zal bë)ben fyver-

gegeven; en, 'wannedr het iKK^fil idef mflftie present

. is, zafl de mafoor du joor aan denzelven ordres Vraagen,

Iravtfeér de adjudant aan den majoor du jour (m\

rapport te doen.

Ari. 6. Den groot-majoor met den majoor du j<^ur fh

fttaüleit gelykstandig zynde, 200 tal dezelve niet bekoelen te

vraagen om de parade af te deelen, maar #él, zoo de tioofd-

eflleier dn jour iieogcfr «a qualiteil is ; gelyksta^dig zynde van

earacter, vraagt de groot^majöor de orète^ vah hét hoofd der

BBfflUe, als hy present ia, het gene anders de majoor du jour

zal moeten doen. De ordres tot het alifteelèn der parade onft-

vnng«n heMiende, comma*ndeert dè i^ot^ajoot: Parade gise ft

agt^ Hei geweer op söhóuder. De parade afgedeeld !&ynde,

eooMiandeert hy: Heft geweer by de voèL Hier na doet de

grooi-majoor rapport aan het hooltl der militie, daar nevens

rraagende de tweede vergadei^ing te mogen laaten slaan, en

zeodt ter zetfder tyd een sergeant met vyf man naar de

hoofdWBgt tet het afhaalen van het vaandel, wel te verstaan,

#mineer de hoofdwagt faet naaste by de pak*ade-p1aats is, nadieb

andendns, by groote ceremonieelen, het vaandel of de vaandels

door een officier en vier en twintig man moeten worden af-

gcIlstfiM en gednagen doer sergeants, t>nder het slaan van den

aArop, en de parade moet dezelve met gepre^nteerd geweer,

oader het slaan van de marsch, ontvangen, géevende voorts

kemiis aan den majoor dn jour, dat de parade in staat is te

marcheeren, dewelke alsdan van het hooltl det* mütlie ordres

trangt tot den afmarseh.

488 «768. P. A. VAN DER PARRA.

NB. In den tusschentyd, dat de tweede vergadering slaat, laat de groot-majoor de officieren om de posten iooten en noteert derzelver naamen op.

Art. 7. De vergadering geëindigd zynde en de officies voor het front, vier passen voor de sergeants, in een eguaak linie staande, commandeert de majoor du jour: Parade geeft agl, Hel geweer op schouder, Opper- en Onderofficiers vai uw post. Op dit commando neemen de officieroi het espouton eguaal hoog in de regter arm; vervolgens maaken de officieren, onder-officieren en tamboers te gelyk regts en linksom en marcheeren uit het midden naar hqnne posten; de officiereu blyven agt passen van hunne plotons en herstellen zig te zaamen links, neemen ook te gdyk het esponton by de voet, de tamboers twee sch reeden agter de officiers en de onder-officiers in de opening van haoiie plotons. Alles stil staaude, wordt gecommandeerd.

Art, 8. Parade zal marcheeren. Op dit commando neemen de officieren het esponton hoog in de regter arm.

Art. 9. Geefl agt. Op dit commando maaken de officieren en tamboers regtsom-keer.

Art. 10. De twee agterste gelederen, voorwaarts sUsii ti. Hier op treeden de officiers en tamboers met de linker voet eguaal aan, marcheeren vier passen nader ann de parade en zetten de regter voet voor.

Art. 1 1 . Marsch. Op dit commando herstellen zig de officieren links en neemen het esponton eguaal by de voet.

Tusschen alle couimandos moet zoo veel hall gebonden worden, dat de mouvementen naar den eisch kunnen worden gemaakl.

Art. 12. Met plotons regts zwenkt, Marsch.

Art 1.3. Waar op de c^^pitein van de hoofdwagt regtoit marcheert en alle de andere officieren zwenken met de plotons en marcheeren zoo naar hunne bescheiden wagL NB, Wanneer de heer Gouverneur Generaal op de parade- plaats mogte zyn, zullen de noodige orJres tot bel een en ander van hoogstdenzelven door het hoofd deriuilitiB

1768. P. A. VAN OER PARRA. 489

moeten gevraagd worden^ gelyk de majoor dü jour hetzdye aan het hoofd van de militie moet doen. .

Wanneer de parade zal exereeren, wordt dezelve door den majoor du jour gecommandeerd en alle de oflicieren, die op de wagt komen, treeden met het esponton voor hel front ; en als gecommandeerd wordt : Parade zal exerceerm^ neemen de officieren het esponton om hoog, marcheeren agler het front, herstellen zig en neemen het esponton by de voet, gelyk by het exercitie-reglement geordonneerd; terwyl de majoor du jour de seinen daar toe met de trom laat doen.

Qe exercitie geëindigd, den officier voor het front en het geweer by de voet geconnnandeerd zynde, begint de groot- majoor te observeeren, het gene by artikel 6 is gezegd.

Art. 14. Wanneer de nieuwe wagt de oude op veertig passen is komen te naderen,, laat dezelve het geweer presen- teeren en de marscü slaan; de nieuwe wagt posteert zig op derzelver linker zyde, byaldien;fhet terrein zulks wil loelaaten, dog anderzins marcheert dezelve voor de oude en laat alsdan de gelederen regts zwenken tot e^ rye ; en daar dan de officiers en onder-oificiers de wagt overgegeven hebbende, mitsgaders de scbildwagten, met de tempos by het exercitie-reglement bekend gesteld, afgelost en alles naar behooren volbragt zynde,. zoo commandeert de officier van de oude wagt : Hei geweer hoog in de regier arm^ laat met gelederen regts zwenken, marcheerende onder het slaan van den aftrop omlrent veertig passen van de wagt, commandeert : Balt, Het geweer op schouder, Het geweer verkeerd op schouder, Regtsom keert ti, dankt het volk af en laat hen naar hunne casemen gaan.

De oude wagt van haare plaats gede^leerd zynde, conmian- deert de officier van de nieuwe wagt : Het geweer hoog^ Marsch.

De post, alwaar de oude wagt gestaan heefl, gevalJiebbende> commandeert hy: Halt, Links herstelt u, en laat het geweer presenteeren.

Wanneer de hoofdwagt het naaste by de parade-plaats is. marcheert de oude wagt op de parade-plaats en, het vaandel naar deszelfs plaats Le rug gezonden hebbende, in maniere

190 tWB P. A. VAN '0€R PAMA.

geSyk by één afhatfl, artikel 6, geiegd U, daAt de ea{kiirin het volk aldaar af.

Art. IS. Wanneer executie van spitsroeden door de paraée sil worden gehouden en de parade door den adjudant sdiid^ is afgedeeld, dat altyd lusschen twee rotteo plaats blyreYoor een man, blykens de onderstaande figuur :

00 OO 00 OO GO OO OO 00 00 OO OO 00 OO OO OO 00 00 00 OO OO OO OO OO OO

rapporteert de adjudant liet aan den majoor du jour, rangeerea de officieren zig alsdan voor het front, gelyk by de wngt parade gezegd is, en commandeert de majoor du jour : Bei derde gdU geeft agt, Regt vöonsoaarti fferdubbelt de gelederen^ Marsdk.

Art. 16. Op dit commando treedt het derde gelid met den regter voet egnaal aan; de eerdte man van het derh gelid, dat verduMelen moet, marcheert in het eerste en de tweede man in het tweede gelid, gelyk bier met deeze fignnr vertoond wordt.

OO 00 ob OO OO OO

OOO 000 OOO OOO OOO OOG OOO 000 OOO OOO OOO OOO

Alt. 17. Bel eerste gelid geefl agl, Reglsom keert v, Bn geweer hy de vöèl, Èajonetlen af, Bet g&^oeer hy de Hnket toet, Of^' èn öndet-offieiertn wt wo po$i.

Art. 18. De officieren neemen na dit commando het espon- ton hoog in de regier arm, twee officieren en twee onder-offl- eieren marcheeren naar de regter vleugel; in ïeHÜervoegen posteeren zig twee officieren en twee onder-officieren op de linker vlengel; de overige officieren marcheeren tot op vier passen aan de parade en de sergeants tot op twee passen, iranneer ^ na (te regter hand zien en esponton en hellebaar- den met eguaie tempos by de voet neemen ; de heUte van de tamboers marcheeren naar de regter en de andere naar de Ifaiker vleugel; hier na wordt op de regter vlengel een preparatif geslagen en de siotiieii-knegt brent de roeden in het ramp»! : wanneer dezelve op de linker vleugel komt, wordt ridaar hA

mt P. A. VAN 0€R PARRA. 4M

tweete pr^paratif at töM geslagen, ten ïAea dat de (Mtrade gereed is. De executie gedaan zynde, gaal de mBjeof in het midden toor de parade staan en eomtnmdeert :

Art. 19. ttoedm weg. Hfer op worden de roeden in twee tempos weggeworpen, als slaande een slag sterk op het gewe^ en werpende de roeden over het hoofd.

Art. M. Opper- en vnder^fficierm regis en Imkt&m, fMT- tiiem naar hei midden.

All. 21. Be officiers, onder-offieiers en tanAoers, op hmine eetste plaats in bet midden der parade gekomen zynde, maaken front en neemen bet esponton by de voet.

Art. Vi. Bei geweer hy de voei^ ÊajoneUen op de loepy Bei geweer op ichmider^ Bei eerste gelid linh hentdi u^ Dieverdulh beid kebhen, tegisom keeri ti, Marsch, Hali, Linh kerrtdi tf. Bei geweer iy de voèi.

Art. 23. kier op treeden de officieren af en de adjndant waagt aan len groot-majoor om de parade tot afdeéKng der wagten oter te geeven.

Art. 24. De adjadanten moeten wel toezien, wanneer het

folk van de parade-plaats defileert, dat het wel marcheere, de

gdederen zig na de regter hand eguaal zwenken, niet meer

dan twee passen van malkanderen distantie honden en het

geweer wel draagen ; ook observeeren, dat de sdklaat het postnur

honde, gMyk hetzelve by het exercitie-reglement is besdireven ;

en overal daar de adjudant ontwaart, dat hetzelve niet naauw-

kenrlg wordt * geobserveerd, moet by zulks niet ongemerkt

baten voorby gaan, maar altoos met vlyt en yver een ieder

zoeken te onderwyzen en tot zyn pligt aan te zetten.

NB. Wanneer de serfeante de rieatels gaan haaien of by

andere gelegenheid met eenige* manschappen marcheeren,

moeten sy v»oral niet loopen en wel toerien» dat hei volk

het geweer wist aan het lyf honde en wet draage.

Art. IK. Wanneer de sergênts rapport doen, zetten zy de

hiHebMrdeii hy de voet en, na betielve afgelegd ie belben»

weer op schouder, maaken regtsott^keer en marcheeren af ;

wükn tempos met de vereisefale nremptitadi nseeten worden

492 1768. P. A. VAN OER PARRA.

gedaan, gelyk by de bandgreepeu van de hellebaarden geordoB- n^rd wordt.

Arl. 36. Geen schildwagt, veel minder eene wagi, al, wanneer dezelve aan iemand eenig honneur moei bewyzen, vermogen eenige wending of ander front te maaken, maar moeten staan blyven, gelyk zy geposteerd zyn en het front bun aangewezen geworden is; insgelyks moeten de onder- ofiSciers wel letten, dat zy, wanneer niet in bet geweer staan of over straat gaan, iemand willende groeten, de hoed met de Vnker hand afneemen en agter het gevest van de sabel laatea vallen, houdende de rotting met de regter band uitgestrekt aan het lyf ; ook moeten zy zig vooral niet bukken, nog buigen, maar in een welgeschikt postuur staan, gelyk by bet exercitie reglement omstandig verhandeld is; hetzelve moeten zy ook den soldaat leeren en onderrigten, dat hy, op st raat een officier ontmoetende, in diervoegen front maake en den hoed afneeoie.

Art. 27. De manschappen, dewelke in de wapenen komeo, moeten naar baar grootte gerangeerd worden, naamelirk, waa- neer zy in drie gelederen ^s taan, moeten de grootste in bet eerste gelid, die daar aan volgen, iets kleinder zynde, in bet derde of laatste gelid en de kleinste in bet tweede of middelste gdid ; maar bet volk in een rye staande, zoo worden dezelve van de regter vleugel gerangeerd, dat is de grootste op de regter vleugel en afdaalende komen de kleinste op de linker vleugel hetwelk de onder-officieren op de wagten stipt zullen moeten observeeren en hun volk zoodanig rangeeren en numereeren, op dat, wanneer zy optreeden, altoos wel geschikt staan.

Reglement voor de wagten in het kasteel.

Art. 1. De officier of sergeant van de kasleels-waterpoort zal op de gewoonlyke tyden, by bet wagt-reglement vermeid, mitsgaders by alle andere voorvallen, rapport moeien doen aan den officier van de generaals-wagt en deeze zal wederooi rapport doen aan de hoofdwagt.

Art. 2. Als de heer Gouverneur Generaal zyn verbljf ia

I7dd. f>. A. VAM DER f>Aftf=ÏA. 49$

het kasteel houdt, zoo zal de officier yaii deszelfe "w^gi het parool van zyn Hoog-fidelheid luoeten vraageo, 8cho<Mi fay ver- pligt is op andere dagen het parool op de gebedzaal te ontvan- gen, en alsdan drie rapporten formeeren ea Terzegden; faet eerste moet hy, onder aanbieding van het parool, aan den heer Gouverneur Generaal overgeeven, het tweede aan het h^ofd der militie en bet derde aan den capitain van het kasteel door een onder-officier afzenden ; dog, zoo de laatste buiten is, zal^ als hy binnen komt, het parool door den officier, benevens het rapport, in persoon overgegeven en hei kasteel niet eerder worden gesloten, als na dat de officier heeft laaten rondvraagen> of ook iemand in de stad zal moeten weezen ?

Art. 3. D^ officier van de wagt van den heer Gouverneur Generaal afgelost^ zynde, legt hy rapport af aan het hooHdec militie en den capitain van het kasteel, mttsgadérs door den ser- geant aan de hoofdwagt.

Art. 4. Het parool van de verleden' nagt zal de officier, benevens de datum en zyne handteekening, door een onder- officier op de goarnisoen-kamer laaten bezorgen;

Art. 5. Zie bladz. 338, art. 13.

Art. 6. Zie bladat. 337^ art. 6.

Art. 7. Zie bladz. 237, art. 7.

Art. 8. Zie bladz. 837, art. 8.

Reglement op het doen der wagten in de stad en

het kaHed van Batavia,

ArL 1. 's Morgens te half vyf uuren zal de reveilje worden geslagen van de tamboers, dewelke de wagt hebben, als : van de boord wagt driemaal op en neer, van de Nieuwpoort langs de Nieawpoort'Straat tot aan het stadhuis-plein en zoo naar de vragt, aan de wagt van de Kasteels- waterpoort op en neer voor de wagt, aan de Yierkants-poort langs de Zandzee en zoo naar de wagt, aan de • Utregtsche^^poort tot aan de brug van het Portugeesehe kerf hof en zoo naar de wagt, van de Diestpoort tot aan de reduit en weer naar de wagt, van de Rotterdammer-'

494 I7M. 'P. A. VAM DèR ^APMA.

finèrt' tot op ds brug' van da lyger^'gragt en zoo» Bttr ds iftgt.'; ii» tanbotTS' van da 8tad»fMrteo sidkn ky de reve^a gdMorttefd woffden door ee»' cor|Mntt)' en tweê^ ge^ieeMfi.

Arti S. Zie kbde. »S3> art. tl.

Akt. Si Zie biadt. 3SS; art. 1».

Art. 41 Te haH' ceven uiff zai dé visrgaAerilig op de ge^voM pavtNieplaftU voer de eerste eef te ae^en uuren Tbor èe tweede liiaal geaiagen werden; de" maiMbappen» dèwèilcle op dewagC geeoBiiattndeerd> zyn, mercbeeren ep' bei* staan'* Tan de eferite vepgaderi^ vtai hunne' easemettn^ar de'pande-plaala; aldaar op^enuivéiieerd'ayaKlb, ttdfteertdë adjudant dertelver wapen»; in maniere als bjr- het' nagtetnenl van exercitie béacbrevci atanli wanneer» bét weer wil ioebifitètf, iel de adjttdant de palnie de gezwinde Uadin^ oP hand^reepen (aaien doen, dUr bf > obsaneerend^ hel' gene in bel regtement tan ée wagtparafe geordonneerd is, waar na de adjudattt'de wtegl-parade aaa den^ gfoot^^uMijoor overgeeft, daar* by rapport deendr vaar de bevéiiding^ der* wapeneo en monteertng;

Art. 5. De grool>majoer laat de offieierett oHHêï èè paaeit kx)ten en deelt de wagten af, xöodanig) ddr, aooveel eao^iAyl^ bet gemeen en de onder-offiéierènby^oniMttl hunne easeHicB de wagten betrekken.

Art 6. De parade afgedèeU zynde, ki maniere gdyk bj bet reglement van de wagt-parade vermeld, laat de groot-majew de tweede vergadering alaan^ «aar^ aoe hel hoofd* van de militie present is, moet by derwegene-perniiksie vraagen ; deadve geëindigd zynde, doet de groot-majoor rapport aan het boofil yam A» wilili% dM. de parade in orde ia ona te martbeemi, ywrende daiur vw teffions kennia aan im prasenlen fliqoar dn jwrv deweUe luer na aan bet hoofd voorinèld vraagt, oTii pi^rade xnag afmarobeec^n; waar op de majoor dtijoordeBslie cenHnaQdaarlt w diaet deSlenreo in naattiere, ais de ordouaBflii van de wagt-p^^e^ dietewrt.

Aifl* 7< Ite dragenders e« arAoUerisUn komen abnada op de. HandeniAaeta^ en betr^kbw de dragoodèn de wngt teer bal cwurate gmvemeüiit^ vwmeer hier* onabrem eemga

1^ P, A. VAN b&^ kAmni'. 4M

varaüderiiig zoiido mwitm «KPiwkt woriü^.ttt POfk «igjiaiir de expresse ordre van den heer Gouverneur GeiwmU' nomlM r^leeras, 't«y iM dweWe door d»8iMadi«rs^af mwfueAUers lal vtfordon besieL

Art. 8. De parade «igemarobeerd lyiuie^ and do groot-imjpQr lig bebboiBi te vervoegen by den boor Gwvernotir 6Mmid« uidioB zyü Hoog^Edelboid in» fa|^ l^nitecA oC in A» Mftd mogto «yn; en^ byheteanweesien vanbo^fj^seliwipdo^MonlMiA^ of. bniien BatoYia, by de» lum Dinctour GonmAh a'a in dosjE^ dbswüo hét eammaodo Yowend^ oo» te vrMgir»* of 'er eeage ordroa voor het gttAnwoenmootm wordei^ uüg^ fffinmi dog. den . keer Gouvemew Genonaol' biiiUn df stné zynde, zal de groot-^majoor yoa bot booM derf mililie^ dao^dooff vaA door den heer GoHYOiveiiripeneioak zat YKeeiDH gemuoiofrd, dewliro inoeleA ontvangen oPy bekoven hebbende^ aan» dn adiindanten op de fKuraderplaots uJAgeeven;i wlloildo de adju* danlen en onderw^fficienen van da ordre^weok^ zig- van ' de parade-plaato niet eerder wogeni aksenloam» maar, >i«nneiw de ondoiM^iomi ' do ordres in Imn onlie-boek- aoflen Mhbw epfatdiend^ doiolve alsdan ten eerstnni aani de borfden^en Tfifdero officieren vau) 4a compagnien^bvongM»

Act. 9. De adjudanten znUenido oflmeion, on^eiNoffiflioimn en: hel getal dor mansohqppenv dnwBifce den voigendw'.dag ep. do «agt znUen UebkMr 'saiergena conHnandeevw ^oov looc vod > mogelykir to vennydon,. dat buileninDodwaknlykhtid* eanige ordieo '9 avonds uk^ege^Ken/ vMrdour tef' aoorhooing van erraucen on> misverstand*

Att»^ lOé De grootrma|oor' beaovgli hior na> zyn sokrifMyk npport aan« don b^er Gnuvoimenv OenoMaU insgatyka dn adljndaoèen aan den oommandant* of* hneil> vaa dO' mttiiOil denrolkn alsdan zjn rapport by denHkean fioommeoi» Generaa)^ gaat afleggen» op^ de daav ' toe liestemde dagen en uunsn.

Arl 11. WoeiMdngs. en Satnrdngi zal de panadn* oni' half agt nuren* afmarebèeion, on; rednn^ dn^ éé oompa^^ nien op die dagen, 's morgens, van vyf tnt hai0 zeven nnten aan hnnne casemen. zuilen eieroeeDen, maar < das Zoadnyt

49é I76Ö. P. A. VAN DEft I^ARfiA.

en andere kerkdagen zal de parade te half ze?en naren afmaretieeren. ,

Art. 12. By het aremeenien der wagten zallen de onde^ officieren en tamboers wel toezien, dat bun de posten en wagtén schoon en zuiver worden -overgegeven, waar toe twee soldaaten alle dagen van de rolle af tonr a tour znlkii gecomiimndeerd worden, terwyl de tamboers de oflBciers-kamers zullen moeten schoon houden; voorts behoorlyk letten, dat het gereedscliap en de meubelen, die tot de wagt en cS- ciers^'kamer behooren, bequaam en in eén goeden staat zp en, zoo daar iets aan manqueerl, voor en aleer de vragt zal zyn overgenomen, daar van aan de hoofd'wagt kennisie moeten geeven. door den aankomenden officier.

Art. 13. 'Te half tien uuren zenden de officierai des Sergeant van de w^gt met éen getekend rapport naar de hooH- wagt, van het gene op biinne wagt mogte zyn voorgevaHea.

Art. 1 4. Van al de ingekomene rapporten formeert de capi- tein van de hoofdwagt een generaal rapport en, getehenl hebbende, zendt by het zelve aan het hoofd van de mifitie.

Art. IS^ Van al het gene van de ande)re posten lal worden gerapporteerd, zal ten eersten aan bet hoofd der militie, den majoor du jour en den grootHna]oor kennis wcfrden gegeven. In cas van brand zal door een dragpnder aan den heer Gouverneur Generaal kennisse worden gegeven» als jnede aan den heer Directeur Generaal, den beer president van Schepenen, de twee opperkooplieden van het kasteel, den land- en vratcr* fiscaal, benevens den Bailluw; ook zal in zulken geval geen trom geroerd of de klokken worden geluid buiten expresse ordre van den heer Gouiverneur Generaal of, by zp* Boog- Ëdèlheids aanwoeien buiten het kasteel of de stad, op bevel van den heer Directeur Generaal of een der heeren Raaden van Indie, die in de stad mogte zyn ; voor het overige zullen de officieren van de wagten zig hebben te reguleeren naar bel gene by het reglement in cas van brand geordonneerd is.

Art. 16. Het militair honneur zal aan de wagten en posten worden gedaan in maniere, als het reglement dicteert;

I7Ö8. P. A, VAN DER PARRA. 497

eeolyk zullen de itehildwaglen op de wallen, wanneer zyvwMr iemand het geweer moeien presenteeren, hetzelve doen met het front naar binnen, maar den persoon, wien dat honneur bewezen wordt, den schildwagt omtrent genaderd zynde, brengt hy het geweer om faoc^, maakt regtsom-keer, bet front naar binten en Uyfl dus met g^resenteerd geweer staan, tot dat zoodanige persoon tien passen zal zyn gepasseerd, wuineer zig weder links herstelt en het geweer schoudert.

Art. 17. Wanneer de Raad yan jastitie en eorps, met de deurwaarder ftN>ruit, naar den heer Gouverneur Generaal gaat om rapport van de executie te doen, zullen de wagten, welke dezelve mogte passeeren, in de wapenen komen, het geweer presenteeren en de marscfa slaan, maar in het te rug keeren zal aan dezelve geen ander honneur bewezen worden, dan dat voor den present zynde hoo{<$te in rang geordonneerd is by het reglement der honneurs; in zelfder voegen zal aan de leden van den Raad van justitie, dewelke in commissie mogten gaan of kom^, geen ander honneur beweezen worden, als het geen den eerstra van dezelve volgens het reglement toekomt.

Art. 18. Aan den capitein van de hoofdwagt zal geper- mitteerd zyn 's middags van half een tot twee uuren van de wagt te mogen gaan, dog, de hooge rageering vergaderd zynde, niet, voor dat dezelve gescheiden . zy ; voorts zal men aan drie of vier * man^ te gdyk, naar rato van de bezetting der wagten, 's morgens te tien en 's namiddags te vyf uuren permissie geeven om te gaan eeten, zonder langer dan een half uur te mogen uitblyven; voor het overige zal zig geen o£Bcièr of onder-offider van zyn wagt mogcni absenteeren.

Art. 19. Zie bladz. S30, art. 7.

Art. 30. 's Avonds te half zes uuren zal aan alle de poorten appel worden geslagen tot waarscbouwing voor de onder- officieren en gemeenen, dewelke buiten mogten a^n, om zig naar hunne casemen en bescheidene posten te vervoegen.

Art.' 31. 's Avonds te half zes uuren zenden de officieren weder een sergeant en drie man naar de hoofdwagt tot het afhaalen der sleutels en sluiten de poorten, in maniere als dezelve

49S ITÖQ. f*. A. VAN DER PARRA.

zy» geopeml igewordcstt^ éMr by observeevende de ordres, üe zy dieoaangfftafuie aollen bebbea aveiigeiioam of alsnog oMglai oatwiigilii, zendende :te. gelyk, by bet te rug breogm der sicuUda naar ée boéfdwagl, het avond-rappori; in gesdirifte.

Art. sa. Om balf zeven zal op de voorzaal van bet generale gMveraeoienÉ bei guarniadewr avend-gebed gebonien woidan; va» de wagt vcsr bet gouvememeaA, van de boofdwagt m kasteels-waterpoeori zal men eeaige manacbappen nM em odder-officier daar naar toe afeenden en zolle» zig in betzelfe ook laaten vinden de groot'ioajoor en adjndlnteai; na bat ekid%en van beft zelve en als de heer Gouveitiear Generaal ia bet kaeleei weoat^ zal de grool-niajear bet paveol gaea vraagea en betzelve een den adjudani overgearen, die bet alsdan aaa de sergeaaten van de ordro^week op veormeUe gebadiaal uilgeeit.; de groot-majoor gaat inUnschenRaardeboofdwagtei geeft bet parool aan den eapitein en de wagtbebboide onder- offieiepeo, de belasUog daar by voegende, dewelke by van dea beer Gouirerneur Generaal ten dienste en obflervamtie ven bet gnamisoen zal bobben ontvangen; viraar op de capileiB drie avond-rappoFten formeert, met isvoeginge van bet parool : en, dezelve veezegdd bobbende, gant by bet eeee den beer Geiaetf^ neur Generaal, beneyene bét parool, presenleeven ; bet tweede rapport, in zelfdervoegtm gecacbetteerd, zendt by met ém vaandrig van de.vnagt aan het bodfd der militie en bei derde aan den groot«majoer door een sergeant; maar, ingevalle de heer Gouverjieur Generaal niet in bet kasted zyn vertdyf houdt* zal het eerste rapport aan den beer Direetenr Generaal na, by zyn Edelbeids afvveezen, aan den oudsten in deatadsynde beer Raad van 'Indie door den vaandNg van de heofdwagt worden overhandigd en de twee andere in maniere, gelyk even gezegd; voorts zal door een der adjudanten aan alledebeeraa Raaden vên ladie, benevtens den beer president van 4e justitie, in de stad zynde, het parool worden gebragt eo doer een der settgeasten aan den advecaat-fisoajd , water-fiaeaal, hoofd-officieren en: capiteins, dewelke zonder compagnie zfa» mUiB almede binnen de stad zynde»

I7é8. f». A. VAfi DEft f>ArtM. 1^

Art. 25. De taptoe zal geélÉf^ woMèiÜ fè agt utiren, op ie ceKle manier én onie, geijft hiei" tooretil by de re^ètlje i^ geordonneerd, dog eenlyk voo^ fle rèspeetivèi wa^te6; zonder ag verder te bègeerèn ; tér zelMer fyd zuHéh de ofBctarëii home ititstaaode pogten visiteéren.

Art. U. Zie Uadz. S5t, art. f8.

Art. 95. Zfe Uaéz. 2S2, drt. 19.

Art 96. üèÈ tek>tfem, i^nneer dé caf^ltein tato dé* hobfd- wagt zal zyn affgiAost, teil dezelve ébè mdi^-rap^brt Ui pentodo aai# den beer Grouvémeur tiedëralèl over^egei^èfi, daafi* by rapporté^rende het gene op zyn >)v^gt zal zyh voorgevallen'; ett/ in abeenfie vaM iioogsrtdenjtdveri, aan ddtt héë^ Diréttèür (k(óe»9», dog zyn Bdéié liiede bViiten de statf zyhde, aatf den oadiBfteri itf de ^ad zyndW heer RAad van Indié, mit^déré een mondèKng rafpport afleggen aah bet fcobfff déf trilIHie' éü de Vi^oidrig aan den groM*majoóf .

Art. 97. Wanneer gewapende Man^éhappenvooi* dé' |[k)oHètf kemen, moeten dezelve buftdAf blyveil eh' één' tfbdêr^fflkièr nanr \M hooM van de nanittè zenden 6m te rapik>Heeiién, he» steril dezelve zyn etf van ivttat* dezelve kéttieA, ën dfiat^ o|r oMfee blyven afwagteti.

Art. 98. m Uadz. 933", art. 94.

ülrt. 99. Kie bladi 935, dfii. 95.

Regletrieni vdn ae rondes en patroiiilles.

Art. 1. De lioèfdronde zal 's avonds te tien uuren gedaan worden door den capitein van de hoofdwagl met een sergeant, een coi^poi^aal, een tamboer mét de lantaarn en zes gèméënën, knnnéüdb den weg neemeii naar verkiezing.

Art. 9. Zie bladz. 933, art. 96.

Art. 3. Zie bladz. 934, arl'. 27.

Ai^t 4. De visiteerroüdé gaat té twaalf uuren, na dat de hbofdrotide zal zyü g:egaan.

Art. 6. Zie bladz. 934, aft. 9d.

Art. 6. Zie bl^d^. 934, art. 99.

MO 1768. P. A. VAN OER PAflRA.

Art. 7. Zie bladz. 234, art 30.

Art. 8. Daar zullen 's nagls vier patrouilles om de wal gaan, als naamelyk: om agt, elf, een en twee uuren; men zal 's avonds aan alle posten vier expresse patroiiilles-loodjes. kleinder als die der rondes, afgeeven, op welke de naamen der wagten zullen gegraveerd weezen; en wanneer het paraol uitgegeven wordt, zal de groot-majoor ordonneeren, vanwaar de patrouilles, telkens zullen beginnen eQ of deselve regts ol links zuUen gaan. Verondersteld, dat geordonneerd wierdt dal

' de patrouilles deezen nagi van de JNieuwpoort regis zoudeo gaan, zoo gaat een corporaal met twee man van die wagL telkens precies op de hier vastgestelde uuren, het eerst van de Nieuwpo^rt tot de Rotterdammer-poort, alwaar dezelve een ^loodje afgeeft; die van Aotlerdam gaat naar Ajnslerdam. geeft insgelyks een loodje af, met en l)enevens hel ontvaogeee van de Nieuwpoort ; die van Amsterdam gaat naar de Vierkaats- poort en gcieft te zamen drie loodjes af; die van de Vierk^nts^poort gaat naar de (iunt Zeeburg en die van deeze n^ar Groningen, de Speelmaps^poofpt, Utreglsche-poort, Zedandia en de Diest-poort; de eene post depecheerl de patrouilles naar

' de andere, telkens een loodje met de ontvangene afgeeveode, en dusdanig brengt de patrouille van de Üieslpoort Uen loedjes van alle de posten naar de Nieuwpoort, dewelke, door den officier geëxamineerd, alsdan met een corporaal en twee man naar de hoofdwagt worden gezonden en gerapporleert, wat by het doen der patrouilles zal zyn voorgevallen, geevende de eene. patrouille aan de anderen, nevens de loodjes, het rapporl over van haare ontmoetiDgeii. Verondersteld, dat geordonneenl wierdt, dat deezen nagt de patrouilles van de Nieuwpoort links zouden gaan, zoo gaat de patrouille het eerst naar de Diestpoort en ontvangt de loodjes van de Rotterdammer-poort te rug ; en in zelfdervoegen gaan de patrouilles van alle anderen wagten, wanneer hetzelve geordonneerd wordt. Altoos muet de groot-majoor letten, dat de patrouilles niet beginnen vao die wagt, van dewelke deezen nagt de visiteer- of dag-roode zal worden gedaan, dat van de stads- wagten altemalif geschiedt ;

J768. P. A. VAN DER PARRA. 801

aan zoodanige posten zendt de groot-majoor *& avonds, nemns de ronde- en patrouille-loodjes, een penning^ waar op gegraveerd staat: visiteerronde of dagrondef voor het beviry^en quallficatie lot het doen dier rondes; en, na dat de officier die gedaan heefl, zendt hy de loodjes naar de hoofdwagt en Idfit rapport doen van zyne ontmoeting; maar, naar de omstandigheden, iets van aangelegenheid voorvallende, doet hetzelve in geschrifte.

De hoofdv^agt laat patrouilleeren langs de Luthersch^ kerk te agt uuren, als de taptoe geslagen is, om de aldaar zynde herbergen leedig te maaken, en te negen uuren nog eens; zullende de militairen of zeevarende, welke men daar vmdt, moeten in arrest genomen worden.

Art. 9. l)e patrouille, eenc ronde op de wal ontmoetende, zal moeten staan blyven,*het geweer laaten presenteeren en aan den officier van de ronde liet parool afgeeven; m^iar, in- gevalle de rondes malkander ontmoeten, zal de gene, die het eerst aangeroepen wordt, het parool afgeeven moeten; in diervoegen zal hetzelve ook door de patrouilles , geobserveerd worden, maar, heide te gelyk roepende, zal bejtzelve door den

• rang, van daar zy de wagt hebben, gedecideerd worden>; zullende die het naast in rang is, aan die boven dezelve in rang.^taat het parool moeten afgeeven; en opdat men mag weeten, hoe dat de respective wagten van de stad malkander volgen, zoo zal men die stellen in den volgenden rang, als: de Rotterdammer-poort, de Nieuw-poort, de Diestpoort, die Utregt- sch^poort en de Vierkants-poort.

Art. 10. In het kasteel zal de ronde en patrouille op de gewoonlyke tyden, hy deezen hie;r toe vastgesteld, worden geobserveerd; de hoofdronde zal. door den officier van de generaals-wagt, de visiteerronde door den sergeant en de dagronde door den officier of sergeant van de kasteels-water- poort worden gedaan; de patrouilles zullen van deeze beide wagten tour a tour gedaan worden*

Art. U. De ronde of patrouille, dewelke hy of omtrent de hoofdwagt passeeren, moet door den schildwagt aangeroepen en als dan door dezelfde ronde of patrouille voorby worden

lUB <768. P. A. VAN DER PARRA.

goroepen ; maar alle roirfea, dewelke van de hoofdwagt ^pon, ommU» éeor de ganisohe wagt ingehaald en door den capita het parool gepresenteerd worden.

Reglemeni op het sluiten en openen der poorten van het kasteel en de itad.

Art. 1. De poorten worden 's morgens om yyf oureo geopend en 's avonds gesloten, naar het bepaalde by het voigende artikel K.

r

Art. S. De sleutels van de stads-poorten berusten tot nadere ordre van . den heer Gouverneur Generaal aan de hoofdwagt en die van het kasteel aan de wagt van zyn' Hoog-Edelheid.

Art. 3. Een sergeant met yyf man wordt *s morgens te half vyf uuren en 's avonds te half zes uuren van de stads- poorten, tot het af haaien van de sleutels, naar de hoofdwagt . gezonden.

ArL 4. Zie bladz. S39, art. IS.

Art. 5. Zie bladz. S40, art 19. |

Art. 6. Zie bladz. 240, art 20.

Art. 7. De kasteels-waterpoort wordt gesloten te half xeveB | uuren, zoo als mede ten zelfden tyd de buiten-brug opgehaald, het groote en kleine poortje onder de Robyn gesloten en de sleutels aan de *wagt' van den heer Gouverneur Generaal te rug gebragt worden ; de valbrug aan de landkant wordt om tien uuren gesloten, maar, wanneer de heer Gouveroear Generaal binnen in het kasteel is, moet tot het sluiten no dezelve expi'esse ordre gevraagd worden en de sleutels worlea by zulke gelegenheid in het generale gouvernement gebragt, aldaar geborgen en 's morgens wederom afgehaald door eea sergeant van de Waterpoort, blyvende over dag aan de voor- melde generaals-wagt.

Art. 8. De sleutels van de kleine poortjes van decoaitV zuDen aan de wagt van den heer Gouverneur Generaal berostes en door de rondes en patrouilles aldaar gehaaU en weder te rug gebragt worden.

aee. p. a. van oer parra. DOS

Art. 9. Zie bladx. 241, art 2t. Art 10. Zie bladz. 244, art 54.

Beglemeni voor den majoor of hoofdofficier du jour.

Art. 1. 's Morgens, voor half zeven, zal de majoor du jour op de guarnisoens parade-plaats present zyn en wanneer de manschappen, dewelke de wagten staan te betrekken, op de parade-plaats zuUen zya opgemarcheerd, voorts daar by alles geobserveerd, wat by het reglement van parade is geordonneerd, en de parade afgemarcheerd, zal by daar van aan het hoofd der militie rapport doeü.

Art. 2. De majoor du jour zal na het aflossen der wagten tot 's avonds te zes uuren, op alle uuren van den dag, de wagten mogen visiteeren, excepto de lyfwagt van den heer Ckiovemeor Generaal.

Art. 3. Zie bladz. 2S7, art. 3.

Art. 4. Den majoor du jour ontwaarende, dat officier, onder-officier of gemeen op de parade of wagt aan zynen pligt gemanqueeni hadde, zal hy denzelven op staande voet naar de hoofdwagt in arrest zenden en het hoofd der militie daar van kennis geeven om deswegens, naar bevinding van zaaken, gecorrigeerd te worden.

Art. B. Van alle ordres, dewelke aan de hoofdwa^ gebragt worden, betreffende den dienst der wagten, item van alle rap- porten, die van de subalterne posten gedaan worden, en het gene mogt voorvallen, van wat natuur het ook zy, ^a de capitein ten eersten aan den majoor do jour door een 'onder-officier laaten rapport doen.

Art. 6. Wanneer de majoor du jour het goedvindt, kan hy de boofdronde in persoon doen, waar van hy bevoorens aan den capitein van de hoofdwagt kennisse geeft ; en anders kan hy een extra ronde doen, op wat uur van den nagt hy het noodig mogte oordeelen, zullende in dien gevalle het parool overal moeten afgeeven en de rapporten ontvangen, gelykvan èen grootrmajoor by het doen zyner ronde is gezegd geworden.

.80.4 '768. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 7. De groot-majoor moet aan deo inajoor dttjoarccn accurate specifique lyst vao alie wagten eii uitgezette poel«i ter hand stellen; dog, wanneer hieromtrent oenige verandering mogle komen voor te vallen, 't zy door vermeerdering of ver mindering der posten, zal aan den majoor du jour ten eersten een andere lyst moeten bezorgd verorden, met aantooning, waar in de verandering bestaat.

Art. 8. De majoor du jour zal nauwkeurig letten, dat de dienst der wagten en al het gene dienaangaande volgens ordonnancie beraamd is, stipt geobserveert wordt.

Art. 9. De hoofd-officieren, het du jour waameemende, zullen malkanderen het commando, na het afmarcheeren der parade, in behoorlyke orde overgeeven, met aanwyzinge van de nieuwe ordre of veranderinge, dewelke omtrent de wagteo en posten zal zyn voorgevallen.

Art. 10. Het hoofd van de militie en de groot-majoor, uit de stad gaande, laaten hetzelve aan den majoor du jour weeten, die in deszelfs absentie het generale commando van bet guarnimn zal hebben.

■

Reghment, waar naar de wagten en het corps de

reserve zig sullen hebhen te gedraagen

in cas van brand of tumult.

Art. 1 en 2. Zie bladz. 231, art. 11.

Art. 5. Zie bladz. 231, art. 12.

Art. 4. Zie bladz. 231, art. 13.

Art. 5. Zie bladz. 251, art. 14.

Art. 6. Zie bladz. 232, art. 15.

ArL 7. Zie bladz. 232, art. 16.

Art. 8. Zie bladz. 230, art. 10.

Art. 9. Byaldien het geval en de omstandigheid vereisckt, dal de reserve in de wapenen komt, zoo laat bet hooM van de militie aan de naaste wagt weeten om de vergadering te slaan voor de reserve, hetwelk de officier momentelyk laat doen; en op bet hooren slaan van de vergadering moeien ook

1768. P. A. VAN DER PARRA. .K08

alk posten insgelyks begiimexi te slaan ; en opdat hier omtrent geen erreur voorvajle^ opder pretext van de vergadering niet te hebben gehoord, zal de officier, die eerst de ordres van het hoofd der militie heeft ontvangen, een corporaal van die wagt naar de naaste wagt zenden om die ordres over te brengen, waar op de officier insgelyks een corporaal naar de naaste post en deeze wederom naar een andere zendt; op deeze manier zal in korten tyd de gantsche stad en de ronde de ordres ontvangen hebben.

Art. 10. Zoo dra men de vergadering zal hooren slaan, zal het volk van de reserve yoor hunne casernen onder de wapenen komen en aldaar biyven staan, tot dat zy ordre zallen ontvangen om te marcheeren ter plaatze, daardenood- zaakelykheid het zal vereisschen.

ArU 11. Het corps de reserve zal bestaan uit de genen, die 's daags bevoorens de wagt gehad hebben, te weeten : van den majoor da jour af tot den soldaat toe ; de reserve, op alle posten gereed staande, zal gemelde majoor dezelve doen marcheeren en daar mede ageeren ingevolge de ordres, dewelke hy by die gelegenheid zal ontvangen.

Art. 12. Wanneer het signaal tot het uitrukken der reserve zal zyn gedaan, zullen momentelyk vier' dragonders te paard zig aan de hoofd-wagt hebben te vervoegen om te dienen voor ordonnancen, als twee voor den majoor du jour en twee voor den capitein van de hoofdwagt, ten einde de noodige rapporten daar mede te kunnen doen.

Art. 13. Zoo dra men maar het geringste teken van eenigen brand zal gewaar worden, moeten ten eersten de inanschap- pen van het corps de reserve voor hunne casernen^ gelyk hier voor gezegd, optreeden om de wagt aldaar hier door te ren- foreeeren, zonder te wagten naar het slaan van de vergadering en geen den minsten tyd te doen verliezen.

Art. 14. Wanneer de brand buiten de stad geblust en het nog geen vier uuren in den morgenstond mogte zyn, zal de geopende poort weder gesloten moeten worden en gesloten biyven tot den gewopnen tyd van derzelver opening.

506 1768. P. A. VAN OER PARAA.

JnstrucHe voor den groot-^najoor m de ondm^-majoort w

het gtiomisoen te Bakwia.

Art. 1 . De principaalste dienst en verrigting van den gemei- den hoofdofficier bestaat in de directie van zaaken, dewdfce de oeconomie van een guamisoen betreft; hy zorgt voor de noodwendigheden en consumptie der troupes, heeft bet opdgt over de casernen en logementen van de stad, reguleert den dienst van het bezetten der wagten en posten naar eveiu«> digheid van de sterkte der bezetting en vertoont die tdkcBs aan den heer Gouvemuer Géneraal; hy ontvangt alle ordm van hoogstdenzelven, geeft die uit aan het guamisoen, na voor gaande kennisgeeving aan het hoofd der militie, en doet van alles een getrouw rapport, is naauwkeurig en oplettende, dit de militaire dienst in dit guamisoen ingevolge de reglementeii en instructien gedaan wordt.

Art. 2. Alle morgen, te half zeven uuren, zal zig de groot- majoor of, hy indispositie, een zyner onder-majoors op de guarnisoens parade-plaats moeten laaten vinden.

Art. 3. Wanneer de klok half zeven uuren heeft geshgeo, zal de adjudant de wagt-parade aan den groot-majoor oveiigoe- ven, daar by rapport doende van derzelver sterkte en befindtng van wapenen en monteering.

Art. 4. Den groot-piajoor in caracter met den majoor da jour gelykstandig zynde, zal hy niet behoeven ordre te vraa- gen tot het afdeelen der wagt-parade, maar, dezelve afgedeeU hebbende, geeft hy daar van kennis aan den majoor dn joor; dog, minder in rang zynde, zal hy ordre moeten vraagen tot de afdeeling der parade en alsdan rapport doen.

Art. S. Den commandant of hoofd der militie present zynde en den groot-majoor met den majoor du jour in rang gd|l- st^ndig, zoo vraagt de eerstgemelde alle ordres immediaaf vai den commandant en, na dezelve geëxecuteerd te hebben, gedl hy aan den majoor du jour daar van kennis.

Art. 6. Den heer Gonverneur Generaal op de parad^ plaats almede present WeezmidOi zal het hoofd der miBlie

r768. P. A. VAN DER PARRA. K09

de noodige ordres lot het een en afider van hoogstdensdven nMMlen yraagen.

Art. 7. Geduurende het slaan ytea de tweede vergadering laai de greot-majoor het vaimdel baaien e|p doet de officieren om de poëten looien en derzelver naamen optekenen, om ten alten tyde te kannen weeteii, wat voor offideren hier of daar de wagt gehad hebben ; ook vermag geen officier, onder-officier of gemeen zyn wagt verruilen of zig van de wagt laaien aÜoseen baiCen kennis van den groot-majoor, dewelke, naar tydf omsUmdigfceid, aan den heer Gouverneur Generaal kennis zal moeten geeven.

Art. 8. Na het afmarcheeren der wagt-parade gaat de groot- majoor naar den heer Gouverneur Generaal, indien zyn* Hoog- Bddheid in het kasteel of de sllld mogte zyo, of by den genen, die, in absentie van hoogstdenzelven, het commando zal voeren, en vraagt, wat voor ordres aan het guarnisoen zullen uitgege- ven worden ; dog, den heer Gouvenieur Generaal buiten zynde, zal de groot-majoor van het booM van de militie, die daar van zal weezen gemunieerd, dezelve moeten ontvangen en teffens overleggen een rapport in geschrifte, daar by aantoo- nende de sterkte van het goamisoen, benevens het getal der mansciiappen, dewdke dien dag &p de wagt zyn getrokken, de genen, deweike op commando gegaan, op schans- of andere werken gecommandeerd zyn, wat voor manschappen van buiten aangekomen of van het guarnisoen «zyn aij^gaan en de ordres, geduurende t4 uuren uitgegeven, repeteeren; voorts het parool en signaal, dat den gepasseerden nagt in de stad, kasteel en buitenwerken zal zyn uitgegeven, wie de arrestanten zyn en waar dezelve zitten, met alle het gene op de wagten en pesten zal zyn voorgevallen.

Art. 9. Wanneer by van den beer Gouverneur Generaal te rug komt, ordres ontvangen hebbende, zal by zig moeten vervoegen by den commandant der bezetting of hooM der militie en aan hétn de uitgegevene ordres communiceeren, als- dan dezelve zonder tyd-verzutm op de parade-plaats aan de adjodanten en de onderofficiers van de ordre-vreek uitgeeven,

808 1768. P. A. VAN DER PARRA.

gelyk hy het zelfde sal moetea doen» indien bem de ordres door het. hoofd van de militie, uit naam van den heer GoQveniev Generaal, mpgten zyn gegeven.

Art. 10. , Van alle het gene aan de hoofd wagt zal ywa- gevallen zyn en aaar gerap.porteerd worden, vjèV de capileifl van de hoofdwagt den groot-majoor door een onder-ofBcter laaten rapport doen.

Art. 11. Niets moet zyne oplettendheid ontsnappen; nog minder moet hy oogluikende of door een verkeerde en qaaahk geplaatste toegeevendhcid passeeren laaten, het gene tege» de ordres van den heer Gouverneur Generaal en tot naded van den dienst zonde kunnen strekken, want hier in l^het wezendlyke en principaalste poinci van zynen pligt opge8k)(eB om ten eersten het hoofd vai de militie daar van te verwitligeB, ten einde op het spoedigste daar in te kunnen Toorzien m het redresseeren, mitsgaders, naar omstandigheid van zaakv, aan den heer Gouverneur Generaal rapport doen, nadem^ zaaken van dien aart kunnen voorkouien, welke een schieijk redres verdsscben en geen uitstel kunnen lyden.

Art. 12. Recrutea .of troupes van andere guarnisoenca alhier aankomende, zal hy dezelve moeten ontvangen, derzdw wapenen in de wapenkamer doen hrengen, een exacte lyst deen fornieeren van der manschappen naamen, gebocurte-plaats, religie ^en professie, dezelve aan den heer Gouverneur Generail presenteeren en ordres yraagen» of voormelde manschappen onder het guamisoen zullep worden geïncorporeerd of naar elders verzonden.

Art. 13. J)e manschappen of detachement^!, dewelke boitei het guarnisoen zullen marcheeren, als dezelve op de parade plaats door den adjudant zullen zyn . overgeleverd, zal hy exact visiteeren; want hy zal aanspreekelyk blyven, ingevalk bevonden worde, dat door onoplettendheid aan derzelver wap^ nen iets quam te manqueeren.

Art. 1 4. Alle troupen onder de wapenen komende, H xj hy groote of kleine ceremonieden of by wat gelegenheid bet ook weezen mogte, zal de adjudant aan den groot-majoor de

1768. P. A. VAN DÊR PARRA. 809

parade ter visitatie Qvergeeven om na te gaan, of aan de nitgegevene ordes van den heer Gouverneur Generaal voldaan geworden en de gecommandeerde manschappen present syn.

Art 15. De ordre-sergeants moeien aan den groot-majoor aBe weeken een korte sterkte van de compagnie, do<Nr den capitein getekend, bezorgen, daar by specificeerende de man- scbappen, dev^elke de gepasseerde v^edc by de compagnie aangekomen en afgegaan zyn.

ArL 16. Te zes uuren 's avonds zal zig de groot-majoor moeten vervoegen hy het hoofd der militie om te vraagen, of 'er ook iets aan den heer Gouverneur Generaal moet worden gerapporteerd en voor den aanstaande dag ordres te worden* vf»rzogt ; Ie half zeven uuren zal zig de groot-majoor op de guamisoens gebedzaal laaien vinden eh, als het gebed gedaan en de heer Gouverneur Généraal in het kasteel present zal zyn, het parool, nevens de ordres, van hoogstdenzelven moeten vraagen ; dog anders zal hy het parool geeachetteerd aan de hoofdwagt ontvangen en aan de adjudanten en sergeants van de ordre-week uit^eeven, benevens de ordres^ die hy zal hebben ontvangen; voorls gaat de groot^majoor naar de hoofdwagt en geeft het parool aan den capitein en de oflicieren, benevens de onder-ofBcieren van de wagt, met de ontvangene ordres, > wit.

Art. 17. De groot-qnajoor behoort eigenlyk, en als met den dienst meest qoadreerende, de eerste ronde te doen, zoo drade pocyrten zullen gesloten zyn, in maniere, gelyk by het reglement op de rondes en patrouiDes in het breede is gedemonstreerd.

Art. 18. Als een poort 'snagts moet worden geopend, zal hy de sleutels in persoon gaan haaien en tot esoorte van de hoofdwagt een sergeant, een corporaal^ een tamboer met de lantaarn en zes gemeenen ontvangen, dog by indispositie een onder-majoor daar toe mogen commandeeren.

Art 19. By opkomenden brand of tumult zal zig de groot- majoor ten eersten vervoegen aan de hoofdwagt om te vemeemen, wat voor ordres van den heer Gouverneur Generaal of rapporten aldaar mogten weezen ; die vernomen heldjende, zal hy zig t^i allerspoedigflte naar de pUtatze van den brand begeeven

B*Ó 17». P. A. VAN OER PARftA.

e», «en «aiiwieeurig loerigi daar rm getidneA bèbbMfc, mhsgaderê geziéti, of de Masle wagton en posten, oek bel corps de reserve, ten dieo opzigle haaren pligt belragt hebben, ingevolge liet geerdonneerde by het reglernfent veor hètoorps de reserve en « cas van brand en Uimult, een esoMndig rapport gaan aflegigen om hoogstdeszelfe ordres en dispositk af te wagteUy danf wél die van één in de stad STihde Méüdi of eersten in rang zynde heer vtv de booge regeering; de- zehre odtvange*, hebbende; ter plaatne brengen en aan df gene» a^^ven^ daar en dewelke hJei zal beiiooren, om Ier exeöulie gebrast te Worden; nadr welke verrigting hy, bf cmititttialie^ van de gesteldheid van zaaken, rapport moeidosa of liaaten doen e» als dezdive gecesseerd zal ziyn en hy erdrtt ontvangeÉ, dat bel oorps de reserve moei afitoarcheeren, daar vtut aan den majoor da 'jmii kennis geeven, serge draagende. dat de poorl, geen viei^ uuren in den morgenstond synde, Wedsf tot den gewodnen tyd gesloten wordt.

Art. 30. Eenige gewapende manschappen of detachenieatn (al Ware'die zelfs uit het guarnisoen) voor de poort versdiynende, zoe salv M ontvangene erdre om binnen te nHurcbeeren, dl grbo(r«maj0o^ deaélve in of door de plaatze doen geleiden ca, wMMieer die tot het guarnisaen bebooren, banre wapenM visileeren ën van dbrzeWer bevinding rapj^ort dden.

Art. SI. Be groot*majoor zal dagelyks vMtaereo of lalet viniteeren-de casernen en l^ementen van hstgMmiso^,dewagt- bttiMB^ kombuisenv poorten, bruggen;' de rampart van boven, blnneli e» buiteit ; en, seaby bevindt, dat niet aUeb in de uiierite aeeuratesse miver e» aotaoeil gehmiden wordt» dakr van te» eersten waar schouwen' aan de genen, dewelke het inemttbeart; dog^ 4ngev^ betaelve niet ten eersten wordt verbeteré, dav van aan den heer Gouveniear Generaal rapport dora.

Aft. 33. Principaakt zal ook de groatibajoor moeien tee- zien en zorgvuldig agt slaan, dat de bakmeestars van èt comfêffma aan bet volk de spyze oj^issdien in' diervneges, als deaelve by bet reglement der bakmeesters is vantgesteü opdat bet volk daar omtrent in bet niinste niet warde benÜieU.

1768. P. A. VAN DER PARRA. SÜ

Art &S. Wanoocr 4e groet-mqtNyr Mn wagt TAiioeit» tii hem bei «Hitair honneur, ingevolge van zyn airacter en valgeHs goaraisoenS'Onlrev wontoo aangedaan ; wanneer hy van ieis onderrigt wil weezen en den affioier daarem vraagt^ lal dezelve gehouden zyn den groot-majoor behoorlyke reden en antwoord te geeven; en als hy omtrent de wagt of rampart iets wil bezigtigen» zal hem een onder-officier worden mede- gegeven om de noodige aanwyzing te doen.

Art. 34. Van <le krygs-kasse zullen het hoofd van de militie en de groot-majoor inspecteurs weezen en toezien, dal daar van een exact boek en aantekening worde gehouden.

Art. 25. De hospilaalen moet hy ook vlytig visiteeren en toezien, of het volk ook wel gecureerd en getracteerd wordt.

ArL S6. De groot-majoor zal ook het op- en toezigt hebben over de veld-equipagie, die voor een aanzienlyke corps Europeesche troupes gereed legt om op de eerste ordres in het veld te kunnen marcheeren, dewelke ten principaalste aal bestaan uit tenten, koperen' veldketelljes en casseroUen/geleivaatjea, goede, deugdzaame bylen, kiewangs, klyspaaden, inschiades, pikhaanen, met nög een en ander piounier-gereedschappen, welke al (e zaamra op een aparte plaats iu het tuighuis bewaard en altoos in een goeden en bequaamen staat moeten onderhouden worden.

Art. 27. Ook zal de groot-ma^eor moeten houden* een journaal en daar in nauwkeurig aanteekenen al, het gene van dag tot dag in het guarnisoen zal zyn voorgevallen, wat voor man- schappen aangekomen en welke vertrokken zyn, wat voor manschappen telkens op de wagt, commandos, schanswerk of andere dienst zullen gefimploieerd zyn, daar hy voegende het parool, dat in het guarnisoen zal zyn uitgegeven; van welk voonneld journaal hy, groot-miyopr, met den eersten van ieder maand een copye aan den heer Gouverneur Generaal zal moeten bezorgen^ des gerequireerd wordende.

Art. 28. De bezetting der buitenposten om en by Batavia zal aangemerkt worden als een apart gedetacheerd corps, onder het guftrniaoen niet behoorende; derzelver commandanten moe- ten maandelyka een korte sterkte aan den groot-mi^r bezorgen^

BIS 1768. P. A. VAN DER PARRA.

met specificatie van derzeWer af- en toegang in de gepasseerde maand, waar van hy twee generale iyslen zal fonneeren, de een om aan den heer Gonveroenr Generaal en de tweede on aan het hoofd van de militie ie presenteeren.

Militaire honneurs. Zie bladz. 24B— 248.

Reglement, zoo op het in- en uitgeleide van de heeren der hooge Tndiasche regeeringe, als- derzelver laatste eerbewt/zing. ^

Zie deel VI, bladz. 600—605.

Reglement op de receptie' der ambassadeurs van groote mogeÊt-

heden, wanneer daar omtrent geen speciaal besluit hy hmtn

Hoog-Edelheden is genomen, hebbende het groot ceremonieel

die van üandia, van den Soesoehoenang of Keizer van

Java, van Bantam, als de ryksbestierder €Uin het |

hoofd is van de laatsïgemelden of die

van Bantam, etc. i

< I

i Zié deel VI. bladz. 603—607.

Gemeêner ambassadeurs en brieven, als van Palembang^ Timor,

Siam, Jamby, Banjermassing, etc.

Zie deel VI, bladz. 607.

Het ordinair avond-ge^.

O barmhartige God, eeuwig ligt, schynende in de daister- nisse, Gy, die verdryft den nagt der zonden en alle blindbeid des harten! nadien Gy den nagt verordineerd hebt om If rusten, getyk den dag om te arbeiden, zoo bidden wy U, geef, dat onze lighaamen in vrèdé en stilheid rusten, opdat re daar

ïlèe. ^. A. VAisi DEft parAa * 6lS

Ml bequaam mogen zyn te lyden den arbeid, dien ze draagtn moeten. Maatig onzen slaap» dat die niet onordentelyk zy, opdat wy aan lyf en ziele onbevlekt mogen blyveu Ja, dat onze . slaap zel& geschiede tot Uwer eere. Verligt de oogen onzes Terstan^, dat wy in den dood niet ontslaapen^ maar aityd rerwagten op onze verlossinge nit deeze elendigheid. Bescherm ons ook voor alle aanvegtingen des duivels, ons in Uw heilig geleide noemende. En, hoewel wy deezen dag niet toegebragt hebben zonder tegen U grootel^^s gezondigd te hebhen» zoo bidden wy U, wil onze zonden bedekken door Uwe barmhartigheid, gelyk 6y alle dingen op aarde met de dais^ ternifise des nagts bedekt, opdat wy daarom van uw aanschyn niet verstoeten worden.

Genadige God en Vader I kom uwe gemeinte overal te hulpe. Sterk aUe kerken-dienaars en overheden Uwes volks, zoo die 6y over ons vaderland gesteld hebt, als den heer Gouverneur Generaal en de heeren Raaden van Indien, nevens alle respective overiieden, over ons geordonneerd, opdat wy al te zaamen onder hunne regeering een gerust en godzaaÜg leven leiden mogen. Neem deeze stad en het kasteel, met haare inwoon- ders, in uwe Godlyke bewaaringe. Waak voor ons, 6y Herder Israöls. Bewaar ons voor onheil en verderf, gelyk uwe God- lyke hand ons duslange, beschut heeft. Laat die meer en meer blyken in de bescherminge der Ghristelyke gemeinte, die Gy , hier geplant hebt. Uwe huipe is sterk en wonderlyk over dezelve geweest ; * onze ziele bekent het en looft' daar in uwe vaderlyke goedheid, die de zonde en misdaad oveniet en om uwes Heiligen naams wille* uwen volke weldoet. Geef, dat wy daar door in uwe Heilige vreeze en tot verheerlykiuge ■wes Heiligen naams onze woonstede bezitten m^en. Bewaar, He^re, mede de gaande en komende schepen onzes lieven vaderlands. Vriendelyke God en Vader I yn\ dezelve altyd hywoonen met uwen Heiligen Geest eu eindelyk geleiden door bet convoi van uwe Heilige engelen tot hunne gedestineerde pbatte, als mede die hier te lande op heen- en weder-reizen zyD zwervende; sterk dezelve teg^^ns hunne vyanden, verzojrg

PLAKAAVIOEI DRL TIU, 33

8i4 * 1768. P, A. VAN OER PARrA,

htm van hunne nooddruft^ behoed ban voor alle schaade ca vArderf en brengze ter gewenschte plaaize, opdal ze O wet Uydscbap voor uwe weldaadeo pryzen.

Wil ook alle kranke, bedroefde eaaaDgevo^eoeharteD, die iB gevaokenisse of in doods-nood zp, troosten in hunne zwaarighe* den, sterken in den gebve, heiligen door bet iyden üwes lief aa zoons, Jesu Christi, en een zaaUge uitkomsle verleeaen» opdat se niel een dankbaar harte U pryzen voor uwen bystand ea zegeningen. Laat ons mede met de genen, die 6y verloel hén, uwe regtvaanügheid en goedheid met vreexen en beeven erkennen en met een godvrugtig leven U verheerlfkeo. Bii alles door onzen Seere en Zaaligmaaker, Jesum Ghristum,éie ons in zynen Heiligen naame aldus heeft loeren bidden.

Onze Yader^ etc.

Speet fioque aanwyzing, op hoeved een volle monteering n» Chineesch linnen voor een soldaat komt te staan.

Een rok van blaauw Chineesch linnen met voering, kraagen en opslagen rd» 1 : S9

— :4S 1:11

— :56

— :18

— :36

» kamisool van geel linnen met voering

Twee broeketi Van blaauw linnen met voering . . .

Maakloon van de volle monteering

Naaigaaren-geld van de volle monteering

Een hoed^ met een wit lind geboord

Som rd» 6:50

7 Junij. Aanstelling van een tweeden adjudant bij éke kompagnie pennisten te Batavia.

Vermits elke kompagnie «primo plan drca 180 koppen" td- de^ was één adjudant voor de exercitifin «mvoldoende.

7 JmiU SS JnlQ

KrijgS'Orders.

Dit stuk is gelijkluidend aan den artikel-brief, medegedeeU deel VI, bladz. 622 vlgd., behoudens de navolgende wijdgingvi :

1^08. P. K VAKi DÊR f>ARAA. ^18

^rt. ^ in i^e: «en ^ettin^fslag l^jt^iden'^ lees: om

zes of meer jaaren aan de gemeene wer^^q te ^rheiden; de ^plaoders daareqliqven in de ^ettiipf ^ dog daarpm naar proportie met een minder langdu^^g b^nni^sen^^t ;

art. )4 «(j^uverneur Generaal, of aq4ers^^'', 1^: Glouv. Gen., dan wel het .opperhoofd dar plaats, of a^^^rsiot^;

art. 20 B.3KÖ qian en voor de dQr4e n^", lees: 2S0 man, dap wel, naar maate het guaruisoein kleinder is, iqeer- maai op en neder en voor dfi derde maal; •

aan bet slot is toegevoeg4: 4an wel naar proportie mee;rinaal door minder volk;

art. 21 >2B0 miUtairen en voor de tweede reize'Mees : 2B0 Qiilitairen of ook meermaal door n^inder volk en v. d. t. r.;

art 29 «cipder dak blyven, op poene'', |ees: onder d^Jk hlQven, ten zy op plaatsen, daar de koelte van 4eu n^gt met den daauw nuttig is en de gd^enheid h^t toelaat om bovej;^ of voor de casernep te slaapi^n, su^b p^^pe ;

art. 34, aan het slot is toegevoegd: dan wel door het gnamiBoeD, indien hel niet bovep de 72 man sterk is;

art 35 »ten behoeve van d'academie de marine", lees: ten behoeve van de krygskas;

art. 36, aan het dot is toegevoegd: mitsgaders op de biliteii-comptoiren in zelfdervoegen aan de gemeene werken gesteld worden;

art. 37 >gemorioneert 1752", lees: gelaarst en

vervolg^is tot matroos gedeporteerd worden om zoodanig dioist te doen;

art. 43 > geëxecuteerd mitsgaders", lees : geëxecuteerd,

dan wel, naar de omstandigheden van persoonen en zaaken, aan lyf of leven gestraft worden, mitsgaders;

art. 44, aan het slot is toegevoegd: of anderzins naar de strengheid der wetten gepunieerd worden;

art. 45^ aan het slot is, toegevoegd : of ook anders gecorp- giaerd worden, naar maate minder verzwaarende omstandigheden daar toe mpgten voorkomen;

art. 51, de woorden: «door 250 man" zijn vervallen;

S16 1768. P. A. VAN DÉR (=»ARrtA.

art. 53 is met art. S2 vereenigd, zoodat art 54 (17S3) wordt art. 55 (1768);

art. 54 (nieuw 53] luidt: een ieder, dien te kort gedaao wordt, zal hetzelve zynen officier te kennen geven;

art. 56 (nieuw 55) »aan 't leven" lees: ;^an lyf of leren:

art. 65 (nieuw 64) »door 144 man" vervalt;

art. 70 (nieuw 69), aan het slot is toegevoegd: op die by ontyden hunne handen slaan aan eenige balken of andere baat- werken, *agter het ambagts-quartier leggende ; en op alle de genen, die in Compagnies magazynen tragten in te hreékm of eenige van hnare vertrouwde goederen te rooven;

art. 71 (nieuw 70) »den Edelen brigadier" vervalt;

•verdrag, also", lees: verdrag, dog ten belange der weg- a overloopers, en iozonderheid wegens de verschillende graadeo van hunne schuld, zig egter ook rigtende naar de consideratifo én het advies van den Raad van justitie deezes kasleeb. gedateerd 16 Juuy 1762, nademaal wy, enz.

8 Junij. Voorschrift nopens het em-olleren van cUatiê^

De Raad van justitie Ie Ratavia bepaalde ter zake, «dat voor- taan alle nieuwe praesenlatien des Yrydags 's morgens en de oude ditos des Saturdags 's morgens, voor 10 uuren, door de practizyns ter secretarye ter enrolleering sullen moeten worden besorgt, met interdictie en ordre aan de secretar? ' bediendens omme op gemelde daagen, na geciteerde nureiu ! geene presentatien te accepteeren en des 's Maandags 's morgens | voor 9 uuren eerst aan den secretaris en vervolgens teo sdvöi | daege, voor 11 buren, aan dén heer praesident en de heerai raeden te besorgen de respective rollen en dies beboorlyk afschriften der praesenlatien, soo van des Gscaals parthyen, ak die door de practisyns gedaen rolleeren, op poene voor de gemelde secretary bediendens van 10 rd" ten behoeve vao dè raedkaraer voor ieder praesenlatie, die na voorsz. gestelde uuren door haar sullen syn gerolleert, als meede voor yder roll, die er bevonden sal werden op gemelde tyden aan, ah boven, afgezonden te zyn".

1768. P. A. VAN DER PARRA. 817

14 Junij. Afschaffing van hd bewaken der ontlading van schepen door pennisten.

Ia aanmerkiiig gekomen lynde dal het committeeren van penBistea op schepen, van de West van Indie aiTiverende, aedert het gearresteerde op den %%^ December 1763 (') niet alleen tot heden niets ten gevolge gehad heeft, maar dat ook, wanneer de visitatie door gecommitteerde leden van justitie na behor^, gelyk noen vertrouwen moet, geschied en den pagter van den boom voor zyn eigen intrest, «ondergeschikt aan 'sComp' belangen, zorgd, het dan genoegzaam overbodig m|ig gerekend worden om langer de pennisten by de ontlading diet bodems te stellen en hunne raporten door den gedugten eed te doen staven ; zoo. is om allen dezen en wel inzonderheid ter zake van de volgens hel gearresteerde op den S^" February en 26^° April laatsleden nader gestelde maatregelen tot het moeielyker maken van sluiken, goedgevonden en verstaan om, met fldteralie van het op den 22^° December 1763 genomen besluit» voortaan bet plaatzen van pennisten by de ontlossing der schepen, welke van de West van Indie komen, te excusee^ ren, ten einde bun dienst met meerder nut op de schryf- OMmptoiren onverhinderd te presteeren en, mits de geciteerde, in 't begm dezes jaars nader gemaakte bepalingen, het doen van omiodige eden daar mede te excuseeren.

14

"al

' Junij. Maatregel tegen het te vol laden van Corn' pagnie's schepen.

Nadere argwaan ontstaan zynde, dat, ondanks de volgens resotuiie van den 3"" Maart 1767 gestelde maatregelen tegen bel overladen der schepen, in Indie varende, door een onmatige quantiteit particuliere goederen, het egter nog al wordt geprac- tjseerd, na dat de schepen wegens haar diepleggen gevisiteerd of bereeds van de rhede afgedreven zyn, wyl niet alleen op

O Zie deel VU, bladz. 683 en 685.

818 1768. P. A. VAN DER PARRA

lange reizen, door l gebruik der eet- en drink-wareo, de sc&^cd merkelfk komen te ligten, voor dat se ter plaatze barer desü- natie aanlanden, maar het ook niet buiten vermoeden sy,dat uJeti onderwege wet eens ^rat afzet eb das de vrees voor de visitatie ter gedestineerde plaatze, waar men aankomt, oTbhb alsdan niet diépet legt, dan vramKeer bet schip by vertrdi gevisiteerd wierd, nog niet voldoende adn 1 oogmerk heMr ilvoóH; too is, fot het meer en meer betWaariyk maken vtn H overladen der s(ihepen lïiet particuHere góéderen, na de propositie van den heere Gouverneur Generaal, goedgevondn en Verstaan om, behoudens bet bepaalde by 't opgemeM beAst van déh ^^ Maart anno pas^to, de overheden der iti bdie Varende 's Gomp' kielen, tot derdewaaks inclusive, te gdastoi om, by haar retour van bet een of atfder oomptoir, in een aia hooggeddgté zyn Edelheid over te geven schriftelyk decSaratoir te verkléneh, dat zy, na dat het schip gfevisiteerd of door gecómnütteerdens opgenomen was, hoe diep het zelve kwaia te treeden, dan wel, na dat het hier of, nopens kielen, wAe naar de groote Oost stevenen en op een der comptdiren van Java^s Oostkust vollladen moeten worden, ddaar het anket' geligl hebben eh van de rhede afgedreven zyn, nog Toor ^ zelfs, nog voor iemand anders enige koopmanschappen of virift- mes van de minste naam^aardigheid ingenomen heM>ea ; onder bedreiging, dat, het zy ^hipper, opper- en onder-stüarmaki, llcn derdewaak, welke zig verstouten mogte, het zy voor zyn pri^ dan wei voor een ander, onder wat naam of pretext bet ook zoude mogen wezen, enige koopwaren, hoe groot of kidii de volume ook wezen mogte, nadat het schip, gdyk voorzegt, gevisiteerd, het walker geligt en a^edreven is, over te omen, zonder de tainste conniventie zal worden gedeporteerd vai ampt, qualileit en gagie, mitsgaders inhabiel verklaard en dus- danig per eerste gelegenheid naar Nederland verzonden.

21 Junij. Wijziging van de f^ordmnantie van voor- r>biddinge*\

Pe alhier uit I^ederland ontvdUgen publicque nieuws-p^iereB

1768. P. A. VAN DER PARRA. 519

de Inngelyke blymaar batieii enigen twyfel aangrtondigl heb^ bende, dat syn doorlugtigste Bkiogfaeid^ den faeere Prince van Orange en Nassau, enz., enz«, enz. /s lands geÜeSden ErfsUdbou- der en optper-Gduvernear Generaal dezer wingewesten» op den 4^ Oclolier anno passaio in bet huwlyk getreden was met hare Komnglyke Hoogheid, mevroliW de Prtncesse, Frederica SopUa Wilbirimiiia van Pruissen ; zo is, conform de propositie van éea faere Gonvemeur Generaal, op fundament van H gearresteerde ter -zitting van den 2?«o Maart ITKO^ goedgevonden en verstaan by de ordonnantie of 't formulier van voorbiddinge in de kerken i«r gedeoking van de hoge magten en de regering de^er landen, de batste maal geamplieert volgens resolutie van SK Novmnber 1766» (mmiddelyk na de benoeming vandeboge persoon zyner doerkigtigste Hoogheid te laten influeren hare Koninglyke HoogMd, mevroQwe de Princesse van Ürange en Nassau, deszelfs gemaliBBe, en dus gedagte ordonnantie met deze verandering te dom herdrukken om, zo hier ter hoofdplaatze, als op de reqpective buiten-comptoiren, tot narigt en observantie te dienen.

< 21 Janij. Ben>pemng van de vrije vaart op Barneoen

Kcgeli {Boeroe). — Vergunnitèg voor éém CMnesche jonk jaarifjkê op Makasar te varen.

By brief van Macasser met veel aandrang g^insteert wordende tot de weder openstelling van de partieuliere vaart naar Borneo m Gajdie, item dat, gelyk voor heen, daar een Ghineze jonk 'sjaarlyk^ ten handel inogte komen, brengende niet alleen de nadrakkelyke sollicitatie van Bonys Koning te berde, maar eok, dat met 's Gomp" onderhorige en die »g sabmitteeren om met ba^ Edelheids passen te vaarafi langer ten aanzien der opgemdde' vaart dusdanig gerestringneert te houden, terwyl Ier contrarie Wadjorezen en Mandarezen ongelimiteerd, tot meiMyke prejndide van 's Gomp' doraainen en haar behoeftige raWMiers, aUomme, waar die vermogende en stoute volkeren iM lust, haddel dryven, de eerste meer en meer zig van onder 'sGomp" gebied zulten begeven^ ja, dat ook inzonderheid doer

KSO 1768 P. A. VAN DER PARRA

d'admisrie yan een jonk de pagten merkelyk staan ie angmoh teren ; en deswegens geconsidereerd synde, dat, schom voigew resolatoire besoigne van SS November 1746 de vaart onder méér op Borneo vwboden is tot wering van den dinkhuMM, wordende het toen, tot Gajelie inclosive, nog toegelaten, dog egter ook nader g^interdiceert, bèt in allen gevalle aeker ift dat, na de veranderde gesteldheid van zaken, ''sGnnp'ondertev^e altans zelEs in dezen als tot een t^[enwigt dienen te slnkkea ter bepaling van de alzints schadelyke ondernemingen vaa vreemden en dat ook ondervmiden zy de jonk van duna op Macasser geen naamvraardig binder aan de Batavise ookNne toebrengt, maaY zelfs vele van de inwoners dezer hoofilpbaU in 't voordeel by toelating participeren en bet merkdyk ter vermeerdering van d'inkomsten by verpagting of de retabte voordeelen van de Gomp* oontriboeert, bebalvra dat men ook al wat deferentie plaats mag geven aan de verzoeken van Bonyi vorst; zo is goedgevonden en verstaan om, met enige alteratie van 't geresolveerde op den 95^ November 1746, 3*" NoTenker 1761 en V^ Augustus 1764, de ministèren te Macasaar te qualifioeren om weder, als in vromer dagen, passen te v«rienea aan particulieren tot den vaart en handel op Borneo en CSajeUe, mits de nodige precautie en toeiigt nemende tot de mogdykste verboeding van misbruik uit deze licentie en deselye ook niet verder geöxtendeerdt worde dan in deze speciale toeiatog, mitsgaders hiervan aan de residenten te Banjermasaing ook kennis te geven; voorts, ond<»r de nodige communicatie, aan de ministèren in H genoemde gouvernement te permittem, dat, even als ter zitting van den 8^ May 17K3 gereaolveeid wierdt, weder 's jaariyks een Chinaae jonk op Macasser, la kasteele Rotterdam, ten handel kome, met veiigonning van de distributie der van deze hoofdplaats te geven pas dieniwegca aan den eapitain der Chinezen alhier, mits inslaande voor morsseryen in dezen, als waardoor d^izelven ook enige nodige verbetering in zyn bestaan krygt, wyl aan de lietttenaaU. voor bet gemis van dien, onder meer andere redenen de pigt der topbaneq ten dele tot een equivalent vei^unt is, schooa

ütB. P. A. VAN DER PARRA. Ktl

daar voor door beo nog f ry meer gegeven wordt, du 'er immw in vroeger ^iyd, de jaren door den anderen gerekend, by v^rpagting van is gekomen ; en wyders het redemptie-geld van die jonk voor inkomend* en uitgaand regt te Maeasser Ie bepalen op rd' 4000, aan den pagter ginter op te brengen, ef rd' 400 meer, dan hier voor de grootste of voornaamste jank gebeft veordt, onverminderd teffens het gestatueerde by hei 4^ artifcd van de conditien op het kerven der Gbineze tabak, volgens virelke dies pagter alhier niet alleen moet blyven ganietoi een geregte tiende van de gekurve Chinese labak, die aldaar van elders als deze hoofdplaats, maar ook inzonderheid floel ¥oorsz. ymk wordt aangebragt, of met behoud van de vryheid om ginter gemagtigdens aan te stellen ten einde zyn regt daar omtrent veaar te neemen.

• 24 Junij. Instructie voor den commandant van de veld- schans te Tangerang met betrekking tot voorbij varende sampang's.

Art. 1. Geene Bataviasobe ehiampangs of andere, stedewaarts afkomende, bandeMryvende of goederen vervoerende vaartuigen zallen vermogen, invoegen als voorheen, de veldschans te pas- seeren zonder van een pas van den gecommitteerde tot en ever de zaaken van den inlander voorzien te zyn; en sullen dna moeten continueeren om, ter vertooning van de pas, by de post aan te leggen.

Art. 2. Alle de chiampangs, op de suiker-molens t'huishoo- rende, zullen vryheid bebben om de benoodigdheden voor de molens, zoo van provisien, arak, als andere goederen, vryelyk naar boven te mogen voeren, zonder telkens de veldschans te moeten aandoen, ten ware de commandant haar om redenen * oordeelde te moeten visiteeren, als wanneer zy, by aanroeping, almede gehouden zullen zyn voor de post aan te leggen en zig syner ordres te onderwerpen.

Art. 3. De afvoer van pady, door de Cibineezen in de boven-

l$2J I7é8. P, A. VAN ÓErt P^RRA.

fötidète aailgiéplant en d<^ hAtf «aH BsttavittBCJhe, mei m^ efschté passeto q>waarl8 gekomen* Ghiti^en of andere in- landers, van wat soort ook, verkogt, m\ aan een ieder, daar Mb invóef^en voorsèbrevèii door 4en meermeiden gecomint- .teerde over den inlander geqnaKffeeerd, vrystaan, mits men hein niet kome te attrappéeren, dat zy in de JaTaansdie catnjpfóngs omkwerven of bmg^ezworven hebbén om dien kmi tot prejadicie van Compagnie leverancte, in te koopen es af te ronselen; in welke gevallen de opgêkogte pady, de eene helft ten prof;fle van den voorschreven geeommitteerte over den inlander en de wederhelft Voor den commandant en de bezettelingen zal aangebonden en geconfisqoeerd vierUaari worden.

Art. 4. Dog, opdat een iiegelyk, 't zy in een groote af geringe quaiititeit, zoude kannen geriefd worden en de gemeeae, arme man even veel gelegenheid mogen behouden zyne mondf behoeftens op het voordeeligste te kunnen bekomen, als dca gegoeden, zoo zal de verkoop van gemalen' of afgebolsteide ryst in het Tangerangsche en Grindingsche district alleen op de aldaar zynde bazaar moeten en mogen geschieden, werwaarts de bovengdegen' Ghineezen en inlanders dezelve, H zy te water, dan wel met karren, naar faun eigen beUeven en zoo Imadat doenlykst is, kannen afbrengen, waar na gedagle ryst almede vryelyk zal mogen stedewaarts afgebragt worden ; zoUeade daarentqien alle vaartuigen, met ryst geladen, dia bevonden «( overtirigd kannen warden dandestin bovenwaarts, 't zy ap Lingkon of elders, ter markte te zyn geweest, gearresteerd, hunne laading ten profyte, als boven by het artikel der pady genoteerd, geconfisqueerd en voorts de voerders der vaartuigen als contrav^teurs van het placaat van dea 6^ April 1764 gestraft worden.

Art. 5. En opdat niemand dienaangaande eenige ignorantie zoude komen te pretendeeren, zal deeze in de Nederdoitsche, Ghineesehe, Maleitscbe en iavaansebe taaien ter gewDone plaat- zen, op de bazaar in het Tangerangsche en daar bet venhr noodig n, puUiek gnaffigeerd worden.

1768. P. A. VAN DEN PA^RA. 5SS

Il liilij. Vó&rschrift hopêHM hei terugbrengen van nvA ef niet gehed voldane ordonnantién voor equipage' of andere goederen.

Overwogen zynde, dat, buiten de by resolptien van den 9^° Decemiier 1765 gemaakte bepaalingen tegen het ongepermit- teerd vorderen en afgeven van eqnlpdgle-goederen typ de buiten- comptoiren aan schepen of miiidere vaartuigen en ondanks het lierliJBeaat, dèt de oveHifeden by vertrek van hier moeten ftr^emeQ, dM bdidorlyk gest^M en lot de g<Af»t!iié!eiid« refze van alles, volgens h)ventariS| wel voorzien zyn, deeze en gene ^er nog eéh uitweg sehynen te kunnen vinden met te beweeren, dat zy alles niet en krygén, waar toe de ordonttanden gegeven worden, 't zy door gebrek aan voorraad, tyd als ande^fnts; zoo is, om de nitvlugten ia deeien te fnuiken, mitsgaders ook te zoi^gen, dat de verstrekkingen fla vereisch geschieden, goed- gevonden en verstaan den overheden van schepen en mindere Ta*rtaigen te gelasten otn, wanneer zy eemige nrdonnancien tot den ontvangst van eqoipagie- of andere goederen krygen en een gededls of eenige postten van 't ^ar by vermelde niet iü voorraad zyn om het te kunnen genieten, de ordonnatfclèn ddfi terug te brengen aan ^e gcfne, welke dezelve teleend hebben, om geroyeerd of ^ niet te krygen zyode artikelen in 'I gehed öf ten éteh té kunnen Worden doorgehaald, om vérvn^ehis andere ordemiancien te obtfneeren, waar by gevoegd vpÈ zoodanige goedefrm, Welke het beste of bekwaamefté tnt sQf^lemeiil van 1 ontbreekende of benoodigde kunnen dtenen.

15 Jalg. Magtiging op het Collegie Vên Schepenen «kb bdoMing te heffen eene halve maand huishuur Vén de woningen in de Had Batavia^ in de Zuider voorstad én in de Chineeeche kamp Maar, i^tot support van siadsUstén •voor dit hopende en 't aanstaande jaar 1769".

fibze magtigfaig werd verleend naisr het vooiyèM ^ülk

de drie jongstQ jaaren".

}$H 1768. P. A. VAN DER PARRA.

Uitgezonderd bleven «zulke wooningen, waar van de eigetaars »bewyzen kunnen» dat ze, wanneer deese gelicentieerde invor- » dering geschieden zal, leeg en twee maanden of meer, «onmiddelyk bevorens, niet bewoond geweest zyn'*.

18 Julij. Voorschrift nopem restanten van koopman- schappen op buüen-kantoren.

Nopens de eenige jaaren op Gkonnandel gelden hebbende koopmanschappen door de heeren Meesteren geavoaeerd zynde, dat het veeltyds hfiperd aan een goede directie in den handcL want dat dit niet geêxteerd, nog geen nieuwe venendingn geschied zouden weezen, indien jaarlyks was nagegaan, welke restanten aan handen war^ : zoo is, wyl maar eeolyk by de eiaschen bekend wordt gesteld, wdke restanten 'er zyn, zondff melding van wat tyd» 't zy in 't gehed of by gededtens, en zommige exempelen meer en meer leeren, dat niet altoos het oudste in het vendiceeren en verstrekken de voorrang weidt gegeven, hoe zeer ook anders de strengheid der bevelen nopoÊB bet aanhouden der schaadelyke restanten van geene vmgteloo» uitwerking zyn kan, om niet te zeggen, dat ieder braaf minister en bediende in zyn speciaal departement daar leges geen zorg en attentie moest verzuimen, goedgev<mden ea verstaan, om ook dit directer onder het oog deezer regeeringe te krygen en daar immediaat in te voorzien, circulair aan de ministèren en bedienden op de respective buiten-comptoinia by extract deeses te gelasten om by herwaarts zending buimer provisioneele en formeele eisschen van benoodigdheden, niet alleen in conformité der ordre, vermeld by resolutie van dea 3«D Augustus 175S, gerenoveerd en geamplieerd den 21*" Joh anno passato, daar telkens by te voegen een notitie of lyst, eenlyk .van de koopmanschappen, welke op het afgaan vaa den eisch per restant zyn, met specificatie van den tyd, op welken dezelve zyn ontvangen, maar ook deeze agler deo provisioneelen of formeelen eisch by de brieven, aan deen regeering gerigt, te insereeren.

1^68. P. A. VAN DÉR ^AhftA. 82K

18 Jalij. Logt op de buüen-kantoren over te zenden afschriflen in de oorspronkelijke taal van contracten, gesloten met Europesche natiën.

Op he| door de Nagapatnamsche ministers mei de Fransoben gesloten cartel, buiten eenige door de beerea Majores gemaakte remarques over den inhoud, boogstderzelver begeerte te vooren gekomen weezende om, buiten den ontvangst der copietrans- laaten van al zulke papieren ab met vreemde Europeescbe natiën gewisseld worden, ook juist te weeten» boedanig bet ec^n of ander in de oorspronkelyke vreemde taal gecoucbeerd staat; zoo is dien overeenkomstig goedgevonden en verslaan den nünisteren en bedienden op de buiien-comptoiren te gelasten om, nevens de afschriften van d^ oonventien, contracten of brieven, die met de ministèren van andere Europeescbe natiën worden gemaakt of gewisseld en waar van de t^anslaaten in de Nederduitsehe taal, ingevolge de permanente ordre, in de resoluüen geinsereerd of afzonderlyk aan hunne .Edele Hoog- Agtbare, 'tzy direct of over deeze hoofdplaats, moeten gezonden worden, ook voortaan altoos te voegen een afschrift in die taala waar in zoodanig document of brief is gesebreven.

18 Julij. Vemieuwd ferbod voor de huiten-kanloren tegen ha verstrekken van equipage^goederen, enz.-

Tol tegengang der expessen, die maar te dikwerf plaats hebben in de verstrekkingen van equipagie-goederen, rantzoenen, enz., aan schepen, op zommige comptoiren aankomende, de heeren Meesteren remarqueerende, dat^ dewyl zelfs de nadruk- kelykste recommandatien heel ligt uit het geheugen raaken, het zeer dienstig zoude weezen, dat de ordre, naar Geilon gegeven, g'extendeerd wierde tot alle comptoiren, waar dezelve van applicatie kan zyn ; zoo is, overeenkomstig hoogstderzelver begeerte en met renovatie en ampliatie van het gearresteerde op den 23^" September 1745 en den 9^^ December 1765,

iiaé I7èd. P. A. VAN DER ^A^.

goedgevonden en verstaan circulair, tot parigt e^i oiwenintie» ky extract deezes te bedoelen en aan te bevoelen:

dat geene schepen of mindere vaartuigen van deeie rheede vertrekken naar eenig buiten-comptoir, 't zy om te mg Ie koeren of naar Nederland voort te stevenen, of dexdve zya dermaaten van equipagie-goederen voorzien, dat het, buiten onvoorziene toevallen, niet noodig, ja, overbodig zoude weezen om 'er iets van die natuur aan te verstrekken, gd]^ dat steeds ten klaarsten blyken kan uit den inventaris, onder de instructive papieren berustende, door confrontatie nel het reglement op de verstrekkingen;

en dat dus voortaan geene verstrekkingen vau equipagie- goederen, nog ook van zulke rantzoenen, waar van bier ter hoofdplaatze de volle benoodigdheid is afgegeven, mogen geschie- den, dan na dat door de overheden der respective kielen len klaarsten en wel, ' na het belang der zaake, onder eede tt bewezen, dat het gene zy voordraagen absolut benoodifBi en dusdanig ook na ryp overleg van raade bevonden wordt, by hun vertrek niet gekregen, dan wel door het een of ander toeval buiten gewoon verteren hebben; met last, dat dat teffens wel moet worden opgelet, of ook pHgt-vemiim zulke overheden over het gemis van het een of ander oorrigibd maakt, ten fine dienaangaande na vereisch te handden, onder bedreiging, dat, wanneer men bevindt, dat hier na niet exact gehandeld wordt, al bet gene overbodig en buiten ooodiaak verstrekt of wel als verstrekt opgegeven is, zal moeten woiden vergoed door hen, welke in deezen mogten onderstaan verder willekeurig te handelen.

18 Julij. Wijziging van hel bepaalde op 8 Augu^us 1765 nopens het sloopen van afgevaren^ Compagme9 voêr tuig^.

Aan de heeren Meesteren voorgekomen synde, dat 'er gevaren exteeren kunoep, dat een to|L Comp* dienst onbAwan V «lartuig, met zeil en tryl verkogt wordende, meerder rendeem

I7è8. P». A. VaKi DEft PARRA. tó7

kan dan onder de aSiM^ute eoAditie ter sloopiog; eo dat diu, h^ zeer hoogstdezelve van begrip Uyven, dat tot voorkoming van miabruiken of kwaade praelycquan het in 't g«oerafiI be^t zj, dat geene Comp' schepen of vaartuigen worden verkiigt als Ier doop» bier omtrent egter uitzondering kan worden gemaakt nopens vaartuigen, die niet op een van Comp" werven Kju getimmerd en waar van de verkoop wordt geda^w op piaataen, alwaar een ieder gelegenheid beeft om 3op^n% vaar* tnig te doen timmeren, wyl alsdan meerendeels de reden eesseert, waarom de verkoop met zeil en tryl af te keuren zy; zoo. is, tot renovatie, interpretatie en amplialie der circulaire ordre wegens het verkoopop van Comp' vaartp^eo van den 8^° Augustus 1765, goedgevonden ^n verstaan naar alle eomptoiren van Iu<Ue te^^^slen om alle Comp' vaartuq^eu» die waarlyk afgevaaren of niet gevoeglyk in baar dienst meer te emploiaeren zyn, tfi «leofieii of derzelver bkiote boUen ter sluHh ping te verkoopeu» ten zy zoodanige kiekjes, die niet op een van Ckup^ wwren mogten getimmerd weezen, en bet voorvalt op pbatzen, alwaar een ieder gelegenheid beeft aeortgelyk vaartuig te doen timmeren, wanneer het met zeil en tryl zal mogen verkogt worden, indient zulks profitabeler mogte voQjr|iomen.

18 Jpl^. Wyziging van hel bepaottis op 12 4prj^ 1765 nopens Mn ingenieurs toe te bennen procenten.

Belangende het geresolveerde op den 12^^ April 176IS em aan de ingenieurs of andere toezieners over fortifieatie^werken geen percenten van bet bekostigde voor de moeite en attentie» door hen genomen, toe te leggen, dan na dat dezelve gezworen hebben, dat de opgebragte materiaalen, dagloonen en xerdeoe ongeMen onder hun toezigt waarlyk besteed zyn tot het werk» wamr van hun de percenten zyn toegelegd, door de heeren Meesters niet alleen bedenkingen gedraagen wordende, dat dit gsvaarlyk hulpmiddel hy alle van geen )Biguaale kragt is., maar dat eek het toeleggen van percenten het bedoelde oogmerk om Compagnies gebouwen op een menageuze wyze in staat te

li%a I76é. t>, A. VAhi DËR ^A^^A

houdèii niet ^oude bereiken wegens het daar in rwnksmmk particulier belang om het verarbeiden hoog te doen loopen ; oi het dos ha^r Edele Heog-Agtbare aangenaam zoude syn, dat aan de gene, die het opzigt moeten hebben over de fcNrtiicatie- werken, worde toegelegd een middel van bestaan, niet afhaih gende van de meer of mindere kosten, die tot het maakea of repareeren van die werken besteed worden ; zoo is, daar mede overeenkomstig, goedgevonden en verstaan om, met intrekkiiig van de wel genomen besluiten om de ingenieurs of andere opzfgters van fortifleatie-wèrken eenige percenten toetek^ea van het kostende der onder hun opzigt geêxthieerde of gerepa- reerde werken, waar en in zoo verre die besluiten van applicatie voor het vervolg konden gemaakt worden, in den sumstaande aaa zoodanige lieden een douceur of premie, ter discretie deezer regeering, toe te voegen, geschikt na de uitgebreidlidd faa het werk met de goede en menagenze uitvoering van het project; en hier van by extract deezes aan de minisimB en bediendens op de respective buiten-comptbtreD tot hm narigt kennisse te geeven.

19 Julij. Voorschriften nopens boedels.

De Indische Regering vond goed, »op de gevenereerde oidre van de Hoog Edele Heeren 17"» voor 't vervolg te statneerra, dat nopens boedelpenningen, welke niet verder onder de admini- stratie of directie van den curator ad litis in offido kcmteo daa om eenlyk by de boeken te voorden verhandeld, zonder de peonh gen in handen te krygen, geen salaris meer mag berekaid "worden, mitsgaders dat, om inzonderheid insolvente boedels vaa de mogelykste oogelden te bevryden, het provenoe van diea door den sequester niet meer aan den curator ad lites ter overmaaking naar Nederland, maar direct in Comp' kasse moA worden overgebragt, onder ter handsteUing aan den cuntor ad lites van een behoorlyke memorie om het op de doodreke* ningen te kunnen bekend stellen ; en dus door den laalsten de daar op volgens circulaire ordre van 30 Maart 1766 uitdnik-

. l'/eS. P. A. VAN DER PARRA 5J9

kelyk gepennitteerde 2 Va perc*^ niet meer mag ten laste brengen, met standhouding egter van het hy dat benluit meer of verder geordonneerde". Zie ook bij 22 December 1780.

19 Julij. Bekendmaking, dat de Regering geen indigo, ^Javase derde soorf\ meer zotAde aannemen.

19 Julij. Bekendmaking, dat de Regenng voornemens was thee en edele gesteenten op vracht naar Nederland te verzenden.

, 21 Julij. Nadere regeling van het onderzoek te Batavia naar de zeewaardigheid van Compagnie's schepen.

Tot interpretatie en ampliatie van 't gearresteerde op den 12'" September 1760 en op den 10^" December 1765 (^) is goedgevon- den en verstaan, dat geen schip of minder vaartuig, van hier naar eUers by een besluit deezer tafel aangelegd, zal mogen vertrek- ken, 't zy het heeft moeten vertimmerd of gekalfaat worden of 't zy hel geen schynbaar gebrek gehad heeft, dan na dat het, ten minsten mogelyk belaaden of nog leeg zyndc, door zes schippers of gezaghebbers en den liaas timmerman van de equipagie-werf met zyne meesterknegts, wanneer den bodem bier ter rheede of in de rivier legt, dan wel door den baas ten eilande Onrust en zyne meesterknegts, wanneer het aldaar of daar omstreeks legt, steeds door 't hoofd over Comp' zee- magt te committeeren, ten overstaan van zyn Edele zal weezen exact gevisiteerd en tot het doen der geprojecteerde reis bekwaam bevonden, met excuseering van den baas ten eilande Onrust en zyne meesterknegts, wanneer de visitatie hier ter rheede of in de rivier geschiedt, en in gelykervoegen die van de eqnipagie-werf, als de examinatie ten eilande Onrust of daar omstreeks plaats heeft ; onder deeze uitzondering, dat, ingevalle liy die visitatie ontdekt wordt dusdanig schip of minder vaar-

(') Deze resolotie heeft belrekkiog op ecoige krois-vaartuigen.

FLAIA AT-BOEK DEEL TUI. 34

ètO I7é8. P. A. VAN ÖÉR PARRA

tuig niet na behooren is voorzien, het onderzoek daar van nader moet worden gedaan door den baas en nieestarknegb van Onrust, indien de reparatie of eerste informatie over de gesteldheid van den bodem terBalaviascherheedeofinderirier is geschied, en door den baas en meesterknegts der scheqis- timmerlieden van de werf, ingevalle de vertimmering, kalfaating of 't eerste onderzoek te Onrust iieeft plaats gehadt; ïn'teen en ander geval ten byweezen van zes andere zee-officterei, nader door 't hoofd der zeevaart te committeerea ; en om, dit weder ten overslaan van zyn Edele verrigt hebbende, vaneea onpartydig exact rapport te dienen.

15 Julij. Vernieuwing van voorschriften nopens geluiga^- verhoor, gegeven door den Raad van justitie te Batam op 1 Julij 1762 en 20 Augustus 1766.

Tevens liet de Raad van justitie te Batavia, «ten betn^ •van de welgepastheyd en na regten noodzakelykheid van gen. •twee ordres", in zijnen blaffert opnemen het navolgende besiaiU genomen door gecommitteerde raden van Holland in het Zaider kwartier op 3 Maart 1727:

In agtinge genomen zynde, dat de respective procureurs, voor dezen coUegie occupeerende ende voor haare meesters hebbende bekomen haer Ëdeles mogende appoin temen ten om iemand op articuien te hooren, de gewoonte hebben die personen ledoen liooren in de secretary en als dan die articuien en responsires te doen opbrengen in het coUegie om dezelve den respondent voor te werden gehouden en daer na den eed daer op af te leggen, en dal zulx is strydende tegens alle ordre en practyke, by de respective hoven van justitie en regtbanken dezer provincie gerecipieerd, is goedgevonden en verslaan, dat de respective procureurs, hebbende geobtineerd appointementen voor baar meesters om iemand op articuien te hooren om getuygenissen der waarheid te geven, gehouden zullen zyn haer voor af by requeste te addresseeren aen haer Edele mogende en te verzoeken heeren commissarissen tol het hooren van de getnygeo en

1768. P A VAM DER PARRA. Usl

daer by te voegen de interrogatien, waer op dezelve door gemelde heeren commissarissen zallen werden gehoord.

22 Jolij. Bepaling, dat buitengewone inkomsten bij de Bataviasclie negotie-boeken ingenomen moesten worden onder de rekening: r^accidenteele of toevallige voordeelen\

't Geene in der tyd eenige ongewoone uitgaaf mogte •onderworpen wezen", moest daarentegen ten laste dier rekeuing gebragt warden.

22 Julij. Intrekking van het verbod tegen uitvoer van rijst, uitgevaardigd op 24 Julij 1767.

Na lecture van een Samaraogsche gemeeiie brief, hoofd- zaakelyk het verzoek behelzende, dat de volgens resolutoire besoigne van den S4^^ July anno passaio verboden uilvoer van ryst van Java's Oostkust naar de overwal mogte worden in- getrokken en zulks, wyl de verwagting op een ruimen oogst VBQ dat graan zeer gegrond was; zoo is, nadien, de zwaarigheid daar omtrent weggenomen wordende, de bewilliging tot ver- belering der tollen alsinls noodig zy, goedgevonden en verslaan de ministers ten genoemde gou vernemen te te qualificeeren om den vervoer van ryst naar de overwal weder te permilleen'n, mits het zonder prejudicie geschiede' aan de compleele voldoe- ning der eisschen voor deeze hoofdplaats, Ceilon en de Oosler- sche gouvernementen of ook inzonderheid niets manqueei*e aan de verpligte contingenten der regenten; met last, dat, ingevalle zy tegen hoop en verwagting bespeuren mogten, Aeoaangaande eenige difBculteiten zouden ontstaan, deeze permissie weder by tyds in te trekken en daar van de uoodige kennis te geeven.

m

22 Julij. Nadere voorschriften nopens het archief van den Raad van justitie te Batavia.

Üen Raad gereOecteerl hebbende de nonchalance omtrent

K5^ 1768. P. A. VAN DER PARRA

de gestelde ordres nopens hel bergen der processen iu aparte

zakken, zoo is goedgevonden, Ier stipte observantie van dien,

nevens de veel gewaagde ordres van dato ^5 May 1736 met

dies ampliatie en alteratie van den 28^ January 1767, by

deese nog te stalueeren :

1^ dat het besorgen der zakken niet door den gesworen derq, niaer direct door den practizyu van den aenlegger en ver- weerder zal moeten geschieden;

2^ dat ten dien eynden een practizyn, dewelke een presentatie heeft opgebragt, immediaet ten dage dienende, syn sak met de te exhiberene stukken, behoorlyk beschreven, sal moeten in gereed heyd hebben, op poene als by gemeUe ordre van den is gestatueert;

3® dat van gelyke, op poene als voren, sulx sal moeten worden ge- observeert by den practizyn van den gedaegde, zoo dra hy koml te litis contesteeren en een off meer stukken te exhibeeroi;

4^ dat, na dat een proces in staat van gewysde sal weesn gebragt, de voorsz. twee zakken, yder met zyn eygw stukken en itiunimenten, mitsgaders de gehondene notako en dingtalen en de overgelegde mutueele inventaris, 'm de zak van den aanlegger te samen soodanig door den gesworen clercq sullen gefoumeert en in diervoegen deese twee zakken, te samen in een derde zak, behoorlyk van buyten beschreven, wat deselve inhoud, ter founieereo tafel overgebragt moeten worden, op poene als vooren.

5^ dat, na het afdoen der processen en het opmaken der declaralien van kosten, sodanig een proces met zyn drie zakken sal moeten worden geborgen ter plaatze, daar toe verordineert, sub poene- als voormeld ;

6^ dat, ten opsiglen het declareeren voor de zakken, sulx voorlaan in deeser voegen sal moeten geschieden en by de dedaratiea van kosten bekend gesteld worden, als:

de twee of meer benodigde zakken van den aanl^ger en verweerder, yder op de reeckening en ten behoevefi van dien practizyn, door wien dezelve geleverd zj^ ei sulx lot een halve rd^ voor^ yder derzelver ;

r768. P. A. VAN DER PARRA. 555

en de zak, waar in de processen gefoumeert en na het iermineeren derzelver geborgen moeten worden, op de declaratie van den eysscher off aanlegger, ten voordeelen ▼an den gesWoren clercq, ter somma van rd** 1 , ingevolge bepaling, by de salaris lysl desweegens gemaakt, en sulx almeede op poene als vooren.

27 Julij. Verbod voor praciizijns tegen het vorderen van salaris op declaratièn^ niet door den Raad van jitstitie getaxeerd.

Gezien zynde, hoe dat den advocaat^ M' Johannes Ghristoffel Schultz, den heer Sanders voor den boedel van von Pluskow als practizyn bediend hebbende, daer van hadde geformeert eeoe declaratie van kosten, groot rd' 50, en 't zelve, niet alleen zonder voorkennisse van de bediendens van de secrelarye, die het opmaken en nazien alleen gedemandeert is geworden, maer ook zonder geregtelyke taxatie, van gemelde heer Sanders ingevordert en ontfangen hadde; zo is, tot weering van alle diergelyke, nu al te meermalen te vooren gekomen willekeurige handelingen, als niet alleen strydig met het deswegens gesta- tueerde door de hooge regeering dezer landen en dezen Raede, maar ook teffens in praejudicie der aen den Raed geaccordeerde leges en het salaris^ van de gesworen clercq te dezer secretary, goedgevonden den advocaat Schullz voormeld der wegens dit- mael eenelyk te condemneeren in een boete van 25 rd% ten behoeve van den raedkamer, met serieuse recommandatie, zo aen hem, Schultz, als aen de verdere practizyns, zig in den aenstaende voor diergelyke ongepermitteerde gedoentens zorg* vuldig te wagten en zulks op zodanige swaere correctien, als den Raed, na merite der misdaed, zal oordeelen te behooren.

28 Julij. Vrijsléling van vreemde. Compagnie' s schepen van de visitatie, voorgeschreven op 19 Februari} 1768.

Dergelijke schepen kwamen »in geen comparatie metparti-

culiere koopvaarders'' ; ook konden eventueele «sluikeryen

534 «768. P. A. VAN DER PARRA,

by een trouw en attent ioezigt van Comp" onderboorige, welke »er amptshalven tegen waaken" moesten, vert]deld worden.

De Regering stelde zich dientengevolge tevreden met «eeo ^schriftelyk declaratoir van het ingeladene", door den ccmunan- dant van eenig vreemd Gompagnie*s schip af te geven, «oai »daar van niets ter sluik te verbandden, na h^t gearresteerde »op den 24«° November 1766".

Oe commandant van een Engelsch Gompagnie's schip had pertinent geweigerd zijn schip te laten visiteren.

2 Augustus. Nadere regeling der inkonMten van i krankbezoekers en leermeesters. '

Na resumptie van een extract uit de resolutien van das Gereformeerden kerkenraad, vervattende, dat de vier inlandsdie krankbezoekers en houders der inlandsche doop-boeken ter deezer hoofdplaats, even als de inlandsche krankbezoekers op Purmerent, Weltevreeden en Depok, met maandelyks kostgeU mogten begunstigd worden en dat de gezaamentlyke inlandsdie leermeesters alhier ten getalle van twintig en winnende ieder f 10: — ter maand, haare voorigegagievanrd6of/'14:8:-' genieten mogen; zoo is, wyl in 't eerste verzoek een votdoeode evenredigheid resideerd, dog in H laaste niets Toorkomt, dat moveeren kan om favorabeler te disponeeren, als 't bedmt deezer tafel van den 25^° Jnly 1766 legt, goedgevonden ea verstaan de inlandsche krankbezoekers en hoaders der inlandsche doopboeken te deezer hoofdplaats toe te voegen rd 4 : 37 : — kostgeld ter maand of even veel als soortgelyke, ten eflande Purmerent en in de parochien Weltevreeden en Depok dienst doende, genieten, mitsgaders aan al de tans in functie zynde . inlandsche leermeesters alhier verhooging in gagietotrd'Sz- of /* 12 : — te geeven, onder verwagtin^, dat den kerkennad het vereischte reguard op de recommandatie deezer regeerinf, vervat by opgemelde resolutie, zal geslagen hebben met xig voor geen luyaarls or die ben niet na behooren beieveren, te intercedeeren.

i768. P. A VAN DER PARRA 535

3 Augustus. Bepaling, dat de rekeningen van voifrschotten en salaris^ door den secretaris, den gezworen Uerk en andere suppoosten van het Collegie van Schepenen ten laste van praciizijns uiigeschrevm, na gedane insinuatie, sommatie en renovatie, ^sonder verdere ofte ^andere forme van procedures'\ executabd zouden zijn, — miis vooraf behoorlijk goedgekeurd door geconu mitteerde Schepenen.

Bij den Raad van justitie bestond reeds eene dergeli^e regeling «ter voorkoming van verkeerde practyken''. Zie deel VII, bladz. 408.

5 Augustus. Bepaling, dat niet meer dan eene som van 5,000 rijksdaalders in handen van den secrdaiis van Boedelmeesteren mogt beru^en.

Een secretaris van gei^emd Collegie had aan onverantwoorde vendu-gelden van boedels, enz. eene schuld achtergelaten, groot 24,811 : 41 : — rijksdaalders, waarvan in vier jaren niet meer dan 10,252 : 25 : — rijksdaalders was teregt gekomen en dat nog wel onder cautie de restituendo.

De Regering vond daarom goed »voor den aanslaande te sta- tueeren, dat zy [Boedelmeesters] moeten zorg dragen, niet boven de rd' BOOO : — aan contanten onder haaren secretaris blyven, 't zy van ontvangen vendu-penningen of andere boedel-gelden, onder haare bebeering gehoorende, en dus nog iets meer, als de bepaalde borgtogt voor dien bediende monteert; onder waar- schouwing, dat al, bet gene door hen meer dan rd^ 8000 : — aan haaren secretaris, 't zy voorweetend of uit gebrek van toezigt, gelaten wordt, zal blyven voor haare rekening en dus, wanneer daar uit in der tyd eenig ongeval meer mogte ontstaan, het verder aglerstal door hen in ofQcio uit privé beurs zal moeten vergoed worden, niet alleen door president en vice-president, maar ook door alle en een ieder der leden van 't collegie, onverminderd, dat de twee eerstgenoemde, na

556 1768. P. A. VAN DER PARRA.

het gearresteerde op den 10<^'^ Maart 1 750, ieder een diflferaile sleutel van de geld-kist, onder haa re verantwoording blyveode, moeten behouden''. Zie ook bij 5 JuniJ 1780.

9 Augustus. Wijziging van het bepaalde op 29 Deoember 1767 nopens het onderhoud van wegen en vaarten.

Heemraden der Bataviasche ommelanden vertocmeiide de genoegzaame onmogelykheid om van de bewooners aan beide zyden der Bacherachts- en Amanus-graften, item der rivier de Sonthaar en van de Oostkant aan H MoleuvUet de bv resolutien deezer tafel van den 29^° December anno passato bepaalde recognitie-penningen in te krygen veegens het meriLeIjk onvermogen van verre de meeste, welke zonder ophouden dei president van H collegie geabordeerd hadden om van de betaaling bevryd te weezen, terwyl andere, welke voorheen eenige kosteo hadden gedaan voor beschoeyingen, lis andersins, nietonbiBik doleerden van gelyk gesteld te weezen met zulke, welke dien- aangaande buiten lasten waren gebleven; invoegen tot hedoi niets meer ingekomen was als een sommetje van rd' 84 : 10 : — van zes persoenen, bebalven dat, wanneer alles op een eguaakn voet moest voorzien worden, de quotisatie (gesteld, dat ze ten eenemaal uit te voeren was) volgens een specifique berekening niet genoeg zoude opbrengen tol goedmaaking van dekocstem en dus verzogten ommetnadereordresgemunieerd te worden; zoo is, ter zaake de ondervinding doet zien, dat het nuttig voor- gekomen project niet aan *i oogmerk beantwoorden kan, gelyk de heere Gouverneur Generaal ook, in overeenkomst van Hopge- melde, avanceerde van telkens door verzoekers en klaagers we- gens dQ gélagte belasting opgehouden te zyn, goedgevonden eo verstaan om, met alteratie van 't geciteerde besluit, genom» op den 29^° December anno passato, de ingelanden, welke huis, tuin of erf langs de Bacherachts- en Amanus-grafleo, item de rivier de Sonthaar en de Oostzyde van 't Molenvliet hebben, van de bepaalde quotisatie te ontheffen; maar hen,

1768. P. A. VAN DER PARRA. 857

gelyk ook de bewooners langs de Ooster cingel van deeze

stad of van Heemraden tuin tot aan Jasserobrug en vervolgens

tot aan de brug, welke over de weg van Jacatra legl, even

als pro dato, onder H opzigt en gebied van Heemraden, elk

voor zyn huis, tuin of erf, de weg en vaarl in een behoorlyke

staat van gebruik, 't zy met of zonder beschoeying, te doen

onderhouden, het zy direct door de ingelanden zelfs of voor

haare rekening door, des vereischt wordende, aaubesteedingen

van wegens het collegie; en, als een sequeele van dien, door

Heem raden te laaten terug geeven opgemelde rd^'Sé: 10: ~,

door zes persoonen in voldoening van de opgelegde schatting

voor dit jaar opsebragt; dog overigens, tot de mogelykste

styving van haar kas, door de bewoners of eigenaars van de

huizen, tuinen of erven, langs de Westkant van 't Molenvliet

of aan de weg van Ryswyk paaiende, ingevolge het meermelde

jongste besluit een ryksdaalder voor de roede te laaten opbrengen.

12 Augustus. Vergrooting van verstrekkingen aan de binnen* en builen^hosjntalen te Batavia,

Geresumeerd weezende een extract uit de resolutien van bttiten-regenten van Comp* hospitaalen, behelzende, dat de gezaamentlyke practizyns van het gasthuis binnen deeze stad verzoek gedaan hadden, dat, boven hel maandeiyks rantzoen van zestien kannen veyn tint en vyftig kannen wyn azyn, tot meerder nut van de impotenten nog mogten verstrekt worden agt kannen van eerstgemeldenen vyf en twintig van laastgedag- len drank ; en dat hier toe niet alleen besloten was de gunstige dispositie deezer regeering te imploreeren, maar ook om, boven de gemaakte bepaalingen by resolutien van den 25®" May en 1*" July 1756, een meerdere verstrekking, tot betere verschooning en zuivering van de zieken, aan de binnen-regenten van *t genoemde en ook van 't buiten-hospitaal op hunne daar toe gedane instantien te doen en zulks, mits het meerder getal Tan lyders in die gasthuizen, dan waar op de gedagte schikkinp:en gemaakt waren ; zoo is daarom en dal, schoon het een en

538 1768. P. A. VAN -OER PARRA

ander tol meerder tezwaar van de Gomp" uitloopt, egler in geen aanmerking komt, aU 'er het grooL einde of het bedoelde nul van de zieken en gevolglyk, onder 's Hemels zegen, luioder sterfteus mede mag veroorzaakt worden, goedgevonden eii verslaan voortaan '« niaandelyks voor de iippolenlen in 't binneti- hospitaal te laaten verstrekken 24 kannen wyn-tinl met 7S kannen wyn-azyn en 'sjaars 1000 matrassen, 4000 hembden en 2000 broeken, item voar de zieken in 't buiten-bospilaal 300 matrassen.

7 September. Voorschrifl nopens hel pro Deo procedereiL

« Is in Raede van justitie goedgevonden en verstaan by doe tot naiigt van degezamentlykesecretarybedic:ndens, practixyos en deurwaarders van dezen Rade te verklaren, dat, by aMien aen een der litigeerende parthyen zal wesen verleend ade pro Deo^ de bekomen hebbende, bet zy aanlegger, bet zy verweer- der, komende te succumbeeren, over de kosten van de proeesse, zo die van zyne zyde, als aen de kant van parthy advers gevallen zyn, niet zal mogen aangesproken of geëxecuteerd wordeji.

8 September 4 Oetober

uitschrijving van een boete- ^ dank- en bede-dof wegens het aanstaatide vertrek eener relour-vlool.

8 September. Reorganisatie van de wapen- kamer U Batavia.

Terwijl in 1757 niet meer dan 21,879 stuks •schietge- •weeren" bij die inrigling berustten, was het aantal daarvan in September 1768 tot 43,968 gestegen. Daarentegen was hel werkvolk van 7B » koppen" en 55 slaven door sterfte en verzending naar buiten-kantoren opult. Augustus 1768 gedaald tot 34 man.

De Regering besloot daarom: l® met alteratie van 't gearresteerde op den 17^ Angnstos 1757, aan den baas der wapen-kamer 's maandelyks te

1768. P. A. VAN DER PARRA. S50

laaien verstrekken zes stukken gainees, geineen gebleekt* of ander diergelyk lywaat en twee lionderd vyftig kannen kiapperolie of 72 stokken sulk lywaal en 3000 kannen, dan wel 55 7s aamen olie in het jaar, en zulks in proportie lot de altans in 't arsenaal te vindene circa 44000 schiet- en 26000 zydgeweeren in soort, buiten 5462 enkele sloten, enz.;

2® het benoodigde getal van Europische werklieden op de wapenkamer te bepaalen op 60, als 5S roersloteiiniaakers, 7 laademaakers, 7 zwaartveegers, 5 patroontasse-maakers, 1 vyle kapper, 1 kruithoornmaaker, 3 geelgieters, 2 mes- semaakers en 1 chirurgyns intrument-maaker ; en ten dien einde by de eerst af te gane petitie naar Nederland niet alleen te verzoeken, dat al het mogelyke door de directie der Hoog-Edele Heeren Zeventienen worde uitgevoerd tot een zeer noodig ontzet van anibagtslieden, maar dat, indien ook inzonderheid ginter gebrek mogle weezen om de noo. dige roerslotemaakers aan handen te krygen (waar van 'er hier tans niet meer dan 15 zyn), het hoogst-dezelven behaage in dies stede te meerder huisslolemaakers her- waarts te schikken;

5^ intusschen de werkjongens, bestaande in 54, te augraen- teeren met de wel eer ook geaccordeerde 33 koelies en den baas van de wapenkamer voor deeze laasten, als bereeds ook kundig om tot h^t schoon houden der geweeren, als anderzins, gebruikt te worden (en dus zommige bezig- heden, alteen voor Europeërs geschikt, eenigzins draagelyk te maaken) te laten ontvangen 10 in stede van 7 stuivers 's daags, behoudende voor de eerste 54 werkjongens 15 stuivers 's daags; met qualificatie om, by overlyden en wegloopen, het op deeze bepaaling te houden, zoo lang de noodzaakelykheid het vordert;

4^ of ten deezen einde, mitsgaders om het verdere ruuwe werk te verrigten, te accordeeren om andere 35 koelies in 't werk te neemen en successive te houden, daar voor naa gewoonte opbrengende 7 stuivers 's daags, en

5* te perniitteereu om van de bekwaamsten uit de ËuropischQ

840 1768. P. A. VAN DER PARRA.

ambagtslieden twee te verkiezen tot opzigters over de slaaven of de werkjongens en koelies, item over de pakhuizeo, waar in de wapengoederen geborgen zyn, onder hoogcr opzigt en verantwoording van den baas voornoemd.

20 September. Last op de Samarangsche ministers üolk van vreemde, Europesche schepen, aan land komende, iiid aan te hotiden, maar len eersten^ af te wijzen.

23 September. Interpretatie van liet bepaalde op 15 Januari} 1765 nopens appelle7i,

Wyl het niet minder nuttig, als gegrond voorkwam, voor- naamlyk ook ten belange niet altoos ooirbaar zoude weezen om provocatie te laaten plaats hebben op vonnissen, zooder confessie geslagen, is overzulks goedgevonden en verstaan, roet interpretatie van 't geresolveerde op den 15^° January 1765. tol narigt en observantie der collegien van justitie alhier te statueeren, dat het aan de beslissing en uitspraak dezer regce ring zal staan om iemand in appel of reformatie te laaten ontvangen, die voor Schepensbank, na gevoerde extra-ordioairt proceduures, zonder confessie crimineel gevonnist zy tol een mindere dan de doodstraf; terwyl het nopens crimineele vm- nissen en extra-ordinaire proceduures, op eigen confessie gewe- zen, in 't gemeen en de doodstraf includeerende in 't byzooder, op den ouden voet of de constante practyk gelaten wordt.

Hierop schreven Heeren XVII"«" in hunne missive van 25 September 1770: »Wy hebben met alle naauwkeurigfaeid geresumeerd de memorie, door de heeren Baden extra-ordioair, Havelaer en Fockens, ter uwer sessie van den 25'" Scplenh ber ingediend, rakende de appellabiliteil van crimiDflele vonnissen, by Scheepenen te Batavia in extra-ordinaris proee dures buiten confessie van den gecondemneerde geweesen. nevens alle de papieren, daar toe bchoorende. En by lectiut

1768 P. A. VAN DER p^kk^, üii

Tan uw hesluit, leu voorsz. dage genomen, bevonden hebbende, dat daar by, tot dat onse decisieve ordre dienaangaande zal zyn ingekomen, geslatueerd is:

•dat het aan de beslissing van uwe vergadering zal staan

oni iemant in appel of reformatie te laaten ontfangen, die • voor Scbeepensbank, na gevoerde extra-ordinaire procedures, •zonder confessie, crimineel gevonnist is tot een mindere dan de doodstraf;

en dat het nopens crimineele vonnissen, in extra-ordinaire •procedures op eyge confessie geweesen, in het gemeen en •de doodstraf includeerende in het bisonder, op den ouden •voet of dies constante practycq gelaten zal worden";

zo hebben wy, na rype overweging van deeze boog aange- leegeu zaak, goedgevonden ons met dat besluit provisioneel te conformeeren, noglbans onder deeze 'expresse bepaling,.dat, alvorens finaal te disponeeren over het verzogte appel, UEdele, in conformileyt van hel geen bier te lande wei*d gedaen, zullen gehouden zyn op dat verzoek te requireeren het schriftelyk advies van den Raad van justitie des casteels Batavia, welk advies venrolgens in Uwe notulen zal moeten worden geinsereerd;

en, nadien vonnissen van Scheepenen, de doodstraf includee- rende, niet kunnen worden uitgevoerd, voor dat die door UEdele zyn geapprobeert, zo verwagtcnwy, dat, wanneer van dusdanig crimineel vonnis appel werd vezo<,i, of dat, by examen van de zaak, aan UEdele slegls bedenkelyk voorkomt, of niet van dat vonnis appel zoude behoren te werden verleend, UEdele voor al ook in die gevallen het advies van den Raad van justitie zullen inneemen; want, is het buiten alle tegenspraak, dat van crimineele vonnissen, waar by iemand tot eene mindere als de doodstraffe is gecondemneerd, appel in sommige gevallen kan en behoord te worden verleend, hoe veel te meer moet zulks niet plaats hebben met opzigte van doodvonnissen, waar van, na de executie, met geen mogelykheid eenig redres kan vallen en omtrend welke derhalven ook des te meerder omzigtigheid gebruikt moet worden.

Zie ook bij 19 Julij 1771.

1 '

84S 1768. P. A. VAN DER PARftA

27 September. Geldelijke iegemoelkoming aan de predi- kanten te Batavia.

Geconsidereerd, dat het in der daad met den staat der Indische gemeenten in 't generaal zeer zorgelyk wordt, zoo dat zommige geene genoegzaame ondersteuning kunnen kingen legen aflei- dingen naar het Pausdom of tot verhoeding eener on weetenheid, waar van God zegt: myn volk gaat verloren, omdalhetgeeo kennisse en heelt; men zwyge, om het evangelium Ie im voortgeplant by blinde heidenen en verleide MuhametaaDen ; maar dat ook, in 't byzonder ter deezer hoofdplaats, van waar het gebrek naar elders diende vervuld, een schaarsheid zf, die, wanneer hel de Hemel niet verhoedt, de wegen Sism maar al te zeer zal doen treuren ; invoegen alhier ia ik Nederduitsche gemeente drie van de vyf leeraaren door codü- nueele ziekten afgemarteld worden, de vierde mede geen van de sterksten en de vyfde hoog bejaard is ; van de drie Portugeesdie predikanten een almede bereeds één en dertig jaaren in deeie slad het evangelium heeft verkondigd en van de twee Haleidsclie één, buiten menschelyke verwagting van herstel, aan eeo langduurige kwaal sukkeld, zonder dat in langen tyd het geroep der kerke uit deeze landen naar Europa: komt over e» hdpi onsl naar noodzaakelykheid schynt gehoord, gelyk daar toe, onder de middel oorzaaken, speciaal kan hinderlyk weezen de lasten van zulke, welke, zig hier niet gedragen hebbende, ab een dienaar Christi betaamde, om hunne boosheden te dek- ken een kwaad gerugte verspreiden, hoe zeer andere braafe mannen, gelyk men hoopt, een tegengesteld getuigenis geeven; of dat ook meer en meer tot afleiding strekt de geringheiil der besolding naar evenredigheid van het duurkoop leven alhier, boven de verlaating van vaderland en maagschap es zulks onder een moreele zekerheid voor altoos, wyl het predikampt op zig zelfs geen gelegenheid overlaat om mtddeitt te vergaderen, welke lot de terugreize kunnen doen denkea: zoo is goedgevonden en verstaan by den eerst afgaanden brief aan de Hoog-Edeie Heeren Zeventienen herhaaleod en op bet

üès P. A VAN DER PARRA. 543

fiadralkelykste haar Eerwaardens instantie te appuieeren tot de mogelyk spoedigste herwaarts schikking van een genoeg- zaam getal hekwaame en godvrugtige ieeraaren, al ware het ook, dat de noodzaak vorderen mogte om recours te neemen tol proponenten of zulke, welke, naar de Nederiandsche kerken ordre, weegens zekere tydsbepalingen, plegtigheden, als ander- zins, gin Ier nog niet tot leeraar kunnen worden beroepen, indien ma&r van dezelve verwagt kan worden, dat zy in deeze landen tot bevestiging en uitbreiding van Christus koningryk door leer en wandel zullen kunnen dienen; hoe zeer men anders ook gesteld zy op zulke, die (een wandel, gelyk het een dienaar van 't nieuwe testament betaamt, altoos vooruit- gesteld), niet alleen verrykt met natuur-gaaven, geoeffende zinnen in 't woord der geregtigbeid hebben of magtig zyn in de gewyde schriften, na tot dezelve bet zeer noodig fundament van de kennisse der taaien gelegd te hebben, maar die ook, kundig in diverse wectenschappen, alles haaren regten eisch (met, gelyk men zegt, uit eigen' oogen te zien) weeten te geeven of het overheerlyke van de natuurkunde met het aanbiddelyke van Gods wegen, door alle tyden heen in t ondermaansche, voor al met zyn kerk gehouden, reedenmagtig weeten t'huis te brengen op het groote einde, waar toe de sterveling behoort te leeven; en dat het haar Edele Hoog-Agtbare tot dat groot oogmerk of om de lust op te wekken, dat zig arbeiders mogen opdoen om het heilig dienstwerk in deze vergelegen' wingewesten van Nederland te betragten, mitsgaders om de evangeiie-dienaaren, welke 'er bereeds zyn, verder aan te spooren van met verdubbelde poogingen, ontlast van de zorg- vnldigheden deezes leevens, baar kragten alleen of te beter tot nut van Gods kerk te besteden, als voorstanders van de waare godsdienst en inzonderheid als voedsterheeren van de om zielen voedsel roepende Indische gemeenten, behaagen mag de gagie van alle de predikanten, die uit Nederland komen, niet aOeeii te verlioogen van f 90:— en f 100 : — tot /120 : — ter maande maar ook te permitteeren, dat de geenen, welke dhier ter boofdplaatze beroepen worden, onmiddelyk 'er op

Ö44 '^768. P. A. VAN DÉR PARRA.

f 1^0: — mogen winnen en, na dus drie jaaren dienst gedaan te hebben, f 200: — ; met qualificatie aan deeze regeering tot het geeven van eènige meerdere emolaroenten aan desdve; mitsgaders dat de predikanten, welke drie jaaren in beroep op eenig builen-comptoir zyn, verhooging in besoldiging tot f 150: — mogen verwerven.

£n is, om ai aanstonds eenige ondersteuning aan de Gere- formeerde predikanten, te deezer hoofdplaats in de Nederduilsche. Portugeesche en Maleidsche gemeente werkelyk beroepen, buiien directe last van de Comp^ te bezorgen, nog op de propositie van den heere Gouverneur Generaal goedgevonden en verstaan van het gropte capitaal, dat aan de diacony onlangs by erffeois is toegevallen tot wel ruim drie en een halve tonnen schats en door diaconen niet met securiteit kan worden uitgezet, ingevalle zy 'er al toe gequalificeerd wierden, 50000 rd' of 50000 gekartelde Nederlandsche dukatons met primo October aanslaande tegen den gewoonen interest van 7« perc*^ 's maands voor de Comp^ aan te neemen tot een noodig emplooi by voorkomende gelegenheid, boven het gene, dat van de arme middelen, bereeds by de Comp'^ van oudsher staande, reotea wint; en 't bedraagen der interest van die 30000 dukatons, zynde 1350 gelyke ducatons 'sjaars, tweemaal in 't jaar d onder ultimo February en ultimo Augustus, voor zoo verre dezelve verschenen is, aan den Gereformeerden kerkenraad af te geeven om door dezelve daar van onder den andeno dermaaten verdeeld en uitgereikt te worden, ds haar Eer- waardens zullen oordeelen te behooren, wyl inzondorfaeid zommige het zeer noodig hebben en 't zelden aan dexnlkai zal ontbreeken, terwyl het teffens dienen kan om den yver, byzonder onder den presenten zwaaren last dor bedieoinge, op te wekken.

Bij missive van den 26®° September 1770 gaven Hee- ren XVII''^° aan de Indische Regering te fcmnen, dat zy deze regeling niet konden goedkeuren, »niet geinforaoaeri

I^èè. P. A. VAisi DÉR f^ARRA. K4ti

■zynde, op wat wyze en tot wat einde dat capitaal aan de •Diaconie is besproken*'. Zie ook ^8 Haart 1795.

10 October. Instructie voor zeevarenden in dienst va» de O. ƒ. Compagnie.

Zie by ^^, 1768.

14 October. Oprigting van eene »6eMr5" of fonds voor de wagenverhuurders ie Batavia.

»

Gelezen zynde een reqtiest van de gezaamelyke wagenver- haurders binnen deeze stad, den burger eapitein, Garel Jacob Dietz G. 8., houdende verzoek, dat zy, volgens een onderiing gemaakte overeenkomst, waar van zy, supplianten, het concept- opstel leffens overleidden, een beurs of kasse tot standhouding van den sedert eenigen tyd merkelyk deterioreerenden staat der wagenverhuurderyen niogten formeeren, waar by onder diverse, hen in H particulier raakende, onverschillige schikkingen, ook de toel^ is, dat het getal derzelve in der tyd met een a twee vermindere, op voorkennis en toestemming van Heemraaden deezer stads-ommelanden ; zoo is na deliberatie goedgevonden en verstaan het indiervoegen effect te laaten sorteeren, onder communicatie aan H evengenoemde coUegie by extract-notul, nevens copia van H contract, wyl het eenlyk van consideratie voorkomende ' begrip tot vermindering der wagenverhuurderyen, niet alleen bepaald zy aan hooger goedvinden, maar dat H)ok de iB zoo een geval daar door verminderende wagenpagt, over het getal der rytuigen te rekenen, te redresseeren zoude weeateo met een evenredige schikking by verhooging op de in stand Myveode wagenverhuurderyen te maaken.

28 October. Bepaling^ dat Compagnie's wissels^ (^fg^^- ven te Samarang^ Cheriboti en Bantam op Batavia^ zonder korting zouden worden uitbetaaid.

By de Samarangsche ministers verzogt zynde, dat nopens

n.AlAAT*M>n DEIL TUI. 35

|^^@ 1768. P. A. VAN DÊB PAfViA

<lf YOlgens ^upHQpiitia gwd^r zniiuler IkOrtiQgof^oui'sGoiBp' kasse betaald wordende gelden op wissel naiir d^ze boofiifdaits ook het Vs perc^ voor den kassier b^rep^p inagle weeiz^, wyi de geduurige en secuure gelegenheid, welke uien daar hteft om gelden iierwaartfi over Ie maaken, de iiiniïsters vao het noodige gerief zoude destitueeren ; sop is, wyl 'er in der daad geen genoegzaame reden overblyft om ben, die van Hgedagle Va perc^ voordeel genieten, te prefereeren boven de Coniff met r^latje tot de gemist wordende 4 p^rc^, voorn^melyk ingevalle het, gelyk men voorliet, obsleerde om by benoodig- heid met contanten geassisteerd te worden en dit ook zyne b^f^kif^[ tot |^h^^jb(Ml en Bartfani k^U overzulk^ goeileeveBAai w vpvsWi^n om by bet tet^alen der wmfi^ v^p Samamg. Cherjboit en B^Qtiirn, pie^ alleen vo)gi»ps bei permaneuie gebniik* op d^ by resQl^ti^^ van # O^ipber 1 762 9f^la^kle bepaaliag rmtUptu» g^n agio tqn l4^U ^r tellers ie l^^ien Ieooom. im^r 99^9 lYi^ eenige al^raiie fs|b 't reglement vo«r de provi^^n der ^iieaaareq ie fiat^via, ien aanzien va^gen^oBde cfHOptoiri^n qiet ^f t^ dom trekken bet half percent voar d«Q k^9^ier c, ^.« o( ^aq de houders der wissdt zonder eenigr korlipg 9\Aef te jb^l^n restitue^r^n, 't gene op voora^te pl^^zen in jComip' kapse ontvlmg^n war4t^

t Noyeniber» MwUregfil^ in ht bdaug van zieken boêfd twi Cmfognk's mhspm.

De overboden van aohepen aa mindere vaartnigeB weite* •ia oyereeiritomet van de onée ordires, mits deezen op hei nadruk* baiykale gabst om, buiten de altoos vereisdite zargevoardoi wiLvaart uwer oiderhooirigen en principaal nopens Ymi gaoe* dat tot nut van de ziekan strekkei^ kan, ank ininnderiieiil «■ de chirurgyns niet alleen vryheid te geeyen om de sulken, welke beginnen Ie herstellen, dermaaten lang impotent ie houden tot hunne voorige kragten wedergekregen hefcfaoi (ten zy de uiterste noodzaakelykheid het anders vordert), maar om ook de zulken, w^lke Ie zwak zyn om 4^ gewoone spjf

\1èB, P. A. V^H DER I^ARRA. 1(47

roor de gezoodep te gebruiken, ligter voedzd door itMbirw^ gfii$ U ia^tpn bezorgen, in 9\m gevalle bfboorlffc doende venlrekken het gene vpor de zieken medegegeven en datff de Gbirargyns gevpaagd if^ocdi; eieeds ten uilersteii atÉent «ynde, dat de faQ|>eren' ketels, paMen, kaeUroUeB, êta,, waar ia voor de eqwfMngie in bet gemeen bet eetm wordt klaar gemaakt, wel ^ertind vyn, zuiver gebonden en het eeMM, gedvanenda bet QQg warm is, 'er nit genemui et gesefaept worde.

Nog gelastte de Regering den «eersten geneeskundige" van eiken hodiom «njet allei^ om, gelyk het zyn pligt ataiB3 mede- brengt, de uiterste zorg en oplettendheid te be.tr9|;l#n wegens al bet gene, dat lot hei*stel der onder zyn verantwoording kopiende ziekep strekkep kaRt ep ^^ik^ pek iuTii^nd^rheid om mn behoorlyk gebrifi^k Ie maaken vap de spy^e en d^nk, vopr de iequipagie in het gep^eeq en de m\pifi in b^t by^^nd^r m^c^^g^ven wordende, j^ig deswegjE^ns ^aqr verei$€h «ddroe- peerende aan d^Q eersjlen gezaglie^ber of qok wel, i^ f^w4^f a^p 4eo eche^isra;^, ipa^^r om ook |ea ^rstep 9a zyn^ aa^^ |i>a}8t alhiejT ter hpofdpktajtzjei 't zy uit Neder)s^nd, H zy y^^ eepig buiten-comptpir ^rriv^aerende, aan dea he§f frouv^roeMP Gf^neraal sofar^lelyk te barjglj^n, pf |;y eenige klafi^n tfigen de aciiceps-overheden beeft pyer het op^houden vaq bet Qoodig0 aan de zieken? en zpo ja, W9ar in zyn bezwf^r toestaat?"

1 November. Bepding^ dat kassiers m b(»khwd0fs van pe9^meestefen door (k Regmng zouden wordenbmmmd.

fioor zyn |!de|beid io oi^erweging gegeven zynde heA nuttige on bepaaldelfk aan deeze tafel te diaponeeren over het kassierr en bookboudersch^ip onder de re^pective vendumeesteren, m plaats van bet aap baare willekeurige aobikkingen of ook wel aan den ouderdom van dienat, ab anderzi«ts, te laaten; zeo Is goedgevonden en ver^taM tot kaaaier en boekhouder van de vendupenningen te benoemen den tweeden vendumeester, Henrik

K48 I7Ö8. f*. A. VAM DÊR Ï^Af^rtA,

Kelroan, mits dat de anderen ook ten allen tyde toegang tot de kas behouden of naar dies staat onderzoek kunnen doen; mei last, dat deeze daar en tegen ('t zy 'er S of 3 vendoinecs- teren zyn) vaeeeren by het verkoopen van losse goederen, zoo aan als buiten haare wooningen, en de kashouder eeniyk by het opreilen van vaste efiecten, alles onverminderd onderlinge hulp by ziekten of wettige afweezigheid en gelyke verantwoor- ding voor wanlietaaling der vendupenningen ; terwyl daar eo tegen de gene, die goederen aan zyn huis opslaat, voor dezelve responsabel zy.

18 November. Y oorschrift nopens handel in Westersrhe lijnwaden.

Door den heere Gouverneur Generaal in aanmerking gebragt zynde, dat het vierde artikel van het onder den 11^° Juny 1767 herdrukte korte uittrekzel van de ordres op de vrye vaart om de Oost en Noord van Indie, steunende op het geresolveerde ter zitting van den 1^^ July 1759, door de niet ten eenmaat geweerd kunnende worden ongepermitteerden handel inWes^ ter^he kleeden uu en dan eenige bedenking geeft, of al de lywaaten, welke van hier naar de Oostersche qua rtieren gdiragt worden, wel van de Gomp^ ingekogt zyn; en dat, wyl dil byzonder van de grove lywaaten prejudiciabel is te agteo, het aan zyn^ Eddheid best voorkwam, dat, gelyk wel eer, de particuliere vervoer derzelve van deeze hoofdplaats naar de groote Oost en Noord van Indie verboden wierdt ; zoo is, dien confomt goedgevonden en verstaan om, met standhouding van de ordre, dat geen handel in Surattesche zyden kleeden en Westenxbe lywaaten, hoe ook genaamd, als van de Comp^ ingekogt, raag gedreven worden, nog buiten eenige voorwaarden of vobtrekt te verbieden, dat het volgende geweef van deeze hooMpbal^ niet naar de groote Oost en Noord van Indie door partieuliem mag worden vervoerd, te weeten:

gemeev of grof Bengaalsch guinees, » • » » gerras.

1768. P. A. VAN DER PARRA. K49

•

gemeen of grof Bengaalsch saiempoeris,

» » • » zaan6Dy

» » » » baftas,

» » » » dongrys,

• » > Cormandels guinees,

» » » » salempoeris,

  »      »  »         parcallen,  en 

» » » » dongrys,

sub pene van conGscalie en verbeurte van bet viervoudig bedragen daar en boven; en derbalven hier na het opgemelde ^^ artikel te altereeren en te amplieeren.

18 November. Voorschrift nopens eischen van houtwerken.

Mits de veelvoudige onderscheiden bepaalingen, welke by het eisschen der houtwerken en voor al der balken van de buiten- comptoiren gedaan worden, die, ongerekend de excessief gevraagd wordende quanliteiten, niet weinig hioderlyk zyn om te voldoen, bet gene zoude te zenden en by een goed overleg te gebrui- ken zyn, door den heere Gouverneur Generaal overgelegd weezende een berigt van den opperkoopman en fabricq, Gerrit Hendrik Pruimers, nopens de gewoone lengten en dikten der balken, zwalpen, enz., die, op Java's Oostkust en Cheribon gekapt, ter deezer hoofdplaats Gomp^ wege aangebragt en .ook alhier ingekogt worden; zoo is, conform de propositie van hooggedagte zyn Edelheid, goedgevonden en verstaan het gedagte berigt van den fabricq, Pruimers, aan de minis- ters en bedienden van zulke comptoiren te zenden, welke bontwerken van eenige consideratie van deeze hoofdplaats komen te requireeren; met last^ dat zy by baare eisschen, onder meer geordonneerde pligten in dit stuk, geen balken, zwalpen, enz. van een . andere lengte en dikte vorderen, dan de daar by opgegevene, dan wel ook tot reparatien en voomaamelyk in het formeeren van een bestek tot hetextru- eeren van eenig werk zig rigten naar de maat der houtwerken, die te krygen zyn.

880 1768. P. A. VAN DER PARftA.

18 November. Bepdling, dat op i%mót geene staten meer voor Compaghié^s rekening ten behoeve van Banda zouden aangekocht worden.

Ten gevolge van de meestal slechte constitutie dier slaven leed de Compagnie met dien handel groote verliezen.

2& November. Verbod tegen den uüvoer mn Weslar- söhê lifnu^den uU eefUge Ooêl&r^he pronncie nêor eene andere.

(lézien ^ynde, dat op Banda nu en dan permissie verkend wierd om Westerse lynwalen, speciaal blauw guioees ca salempoêrfs, naar Amboina en f erna ten te vervoeren, tea aafizieü van Heerste gouvernement strydig tegen het besioil deser tafbl van den l?^^ Augustus 1753, om, ingevolge he( goedvinden der heeren Meesters, de prysen der doeken üi de gtootë Oost op een eguaale voet te houden, maar ook, naar het gevoelen dér meerderfieid, in 't algemeen niet inschikkehL dsit vatt H eehe cóinptoir itaar 't andere van dien ooirt Westers geWéef gébrUgt tvórci, \lryl het ten aanzien van d'eisscben en voldoeningen onzekerheid geeft en het oogttierk, byzonder In Aéeie tyden, waarin men söhraal van gewilde, grove lywaaten word voorzien, ruim zoo sterk legt om elke provintie na^ thogéiykhëld te gerieven, ats op d'uitterste winst te tyffereln ; zoo is, zonder dat de rèfftéttie op de Vryheid in den koophandel feii deézen betange kohde overi^egen, ten vervolge van het gëai'tiesleét'de öp dett It^ Augustus lt85 goedgevonden en verslaan êén mihistëts in tfe vier Oostersche gouvemedientai en dé bédi^ndens te titnfór aalt te schryven, dat gene Westersthe lywaateit, scboon ddar ook direct van de Comp ingekogt^ vaü ötldèfr H eene gebied naaf ^t andere door particulieren mcgm Ve^voeM wdrdett ën dat derhalven de kopers by s'Somp* vèndutieit, als andèfrsints, daarvan nloeteu wórden gepn- adverteerd of aangezegt, dat het gekogte niet vefdel* sleet mag

I76Ö. P. A. VAN OEft F*ARftA. 5S1

vinden als onder 't ressort van elk der raspective gmnrétttt* tflenten efi opperfcoofdy voortHSitnid.

22 November. Toekenning van % van het opvat*loon van ffedrosie $lavm aan de kommandanten van buHen- poslen.

Mits de verschillen, \veike dikwerf ontstaan over het af- brengen vun weggelopen siaaven tussclien den opspeurder of ontdekker van dezelve en de commandanten der respeclive posten, waar assistentie tot het afbrengen word verzogt, ig, conform de propositie van den heer Gouverneur Generaal, goed- gevonden en verstaan te stalueeren, dat die in de omme- en bovenlanden deezer hoofdplaats, ^t zy op het platte land, 't zy op de zuikermoolens, campongs of waar het ook Boven de buiten {tosten weezen mag, een weggeloopen slaaf komt te ontdekken en by den commandant van de naast by gelegen post brengt om desselfs assistentie tot transport stedewaarts te verwerven, daar voor aan dien commandant zal moeten afgeeven een vyfde gedeelte vaii de gestelde premie, wétké den eigenaar ven zoodanigen gedrostén lyfeigen verp(igl is té betaalen, of wel drie en een kwart rixdaalders van de vyhieti, twee van de tien en een van de vyf rixd^ ; getyk daarentegen de commandant, zonder iets verdél* te pretendeeren, iemand van de post moet mede geven tot faciltteering van deh afvoer der opgevatte slaaf, tot hy in syns meesters band overgeleverd en de premie van dien eigetiaar ontvangen, dan wel, by on- willige betaaling of H niet ontdekken van den eigenaar, in 'sGomp' ambagts-quartier overgebt-agt en daar betdatlng erlangd zy.

29 Novetbbèt. La^t op dë buüen-kantoren, waêr de Corüpa^nié's slaven ondefrigt in drHbachlen kregen, adn dézeh geene andere ainbachten dan hei metselt en iimmerén Ie lieten.

Hel aanleerea van andere ambachten, vooral van hei smeden,

JJ82 1768. P. A. VAN DER PARRA.

achtte men minder wenschelljk.

Wegens gebrek aan Europesche werklieden waren die slaven op menige plaats «d'eenigste uitweg om het gaande »te helpen houden'\

Voor Batavia gold het vorenstaande niet, *wyi de ineoiH

venienten hier zoo zeer niet ondervonden worden".

Zie ook btj 12 Augustus 1761».

Aangezien het vinden in Nederland van bekwame ambachts- lieden, genegen om naar Indié te gaan, hoe langer hoe momjelij- ker werd, is in Jullj 1771 bovenstaande last, op verzoek van Heeren XVII"*", vernieuwd.

30 November. Voorschrift nopens de visilatie win pro- tocollen 'van Notarissen.

Is in Rade van justitie deses casteels goedgevonden en verstaan de respective notarissen te deezer steede op de audiëntie van de roU aen te seggen, dat zy lieden in den aanstaande niet meer door heeren commissarissen, tot het houden der kleyne roll maandelyx gecommitleert, sullen worden gedaea insinueeren de tyd, wanneer haar Edele Agtbare sullen gelieven goed te vinden haare prothocollen te examineeren, maar dat weloidde heeren commissarissen sulx sullen doen op onverwagte tyden en na hun Agtbares goedvinden; ten welken einde dan ook al verder verstaan is de gemelde notarissen te demandeeren omme, ingevolge hunne pligt, te zorgen, dat met primo van de maand haare prothocollen en registers van de jongst gepasseerde maand, conform de ordres, door haar Hoog Edelheeden in deesen Raede successive verleend, behoorlyk om gevisiteo"! te konnen worden, niet alleen in gereedheyd syn gebragt, maar dat deselve ook altoos klaer leggen en de nodige ordre aan hunnen gesworen clercq, wiens post het is, by de absentie van de notarissen, praesent op het comptoir te weesen, verleent word, op dat heeren commissarissen by hunne komste (scbooo ook in absentie van de notarissen) ordentelyk gerecipieert en immediaat in staat gesteM worden tot de examinatie van haer

1768. P. A. VAN DER PARRA. 5B3

prothocoUen en register van de jongst verstreeke maand ; alles op sodanige poene, als deesen aangaende reeds gesteld off by den Raed, na gedaene rapport door heeren commissarissen, goedgevonden zal worden leegens de overtreeders van deeze ordre te statueeren.

6 December. Vrijstelling der betaling van hoofdgeld voor de Chineesche y^hoofden van tienen'"

Op een request van den capitein en lieutenant der Chinesche natie alhier, behelsende een beschryving van de moeite en zorg, welke de Chineesen hebben, die als hoofden van tienen, ingevolge het geresolveerde ter zitting van den 21«" July 1767, de campong bewaaken en als voorgangers by het probeeren en 't gebruiken der brandspuiten dienen moeten, met verzoek, dat deeze, zoo tot een belooning, als meerder aanmoediging, iDOgten worden bevryd van de betaaling van 't hoofdgeld, te beginnen met het nieuwe jaar of d'aanstaande verpagting ; is, om de door de supplianten geopperde wigtige motieven, welke het zeeker onafscheidbaar minder rendement van depagtnaar billikheid overhaalen, goedgevonden en verstaan te statueeren, dat de Chineesen, welke nu en in 't vervolg als hoofden by tien andere van die natie dienen ter bewaaking van haar campong en 't behandelen der brandspuiten, voortaan, zoo lang zy als zoodanig fungeeren, geen hoofdgeld behoeven te betaalen, te beginnen met primo January eerstkomende af; en dus de Uefhebbers tegen d'aanstaande verpagting onder ultimo deeser maand t'adverteeren, dat die het hoofdgeld der Chineezen pagt, verdagt moet weezen, dat aan meermelde opzigters over tienen maandelyks hoofdbriefjes voor niet moeten worden algegeven.

Zie ook bij 9 FebruariJ 1745.

6 December. Voorschrift nopens de titulatuur van den Raad van jmtitie te Batavia.

Ingekomen zynde een extract uit het memoriaal van het

884 1768. P. A. VAN DEft PARRA.

by den ftasld tari jusdUé dbeses kdéteets o(> den 16^ Ptevettte laatstleden geresolveerde, hoinderidé! klagten oiet de ^lékéCfrigfr hatidelingen vati sommige collegien vad juslHie op dé Imile» comploiren tn haale' astn iVeimelde Ralade geaddresseerde missives ten aansien van de titulaluure door de led^o rad dien dan eens onder meer te noemen Edele Achtbaare Heeren, daar en teegen ook Ëdele Heeren én zelfs EerWaardé See- ren, leggende ten dien einde een öoÜectie van die dtlfereote schikkingen over, met versoek om gemainlineert te worden by het prerogatief, hen deezen aangaande al van déeze regeering in 't jaar 1626 en nader in anno 1743'geaccordeert; zoo is, dien overeenkomstig, goedgevonden en verstaan by extract deeses circulair te gelasten, dat de respective coU^ien van justitie op de buiten comptoiren, by 't schryven haarer brieven aan den Raad van justitie deezes kasteels of die zich aao deselve adresseert, zich voortaan zullen hebben te bedieneo van de volgende titulaturei als in 't hoofd der brieven : Batavia, den WelEdelen Heer M!^ N. N., president, en d' Achtbaare Heeren raaden van justitie des kasteels aldaar ; (lager) WelEdele Heer en Achtbaare Heeren ; (in 't midden) DwelEdele en Acht* baare; (en onder) ÜwelEdele en Acbtbaarens dienstwillige dienaaren ; wel verstaande, als de president geen Baad vao Indie is, wyl by 't contrarie de titul van WelEdel Gestrengen tieer aan denzelven moet worden gegeeven.

6 December. Vernieuwing van het bepaalde op 20 Augus- tus 1745 nopms eischen.

Door den beer Gouverneur Oeneraal in aanmerking gebragl zynde, dat de ])ermanente ordre om by de eisschen, buiten meer, in een colom bekend te stellen, hoe veel van bet geCiacht wordende in de vyf naastvoorgaande jaren, door den anderen (plagen, vertierd of verbruikt zy^ al weder op veradieMen plaatsen in non-observantie kwsfm en Wel voomaaoielyk ten belange van d'equipagie-goederen, tot geen geringe hinder otn ttiet de ttiogefykstë hsiuwkeurighéid s(5hikkfngeB tot veUbe-

r768. P. A. VAN DER PARRA. 886

niog te maaken; zoo is, met renovatie van de dientwegen geiniaiaikté bepaaling by résolhtié van ÜOl Augustus 1743, goed- gevonden en verstaan den ministers en f^iéndens óp de buiten comptoirèn të gelasten oiti, tot ^egneeining of verhoeding van bet ongenoegen deezer regeering, attent te weezeh, dat by bet forméeren harëi* eisschen, onder anderen, volgens de gerei- tereerde ordrés moet worden bekend gesteld bet vertierde of verbruikte in de vyf naastvóorgaande boekjaaren, door deii ande- ren geslagen, van 't gene tot den handel en in de huishouding gevorderd word, speciaal ook ten aanzien der equipagie-goederen.

6 i)ecember. Verbod voor de Jakatrasche en Preanger Regenten tegen het leveren van indigo^ derde soort.

De Regering vond goed deze Regenten »door den gecommit- teerde tot en over de zaaken van den inlander te doen aankondigen, dat voortaan geen indigo, derde soort, meer door ben moet worden geleverd en dat men, dezelve by sortering vindende, aan hen zal te rug geven, mei ordre, dat overzulks de partyen afzonderlyk moeten worden gehouden om de leveranciers daaraan te kennen".

Zie ook bij 19 Julij 1768.

Ó December. Vrijstelling der leden in den Èaad van justitie te Batavia van het betalen van wagenpacht en ^oorgeld".

Gecmisidereert zynde, dat bet geen teegenspraak lydt, hoe de ordinaire en extra-ordinaire leden in wèlmelden Rade, buiten tosschenkomst van niet minder toevallige, als ongewoone voor- ééëlige evetiëmëflteb, in een zéét békroinpéh 6taa(, niet Wel Mmpatlbel met ha^r gedistingueert caractei*, baar dagen in deeze gewesten moeten ëi<idigen, en dat düs AÏët alleen geen reden ovèfblyit om d^iriétantien van fluai' Achtbaarheden niet te appuye- itb, hoe zeéi' het ook anders té onstade komt, dat in 's Comp^ bètrs Verder moet voorden getast ; maar dat, schoon wel eër

556 1768. P. A. VAN DER PARRA.

vast gesteld wierd om niemand van de wapenpagt meer \t eximeeren, het door den Raad bygebragte echter ook Tan zoo veel klem zy, dat zeker aan de permanente leïen ge^i minder douceur kan worden toegevoegd, als door een noodzaakelykbeid aan de predikanten gegund wierd, behal ven dat meer dringeiule omstandigheden sedert dien tyd nog alteratien desweg«is hebben doen maaken ; zoo is goedgevonden en verstaan den Hoog Edele Heeren Zeventienen by eerst af te gaan schry?en met aile empressement te verzoeken, dat het hoogstdezehe bebaage den ordinaire en extraordinaire leden van meermelde Raade dusdanige vermeerdering van inkomsten toe Ie voegen, als haar Edele Hoog Achtbaare zullen oordeelen te behooren en noodig te weezen, om daar uit voor haar te vinden een ordentelyk bestaan, overeenkomstig en betamende aan het caracter, dat zy bekleeden.

En dezelve al aanstonds of met het begin van 't aanstaande jaar 1769 en voortaan te bevryden van de betaaling van vvagcnpagt en oorgeld, onder de restrictien, vermeld by resolutien van den 5^° February deeses jaars, mitsgaders daarvan aao Heemraadeu der Batavise ommelanden tot narichi kennisse te geeven.

Bij missive van 25 September 1770 hebben Heeren XVn"" deze vrijstelling goedgekeurd.

8 December. Wijziging van art. 14 der orders napem de vrije vaart om de Oost en West^ vaslg&ftdd op ïi Junij 1767.

Door den gouverneur van Java's Oostkust verzogt zynde, dat, om te beter recherche te kunnen doen wegens de af-eo aanvaart van de overwal nopens de daarby inzonderheid vermelde zwervers en ook by tyds een oog in 't zeil te kunneo houden tegen overbodigen uitvoer van ryst, niet alleen tot een permanente wet mogte werden gesteld, dat, gelyk pro

I7é8. P. A. VAhJ DÉR PARRA. '6^1

dato hel herdrukt kort uittreksel van de ordres op de vrye vaart om de Oost en Noord van 11 Juny 1767 plaats moest hebben, ook voorlaan aile vaartuigen, naar Mallakka v^illende, op Samarang een pas haaien, maar dat tefféns alle andere kielen, die naar de overwal zoeken te stevenen, zich daarvan ten genoemden hoofd-comptoire of te Sourabaya en Grissé moeten voorzien, te meer, vrjrl na die schikking de pagten gemeind zyn; want dat, ofschoon het oude gebruik nog v^el in train is gebleeven, de kragt van de wet ter zaake voorsz. 'er wel toe noodig zy ; zoo is, uit hoofde van dat geallegueerde, als verre te prefereren boven het behoud van eenige, misschien meerdere tollen op Mallakka en Makasser, uit nadenkelyke oorzaaken goedgevonden en verslaan om, met eenige alteratie van 't gearresteerde op den 7«'* April 1767, het 14*** artikel van gedagt kort uittreksel van de ordres op de vrye vaart om de Oost en Noord, gedateerd 11 Juny daaraan, dusdaanig te amplieeren met by dies inhoud, te welen : »van Java

mag niemand afvaaren als van plaatsen, daar de Comp^residen- »tien heeft", te voegen: «inzonderheid niet naar Mallakka, als «met een pas van Samarang, en ook niet naar de overwal, «als al mede met een pas van daar of, in dit laatste geval, «van Sourabaya of van Grissé".

23 December. Verpachting van de gemeene middelen van hel koningrijk Jakalra voor hel jaar 1769.

De wijzigingen in de pacht voor waarden waren ditmaal de volgende :

dat de pagter van den boom vryheid heeft om. op de van de reede binnen de rivier komende Compagnies losvaartuigen en ook aan de respective Compagnies pakhuizen van zyne bedienden te plaatzen by het afscheepen van goederen naar boord, zonder onderscheid van schepen en mindere vaartuigen, van waar iets met Compagnies losvaartuigen komt of naar welke het gebragt wordt, ten einde in het een en ander geval toe te zien. of 'er ook, tol fraudeering van den tol en tegen

^58 1708. P. A. VAM DÊft PAftftA.

de or^res, particuliere, dap ook wel contrajiaiule ({oed^ei onder di|B van de fompgqie Qioglen worden fi)- of uitgevoerd; w^ar omtrieiit by niet alleen mag eq i^an opschrpen, wal pntlost of oo|( ingeladen >vordt„ oip het t^ ponfnonte^iyi by de kasfeels opperkoopiiedien tegep ^e )os- en gelei-brieQes, ma^r livesw^geps ook tot zyn .nprigt die^dt^ isX ne^ gfdagle Cop- pagnies vaarUiigep geene gc^er^pL y^n particulieren yan of naar boord mogep worden yervoerd, als van de beeren der hooge regeeriq^ en df^ tot Ifet lighaam derzelve gdooreii, iteifi <).e gepermitteerde las^ viip )iet booU oyer GDpupK^ic^ zeemagt, den copimandeur en vic^-cpmmandeur en den ^cbipper of ^esKagliebber van schip of n^inder vaartuig, müsgai^rs de bc^telgoederen, welke met schepen, v^p do West vaq fnili^ komend^, ^apg^bragl worden; welken aaagsiandie by, pagt^» ook toe moet zieq en a/in den heer Gouv/sroeur G^ner^ai waarschouwen, ingevalie vjend^f of ander gebruik y^p |Dee^ meMe Compagnies iosvaartuigen mogte wordfin fifms^i;

dat hy, pagler van det) boom, pju tegen siMikeryep te hi^peQ vyaaken, by het nazien der passeerende particuliere goedereo ipag en moet doen opepslaan de spopzeo d^r vaatwerken, p»- der onderscheid, en dps niet al}een waar ip drooge^ maar pok natte waaren voorgegeven worden te zyq, en a^ulks )Le meer, wyl ook onder den verboden uitvoer de syroop begrepen is geworden, ten voordeele van den aanbaaler voor de belft;

dat wyder3, tpt des pagters narigt, de volgende graoe lywaaten niet meer door particulieren van bier, nog naar de groote Oost, nog naar Timor mogen worden uitgevoerd, naam^lyk Bengaalsch guinees, gerras, salempoeris, zaanen, baftas eo dongrys, item Chofmandelsch guinee^, salempoeris, parkaBeo en dongrys, sub pene van confiscatie en verbeurte der vier- voudige waarde; gelyk ook, buiten meer, onder de zelfde bedrei- ging verboden is de invoer van katoenen' gaarens, 't zy wit of gecouleurd, door particulieren van plaatzen, alwaar de C(nd- pagnie gezeten is; en de particuliere aanbrepg van tarwe, t zy waar van daan ook;

dat, met opzigt tot het hoofdgeld der Chineezen, de zolke

1768—1769. P. A. VAN DER pARAA. ^^0

v^ ))eifMiliOg vry gesteld zyn, we)ke in de Ghineesche cam- ftmg als hoofden v^n t|eiiw <k wagt waaroeeiwp, aan we)|Laa d^rhalvea de hoofdbrief jes voor niet ipoeien wordeq «Igegeven;

en dal, op Macasser weder jaarlyks een Chineesche jaaV UPg^de lum^p, yqn fle tab^k, wejke daar ïm]^ aaige^r^gt wfVfAU o(^ 44)pr dien ^g(jer van k^i kervei^ der Chjpefsptt^ tabak mag of moet worden gebef^ ^q gerpgtp tiende;

SS |)ece«ib0r. VerM t^9^ den uitvoer van Batania ter ^vfirkoop mn grem l^np>a4en.

Ben itder wondt verboden om 4e volgende grof e lywaaten van deeze hoofdplaaU naar Amboina, Banda, Temaien, Maeas- aer en Timor ter verkoop te vervoeren, ie woelen : Chorman- deboh giufteea, aaiempoerU, pareallen en dongrys, Uem Bon- gaalscli guineea, gerras, aalempoeris, zaanen, |)arias en doagrya, alles, als ges^i^d, voor aoo verre het grove of gemeeoe soort zy; 00 zulks 6»ib pene van confiseatie en verbeurte van het viorwiéig bedraageo» voor die onderstaan mof te hier tegen te lioiidele«.

27 Dooember. Vernieuwing der plaiuUen tegen bet nuAem en irerèoopefi van vuurwerk, nm.

-^r Jani^arü- VerM /e^ den invper op Java vfl» kifmg^s of piti'$.

Aelemm synde eea aperte brief van dep gouverneur van Java's Ooetkuet, pmoi^al bebelzeiule veoninigt tot d'ifttm- duGtie vén duiten en penningen in étn Oosthoek, onder de volgende aenmerkiage:

dat altans in den Oosthoek rouUeren groote ItOOOOO Spaanse

S60 176^. P. A. VAN DÉR PARRA.

reaalen aan kippings, waar van de kleinste helft in Palembangse en d'andere in Ghinase, Tonkingse en Japanse soorten zouden bestaan; dat d'eerste, als van gecomponeerde slegte speciën, zich in een getal van twintig jaaren by den coers geheel verliezen ;

dat den principaalen handelaar van die kippings geacht word te zyn het hoofd der Chineesen op Palembang, zonder dat 'er de Sultan direct van jouisseert:

dat men al lang in den Oosthoek een aversie tegen die kippings heeft laaten blyken, waar door z'ook al een geniimeo tyd 100 p*" op een Spaanse mat lager staan als d'andere soorten ;

dat in het algemeen verlangt word dezelve ait den coers mogten raaken^ en

dat, om het biljoen verklaaren, met het in dies plaats in coers doen brengen der duiten, niet te hard te doen vallen, zyn Edelheid, op ingenoomen advies van zulke, welke door een locaale kennis, als andersints, daar over op de zekerste gronden konden oordeelen, item tol het spoedigste succes, bepaalder proponeerde d'interdictie van den invoer der Pdem- bangsche kippings; de biljoen verklaaring van die 'er altans van die soort in den Oosthoek zyn ; en d'inwisselin^ der goede onder dezelve, in een te stellen tyd van vier maanden, van de geene, die 'er genegen toe mogten weezen, te weeteo 2000 zulke kippings tegen 240 duyten;

met byvoeging, dat, op een genoome proef, 2000 znike kippings gegeeven hadden 4 katjes zuiver geel-koper en dal die quantiteid, ginter op een Spaanse reaal of 240 duiten gewardeerd wordende, gevolgelyk geen verlies by versmeltiog zoude veroorzaaken, maar wel de advance op de uitgave der duyten bezorgt werden;

dog dat het koper aldaar ten gouvememente in geen eeoa twee jaaren zoude kunnen worden van de hand gezet en dos daarvoor een uitweg elders ter assistentie noodig was;

mitsgaders dat ten spoedigsten vereischt wierden voor ISOOOO Spaausche reaalen of f 22B000 Nederlandsch, dan

I76Ö. P. A. VAfvJ DER PAftRA. KBl

wel f 4K0000 aan Indis geld aan dniten, hei zy ter inwisseling van de kippings zelfs of snppleering van de schat, die biljoen verklaard word en van boiten geen toevoer meer te wagten heeft ; \oot& ten minsten binnen het half jaar voor 50000 Spaanse reaalen of f 75000 of f 150000 aan duiten en over een jaar met nog 100000 dito reaalen of f 150000, dan wel f 300000 aan meermelde kopere munt, wanneer vervolgens gelegenheid zoude weezen om op te geeven, wat jaarlyks tol foumissenient van die specie noodig was;

terwyl zyn Edelheid al verder avanceerde, dat d'aangeroerde zwaartgheid over den mogelyk geen te spoedigen uilweg met bet geel koper te minder word, door dat (voor zoo verre men veronderstellen kon) de gegoede lieden de versmelting der kippings voor zich zelfs prefereren zouden en dus de al aanstonts benoodigde voorsz. somme van 150000 Spaanse reaaien aan duiten niet geheel ter inwisseling emplooi zoude vinden ;

onder byvoeging ten besluite, dat, by 't succes der afschaffing van de Paiembangse kippings, naar verwagting weinig zwaarig- beid in der tyd zal overblyven om d'andere kippings ook ait de wandeling te krygen, dog dat dit nog in geen consideratie heeft kunnen komen, wyl men wist hier geen duiten genoeg aan handen waaren, als mede dat het in allen gevalle zeer te stade zoude komen, wanneer men even veel penningen, als heele duiten meester was, wyl d'eerste niet alleen in een meer gdykstandig getal met de kippings staan, maar zelfs meer daar van op ec» Spaanse reaal gaan, 't 'gene dus zeer faciel voor den gemeenen man zoude weezen;

e» dat %yn Edelheid niet zoude durven anderslaan het ge- proponeerde in train te brengen, indien niet in den tyd van een half jaar met 150000 Spaanse matten en dan nog in die van anderhalf jaar succesiive met een gelyk getal of te zaamen f 900000 Indisch, dan wel f 450000 Nederlandsch geld aan duiten voorzien wierd.

Waar over gesprooken en niet minder by het heilzaam oogmerk van 't project, als de requisiten om het ten besten

miAAT-ioii vni TUI. 36

^62 1769. P. A. VAN DER PARRA.

in train te brengen in overweging genomen zynde, dat, boe advantageus dese affaires by succes wezen zoude, egter in aanmerking, zoo niet in oppositie kon)t:

Ëerslelyk : dal men, geene penningen aan hnnde» Ij^bbende, dit ai aanstonds als een der hinderpalen zig opdoet.

Ten tweeden : dat liet uitterste termyn, waar inne men de voorschreeven opgetelde somma van f 900000 Indisch geU aan duiten en penningen op Java soude moeien bezorgen, komt te staan op primo September 1770.

Ten derden: dat men niet meerder aan handen hdibeade dan f 698115: 18 na evengemelde waarde, buyten f 140S7 Hollands of f 28054 Indisch geld, die men op den eyseb, in Oclober 1766 afgegaan, eerstdaags kan verwagten, op die somma te kort komt een bedragen van f 173790 : 2.

Ten vierden: dat voor den jaare 1769 in 't geheel geeo duylen, nog penningen gevordert zyn ; en dat, alscboon de heereo Meèslers behagen mogten de jongste gepetitioneerde een thoo aan penningen te voldoen, men deselve niet in H geheele montant kan te gemoet sieu voor ten vroegsten in het laatst van het jaar 1770 en het voorjaar 1771.

Ten vyfden : dat by de voorgestelde inwisselingh van 2000 Palembangse kippings voor 240 duylen den presenten besïtter van gemelde kippings al aanstonds zoude moeten ondergaan een verlies van drie quart van zyn capitaal of wd 75 perc".

Ten sesden : dat men niet wel verwagten kan, dat den Javaaa so ongevoelig zoude zyn so een imporlant nadeel faansehouweo en niet wel innerlyk inclineren dese schade op de een of andere wyse, die de Comp*^ somtyds tot ondienst en tot het dragen van eenige onaangenaame lasten ter stiUtng vao bewegingen soude kunnen strekken, te ontduyken.

Ten sevenden: dat de quaiititeit geel koper* die, na de gedane beschryving van de veelheyt der Palembangse pitjes, conform de geproponeerde inwisselingh, soude worden byeeo gebragt, wel belopen zoude ses duysent picds en dat bei piool te slaan zoude komen op een en dertig en e^iqaartrd'.

Ten agtsten : dat, den heer Vos geene gelegentheyd

1760. P. A. VAN DER PAftRA. 663

desel?e op Java in een a twee jaaren weder van meester Ie doen veranderen kunnende vinden en ,du8 daar toe hulpe nodig liebbende men nogh hier, nog elders anders, 't zy om de West, om de groote (lost of om de Noord^ daar toe occasie ttjldeaken kan en dus daar mede mogdyk jaren na den anderen soude biyven sitten, sonder vooruylzigt van dies verkoop. Ten negende : dat. ongerekend dit alles, voornamentlyk behoord gereflecteerd te werden op de voorwaards geciteerde betaygingb van den heer Vos, by ^yn Ëdeiheids voorschreven missive, in deezer voegen :

egter zonde ik niet durven onderstaan het geproponeerde

in train te brengen, zo ik niet met 150000 Spaanse

matten in den tyd van een half jaar en dan nog in die

van anderhalf jaar met een gelyk getal successive kan

voorzien werden, en wel op zyn minst direct in een tyds

gewrigt met 100000, dal te samen negen tfaon aan dnyten

en penningen, als voorzegt, komt uyt te maken;

zoo 16, niet tegenstaande alle de opgetelde motiven dese

vergadering zoude kunnen bewegen lot een decisoir besluyt

en om dus af te wagten, dat men door de nodige middelen

in staal zoude wesen gestett om dese affaires op eenmaal door

Ie setten, eenlyk goedgevonden en verstaan de finaale dispositie

over de biljoen verklaaring en inwisseling der Palembangse

fiyes in surcheance te houden; dog echter, om dies loop,

gelyk ook van d'andere soorten, de pas a pas te stuiten en

den coers der duiten en penningen op Java's Oostkust te

bevorderen, conform het voorstel van den heere Gouverneur

Generaal^ by affectie van biljetten in de gebruikolyke iands

taaien, den invoer van allerlei soort van kippings, zoo bier ter

boofdplaatse, als op Java's Oostkust, Cheribon en Bantam te

rerbieden, sub poene van confiscatie, half ten profyte van de

Comp*^ en de wederhelft voor den officier of de gene, die

Ie aanhaaling zal doen, en zulks ter dispositie deezer regeering

9f zonder forme van proces; onder desen verstande, dat de

lanhaaling ten aanzien van de Palembangse aanstonds en ten

belange van de overige soorten, als : de Tonkingse, Chinase en

564 1769. P. A. VAN DER PARRA.

Japanse, eerst met primo January van 't naast volgeDdejaar 1770, wyl vroeger ten aanzien der laatste soorten niet met opzet tegen de interdictie kan gehandeld worden en 't dns ook aan de pagters, zoo hier als elders, geen reeden van ht zwaar kan geeven, mitsgaders dit overzulks den DedinaK bediendens no^ nader by brieve ter haarer naricht te com- municeren ; en eindeiyk by d'eerste scheeps-gelegenheid f lOOOOO aan kopere duiten naur d'Europiscbe evaluatie of / 300006 naar de voorige bei*èkening naar Samarang te zenden, ta fine daar van zoodanig gebruik te maken, als voor eerst kc discrediet van de roullérende Palembangse kippings en da toeneemenden trek der duiten het beste mogelyk zal makea. Zie ook 4 Julij 1769.

7 Februari]. Aanstelling van een 1*^ gezworen Iderk bij de banhcourant en bank van leening.

Deze klerk, die een eed van »secretesse" moest afleggen, zoude den secretaris btj ontstentenis vervangen. Zijn IractemeBt kwam ten laste van de bank.

14 Februari]. Voorschriften nopens zotU^leegch en tfé.

Is goedgevonden en verétaan om, met eenige alteratie ni 't 10^^ artikel in 't reglement wegens de provisien voor in dienaaren te deezer hoofdplaats, het laatste den 30^ Apr3 1765 herdrukt, item van het 11^ arlicul in 't reglemeot of de in- en uitweging, herdrukt den 15^° Augustus 1764:

Eerstelyk: den administrateurs in 't provisie maguazyn te gelasten uit elke party gezouten vleesch en spek, die aangebragt word, niet meer dan een vat t'openen, dat netto en brato te wegen en van dies bevinding den heer Directeur Generaal U berigten, ten einde, na bekomen qualificalie van zyn Edde« de geheele outvange party naar het bevonden netto gewigt ra 't geopende vat by de boekjes haarer administratie met nett» ponden in te neemen en vervdgens te verstrekken; of ook 1^

I76Ö. P. A. VAN DER PARRA. B6S

raten ongeopend, gelyk ze ontvangen zyn, te verzenden, na men dezelve by verzending, in presentie van schipper of s(aarman, die ze mede krygt, alle bruto gewogen en een, naar de kense van dusdaanigen officier, geopend heeft om met netto ponden naar dat laatste bevonden gewigt van 't geopende vat afgescheept en by evengenielde boekjes daar mede afge- sehreven te worden, onder toevoeging aan gedagte administra- tears van 8 perc^^ spillagie op het vlees en 5 perc^ op bet spek, gerekend op de quantiteit, in elk hal f boekjaar verstrekt en afgescheept; met deze bepaling, dat op bet hier door, by een behoorlyk gade slaan der fusten, overgehouden wordende zollen betaald worden llVi nxd" voor de 100 ft vlees en 127, rixd' voor de 100 è spek op een successive onder altimo February en ultimo Augi^tus door weimeiden beer Directeur Generaal getekende ordonnantie op 'sComp' kasse of even gelyk zulks plaats heeft met de gevalideerd wordende percentos aan de administrateurs van Onrust en deWestzyde nopens de afgescheept wordende partby.

Ten anderen: by verzending van zout vlees on spek d'aan- rekening wel eenlyk te laaten doen naar bet invoegen voormeld bevonden netto gewigt, dog ook teffens by 't cognossement te doen stellen bet bruto gewigt van ieder vat, mitsgaders de tarra van 't vat, 't welk uit de party geopend is geworden : en, met ampliatie van 't eerste artikel in 't reglement nopens de alscbryvingen van onderwigten, den scheeps-overbeden op het sout vlees of spek te laaten valideeren 5 perc^® voor spillagie, indien zy voldoen nan bet gewaagde, door haar getekend eognossanent* dan wel hen te favoriseren met bet gene de spillagie minder bedraagd, dog daar en tegen te doen belasten voor meerder lekkagie, enz., en

Ten derden: mits deeze verandering, item de redenen, welke daar toe gemiliteerd hebben, extract deezes circu- lair naar de buiten-comptoiren te zenden ter noodige ouver- tonre en* om 'er zich aldaar naar te schikken, met nadere ordre en quali&catie aan de respective ministers en bedien- dens, dat aan de pakbuismeesters of die de verantwoording

|{66 1769. P. A. VAN DER PARRA.

van het zout vlees en spek aangaat, zoo ten aanzien 't gene van deeze hoofdplaats, als met hetrekking tot CeSw en Bengale ook ' direct uit Neilerland ontvangen word, al mede S perc< op het nelto gev^igt by verstrekking voor spilbpe mogen gevalideerd worden op de om 't half boekjaar te ve^ antwoorden verstrekte parijen, na dat het vlees en qpek tm deeze hoofdplaats zal ingenomen weezen conform de bevinding by d'uitgeleverde lading, invoegen voormeld; en ten aanziea van 't direct uit Europa ontvangen wordende, na dat h^ netto gewigt by den aanbreng zal weezen bekend gestdi uit hoofde van een in vergadering van politie genomen besluit, op een aan dezelve al mede te presenteeren berigt 'an 't netto a bruto gewigt van een der vaten uil de geheele party.

14 Februarij. Bepalingen ten aanzien van het onderhimd van bruggen.

Op het aan Heemraaden deezer stads ommelanden gedeman- deerde om door een commissie uit den haaren te laaltn onderzoeken en berigten, welke bruggen, schoon vermoedelyk op particulieren haar verzoek voorlyds geiegt (volgens eeo ingekomen lyst in 91 bestaande), lot algemeen gebruik dienstig of noodzakelyk waren; welke zoude kunnen gemist wordes en welke maar tol byzonder nut van weinige perzoonfs strekken, onder speciaale aanwyzing, hoedanig zulke enren rf landeryen naar derzelver grootheid of waarde, dan wd naar 't meer of minder nut van die bruggen proportioneel in de lasten van reparatie en vernieuwing dienen te draagen, zoo 'er ook al geen onder waaren, ten dienste van een enkel landgoed geiegt, waar van de lasl dus ook als van zelfs op dies eigenaar redundeerde; en zulks, wyl deczen aangaande na en dan verschillen reezen, uiilsgaders interpretatie vereLscht wicnd nn het besluit deezer tafel van den 31^° January 1755, statueerende. dal alle bruggen buiten de stad en in de voorsteeden, ilern aan en by de buiten forten, onder Heemraaden voormeM fer bezorging en betaaling gehoorden, — door dat collegie gefiend zynde van antwoord, zoo is goedgevonden en verstaan:

1769. P. A. VAN DER PARRA. B67

ten aanzien van de Zuiderwyk, de partikuUere brus^en, L* A en By enz.

Voorts nopens de groole en kostbaare brug L^ L, die, als genoegzaam boven de post Meester Cornelis over de revier de Sonthaar gdegen, ingevolge het van wegens deeze regeering geaffigeerl biljet de datis 9 January 175S door de eigenaars der daar aan paaiende landen moet onderhouden worden, dog welke 'er weinig nut van genieten, maar wel d'afkomende karren, draag-beesten en voetgangers van de Preanger landea af tot benedenwaarts toe, deeze verandering te maaken mei Heemraaden te qualificeeren van daar, even als op sommige partikuliere landen, item by de brug over de Angiolse vaart geschied, een slag-boom te plaatsen ten fine door dat middel van de passanten en 't passerende den volgenden matigen tol te heffen tot goedmaaking van de kosten aan die brug, nu al aanstonds naar den voorstel en vervolgens successive te doen, te weeten: een perzoon te voet , 1 duit,

buffels kar met dies dryvér 12 duiten^

. buffel 8 »

paard met dies lyder of bereider 6 »

9 bok of schaap met dies dryver. 2 >

» koebeest met dies dryver 8

• wagen met vier wielen, of 'er veel of weinig

menschen in zyn 16

» chais met twee wielen, als even 10 »

onder bi^reiging, dat, wanneer den tollenaar (welke resor- teeren zal onder het toezigt van den commandant van gedagte fortres en zorgen moet voor de conservatie van brug en weg ,gelyk ook voor de -brug over de slokkan, in die weg le^^ende) overtuigd kan worden meerder gevorderd te hebben dan 't even bepaalde, voor d'eerste reis zal verbeuren ^5 rd' ten voordeele van Ueemradens kas en voor de tweede reis in de ketting worden geklonken om adn de gemeene werken t'arbeiden ter nadere dispositie deezer regeering, indien het een inlander, ofte verbannen, indien het een Europees zy.

•

»

568 1769. P. A. VAN DER PARRA.

Vervolgens, enz.

Eindelyk, met opzigt tot de lasten, welke particoKereQ Tan de bruggen dragen moeten op fundament der voorsz. sdiik- kingen, voor zoo verre verscbeide lieden in 't ODderhond tui een of meer bruggen participeren, te statueeren, dal in de door een der gesvirore landmeeters naar 't gebruik te formeereD notitie van de zulke, welke foumeeren moeten^ de qaolisatie niel moet bepaald worden naar de lengte of breedte, welke eoiig erf, tuin of landgoed in het blok beslaat, daar eenige reparatie of vernieuwing behoort te geschieden, maar naar proportie van de onderlinge inkoops-waarde der vaste goederen, te rekenen by percento's van dien, naar niaate de ongelden boog of laag loopen.

Dan, ofschoon het van zelve spreekt, dat, wanneer op iemands speciaal verzoek een brug gelegd word, deezen den last daar van blyft dragen, al worden of zyn z'ook van een algemeen, hoewel ontbeerlyk gebruik, 't welke door den tyd in vergetelheid kan raaken ; zoo is nog g'arresteert, aan bet GoUegia van Schepenen deezer stad te gelasten om in diergelyfce gevallen, by verkoop van zulke erven, tuinen of landeryeo, ia de koopbrieven het speciaal onderhoud van zoodanigeii brug als een servituit bekend te stellen; en dat dus ook HeemraadcD by het permitteren tot het maken van zulken brug of bruggen, waar over in den aanstaanden bedenkingen zoude kunnen ontstaan, of ze niet tot een algemeen gebruik gelegt daar van de nodige kennis aan 't eerst gedagt collegie

28 Februarij. Voorschriften nopens minderjarigen.

De Regering gelastte aan Weesmeesteren > steeds de eischte zorg te draagen om geen haarer pupiDen oflte andere» onder voogdy met haare goederen in 't weesboek bekend staande een vryheid te laaten, welke hen doet schynen de beheering haarer goederen dadelyk te bezitten, 't zy met ben op zich zelfs domicilie te laaten houden of eenige andere aetien te laaten pleegen, welke het gemeen in 't denkbedd kunnen

I76d. P. A. VAN DER PARRA K69

brengen, dat zulke onder geen voogdy staan ; en dus ook inzon- derheid haare pupillen ter woon, item ter genieting van een goed op- en toezigt, onder baar Eerwaardens hooger gezag, besteden moeten by braare lieden, ingevolge de permanente ordres".

Doordien een pupil van de Bataviasche Weeskamer bad ge- leed en gebandeld, alsof hij meerderjarig was, had de Raad van justitie, zonder behoorlijk onderzoek te doen, hem veroor- deeld tot betaling van zekere schuld, waartegen de Weeskamer opkwam. Het vonnis bleef desniettegenstaande van kracht.

28 Februarij. Magiiging op het Collegie van Beemraden tol te heffen aan twee sluizen nabij Tangerang en Angké.

De voorwaarden, waarop die tollen verpacht mogten worden, waren de volgende: i® dat den tol zal bestaan:

byAnké. by Tangerang. voor een persoon te voet 1 duyt 1 duyt

geladen sjampang met

het daar toe behoorende volk 6 > 36 »

ieder passagier daar en boven 1 » 1 »

een ledige sjampang met het

daar toe gehoorende volk. . . 4 » 20 »

ieder passagier op dezelve. . 1 » 1 »

een prauw met negocie, be» staande in een kleendere soort ▼an sjampangs, dan wel groole

prauw joekungs 4 » 30 »

9 ieder passagier op dezelve. . 1 » 1 »

een ledig dito vaartuig 2 » 10 »

« ieder passagiers 'er op 1 » 1 >

1(70

1789. P. A. VAN OER PABRA.

2 duyten

10

1

1

1

8

1

1

1

1

3 »

18

byAnké. byTangerug. voor een kleene geladen praauw joekum of cano, door em per- soon getrokken wordende.. 2 duyten 10 duytea

ieder passagier 'er op . . .

• een ledig dito vaartuig. . » > gras of melk praauvir

» ieder perzoon *er in

» een hamboese vlot

» de daar op zynde jongen of

perzoon, die ze beheert, niets, maar wel voor ieder passa- gier 'er op, als vooren 1

» een groote orembaay 4

» item, ieder passagier apart 1

een kleene orembaay van een joekum 2

• ieder passagier, als te meer- inaleu graegt 1

een buffel kar met dies dry ver 9 » » buffel met dies dryver . 6 » » paard met dies lyder of

bereider 6

» een bok of schaap met dies

dryver 2

9 een koebeest met dies dryver 8 » » wagen met vier wielen, of 'er veel of weinig menschen

in zyn 16

9 een chais met twee wielen,

als even 10

onder dezen verstande, dat, om de buffels, welke te koop gebragt worden, by een en andermaalige vrugtdoose te mg brengmg niet te zeer te bezwaaren, den pagler zal prhoih den weezen om, niet alleen den dryver van een lossen buffel, maar ook van een buffels kar, by hel opgaau ea

1

32

1

16

1 9 6

6

9 8

16

10

1769. P. A. VAN DER PARf^A. 871

afkomen te geeven een sjap voor den dao te betaaleo tol Toor de buffel of buffels, welke gedreeveo worden, ten fine, wanneer zoodaanigen dryver te rug keerd, door de (e rag gaave van dat sjap bevryd te weezen om voor die zelve buffel of buffels andermaal iets te contribueeren ;

2^ zal den pagter van het te maaken tolhek aan bet nieuwe werk of by Tangerang verpligt zyn om het noodig volk daar geduurig te houden tot het naar vereisch openen en sluiten van de twee zy-openingen van de sluys en ter behulp van de op- en afvaarende lied^;

3® zal hy, pagter, en zyne dienaars zich zorgvuldig moeten wagten om niet meer van de passanten en voor H passerende t'eisscben» als by artikel 1 speciaal beschreven staat, onder bedreiging, dat hy, kunnende overtuygd worden van meer- der dan 't bepaalde gevorderd te hebben, voor d-eerste maal verbeuren zal 25 rixd^ ten voordeele van Heemradens kasse en voor de tweede reis in de ketting worden geklon- ken om aan de gemeene werken te arbeklen, indien het een inlander, of op nadere dispositie deezer regeering verbannen, ingevalle het een Europees is;

4^ zal hy, pagter, en zyne dienaars zieh moeten submitteren aan het o|iaigt en gezag Tan de commandanten of posthouders van Tangerang en Anke respective, zoo in derzelver waak* zaamheid, dat niets meer dan 't geoorloofde van de passan- ten en H passerende gevorderd of aigenomen, als dat de noodige hulp aan de vaartuigen by de te maaken sluis bewee- zen en daar ook, onder de hooger ordres of te geeven instructie van fleemraaden, naar vereisch gezorgd word voor bet tydig openen en sluiten van de geprojecteerde zy-openin- gen; met last aan de evengementioneerde commandanten of posthouders om attent te weezen en zorg te draagen, dat, zoo- dra de tolhekken zyn geplaatst en verpagt, den pagter of tolbediendens niets meer komen te vorderen, als 't hier vooren gespecificeerde, dan wel zich voor al steeds verledigen om, by voorkoming van eenige klagten, daar na een ieder van hen in 't zyne hei nodige onderzoek te doen, ten fine by

87i 1769. P. A. VAN DER PARRA.

ontdekking van extorsien, niet alleen het mogelyk redres daar tegen aanstonts te bewerken, maar 'er ook ten eersten aan den gecommitteerde tot en over de zaaken van deo inlander kennis van te geeven, om door denzelven zodaanige pagters aan den Drossaart der Bataviasche ommelanden, om voor den regter te worden geactioneerd, overgegeven te worden ; en dat wyders den commandant van Tangerang zoo wel zorge, dat den pagter het nodige volk by de sluis houde om de passerende vaartuigen het vereischte gerief te bewyzen, als dat de twee zy-verlaaten of openingen, naar te stellen ordres van Heemraaden, ter juister tyd geopend en gesloten worden; onder vergunning, dat dit coUegie daar voor aan die commandanten of postbouders voor hunne te neemen moeite en zorg afgeeve 5 perc^ van het rendement der te verpagten tolhekken, te weeten aan die van Tangerang wegens het gene, dat van het tolhek by de te maaken sluis proflueeren zal, en aan die van Anke, van het gene, 't welk het tolhek aldaar zal opbrengen; 5^ of eindelyk : Heemraaden te gelasten om een aparte redte- ning by haare boeken te formeeren van 't geene meermdde steene sluis met alles, wat naar het voormelde betrekking heeft tot het in ordre brengen van de Mokervaart, zal komen te kosten, als mede van 't geene 'er in der tyd ten goede voorkomt, ten fine niet alleen te beoogen, in hoe verre het gecalculeerde met d'uitkomst zal of kan overeen- stemmen, maar om ook, ingevalle by verloop van jaaren de lasten eens door de successive voordeelen gebalanceert wierden en 't onderhouden dan niet langer vereischte zooda* nigen hoogen tol, als nu bepaald is, daar omtrent een vermindering te maaken; of, ingevalle by het contrarie de lasten steeds meer bleeven dan d'inkomsten ('t gene echter by een goed reussit van het werk niet verwagt word), des aangaande zodaanig nader te besluiten, als bevonden zal worden te behooren; om al verder te doen zoi^ drnagen, dat, als de verpagting der tolhekken geschied is, onmiddeiyk 'er op aldaar ter plaatse in de alhier gebruikdyke landstaa-

^ 1 ■

1769. P, A. VAh4 DER PARRA. 8^5

kn g'afligeert en steeds io een leesbaai-en staai gehouden worde een door haar Eerwaardens secretaris geautentiseende ordonnantie van 't gene, naar 't voormelde, van de passan- ten en 't passerende mag gebeft worden; en om, na dat de sluis gelegt, mitsgaders in een bruikbaaren staat gebragt zal weezen, een instructie voor den commandant van Tan- gerang te formeeren nopens het openen of sluiten van d'eene, dan wel beide de zy-openingen, naar dat zulks de gesteldheid van 't afkomend water met de benoodigtheid van dien vorderen zal.

10 Maart Verbod tegen uitvoer naar Japan van karet en kamfer.

Zie ook 23 Mei 1800.

21 Maart. Bepaling^ dat de pachter van de in- en uitgaande regten te Batavia geen tol mogt heffen van goederen, welke niet ter verkoop mogten aangevoerd worden •of waartoe alleen op een zeer toevallige wys permissie ^verleend werd'\

10 April. Bqpaling met betrekking tot den diepgang van Compagnie's schepen.

Gezien zynde, dat de ordre, concerneerende het diep gaan der schepen by vertrek van deeze rheede naar eenig buiten comptoir, nog al eenigsints buiten het bedoelde effect kan blyveo, als den een of anderen bodem alvoorens een andere plaats moet aandoen, als werwaarts dezelve ten principaalen geschikt zy; zoo is goedgevonden en verstaan, ter weering van soort- gelyke misbruiken in 't vervolg, het inkomend rapport van 't diep treeden der scheepen niet te zenden naar het comptoir, waar voor de lading ten principaalen zy, ingevalle het alvoorens een andere plaats om gedeeltelyk te lossen, dan wel ook verder te laden moet aandoen, maar naar zulken plaats, waar het

1574 1769. P. A. VAN DER PARRA.

schip 't eerste komen moet, op dat daar, in conibrmité der circulaire ordre van den .V" Maart 1767, het nodig onderzoek geschiede en by vertrek andermaal gecommiCteerdens naar hooni gezonden worden om inspectie te neemen, tioe diep dusdanigen kiel dan treedt, ten fine daar van coiumnnicatie te geeven. werwaards de destinatie legt; met last om van alle comptoireo teffens het veretscliie verslag dientwegen aan deeze regeeriog te suppediteeren.

H April. Wijziging der instructie voor de zeevarenden • m dienst van de O. ƒ. Compagnie.

Geresumeert weezende een addres van den commandeur en opper-equipagiemeesler, liehelzeude bezwaarnis$;en over de by vernieuwing gestelde ordres wegens de verstrekking van equi- pagie goederen in de instructie voor den zeedienst, by renovatie, alteratie en ampliatie op den 10^ October 1768 gearresteerd, bepaaldelyk in de 6^^ en 7^ artikelen van den vierden titol en zulks, om dat, op welke nuUige gronden en met wat een goed oogmerk de ordres, daar in vervat, tot het maaken van de beste bepaaling gesteld zyn, het niet zelden aan bekwaaioe en braave lieden ontbreekt om lot uilvoering te kunnen dienen; onder voordragt, dat daarom, naar het gebmik in Nederiand en elders, tot een gereguleerde verstrekking de schikkingen ten eenemaal overgelaalen worden aan de zorg en kundigheid van den equipagiemeester, behoudens vryheid aan de seheeps- overheden om, wanneer hen hunne vermeende noodzaakelykbeid mogte geweigerd worden, zich daar over direct aao deese regeering t'addresseeren; zoo is, wyl men in der daad maar te zeer moet roeyen met de riemen, welke men te boord beett goedgevonden en verslaan om, ter voorkoming van confusie en noodeloose moeil^heden, met alteratie van voorsz. 6^ ea 7^ artikelen, het bepalen van henoodigde equipagie goederen voor alle 'sGomp* schepen en vaartuigen, 't zy op wat reiien deselve gaan of het andersints vereésschen, alleim te defereeiw aan de attentie en zorg van den commandeur en opper-equi-

1769. P. A. VAN DER PARRA 878

pagiemeester, na een daar iu, buiten ongewoone voorvallen» Ie iiottden proportioneels regel, naar rata de schepen korte of lange, dan wel ook min of meer zwaare reiaen moeten doeo, imt<:gaders door kort of lang vertoeven hier of elders hei benoodigen; niet permissie, dat de scheepsoverheden of ook wel het hoofd van eiken bodem, welke vermeenen mogte eoo wel aan het tuig, als tot den voorraad niet genoegzaam voorzien te worden en zulks naar hun sustenue blootelyk door eeo willekeurig begrip van den opper-equipagiemeester.ofniet tar zaake het een of ander niet aan handen waare, zich over dusdaanigen weigering schriftelyk aan deeze regeering t'ad- iresseerra, ten fine daar dan op den meermeiden opper* eqoipagiemeester te hooren en, na bevinding van zaaken, het noodige te beraamen.

2 Mei. Nadere regeling van den cimel-geneedmndigen dia^t ie Batavia.

Mits de zwaare lasten, welke de slad te dragen heeft, en vrel toeneemende, zuilen de gragten in een behoorljte staal komon, gelyk daar door, voornamdyk in de jongste twaalf maanden, rd* ^86 : ItS : — meerder uitgegeven dan ontvangen KjB, op de propositie van deti beere Gouverneur Generaal in nadere aanmerking gekomen weezende, dat ter zittinge van dcD 2y December 1766, toen gedelibereerd wieril over de eoDsideraUen van den heere Gouverneur Generaal tot vermin- deriiji,' van den omslag en d'ougelden te Batavia, Java's Oostkust en Cheribon, wel buiten meer g'arresteerd was om, even als in vroeger tyd, hier geen stads-docler meer aan te stellen, dog ^er, wyl de meeste besluiten genoomen waaren om eerst van kragt te zyn na d'erlangde dispositie der beeren Meesiers, hier in nu nog wel wat bepaakler tot yermindering der stads hsteu koude worden geprocedeerd, als niels anders dan een huiaselyke schikking buiten direct belang van de Gomp* inciu- dtfende, dat daar en tegen dan aan den stads ehirurgyn, buite» het gene dien i bediende nu te verrigten heeft, zoude kunnen

ji^6 - I76Ó. P. A. VaIm DÊR ^AR^.

opgedragen worden, het gene tot het departement fan dea stads-dokter altans behoord, met betrekking tot de boeyen vu den raad van Schepenen, en zulks voor het vierde deel van hd tractement, 't vi^elk den laatsten uit de stads-penningen geniet of eenlyk rd' 200 boven zyn present virinnende rd* 300 's jaan, ten einde daar door teffens eenigsints een beter middd tid bestaan te erlangen; en dat het overigens den opperchimrgyi van de wees- en armhuizen best zou convenieren om teSess het Ghinesche hospitaal veaar te nemen voor het genot t» rd* 50 'sjaars, welke den stads-dokter uit de middelen van dit godshuis krygt ; zoo is, dien conform, goedgevonden en verstaan om, by vacatuure van de dienst, welke door een stad&^iocter altans bekleed word, dezelve niet door een afzonderlyke bedieaè i meer te vervullen en daar door ten dien bdange rd* 800 'sjaars van de stads-penningen te spaaren, mitsgaders het gene ten aanzien der lyderen in de boeym van den Raad van justitie en van Schepenen te verrigten valt, als dan, zoo wd omtrent de interna als externa, te laaten waarneeinen door den stads-ehirar- gyii en in het Ghinesche hospitaal door den opperchirurgyn vaade wees- en armhuysen, mits den eersten, boven zyn presente jaa^ wedde van rd' 300, dan nog uit stads-kasse kome te ontvange tè 200 en aan den hatsten de rd* 50 's jaars door Boedelmeesterta der Ghinesche en andere onchristen sterfhuisen uitgekeefd worden, welke den stads-docter in deezen tyd geniet.

9 Mei. Voorschriften nopens adoptie onder mchrisim ingezetenen.

Geremarqueert weezende, dat meest al by het adoptem onder den inlander niet verder gezien word als de bezorgiag van een goede opvoeding aan 't kind, 't welk menadopleai waar door niet zelden bedenkingen ofook verschillen in 't 8t«k van erffenissen worden gebooren ; zoo is, om d'inconvenient» deswegens weg te neemen, goedgevonden en verslaan nits deezen te statueeren, dat, wanneer Gbineezen, Muliamelhaia0i of andere onchristenen hunne kinderen aan een ander by wege

1769. P. A. VAh* DER PARRA. i^l

van adoptie overgeeven, by d'overgaave zullen iaoeten verklaa- reo, of zy van bet i^ van erven van zodaanig over te geeven kind of kinderen afzien, dan wel in 't stok van erffeniase gecoDsidereert willen blyven als eigen vader en moeder, inge- valle zodaanig kind of kinderen door voor overlyden, 't zy met of zonder testament stervende, iets mogte komen na te iaaten ; onder deezen verstande, dat, wanneer d'eigen ouders van zulkeo kind of kinderen gerenuncieert bebben van 't regt van erven op dezelve en zulke geadopteerde geen wettige descendraten nalaaten, de adoptant of d'adoptanten by 't ster- ven van zulken aaogenoomen kind of kinderen zullen gecon- aidereert worden als vleescbelyke ouders, 't zy zodaanig kind by uittersten wille gedisponeert heeft of niet, en zelfis de nabe- staande van dien adoptant of d'adoptanten by deezer laatsten voor overlyden, even als nabestaande van 't geadopteerde kind of kinderen, wanneer de geadopteerde zonder testament komen te sterven, onverminderd het regt van erven, dat in allen gevalle zolken geadopteerd kind of kinderen, dan wel derzelver wettige descendenten, behouden op de ouders, welke d'overgaaf van kind of kinderen gedaan hebben, en teffens verkrygen op de gene, welke hen adopteert, ten zy het speciaal anders mogte kegrepen of by d'adopteering niet verder mogte geoogt worden dan de bezorging van een goede opvoeding door den adoptant of d'adoptanten; met last aan de notarissen en ook aan de beamptschryvers op de buiten-comptoiren, tot het opstellen van alle wettige instrumenten en actens gequalificeert, om, zoo wel in 't een als ander geval, by de actens, dan wel contracten van adoptie duidelyk mentie te maaken van 't geene d'over- eenkomende perzoonen begeeren, na dat zy door hen behoorlyk ondervraagd en geinformeert zyn op al het boven aangehaalde.

19 Mei. Voorschrift nopens handd in kampher.

GecQDsidereert, dat, ofschoon den handel in kamfer aan partikulieren gepermitteerd zy by resolutien van den 10*° Jony 17S7, egter on^ dezelve contributie kan gebragt wmnden als

FLABAAT-BOn DIIL ItlU 37

STg I7e§. P. A. VAM DÉR PARftA.

nopefR de henzuin plaats heeft naar luid vrm 't geairresleerip op. deo ^1^ April' 1767 en 't da^ir na g^affigeerde biljet vm dea il^ May daar aan; zoo is goedgevonden en verstaan «n voor de kaïnfer Baros, welke met 's Coinp^ schepen of iniiwlfre vaartuigen alhier word aatigebragt, nu en in 't vervolg voor vragt te doen betaalen 9 perc^, buiten gelyke 6 perc« voor 'vA^ mend regt aan den pagter; e» voor 't gene door vrenwle kielen, dan wel by een andere gelegenheid aU per Gomp bodem» (onverminderd den verboden portieulieren vaart np Svmatra's Westcust van bier derwaarls en vice versa) m laalst genoemde gom hier mogte worden ingevoerd, voor inko* mend regt te doen betaalen vyftien procento of even al$ nopens de benjain plaats moet hebben.

% Mei. Vermeerdering der inkomsten van hel Chinesd^ hospitaal te Batavia.

Door den kapitein en Tieutenants der Chinesche natie ii

loco, Lim T|ipko c. s., Iry een smeekschrift prealabel ter kennisse

gebragt zynde, dat zy, vernoemen hebbende, dat de zieken ii

hun hospitaal niet naar behooren konden verzorgd wordoi

door de niet toereikende onderhouds middelen, verzogtra:

1^ dat, dewyl na de verpagting van de wayang spelleo maar

een vierde deel van den pagt-schat ten voordeele van

't gedagte ziekenhuis is gekomen, daar ter contrarie in

vroeger jaaren alles, wat 'er voor gecontribueert vriirt

of 6 ryxd^ wegens elk spel, ten behoeve van 't zelve gestigf

kwam, deswegens nu ook een gunstiger schikking inogtp

plaats ftrygen of wel een verhoogtng tot de helft van tie

pagt, en zulks, wyl log dft alles alleen van de Oiineeas

herkomstig zy, bedragende in 't geheel voor 't loc^iode

jaar rt)^ 996 's maands ;

2^ dat nopens de by 't reglement van de pragt en praal

gestelde' boete van 25 rixd' ten behoeve van Heemrsadcss

taisise voor ieder Chinees, die by het troowen een w^tn

geikraikt, enz., een Aminntie lot 2 duksFtons mogte g**

1769. P. A. VAN OER PAflRA. 87é

maakt worden ten voordeele van 't gewaagde gasthais,

wyl dan het daar door te verbeurene, over het algemeen

gerekend, meer als tans zoude opbrengen^ en

5* dat, dewyl een Chinees by zyn trouwen, buiten des, voor

dat hospitaal moet opbrengen rixd' 9 : 13 Vi» een Nahometaan

deswegens ook onder een contributie, naar evenredigheid,

dat *er Mahometaanen in tegenstelling van Ghineezen in

zyn, mogte gebragt worden of opbrengen rd* 2.

Welken aangaande door den heere Gouverneur Generaal een

notitie geproduceert wierd van de zich altans in Hopgemelde

siekenhuis bevindende, als waar uit specificq bloek, dat het

gelat der Chineeze zinneloose en impotente bestond in 59 en

(ht der Muhametaanen in 9 koppen, ten einde hier door, niet

aBèen een gevoeglyker overslag te kunnen maaken, maar

oA ter zaake de supplianten mondeling- te kennen hadden

gegeeven, dat, sedert de Ghineezen op de rheede alhier gebruikt

waaren tot het lossen en laden der schepen, 'er ongelyk

meerder impolenten als in voorige tyden waaren gekomen ; en

aangemerkt, dat, behalven de in 't algemeen vereischte zorg

voor noodlydende, ook in ''t byzonder wegens evengerepte, niet

aowaarschynlyke oorzaak de uoodzaakelykheid teffens pleit

mn hen, welke in 'sComp^ dienst ongemakken krygen, te hulp

Ie komen, gelyk dit dus zeer eigentiyk zyn betrekking vondt

tot het eerste lid van 't verzoek;

dat ten aanzien van 't tweede lid wel naede aannemelyk voorkwam, een vermindering van de boete meer zou doen verbeuren als tans, dan wel, dat tegenwoordig, mils de groote som, selden of nooit iemand bekeurd word en dus Heemraaden 'ar geen voordeel by hebben ; dog dal egter, zoo ter bewaaring van *t oogmerk, waarom de boete bepaald zy, als tot bedoeld voorz. einde preferabeler was dezelve ie stellen op drie gekartelde zilvere dukatons of vyf ryxd";

en dat, wat het derde poinct betreft, zulks niet alleen een onge- vadHge nienwigheïd voor den inlander zoude weezen, waar toe, ge- hfk te meermalen in consideratie fs gekomen^ niet dan by absolute BoodzaakelyUleeden behoord te worden getreden, maar dat ook,

U80 1769. P. A. VAfsl DER PAFiRA,

gelyk uit het opgemelde consleert, meer dan zes Ghineezen tegen een Muhaiiietaan zich in 't hospitaal bevinden, dog dnt men daar en tegen op een ongevoelige wys de gansche gemeente hier in eenigen last zoude kunnen doen dragen door de vendu extracten, waar by meer als vyftig rixdaalders aan verkogte goederoi in gespecificeert zyn, op een zegel van 6 stuyvers te stellen en verders, na rato, tot een zegel van 2 rixd' toe, en *l hier van komende aan 'f dikwerf genoemde gasthuis toe te voegen:

zoo is dien overeenkomstig en ten vervolge van bet gearres- teerde op den 20^^ November 1767 goedgevonden en verslaan, ter vermeerdering van de middelen tot onderhoud der zieken en krankzinnigen in 't Chineeze hospitaal, aan 't zelve loe (e voegen de helft van de pagt op het spoelen der wayaogs, 'm stede van het vierde gedeelte, te rekenen van primo iany aanstaande; voorts, met alteratie van het 9^^ artikel onder den 1'° titul van het placcaat tegens de pragt en praal, de Ghineezen en andere inlanders, welke by het trouwen en ook begraaven, tot vergrooting van de statie, een of meer wagens gebruiken, voor elk derzelve, in plaats van 25 ryxd', die aan Heemraadens secretaris moest betaald worden ten behoeve haarer kasse, voor 't vervolg aan den sekretaris van Boedel- meesteren ten fine voorsz. te doen opbrengen 5 ryxdaaMers voor één, 10 ryxd^ voor twee wagens en zona advenant; mits- gaders, met declineering van 't voorstel om de Muhametaanen, even als de Ghineezen, buiten des by 't trouwen iets Ie haten fourneren ten behoeve van 't Ghinesche hospitaal, nog tot een middel van onderhoud voor 't zelve, tot ampliaüe van \ d'ordonnantie op het klein zegel, te statueeren :

dat alle extracten uit de venduroUen, welke, na altrekvan , 't vendusalaris en het een per mille voor den armen, een zuiver rendement van vyftigh ryxdaalders of daar boven tot een honderd ryxd"^ vertoonen, moeten geschreeven worden op een zegel van 6 stuyvers, van honderd tot vyf honderd ryxdaalders op een zegel van 1 2 stuivers, van vyf honderd lot duizend ryxdaalders op een zegel van 24 stuyvers, mitsgaders van duizend ryxdaalders en meer op een zegel van 2 ryxdaalders.

1769, P. A, VAN DER PARRA. S81

blyvende, ingevalle het zuiver provenue van \ gene verkogt of op een extracl vendurol beschreven is, geen vyftig ryxdaalders haaien kan, van *l zegel geêxcuseert;

en dat dus den vendumeester, welke boekhouder en kassier zy, niet alleen op d'executie deezes behoorlyk zal moeien acht geeven, maar daar toe ook de geparafeerde zegels, alleen onder betaabng van 't opgeld, van den collecteur by parthyen van duizend te gelyk zal ontvangen, mitsgaders daar van twee maal 'sjaars of onder ultimo Augustus en onder ultimo February moeten rekening doen én H ontvangen bedragen van 't zegel, onder quitantie, afgeeven aan den secretaris van Boe- deimeesteren, ten overstaan van een der parafeerders van 't klein zegel, na dat deezen door den collecteur alvoorens zal weezen geinformeert, hoe veel zegels door den gedagte vendumeester behooren verantwoord te worden, ten Bne daar van een rapport geformeert, het zelve niet alleen diene tot gerustheid, dat van d'aan den vendumeester afgegeeven zegels geen ander dan het bepaalde gebruik is gemaakt, maar telkens ook zodaanigen quantiteit hier door buiten geldsom aan de Comp^ verandwoord worde.

26 Mei. Last tot het apkoapen op Java van alle aldaar vallende cardamon en sapan-hotU.

De gouverneur van Java's Oostkust overgezonden hebbende een monster kardemon van deeze te Balemboangan nog al in een tamelyke quantiteit vallende vrugt, item van sappanhout, 't welk te Panaroekan gekapt word, waar van reets 300 pikels by een verzameld zyn en, naar 't zich liet aanzien, niet alleen te brengen zoude weezen op BOO pikels, maar waar yan ook deagdzaame zoorl te Balemboangan valt; en na gedaane proefnemingen bevonden zynde, dat de cardemon genoegzaam van dezelve qualiteit zy als d'andere, welke nu weder sedert korten tyd van Java's Oostkust gezonden word en involgens het geinentioneerde by den eisch van retouren uit Indien voor den jaare 1761 in Nederland zeer getrokken is, mitsgaders dat

SSt 1769. P. A. VAN OER PARRA.

hei sappanliout, schoon nog iets minier in deagd ab Iwt Bioiase, eehter een goede isarkt belooid, als meo ooDsïdtereerl dat soortgelyke 17000 % alliier ifi 1749 tot wel rd« iVi <tf f Z:li Indisch geld de hoaderd ponden iogekogt, in Nedeiiasd ii#g een naamwaardig avans van SlS^g perc^° gegeeven hebben; Boo is, MD naar mogelykhetd hei nut ukdeniettwgeoonqueslecrde landen in 't gouvernement van Java's Oostkust te ürekkoi, goedgevonden en venstaan de ministèren aldaar tequaHioeffea om^ door de bekwaamste middelen de leveraniie van kardemoD m Hsappaohout opwekkende, waar het daar maar vrigcnsde ontvangen monsters te krygen zy, te aoeepteren alles, wat 'er in voorraad ter leverantie is of mogte kMnen, hét eerste artikel tegen de prys, welke 'er gewoonlyk voor betaald zy,

in andere districten ingezameld wezende, of stoivens het

pofid en bet gedagte verwbout tot f 1 : 18 het pikel 125 fi of ruim een quart gedeelte minder dan ordinair 't Bimascbe gegeven wond.

6 Junij. Toevoeging van een kapUem-lukenmU em vm drie vaandrigs aan dk der beide kempagniên pemmlm te Batavia.

De ervaring had geleerd, d^t »by d'ondernomen exerdtisD nu twee jaaren na den anderen bevonden was, dat de beide com- pagnien ie weinig offieierai hadden óf dk maar 1 kapiteiB, 1 lieulenaai en S «aandrigs by 1 70 a 160 gemeenen ; dat dit by de vastgestelde ïurlykse ocffening in den wapenhandel niet wdaif hinderde oni dos verre een behoorlyk phn af te scbetsea, men zwyge om by onverhoopte gevaUen iiet voemaame bat Ie bereiken, onder bet bonden van de vereiscbte order of toesigt".

6 Jnn^. AanHeUing van een opzigter der gehouwen in het gouvernement van Java's Oogthust,

In consideratie gekomen zynde de nuttigheid, weHte 'er resideert, dat op een lutgestrekte plaats gelyk bet goaveraenieBt

1769. P. A. VAN DER PARRA. S83

VU lavas Oo&ikust» even als op verschMde andere coaiploireu fvels in gebruik zy, een baas der UmmerltedeD fungere om bei opzigt Ie hebben over de gebouwen en andere ^verken; zoo is, conform de propositie van den lieere Gouverneur Generaal, goedgevonden en verslaan den meesterknegl der httistinm^rlieden in 't ambagtsquarliet in loco, Claas JDeksel, als opzigter over de gebouwen en andere werken ben gou- veruemenie voormeld naar Samarang Ie zenden en denzelven op die qualiUiil toe Ie leggen degagie van / 50 : — ter maand of zoo veel de baasen op de buiten comptoiren in bet tweede verband volgens het reglement winnen mogen.

l/j^y. Maatregelen in hei belang van BaUwia'g getandheid^

Onder de gedourige zorg em door aUe BMor immers uH* voerlyke middelen de bedenkelyke oorzaafcen, waar uit de meenigvuldige ziekteos en 9terftens alhier ter hoofdplaatae ontstaan, te weeren, in aanmerking gekomen zynde, hoe dat, niettegenstaande verscheide zeer nnllige ordres» weUie inzon^ derliéü haar betrekking hebben om stankverwekkende onsui- verheden langs straalen en gragten voor te komen, als in 'tonbrwk zyn gutnkt, hoe zeer egter een ieder in U particulier, zoo tot zyn eigen nvt, als *t algemeen belang, daar omtrent bekoorde te vigileefen, nadien het builen dispnt 2y, van wat oitwerfcEeleo bet een of ander nopens de gezondheid, vooma- melyk alhier, weezen meet; zoo is, eonform een door den beere Gouverneur Generaal, geprodoceert schriftuurtje, meest evereenkomstig de ordonnantie voor wykmeesteren in de stad en Zuider voorstad van den 19^° Deoeoaber anno 1747, goedgevonden en v«%taan alle en een iegelyk by een te publiceeren en in de alhier gebruikelyke landstaalen te affigeren ordonnantie te gelasten:"

dat de kaayen en burgwallen met derzelver rollagen en oink- putten door de eigenaars der huizen en erven binnen deeee stad in een bekwaame staal, hegt en sterk, moeten gehouden, dog, daar^ omirent in gebreeke blyvende, door den Baillu en wykmeeslers

B84 1769. P. A. VAN DER PARRA.

zullen gewaarschouwt worden, en 't dan binnen veertien dagen nog niét doende, zulks geschieden zal voor haare rekoiing, nnts- gaders daar en boven vervallen in een boete van vyf en twintig rixdaalders ten behoeve der stadswerken;

dat de gooten of rioolen door en voor de buizen en de straaten binnen en buiten de stad, dienende, zoo lot loosiog van 't regenwater, als andersints, niet alleen daar toe in en goede gesteldheid steeds moeten gehouden worden, gelyk mede de zinkputten aan de gragten, en zulks door de bewoonden der huizen en pedakken of, by het ledig staan, door de eigenaars, maar ook in 't byzonder door hen eens des weeks of op elkes Zaterdag moeten worden schoon gemaakt en gezuiv^, mitsgaders de modder en andere vuiligheid in de daar toe geschikte vuilnis praauwen gebragt, op dat daar door de stank en andere ongemakken, item twist tusschen de respective buureo, geweert worde ; onder bedreiging, dat de gene, welke na Tooraf- gaande waarschouwinge van den Baillu of de wykmeesterai hier omtrent nalaatig blyfl, al meede verbeuren zal een boele van vyf en twintig rixdaalders ten behoeven als boven ;

dat niemand eenige groove vuilnis of ook stankverwdLkoide materien, hoe genaamd, zal mogen werpen in de gooten of rioolen op 'sHeeren wegen of in de stads gragten, maar dezelve binnen zyn wooning of op zyn erf moet behoodeo, tot de vuilnis vaartuigen komen, welke dagdyks van 's morgens zes tot agt uuren omvaaren en waar van de voerders zich door een ratel laaten hooren, ten einde de vuilnis daar in gebragt en 'er mede vervoerd worde, op een boete van les rixdaalders ten behoeve van den bekeurder, 't zy Raillu of wyk- meester, weswegens de hoofden der huisgezinnen voor haare onderhoorige en lyfeigenen moeten instaan;

dat daar en boven de lyfeigenen, welke bevonden wordoi asch, aarde, steenen, glas of eenige vuiligheid en inzonderheid doode krengen of andere, de verrotting onderworpen stofiso ie de gragten te werpen, in de ketting zullen worden geUonkeo om daar inne hunne lyfheeren of vrouwen den tyd vao zes maanden te dienen;

1769. P. A. VAN DER PARRA. 58B

dat den aaDneroer van den yervoer der groove Yuilnis steets sorgen moet, dat de zinkputten, welke voor geen particuliere huizen, maar 's Gomp* of stads«wege te vinden zyn voor opene vakken of pleinen en aan de vleugels der bruggen, befaoorlyk gezoivert en schoon gehouden, mitsgaders dat op eiken Satordag door de vaartuigen de modder, enz., die men uit de gooten of rioolen haald, weggevoerd en, builen de stad gebragt zynde, verspreyt en verbrand worde, insgelyks op een boete van vyf en twintig rixdaalders, telken reize by het tegendeel ten voordeele der stads werken te verbeuren ; en

dat den Bailluw, gelyk ook de respective wykmeesteren, op d'aitvoering van al het voorgaande ten stipsten of met d'uitterste attentie en buiten eenige oogluiking vigileren moeten of zonder ook onderscheid tusschen 'sComp' dienaaren en anderen te maaken, nadien men verstaat, dat alle bewoonders van de stad en Zuider voorstad, voor zoo verre het opgemelde betreft, zullen subject zyn de judicatuure van den geregte deezer stad; en dat dus ook niemand, ten dien einde door den Baillu ontboden, zonder merkelyk verlet zal mogen weigeren te komen, op een boete van vyf en twintig rixd' ten voordeele als boven ; met last aan de collegien van justitie om zich dü gevolgelyk ook ter naricht en observantie te laaten dienen.

8 Junij. Vermeerdering van het aantal ordinaire klerken bij de generale secretarie te Batavia.

Geresumeert zynde een addres van de secretarissen deezer vergadering, vervattende hunnen voordragd van diverse, ter generaale secretary en by haar direct bescheiden klerken om, naar jaarlyks gebruik, voor zulke, welke het meriteerden, ver- betering in qualiteit en gagie te verwerven, onder aantooning, dat die egt er, naar het bepaald getal van ordinaire en extra- ordinaire klerken, altans maar zeer gering zoude kunnen weezen, hoe zeer meerdere subjecten, door hen voorgedraagen, in byzondere aanmerking kwaamen, zoo Hoor onvermoeiden iver en vlyt, als ten deele genoegzaame expiratie van hun

S86 1769. P. A. VAN DER PARRA.

Yerhand, behalven dat, buiten ée opwekkende en aaiispM>raide midMen door de mogelykste gunflteo, ook de meer en meer teeneeniende arnmede ooder de pennisten door hel gemis yiii gdegenheid om buiten 'sClomp^ dienst, by den burger, als anderziiits, iets te winnen, niet weinig den iost en moed sfand nit te blussen, wanneer daartegen ook niet voorzien wierd: zoo is, ten vervcdge van bet gearresteerde op den l3^'>Pebmarj 1767^ goedgevonden en verstaan het getal der ordinanne kleika van vyftien tot twintig te vermeerderen^ ten fine daar door niet alleen voor dit maal de voorgedrage te favoriseeren» maar ook voor bet verv(dg gelegenheid te hebbea een eeoigaints niimere verbetering te doen plaats krygen, wyl, na maate dat het getal grooter zy, de gelegenheid tot vacatares, naar den gewoonen loop, vermeei*derea, onder aanmerking, dat bier deor wel eenige vaste scribenten meer op de secretary komen, dog dat daar te^en ook weder inlandse huurlingen by onfa^ nodigtheid kunnen afgedankt worden

15 Junij. Bepaling^ dal aan wa^^verhuurdert U Batavia niet zoude worden toegestaan hei aanhmdm mn meer rijtuigen, dan zy reeds bezaten.

Geleezen zynde een request van den burger, Johan vao Groen^berg, tenderende om, boven de negen, voor zys gepri- viligeerde wagenverhnordery toegestaane rytuygen, noig dne a vier wagens meer te mogen houden ter voorkoming vaa zyn andersiflts on-te-bovenkomelyfcen achteMiitteerendea slaat; en geoonsidereerd, dat de suppyant den eenigsten van die tent* teering binnen de stad is, welke dermaaten gering voorzien ly» viryl d'overige 18, 15 en 12 wagens hebben, waar onder zeifc één rytuig pagtvry, mitsgaders dat, met in deeaen een proper- timiede schikking te mnaken, Heemraadens kasse nog eeiig voordeel zal genieten; zoo is goedgevonden en verslaan aan den suppliant nog drie rytuigen of in 't geheel twaalf voar zyn wagenverhuurdery t'aocorderen ; dog, wyl bier door no honderd en elf wagens aan de tien wagenverhuurderyen biucn

1700. P. A. VAN DER PARRA. 587

m builen de stad gepermiUeerd zyn of een meenigte, ruin gmoeg, 'er voor H vervolg ook geen meer toe te staan, om dal« ofseèoon ook de wagfinverbourderyen buileo de stad niet meer dan 8 en 9 ryluigea hebben, deese o<A veel minder voor pogl betaalen, mgev<dge de deswegens nader gemaakte hefna- iing ter zitting van den IS^** Jamiary anno passato; en hier van aan Herairaden deeser stads ommelanden kennis te geeven.

13 Juoij. Inkomend regt op viseh-lgm.

De pagter der inkomende en uitgaande regten by reqveste vertoond hebbende, dat by de pagtconditien geen speciale mentie gemaakt word wegens de tolheffing van 't vislym, met verzoek, dat, tot wegneeming Van bedenkingen in deesen, bet zelve, even ails de haaye-vimien, bepaaldelyk onder contributie van den boom mag gebragt worden, als, naar zyn sustenue, daar toe nog directer betrekking hebbende dan de tripangs, agar- agar en troeboe, vermeld by bet £5^^ artikel van de coaditieu voor de pagt der infcomeBde en uitgaande regten en het 2^ artikel van de eonditieo der pagt van de viscbmarkt; zoo is, niet tegenstaande het van zelfs spreekt, dat voor het gedagte vislym, als zetfs niet oader eetbaare waaren géhooreode, geen tol aan den vispagter moet betaald worden, echter, ter voor- koming van anders mogelyk te zoeken geschillen tusschen de opgemelde tollenaars, goedgevonden en verstaan om» ingevolge des suppliants verzoek^ lot ampliatie van iiet U&^^ artikel der conditien van de booms-pagt en het 2^® artikel van de pagt der vismarkt, jxuts deesen bepaaldelyk te noteren en te slatu- eeren, dat aan den pagter der inkomende en uitgaande regten voor den invoer van vislym, even als van haaye-vinnen, tol moet betaaM wordan en dat gavolgelyk den vispagter daar voor niets mag vorderen.

20 Juiug. Verbod tegen den uüvoer van suiker.

Ter nagelyksle besorging, dat de Compagnie de nodige sni

/ /

588 1769. P. A. VAN DER PARRA.

tydig aan handen krygt, is, conform de propositie van deo heere Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan den aii- voer van meermelde zoetigheid aan alle en een iegdyk Ie verbieden, sub poene van confiskalie en verbeurte van de vier dubbelde waarde, de helft ten voordeele van den aanhaaler en de wederhelft ten profyte van de Gomp% met uitzondering nogtans van dusdaanige partyen suiker, waar toe reets p^- missie aan eenige Engelsche scheeps overheden by voorige besluiten gegeven zy en 't geene de officieren van de ümf onder haare gepermitteerde lasten mogen begrypen, wyl 't eerste tegen de gevoeglykheid zoude stryden en 't laatste van geen voornaam belang in deesen zy.

30 Junij. Bepaling j dat aan inlandsclie erfgenamm es testamento hun erfdeel zonder eenige cmUie door BoC' delmeesteren moest worden uitgekeerd.

Alleen mogt cautie gevorderd worden, wanneer Boedelmc^ teren aan de identiteit der personen twijfelden. Voor erfgenamen ah intestato bleef de borgtogt verpligt

4 Julij. Magtiging op hel Collegie van Schepenen, >M ^support der 8tads'laslen'\ te heffen eene halve maand huishuur.

Zie verder bij 15 JullJ 1768.

4 Junij. Vergunning tot invoer van Chine&iche kèpeng^ voor den handel op Bali.

Door de 'gezaamenlyke nachodas van de Aymuisdie jonkeo by requeste verzoek gedaan zynde, dat hun. gepermitteerd roogte wonlen de aanbreng van Chinasche koperen kippings of pitjes, eenlyk om 'er op Bali mede te handelen, onder betuiging, dat zoo zy die niet konden aanbrengen, bun zulks zeer prejndidaM zoude weezen ; en geconsidereerd, dat door den immer vat

I76Ö. P. A. VAN DER PARftA. 589

die geldspecie op Bali toe te laaien, daar dezelve zeer gewild en schier onontbeerlyk is, den cours der duiten op iava's Oostkust gecne verhindering toegebragt, maar daarentegen de vaart der Ghinasche jonken naar herwaards en ook de vaart van Bali om dies bekende nuttigheid niet te veel gefavoriseerd kan woixien; zoo is goedgevonden en verstaan, op de zelfde conditien, als ter sessie van den IS'"^ Juny laastleden bepaald zyn, in der supplianten verzoek te condescendeeren en dus, zoo wel den sabandaar alhier, als den ministèren op Samarang, Cheribon en Bantam, daar van kenjiis te geeven om te zorgen, dat niet tegen het oogmerk van deeze vergunninge gehandeld worde.

Op den 15^^^ Junij 1769 was eenc dergelijke vergunning aan een anderen Chinees verleend, onder voorwaarde, dat hij zich schriftelijk zoude verbinden »om dezelve by ontvangst onder den sabandhaar alhier te secureren, tot hy gelegenheid zal krygen om ze tot de Balyse vaart en handel t'employeren, zonder daar van eenige, direct of indirect, naar Java's Oostkust, Cheribon of Bantam te verzenden, sub poene van confiskatie ingevolge het ger«^olveerde op den 3" January deezes jaars en 't daar uit gefo ^eerde biljet, gedateert dito''.

7 Julij. Slooping van kleine vaartuigen.

Is goedgevonden en verslaan, met eenige alteratie van 't beslooten op den 18^" July anno passato, voor den aanstaande te statueeren, dat alle kleine vaartuigen, als; patjallangs, losboots, champangs en diergelyke mindere dan chialoupen, voortaan niet meer mogen verkogt, maar gesloopt moeten worden, nadien de Comp^ by het laaste, namentlyk de sloping van alzulke vaartuigen, beter haar reekening zal vinden dan by den verkoop derzelve, als een groote onvryheid op de equipagie werf veroorzaakende.

K90 1769. P. A. VAN DÈR PAfïRA

10 Julij. Vervoer mn lijnwaden.

Den beer Gouverneur Generaal aan de vergadering voorge- steld hebbende, by nadere overweging van het geresdvccrde aan deeze tafe? op den 18«" November 1768 om den vervoer van hier na de groote Oost en Noord van Indie van grof gninees, gerras, salempoeris, zaanen, baftas en dongrys Boi- gaalsch, mitsgaders guinees, salempoeris, pareallen en'dongrys Ghormandelsch volstrekt of zonder eenige voorwaarde te ver- bieden, van oordeel te zyn, dat door den vervoer van dezelven naar de Noord te weeren in den vertier ter deezer hoofd- plaatze aan de particuliere handelaars eenige belemoimDg zoude worden veroorzaakt en daar uit voor de Compagnie meer nadeel te wagten staat, dan wanneer de Noord van bet voor- schreven interdict wierde geêximeerd, als tog van driers rykelyk voorzien kunnende worden, zonder dat bel Ie bdettcB zal zyn; zoo is goedgevonden en verstaan, lot alteratie ai interpretatie van het gezegde besluit en het d^ar naar ingiesleUe vierde artikel der liorte uittrekzels van de ordres op de vrje vaart om de Oost en Noord, sub 15 Febraary 176S berdrakt, by deezen te verklaaren, dat het daar by gedaaa verbod legoB den vervoer van Bengaalsche en Chormandelse grove lywaaten, naamelyk : gnioees, gerras, salempoeris, zaaoen, baftas, dongrys, parcallen, voortaan eenlyk van applicatie moetende weezen nf de vier Oostersche gouvernementen en Timor, gevolgelyk de Noord of Malacca, Palembang en alle andere om dien oord gelegen plaatzen daar niet onder begrepen zullen zyn, maar in tegendeel alle de voorschreven' en andere sortementen naar derwaarts mogen vervoerd worden.

17 Julij. Voorschrift nopens assigneUiën op NederUinL

De heeren Snperioren by generale missive van den 1 4" Octcrfttf 1768 gelievende te avanceeren, dat te meermaalen was voor- gekomen, dat versebeide persoonen, niet zynde in dienst van de maatschappy, dewelke eenige gelden op ass^atie na

I76§. P. A. VAN DER PARrtA. ^9l

Nederland in 'sComp" cassa hadden geteld, die assignatie n Uootdyk hadden g'endosseerl aan hunne correspondenten in Europa, sonder dezelve by procuratie te qualtficeeren tot den ontfaogsl van die gelden, en dat de houders dier ass^^natien vervolgens op die hloote endossemenlen daar van de betaling badden gevordert, waar « uit veeltyds moeyelykheeden waren ontstaan, do(H* dien de Iiouders dier assignatien hadden ge- soslioeerd, dat het woord order in assignotien hun reg't gaf om, uit kragle van hfet endossement, de voldoening van dezelve te vorderen; met ordre, dat, ter voorkoming van die moeyelykheeden, voortaan in de assignatie», die op hun Edele Hoog Agibare zullen verleend worden, in plaats van de woorden ordti^ of ervan, zal moeten worden gesteld agter den naam van den geene of de geene, ten wiens behoeve de assignatien werden verleend, de woorden desselvs (of(/ar:7e/var)gemagtigdens of erven: zo is, in conformité en ter voldoening van hoog derselver begeerte, goedgevonden en verstaan de voorsz. assignatien, zo te deezer hoofdplaats, als op Cormandel, Ceilon, Bengaie, Souratta, de Malbibaar, Cabo de Goede Hoop, item Ie Gaatoa in China, op Nederland verleend wordende, in- voegen voorsz. Ie laaten veranderen en de ministers en bediendens van gemelde eomptoiren daar van de vereisehte kennisse te geeven, onder (oesending van een extract uit baYeogemelde missive.

28 Jiilij. Bepatiag, dat hoeten, opgelegd •tot een pditique t€orrectie'\ zouden komen ten voordede van de stads- werken te Batavia.

Ook dit middel werd aangewend ter tegemoetkoming aan de »sware" lasten, welke de inwoners van Batavia te dragen hadden.

1 Augustus. Bepalingeti nopens betalingen uil boedels van solventc Comjmgnie's dienaren.

Be lieerea IMncipaalen zig gelievende te conformeeren met

K92 1769. P. A. VAN DER PARRA.

het begrip nopens de belalingen, die in Indien mogen wovdeo gedaan uit de nalatenschappen van 's tk)U)p^ dienaren, die op hun overlyden niet insolvent zyn geweest, dewyl het oogmerk geensints was om de op dit respect gestelde ordres belreckdyk te maken op boedels, waai* van geene insolventie is gebieden: zo is, uit aanmerking de betaling in deze landen uit boedeb van dienaaren, die op hun overlyden niet insolvent zyn geweest, voor heen niet alleen door de heeren Majores niet is geprohibeert maar dat by het 8^^^ artikel van deo generalen articul brief zelvs gelast word de exacte nakoming van bet octroy, door Haar Hoog Mogende den 26^° November l-OGl aan de Comp' verleend, om curatoren over boedels te stellen, dicteorende artikel 2: »dat wyders de voorsz. curatoren gehouden zulleo «weezen, 't geen van de voorsz. sterfbuisen, onder hare «administratie gesteld, zal komen over Ie schielen, ten spoedigstai »in Indien ^an de Comp^' goed te doen, ten einde iiet zelve i »herwaards [na Nederland] overgemaakt en desvolgens meiie »aan de regte erfgenamen of de geene, die daar toe geregtigd «zoude mogen zyn, uitgereikt te werden*', sonder dat by dat octroy gevonden werd, dat in Indien f[eene betaling uit boedek van 's Gomp^ dienaren, by hun overlyden niet insolvent geweest zyode> zou mogen geschieden, maar alleen, dat het geen sJ komen over te schieten, moet worden overgemaakt ; goedgevonden en verstaan, met ampliatie en interpretatie van 't geen by de nieuwe statuten deezer landen, onder den titnl van curator ad lites, § 13, word gezegt: »dat namentlyk den corator ad »lites aen niemand eenige afbetaling weegens schuld van «overleedene dienaren in vddoening van eenige vonnissen van d» r^regter verder of ruimer zal vermogen te doen of eenige

ordonnantien daar toe verleenen, dan voor zo verre 't procedido 'hunner nalatenschap, n» aftrek van alle gevalle ongeid^ «nog zal komen 'te bedragen", te statueeren, dat den curator ad lites te deezer hoofdplaats en op alle de respeclive buiten comptoiren, niet alleen op, maar selvs buiten vonnisse ^'an den regter betalinge zal mogen doen uit boedels van'sGomp' dienaren, die op hun overlyden niet insolvent geweest zyn.

I76Ö. P. A. VAN DErt PARRA. 89S

in zo verre zulx door hem niet bereeds gedaan word of uiet praclicabel is, onder deeze restrictie, dat die betaling niet zal mogen geschieden uit de te goed l)ehoudene gagien van zo- danige dienaren, die uit Nederland zyn uitgevaren, dan na alvorens daar toe permissie te hebben erlangd van de kameren, alwaar die personen zyn aangenomen.

1 Augustus. Uitbetaling van achierstallig tractement aan weduwen van Compagnies dienaren.

Door de heeren Meesters niet kunnende goedgekeurd worden bet besluit om de te goed staande gagien der gesneuvelde dienaaren aan hunne weduwen maar af ie betalen^ onder remarque, dat de betaling van personen, die uit Nederland zjn uitgevaren, niet had mogen geschieden zonder consent van de kameren, daarsc voor waren aangenomen, behalven Bog, dat de voormelde weduwen in die qualiteit niet verder geregtigd waren dan tot de helfte der te goed staande gagien hunner overleedene mans, terwyl de wederhelfte aan de kinderen of erfgenamen van laastgemelde was competeerende , met recommendatie om zig het een en ander ter narigt te laten strecken en by dusdanige voorvallen zig dien conform te ge- dragen, zo is verstaan zulx serieuselyk aan te bevoelen.

1 Augustus. Voorschriften voor de buiien-kantoren nopens notariële acten.

De heeren Superioren hebbende gelieven te approbeeren de ordre, door de Ceilonse ministers gesteld, zoo op het b'eedigen der secretarissen, eerste en geswore clerquen, die als notaris- sen fungeeren, als op het houden van behoorlyke prothocollen door dezelve; met byvoeging, dat, dewyl hun Edele Hoog Agtbare klagten waren voorgekomen, dat actens, voor g'aulho- riseerde scribas op subalterne comptoiren of voor andere, daar toe gequaliGceerde persoonen gepasseert, weg geraakt en niet te vinden waren geweest, hoog dezelve dienstig oordeelden, dat by circulaire ordre wierde gelast^ dat op alle comptoiren,

FLUA4T-t0a 9£BL YOI. 36

894 1769. P. A. VAN DER PARRA

daar zulx niet in gebruik zoude mogen zyn, de actens, die voor secretarissen, geswore clercquen» g'authoriseerde scribas of voor andere^ daar toe gequalificeerde personen mogten worden gepasseert, in een behoorlyk prolhocol gebragt en zorgvuldig bewaard wierden, ter voorkoming van de verleegendheid, die het gemis van zulke aclens veroorsaakt, en van bet ongerief, dat daer door aen die geene werd toegebragt, welke by die actens g'interesseert zyn ; zoo is, uit aenmerking deeze regee- ring met de heeren Majores de inlroductie deezer ordre niet min nuttig dan noodsakelyk oordeeld, alzo het blyven der aetens of instrumenten zonder nomnier en 't inbinden derzelve onder den anderen in een band noodzakelyk verwarring moet veroor- zaken en teffens aanleiding kan geeven tot het pleegen vas allerley falsiteiten en bedrog, goedgevonden en verstaan de ministers en bediendens op de respective comptoiren by extract deezes circulair te gelasten om door de secretarissen, eerste en geswore clercquen, mitsgaders alle andere, die uit hoofde van bon functie tot het passeeren van notarieele actens of instra- menten g'authoriseerd zyn, behalven den eed van secrelease, door hun afgelegd, ook nog te doen prestoeren den eed voor de notarissen, by de statuten van Batavia beraamd, mitsgaden door hun te doen houden ieder een aparte prothocol en daar in de instrumenten en actens, die zy maken, naar de ordre d^ tyds nommeren en naar de nommers registreeren, mitsgaders dat prothocol op den eersten Maandag van ieder maand door gecom* mitteerde leeden van justitie op plaatsen, daar justiltede collegien zyn, of anders door den eersten en tweede persooa aldaar te doen examineereu, of de instrumenten behoorlyk aen het hoofd genommert en aan den voet door den comparant of de comparanten, getuigen en den beampt schryver geteekeod en van de vereisehte zegels, volgens de ordonnancie, voorzieo zyn, sonder dat voormelde gecommitteerdens, dan wel de geene, die de examinatie doen, eenige verdere kennis zullen mogen neemen van den inhoud der actens, veel min eenig gebraik of misbruik maken van liet geen hen by deeze geleegenhetd onder het oog mogte komen.

1769. P. A. VAN DER PARRA. 898

1 Augustus. Wijziging van hel bepaalde op 8 Mei 1764 nopens den ^generalenopneeni" van Compagnie' s goederen.

Is goedgevonden en verstaan de periode, voorkomende in hel circulaire besluit van den 8^ May 1764, waar by het doen van den generalen opneem tweemaal 's jaars bevolen word, namentlyk, dat »ten aanzien van zulke goederen, welke om •derzelver groote quanliteiten niet kunnen nageteld, nagemee- »ten of gewogen worden, als daer is de coiB, peper, ryst, •buskruit, kogels, vuursteenen, mitsgaders omtrend zulke wha- •ren, dfe, in kisten, kasten en balen afgepakt, qualyk te openen szyn, by de rapporten van den opneem zullen moeten bekend «gesteld worden na de opgaave van de administrateurs of die

'er de verantwoording van hebben", in deezer voegen te ampli- eB^n en te altereeren, dat de gecommitteerdens tot den opneem, zo te deezer hoofdplaats, als op de buiten comptoiren, zig voortaan niet meer zullen mogen te vreeden houden met de opgave van de administrateurs of die 'er de verantwoording Vin hebben en de groot of hoeveelheid der restanten daar na by hunne rapporten bekend stellen, maar dat zy daar by zullen moeten noteeren, hoe veel hun op 't oog of na gissing voorge- komen is, dat van al zulke goederen, welke om derzelver grote quantiteiten niet kunnen nageteld, nagemeeten of gewoogen worden^ per restant is, mitsgaders oversulx ook by de ordon- oantim te doen bekend stellen, dat den opneem door de geconi- miiteerdens, zo hier als dders, invoegt voormeld zal moeten worden gedaan.

2 Augustus. Voorschriften nopens inventarissen van proces- stukken.

Is in Raede van justitie des casteels Batavia goedgevonden en verstaan voor den aanstaende te statueeren, dat de praclizyns altoos, by haare over te leggene inventarissen, in fine van dezelve sollcB: hebben te stellen deductie off advertissement van regten (des noods) te maken, over te geeven en te quolèeren sub

^96 1769. P. A. VAN DER PARRA

littera sodanig, als die op het laatste product van haarea inventaris sal volgen; en dat voorts, by de overgave van sodanig een schriftuur, daar toe geen versoek meer sal moogen gedaen, maar 't selve, gequoteert met de letters, by inventaris vermeld, en verzecgeld, in Raede overgegeven sal moeten worden omme door den geswore clercq in de sak, neevens het proces, te worden gevoegd ; terwyl al verder verslaan is den secretaris deezes Raeds te recommandeeren de noodige zorge te dragen, dat immediaet na de pronun- ciatie eeder sententie het schriftuur van deductie off adver- tissement van regten, dat daar in sal weesen overgelegU weeder verzeegeld en neevens sodanig ' een proces gevoegt en geseponeert worde, ten waare den succumbant van de geslagene sententie in revisie gekomen en geadmitteert mogie weesen, als wanneer daar van parthy hinc inde visie, dan wel copia, des begeerende, ten haaren redelyken kosten sal moeten worden verleend.

5 Augustus. Maatregelen tegen ongeoorloofde vaart v» Spanjaarden.

Hun Edele Hoog Agtbare gelievende goed te keuren de maatregelen door deeze regeering beraamd om de ongeoorloofde vaart der Spanjaarden teegen te gaan, onder remarqtte, dat, of wel de maatschappy uit kragte der tractaten het regt zooile hebben om daar toe eflQcacieuser middelen in 't werk te stellen, het egter voor als nog niet raadsaam zoude zyn daar vai gebruik te maken, met last om geene Spaanse scheepen onder 's Comp^ gebied te admitteeren, veel min eenige gerieflykheedeo toe te staan, maar die af te wysen en te doen vertrecken, ten ware schip of equipagie in zo een desolaten staat mogle zp, dat men, zonder die manschappen aen een oogeiischpdyk gevaar bloot te stellen, niet zoude kunnen weigeren hun eeaige hulpe toe te brengen, in welk geval hoog dezelve begeereo, dat in het oog gehouden zal worden, het geen de Gaabse miais- ters op dat respect hebben aanbevolen by brief van den 14''

r769. P. A. VAN DER PARRA. 897

October 1768, welke, na genomene resumtie, bevonden wierd te bestaan in eene ordre om in het oog te houden:

dat 't de Spanjaarden, volgens de tractaten, niet is g'oorloofd langs die roule na Oost Indien te vaaren;

dat by deezc vaart particuliere negotianten het meest zyn g'interesseerd en dat, als die hun interest by de continuatie niet vinden, de vaart zelve virelhaast vervallen zal;

dat die ]>articuliere handel scbadelyk is voor de Comp*;

dat, schoon niet raadsaam vinden die vaart door geweld tegen te gaan, het egter der heeren Majores intentie niet is iels toe te staan, dat tot ondersteuning of bevordering deezer vaart zoude kunnen dienen; *

waar na de ministers in het verleenen van de allerbenodigste en absolut onvermydelyke assistentie zig zouden moeten gedragen en betragten om door alle mercantile middelen het groote oogmerk teegen het bevorderen deezer vaart, zo veel mogelyk, te verydelen;

zo is goedgevonden en verslaan der heeren Majores voorsz. ordre, niet alleen te deezer hoofdplaatse ter schuldige narigt en observantie te neemen, maar dezelve ook de ministers en bediendens op de respectivc buiten comploiren ter nakoming aan te bevelen om, ingevalle de Spanjaarden, hare illicilen vaart voortsettende, gelyk wel te vermoeden is, als zy daar haar intrest eenigsinls by kunnen vinden, en deeze of geene plaats quamen aan te doen, zig daarna slipt te reguleeren, wyl bet aanloopen deezer scheepen van andere plaatsen buiten deeze hoofdplaats en de Caab niet vreemd zoude weezen.

3 Augustus. Voorschrift nopens de verzending vanpar^ ticuliere thee naar Nederland,

Met relatie tot de remarques der Hoog Edele Heeren Seventienen nopens de thee op vragt, om daar van zo min te zenden, als mogelyk is, zo om de verzending van slegte thee, als 't scbadelyk gebruik, dat van die slegte zoort gemaakt werd, waar tegens begeeren, dat zal worden voorsten; is, on)

iJ98 1769. P. A. VAN DER PARRA.

de TersendiDg van stegte te preyenieeren, goedgeTooden ea verslaan de thee, die voortaan op vragt zal aangeboden werdea. door kondige lieden te doen exaniineeren, ofze in de opgegeeYeoe soorten bestaan en dezelve de daar voor gesteld werdende pryseB wel reèel waardig zyn, ten einde dus voor te komen, dat dendfe niet gebruikt worden om daar mede 's Gomp" goede ai zuivere soorten te vermengen ; en vaders met de afsending der kaaaoi zonder bind rottings te continueeren en so min op vragt te senden, als maar mogelyk zal zyn.

25 Augustus. Vermeerdering der emolumenten van dm meester-knecht der kaariemnak&rs.

Geleesen zynde een schriftelyk addres van het hoofd over 'sComp* zeemagt, de heer Nicolaas Houtingh, waar by zp Edele, onder vertoning, dat het sober inkomen, 't geen deo meesterknegt der kaartenmakers heeft, als maer alleen in de gewoonlyke gagie en 't kostgeld bestaande, voor denzelven niet toerykt om 'er van te kunnen subsisteeren, verzoek komt te doen, dat dien bedienden, even als andere, op de equipagie werf dienst doende personen van die qualiteit, ook met eemg^ werkjongens, dan wel eenig ander equivalent mogt vn>rdea begunstigd; zoo is, hier op aangemerkt zynde, dat diergelyke dienaaren voor al een matig bestaan dient te worden to^voegd om hun daer door van het inslaan van alle slinkse practyquas te diverteeren, goedgevonden en verstaan aan den presenten meesterknegt der kaartenmakers, Emanuel Aske, en die hem in 't vervolg in dien dienst zullen succedeeren, toteenbeeter middel van subsistcntie te permitteeren het aanhouden van drie coelys of werkjongens, om op de equipagie werf in 'sComp^ dienst ten arbeid gesteld te worden, en hem daar voor te doen genieten het gewone loon van zes stuivers daags.

29 Augustus. Bepaling f dut wissels op Nederland jaar- lijks vóór ultimo Augustus moesten aangevraagd leorden,

Dij vorige geleegenheeden al eens gesprooken zynde over de

r769. P. A. VAN DER PARRA. 599

willekeurige handelwyze van sommige lieden, die, ofsclioon zy lyAs genoeg gehad hebben om Ier behoorlyker tyd versoek te doen en op Ie geeven, hoe veel geld zy gaarn zouden geremitteerd hebben, door geduurige veranderingen van concepten en dat zy met sig zei ven selden eens zyn, daar meede tot bet laatste oogenblik wagten, mitsgaders door die wispeltuurigheid de attentie tot gewigtiger deliberatien al dikwyis afleiden; zo is, om dien aangaande niet langer (>'abordeert te werden, goed- gevonden en verslaan te slatueeren, dat voortaan door alleen een iegelyk voor ultimo Augustus aan den heer Directeur Generaal zal moeten opgegeven worden de somma, die hy gaarne op assignatie na Neederland zou overgemaakt hebben; eo dat van niemand, wie hy ook zy, na het uiteinde dier aiaand eenige opgaven dierweegens meer zullen g'admitteerd of aangenomen worden; waar van teffens beslooten wierd. jaarlyx de gemeente by billet te adverteeren.

Hoedanig de Regering gewoon was te handelen met be- trekking tot het toekennen van wissels, blijkt uit het vol- gende:

•Door den heer Directeur Generaal werd geproduceerd een notitie van de gelden, die door de daarby nominalim vermelde persoonen successive ter telling op assignatie naar Neederland zyn aangeboden, en van de verdeeling, door zyn Edele daar op gemaakt na het meer ofminder belang der g'inleresseerdens, met preferentie, zo veel immers gevoeglyk heeft kunnen geschie- den, van de repatrieerende lieden".

In Augustus 1769 waren door allerlei personen wissels aangevraagd tot een bedrag van 1,725,874: 41 rijksdaalders, waarvan de Regering, om beneden de voorgeschreven twintig ton te blijven, niet meer toestond dan voor eene waarde van »ryxd« 902,777 of f 2,166,666: 15 met het rabat van

•77,8 Ft".

600 1769. P. A. VAN DER PARRA

5 September. Bekendmaking, dat de Regering ooone- mens was thee en edele geüeenien op vracht naar Nederland te verzenden.

-^ September. Vitschrijinng van een algemeenen dank- en bede-dag wegens het aanstaande vertrek eener rümr* vloot.

14 September. Wijzing der instructie voor de retmir- schepen, vastgesteld op 19 Februarij 1760.

Evenals hare voorgangster bevat deze instructie schier niel anders dan nautische voorschriften.

15 September. Verbod tegen den invoer te Batavia vaa tarwe, »'{ zy onder de gepemUtleerde lasten of onder i»wat naam ook".

De poenaliteit was confiscatie en boete, ten bedrage van de vierdubbelde waarde der ingevoerde tarwe.

De Regering liet zelve tarwe van Kaap de Goede Hoop komen, zoowel voor de bakkers te Batavia, als voor de behoefte op de buiten-kantoren. Batavia had voor een jaar S78 lasten noodig; de buiten-kantoren »na calculatie" slechts 50 lasten.

M Sflptembtr

Vernieuwing van plakaten tegen brandsticktinft

3 Ootob«r

inbraak, enz.

In ervaringe gekomen zynde, dat zeedert eenigen tyd op sommige naby geleegene landeryen en in de omstreeks deeie stad en dies environs te vindene tuynen, niet alloen weeder by nagt en onlyden roveryen en dieveryen worden gepield, maar ook getragt in deeze en geene campongs, ookbysondere huysen, brand te stigten door middel van zeekere machioes. van bladeren van hoornen en andere drooge stofle te samai gesteld en van binnen opgevuld met swavel en salpeter of ook wel met buskruit, welke aan het eene einde aangestoka

1769. P. A. VAN DER PARRA. 601

en zodanig op de daken der woningen, die meest alle met atap gedekt zyn, geworpen, in den beginne langsaam branden, tot dat het vuur, de swavel en salpeter óf bet kruyt vattende, na een voorafgaende slag het geheele dak en vervolgens het buis onmiddelyk in ligler laye vlammen zet, hoedanigen machine nog gisteren door den vendrig en commandant van de post op Ryswyk, van Soest, aan zyne Edelheid vertoond en ontdekt was in de daaromstroeks leggende campong aan de rivier Crocol; zo is, om in 't een en ander, zoo veel doenlyk, te voorsien en de goede op- en ingeseetenen daar tegen door eflScacieuse middelen na mogelykbeid te beveiligen, op de propositie van welmelde zyne Edelheid goedgevonden en verslaan bet, ingevolge de resolutie dezer tafel van den 29^° Juny 1739, laast vernieuwde placaat, den 17*° Augustus 1715g'emaneert, waar by onder anderen alle en een iegelyk buiten deeze stad g'authoriseerd werd alle onbekende inlanders buiten bare paggers en van hare huisen, 's avonds van half seeven tot 's morgens ten half ses uuren te mogen afweeren, ja, selvs dooden, sonder eenig ongemak daar over subject te weezen, met eenige alteratien eii ampliatien andermaal te renoveeren, mitsgaders na den gebmike te laten publiceeren en vervolgens afligeeren, niet alleen in de Nederduilsche, maar ook in de Javaanse, Haleydse en Ghineese talen, zo wel binnen als buiten de stad, op alle plaatsen, daar men gewoon is de aOixie te doen, zo meede aan de becken der campongs en op alle de buiten posten.

De bovenbedoelde > alteratien en ampliatien" zijn van geen belang, -r^ Zie ook 6 Januarij 1798.

3 October. Vernieuwd verbod legen den uitvoer van suiker.

In aanmerking gekomen zynde, dat, niet teegenstaande den uitvoer van suiker aan alle en een iegelyk, volgens resolutie van den 20^'^ Juny laastleden en bet dien conform g'afligeerd biljet, is g'interdiceerd, aan de Comp^ zeedert geen zuiker

605 1769. P. A. VAN DER PARRA

van naam is geleeverd pfeworden eii dal men oversalx niel behoefd te twyffelen, dat van bet weinige, dat de molens van die zoetigheid zeederl hebben afgeleverd, het nieerengedeelte in handen van particulieren is geraakt en ter slayk van hier uitgevoerd, mitsgaders de luaatschappy dus daar van o|» eene strafbare wyze is gepriveerd geworden ; en teffens geconsidereeri weezende, dat 'er, buiten de benodigde zniker voor NederUad en de Mallabaar, nog circa 800 canass<Ts aan de geprojecteerde !K500 per 't schip, de Jonge Lieve, voor Souratta komn te ontbreeken, invoegen het oversulx noodsakelyk is den oifTaer van zuiker, niet alleen op nieuw te ve^bieden, maar seift voor de contraventeurs, by ontdecking, een boete te stcHen: zo is, op de propositie v&n den heere Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan den uitvoer van zuiker de novo a» alle en een iegelyk, met uitsondering van de gepermitteerde lasten voor de scheeps overheeden, 't hoofd over 'sGomp* zeemagt, den commandeur en vice-commandeur, te TerbiedcB op een boete van een duysend ryxdaalders ten behoeve vaii de stadswerken voor ieder canasser, die, in contraventie van dit verbod, getragt mogt worden uit te voeren, zo wel te verbeuren by den eigenaar of koper van de zuiker, die dezelve wil uitvoeren, als die daar toe direct of indirect licentie nn^ verleend hebben, boven de confiscatie van de agterbaalife canasser of canassers; mitsgaders de officieren van justitie en den sabandhaar hier van, niet alleen by extract not ui kennisse te geeven, ten einde strict te letten en toe te zien, mitsgaders door hunne substituten en bediendens te doen letten en toezien op de transgressien in deezen, maar ook by een te affigeeroi billet alle en een iegelyk hier van te adverteeren, op dat niemand eenige ignorantie zoude kunnen pretendeeren.

7 October. Yerhod tegen het aanmaken op Jam mii gotiden, zilveren en koperen munten.

Naar aanleiding van het bepaalde op 15 Januarij 1768 schre- ven Heeren XVII"«" in hunne missive van 7 October 1769:

r;69. P. A. VAN DER PARRA. 605

Hel d^an van kopere duiten en het manten van goude en zilvere ropien reeds gestaakt en de stempels der laatsgenielde specie verbroken zynde, zullen wy ons niet niüalen over het voordeel, dat op die geslage duiten behaald is, nog over het nut, dat UEdele zig van het munten dier goude en zilvere speciën Indden voorgesteld ; dan wy kunnen geensints ongeremarqueerd bten, dat UEdele de goude ropien zo korten tyd, nadat die waren geslagen, voor billioen hebben verklaard en die voor reekening van de Gomp* hebben doen inwisselen, uit hoofde dat die mnntspecie was nagemaakt ; want zo de ropyen, welke voor reekening van particulieren zyn geslagen, hebben gehad haar behoorlyk gewigt en gehalte, had het verspreiden van eenige valsche ropyen geen reeden behoren uit te leeveren om ook de goede voor billioen te verklaren, veel min om de eene en andere voor reekening en tot schade van de maatschappy in te wisselen; wy moeten egter dit al weeder als een gedane zaak passeeren; maar, de uitkomst nu laast weder hebbende doen zien, van hoe wynig nut en teflens hoe gevaarlyk veeltyds is eenige muntspecie van 's Comp" wegen in de Indien te doen slaan, agten wy ons verpligt daar teegens in het vervolg te voorsien en verbieden UEdele derhalven eenige goude, silvere of ko|iere munispecie te doen slaan en op de geslage eenige merken of teekens te stellen, waar door in de cours van zulke specie eenige verandering zoude worden gemaakt.

15 November. Bepaling, dat Boedelmeesteren niet meer dan 5,000 rijksdaalders aan contant geld in hunne kas mogten bewaren.

Door den heer Gouverneur Generaal aen de vergadering gecommuniceerd zynde, dat zyn Edelheid te voren gekomen was, hoe sommige uit de leeden in 't collegie van Boedelmeesteren scrupnl maken om bank brieven voor en in steede van contante penningen in hare cassa te accepteeren, apparent uit eene al te stipheid op hare dienst of ook wel uit eene onkunde en slnpiditeity dat de eerste zo goed of van die validiteit niet zyn

604 »769. P. A. VAN DER PARRA.

als de laaste, zonder selfs te reguardeeren, dat betaanhooden in het Chinees hospitaal, alwaar baar vergaderkamer is en alwaar thans wel veertig duysent rd' aan contanten pelde gevonden werden» dewyl aldaar geen wagt is, roet veel gevaar verselt is en dal het voor hun, immers by het aitgeeves van penningen, vry gemackelyker is de betaling in bankbrieveo, als in contanten te doen; zo is, om alle cavillatien in den aanstaande voor te komen, conform de propositie van zya Edelheid, goedgevonden en verstaan Boedelmeesteren te gdasten om niet meer dan een somma van vyf daysend ryxdaalden of zo veel den secretaris van dat collegie volgens de resoluliea deezer tafel van den 5^° Augustus 1768 onder zig beUws mag, in hare cassa, dan wel in 't Chineese hospitaal of elders aan te houden, maar al, 't geen die somma surmonteert es onder de administratie van den president en vice-presidcnt berust, in de bank courant over te brengen om daer, sioe interesse, te blyven voortloopen, behoudens de facolteit vio Boedelmeesteren om, volgens de qualificatie deezer re^eering. de penningen harer kamer onder de vereischte precaatieo op vaste hypoteecquen uil te zetten, met permissie om, de occagir daar toe voorkomende, de nodige gelden uit voorsz. bank te doen ligten door den secretaris by schriftelyke ordmraaiitie van den praesident, op hem te verleenen.

22 November. Voorschriflen in cos van voldoening n rau-aclie.

Is in Raede van justitie gearresteert te stalueeren, dat,soo wanneer een geinsinueerde off gedaagde in c. a. na het ligtai off exploicteeren van het appointement komt te voldoen, sodanig een saak niet sal mogen worden g'enrolleert; en dat, by aldien de voldoeninge mogle geschieden, na dat de zaak bereels des Vrydags 's morgens ter secretary was op de roU gesteld, sodanig een practizyn gehouden sal syn van zyn meester te vorderen eeo briefje, g'addresseert aan den secretaris van deesen Raede en innehoudende communicatie, dat voldaen is, soo nijede

1769. ^. A. VAN DEA Ï^ARNa 608

YOToek tot rooyeering van de roH en hel opniaaken der costeo, op poene van, ter contrarie ageerende, dat de parthy ten kosten van haar sal worden geroyeert en sy daar en boven Terbeuren sollen een somma van 10 rd', ten voordeele van de raadkamer.

Ed word den adjunct geswore clercq ter secretary van wel- mehle Raade al met eene by deeze gecjualiflceert en gelast, by vertoning van voorsz. bewys, de kosten immediaat off nylierlyk binnen driemaal vier en twintig uuren op te maaken eo het zelve briefje of bewys daar aan te annexeeren, ten Uykefi voor beeren commissarissen, die dezelve sullen resumee- Tien, meede op poene van 5 rd% ten behoeve als 'voren.

•

23 November. Voorschrift nopens hel provianderen van Compagnie's schepen.

Is goedgevonden en verstaan den commandeur en opper- eqnipagiemeester te gelasten, om geene scheepen of mindere vaartuigen, werwaarts ook gedestineert, van de rheede te laten vertrekken, voor dat dezelve van de nodige provisien voorzien zyn en hunne randsoenen aan boord hebben, mitsgaders om de scheepen naar de Oostersche gouvernementen in het vervolg voor de gene, welke, buiten de zeevarende, daar mede overgaan, als: militairen, ambagtslieden, enz., in volgender voegen te proviandeeren, als:

die naar Amboina voor 4 maanden,

  »     Banda         »    4         » 

» » Ternaten > 4 »

• » Macassar » 3 »

f

24 November. Bepaling, dat de renten van kapitalen, gedeponeerd bij de bank<;ourant en bank van leening, door belanghebbenden jaarlijks vóór ultimo Maart moesten afgehaald worden.

Op de te kennen gave van den heer van Ossenberch als

606 1769. P. A. VAN DER PARRA

directeur van de bank courant en bank van leening, dat veele geinteresseerden verzuimden hare Ie goed hebbaide intresl jaarlyks te ontfangen en dat daar door, of dgenttyk mei dezelve van jaar tot jaar nit het eene boek in het ander ow te transporteeren, veel moeiten veroorzaakt wierd» is» conforiB het teffens door zyn Edele gedaan verzoek, goedgevondeB en verstaan te statueeren, dat de g'intaresseerdens in de huk courant gehouden zullen weezen voortaan de te goed hebbeade renten op hunne capitalen binnen den tyd van drie roaandoi na het sluiten der boeken (dat jaarlyks onder ulUmo Ueeember geschied) of voor ultimo Maart te ontfangen, dan weltelata ontfangen, op verbeurte van die renten, ten profyte van de bank, na de expiratie van gemelde termyn, mitsgaders directeur en commissarissen te qualiGceeren om hier van de gemeeole by biljetten te doen adverteeren.

15 December. Vernieuwing der plakaim^ tegen het maktM en verkoopen van vuurwerk, enz.

22 December. Intrekking van liet verbod isgen dm uitvoer van suiker.

By gelegenheid, dat men ter sessie van den li^Novembff jongstleden arresteerde om, mits verl^enheid aan suiker, alle zoorten, zonder onderscheid, in 'sGomp* pakhuizen te doen leveren, ten einde uit de partyen dat geene aan te hondeo, 't welk de Comp® nodig zoude hebben en om van helovo^ den uitvoer te permitteeren, door den heer Gouvemenr Generaal by wege van discours, aan de heeren leden te kennen gegeswt zynde, dat de voornaamste suikermolenaars wel scheenen te incli* neeren om een contract ter levering van de nodige suiker a» de Gomp^ aan te gaan, indien den uitvoer open gestdd en zj dus ook gelegenheid bekwamen zich te kunnen ontdooi vaa zulke zoorten, die de Gomp® niet aanneemt, wierd, ook op de

1760. P. A. VAN DER PARRA 60l

door zya Edelheid daar toe opzichtelyk gedane vrage, raadsaam geoordeelt de leveraotiers door dien weg, des mogelyk, te ver- plichten tot de leverantie in 1770 van 6000000 ft 1'^« en 2^® soort poeder suiker. En op dat fondament de gezamentlyke soiker molenaars daar toe gezondeert zynde, mitsgaders de eigenaars van veertien en de haurders van ses en vyflig molens onder het ressort van Batavia zich by een heden ingekomen acte obligatoir, voor den notaris, Egbert Blomhert, eo getuigen op den 14<^°, 15^ en 16'° dezer maand gepasseert, zoo wel gezamentlyk, als ider in het bizonder, verbonden hebbende om in den aanstaande jaare 1770, tegens den be^ paalden prys, aan de Compagnie te leeveren sestien duyzend kanassers poeder suiker eerste en tweede zoort en wel in drie termynen, namelyk voor ultimo May drie duyzend, voor ultimo Jnly zes duyzend en voor den batsten Augustus de overige seven duizend kanassers, uitgezondert by onverhoopt misgewasch van het suikerriet, wanneer zy het aan het onpartydig oordeel van deeze regeering overlaten om hun, naar de billykheid, eenigen afslag te geven, mits dat ook, tot voorkoming van hnn nadeel in de voortzetting van de suiker culture, de uitvoer, gelyk zy by een nevens de acte van verband ook ingedi^d request speciaal verzogten, van die zoetigheid gedurende het jaar 1770 opengesteld wierde ; zoo is, deswegens m consideratie gekomen zynde, dat de 16000 canassers poeder zuiker, welke de supplianten aanbieden te leveren, door malkan- der ruim zullen inhouden ses millioen ponden en dus met de 2154 kanassers of 891 47S ^ zoo genaamde Indische zoort, die tans per restant zyn, ruim toeryken, zoo ter voldoening van den Nederlandschen eisch, als voor den sleet in Indie, alschooD ook de molenaars van de overige seven Batavische molens niets kwamen te leveren, waar toe zy egter volkomen genegen bleven, zonder zig te hebben willen voegen by de vorengenoemde andere molenaars of huurders en eygenaars; dat m^ met dese acte obligatoir te accepteeren altans meer zekerheid heeft^ dan wanneer 'er geen verband was, en zich daar en tegen aan niets anders verbind dan om de uitvoer

608 1769. P. A. VAN DErt PARRA.

open te zetten, zonder verpliehting zelfs om van de bepaalde quarUiteil meer te accepteeren, dan men ondertusscb^ zal bevinden nodig te hebben, terwyl doch ook het belang der colonie zoo wel dscht de suiker molenaars staande te bouden, als de billykbeid vordert die menschen door het permitteeren van den uitvoer een middel aan de hand te geven om zieh te kunnen ontdoen van de derde of eigentlyk die soort, welke de Comp*" niet aanneemt; en eindelyk, dat men in allen gevaik de macht in handen houd om, by nonvoMoening aan de aan- geboden verbintenisse, buiten andere middelen, die dan lot correctie zullen worden nodig geacht, de uitvoer direct weder te interdiceeren, na deliberatie goedgevonden en verstaan de aanbieding, ingevolge van het voorschreeven verband, te ampl«- leeren en oversulks van de voorsz. eygenaars en liaurders ia de gefixeerde drie termynen te ontfangen sestien daizeod kanassers poeder suiker eerste en tweede soort, tegens deo gewonen of presenten prys van rd^ 47) en 474 de picoi, mitsgaders met primo January aanstaande in te trekken bel verbod tegeos en aan de ingezetenen deezer colonie weder ab bevoorens permissie te verleenen tot den uitvoer van poeder en candy suiker gedurende het jaar 1770, onder dezen verstande nogtans, dat niet alleen aan vreemdelingen, zoo die on hier aanweezend zyn, als die nog aankomen mogten, geen siüker zal mogen worden verkogt, nog door hun uitgevoerd, boiten speciale voorkennisse en toestemming van deze regeering, waar van den sabandhaar en licentmeester tot zyn naridit ea observantie by extract notul zal worden gewaarschouwd, maar ook, dat, wanneer de meermelde supplianten door eigen verzuim en schuld mogte komen in gebreeke Ie blyven om faunoe voorschreeven, zich zelven vry willig opgelegde verplichting, naar behoren te prestoeren, deze regeering het recht aan zkli behoud van, zelfs na de expiratie van den eersten termyn, da uitvoer van suiker op nieuw aan een iegelyk ie verbieden, onvermindert zodanige verdere dispositien tegens deselve, ak men bevinden zal te behoren en waar aan zy zich danzuUeB hebben te onderwerpen.

1769— !7tO. P. A. VAN DER PARRA. 604

22 December. Wijziging va% de pachl-condüien van den boom te Batavia.

Ter vóorkominge van zulke dispaten, als nu en dan zyn ont- staan tttsschen den pachter van de inkomende en uitgaande regteii en kopers van goederen, die ter rheede worden overgescheept zonder de boom te passeeren, is, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan, tot inter- pretatie en ampliatie van hel 5^^ en 6^' articul van de cohditien foor gemelde pachter of die van den boom, by dezen voor het vervolg te statueeren, dat van alle goederen, dewelke op de rheede worden overgescheept na verkoop aan een burger (tf imand anders, Hzy hier ter plaatze, dan wel elders gezeten, die geen eigenaar voor den aanbreng alhier van zulke goederen is geweest, mei de halve tkol, maar wel de volle gerechtigheid, even of ingevoerd wierden, zal moeten worden betaald.

30 Januarij. Toekenning aan den rooimeester te Batavia van een tradement ad 144 rijksdaalders ^sjaars uit de stads-kas.

Vroeger had hij hetzelfde tractement ten laste van de Com- pagnie genoten, maar op 29 December 1766 was hem zulks afgenomen.

Zijne inkomsten waren dientengevolge «over het algemeen •zeer sober'* geworden.

Verscheidene diensten presteerde bij gratis voor de Compag- nie, >doch principaal voor de stad".

30 Januarij. Toekenning van de opbrengst van zekere boelen aan êe Gereformeerde kerken te Batavia.

Om de vermindering van het capitaal der Gereformeerde kerken dezer hoofdplaats, dat in het gepasseerde jaar 1769 door veele extra-ordinaire ongelden van noodzakelyke repara-

ruiAA'Nioii vtsL nu. 39

6l0 1770. P. A. VAKi oer PARRA.

tien, ak aoderzios, \yeder rd' 3368 : IT^i ten agieren geteerl is, eenigzins te prevenieeren, is goedgevonden en verstaan voor het vervolg aan deze godshuyzen toe te wyzen de by resolatieo dezer regeeringe van den 17^^ Maart en ^^ April 1693. mitsgaders by het placeaat legen de pragt en praal van den 30«B December 17S4 gestatueerde boete voor de diacony van rd^ i)$ voor ider rytmg, dat by het doen van onder-tronw en ook by het trouwen gebruykt word, mitsgaders van rd' 10 op liet komen ten laastgemelden einde na het derde klokkca geluy in de Hollandscbe en van rd' K in de Portogeescbe o( Maleidscbe kerk, wyl dezjs boelens, die met elkander doorgaans jaarlyks opbrengen orolrend rd' 400: — , door de diacony, mils hare ruime middelen, taos wel kunnen wordeo gemist ei eenigermaate zuUen strekken tot styving van het kerken capi* taal, wanneer de extra-ordinaire lasten niet zo hoog op slok als nu twee jar^n achter een komen te k^en.

6 Februarij. Bepaling^ 4^ de Regering vaar een jM sapan-haut, afkomstig van Oost-Java^ zoude beUdm een rijksdaalder.

Zie ook 26 Mei 1769 en 10 April 1770.

-^ Februarij. Verbod tegen de vaart naar Stom, Kam^ bodja en andere plaatsen in de golf van Siam, bdiëbi van Batavia^ vice versa.

Door den heer Gouverneur Generaal gecommuniceert zynde, hoe van ter zyde was geinformeert geworden, dat verscheüe sma^ handdaars van intentie warra om roet hunne vaartaigen van hier naar Java's Oostkust en Gheribon te verlrdiken Icn eynde ryst in te kopen en die van daar direct naar Sbtm Ie vervoeren, met byvoeging, dat zulks, naar zyn Eddbeyls gevoelen, diende te worden belet; zoo is, wyl die vaart, niet alleen zoude strekken tot prejudicie van den pacht^ van it boom en dus der ingevoerd wordende ryst, maar zelfe eea willekeurige vervoer langs dien weg, by schraale gewassen op

1770. P. A. VAN DER PAftRA. 611

Fava, alhier verlegentheyd zoude kannen iiaaren, goedgevonden m verslaan den pariicalieren vaart naar Siam, Cambodja en indere plaatzen, in de bogl van Siani gelegen, maar alleen van leze hoofdplaats vice versa te permitteeren ; en daar en legen lezelve van geheel Java, Aiadnra, Gherii)on en Palembang te nterdiceeren, op poene van confiscatie van vaartuyg en laéing^ nitsgaders verbeurte van dies vier dubbelde waarde (de helfte roor de Comp* en de wederbetfte voor den aangeever of aanhaler), ioven zodanige andere straffe, als deze regeering nog zal {OedviDden den voerder van dusdanig vaartuyg op te leggen ; en Uer van, niet alleen de Javase ministers, den Gheribonsen resident, ook de residenten van Palemiiang kennisse im geven en in 't byzonder aan de laatste, dat, schoon Cambodja 'er mder begrepen is, egter zulks zo zeer geen applicatie yind op Ptdembang en dus die vaart wel mag werden toegdaten, (Baar ook alhier de gemeente by billetten te w^aarscihouwen en laar mede te amplieeren de korte nyltrdksels van de ordres op Ie vrye vaart om de Oost en Noord, mitsgaders den oflieieren ran de justitie, nevens den sabandhaar, 20 hier, als op Java, ien resident van Cheriboii <» die verder amptsbatven op de lakomiog van dit verbod nooeten letten, de uytterste vigilantie h» omtrent te recommandeeren.

16 Februari]. Korle esitacten nit de orders op de vrije vaart om de Oost en Noord.

Art. 1. Zie deel YII, bladz. 557, art. 1.

Art. 2. Als voren, art. 3.

Art. 3. Voorts is nog geinterdiceerd : 0. alle uitvoer van peper, tin en Japansch staafkoper, indien niet blykt van de Compagnie gekogt te zyn, maar niet dies invoer op Batavia^ mitft ann de Compagnie te leveren voor den geslatueerden prys; en dat ook, met betrekking tot de twee eerste artikelen, in geenen deele clandestin gehandeld worde op Bantam, Palembang, Banda, Bomeo en BKton; ^* de handel in wilde kaneel, geschild als de Ceilonscfae;

èl^ I77Ó. P. A. VAt^ DER f>ArtRA.

c. de in- en uitvoer van koffi;

d. de invoer en verkoop van staartpeper;

e. de invoer en verkoop van Japansche kamfer;

/*. de invoer hier ter hoofdplaatze en overscheeping terreede

van Javasche en Gheribonscbe suiker; g. de vervoer van lywaalen van Malacca naar herwaarts, Java, Gheribon, Bantam, Palembang en Jamby, op pene vai conGscatie, verbeurte van de vierdubbelde waarde en zoo- danige verdere of zwaardere straffe daarenboven, als de toedragt der zaake zal komen te vereisschen; wyders h. de handel in kattoengaren, 't zy wit of gekleurd; I. de uitvoer van Samarangsche arak naar elders; k. alle uitvoer van ongemunt goud; /. den aanbreng van tarwe; en

m, den invoer van Tonkingsche, Ghinasche, Japansche, Pakm- bangsche en alle andere zoorten van kippings of pitjes, op pene van confiscatie.

Art. 4. Alle handel in Surattesche zyden kleeden eoWes^ tersche lywaalen, hoe ook genaamd, die niet van de CampagÊie zyn ingekogt^ is finaal verboden en ook, buiten eenige voorwaar den of volstrekt, het vervoer van de volgende geweef door particulieren van deeze hoofdplaats naar de vier Oo6t»wke gouvernementen en Timor, naamelyk: gemeen of grof Bengaalsch guinees, •99 9 gerras,

» > » 9 salempoeriSy

» » » 9 zaanen,

» » » 9 baftas,

» » » 9 dongrys,

D » » Ghormandelsch guinees, » j> » 9 salempoeris,

» » » 9 parcaUen, en

» » » 9 dongrys;

bet een en ander op pene van confiscatie en verbeurte vain bet viervoudig bedraagen daarenboven ; dog naar de Noord vaa Indie of Malacca, Palembang en andere, om dien oort gdegts^

1770. P. A. VAN DER PARRA. 615

plaatzeD, mogen deeze sortemeDten en andere lywaaten daar- entegen van bier worden vervoerd.

Art. 5. Zie deel Vil, bladz. 756, art. 6 (nieuw ^rt. 5).

Art. 6. Geen meerder kruid en scherp mag men vervoeren dan gepermitteerd en op de passen gemeld is, op pene van confiscatie van vaartuig en laading beide, behalven dat de schuldigen daarenboven nog gestraft zullen worden als heelers van kruid-dievery. Al wat van die brandstoffe door de burger^ vaartuigen in de Oostersche gouvernementen en op Timor gebragt word, zal 'er in bewaaring worden genomen tot hun vertrek.

Art. 7. Zie deel VII, bladz. 358, art. 1.

Art. 8. Op Malacca mogen van de West van Indie alle vaartuigen geadmitteerd worden en alle onderdaanen van de Compagnie hebben vryheid om van daar verder Zuidwaarts af te zakken, dog eenlyk naar Batavia en dus geen andere plaatsen; met verbod, op pene van confiscatie en verbeurte van de vierdubbelde waarde, van den vervoer of overbreng van lywaaten, mitsgaders zyden pathoolen naar herwaarts, terwyl voorts van de West van Indie niet naar Siac mag gestevend w(»deD als met vaartuigen, aan bekende burgers van Malacca toebehoorende, die daar eerst tol betaald hebben.

Art. 9. Zie deel VII, bladz. 359, art. 11.

Art. 10. Als voren, art. 12.

Art. 11. Als voren, art. 13.

Art. 12. Van Malacca, Palembang of daaromtrent vermag men niet te vaaren naar China.

Art. 13. Van en naar deeze hoofdplaats, Java's Oostkust, Madura en Gheribon staat de vaart open voor alle plaatzen onder deezen archipel, inzonderheid van en naar Sumbawa, Bima, Tambora, Boeton, Celebes, Borneo, Palembang en ook direct naar Malacca, dog niet naar plaatzen daar beoosten of bewesten en aan deeze zyde almede niet bewesten Batavia; moetende de gene, die naar e^ige plaats op Celebes of Boeton vertrekken, hunne passen teti kasteele Rotterdam vertoonen en, die van plaatzen komen, waar de Compagnie geene residen tien ^beefl, passen van de vorsten des lands hebben.

614 1770. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 14. Van Java mag niemand afvaarcm als fan plaatzen, daar de Compagnie residentien heeft, inzonderheid niet naar Malacca, als met een pas van Samarang en ook niet naar de overwal, als mede met een pas van daar of in dit laatste geval van Soarabaya of van Grissé.

Art. 15. Alle vaartuigen, die van Nalacca of eenige io de straat van dien naam leggende plaatzen, schoon ook iiiet een Malaccasche pas, naar Java retourneeren, mogen geene andere havens aandoen, als die van Samarang en Cheribon, om *er gevisiteerd te worden; en die verder langs de kust ^1, zdo verre zig Compagnies sabandaryen strekken, moeten zig van een nieuwe pas voorzien; dienende tot narigt, dat dubbeUe tol geêischt wordt van de handelaars, die uit plaatsen vai de straat Malacca, buiten Malacca zelf, komen, zoo c^ lava, Cheribon als te deezer hoofd plaatze.

Art. 16. Zie deel YU, bladz. 5S9, art. 16.

Art. 17. Zie deel Vlf, hladz. 756, art. 19.

Art. 18. Geene vaartuigen, 't zy van Java of elders in bd Oosten, ook Palembang, mogen Malacca passeeren. Siac m^ door niet méér dan drie vaartuigen van Batavia, twee van Java en een van Cheribon met Compagnies pas bevaaren worden : en Siam, Cambodja en andere plaatzen, daar omstreeks of ia de bogt van Siam gelegen, maar alleeQ door vaartuigen van deeze hoofdplaats, dog niet van Java, Madura, Chttibon ea Palembang, van welke laatste plaats egter de vaart op Cambodja blyft toegelaalen, sub pene van confiscatie van vaartuig ea laading met de vier dubbelde waarde daarenboven en zoodanige andere straffe, als de hooge regeering deezer landen zal komen goed te vinden

Art. 19. Zie deel Vil, bladz. 360, art. 31.

Art. 20. De jonken van China mogen nergens, bnitea Batavia, Macasser en Banjer, in deeze zee vaaren.

Art. 21. Van Amboina, Banda, Tematen en Timor naar Batavia vermag niemand eenige plaats onderwegen aan te doe». Burgers van Amboina en Banda blyft gepermitteerd de afhaal van ryst van Macasser by de uiterste noodzaakelykheid en, ia '

1770. P. A. VAN DER PARRA. 615

ZOO een geval, ook dien van Macasser de vervoer van dezelve derwaarts; dog alle verdere vaart van Amboina, Banda en Ternaten op de kust van Gelebes blyft verboden.

ArI. 22. Van Timor mogen de Bandasche Zuidwester eilan- den niet bevaaren en de Zuidooster eilanden van die provincie door geene andere als Bandasche burgers bezogt worden.

Art. 25 en 24. Zie deel Vil, bladz. 360, art. 26 én 27.

25 Februarij. Verbod tegen het verleenèn op Java van pas- sen naar plaatsen, gelegen beoosten of bevbesteri Malaka.

Wyl 't verleenèn van passen van Java*s Oostkust naar plaatzen bewesten Malacca, niet alleen stryd tegen de bekende orüre pp de vrye vaart om de Oost en Noord, maar zelfs direct naar Malacca, van geen ander dan 't hoofd comploir, Samarang, geschieded mag, is goedgevoiiden en verstaan den Javasc&en ministèren aan te schryven, dat zy naar Sourabaya, Grissee en de verdere hun subalterne comptoiren ten ernstigsten moeten' gelasten om voortaan geene passen, zoo min naar Malacca, als naar plaatzen, daar beoosten of bewesten gelegen, meer te verleenèn, maar de zulke, die ze direct naar Malacca begeeren, naar Samarang over' te wyzen; onder bedreyginjjf, dat de transgresseurs van déze ordre zonder de minste verschoo- ning znllen worden verweezen in de gestelde boete van vyf honderd ryxd' voor de 6ataviasche diacony armen en met byvoeging, dat van Samarang ook maar alleen passen direct naar Malacca en voor de twee vaartuigen, die jaarlyks van Java naar Siac mogen steevenen, doch naar geene andere plaatzen daar omstreeks mogen worden verleend.

14 Maart. Voorschrift nopens het verzoeken van dag tot recoUement.

Is by den Agtbaren Raad van justitie des casteels Batavia verstaan tot een permanente ordre voor den aanstaende te stataeeren en in de blaffert van deesen Raede te registreeren,

616 1770. P. A. VAN DER PARRA.

dat, by aldien de practisps in deese of geene procedures komen te versoeken dag tot recollement, zulx sal worden bepaald op twee off uyterlyk vier weeken, na maete van haere productie en sulx op poene van absoluit verstek, ten waere, die tyd verstreeken synde, deselve met bondige bewysen sollen kmuien aentoonen meerder tyd te benodigen, als wanneer het selfe by request in judicio sullen moeten versoeken, ter praeseotie van parlhy advers, ten einden sulx, des te raede wordende, te konnen debatteeren en by welmelten Raede daar op gedis- poneert te worden als na behooren.

21 Maart Verbod tegen het ten tweeden male aanbieden aan den Raad van justitie te Batavia van helzdfie rekest.

Wierd verstaan voor een |)ermanente ordre te doen pabli- ceeren en na sulx in de blaffert te registreeren, dat geene advocaten, procureurs, practisyns off solliciteurs eenige reqnes- ten, waar op het versoek eens afgeslaegen off gdimiteert geworden is, anderinael sullen moogen presenteeren, op poeoe, de eerste maal van rd' SO ten behoeve van de kamer en voor de tweede reyse van gemuicteert off gecorrigeert te worden oa exigentie van zaeken; dat, almeede op gelyke poene, word geinterdiceert het andermael presenteeren van req nesten, waer van het versoek niet sodanig, als het legt, geaccordeerd is gewor- den, anders dan met de nodige en gerequireenie verandering van het versuym als anders, by bet eerste gecommitteerd, en voor al met exhibitie van het appointement, op de eerste off voorgaende requeste gegeven.

23 Maart. Wijziging der voorschriften voor het ge- prevüigeerde stads-logement te Batavia.

Aangemerkt zynde, dat, zedert dat deze regeering by besisit van den 17^° May 1765 aan dit logement het privilegie lot bet logeeren yan 9lle vreemdelingen^ excepto ofiicieren van

1770, P. A. VAN DER PARRA 617

Konings scheepen^ item Manilhase en Macaosche scheepeliogen en kooplieden, toewees, voornamentlyk met oogmerk om den yreemden beeter gade te kunnen slaan en de gelegentheid tot sluikhandel, mitsgaders het gemene volk de occagie tot desertie zoo al niet geheel te beletten, ten minsten moeielykor en ligter om te ontdekken te maaken, de desertie, schoon niet geheel opgehouden, echter merkelyk minder dan bevorens eenige jaaren achter een was geweest; en dat, om dil logement in stant te houden, het zelve, zoo veel als buiten direct nadeel van de ingezetenen dezer colonie geschieden kan, diend te worden gefavoriseert ; zoo is goedgevonden en verstaan bet privilegie voor bet heeren- of stads-logement, dat ultimo Augustus 1775 staat te expireeren, voor nog tien jaaren of van primo September des evengenoemden jaars tot ultimo Augustus 1785 te pro- longeren, op de prerogativen, daar aan geaccrocheert' by de conditien en het placcaat van den 28^° May 1765, onder deze interprelatien en amplialien:

1® dat de eigenaars van goederen, die uit eenige scheepen van vreemde Europische natiën, de Maniihaze en Macaosche trafiquanten uitgesondert, op de reede in andere kielen worden overgescheept, daar voor aan den kastelein van de by het 12^® articul der opgemelde conditien bepaalde pakhuis-huur de helft en voor zulke, die, door burgers of anderen bier ter plaatse gekogt zynde, aan de wal gebragt en in hunne eigen pakhuizen opgeslagen worden, de geheele pakhuishuur zullen moeten voldoen, even of die goederen werkelyk in de pakhuisen van het gemelde logement geborgen waren, terwyl volgens bet 25!^ articul, by invoer van gepermitteerde koopmanschappen off andere goederen door vreemdelingen, die hun in eigendom toe- behoren of waar van geen verkoop, invoegen voorschreeven, mogte weezen geschied, dezelve nergens andei*s als in de pakhuizen van het stads-logement zullen mogen worden opgeslagen, suh poene als by placcaat van den 28®° May 1765; V dat den castelein hem zal moeten te vreeden houden met bet by articul 26 bepaalde douceur uit het vendu-salaris

618 IT70. P. A. VAN DER PARRA.

der verkopingen van vaste goederen; en voorts, tot menagenient van de kosten der kaarssen, die hy tot de avond venditien leveren moet, voor het vervolg by dezen te statueeren, dat de verkoopingen van vaste goederen in 't stads logement niet meer 's avonds', maar Saturdags ogtends op een bekwaam uur of ten negen uuren zulten moeten worden gedaan en daar van alle de gene, die amptshalven geregtigd zyn tot het houden van vendutien, te preadverteeren ;

3^ dat van alle biljetten van verkopingen, zonder onderscheid, zoo wel als van placcaaten en andere publicque papieren, door die zulks aangaat, een exemplaar aan den gemeMei castelein zal moeten worden bezorgd om door hem op een houten-bord voor off aan het stads logement aangeplakt te worden;

4^ dat, tot gerief van dit huis of de daar in logeerende vreemdelingen, boven de drie pachtvrye wagens, die daar aan volgens resolutie deezer tafel van den S9" January 1762 en 21" Haart 1766 zyn toegestaan, zal mogen worden aangehouden nog een en dus voortaan in het geheel vier wagens, die geen pacht subject zullen zyn. onder de restrictie, by het 13^ articul van de voorschreeven conditien gesteld;

5^ dat de bepaling omtrent de kosten der verteeringe van die in het stads logement in gyzeling gezet worden, even als bevorens zal blyven aan de discretie van den r^er, terwyl eenlyk ten dien opzichte noodig geoordeclt wordt by dezen te statueeren, dat, wanneer iemand den by den regter bepaalden tyd in gyseling mogte wezen, na verioop daar van hem de vryheid nader gegeven wordt om, waooeer de impetrant van gyseling de zaak ten principaalen niet verder mogte komen te prosequeeren, zich met zyne b^ zwaamisse te mogen addresseeren aan zynen competenten regter en die te recomm andeeren om daar op bet nodig regard te slaan, ter voorkoming, dat niemand met zoJanifte gyzeling gequeld en op onnodige kosten gebragt worde.

1770. P. A. VAN DER PARRA. 619

s Amii ■ y<^bod tegen het los loopen van paarden, koeijen en buffels langs de publieke wegen.

Nademaal onder?onden wordt, dat, tegens onze te meermaa- Icn en jongst by piacaat vanden l?**'" April 1730 gerenoveerde ordre, dageiyks een meenigte paarden en koebeesten langs de gemeene wegen los en zonder toezigt Ipoped graazen en weiden; zoo is 't, dat, oni ongelukken te prevenieeren en het bederven der wegen teffens voor te komen, in Raade van Indiê op den ^T° der gepasseerde maand Maart noodzakelyk geoor- deeld en dienvolgende verstaan is een iegelyk, wie hyookzy, door affixie deezes zoo wel ats by bekkenslag, nader te interdiceeren en te verbieden eenige paarden, koebeesten en buffels, met of zonder wagters, te baten weiden of graazen langs 's heeren publicque wegen of straaten, zoo min binnen als buiten de stad en beneden de posten Jaccatra, Ryswyk, Anfcee en Ansjol, op pene, dat dezelve zullen opgevat, geconfis* queerd en verkogt worden ten voordeele der stads-kassc, dis de aanhauKng door de bedienden van den Baljuw, en ten profyte van die van Heemraaden der Bataviasebe ommelanden, wanneer de opvatting door de bedienden van den Landdrost geschiedt.

Dog, op dat een iegelyk lyd hebbe zig voor scbaade te boeden, zal de executie deezer ordre niet voor primo May aanstaande een aanvang neemen; wordende den Baljuw en Landdrost voormeld ernstig gelast om alle de paarden, koe- beesten en buCTels, die op de gemelde wegen na primo Mky gevonden worden, (e laaten opvatten en daar mede verder te handelen invoegen voorschreven.

10 April. Bepaling y dal lijfeigenen, die de Christelijke godsdienst hadden aangenomen, niet mogten worden verkocht of op eenige andere wijze vervreemd.

De Regering achtte dat verkoopen of vervreemden »eene »kleina€hting van het Christendom", welke de slaven niet zoude aansporen tot dat geloof over te gaan.

620 1770. P. A. VAN DER PARRA.

Zij wilde daarom dat verkoopen beletten »door middeleii, •welke ieder lyfheer of lyfvrouw niet komen te ontsetten van •haare eygendom en regt op zulke lyfeigenen".

Hiertoe bedacht zij de Gctie, dat de lljfbeeren, die banne slaven in de Christelijke kerk lieten opneemen, >door deze so

• prysselyke, ja, na de wetten van den lande verpligle wyze zig » moeten laten welgevallen en dus haar brengen in diegehou* •denisse om by haar overlyden of vertrek- uit deze gewrslen: »1^ al sulke slaven of slavinnen te stellen buyten slaveray; »2^ of by donatie inter vivos of testamentaire, dan wel andere,

»codicillaire dispositien weg te schenken of te vermaken •aan bare kinderen, andere nabestaanden, dan wel vreemde •erfgenamen, mits egter, dat de eigendom van d^elve

• niet zal mogen overgaan dan onder de voorwaarts gestelde •verpligting; en

• 3® dan wel om deselve, by vertrek uyt India, by redelyke

• laxalie door de boden van Schepenen of Weesmeesterco, •dan wel den afslager van Vendumeesleren/aan den geenea •over te laten^ die uit Christen- en menschlievendhekl •genegen mogte zyu haar over te nemen en dan vry •geeven;

» 4® of haar te vergunnen, dat zy zich zelven voor den inkoops •prys, dan wel mede tegens taxatie, indien het huis-inboor- •lingen of aan baar geschonkene slaven zyn, vry kopen.** De •boete" [sic] van 25 rijksdaalders, op het emanciperen van slaven vastgesteld den 20^^^" Mei 1 766, zoude in die geval- len niet gelden; en alle notarissen, secretarissen en scriba's werden gelast «de comparanten of testateuren en testatrices •hiervan behoorlyk te elucideeren".

10 April. Vernieuwing van hel bepaalde op 7 Junij ' 1745 nopens hel afdoen van zaken in Rade van Indié.

Mits de presente zwakheid der vergadering, zoo door het overlyden dezer dagen van den heer Raad ordinair, Buybert van Bazel, als de indispositie van verscheide leeden, is, op de

l77Ó. P. A. VAN DÉR PARRA. 621

dierwegens gedaane vraage van den heer Gouverneur Generaal en op fundament van 't by een diergelyke gelegentheid ter sessie van den 7<° Juny 1743 genomen besluit, goedgevonden en verstaan, by onpasselykheid van een of meerder heeren leeden dezer tafel, over de voorvallende zaaken (uitgezonderd zulke, die volgens de resolutie van de Hoog Edele Heeren Seventienen van den 5^° April 1742 en de door hunne WelEdele Hoog Achtbare dierwegen gegeven interpretatie by mis- sive van den 22" Octol>cr 1755 () met dertien concludeerende stemmen moeten worden beslist) zonder rondvrage of uitstel te blyven disponeeren en dezelve af te doen met vyf stemmen, zoo lange het getal der aanwezende heeren leeden niet minder wordt of de overige ziek blyven.

10 April. Verbod tegen den uitvoer van sapanhout van Java.

Wyl het Javasche sappanhout by examinatie fraay van couleur gevonden is en al bespeurd wordt, dat ook particulieren het weeten «agtig te worden en daar in tragten te handelen ; zoo is, om daar leegen te waaken en alles, wat er van gekapt wordt, voor de Gomp^ te behouden, goedgevonden en verslaan den particulieren uitvoer van sappanhout langs geheel Java's Noord Oostkust by biljetten te doen interdiceeren, sub poene van confiscatie, mitsgaders «leporteroent van Comp' dienaren, verbeurte van de viervoudige waarde door burgers en kettingslag voor inlanders, Ghineesen en andere onchristenen, die op de over l reeding van dit verbod geattrapeerd worden; doch daar en tegen aan een ieder de vryheid te geven om het gemelde verwhout aldaar aan de Comp^ te leveren tegens den vast gestelden prys van een ryxd'^ voor 'tpicol.

' ~ April. Verlenging van den termijn tot het overschrij- ven van vaste goederen tot ultimo December 1770.

Gereflecteerd zynde, dat, niet tegenstaande by biljet van den

(') Noch in de aangehaalde resolutie, noch in de missive is iets, ter zake dienende, getonden.

è22 1770. P. A. VAN DÈR PAftRA

S7^° Oeeember 1 TOS des gepraefigeerieo tamyii, waar in èt overscbryving van vaste goederen op de naanen der etgeoaaren nioet geschieden, by wege van alteratie en ampliatie van het vroeger biljet van den 1^ AprH 1761, van drie lot op ses maanden wierd geprolongeerd, op de boete van Ibien ten hon- derd van de intrinsicque waarde van zulke vaste eOecten,die beneden de twee duizend ryxds mitsgaders van twee honderd ryxd% doch ook niet meer, van die, dewelke twee dayzmd ryxd* en daar boven waardig zyn ; al echter veele, en vooroamenllyk inlanders, nog al nalatig blyven de vaste goederen, die zy door erflenisse of donatie in eigendom bekomen hebben of krygen, op baare namen te laten overschryven ; en dat, wanneer zy, by verkoop dezelve willende transporteeren, ontwaaren, dat ben de boete afgevordert wordt, zich meest al by deeze regeering addresseeren en, onder pretext van onkunde van de wet, ver zoeken van dies betaling te mogen worden bevryd; zoo is, om die en zoortgelyke uitvlugten voor H vervolg te prevenieeren a een ieder nader te informeeren, waar na zich in deezen kan en moet reguleeren, goedgevonden en verstaan 1^ deezen ie statueeren, mitsgaders een iegelyk by biljetten Ie doeo adverteeren en te ordonneeren, dat de geenen, die in de possessie van eenige vaste goedenen, 't zy fidei commissaire of andere, waar van nog geene overschryving op hunne namen is gedaan, zodanige overschryving in forma als nog zullen moeten baten doen voor ultimo December deezes jaars en dat zy dus lang ook bevryd zullen blyven van 't opbrengen der boete, die ver- beurd mogt weezen; doch dat na de expiratie van dien temiTD of met primo January 1770.alle de geenen, die nalatig gebleven zyn in de nakoming deezer ordre of in 't vervolg nahtig blyven om de vaste goederen, waar van zy in de possessie mogten geraken, binnen den tyd van zes maanden» te rekenen • van den dag, dat zy er eigendom aan gekreegen hebben, op hunne namen te laaten overschryven, zonder conniventie iocor reeren zullen de voorwaarts geiueUe boete, die op zulke omissiea is gestatueerd by biljet van den 27^ December 1765; voorts, kOm het bedoelde oogmerk te beeter te bereiken, niet alleen

(770. P. A. VAN DER PARRA. éÜ

deo secrelaris van t collegie van ScheepeiieD dezar stadt, LodiciOy neveps de beide laodmeeters, Marci en Wimmercrants, te demandeeren om, zo veel mogelyk, na te gaan en aan deze rc^eering te berichten, welke vaste goederen nog niet zyn overgeschreeven op de naamen bunner tegenwoordige bezitters, aiaar ook den secretaris van het collegie van Boedelmeesteren te gelasten om zulke onchri$(enen, die na de statutaire wetten op dat stuk de testamenten, codicillen of andere actens van uitterste wille binnen den l)epaalden tyd van ses weeken na overlyden van den testaleur of de testatrice by dat collegie moeten vertoonen van deze ordre te informeeren, en dat zy gehouden en verpligt zyn de overschryviug van op hun of andere by wyze van erffenisse of legaat gedevolveerde vaste goederen invoegen voormeld te laateo geschieden.

Zie ook S8 Augustus 17B8, 1 Mei 1778, 20 Februarij 1784 en ?V^^ 1789-

17 April. Reglement voor het Lasarus-huis op het eiland Purmerend.

Dewyl da ordonnaneie voor dit huis, by ons in Raade van Indien op den 13** April 1708 gearresteerd, by desuocessive genonAeo* resolutien, niet alleen merkelyk is geamplieerd, maar ook sommige poincten, in dezelve verval, door laagheid van tyd zyn veranderd, verschikt of ook wel geheel in onbruik geraakt eo het overzulks nopdig is, dat de voorselireven' ordonnaneie, naar gelegenheid van tyd en zaaken, met de gemaakte veranderingen en afnpliatien worde vemi6ttwd;zoo hebben wy goe4gevonden en verstaan dezelve weder op nieaw te an;esteereo, in i)[Hin|ere als v(4gt. ^ Art* 1. De b^as van het eiland Onrast zal permaaenl eerste buiten-ri^ent van dit huis weezen om, rails de na- bybeid» des vereiscbt wordende, de noodige ordres te kunnen stellen en den binnen-regent te adsisteeren.

Art. 2. Nevens denzelven znllen tot mede buiten-regenten jaarlyks by deeze regeering verkoren worden twee bequaame

624 1770. P. A. vaN der parAa.

lieden uit de voorafgaande nominatie van een dubbdd getal, by Schepenen Ie doen, dan wel de verkorenen worden ge- continueerd; en bestaan uit een Compagnies dienaar en een burger, die met en henevens den baas van Onrust, gelyk gezegd is, het toezigt en de administratie der middelen, enz., van het opgemelde huis zullen hebben.

Art. 5. Een van de gedagte builen-regenten zal ten minstai tweemaal in ieder maand en bovendien zoo menigmaal, als zulks zal vereischt worden, naar het eiland moeten gaan om te zien, of aldaar alles orden telyk toegaat; en, by ontdekking van het tegendeel, daar omtrent zoodanige ordres stellen, ak hy naar bevinding van zaaken zal oordeelen te bebooren.

Art. 4. In het by zonder zal dezelve zig exactelyk moeten informeeren op bet gedrag en de manier van leeven der leproozen en bediendens van het huis, mitsgaders de zoodanigeo, waar tegens eenige gegronde klagten worden voortgebragt, na een voorafgaand onderzoek en bevmding van zaaken moelea corrigeer en.

Art. 5. De voorschreven* bui ten-reenten moeten zig ins- gelyks ook by de melaatzen informeeren, of dezelve in alles conform de ordres gehandeld en getracteerd werden; en, ingevalle hnn dieswegen klagten voorkomen, dezdve onder- zoeken, mitsgaders naar vereisch daar omtrent de noodige voorzieninge doen en wel in bet byzonder zorgen, dat die ongelukkige op geenerhande wyze worden verkort, gerexeerd ofte eenig ongelyk aangedaan, veel min door iemand geintimldeenl om, regtmaatige reden van klagten hebbende, dezelve aan fauii, als buiten-regenten, voor te stellen.

Art. 6. Over den binnen-regent regtmaatige reden vao klagten voortgebragt wordende, zal dezelve zig mede moelea onderwerpen aan de correctie van de builen-regenten voomomdi waar tóe hun by deezen. volkomen' magt en authoritett wordt gegeven, zonder dat zy dezelve nogtans te verre zullen mogeo extendeeren of daar in de paaien van redelykheid en beschaden- beid te buiten gaan.

Art. 7. Den baas ten eilande Onrust als permanent buiteo-

1770. p. A. vaKi oer paAra. é^é

regent of een der op Batavia woonende buiten-regeiiten, door den binneo-regent kennisse gegeven wordende, dat eenige fauten of misdryven, die noodwendig gecorrigeerd of gestraft dienen te worden, door de raelaatzen begaan zyn, zoo zal de gene, die daar van het eerst kennisse krygt, zig terstond naar het eiland moeten begeeven om de zaak te examineeren en de schuldigen naar bevinding zoodanig laaien afstraffen, als hy vernieenen zal met de groote of geringheid der misdaad, anderen ten exempel, te behooren.

Art. 8. Ook zullen geenzins ongestraft gelaten worden, die vloeken, zwoeren of Gods heiligen naam ydelyk misbruiken, zoo mede die twisten, krakeelen en vegteryen aanregten, maar in tegendeel de gene, die zig daar aan schuldig maaken, daar over gecorrigeerd worden naar exigentie van zaaken.

Art. 9. Met deeze restrictie nogtans, dat de straffe, die de buiten-regenten oordeelen noodig te zyn, niet zal mogen excedeeren het zetten te ryst en water in eene donkere kamer of uiterlyk een rotting-slag of laarsinge, blyvende het oeffenen van corporeele of lyf-straffen over crimens, die zwaarer dan domestiquelyk dienen gecorrigeerd te worden, aan het onderzoek en de bescheidenheid van den regter alhier gedefereerd.

Art. 10. Zullende het den binnen-regent geenzins vry slaan over misdryven op privé authoriteit eenige straffen aan de melaatzen te oeffenen, behoudens de vryheid om' geschillen van weinige of geene importantie, des mogelyk, in der minne af ie doen of anders de schuldigen, ter voorkoming van onheilen, by provisie in eene donkere kamer op te sluiten, lot dat daar in door een der buiten-regenten worde voorzien.

Art. 11. De mannen en vrouwen, die, met de /e/ra besmet zynde, in dit huis gealimenteerd worden, moeten van den anderen gesepareerd en alle toegang en conversatie van de eene sexe tol en met de andere belet worden.

Art. 12. Ook worden de buiten-regenten op het ernstigste gelast en aanbevolen de vereischte voorzieninge te doen en de Qoodige ordre te stellen, mitsgaders zorge te draagen, dat de gezonde kinderen geene gemeenschap en omgang hebben

riAIiil^BOn DEEL Tffl. 40

626 1770. P. A. VAN DER PARRA.

of houden roet de zulken, die van de lazernye besmei zyn, ten einde' daar door, zoo veel mogelyk, voor te komeiu dat zf van die droevige ziekte mede niet aangetast worden of deidve onderhevig raaken.

Art. 13. Kinderen, in een vtreltig huwelyk geboren uit ouders, die, 't zy vader of moeder, dan wel heide, mei de lazernye besmet zyn, zullen, boven de agt jaar^i ood zynde, wanneer na eene nauwkeurige visitatie bevonden i^otdea van die ziekte niet aangestoken te weezen of dezelve ondo* de leden te hebben, naar het eiland Edam ofte elders gezonden worden om aldaar eenen zekeren, by deeze regeering Idkcas te bepaalen tyd in Compagnies dienst gebruikt te wordenen, na verloop van dien, by eene tweede visitatie des^yks zonder de minste beginzels of kentekenen dier krankheid bevonden wordende, zoodanige besluiten ten haaren opsigle genomen worden, als naar haare kunne en ouderdom of andere omstandigheden zal geoordeeld worden te bdioareB en waar van de buiten-regenlen zullen moeten kennisse geeveo aan den heer Gouverneur Generaal.

Art. 14. Wyders zullen de buiten-regenten gebonden lya alle jaaren precies publique rekening te doen van hnnne administratie, ten overslaan van gecommitteerden» zoo wel van deeze regeering, als van de beide collegien van joslilic.

Art. 16. De binnen-regent zal daarentegen mede verpfigt zyn maandelyks op te maaken en in eene behoorlyke ordre aan de buiten-regenten over te geeven de kasse- en consnmtie- rekeningen van het huis.

Art. 16. De gemelde binnen-regent zal altyd zyn Ta«t verbiyf en domicUium moeten bouden op het eiland, zonder zig van daar te mogen liegeeven of naar Batavia op Ie als na dat daar toe alvoorens licentie verzogt en ▼< zal hebben van een der buiten-regenten, op eene boete vyr en twintig ryksdaalders, te verbeuren ten profyle van hei huis, telken reize, wanneer by zonder verlof hel eiland veriaaU

Art. 17. Dezelve zal mede gehouden en verpligt wtei— precies tweemaal in ieder week by het verband der patiënten

1770. P. A. VAN DER PARRA. 62Ï

te adsisleeren, mitsgaders de ronde te doen by alle zieken en impolenten, om alzoo zdfs te kunnen ontwaaren, wat baar OH^Ie ontbreeken, en behoorlyk ordre te stellen, dat haar het benoodigde toegereikt en aan de arme lyders zoo veel soulaas loegebragt worde, als mogelyk is.

Art. 18. Vooral is de meergemelde binnen-regent gehouden te zorgen en agt te geeven, dat aan de melaatzen de haar toegelegde maandelyksche randsoenen en kostpenningen con- form de ordres uitgereikt worden, zonder dat dezelve op eenigerbande wyze daar in worden verkort.

Art. 19. Ook zal by met alle vly^ en naarstigheid moeten waaken en toezien, dat geene sterke dranken, mitsgaders sury en toeak, ook geen madat of geprepareerde en toegemaakte amfioen, dan wel diergelyke, voor de gezondheid schaadelyke «1 de leproozen in het geheel niet dienstige, maar veel eer ten uitersten nadeelige dingen op het eiland worden gebragt, gekogt of aangenomen, onder wat pretext zulks ook zoude mogen weezen ; ea de mdaatzen geinterdieeerd daar van iels, hoe gering, te koopen, sub pene van arbitrale correctie, indien zy zig onderstaan mepten dezelve direct of indirect te koopen, mitsga- ders deportement voor den binnen-regent, item den opper- en ondeiHshirurgyn, ingevalle zy zig aan het opkoopen en verhan- deleB aan de melaatzen van de voorschreven* sterke dranken, aory of toeak en madat mogten schuldig maaken.

Art. SO. Wordende den veerman, zoo wel als de biermaats, die andere gepermitteerde, onschaadelyke snuisteryen op het eiland - te koop mogen brengen, mede ten allerernstigsten geiBterdicèerd en verboden geene der meermelde sterke dranken, sory of toeak en madat of geprepareerde amfH>en op het eiland aan te brengen, niet alleen op verbeurte van het aangebragte, BI hoe groote of geringe quantiteit het ook zoude mogen weezen, maar nog eene boete van tien ryksdaalders daaren- boven, de eene helfte ten profyte van het huis en de andere beifte ten behoeven van den binnen-regent en den aangeever in gdyke portien, behalven privatie van zyn dienst voor den veerman, die ook voor zyn volk zal moeten instaan.

628 iT70. P. A. VAN DER PARRA.

Art. 21. De binnen-regenl zal de nielaatzen in alle opagle moeten houden tot eene ordentelyke en geregelde leeveos-vryxe, mitsgaders vooral zorge draagen^ dat zy bet morgen- en avond-gebed, dat door den krankbezoeker zonder verzuim moet gedaan worden, zoo wel als het leezen van drie of uieer capittelen uit Gods heilig woord, Ües Zondags voormiddag bywoonen, in zoo verre dezelve daar toe in staat zyn ea zwaare ziekte of zwakheid huar zulks niet volstrekt onmogelyk maakt; en, by bevinding van moedwillig verzuim of nalaatigbeid daar omtrent, daar over zyn beklag doen aan den baas ten eilaiiée Onrust, dan wel een der andere buiten-regenlen te Batavia, ten einde de schuldige naar merite worden gecorrigeerd.

Art. 22. Hy zal ook verpligt zyn tegen te gaan en Ie weeren alle koukelaryen der melaatzen met de slaaven; ooii dat de lyfeigenen omtrent de arme lyders geene knevelaryea of extorsien pleegen of wel, onder pretext, zoo van extra- ordinaire diensten, als anderzins, de leproozen eenig grid af|)eisen, dewyl de gemelde slaaven, ten dienste van het hos en der melaatzen geschikt zynde, uit de middelen van betadfe baar behoorlyk onderhoud genieten, mitsgaders by onldekking van eenige exactien de schuldigen ten rigoureusten moetea straffen; dog, zig zelven daar aan vergrypende of maardegts participeerende, dan wel iets, hoe gering ook, genoten hebliende, van hetgene die arme menschen op de eene of andei'e Mryie h afgepeisl, zal hy, zonder conniventie, niet alleen van zyn aoipt gedeporteerd, maar nog daarenboven arbitralyk gecorrigeerd worden.

Art. 23. In tegendeel zal hy, gelyk in het vooi^aande ariicid reeds is aangeroerd, goede ordre moeten stellen, dal de builen het ordinaire werk van het huis, de melaatzen behooren ten dienste staan en wel voornaamelyk de zoodanigea de noodige handreikinge doen, die door de lazemye dernttatai zyn besmet, dat niet in staat zyn zig zelvra te kunnen hdpeo, mitsgaders overzulks zorge draagen, dat de vertrekken van zulke miserabelen door de slaaven zuiver en rein gdiotidea en de gemak-balies, zoo wel van die, ab de andere

1770. P. A. VAN DER PARRA. 629

tenteDy. door haar alten ayond weggedragen en schoon ge- maakt worden.

Arl. S4. En dewyl de meermelde lyreigenen alleen ten dienste van bet huis en der leproozen zyn, zal de binnen-regent dezelven geenzins tot zyn particulier gebruik mogen ueemen, veel min in zyn dienst van bel eiland elders been zenden of tot eenig werk, hoe geuaamt, buiten bet scboon en zuiver houden van het buis, mogen emploieeren.

Art. 2B. De voorschreven slaaven moeten door hem onder anderen daar toe gehouden worden om, met behulp van de melaatzen, 't zy vrye of lyfeigenen, in zoo verre door de leffra niet zoodanig zyn besmet, dat daar toe ten eenemaal buiten staat zyn, het huis en de plaats rondsom hetzelve 's daags tweemaal te veegen en het eerste eehs 's weeks te schrobben, mits de vrouwen voor en de mans agter verdeeld blyven, op dat zy met den anderen geene gemeenschap krygen, gelyk xolks uitdrukkelyk by articul 11 verboden is.

Art. 26. Niemand zal in dit huis geadmitteerd of aangenomen worden, dan alleen de zulken, die, na voorafgaande visitatie der daar toe expres gestelde inspecteuren, verklaard worden met de lepra besmet te zyn; welke inspecteurs van zoodanige besmette persoonen rapport zullen moeten doen aan den heer Gouverneur Generaal, ten einde die vervolgens, by ordonnantie van zyn Edelheyd op de buiten-regenten, in het lazarus-huis ter alimentatie worden aangenomen.

Art. 27. Alle met de lazemye besmette en ter alimentatie in dit huis aangenomen wordende persoenen zullen in hetzelve moeten brengen alles, wat zy reeds bezitten, en van anderen in der tyd, 't zy by erifenisse of anderzins, op haar mogle komen te deTolveeren om, by overlyden, aan het huis Ie vervallen en gevol- gelyk daar over op geenerhande wyze vermogen te disponeeren.

Art. 28. Wanneer 'persoenen van vermogen of middelen BDel de lazemye besmet raaken en uit dien hoofde naar dat buis getransporteerd zouden moeten worden, zal het de zoo- danigen vry staan zig aan deeze regeering te mogen adresseeren, met verzoek om buiten hetzelve te mogen blyven; en, zulks

6S0 1770. P. A. VAN DER PARRA.

haar (oegeslaan zynde, zullen zy zig niet alleen met 'er woon buiten deeze stad moeten begeeven, maar ook vao den omgang en conversatie met menschen onthouden, op dat anderen daar door ook niet besmet raaken.

Art. 29. Hetgene de melaatzen, in het hnis woonende d gealimenteerd wordende, door neerstigheid en vlyt op de eene of andere wyze komen te winnen, zullen zy voor zig behouden en tot haare nooddruft besteeden mogen, maar niet aan anderen weggeeven of oneerlyk verquisten.

Art. 30. Ten dien einde zal haar het houden van em af twee warottgs of kraampjes op het eiland gepermitteerd zya, waar in allerlei soort van inlandsche koekjes of gebak ea ook fruitasien, maar geene sterke dranken en andere, op articul 19 verboden' dingen zullen mogen worden verkogt en daar toe door de biermaats aangebragt; blyvende dn binnen-regent wel expresselyk aanbevolen om tegens den aan- breng van sterke dranken en andere verboden' waaren Ie waaken en, by ontdekking, daar van kennis te geeven, dur het behoort.

Art. 31. Die van de in dit huis gealimenteerd vn)rdende leproozen den binnen-regent met woorden of daaden injurieerl of smaadelyk bejegent, zal, op de aanklagte van denzdvn dieswegen aan de buiten-regentra, naar exigeDtie van zaakea gecorrigeerd en gestraft worden.

, Art. 32. Niemand, 't zy opper- en onder-chirurgyn, krankbe- zoeker of anderen, zal zig zonder verlof van den binnen-rqient van het eiland vermogen te begeeven ofte elders heenen te gaan en, permissje bekomen hebbende, langer weg te Myven dan den tyd, die hun vergund zal zyn, zonder dat zulks aan de leproozen zal weezen gepermitteerd of toegelaten.

Art. 33. De gene, die ter uitdeeling van liefde-gaaven, dan wel om haare vrienden, maagen of nabestaanden te bezoeken op het eiland aankomen, zullen met alle beseheidenheid m discretie moeten gehandeld worden, zonder dat het haar egter, üo min als alle andere persoenen, op dat eiland niet gehoornde, gepermitteerd zal weezen aldaar te mogen f emagtm, teo wa»

1770. P. A. VAN DER PARRA. 651

daar toe door onvaarbaar wéér of andere onfoorzieDe gevallen genoodzaakt luogten worden.

Art. 34. Een ieder zal volgens liet reglement, daar op geiuaakt, te vreden moeien zyn met hetgene hem ofiiaaraan spyze, kostgeld en randsoenen is toegelegd» zonder daar tegen op eenigerbande wyze te murmureeren.

Art. 3K. Ook zal niemand de op het eiland staande vrugtboomen vermogen ie schenden of dezelve van haare vrugten te berooven, dan wel de aardvruglen te stoelen, sub pene van daar over naar exigentie van zaaken gestraft te worden.

Art. 36. Persoenen, niet op Purmerend bescheiden zynde» van wat qualiteit dezelve ook mogen weezen, zal de veer- man niet vragivry behoeven over te voeren, maar van ieder voor hei heen en weder vaaren mogen eisschen twaalf stui« vers, zonder tan de regenten daar in beknibheld of verkort ie mogen worden^ onder wat pretext het ook zoude mogen weezen.

Art. 37. Tot suhsistentie en goedmaaking van de kosten tot onderhoud van dit huis en hetgene daar aan dependeert, zullen in de respective Gereformeerde kerken deezer stede ten behoeve van hetzelve by den ordinairen publiquen godsdienst telkens worden gecollecteerd, te weeien : in de groote Neder- dttitsche des Zondags voormiddag en in de binnen-Portugeesclie kerken des Zondags namiddag met twee zakjes en by andere gelegenheden in ieder, met een zakje door de voorleezers en kosters van dezelve; dog in de casteels-capelle, zoo mede in de buiien-Portugeesche kerk, alleen met een zakje door de kosters van dezelve; en zullen diaconen de verzamelde penningen vervolgens alle maanden behoorlyk . moeten over- leeveren aan een der buiten-regenten van liet lazarus-huis onder quitantie.

Art. 38. Laalstelyk heeft dit huis nog tot een vast fonds de huurpenningen van zekere oesterbank op Ansjol, waar over de buiten-regenten het noodig toezigt aanbevolen is en Uyft.

632 1770. P. A. VAN DER PARRA

17 April. Aanstelling van een kapUein-kammandant éer peranakan Chinezen te Batavia.

Deze belrekking bestond sedert jaren, maar is op 17 April 1770 het eerst vermeld gevonden.

Wanneer deze betrekking is gecreëerd, heeft men niet mogen ontdekken.

Bedoelde kapitein had ook een adjudant en luitenant

20 April. Reglement voor de bank-^^urant en bank van leening te Batavia.

Art. 1. Een iegelyk zal in de bank mogen brengen alk soorten van gemunt goud of zilveren' speciën of grof geld, hier ter plaatze gangbaar, die, mits goed en wigtig zynde, zullen ontvangen worden tegens de pryzen, waar voor altoos weder kunnen worden uitgegeven en gevolgelyk zonder het opgeld, dat eenige derzelve by extra-ordinaire gelegenheden doeo. Art. % De in tellers zullen daar voor kunnen ontvangai bank-brieven van 10000 tot 1000, 500, 100, SO en 10 ryks- daalders, ter hunner keuze.

Art. 3. De bank-bricven zullen weezen van deezen inhoude,ab:

Folio. L" N«

Rd' 10000. Wy ondergetekendens certificeeren by deezen, dat N. N. (de voor- en toenaam van den teller voluil) w

de bank courant deezer stad- participeert rd^

zegge tien duizend ryksdaalders van 48 zwaare stui- vers ieder. Te oirkonde hebben wy^ directeur ^com- missarissen en cassier van de voorschreven bank deezen met onze gewoofie signaluuren ondertekend, om te gelden, daar en zoo het behoort.

Batavu, den

Art. 4. De bank-brieven zullen ondertekend wonlen door den president, twee conmiissarissen en den cassier en naast de naamtekening van den president zal het zegel van de bank gedrukt worden in rood lak en ouder de voorschreven vier

1770. P. A. VAN DER PARRA.

633

sigoatuureii zal de boekhouder stellen geboekt en zulks met zyne handtekening bekragtigen.

Art. 5. By absentie of indispositie -van den boekhouder zal zulks door den eersten clercq kunnen veriigt worden.

Art. 6. Ook zullen dezelve genommerd worden, als:

van rd« 10000 L" 0. NM, 2, 3, etc.

9000 •

.• N. .

. 8Ó00 .

M. •

. 7000 .

L. .

• 6000 >

• K. »

5000 >

I. .

4000 >

B. *

. 5000 .

► G. .

. 2000 .

F. .

. 1000 ■

. A. .

BOO .

B. >

100 .

. c. .

BO •

D. .

10 .

E. >

Art. 7. Die van rd' 10000 tot rd" 1000 zullen gedrukt zyn op een half vel groot-formaat papier en een zegel van 12 stuivers; die van rd' 500 op een half vel klein-formaat papier en die van rd" 100, 50 en 10 op een quart vel dito; dog alle, behalven die van rd' 10, die ongezegeld zullen moeien zyn, op een zegel van 6 stuivers ieder.

Art. 8. Voor de expeditie der bank*brieven zal niets behoe- ven betaald te worden, maar eenlyk aan den boekhouder by de afgifave het verschoten zegel geld gerestitueerd worden.

Art. 9. Uie voor de eerste maal een rekening by de bank krygl, zal daar voor moeten betaalen twee ducalons aan den boekhouder en een dito aan den cassier, gelyk ook diegene, die, uhimo December by hel sluiten met de bank geliquideerd zynde, niet in de nieuwe boeken overgedragen worden, wanneer wederom geld in de bank willen lellen en dus eene nieuwe reekening by de ktopende boeken krygen.

Art. 10. Degene, die voor zyn bank-brief geld begeert,

634 »770. P. A. VAN DER PARRA.

zal kunnen volstaan met dien naar de bank te zenden aan den cassieFr die daar op aanstonds betaaling zal moeten deea, zonder eenige korting of uitstel, mits door den houder behoor* lyk gedateerd en voor dies ontvangst gequiteerdzynde; zullende hetzelve den cassier tot quitantie verstrekken, mits by desalfe cassa-boek behoorlyk noteerende, gelyk mede den boekhoudt by het contra-cassa-boek.

Art. 11. Dog zal dies betaaling niet juist behoeven gedaao te worden in dezelve speciën, waar in de telling geschied is, als altoos niet wel doenlyk zynde, maar allera in gangbaar, grof geld.

Art. 12. Op gelden, in de bank berustende» zal geen arre^ of band-oplegging mogen geschieden.

Art. 13. Jaarlyks, in de maand January, zullen de oonmiis' sarissen met den cassier en boekhouder vaoeeren tot het vernietigen der ingelrokkene bank-brieven en daar van aan den president overgeeven een schriftelyk rapport, aanwyzende der- zelver nummer en letter, nevens den dag der afbetaaling a de folio, na hetzelve eerst tegens het cassa-boek geconfronteerd en daar mede accoord bevond^ is, waar van ook spedaak aanhaaling by het rapport zal moeten worden gedaan.

Art. 14. De boeken van de bank zullen jaarlyks gesklifl worden onder ultimo October.

Art. 15. De bank zal van primo January tot den KT of 12®° February gesloten blyven; in weliien tyd de balaitfc en nieuwe boeken gemaakt zullen worden.

Art. 16. Voor ultimo February zal ieder participant eea rekening courant kunnen krygen van al, hetgeen voor zyne reke* ning geduurende dat jaar uit en in de bank gegaan en per reste aldaar nog berustende is, met aanwyzing van de folio, viraar op zyne rekening by de nieuwe boeken is ingenonwD, door den boekhouder ondertekend en geschreven op een zcfd van 6 stuivers, mits een week bevoorens waarschouweode, dat hy hetzelve begeert en aan den boekhouder betaaieade een ryksddalder voor ieder zyde klein-formaat papier.

ArL 17. Zullende ieder zyde niet minder dan vyf en twiiil%

PT70. P. A. VAN DER PARRA. 6SK

il«D mogen contineeren en hy zelfs bet zegel moeien bekoe- en; maar, ak de rekening minder posten beslaat, zal hy ir ieder post genieten iwee stuivers Art. 18. Deeze rekeningen zullen aan de belangheUwiHle "soonen, mils do voorschreve betaaling, niet alleen jaartyks, ar ten allen lyde en zoo dikmaals zy het b^eeren, behow-

gelekend, moeten afgegeven worden, f^rt. 19. In bet nieowe jaar bank-lirieven verleend w«r- tde, tal men altoos wederom met N** 1 beginnen en zoo volgen.

\rt. W. Wanneer een persoon, rdiening in de bank heb- tde, komt te overlyden, moeten de «"fgenaamen, naaite enden of executenrs met aulhenlique stukkeu haar regt vyzen tol den ontvangst of overschryving van des overledenen ik-brieven, alzoo by hel tegendeel eu verzuim van overBchry- g na verloop van zes weekeo, 't zy op de naaioen van de ^laamen, dan wel den boedel van zoodanigen overledenen ren, geen interest op zyne gelden zal worden goedgedaao

lot den dag van zyn overlyden.

irt. 21. De houders der bank-brieven zuilen, onverminderd voorschreve vrye disjiositie over hunne, in dezelve berustende itanlen, genieten Y,-^ pn* cent, zeg^e een twaalfde per cent ile 's maands van alle de capitaalen van 25000 *rd' en daar ledeo, voor den tyd, dat in de bank zyn geneest, by volle anden en niet minder te rek^ien, invoegen dat voor 29 [en niets, voor S9 maar eene maand ea voor 89 dagen ar Iwee maanden zullen gerekend worden, ^rt. 22. Van capitaalen boven de 2K000 rd' znllen geene ilen betaald worden, alseenlykaandegamisoens-krygs-cassa n rd" »0000, zonder meer

Vrt. 23. Ook zal op hank-briëven beneden de t(00 rd' geen ite berekend worden, zoo min als op gelden, aan eigenaars,

Europa of builen de jurisdictie van de Compagnie woon- ig, lo^hoorende.

\rt. 24. Niemand zal eenig geld op een anders of valschen im in de bank mogen brengen, maar hetzelve moeien doen

656 1770. P. A. VAN DER PARRA.

stellen op den naam van den waaren eigenaar, teo wrikeQ einde de inbrenger des noods gehouden zal we^en om onder eede Ie verkiaaren, dat bet waarlyk diengenen in eigcaiAoo toekomt, waar voor bet ingebragt wordt, sub pene, dat, die ontdekt wordt daar tegen te bandelen, zonder forme van proces verbeuren zal al, betgene dat op een anders naam zal wonka of weezen geteld, en zulks ten beboeve van de diacony-^urma deezer stede

Art. ^5. De participanten zullen gehouden weezen home te goed hebbende renten drie maanden na het sluitai der boeken ofte voor ultimo Maart in de bank te komen ontvan- gen, op pene van na verloop van dien tyd daar van verslekn te zyn en blyven, ten profyte van de bank.

Art. 26. Op dat de bank in staat zy de renten te Vnsr neeren en baare bediendens behoorlyk te salarieeren, zal haar vrystaan de overtollige gelden uit te zetten op landeryen, hfnaa en andere suffisante hypotbeecquen tegens drie quari, vyf agtsie, een half en drie agtste per cent renten 's maands, naar dit president en commissarissen naar den staat der cassa, ten beste van dezelve, zullen oordeelen te behooren, maar tageos geen hooger of laager interest.

Art. 27. Op hypotbeecquen binnen ileeze stad zal niet meer mogen woirden beleend ab twee derde en op die buitea de stad niet meer als de helft van betgene liy den batsleo verkoop hebben gerendeerd, dan wel der getaxeerde waarde, naar de situatie en gesteldheid van het hypotheecq, maarwd minder, als het, ter voorkoming van banquerotlen of sdiaade. noodzaakelyk mogte worden geoordeeld ; en zal geene bcdeenin; boven de tien jaaren mogen continueeren.

Art. 28. Het zal aan president en commissarissen vrystaai de beleeners daarenboven cautie te doen stellen ten hunneo genoegen, zonder gehouden te weezen daar van reden te geevea.

Art. 29. Ook zal omtrent de beleeningen op huizen eo erven naast aan de stads buiten-barm, zoo in de Zuider als Ooster voorstad of in bet 6^S 1(>«, 18^« en 19^ deel van het hink U moeten geobserveerd worden het geresolveerde dienaangaaade

öp den 17'*« Pcbruary 1782, met opzigle lol Weesmeesteren, naameiyk tot de helft der gelaxeerde waarde^ mils de beleeners daarenboven cautie slellen ten genoegen van den directeur en commissarissen.

Art. 30. De aclens van verhypolhequering of bank-kennissen zullen voor tvree commissarissen gepasseerd worden en van even veel kragt en waarde zyn als een Schepen- kennis en andere legaale verbanden.

Art. 31. Van zoodanige bank- of commissaris-kennissen zal niet alleen notitie gehouden worden in dorso van de koop- brieven of aclens van eigendom, maar ook maandelyks eene accuraate onderlekende opgaave of nolilie door den boekhouder van de bank moeien bezorgd worden aan den secretaris van Schepenen, om daar van by bet prothocol van hunne Eerwaar- dens beboorlyk aantekening Ie houden, Ier voorkoming van fraudes.

Art. 32. In de bank zullen ook mogen gebragt worden ter beleening contanten, goud, zilver, juweelen, koopmanschap- pen, lywaaten, huisraad van weinig omslag en andere diergelyke goederen meer, die het leggen van een jaar en zes weeken kunnen verduuren.

Art. 33. Waar toe 's morgens, van agl tot elf uuren, een der commissarissen, den praeses uitgezonderd, zal moeien vaeeeren om alle panden te boek te stellen, het goud of fyne steenen by gewigt of gecalculeerd naar bel gewigl in reaalen en caraaten te noteeren en, na dat zy alles ten hunnen risico wel gewaardeerd en beleend hebben, den pand-bewaarder ter berging en opsluiting ter hand te stellen; dog mogen lot hel taxeeren een waardyn neemen, die van de bank een vast salaris per annum, dan wel een quart per cent van het beleende capitaal hebben zal en daar voor* de taxatie doen ten zynen risico, mits borg stellende voor rd" 3000 en, zoo wel als het eollegie, onder den eed van secretesse begrepen zynde.

ArL 34. Van al bel beleende zullen recipissen op den inbrenger verleend worden en, om alle vervalschingen voor Ie komen, zullen alle dezelve gedrukt worden met het zegel

è38 1770. P. A. VAN DER PARRA.

vsD de bank van leening in rood lak, mitsgaders hj dm praeses en cassier getekend, daareuboyen met eea exptcs Batavia's wapen-zegel gedrukt en daar in doorgesneden war den als de Tarksche passen.

Art. 55. Deeze beleening-recipissen zullen gedrukt worden : van 1000 rd^ en daar boven op een zegel van 12 siaiversen beneden de 1000 tot 50 rd^ op een zegel van 6 stuivers.

Art. 36. De houder of inbrenger, het beleeuing-briefje komende te verliezen, zal dezelve ten eersten zulks hebben bekend te maaken aan den vaceerenden comuiiasaris^ die daar op, naar bevinding, een biljet zal laaten aanslaan, dat degene, die op hel verloren briefje eenig regt ofte pretentie vermeeBt te hebben, zig binnen veertien dagen zal hebben aan te geevea en zyn regt te verifieeren, naar welken tyd aan den sigaan- geevenden eigenaar een nieuw recipis, in stede van het ver- lorene, zal worden verleend.

Art. 37. Voormelde beleeningen zullen gedaan worden vai 10 rd^ tot 1000 en daar boven en zulks voor den tyd w 1, 2, 3, 6, 9 tot 12 maanden inclusive.

Art. 38. Van de panden, beneden de 500 rd* bedraagende, zal drie quart per cent, boven de 500 tot 1000 vyf agtsie en boven de 1000 rd' een half per cent 's maands belaaU worden en, zoo iemand het goed bimien den gestipuleerdai tyd afhaalt, zal hy desniettemin voor den by inbreng gestipulecr» den tyd vollen interest moeten betaalen.

Art. 39. Indien het verpand goed binnen den gestipoleeidai tyd niet gelost, nog op nieuws daar over geacoordeord wordt, zal hetzelve na een en een halve maand over dien tyd puUicf verkogt worden.

Art. 40. Dog by het betaalen der rente wederom op nieuwf geaccordeerd wordende, zal de risico van bet beleende pand evenwel blyven voor den commissaris, die hetzelve het eerste beleend heeft, en ge^zins voor rekening van dengenen* m wiens maand hetzelve is vernieuwd, aan wien daarom de vryheid gelaten wordt bet verpande op nieuws te doen taxeem en, het minder waard geoordeeld wordende, te laaten

lt70. P. A. VAN DER PARRA. 659

rekening van den eersten aanneemer, dewelke de faculteit hebben zal om den beleener lol dedommagemenl aan te spreeken, H zy in der iftinne of in regten.

AK. 41. De verkooping zal geschieden door tien boekhouder als vendomeester, ten overslaan der beide comuüssarissen, zonder bemoeyenis v^fh de stads-vendumeeslers , onder het gewoone salaris van meubilaire goederen, onder den president, oemmissarissen, cassier, boekhouder en afslager in gelyke portien te verdeelen en zulks voor rekening en profyte of nadeele van de verpanders, waarom dezelve ook zullen gehouden zyn Ie respondeereii en zulks voor alle te vallene scha<nden of eigenlyk minder rendementen, dan de beleende penningen bedraagen.

Art. 4^. Het goed minder rendeerende, als de geligte somme BBet derzelver rente is bedraagende, zal daar van het verhaal gezogt worden op ilen inbrenger, zonder dat gevraagd zal worden, wie de waare eigenaar is, ten ware by insolventie van den inbrenger en, den eigenaar bekend z^nde, hy of deszelfs lioedel konde worden aangesprooken, in welk geval, zoo wel als omtrent den inbrenger, de bank ook preferentie zal hebben, zoo ook haar boekhouder als vendumeester, eguaal met den secretaris van Weesmeesteren etc, nevens parate executie, tot zes maanden toe.

Art. 45. By publicquen verkoop zal de eigenaar binnen het jaar daar na het overgeschotene, na aftrek van het beleende capitaal, cum interessis et expensis moeten vorderen, op pene van verval, een derde aan de armen en twee derde ten profyte van de bank.

Art. 44. Op goud, zilver en juweelen zal van twee derde lot drie quart der getaxeerde waarde, op koopmanschappen van 50 tot 60 ten honderd en op de overige goederen niet hoven de 50 ten honderd, naar het oordeel en goedvinden van éea vaceerenden commissaris, beleend worden.

Alt. 45. Van alle beleeniugen van rd*" 1000 en daar boven al een per mille, beneden de 1000 tot 500 inclusive twee per mille en van al, hetgene minder als 500 monteert, een half per cent, by het ontvangen en afgeeven, worden betaald.

640 IT70. P. A. VAN DER PARRA.

ZOO meDigmaal partyen worden beleend ; en zal zulks hel salaris van den cassier en boekhouder zyn, den eersten toot eeo e8 den laatslen voor twee derde.

Art. 46. Ot boekhouder zal in de lombaard wooom en ook pand-be waarder zyn, miUgaders gehouden hetzelve Ie veranl- woorden en het vermist wot*dende te vergoeden, ook bygoed weder dagelyks te lugten met het openzetten der vensters.

Art. 47. De bank zal borge blyven voor alle de panden, die haar ter bewaaring gegeven zyn, en de reslitutie geschieden aan den houder der recipisse, ten ware blyke van valsheid; maar by brand of diergelyke ongelukken zal de scbaade by Ata eigenaar moeien gedragen worden en dezelve egter geboodcs zyn de opgenomene penningen te belaalen.

Art. 48. Goederen ingebragt wordende, die gestolen zp es waar van den boekhouder kennis gegeven is, moeten aange* houden en den eigenaar te rug gegeven .worden; maar, zoo na den inbreng ontdekt worden, moet de waare eigenaar hrl beleende daar op restitueeren.

Art. 49. De bediendens deezer banken zullen bestaan in eea lid van de hooge regeering als president, twee Gommissarisseo, als een uit de burgers en een Compagnies dienaar, een cassier» een boekhouder, een eersten of gezworen clerq, een boode of afslager, twee adsislenlen. Compagnies dienaaren, een waanlp en een geld-teller, zonder meer.

Art. 50. Onder den cassier zal niet boven de 10000 rd* gelaten mogen worden, zullende den vaceerenden commissaris gehouden zyn om dagelyks het meerdere in eene aparte of zoogenaamde commissaris-cas te brengen, waar van fay en de president ieder een sleutel zal hebben, en hetwelk almede niet boven de 40000 rd« mag beloopen.

Art. 51. Alle de overige gelden zullen overgebragt worden in de groote cas, die, buiten het groote slot, waar van de president de sleutel alleen zal hebben, nog voorzien zal vireeieD van drie suflisanle hangsloten, waar van de president een sleutel en de twee commissarissen ieder mede een sleutel zoUen hebben; dus dezelve alle drie zullen zyn groot-cassica^ mei

itZÓ. P. A. VaM DErt PARftA. 64l

egaaale verantwoording en geen acces hebben tot de groote eas, als wanneer gezaamenlyk present zyn.

Art. SS. Dog by ziekte van den president of een der cotnmissarissen zal hy zyn sleutel en gevolgelyk de mede- administratie van de groote cas mogen overgeeven en laaten waameemen door den boekhouder of iemand anders, ten zynen pericule.

Art. 53. Van de groote cas zal de president een apart boekje houden, dat alle maanden door hem en de twee commissarissen zal ondertekend worden.

Art. 54. President en commissarissen zullen, zoo wel als den cassier en den boekhouder, die de beleende goederen onder zyne bewaaring heeft, by de intrede van hunne functie suffisante cautie moeten stellen ter somme van rd' 10000 en zulks ten genoegen van de vergadering van commissarissen.

Art. 55. Als deeze de gestelde borgen goedkeurt, zal de president een extract uit de resolutie dienaangaande, nevens eeD gros van ieder borgtogt, aan den heer Gouverneur Generaal presenteeren, om by deeze regeering geapprobeerd of afgekeurd en in het eerste geval in Compagnies groote geU-cas geseponeerd te worden.

Art. 56. De boode of afslager zal, almede ten genoegen van bet C4)llegie, borgen moeten stellen voor 5000 ryksdaalders.

Art. 57. De president en commissarissen zullen eens ter maand of zoo dikwils het noodig Jls, vergaderen om het cassa- boek van den cassier tegens het contracassa-boek van den boekhouder te confronteeren enteffens het noodige omtrent de zaaken van de bank Ie besluiten.

Art. 58. En zullen in deeze vergadering, buiten president en commissarissen, ook sessie en stem hebben de cassier en boekhouder.

Art 59. De gagie van den cassier, boekhouder eneersten of gezworen clercq zal jaarlyks onder ultimo Augustus in Gompagnies cassa geteld worden, dog die van de andere pennisten, daar dienst doende, zal hun, als by de Compagnie oesseerende, door de bank betaald worden.

ri»AlAAT-IOIE DUL'Tin. ^1

642 I77Ó. p. A. vaKi der f>AArtA.

Art. 60. Het geoe vau de renten der uigezelte capitaakn overschiet, nadat de uitdeeling aan de participanten zal gedaao en de gagies, salaris en verdere ongelden zoUen betaald zym zal verdeeld verorden in volgender wyze:

den president en twee commissarissen ieder e^i zevende;

den Ga3sier en boekhouder ieder twee zevende.

Art. 61. Voor dit salaris zullen zy gehouden zyn voor alle banquerouten, die de bank op de uitgezette geldeo mogte konten te iyden, in te staan, ieder pro rato van zyn voorsclireve aandeel in de overschietende renten.

Art. 62. Jaarlyks, na het sluiten der boeken, zal daar van aan deeze regeering kennis gegeven worden, ica einde door daar toe aantestellen' gecommitteerden gevisiteerd te worden, dewelke daar voor tot een douceur zullen genieten een honderd ducatons ieder, die uit de ink<Mnsten van de bank zullen betaald worden, behalven nog een zesde nn alle erreuren, 't zy dezelve t^ nadeele van de bank of van particulieren begaan zyn, aan hun te betaalen door deDgnen, die d0 abuisen begaan heeft.

Ajrt. 65. Deeze geconunitte^en zullen niet alleen bebbea na te gaan, of de boeken behoorlyk gehouden zyn, maar ook, of de inhoud deezes behoorlyk in agt genomen is.

Art. 64. Commissarissen deezer bank kunnen en Termogoi ook volniagtschappen te aanvaarden, die liquide zyn, en zy vermeenen te kunnen en ooJl genegen zyn te adminislreerea en beheeren;. en zullen voor hunne moeite genieten vyf per cenr, te verdeelen als volgt: •

den president en secretaris ieder een quarl;

de twee commissarissen en den cassier de wederhdfie, ieder voor een derde.

Art. 65. By introductie van een nieuwen president* com- missarisi, cassier en boekhouder zal hem van de nitgesette gcitdea in de vergadering aanwyzing moeten gedaan en a^ vraagd worden, of alle dezelven voor zyn aandeel overaeeoü; en, byaldjen zig daar in bezwaard mogte vinden, zullen zyae redenen van bezwaarniai nevens het gevoelen van hetecrilegi^

il7ó. P. A vaKi öEh ^AhftA. 648

aan deeze regeering^ yoorgedragen moeteii worden, om den afgaanden suOisant cautie te doen stellen of daar omtrent anders te disponeeren naar bevinding van zaaken; dog by het tegendeel, zal daar van aantekening gehouden worden en de afgaande president of andere bediendens daar mede gede- chaif[eerd zyn en blyven. Zie ook 10 Haart 1786 en 12 Februarlj 1788.

20 ApriL Ampliatie van art. 20 van varemlaand reglement.

Is goedgevonden » ter prevenieering, dat capitaalen van overle- denen niet jaaren lang by de bank blyven staan, te statueeren, dat by overlyden van iemand, die eene reekening in de bank heeft, indien zyne erfgenaamen, naaste vrienden of executeurs verzuimen mogten daar van na verloop van 6 weeken behoorlyke overschryving Ie laaten doen, 't zy op naam van de erfgenaamen, dan wel den boedel van zodanigen overleedenén zelve, geen interest op zyne gekien gedaan zal werden als tol den dag van zyn overlyden, terwyl met ultimo Hay naast komende zal cesseeren de bereekening van interest op zoodanige in de bank berustende capitaalen van reeds overleedene perzoonen, als binnen dien tyd nog niet zullen wezen overgesefareeven, waar van directeur en commissarissen van de bank de geïnteresseer- den door affixie van biljetten zullen moeten adverteeren, op dat een ieder zig voor schade wagten kan".

23 ApriL Last op de practiziJM^ wanneer zij verlangden huune kosten *van lopende proeesse^ waar in swaare •verschotten hebhen gehad^ opgemaakt te hebben", daar toe bij dictamen ter rolle dan wel mondeling aan het CoUegie van Schepenen het verzoek te doen.

Alwie zulks bij rekest deed, zoude de »ongelden*' daarvan zelf moeten betalen.

Ö44 1770. k A, VAKI DEiH PARftA.

De bedoeling van dezen last was besparing van kosten. Verg. 18 Februarij 176S.

24 April. Verbod tegen den invoer van benzoë en hanqAer door vreemde Europeqnen.

Om den Engelschen te diverteeren van den aanbreng van benzuin en kamfer en alle verzoeken van die nalie lot éen verkoop, tot alteratie van het 26**^ artikel der conditien roor den pagler van de boom, item dies ampliatie by advertentie van den 22^° December 1769, is goedgevonden en verstaan voor bet vervolg te interdiceeren allen invoer van benzuin en kamfer door vreemde EuropeSrs alhier, op poene van confis- catie.

•

27 April. Wijziging van het reglement op de rantsoenen en koslgelden van schepelingen ter reede Batavia.

De verstrekking van versch vleesch ten behoeve van de scheepelingen ter Bataviasche rheede, by besluit van den 24^ Augustus 1762, mits de schaarsheid van 't rundvee, van twee maal op eens ter week vermindert zynde, zoo is, wyl door het wenschelyk vermeenigvuldigen der runderen, nu eenige jaaren agter een, in deze colonie die schaarsheid verdvreen^i is, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal goed- gevonden en verstaan de verstrekking van versch vleesch in 't vervolg weder als te vooren te laten doen tweemaal to* week, namelyk des Sondags en Donderdags, mitsgaders tot ampliatie van 't reglement, gearresteerd den 3^ Augustus 1764, het maandelyks randsoen van vleesch en spek te liepalen, getjk 't zelve by deezen bepaald word, als volgd:

Zoul vlee9rh VerKh en 9pek. v|f«9

voor een opper-ofïicier tt — S 15

deks of&cier .:.. ■ 4 • 9

gemeen Europees • 4 - 9

1770. P. A. VAN DER PARRA. 645

30 April. Yerhooging voor de practiztjns van de hoele ^voor ider vermymd termyn of onwettig düay** van'^i ' stuivers tot 2 ^gecartelde'' ducalons ofZ% rijksdaalders.

Zie bij 28 December 1729. — De boete kwam ten vooMeele van het Collegie van Schepenen.

•Nalatig- ei;i slofiigheyd van veele practizyns*' was oor«ak van deze verhooging, waartoe Schepenen zich ook beriepen op de resolutie der flooge Regering van 20 Maart 1766.

1 Hei. Vrijstelling van arme itdandsche Christenen van de boeten en ongelden^ op het troutven.

Den heer Gouverneur Generaal communiceerde aan de ver-, gadering, dal de predikant in de Portugeesche gemeente, d' Basiiaan Jansz, onlangs, by geleegentheid van de bediening van 't Hj Avondmaal in de negory Depok, ontwaard hebbende, dat veele van de zich daar armoedelyk met den landbouw ernee- rende inlandsche Christenen in ontucht leefden, hun 't kwaade daar van voor oogen gesteld en tot antwoord bekomen badt, dat zy wel genegen tot het huwelyk, maar, mits hunnen behoeftigen toestandt, niet vermogens waren om de gewoon- lyke ongelden van ondertrouw op te brengen ; dat zyn Edelheid, daar van informatie bekomen hebbende, deze arme lieden de behulpzame handt geboden en hun van die kosten gelibereert hadde; doch dat, vermits er zeedert ook veel andere opgekoo- men waaren, die betuigden, dat zy door onvermogen van 't fauwelyk geweerd en als genoodzaakt wierden in onkuisheid te leven, zyn Edelheid, om diergelyke, niet alleen teegens de Ghristelyke leere strydende, maar ook teegens de wetten van den lande aanlopende levenswyze, zoo veel mogelyk zy, te preve- oieeren, noodzakelyk voorkwam en uit dien hoofde den heeren leeden proponeerde om de zulke, wier onvermogen blykt, voor- taan vry te laaien van de bepaalde ongelden by het doen van ondertroaw, bedragende voor geringe lieden ;

646 1770 P. A. VAN OER PARRA.

voor de boete ten voordeele van de HoUandsdie kerk rd' 5 : — » jeen extract uit 't oadertrouwboek met het

zegel en 't inboeken > 1 : SS^/|

» salaris voor den secretaris • — : 39

» » • . • portier • — : 24

» een weeskamers certiflcaat ■ — : 51

o£f te zaamen nl« 6 : ï4Vi

Waar over gedelibereert zynde, zoo is, gemerkt het geringe naded, dat hier uit voor de Hollandsche kerk door 't missta dezer boete resulteeren zal en de vermindering, die eenige bedienden in haare inkomsten lyden zullen, in geen comparaüe komt met 't in dezen bedoelde, heilzame oogmerk om, tea minsten onder de zulke, die bclydenisse van den Qirislelykea godsdienst doen, alle ontucht en onkuisheid te weeren, goed- gevonden en verstaan zulke inlandsche Christenen, dewelke, zich in huwelyk willende begeven, hare armoede bewyzn kunnen door productie eener onderhandsche verklaaringe na haare wykmeesters en naaste buuren, voortaan te excuseera van de betaling, zoo der voorsz. boete voor de Hollandscbe kerk, als van de verdere, voorwaarts opgenoemde ongeldea; en overzulks ook de nodige certificaten van gedaane ondertrouw of niets met de weeskamer uitstaande te hebben gratis aan haar op oogezegeld papier te laaien expedieeren; waar faa teffens verslaan is aan de Weesmeesteren dezer steede ei commissarissen van *huwelyksche zaaken, item de kerkmeester» by extract notul kennisse te geven tot derzdver naricht ea observantie. .

1 Mei. De resident, pakhuismeester en scriba ie Cherir bon verantwoordelijk gesteld voor hel beheer pam de weeS'nUddelen aldaar.

Gereflecteerd zynde, dat te Gheribon alzeederteeoigejaaree herwaarts zeer oneigen in gebruik schynt te zyo geweest en de administratie over der weezen middelen aan eeo enkeU per^ zoon, onder de naam van cassier, toe te betrouwen; zoo is,

1770. P^ A. VAN DER PARRA. 647

om alle naddige gevolge», die daiar uit ligtetyk kunnen voort- komen, te prevenieeren, goedgevonden en versiaau in h^ vervolg den resident, pakhuisineester en scriba gelykelyk responsabel te houden voor der weezen middelen aVaar en hun teffens te reoommandeeren om geene beleeningen anders Ie doen als op saiBfante hypoteeequen, nog ook dezelve te laaien standgrypen» wanneer zy ontwaaren, dat de verbonden ^{oed^en door verloop, des tyds of andersins in waarde komen te verminderen, dewyl zy, by gebrek van de nodige voortsorge daar omtrent, gehouden zuUen zyn de schaade te ontgelden, die d^ar door aan de weezen zoude worden toegebra^t.

8 Mei. Toekenning aan hel Chinesche hostaal ie Batavia van het voUe bedrag der boete op het emanciperen van slaven door Chinezen, Mahomedanen en andere onchristenen.

Door Boedelmeester»! der Ghineesen en andere onchristenen by een schriftelyk adres vertoond wezende, hoe het deeze regeeringe by besluit van den 2S^° Augustus 17S5 behaagt hadt aan 't Chinesche hospitaal tot een fonds toe te leggen de boete van rd' 10 voor ieder lyfeigene, die door onchristenen word vry gegeven;

dat zedert of by laater besluit van den 20«° May 1766 de boete op het emanciperen van slaaven en slavinnen was verhoogd tot rd' 25, onder deeze bepaling, dat, behalven de volle boete voor lyfeigenen van Christenen, ook van die, welke door Ghineesen of Mahumetanen worden buiten slaverny gesteld, rd' 16 zoude moeten komen ten faveure van de diacony armen ea de overige ids 10 blyven ten voordeele van 't Chineesche hospitaal;

dat het daar van geproflueerde vervolgens wel twee derde was verminderd en dus aan de lasten van dat godshuis, dewelke door een menigte impoteiiten grootelyks waaren geaccresseert, weinig soulaas toegebragt; waarom zy, en wyl niet alleen lyfeigenen, die door onchristenen, maar ook zulke, welke door Christenen zyn vrygegeven en der Mahumetanen religie blyven

648 1770. P. A. VAN DER PARRA

toegedaan, tot lasten van het Chinesche hospitaal kwaamen, verzoek deeden om de volle boete van rd' 25 voor ieder daaf of slavinne^ die door Ghineesen off Mabanietanen werden geëmancipeerd, te mogen genieten;

200 is, hier over gedelibereert en in aanmerking genomeo zynde, dat, wyl 't collegie van Boedelmeesteren alleen de last van onchristen vry gegeeven draagen^ moet, hun versoek biUyk is en, behalven dat, altans te eerder kan .ingewilligd worden, nii de diaeony, mits haare ruime middelen, dat gedeelte dier boete wel missen kan, goedgevonden en verstaan daar in te condescendeeren en overzulks tot supporl der toenemende lastoi van H Chineesche hospitaal, met alteratie van het gearresteerde aan deze tafel op den ^O''* May 1766 voormeld, by deezen aan dat huis toe te wyzen de volle boete van rd' S5 voor ieder lyfeigen, die door Ghineesen, Mabumetaanen en andere ondiris- tenen in 't vervolg zal worden geëmancipeerd.

8 Mei. Vernieuwing van de voorschriften^ gegeven op 20 Ai^ustus 1751, nopens de verantwoording van adnüni' stralieve bescheiden hij overdragt van administraiwn.

Den heer Directeur Generaal g'exhibeerd hebbende een bericht van de casteels opperkooplieden wegens de examinatie en bevinding van de boeken en papieren, tot de respective aduii- nistratien alhier behoorende; zoo is goedgevonden en verstaan de defecten en irreparabele, ten overslaan van expresse gecom- mitteerden, door het vuur te doen vernietigen, doch daar eo tegen die goed bevonden of welkers gebreeken gecomplieerd zp, te laaten ter verantwoordinge van de administratears of boekhouders, die daar voor zorge moeten draagen, mitsgaders tot tegengang van alle nonchalanges en quade practycquen omtrend het verwaarloozen en verduisteren of te zoek brengen der boeken en bylaagen, en om teffens den pas af te snyden tot de excoseo eo exeptien, waar van de gene, die het aangaat, gewoon zyn ziek te bedienen om van alle aanspraak en verantwoording bevryd, mitsgaders straffeloos te blyven, by renovatie van 't gearres-

1770. P. A. VAN DER PARRA. 649

Imrde door deeze regeeringe by resolutie van den 20^ Augustus ,i7Sl, nader te statueeren, dat in H vervolg, by overgaave van een administratie of aanstelling van eenen nieuwen boek- houder in de administratien, die, gelyk de equipagie wer^ de medicinale winkel, 't ambagts quarlier, de arlhillerie, de wapenkamer en de paarde stal, aparte boekhouders hebben, van baare boeken eeu afzonderlyk transport zal moeten gefor- meerd en, door afgaande en aankomende administrateurs of boekhouders ondertekend, overgegeven, milsgaders by ontdek- king, dat een of meer boeken verwaarloosd of verduisterd, doch niet door eenig onvoorzien of inprevinabel toeval defect gewor- den, Aan wel weg geraakt zyn, en indien van 't laatste niet tydig kennis is gegeeven, voor ieder zodanig boek, door dien 't opzicht daar over incumbeert, betaald worden een boete van zes maanden gagie, ten behoeve van de diacony armen hier ter plaatze; en voorts, ten opzigte van 't versloffen of niet wel bewaaren van de ordonnancien en andere bescheiden, tot de confrontatie der administratie boeken volstrekt nodig zynde, te persisteeren by de daar tegens aan deeze tafel ter sessie van den 14'" November. 1747 gestelde penaliteit van twee maanden gagie, dewelke mede komen zal ten voordeele van de gemelde armen.

11 Mei. Voorschrift nopens de behandeling van zieken in het Chinesche hospitaal te Batavia,

Mits het zedert eenigen tyd vermenigvuldigde getal impotenten in het Chineesche hospitaal is, conform het voorstel van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan de heeling der patiënten in dat huis of de praclycq extema, nevens de interna tot heden geweest zynde van 't departement van den stads-doctor, zoo lange alternatif te laaten waarnemen door desselvs ondernieester óf dien van den stads-chirurgyn, tot dat bet stads doctoraat komt te vaceeren en dat ampt zal wezen geabrogeerd, om als dan opgedragen en vervolgens, zoo wel niu als inwendig, te worden geêxcerceerd door den oppermeester

680 lt70 P. A. VAN DER PARRA.

van de wees- en armen liuisen, naar de sciükking, gemaakt by reaolatie dezer urel van den V^ May 1769, mils^ gaders van na voortaan de tot bet extema benodigile medieanMn- ten uit de medicinale winkel te laaten verstrekken legeos den Hikoopa-prys 9 om door Boedeimeesteren der Ghineesen en andere onchristenen betaald te worden, zullende jaariyfcs, gerekend naar de opgegeven benodigdheid voor ses nvianden, maar bedragen plus minus /* 80: — .

15 Hei. Bepaling, dat van vreemde, Europe^che schepeÊ alleen KoningS' en C&mpagnie^s schepen te Batam zouden mogen gerepareerd worden.

Gereflecteerd zynde, dat men in 't bewyzen van aHeriey gerieflykheeden aan de Engelschen en inzonderheid met de reparatie en vertimmering hunner scheepen en vaartuig!» alhier toe te laaten hunnen particulieren vaart en handel te zeer favoriseerd en van tyd tot tyd Frequenter maakt, mitsgaders dat men, in plaats van dnar voor dank te behalen, nietaUcea genoegzaam by alle gelegentheden onze dienstvaardigheid jegens hen met onheusheid beloond ziet, maar daar by ook ondervindt, dat zy hunne onbillyke handelwyze omtrent de Comp^ op Sumatra's Westkust den vryen teugel vieren en in Bengale, Souratta en op andere plaatzen om de West van Indie, waar zy eenig vermogen hebben, voortvaaren de maatscliappy, zoo ia 't voorzetten van haaren handel, als in alle andere opzichten te traverseeren; zoo is, gemerkt de heeren Meesteren te meer- malen hun ongenoegen tegen de aan vreemdelingen bewenen overtollige beleefdheeden betuigd hebben en zelfs by mtssife van den 4^" October 1765 zeggen, dat, dewyl den handel, die zy te Batavia dry ven, strekt tot prejudicie van de maatschappy, hunne komst, zo veel mogelyk, moet tegengegaan e» belel worden, goedgevonden en verstaan ifa 't vervolg aan gesoe andere scheepen van vreemde Europefirs de vertimmeriog bier ter rheede, dan wel aan de eilanden Onrust en de Koypar fe permitteeren als aan Konings scheepen of die bewyien

(HO. P. A. VAN DER PARRA. 681

haBDe regpecÜTe CompagDien toe te behoren; en ovennlks alle verzoeken, die daarom by deeze regeering mogten worden gedaan door voerders van particuliere scbeepen en mindere ▼aarloigeD, zonéer onderselieid, te refuseeren en Ie wyzen van de band.

18 Mei. Magtiging op het Collegie van Schepenen tot het heffen van cene halve nmand huishuur ^ter goedmaking •van de siads-laslen".

18 M«i

Vrijstelling van hel betalen van tol bij bruggen

en bekken voor eenige Compagnie's dienaren.

Is goedgevonden te statueeren, dat voortaan niemand anders geêximeerd zal zyn van de betaling aan de tol bruggen en hekken als de actueele leeden en secretarissen deezer regeering, het boofd over 'sComp' zeemagt en den president van den Baad van justitie deezes casteels, nevens derzelver vrouwen, weduwen eo kinderen, item by zich hebbend gevolg, mitsgaders de Heemraden in functie, met hunnen secretaris en de landmee- ters, zoo voor zich, als voor hunne ry tuigen en paarden ; doch dat, httiten dezdven, door allen en een iegelyfc, zonder onderscheid of niemand uitgezondert, H gestelde passagie geld zal moeten voldaan worden, waar van nog verstaan is aan de gemeente kennis te ^eeven door aflSxie van biljetten.

26 Mei. Last op het opperhoofd van het generale soldij' kantoor, op de soldij-rekeningen van Compagnie's diena* ren, die speciaal benoemd waren met het doel om zeker aantal jaren in Indiè te dienen, den duur van hun verblijf aldaar aan te teekenen.

Zulks beoogde, »opdai zy niet tegens de ordre bmnen den «bepariden tyd komen ie buis te vaaren''.

6BS 1770. P. A. VAN DER PARRA.

26 Mei. Yaorschrifi voor de mjxneaers van ttuobofe hoeids.

In obseirantie Tan de ordre der heeren Heesteren is gori- gevonden en verslaan de sequesters van insolvente boedek vap Gomp" dienaaren, zo hier als op de buiten comptoirai,te gelasten, dat, by het overmaken naar Nederland van boeiek, die, als insolvent bevonden, door hun zyn overgenomen, \xSSm ook zullen moeten worden overgezonden de documenten d bescheiden, tot zodanige boedels behoorende, tot voorkoming taa de moeielykheden, die uit derzelver ontstentenis te wagteo zji.

26 Mei. Vaarsehrifl nopens den handel van Fransdui

op Indië.

Om te beandwoorden aan het vertrouwen der heeren Mes- teren, dat men op den particulieren vaart en handel dtf Franschen naar en uit Uostindien een virakend oog hoadei en zorgvuldig vermyden zal al, het gene tot dies bevordering les prejudiee van de Nederlandsche Gomp^ zoude kunnen streckes, is goedgevonden en verstaan van het arrest, dat zyn Majestoi de Koning van Vrankryk den 13^ Augustus 1769 beeft doei emaneeren, waar by. het esiclusif privilegie, aan de Fransdtf Oostindische Compagnie voor heen verleent, word opgesehort tot nadere ordre van zyn Majesteit en aan een iegelyk vai hoogdeszelfs onderdanen, zoo in Europa, als eliers, oodff zekere conditien gepermitteerd de vrye vaart en liandd naar en uit Oostindien, de noodige exemplaaren alhier te laten druk- ken en die, met byvoeging van een extract uit hoogderzdrer missive van den 25^*^ Oclober deszelven jaars, behelzende bunnff Edele Hoog Agtbarens aanmerkingen en ordres met betreckii^ tot den gezegden vaart en handel der Franschen, mitsgaders de hulp en gerieflykheeden, dewelke aan onderdanen vao Earo- peesche mogendheeden, waarmede de Nederlandsche staat in vreede en vriendschap is, in het gemeen en dus ook aan die van zyn allerchristelykste Hajesteid, wanneer hunne scheqieo,

IT^Ó. P. A. VAN DER PARFIA ëB5

net befaeorlyke zee-brieven en verdere bescheiden voorzien, in gepermitteerde havens komen, zuUen mogen beweezeo worden» te zenden naar de onderhoorige buiten comptoiren, onder Bmstigé recommandatie aan de ministers en bediendens om liet een en ander zig te laten strecken tot hun naricht en itricte observantie, met ordre om, by alle geleegendbeeden» ieeze regeering te informeeren van het gene hun wegens dien [larticttlieren vaart en handel der Fransclien voorkomen mogte.

Het bewuste extract luidt, als volgt:

Wy moeten middeler>vyl tot UEdele en der ministers narigt kier by voegen, dat onze meening niet is, dat aan de onder- hanen van hoogstgedagte Majesteit, die met hunne schepen, ran behoorlyke zee-brieven en verdere bescheiden voorzien, Mden mogen komen op de Bataviasche reede of op andere somptoiren van de Nederlandsche Compagnie, alwaar de schepen pan vreemde natiën toegelaten mogen worden, niet zoude Bogen worden verleend de hulp en gerieflykheid, die dezelve uit ieofde van bekomen' zee-rampen of andere omstandigheden tonden noodig hebben en verzoeken; terwyl in tegendeel aan ie onderdaanen van hoogstgemelde zyne Majesteit zal moeten vorden bewezen dezelve hulp en gerieQykheid, welke die van mdere roogeodbeden, met welke de Nederlandsche staat in vreede m vriendschap is, in gelyke gevallen zouden genieten.

Blyveude milsdien ook ten aanzien van de onderdaanen van Eyne aUerchristelykste Majesteit mede volkomen applicabel de recommandatien, die wy te meermalen en nog laast by onze ^nerale rescriptie van den 7"^ deezer hebben gedaan om, zoo o bet verstrekken van equipagie-goederen en andere behoeftens, ib in het bewyzen van de verzogte gerieflykheden, de ver- sischte attentie te geeven op de oorzaake, waar uy t de benoo- figdheid der gevorderde adsistentie spruit, en in het doen dier lerstrekkingen, etc. met het aanbevolen menagement te werk ie gaan, tot voorkoming van de nadeelige gevolgen, die uit het bewyzen van overbodige gerieflykheden veelmalen zynonstaan

684 I77ö. P A. VAN bEft PAFtftA.

ei ia hel yerrolg meer en meer Ie wagleo tonóea sya, nair maate de ovei^eden der schepen tsd vreemde utien de Bftiaviasehe reede en andere havenen onder bel resori vai de Nederlandsohe Compagnie meer en meer opodien.

7 Juni]. Regeling van het bestuur qcer de EaUmgen in Japara.

Conform de op goede gronden rustende propositie van da heer gouverneur van Java's Oostkust, die by nadere recherdie veas bevestigd geworden in die gediagte, dat de meeste oeoh pHeen in de overrompeling van bel fortres op Joani uit Calangers bestonden en dat gevolgelyk hun booid, imfien hy al onkundig van bun attentaat geweest waare, zig f en mustn aan een slordige directie had schuldig gemaakt, is ventan dat volk ofider de beide braave regenten van Patty lesteMa, dog hun op deaelfde wyze, als voor deezen, vry van alle serti- tuten, kehalven van de jaarlykscbe conlribnlie aan de Goof^ van 3^ rfl^ en met behouding hunner privilegiën te latei bestieren door een hoofd, uit hun zelven te verkieien, ondsr hel liooger gezag van de gemelde Pattysche regenten.

22 Junij. Toepaseing van de middelen van ménage, vastgesteld op 29 en 51 December 1766.

Den heer Gouverneur Generaal stelde de heeren leed» veer, of men, dewyl de heeren Meesters by hoogderzeiver missive van den S8^ September 1768 hebben gelieven aan te merkes, dat door het uitstel der examinatie van de besluiten deenr regeeringe van den 29^ en Sl^*^ December 1766 op de consi- deratie van zyn Edelheid tot vermindering van den om^igeB de ongelden, zo hier ter hoofdplaatze, als op Java's Oostkust, Cbwibon en Bantam, niet moeste worden verbindard de executie der middelen, die men geoordeelt hadt zonder vertoef te mogen in het werk stellen, dog deswegen niets by hunne Edde Eoof Agtbares jongst ontvangen missives van den 7^'' en 35^ Oclolier

i-^Ó. P. A. VAN DER I^ARRA. 6B8

1760 voorkwam, de by de voorsz. besluiten gearresteerde reductien van gagie en emolumenten zoude introdoceeren, dan wel, of men daar op de nadere dispositie der heeren Meesters aottde afwagtoi? Waar over gedelibereerl zyode, zoo is, in suppositie, dat hunne WeIËdele Hoog Agibaredie reductie ook begrypen onder de middelen, die zonder vertoef konden vrorden in bei werk gesteld, en ^er, bekalven dit, geene reedenen zyn, waarom de i»trodnctie daar van zoude blyven nitgesteld, vryl bet geen daar. door bezuinigt of uitgewonnen kan worden, tol wezendlyk voordeel van de maatscbappy strecken zal ; naar de propositie van welmelde ,zyn Edelheid goedgevcmden en verstaan ét dieiiaaren, welker gagien. en emolumenten by de voorsz. besluiten van den 29^° en 31^ December 1766 voorgesteklzyn te reduceeren, het zy by hunne aanstelling tot of bevestiging in de ampten, die betrekking tot deeze reductie hebben, voortaan geen hooger qualileit, meerder gagie, kostgeld en emolumenten te laaten genieten, als hun daar by is toegelegt, te weeten: Te Batavia:

den commandeur en opper^uipagiemeester f 80 : — ;

den onder-equipagiemeester f60: — aan gagie en ^24 : IQVs aan kostgeld respeetive, zonder andere emolumenten;

den sabandaar en liceatmeester oppereoopmans quaüteit en beopmans tractement;

den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander de qoaliteil van oppercoopman, zonder bezoldiging, hoe genaamt;

«ien schryver van gemelde bediende de qualiteit van boek- boader, met de gagie en emolumenten, tot die qualiteit staaade;

dea secretaris van den Haad van justitie deezes castecds na tyds expiratie wel de qualiteit van opperkoopman, dog met nieL meer dan koopinans gagie, kostgeld en emolumenten;

dea eersten gezwone klerk de qualiteit, gagie, enz. van oodercoopman, en

den adjanct geawore kierk van gemelde Rade de qualileit boekhouder, met ondercoopmans emolumenten;

den secretaris van Scheepenen de qualiteit van koopman, en

éSé I77Ó. P. A. VaU ÖEft PARRA.

den eersten klerk van dat kollegie die van ondercoopmaiit beide zonder genot van gagie, kostgeld of emolumenten;

de secretarissen van Weesmeesteren, van Heemraaden, vaB commissarissen van huwelyksche en kleene goigts zake» en van Boedelmeesteren, met de landmeeters, de qualileit vai ondercoopman, mitsgaders

de gezwore klerken of overdraagers van Weesmeesters en Boedelmeesleren die van boekhouders, alle onder betaiiig op den presenten voet of door de respective coUegien itD hare gagie, kostgeld en emolumenten;

de eerste adminislrateurs op Onrust en de Koiper, in hel provisie mngazyn, in het suiker pakhuis en in bet graai magazyn de qualileit van koopman met fiO: — gagie, zonder meer, en

de tweede administrateurs in de voormelde 4 administratieo de qualileit en gagie van ondercoopman , insgelyx zonder kostgeld of emolumenten;

de eerste en tweede administrateur in de medicinale winkel de qualileit van koopman en ondercoopman, met de gagie van ondercoopman en boekhouder respective, mitsgaders beide mei onderkoopmans kostgeld en emolumenten;

den groot cassier de qualileit, bezoldiging, enz. van koopman: dog ten aanzien van deezen bediende altans nader in aanmorkaif gekomen zynde, dat, dewyl de oppercoopmans qualitrit altoos voor dezelve het voornaamste prerogatief is geweest, die aaa het groot cassierschap ook wel mogte blyven gehegt; zoo is om die reeden, met alteratie van liet voorgedragene by de resolutie deezer tafel van den 29^ December 1766 voormeld, verstaan de heeren Meesters te verzoeken, dat de bepaaling by het reglement op de verbetering der dienaaren, titul 1, SlSf dat namelyk den groot cassier naar expiratie van zyn koopmam verband opperkoopman worden kan, moge blyven standhouden, het zy met de volle gagie en emolumenten, tot die qoditeit staande, dan wel met de gagie, kostgeld en emolumenten vao een koopman, na het voorgedragene door den heer GonvenieBr Generaal by zyn Edelheids consideratien van den 5*" Iby

lt7Ó. P. A. VAN DEft PAftRA. è8^

1763, zo als hunne Edele Hoog Agtbare dat zullen gelieven goed te vinden; voorts

den kassier der kostpeoningen, den boekhouder in het hospitaals comptoir en den inlands soldy Iioekhouder de qualiteit, gagie, kostgdd en emolumenten van ondercoopman ;

den fabricq koopmans gagie en emolumenten, en over

de smits en koperslagers-winkel in het ambagts quartier, item de kuipers, smits en blokmakers op de eqoipagie vrerf, in stede van baazen, te stellen opzienders raet/'SK: — gagie en f 1: 137$ kostgeld, mitsgaders aan de drie laast- genoeoide nog daar en boven f 1:1 aan emolumenten 's roaands ;

de Goely boekhouder in het ambagts quartier de gagie van / 24 : — , zonder koslgeld. Op Java's Oostcust:

den gezaghebber van den Oosthoek de qualiteit, gagie, enz. van oppereoopman , mitsgaders naar tyds gelegenheid den titttl van commandeur;

den hoofdadministrateur te Samarang de qualiteit van opper- eoopman, met koopmans gagie, kostgeld en emolumenten;

den fiscaal en eersten pakhuismeester te Samarang, benevens de residenten te Tagal, te Japara, te Rembang en Grissee, alle de qualiteit van koopman en ondercoopmans gagie en de vier laatste zonder kostgeld of emolumenten ;

den secretaris van politie te Samarang en den resident te Sumanap de qualiteit van ondercoopman, met de daar toe staande gagie, kostgeld en emolumenten;

den resident te Joana en te Paccalongangh de qualiteit van ondercoopman met /* 30 : — , zonder meer ;

den tweeden pakhuismeester en kassier, soldy boekhouder en den ootfanger der domeinen te Samarang, den admi- nistrateur en soldy boekhouder en gezworen scriba te Sou- rabaya ondercoopmans qualiteit, met boekhouders gagie en kostgeld ;

den eersten klerk van politie en den dispeneier te Samarang de qualiteit van boekhouder, met ondercoopmans emolumenten ;

rLAIAAT-MBI DIU. TlU. 42

6B8 1770. P. A, VAN DER PARfU.

Te Cheribon:

den resident de qualiteit onbepaald, sooder genot van gagie, kostgeld of emolumenten, en eindelyk: Te Bantam:

den scriba boekhouders qualiteit met de daar toe staande gagie en koslgeld, zonder meer.

Wel verstaande, dat de geene, die een van de voormdde bedieningen voor dato van de voorsz. besluiim bddeed hebbni of n<^ bekleeden, zullen blyven behouden, het gene zy tot dos verre genoten hebben, wyl die reductie omtrent de zulken geei plaats, maar wel die hun in der tyd komen te suocedeeroi, vinden en daar en tegen van heden af ingaan zal omtrent die, welke sedert in de overige ampten zyn gestdd.

Zie ook bij 19 April 1794.

29 Junij. Bepaling, dat gecommUeerden tot den «gtfne- i^ralen opneem'\ door den Raad van jnsiüie opgeroepm tot het afleggen van den eed van i^accuraiesse en tnmwe tbehandeimg'\ nmar i^btiUen indisponlie of andere weh i^lige verhinderingen^* niet verschijnende^ eene boete moesten betalen van 10 rijksdaalders.

De boete kwam ten voordeele van de diaconie-armen te Batavia.

5 JuHj. Verstrekking van meer bedienden, matrassenen broeken aan de hospitalen te Batavia.

vRotkoortsen" heerschten, fcoowel op de reede, als aan waL waardoor o. a. in de hospitalen een buitengewoon groot aantal patiënten overleed. In drie dagen waren ruim 60 lykoi uit die hospitalen verwijderd. *

De medici schreven zulks toe aan » boven gemeene intle*" en aan onvoorzigtigheid, vooral van >baaren".

Noch zij, noch de Regering vristen aanvankeUfk daartoe anderen raad dan vermeerdering van het Ëuropeesch bediendes-

I77Ó. P. A. VAN DER PARRA. 6190

personeel in de hospitalen en het verstrekken van 200 matrassen en 400 broeken.

Zie ook bij IS Augustus 1768.

24 Juli]. Maatregelen tot tegengang mn de te Batavia heerschende zieHe.

De medici verklaarden, dat, >dev^l ruimte, lugtigheid en •verschooning der zieken in het binnen-hospitaal tans volmaakt »en genoegzaam onverbeeterlyk is, het dus moeyelyk, zoo •niet onmogelyk is te beantwoorden de vraage, van waar •dan die groole sterfte".

Zij gaven echter de Regering eenige middelen aan de hand, naar aanleiding waarvan deze bepaalde: 1 ^ dat, met alteratie van de volgens resolutie deezer regeering yan den 26^ Augustus 1760 gegeeven ordre om op de scheepen en posten impotenten, welke met geene ligte accidenten bezogt of gaande en staande zyn, niet langer dan drie etmaalen aan te houden, aan de chirurgyns respeclive zal worden gelast om zulke impotenten voortaan ten eersten of uitterlyk 's daags na hunne bedlegering naar het hospitaal Ie laaten transporteeren met de gewoonlyke opgaave hunner ziekte, zonder hun eenige de minste innerlyke medicynen, hoe genaamd, te geeven, maar wel bandagies, pleystersin beenbreuken en quetzuuren, maatige laatingen in overvallen van zwaare volbloedigheid en verweekende en verzagtende lavamenten in gevaarlyke verstoppingen, ten einde de practisyns van het hospitaal daar door meer tyds en geleegenheid zouden kunnen hebben om de oorzaaken der ziekten van de zoodanigen na te vorsschen en hun dan de beste hulpmiddelen voor te schryven tot hunne geneezing, op verbeurte van eene maand gagie, ten behoeven der diacony armen alhier, voor ieder patiënt, die op eenig schip of post boven den gezetten tyd aangehouden of dien eenige medicynen tegens deeze ordre ingegeven word ; %^ dat den binnen-regent van het binnen-hospitaal, neevens

6ÖÖ 1770. P. A. VAN DER PAftRA.

de pracUcyos, zullen worden gdast om de bedieodeo in de poort en de oppassers der zieken van dat gaslhois steeds daar toe te houden, dal zy het verboden inbrengt van dranken, rype of onrype vrugten en allerhande snoql^ ryen, - buiten weeteu van den gemelden binnen-regeot en de praclicyns, tegen gaan en beletten, hun, by ontdekking, dat zy zulks geconniveerd of zelfs de hand in dat werk gehad hebben, strengelyk domesticque doende afstraSea, teffens aan de buiten-regenten gedefereerd laateode daar omtrent zoodanige middelen te bedenken en voor Ie slelks, als tot eene betere bereiking van het oogmerk deezer regn- ring zullen kunnen strekken; 3® dat aan den praesident der hospitaalen zal worden verzogt en gecommitteerd om met de overige buiten-regentoi e& met de practisyns Ie raadpleegen en te overweegen, mitsga- ders ter nadere beoordeelinge aan deeze regeeringe berichteo, niet alleen, of tot preventie van de misslaagen, die door bet tegenwoordig gebruik by ieder practisyn in het binnea- hospitaal van een apart boek met formulieren vanmedicj- nen kunnen worden begaan, zoo in het voorschryven, ak in het toebereiden derzelve, de practizyns gezaamoitlyk niet maar een goed formulier zouden kunnen gebruiken, gelyk de Bataviasche apotheek, in het jaar 1746 ten dies einde gedrukt en uitgegeven, dan wel een ander, met onder linge overeenstemming ingericht opstel van medicynen, die minst kostbaar, doch kragüg genoeg zyn tegens de ziekten, in het binnen-hospitaal meest voorkomende, om daar uit hunne ordonnancien te geven en de toeberdding in de apotheecq te laatcn doen, maar ook, of in steede van de sy- roopen, die uit hel vaderland aangebragt, dan wel hier Tan oude, verleegen en veeltyds muffe vaderlandsche kruiden gemaakt worden, niet in tegendeel van vrugten, bloemen, speceryen en kruiden, die hier te lande groeyen en allyd versch te bekomen zyn, de benoodigde syroopen iat de zaamenstelling der medicynen zouden kunnen worden bereid en met meer effect geémployeerd.

1770, P. A. VAN DER PARRA. 661

Doch, te meermaalen en nu weder over de toebereiding der medicynen in de stads apotheek en of desdive wel oprecht en ëeoehdelyk geprepareerd en verstrekt worden, bedenkingen ontstaan zynde, die, al was het maar om alle vooroordeel te prevenieeren, wel tewenschen waare, dat weg genomen konden leerden, zoo is by deeze geleegenheid teffens verstaan de buiten- regenten der hospitaalen al verder op te draagen om in zelf- dervoegen té inquireeren en deeze regeering te informeeren, of de practizyns, die nu de artzenyen voor de impotenten in het binnen-hospitaal in de stads-apotheek prepaareeren laaten, ziiDcs niet zelfs of onder hun toezigt zouden kunnen laaten doen, daar toe ook zelfs alles contribueerende, voor eeue behoorlyke betaaling, en of daar en boven niet wat meerder zorg zoude kannen worden gedragen, dat de toereiking dier hulpmiddelen aan de lyders naar behooren geschiede ? om dus ook te beeter verzekerd te weezen, dat, zoo min in de toediening, als in de zaamenstelling der medicynen, die de practisyns voor de zieken noodig oordeden, eenige erreuren begaan worden; by hunne bedenkingen over het een en ander nog voegende al, het geene zy verders tot behoud of soulaas van de impotenten in het gemelde hospitaal vermeenen mogten met het beste succes te zullen kunnen worden aangewend.

Zie ook 28 Augustus 1770, 28 October 1796, 21 JunlJ 1799, 27 JanuariJ 1801.

4

27 Julij. Verbod tegen^ zoowel hel aanmaken^ aU het verhoogen in waarde van geldspeciên in Indiè.

By geleegenheid van de remarques, die de heeren Zeventie- nen gelieven te roaaken omtrend het reeds gestaakte slaan van kopere duiten, ,het munten van zilvere en goude ropyen en bet bilUoen verklaaren der laatsten, mitsgaders hoe gevaar- lyk bet veeltyds is eenige muntspecien van 's Comp" wegen in Indien te doen slaan, door hunne Edele Hoog Achtbare verboden wordende eenige kopere, goude of zilvere muntapecien te dora slaan of op de geslaagene eenige merkeq of teekens te stelleui

6S1 1770. P. A. VAN DER PARRA

waar door in den cours van zulke specie eenige Terasderlng fKoude worden gemaakt; 200 is goedgevonden en verstaan te antwoorden, dat men dit finaal verbod niet overtreeden, naar ia observantie houden zal.

51 Julij. Voorschrift nopens de verzending van edd ge- steente naar Nederland.

Met opzicht tot het overzenden van diamanten en andere edel gesteentens op vragt naar Nederland by de heeren Meesters bedenkingen ontstaan zynde, of, ingevalle de overgezondeae diamanten, enz. wel in Nederland wierden aangebragt, maar echter door ontroaw, verzuym of overlyden van den scbi^ier niet kwaamen in handen van de kamers, aan de welke dezelve waaren geaddresseerd, de Comp® deswegens door de honders der cognossementen zoude kunnen worden aangesprooken ; eo tot wegneeming van de dubbelsinnigheid, die in de woorden: by aanbreng in Nederland, schynt te zyn opgeslooten, dienstig geoordeeld wezende, dat voortaan in de advertentien, die jaarlyks dienaangaande alhier worden geaffigeerd, zal worden gestdd de volgende periode:

daar en boven word by deezen aan een ieder gepermitteerd om, onder betaaling van een perc*^, op vragt uit Indi^ naar Nederland te mogen overbrengen allerhande diamanten en andere edele gesteentens, onder adresse aan de Comp% znDende de diamanten en edele gesteentens in presentie van de verzaiders aan de eene en van de opperkooplieden deezes casteels aan de andere zyde gepriseerd en vervolgens met het zegel der v^ zenderen en van de Compagnie gecachetteerd ea ovwgeiondeB moeten worden om, wanneer die diamanten of andere edele gesteentens zullen zyn ontvangen by de kamer, aan welke dezelve zullen zyn geaddresseerd, als dan aan de bondam der cognossementen te worden overhandigd;

zoo is goedgevonden en verstaan zulks, na de intentie hna* ner Edele Hoog Agtbare, niet alleen te iaaten geschieden, vaasr ook, ten einde de cognossementen behoorlyk te doen overeen

1770, P. A. VAN DER PARRA. (6S

konen mei die bekeoétm^king, dezelve zodanig te laaten tnrielileii, dat de schipper of de geene, aan wien dë diamanten en edelgesteentens verzegeld zullen worden ter band gesteM, daar by bekend van de verzenders en de opperkoopKeden deg kasteds te bebben ontvangen zodanig verzegeld paqvet, als daar by breeder zal zyn omschreeven, en aannecnsd en beloofd dat pacquet behooriyk te zullen overgeeven aan de boeren Bewindhebheren ter kamer, aan welke het zelve is geaddresseerd, mitagaders de observantie daar van de opperkooplieden voor- BKld, onder a|f^ve van een extract uit der boeren Meesteren BMSsive van den S5*^ October 1769, aan te beveeien.

28 Angastus. Nadere maatregelen tot tegenzang van de te Batavia heerschende ziekte.

Naar aanleiding van het bepaalde op 24 /ulij 1770berigtten

de bniten-regenten der hospitalen:

1^ dat de practisyns, wel verre van te inclineeren tot de geproponeerde gebruikmaaking van een algemeen formulier- bodL van recepten, in tegendeel sustineeren hunne tegen- woordige methode omtrend de voorschryving der medica- menten van meerder nuttigkeid te weezen, dewyl ieder banner nu de vryheid beeft van zyne voorschreeven recepten naar vereisch te kunnen veranderen ; onder betuiging teffens, dat zy de toeberyding derzelve op zulk eenen gemakkelyken voet gebragt hebben, dat er geene misslagen in kunnen worden begaan;

V dat de syroopen, die zy gebruiken, zelden van andere als ▼an hier te lande vallende ingrediënten gemaakt worden «I deeze daarom ook zedert langen tyd in de apotheek rjm aangehouden;

3* dat het gebrek aan bekwaame werkplaatzen, instrumen- ten, apothekers, enz. hun buiten staat steld om zelfs dé benodigde medicamenten te kunnen prepareeren en bezor^ gen tegenft den prys, waar voor zy in de apotheek gele. verd worden.

664 1770. P. A. VAN DER PARRA.

Zulks gaf aankiding aan de Regering om te o^rerwega, «ofschoon de redenen» die de practicyns tegen de geproponeerde voorsobryying en bezorging der medicamenten by brengen, op lich aeWe beschouwd, weinig sakelyks behelzen» mitsgaders de zwarigheden» die zy tegen bet laatste moveeren» naar de gedagta deezer' regeeringe» by een goed overleg wel zoaden oter ie komen, ten minsten niet van die natuur zyn om dat poinct zoo finaal te declineeren en hunne verklaaring daar omtrent ook aanloopt, zoo niet teegen hun eigen, dan teegens de door hunne predeoesseuren te meermalen betoonde inclinatie on aan ieder practisyn de preparatie en bezorging der medicamea* ten voor zyne zieken teegens beboorlyke bel aaiing over te laaien; zoo is nogtans, wyl het niet raadzaam voorkomt den practisfos iets voor te schryven off op te draagen, vraar toe zy uit haare zelve niet inclineeren, goedgevonden en verstaan, met opxicbt tot bet eerste poinct, hun te permitteeren om by de tegenwoor> dige bandelwyze te mogen blyven continueeren, het tweede voor geadviseert te houden en, om dat het derde poinct, oai* melyk de toeberyding en bezorging der medicamenten, door de practizyns (zoo als zy voorgeven) zelfs niet geschieden kuL dat ^erk den stads apothekar zoodanig aanbevoolen te laaten, als het door hem tot hier toe is verrigt geworden.

En dewyl almede bespeurd word, dat de chirurgyna, respoc- tive op de scheepen en posten, de ordre om de impotenten, virelke met geene ligte accidenten bezogt of gaande en staande zyn, ten eersten of 's daags na hunne bedleegering naar het hospitaal te zenden, zonder hun eenige innerlyke medicameDtea te geeven, verder dan de intentie deezer regeering of de nood- zakelykheid vorderd extendeeren, met al de geene» die maar aan eenig ongemak laboreeren, het zy ligt of zwaar, zooder hun eenige hulp middelen toe te dienen, direct weg te zenden en daar door veele lyders, die aan ligte kwaaien laboreeren, verswygende, wat hun manqueerd, aangemoedigd worden, liever dan naar het hospitaal te gaan, by inlanders in warongs ef kraamtjes en elders te loopen om hulpe te zoeken en medio* meuten te koopen, die veeltyds schadelyk zyn ea hunne ziekten

rnO. P. A. VAN DER PARRA. 66K

verergeren; zoo is, naar hei voorstel van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan opgemelde ordre van den 24^ Jaly jongstleeden by deezen in te trekken en de respective ehirorgyns te gelnsten om zoodanige impolenten in het vervolg twee daagen na hunne bedlegering op de scheepen en posten aan te honden en de nodige hulpmiddelen aan dezelve te appliceeren, het zy in- of uitwendig, doch precies met den derden dag naar het hospitaal te laaten transporteeren met een brieQe, inhoudende duidelyk verslag van de ziekte, waar aan zy laboreeren, eo wat tot hunner geneezing gedaan is, op verbeurte van twee maanden gagie ten behoeve der diacony-armen voor elk patiënt, die langer dan den bepaalden tyd aangehouden off dien het voorschreven brieije by zyn transport niet meede gegeven word. By deeze geleegenheid door den heer Gouverneur Generaal gesprooken zynde over de zwaare ziektens en sterflens, die geduurende het tegenwoordige Ooster saisoen geheerst hebben eo nog grasseeren, bizonder onder de Europesche ingezetenen dezer colonie, de militairen hier in guarnisoen en de zeevarende op de scheepen, tot dien graad van grootheid, dat men met aandoeninge nu al een gemimen (yd agter een dagelyks 8, 10, li en meer lyken, alleen uit de hospitaalen, moet zien ten grave daalen; zoo is, uit overtuiging van de regtvaardigheid der Goddelyke oordeelen, die een in zonden en misdaaden over- vloedig volk verdiend hebben, en dat niels betamelyker, ja, niets Doodzakelyker is dan in deezen zorglyken toestant toevlugt te nemen tot de ontfermende goedheid Gods, of het hem, die oneindig in barmhertigheid is, behagen mogte zyne bezoekingen te doen opbonden, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal goedgevonden en verstaan den predikanten van de Gereformeerde en Lathersche gemeenten alhier by een extract notol ie recommandeeren om in hunne openbaare gebeeden op Zon- eo andere kerkdagen den Allerhoogsten op het vierigste af te smeeken eene genadige intrekking van de roede Zyner kastydinge en vergeevinge van 's lands hoog-gaande zonden en (Migeregtigheeden, die Zynen toorn en grimmigheid verdiend bebbcD, op dat Zyne regtvaardige oordeelen een einde mogen

666 1770. P. A. VAN DER PARRA.

neemen en lioor zeegeningen afgewisseld worden, tot roen en eer van Zynen allerheitigsten naame'\ Zie ook 23 Januarij 1781 en !&8 October 1796.

~ Augustus. Verbod tegen den in- en uitvoer nan lange peper op Java.

Wyl men in het geheel geen lange peper by de Compagnie in voorraad heeft en bespeurd wordt, dat particulieren daar van langs Java inkoop gedaan en zelfs eenige partyen herwaarde gevoerd hebben; zoo is, ten einde de door de heeren Blajores by den jongsten eisch van retouren voor den jaare 1771 gevorderde 6000 ponden van dat product magtig te worden, goedgevonden en verstaan den uitvoer van lange peper, zoo van hier, ak langs geheel Java; te interdiceeren tot nadere ordre, op pooia van confiscatie voor de maatschappy; en de gemeente daar van door affixie van biljetten te doen adverteeren.

-ir September. Uitschrijving van een algemeenen dmA- en bede-dag wegens het aanstaande vertrek eener retour' vloot.

11 September, Bekendmaking^ dat de Regering voor-

• nemens ivas thee en edde gesteenten op vracht nanr Nederland te verzenden.

11 September. Bepaling nopens suiker^molens.

De Regering vond goed, »met alteratie van de beshdien deezer tafei van den 18^ May 17B6, 28"* November 1766 en 5*" Pebruary 1767, voor het vervolg te stataeeren en Ie verklaaren, dat eigenaars van suiker molens, die tot de uitroeying van dezelve overgaan, wanneer zy er geen nul meer van trekken kunnen, zoo min als de bezitters van zulke moleii5, welke, twee jaaren stil gestaan of niet gemaalen hebbende, sa

1770. P. A. VAN DER PARRA. 687

de in vigeur lynde ordre, vervallen verklaard en van baar privilegiën ontstooken zyn, iets of wel de bepaidde een daÏBend ryxd* van die der andere of in weeasen Uyvende molens zullen hebben te pretendeeren, maar wel, wanneer, hunne molens nog in eenen vdkomen staat van gebroik zynde, zy eehter verkiesen moglen van de verkreegen privilegiën te desisteeren ; en welke penningen door Heemradens boode ook als dan zullen moeten werden ingevordert van de contribuanten en waar voor hy, gelyk hem by deezen toegelegd wordt, tot een doucear zal genieten % percent van bet bedraagen dier contributie".

•

21 September. Transporten van aftredende Gouvef" neurSj enz.

De Visitateur-generaal werd gelast »telkens, by verwisseling van boofdgebieders op de respective buiten comptoiren, alle de transporten, die van den afgaanden aan den aankomenden gedaan en, naar de ordre, behoorlyk ondertekend herwaarts gezonden, mitsgaders door den eersten geswooren klerk ter gene* raale secretary by ontvangst aan het generale visite comptoir afgegeven en daar bewaard zullen moeten worden, behoorlyk te confronteeren tegens de boeken, in welkers kwp dfetrans^» porten zyn gedaan, om te ontwaaren, of alles conform dezelve is geschied en daar by niets, nog als te kort, nog als over,, mogte gevonden woMen ; en van zyne bevinding in zelfdervoegen te dienen van bericht, als dat tans van de visitatie der negotie-boeken geschied of in gebruik is".

SI

9 oetowr • y oorschrift nopens het indienen van pretensiSn op insolvente boedels van Compagnie' s dienaren.

Met relatie tot de ordre om by het overmaaken naar Nederland van boedels, die, als insolvent bevonden, door den seqnester zyn overgenomen, teffens over te zenden de documenten en bescheiden, tot zodanige boedels behoorende, door den

668 IT70. P. A. VAN DER PARRA.

curator der insolveDte boedels van 's Gomp* overleden dienareo geadvaneeerd weezende, dat de gewoonte mede brengt om vui boedels, die verlaten of direct als insolvent gerqpodieerd verorden, de nodige documenten, bestaande ordinair in den inventaris, vendu-roll en boedel reekening en, van boedels, die door executeurs of gemachtigden aan den curator worden overgegeven, dezelfde papieren, nevens e^ boedel^taat in duplo, af te geeven aan het opperhoofd van het generaak soldy comptoir om achter de soldy-boeken voor Nederland geregistreert té worden ; dat die gewoonte ingevoerd schynt te zyn, om dat den sequester gene corresponpentie met de desolate boedel kamers in Nederland is houdende, en altoos by de sequesters zoo wel agtervolgd, als door hem is geobserveerd geworden; dat de reedenen, waarom van verlaaten of direct als insolvent gerepudieerde boedels geen boedel staat wordt overgegeven, deeze zyn : dat de crediteuren selden bekend zya of zich alhier aangeven, maar, wetende, dat het concorsom creditorum moet gehouden worden in Nederland, ter plaatie, van vraar den overledenen de laatste maal is uitgevaaren, himne pretensien direct derwaarts overzenden of dezelve, wanneer gering zyn, dan wd eenlyk uit personede schulden bestaan, of ook wel uit hoofde van het geringe rendement des boeddsen om kosten en moeiten te eviteeren, geheel verzwygen; en dal het daar door te meermalen gebeurd, dat een boedel, alhier insolvent zynde, in Nederland sol vent wordt; met byvo^^ing, dat de ondoenlykheid, die hier uit ontstaat bm van alle insolveoie boedels, die onder de administratie van den seqüester komen, een boexlel staat, nevens de andere document^, over te geevoaci, zoude kunnen worden weggenomen, het zy door dag-vaarding van alle onbekende crediteuren by edicUe tegens tAj&re peremtoiren tyd, op poene van een eeuwig sil^tium, dan wel door allen ende een iegelyk, die iets te prelendeeren hebben op boedels, dewelke direct aan den curator der insolvente nalatenschappen van 'sComp' afgestorven dienaren vervallen, by placcaat te gelasten hunne pretensien binnen 3 a 4 maanden aan den curator op te geeven en bekend temaaken.

1^0. P. A. VAN DER PARRA. ÓéS

sab poene van verstek; maar dat ook daar door en, indien den curator aan de genen, die haar hebben aangegeven, een bewys verleende en daar en van de grootheid hunner pretensie notitie onder aan zyne administratie rekening hield, altoos met een opslag des oogs zoude kunnen worden gezien de insolventie des boedels en wie de crediteuren zyn ; zoo is, uit aanmerking, dat zulks, om aan de ordre der heeren Majores by missive van den 25^° Oclober 1769 op dit sujet te voldoen, noodzakelyk en dat daar loe van opgemelden twee ledigen voorstel de laatste als het minst kostbaarste, ook de preferabelste, doch, om een iegelyk gelegentheid te geven zyne pretentien te iostitueeren, den gestelden tyd van 3 a 4 maanden wat te kort genomen voorkomt, overzulks goedgevonden en verstaan voor het vervolg by deezen te statueeren en by een adver- tissement aan de gemeente, zoo hier, als op de buiten- Gomptoiren, te laaten denuncieeren, dat de genen, die iets te pretendeeren hebben uit de boedels, direct vervallende aan den curator der insolvente naldateuschappen van 's Corop^ overleden dienaaren, gehouden zullen wezen, hier ter hoofdplaatze om bel aan denzelven en op de buiten-comptoiren om het aan de aldaar mede fungeerende sequesters op te geeven binnen zes maanden tyds ; doch dat aan de genen, die buiten Batavia gezeten zyn en eenige pretensien vermeenen te mogen en te kunnen moveeren op zulke boedels, dewelke onder de administratie vau den gemelden curator geraakeu, daar toe gelaten wordt den tyd van een jaar, in beide gevallen gereekend van den dag na de aanvaarding van diergelyke boedels, op pene anders van verstek ; mitsgaders dienvolgende alle de gemelde sequesters te gelasten om, niet alleen aan de zoodauigen, welke zig binnen dien peremtoiren termyn by hun komen aan te melden, daar van een bewys te verleenen, maar ook hunne naamen en de boegrootheid hunner pretensien te noteeren by de door hen overgesonden wordende sequestratie reekening, ten einde, zoo hier, als in Nederland, altoos met een opslag van het oog kan worden gezien de insolventie des boedels* en wie de genen zyn, die er iets op te pretendeeren hebben.

670 1770. P. A. VAN DER PARRA.

25 September. Verbod voor vreemddingen tegen het verhoopen te Batavia van lijnwaden o f andere goederen^ waarvan i^den aanbreng*' aan Comp' dienaren wa$ verboden.

Dit voorschrift is van Heeren XVU^^'* afkomstig.

27 September. Verbod voor de overheden van Compagnie' $ schepen, zonder speciale vergunning van den Goavemeuir' Generaal^ slaven en davinnen naar CeiUm over te voermi.

De poenaliteit was eene boete van 100 rijksdaalders le& behoeve van de » stadswerken'* te Batavia.

Nu de weg naar Banda hun was afgesloten (zie bij 18 November 1762), trachtten vele particulieren hunne liJfdgeneB •over doniesticque delicten*' met Compagnie's schepea ter verkoop naar Ceilon te zenden.

Zie ook '^Ü^^JT' 1770.

3 Daoember

5 October. Last op den Sjahbandar te Batavia, »% *aatikomst van vreemde scheepen en nUndere vaartuygen^ ^derzelver commandanten aan te zeggen^ dat zy hier ^niet mogen invoeren Europische manufacturen^ dranken •in vaatwerk^ yzer^ spykers en andere verboden articuien •van negotie''.

16 October

i MoTembtr ' Intrekking van het verbod tegen den in- en uitvoer van lange peper, uitgevaardigd den 50*"" Augustus 1770.

De Compagnie was weder genoegzaam van dit product voorzieo.

23 October. Bepaling, dat na den 15^ October van eenig jaar aan niemand vergunning zoude worden verleend mei eene relour-vlool naar Nederland terug te heeren.

Zulks werd vastgesldd, omdat van elke » verlossing" mddiag

ir70. P. A. VAN DER ï»ARftA. 6^1

moest worden gemaakt in den brief aan Reeren XVII"^", welke jaarlijks met den ȴoor-zeyier^ werd verzenden.

19 NoTember, Last op de buiten-kantoren bedorven buskruit in zee te laten werpen.

In aanmerking genoomen zynde, dat op veele comptoiren plaats vind een oneigen gebruik om het aldaar bedorven buskruit by herwaards zending aan te rekenen tegen dezelve prys, als waar v(X)r bet, goed en wel geconditioneerd, van hier versonden is, en daar door deeze hoofdplaats eene last op den hals te scbuyven, die elders behoord te worden gedragen; zoo is, om die verkeerde manier van behandeling te doen ophouden, goed- gevonden en verstaan by extract deezer circulair naar alle de onderhorige buiten comptoiren te gelasten om geen bedurven bafikruit, 't zy van de comptoiren zelfs of van de scheepen en vaartuigen, die er aankomen, voortaan meer herwaards te zenden, maar het zelve integendeel, na dat het rapport van dies bevinding zal weezen ingekoomen en, als de quantiteid van eenig belang is, beëdigd, in zee te laaten werpen ten overstaan van expresse gecommitteerden, die daar van weder rapport zulten moeten doen, onder presentatie van eede, en het dan vervolgens ook ginder zeHs by de boeken af te schryven, met deeze nitzondering nogtans omtrend zulk buskruit, dat hermaakt kan worden, dat het zelve, na het tegenwoordig gebrnik, wel herwaards gezonden, dog niet aangerekend zal mogen worden, maar bet kostende daar van by overzending ten eersten ahneede afgeschreeven, ingevolge de circulaire ordre van den 10* Jannary 1749.

20 November. Vernieuwing van hel bepaalde op 20 Augustus 1743 nopens eischen.

Bespenrd v^ordende, dat de, ongeacht de door deeze regeering by b^nil van den 6>< December 1768 gereitereerde ordre der heeren Majores by brieven van den 10^ Oetober 1758

é7a 1770. P. A. VAN DER PARRA.

en ^S^° October 1762, om by de eisschen van koopmanachappen, equipagie- en andere goederen tot de hoisbouding, zoo wd in eene seperaate kolom op te geeven den vertier in de Tyf voorgaande jaaren, door eikanderen geslagen, als in eene andere colom de restanten van dezelve goederen, zulks echtar al weder op sommige comptoiren verzuimt wordt; zoo. is goedgevonden en verstaan den ministèren en bedienden van alle de buiten comptoiren de nodige observantie van die ordre, zoo wel by de insertie der eisschen in hunne brieven, als by de eisschen zelb, nader by extract deezer circulair met het meeste empressement aan te bevoelen.

-^ November, Verbod tegen het vermeren .van tripang met Compagnie's schepen wm Ambon en Banda.

Dewyl de Bandasche ministers van opinie zyn, dat dan vervoer van tripangs, wegens derzelver penetrante vuyle reuk, met scheepen, die speceryen in hebben, niet kan wordai toegelaten zonder deeze aan het gevaar van infectie en bederf bloot te stellen ; zoo is, wyl die sustenue deeze regeering niet ongegrond voorkomt, goedgevonden en verstaan den vervoer van tripangs met zodanige scheepen van Banda of AmboiiB te interdiceeren, op poene van confiscatie, ten behoeve Tan de maatschappye ; en daar van, niet alleen aan de ministers in de gemelde gouvernementen, maar ook aan de overheden van de naar derwaarts vertrekkende scheepen, by eene gedrukte ordonnantie kennis te geeven tot derselver naricbt en observantie.

-|^ November. Verbod tegen den vervoer vanopmmvam Batavia of eenige andere plaats naar Banda.

Den aanvoer van amfioen in een land, even als Banda, daar de slaaven wel seven achtste van de inwoonders uitmaakes, als gevaarlyk aangem^kt wordende; zoo is, ter voorkmnittg van de kwaade gevdgen, die uit den verkoop vandatheob^ in die provincie zouden kunnen resulteeren, goedgevonden

1770. P. A. VAN DER PARRA. 675

ferstaan by affixie van biljetten aan allen en een iegelyk, die, 't xy met 's Comp* scheepen of mindere kielen, dan wel parti- culiere vaartuigen, van deeze hoofdplaats, van Java's Oostkust of van andere plaatzen naarBanda vertrekken, te interdiceeren, nog voor hun zelven, nog voor iemand anders amfioen naar die provinde te vervoeren, al waare ook van de gepriviligeerde societeyt alhier ingekogt, op poene van confiscatie en de vier dobbelde waarde daar. en boven, te verbeuren by den over- Ireeder van dit verbod, 't een en ander ten behoeven van den aanbrenger en de geene, die de aanhaaling doen.

37 Hovember

Verbod tegen den uitvoer naar Ceilon van

s

Oostersche slaven en slavinnen.

Bespeurd wordende, dat, nietteegenstaande het medeneemen ▼an slaaven in het gemeen tot negotie met 's Comp' scheepen by het 17' artikel van de instructie voor de hoofd-officieren ter zee op poene van confiscatie verbooden is, al echter veele particuliere hunne lyfeigene over domesticque delicten met Comp* scheepen ten verkoop naar Ceilon zenden; zoo is^ om ki misbruik te beletten en de oogelukken, die er van op Comp* scheepen te wagten zyn, voor te komen, nodig'geoordeelt eo overzttlks, met volle standhouding van het verbod tegens liet medenemen van vrye vrouwen of slavinnen, iiitgezondert lan de geene, die met een familie overgaan, of zulks door deeze vergadering wordt gepermitteerd, goedgevonden en verstaan aan de overheden van de naar Ceilon vertrekkende scheepen by een schriftelyke ordonnancie speciaal te verbieden hel mede üeemen van eenige Oostersche slaaven of slavinnen, buiten apedaale permissie van den heer Gouverneur Generaal, op verbeurte van een honderd rd* tot een boete voor de stads- werken alhier; en, tol een beetere executie deezer ordre, den commandeur en opper-equipagiemeester, zoo wel als den advo- caat- en water-fiscaal, by extract te gelasten om tegens de «vertreeding van dit verbod nauwkeurig Ic vigileeren.

NJkUAT-MES DEBL TUI. 45

6$4 1770. P. A. VAN DÊR PARRA.

• >

4, December. Intrekking van hel verbod, afyekondigd den 22'''' Nfivemb&r 1768, tegen den uiüHfer vm Wa- terêche lynwaden uit eenige Oostersche promnde mutr eene andere.

Op de remarque onder de jongst gehouden besoigne ofer Banda, dat de interdictie by besluit deezer tafel van dea ^" November 1768 tegen den vervoer van alle Westersche lywalen, in wat soort ook, van de eene Oostersche provincie naar ik andere den handel stremde en nadeelig voor de Gomp^ yfu. desvregen in aanmerking genomen zynde, dat een der motieven tot dat besluit en wel het voornaamste is geweest schaardieid aan gewilde, grove doeken om ieder provincie daar mede naar benoodigdheid te voorzien; doch dat, nu dié schaarsheid voor 't grootste gedeelte gecesseerd en men in staat is de eisscben op weinig na te vol49en, het altans, ook tot vermeerdering van d^n sleet in lywaten, tot uitbreiding van den gepennii- teerden en 'tot tegengang van den sluikhandel met vreeimie, 't beste en raadsaamste schynt te weezen dat verbod ia te trekken en den ouderlingen vervoer, voor zoo verre de partioh liere vaart uit do eene naar de andere provincie gepermitteerd is, open te zetten, te meer, wyl het grove geweef of de soorten, waar op in deezen de meeste speculatie valt^ als: Bengaals gemeen of grof guinees, gerras, salempoeris, zaanen, baftas en dongrys, mitsgaders Ghormandelsche guinees, salempoeris. parcallen en dongrys, door niemand, buiten de Compagnie, y» deze hoofdplaats naar de grote Oost mag worden aangevoerd en dus al, wat daar van die soort^ nodig is, moet besorgd worden door d^ maatschappy, die het, op zich zells besclioawd. om h^t even is, werwaarts haare lywaaten gebragt worden, ak zy op de comptoiren, waar dezelve worden gedebiteerd» siaar de bepaalde avancen geniet; zoo is overzulks goedgevondenen verstaan het verbod op den uitvoer van Westersche lywaaten uit de eene Oostersche provincie naar de andere by deezen in te trekken en dienvolgende den vervoer voor allen en een iegel^ over en weder q>en te stellen van het eene hoofdcomptoir ntff

I77Ó. P. A. VAN DER PAR^A. éfè

het andere» zonder eenige der onderboorige plaateen, baiten-' blykT en k^xyysbaare ooodzakelykheid» te mcgen aandoai^alvefeiis aan . de. hoofdplaatze zyn geweest en^laar toe permissie verkree- gen hebben; mitsgaders den imaisters van Auftbete»^ Banda, Ternaten* Macasser^ mitsgaders den bedi^en van Ttmoraa» te schryren wi daar. van de gemeente deoraflsondlging^ao biljet* ten. te.adverleeren; doch de interdictie vfm^.deiiyervoervandé' voorwaarts opgenoemde grove Bengaalsehe enChormandeleishe lywuaten i van hier naar de Oostersche gouvevBenaestcm en Timer door.' particuUaveu van dceze hoofdplaalse, nevens* alle verdere > ordr^.: onUrent dea lywaai handel te» particulieren vaart* om de.grpote. Oost te laten standgrypen^, zoeals zylegge», endei» w^tar fiacaaly' zoo wel als de sabandaars, aan te beveelen- om te letten» dat. dat- verbod; niet overlreadeo* vmrde.

4i QecemhDr.. AamtdHng van een tweeden Sjahbandür te BiUiwia

9

Het ambt' van sabandhaar vaceerende, gafiden heer Gouver- neur Generaal 'de heeren leeden te verstaan:

dat zyn Edelheid, ingevolge van den voorstel by desselvs consideratie» over eene nadere menage van den 5^''M!ayl763 en het daar op by deeze regeering genomen, doch door de beeren Ahjores nog niet volkomen geapprobeert besluit van den 29^'> December 1766, na het overlyden in de maand December 1768 van den opperkoopman, • M'' Dirk van der Sluis^ gaUragt hadt het met één sabandhaar over de vreemde' Europeèrs en inlanders, beide, gaande te houden en voor de Con^pagnie daar door uit te winnen de gagie, kostgeld en emdufio^Dteni. die bevoorens aan zoodanigen bedienden, opper- koopman zynde, zyn verstrekt en in 't jaar bedraagen hebben f 1713:14:675;

dat zyn Eddheid, sedert dat den Edele Paulus Godofredus van der Voort alleen als sabandhaar hadt gefungeerd, onder- vonden hadt, dat .zulks niet wel mogelyk was zonder ongele- gentheden te veroorzaken, vermits, en wel inzonderheid door de

676 1770. P. A. VAN DER PARRA.

gedurige, au pas voor 2 a 5 maanden gecesseerde indispositie van ineergeiioemdeo yan der Voorl dtkwyls destituii gebleevea was van de noodige informatien nopens het gedrag van aanvre- zende vreemdelingen, mei relatie tot het geene zy aanbrengen en vervoeren, om te kunnen beletten het pleegen van sluikeryen, liet debaucheeren van volk en andere ongepermitteerde gedoen- tens meer, en gevolgiyk ook het fraudeeren van de boompacht, die daar by bet meest is geïnteresseerd;

dat niet konde worden tegen gesprooken, dat de aankomst in de laatste tien jaaren van vry meerder vreemde scheepen, dan immer in een gelyk termyn bevoorens, ook meerder toezicht requireerden en noodzakelyker maakte dan voor heen, terwyl zyn Edelheid ondervonden hadt, dat, wanneer, by ziekte van den sabandhaar, de waarneming van desselfs dienst aan eenander voor dien tyd opgedraagen was, zulks echter niet voldeed, door dien deeze dat aanzien onder de vreeraden en zelfs die infloentie op de mindere bedienden van de sabandhary niet hadt kunnen verkrygen, die by een geduurige waakzaamheid vereischt wordt:

dat, ofschoon zyn Edelheid (waarschynelyk uit hoofde vaa dat manke toezicht) niet waaren te vooren gekomen eenigf ongepermitteerde handelingen, nogtans de lust der vreemden niet onbekend was tot morsseryen, wanneer de gele^^theid hun daar toe gunstig voorkomt of zulks niet verhindert wordt :

dat dit een en ander en gemerkt, dat, als er weder twee sabandhaars aangestelt en aan ieder wel de qualiteit van opper- koopman, maar niet meer dan . koopmans gagie en kostgeM en emolumenten toegelegd wierden, de maatschappye maar f 1004 : 8 : — meerder aan lasten zoude te draagen hebben dan* in tegenstelling van het geene aan een, alleen koopuians genot erlangende wordt gesupporteert, zyn Edelheid, tegen desselis eersten voorstel aan, hadt doen besluiten den' heeren leedeo te proponeeren om, even als eenigen tyd bevoorens, weder twee sabandhaars te deezer hoofdplaalze te laaten fungeeren;

waar over gedelibereerd, zoo is, na dat zyn Edelheid nog hadt verklaard in die sekere verwagting te zyn, dat de heereo Majores deeze lastpost van f 1004 : 8 r — wel zouden getiereo

r770— 1771. P. A. /AN DER PARRA. 677

te passeeren uit hoofde van de noodzakelykheid daar toe en het nut, dat er mede wordt bedoeld; en dat Jiy het contrarie, zich zelven liever deeze meerder last, totdat, na den ordinairen loop, de dispositie der heeren Meesters daar op zal wezen ODtvangen, soude opleggen ter vergoeding, dan het goede oog- merk, dat den zelven Ier bevordering van 's Meesters belang daar by hadde, te sien verlooren gaan, goedgevonden en verstaan het ampt van sabandhaar weder, gelyk voor heen, door twee perzoonen te laaten bedienen, beide met den titul van opper- fcoopman en koopmans gagie, kostgeld en emolumenten, mits- gaders den rang naast den gecommitteerde tot en over de zaken van den inlander, item het militair honneur en de verdere prerogatieven, aan het ampt van sabandhaar annex.

11 December. Verpachting van de generale en gemeene inkomsten van het koningrijk Jakatra voof hel jaar 1771.

De wijzigingen van de voorwaarden waren ditmaal: dat de pagter van de boom, zoo min als die van de waag, voortaan eenige tol of geregtiglieid zal mogen heiïen of pretendceren van sappanhout, dat by aanvoer door particuliere aan de maatschappy wordt verkogt, en ook niet van sappanhout, dat met particuliere vaartuigen uil Siani voor 's Compagnies eigen reekening wordt aangebragt;

dat den invoer van benzuin en kamfer alhier door vreemde Ënropeêrs geinterdiceerd is, op poene van confiscatie.

18 December. Verniemving van de plakalen tegen hei maken en verkoopen van vuurwerk^ enz.

5 Februarij. Verbod voor de buiten-kantoren, alwaar geene ^formeele^ rekeningen van inlandsche militairen werden aangehouden, tegen het afbetalen van te goed behouden maandgelden aan )^zoodanige krygerSy die daar ^komen'te overlijden^ deserteeren of anders absent raaken'\

-678 »77l. P. A. VAN DER PARRA.

'19 f^brMrij. ^HhtMdng Mfi de op 39 Mami 4757 ^verleende vergunninffM hel opriglen van een 9clmiU)bitrg in 'het 'heeren4ogement Ie Balavia.

4kM JDirekkilg geschiedde op verzoek van den eigemir •van den sehouwtorg, die dwrrvafl één fit meer wooDlMBZini wflde «aken.

H llïaart. Voorschrift nopens wnfiscalie van goederen van veroordeelden.

ftt ovefiVe^ng gcnrioméfin ^ynde, Aal by alle de cóHegien vai jnstiHé tAider \iA ressorl viin Aé tiiaatsctiappy op g^ecti eenpari- gen voet 'geliMidelt Wötdl ih hei ^ttilc van de confiscatie der goederen van delinquanlen, door dien zomniige »ch houden aau den regel : die zyn lyf verliest, verl)eurd zyn goed, en eenige, haar reguleerende na de resolutien van haar Hoog Negenden de heerea Staten Generaal dor Vereeaigde Nederlanden van den 13^ November 1617> de confiscatie voor de helft deceraeeren, terwyi •endere daar en tegen vermeenen, dat de verheurie van goedereik in 't geheel, nog ten deele^ geen plaats behoord te vinden, vr^ alle «onfiscatien by de resolutie van haar Edele Grool Mengende de heeren «Staaten van üoltand en Westfrieslaod van den 1** May l'}32 zyn afgeschaft; aoo is, om eenmaal te doen cesseerea alle twyfding en onaefcerbeid omtrent dit aangelegen {loiaot en teffens te prevenieeren de inconvenionten^ waar aan hetzebw subject is en die uit eene willekeurige handelwyze in zaaken Vaii «die ïiaftnnr resiriteeren küMéto, via rype deliberatie en wyl deeze regeering zich steeds na de opgemeMe resokttie hunner Hoog Mogende van den 15^° November 1617 gereguleerd eo meer dan eens de observantie daarvan aanbevoolen heeft, mits- gaders nog van begrip is, dat mitsdien conform in deeze landen éKeird gehandeld te worden, zoo lange dezelve nfet geoootra- W»andeei4 of de observantie de^ resolutie van baar Edele Groot Ibgettde van den l^** May 1752, dan wel eenige andere wet «peeiaal door de beeren Majores aanbevoolen wordt, noodzaa- kètyk (geoordeeld en overznlks goedgevonden on verslaan te

1771. P. A. VAN DER PARRA. 679

slalaecrcn, gclyk geslalueerd word by deezcn, dat de goedcrcu en gagie van de geene, die ter dood gecondemneerd of tot minder lyfstraffis (by welke ook con6scatie, volgens de statutaire wetten deezer landen/plaats vind) verweezen worden, maar voor de eene hellle zallen mógen geconfisqueerd en voor de andere helfte aan des delinfquanls vrouw, wettige kinderen of erfgenamen moeten gelaaten worden, excepto in enorme en schreeuwende delicten, gelyk het crimen perduellionis of laesae majestatis en andere feiten van die natuur, wanneer de confiscatie voor het geheel moet plaats hebben; en dat omtrent de verbeurte der goederen en ^agie van weg- en overloopers of die haaren dienst verlaatcn, zal moeten geobserveert worden de bepaaling hunner Hoog Mogende by den generaalen articul-brief van den 4'° September 1742, titel 3, artikel 29, 30, 31 en 33; mitsgaders daarvan, ZOO wel aan den Raad van iustitiedeezescasteels en Scheepenen hier Ier hoofdplaatze, als aan de regts collégien óp de subalterne buiten-comptoiren by extract deezes kennis te geven, tot der- zelver naricbt én observantie.

14 Maart. Wijziging van het octrooi der amphioeri'Sociei^.

De regeeping vond goed, ,»met altera t^ vani^raikel lft,/3n iJS van be| ociropy, aan de ;imfioen:Societqit i^i l,7^3,by prolongatie verieend, te s^j^tueereu, dat, wanneer in het vervolg, ()y gebrek van burg,er luiden in f)eezQCol9mp,dieh^tb4paal|]figptal]i{anl()* actieu liebben en die teffens genegen en bek^waAW .%yn pni>ll6 administreerend hoofdparticipant te vaceereu, recours lot andere moet genomen worden, dezulke gehoiidep eq verpUcfit ^qllen weezen tot genoegen van den directeur en hoofdrparf^cipanten te stellen cautie voor eene somma van rd' 30000, dan wel, als zy een of meerder actiën |iel^beq,, yoo/* zoo veel, a)^vafi,dQ.vol|e waarde van tien actiën tot dat montant zal komen te manqueeren".

Er was te Batavia nog één burger overig, flie tien aaqdee^n in de amphioen-societeit bezat, maar deze , verlangde niet tot administreerend hoofd-participant benoemd te worden.

680 1771. P. A. VAN OER PARRA.

»

14 Maart. Voorschrift nopens inlandsche müüairen.

Om voor te komen, niet alleen de differenten, die in de naaina der inlandsche militairen tusschen de rollen hunner aanneemiiigB hier ter hoofdplaatze en de schuldboeken op de buiten compto- ren veeltyds ontstaan, door dien de meeste, meer dan eene naam hebbende, zich dan van deeze en dan weder van een andere bedienen, maar ook de excessen, dewelke daar door in het doen van verstrekkingen der maandgelden kunnen worden begaaa, u goedgevonden en verstaan den gecommitteerde tot en over ^ zaaken van den inlander te demandeeren om in het verrdg altoos, by de aanneeming alhier of overkomst van Java vao zoodanige krygers ter verzending naar elders, aan ieder hnmier een bewys op pergament, by wyze van een acte, pro Deo af ie geeven, met bekendstelling by hunne naam van de compagniee. tot dewelke zy behooren^ en de qualileit met de gagie, waar voar zy aangenomen zyn, mitsgaders de ministers en bediendeosop de buiten coroptoiren, werwaarts inlandsche militairen gezondei worden, hier van kennisse te geeven ; met ordre om, ky aankomsl van die krygers, hunne evengemelde acte te codItod- teeren tegen de aannemings- of monster rolle en, by bevindinf van differenlen, de laatste na de eerste te veranderen, mitsgaders in het vervolg aan zulke militairen ook geen verstrekking nn maandgelden te doen dan op de vertooning van dat bewys eo dat de naam, die zy dan opgeeven, daar mede, zoo wd ak met de schuldboeken, accordeert.

19 Maart. Bcjmling der tarra van aan de Regering U leveren suiker.

Urn tegen het te hoog tarren der kanassers, zoo wel ab tegen het willekeurig vullen derzelve, te voorzien, is goedge- vonden en verstaan te statueeren, dat ieder kanasser suiker, die aan de Compagnie geleeverd wordt, niet meer zal mofea inhouden dan drie picols of 376 S, nog ook de tarra meer weegen dan de by notulair besluit deezer tafel van den i*

1771. P. A. VAN DER PARRA. 681

July 17S8 bepaalde 30 S; en ovenalks door den capitain der Ghineeschen alhier de suiker leveranciers te laaien waarschou- wen, dal alle de kanassers, waarvan de inhond of tarra zwaarder weegd, by de Comp* niel zullen geaccepteerd, maar van de hand geweezen worden.

25 Maart. Weigering van passage naar Siam aan een Roomsch geestelijke.

Als een staaltje van dé toenmalige zienswijze der Indische Regering wordt het onderstaande hier ingelascht:

Is door den heer Gouverneur Generaal aan de heeren leden gecoaununiceert, dat met een particttlier vaartuig vanMalacca eergisteren hier aangekomen is en gisleren zich by zyn Edelheid vervoegt badt den perzoon van Olivier Siroon Ie Bon, die voorgeeft Ie weezen bisschop van Metilopolis en coadjuteur in Siam, met verzoek om van hier transport met een der naar dat ryk navigee- rende vaartuigen te mogen erlangen ; waarop gedelibereerd en met welmelde zyn Edelheid in aanmerking genomen zynde, dat deezen du Bon zich opentlyk een Fransch Roomsch-geestelyke Doemt en men die hier, zoo min lollereeren. als het pausdom favoriseeren of gelegentheid lot dies bloei en voortplanting geeven mag, en dat, wyl de Roomsch-gezinden voordeomkee- nog van het Siams ryk van daar geretireerd en, voor zoo verre men weet, niet terug gekomen of weder gezeeten zyn, het waarschynelyk is, dat hy derwaarls gaat om op nieuw daar voet te krygen en zekerlyk ook om de vaart der Franschen, die, nu hunne particulieren naar Indie naiigeeren, reeds mer- kelyk geaccresseerd is, op dat ryk te begunstigen, 't geene niet anders dan tot praejuditie van 'sC!omp' onderhoorige en inzonderheid die in deeze colonie strekken zoude; zoo is goedgevonden en verstaan in zyn verzoek niet te condescen* deeren, maar hem te laaten aanzeggen, dat hy zich weder naar boord van het vaartuig, waarmede gekomen is, zhI hebben te begeven, om met hetzelve over Java (werwaarts het staat te vertrekken om eene laading; ryst in te kopen) naar Malacca

^682 1771. P. A. VAN DER PARRA.

'térlig 'ie 'keeren; 'voorts, 'zoo Wel Aen'heer gouTcrneur, ' Vos, Wn te scliryyen om zórg te draaien, 'dat aao de intentie deezer regèeringe voldaan wrorde, als den ministers van Halacca voor 'het vérvolg te interdiceeren het veHeeneii van permissie aan diergelyke vreemdelingen tol de óverkoniste herwaarts, zoo min met particuliere, als Compagnies schepen en vaartuigen.

Hem werd den volgenden dag vergund mei een ter reede -^Batavia aanwezig Portugeesch schip naar Macao te vertrekken, »uit aanmerkibg, dat het al zoo goed is, dat hy zich bmtoi ^Vmaalseh^ppy's rèsort én naar Macao, dan naar Malacca «he^eéft, mitsgladers men hem zonder hardigheid ook niet wel «nöbdzaaken kah naar eén plaats te giian, van waar hy, mei ^oorkenuisse der ministers, hérvfaurts ^gekomen is*'.

Hij nióest zich dadelijk ahn boord van dat vaartuig iflsehepen on mogl niet meer aan wal komen.

2 April. Maatregel tegen verstooring van openbare god$' dienst'Oefeningen.

^D«i 'Gereformeerde kéAenraëd aa'ili dceze regeering verzoek g(Mlaan 'hebbende, dat de burger, Carél Siraat, mógte worden géwiotrigéért over openbare stooritige dóór boorden, gebaarden én andere insolenlien tender dëh openbèaren godsdienst in de trui^ten-Poitugeesche kerk en ^é\ iniéoindlerheid by de lédienin;: v&tt 'den H. ddop; zdo is, wyl dtergelyk'e aanstooielyke en tot dèclin vatt het heilig dienslVirerk 'strekkende gedoentens «iet ongemerkt mogeli Worden gepas^erl; maar delh daader behoord te worden geputtiéerd 'cip 'eene ^Vyze, die hem ten afschrik ett andere tot een exehipelÉltekkeii kan, goedgevonden en vek6taan gemelde Brdat voob deèze reis, niet allèeii te verwyzko in eene ^mende van twee ttbhderd zilveren gekartelde dücatötis tbtt behoeven van de stads-k^aisse alhier, maar beifi 6ok by extract uit de notuleil deezeh vërgaderinge te waar schöü\Ve!ii dat hy hddr eldet^ gebaltinen ial ivoiSJeii, indien by

1771. P, A. VAN DÉR PARRA *é83

öoit "ti^ér biidéf^tato mogte'deptibliqQegoas^ëtist-oèllbaitagën 'Op eënigei^hfiiiide wyze te '^tóbren.

26 April. 'Yerfninderifig pan 'de ó&nt^géhten, 'te 'léberén door de -Régenten van ImlMmgara 'en Tjiatnis. *

Op het verzoek der regenten van Imbanagara en Tjamies om vermindering van twee pikols indigo ieder en .10 en 9 «pikols catoen garen respective in hunne jaarlyksche leverantie van die twee artikelen en zulks, omdat, hunne onderhoorige in armoede ^rervarllen en gedeeltelyk verloepen ^zyiiée^ zy al <2eedert ecoiige laaroD bet te kort komende uit pHvé beurse hebben moeten foameeren en daar door reeds zoo vetvt^ in schulden geradet vraaren, tlal zy in het veirvolg, zender <vieh te mineeren, aan liaare eontingenten «iet zullen kunnen voldoen ; is, — Uit aeninier- tiag, dei 4iet genoegzaam bekend 'is, dat deeze vi^ hoog in de tevenmlie gestelde regenten, 2uHen zy de hun opgelegde ver- plichting opbrengeov genoodzaakt zyn van bnnne onderhoorige mioöc Ie vergen, daü die opbrengefu kunnen, ef stelfs bet man- ^eerende dders ten dnarsèen in te kodpen, en dat hel das %eeler is intyds eëne billyke afebg te geeven, dan gevaar Ie loopen, dat ingezeetenen en hoofden te jgelyk woorden geruineerd en, ftis een ]gevoIg daarvan, de maatschappy op het Jaast uit iKe dKstrictcfii niets kryge, — goedgevonden en verstaan hét Mtttingent van den regent v»n Imbanagara van 8 pik^ indige en {9 pikols catoen garen voof 4iet vervolg Ie dtniniieereD *op 6 pikels indigo en 29 ipikds caAeen ^fen eli liat des regents van Tjamies van 4 pikols indigo ea 29 pieab eatoea garefti op 2 pikols van de eerste ea ao pikds het laatste.

17 Mei. Toevêegmg van een adjunct aan den krankb^ Meker i>an hel binnen-hospiéaal te Batavia.

Uit aanmerkitig van bet groot ^tal inipolenlen»(kiilseaeityd8 hel ceaielde gaelhais iegt» en de volstrekte 'onmogelykheid

684 1771. P. A. VAN DER PARRA

voor een enkelde man om alle de zoodanigen van deselveo, die op hun uitlerste zyne aanspraak of vertroosting noodig hebben, naar behooren te kunnen assisleeren, is goedgevonden en verstaan den krankbezoeker van hel binnen-hospitaal altoos een adjunct toe te voegen en de benoeming daar van aan den kerkenraad te defereeren.

20 Mei. Uittreksel uit hei reglement op de brandspnüeiL

Art. 1. In de stad zyn vyf brandspuit-huisjes, ider met twee spuiten en de verdere nodige brandgereedsdiappeD, if de volgende wyze verdeeld :

Art. % De spuiten N^ 1, staande aan bet Jan Vennandcrs^ straatje, hebben tot brandmeester den baas metselaar uil bet quartier, die tot adsistentie heeft den baas steen- en beeU* houwer en lootgieter met alle^ het volk, dat onder hun hootl. en zoo veele slaaven, als zy noodig hebben.

Art. 3. De spuiten N^ % staande in het qnarlier, beUea lot brandmeester den baas timmerman, die tot adsistentie heeft den baas smid en koperslager met het volk. dat onder hun hoort, en de noodige slaaven.

Art. 4. De spuiten N^ 5, staande aan de Middelpants-bnig. hebben tot brandmeester den baas smit van de werf, m^ adsistentie van zynen eersten meesterknegt en den baas der blokmaakers met hun onderhebbend volk, het schuils^volk van den vice-commandeur en zoo veel Mooren, als 'er noodig zjm.

Art. K. De spuiten N^ 4, staande onder de wal van de punt Vriesland, hebben tol brandmeester den baas zeilmaaker. met adsistentie van deszelfs eersten meesterknegt en baas kaartenmaaker met hun onderboorend volk, het schutt^voik van den baas timmerman en de noodige Mooren.

Art. 6. De spuiten N® 5, staande op de werf, hebben tot brandmeester den baas timmerman en tot adsistentie desttX» meesterknegt en haas kuyper niet hun onderhoorig valk. bel schuits-volk van den commandeur en de noodige Mooren.

I7ll. f^. A. VAN OER PARRA. 68K

Art. 7. Buiten de stad zp 'er twee spuiten in de Chineesche carnpong, die de capilein Ghineesch met zyn volk laat bedienen, gemerkt N^ 6 A en 6 £.

Eu iwee by den geweldiger van den Landdrost, gemerkt N° 1, die door zyn volk en de campongs volkeren van Grocot, Jaeatra en Pisang Batoe moeten bediend worden.

Art. 8. Over de spuiten «N^ t en 2 zyn als opper*brand- meesters gesteld de fabi7eq, over N^ 3, 4 en 5 de opper-equipa- giemeester en over N^ 6 en 7 de schepen, Abraham de Roy, Mider het hooger gezag van den heer president van Schepenen BD, by zyn Edelheids absentie, den Bailluw of Landdrost.

Art. 9. Zoo ras 'er eenige brand ontstaat, zal het volk zig terstond naar hunne spuiten begeeven en de spuiten N^ 1, 3 en 4 zallen zig met alle spoed by de brand voegen, dog de spuiten N^ 2 en 5, in het quartier en op de werf, zullen niet van bunne plaats gaan zonder speciaale order (ten zy de brand ligt by hunne plaats ontstond); en geene van de spuiten van binnen zal zig buiten de stad mogen begeeven zonder speciaale irder van den beere Gouverneur Geuerdal of het oudste presente Üd der hooge Indiase regeering.

Art 10. De spuit, die het eei^ste by den brand is, zal tot praeuiie genieten 50 rd** en de tweede 50 rd'* uit de stads base, om op ordonnaucie van den heer president van Schepenen rerKtrekt en onder het volk van de respective spuiten verdeeld ie worden door den brandmeester.

Art. 11. Zullende den baas timmerman twee maal 's maands UÊor ieder der 7 brandspuit huizen een brandspuiimaaher noeien zenden om de spuiten na te zien en het manqueerende kusr aan te repareeren, waar voor die brandspuitmaaker, daar mm rapport gedaan hebbende aan den heer president van Schepenen^ uit stads kasse 's maands zal genieten 10 rd'.

Ai't. 12. En zal hier van een exemplaar, niet alleen lan de respective brandmeesters afgegeven, maar ook een, EO wel in het quartier en op de werf onder de loots, als lan ieder brandspuit-huis binnen en buiten de stad worden lang^lakt.

6§é; IT7I. ^. A. VAN DÉft PARAA.

21, Mei. Veorschriflon voor den Curator ad Iites.

Op straffe van eene maand tractement, ten Toonlede vtn de sUujl^rkas, moest, hy . onderteekenea de inventarisseo van boedek. w^ke teu overslaan van hem en getuigen vrarden «^gemaakt.

Niet alleen in die iaventaris^en, maar ook io zijn boedd- vei^fiiKig'ho^k moest hij aanteekenen . d^ contanten, vrdke a eeiü^^p^ onder zijne adminislratie kpmenden boedel gevonden werd^n.

24 Iki. Spillage van Irnip-old^.

Uit aanmerking, dat de overheden van Comp' j^cbeepen ea mindoTQ vaartuigen^, die lamp-oly van Java's Oostkust overbnn* gen, nimmer toekomen kunnen met de vier kannen ten bonderd. die haar daarop gevalideerd worden volgens het S"^ articol no het. den l^^ Augustus 1764 herdrukte reglement nopens da arscbryvingeavan.onderwiglen en minderheden, na dien de otf in. fusten altoos meer spillagie geeft, is goedgevondmi vocht hei vervolg te statueeren, dat haar op de lamp-oly, by overbreuf van., hei eene comptoir naar het ander in het zelfde goaTe^ nement, direetie of commandement of ook virel naar een nabjf gelegen comptoir, ouder een ander gouvernement, directie of conunandem^nt geboorende, zullen worden gevalideerd de geheele agt percent, by het. eerste articul bepaald; oi nn deeze alteratie in het 2"^^ articul des geraelden reglemeots den^ minisleirs en bediendens op de onderhoorige c4>mpUHreB keimis te geven tot hunne narigt en observantie.

24 Mei. Verkoop van equipagie-^joederen aan particidiere schippers.

I» goedgevonden en verstaan met een capitaal avans z^ib het vervolg Ie vergenoegen op alle Indische eqiiipagie goederen, diq aau.de smalle handelaars, tot gebraik op honne vaarti^es» argeslaan worden, ten einde door deeze en diergelyke beiialp-

lt71. P, A. VAN DER PARftA. GÖÏ?.

zaamheden» zoo veel mogelyk, te b,f|Vorderei^,de opwak^k/ering van hunne te zeer verslapte vaart v^n en op d^ze hoofdplaatze.

-^ Mei. Bepalingen nopens den invoer te Batavia van Westersche lijnwaden door zekere Compagnie' s dienaren.

Het 4ioe langer hoe meerder toeneeraende verval van Qoiup'' lywaathandel hier Ier hoofdplaatze sederl eenigen lyd herwaarts een zaak 'van opmerking by deeze regeering gewekt (^) e^ door den heer Gouverneur Generaal tans geproduceerd ■ zynde , hoogs tdesselfs schriftelyke consideratien dientwegen, waarby zyn' Edelheid, onder eene dislincte aantooning van het begin-; zei en den voortgang van dat verval, nevens dies wezen^tlyke oorzaken (^), de middelen proponeerd, dj^e zyn' EHmheid .warea voorgekomen de raadzaamste te zyn om het. interest van de Comp^ beter en gewisser te bevorderen dan met bet volgens resolutie van den 18^° December 1764, 22«° November 1765 en 15^" April 1764 gedaan verbod , tegen, en h^t n\ogelyks^ loezigt op den particulieren invoer alhier vaia al bet W^terscbff, geweef, zonder onderscheid ; zoo is,, na den voorstel van den . heer Gouverneur Generaal^ goedgevonden en verslaan, alypqreqf; eenig positief besluit daarop te neemen^ dat schriftuur ofet, dies bylaagen onder de beeren leden deezer v^rga^eringe ter. resumptie te laaten rond gaan ; dog intusschen of by provisie, met uitsluyting van alle anderen, eenlyH.aan de oOjpieren van de scheepen, die, naar de W/^st van Indi^n en. Malakka vertrek- kendQ, in dit jaar van daar kunnen vy^derkeeren, permissie te verleenen om allerhande soorten van , Bengaalsche, Chorman- delsche en TutucoiTUsche lywaaten, ook zyden sto0en, behalven;

guinees, gemeen gebleekt, » ruw,

  bruin,  blaauw, 

(') In plaats van 597^ «^ ^^ pet. winst voor dfi Compagnie in 17Gi/G2 had die bandel in 1771 verlies opgeleverd.

(*) Smokkelhandel en toenemende fabriealle van lijnwaden in China, op Bali^ iava, te Makasar en te Bantam.

kisten, lang 5, hoog en wyd S voeten,

666 1771. P. A. VAN DÊR PARRA.

salempoeris, gemeen gebleekt,

» bruin, blauw,

parcallen, gemeen gebleekt, » bruin, blauw, en tapies, door dien dezelve, nevens de Sourattesciie lywaaten en zyden, pathoolen, voor de Compagnie gereserveerd en ovenulks by invoer confiscatie subject blyven, naar de ordre, herwaarts te mogen aanbrengen in zoodanige kisten als teffens verstaan is hun toe te leggen, naamelyk:

een schipper of gezagvoerder 5

opper-stuunnan en opfier-cbirur-

gyn, ieder 2

» onderstuurman , derdewaak en

krankbezoeker, ieder 1

elk deksoffider 1 kist, lang i'/s» hoog en wyd 2 voeten, mits dat zy daar voor aan de Compagnie tot recognitie betaaleo twintig percent van hét waare inkoops kostende der goedereo, maar niets aan den pagler van de in- en uitgaande regteii, nog ook aan iemand anders, om hun zoo gdeegenheid te geven van in eeue geoorlofde liandelwyze hun voordeel te zoeken ; en is wyders, tot voorkoming, dat de Compagnie door geene onver- genoegde, baatzuchtige scheeps officieren misleid worde omtrend de wezenlyke inkoops pryzen der goederen, welke zy invoegen voorschreven aanbrengen, nog onder den naam van gepermit- teerde kisten meer ingevoerd, dan men hun tans toestaat, nog ook anders eenige smokkelary getenteerd, nodig geoordeeld zynde daartegen te nemen de door den heer Gouverneur Generaal by zyne Edelheids meergemelde consideratien voorgestelde precao* tien, overzulks goedgevonden en verstaan te stalueeren: 1^ dat. de gemelde scheeps officieren by de factuuren hunner goederen, die (door een ieder van het geene hy herwaarts vervoert) aan den gouverneur, directeur, commandeur of het opperhoofd der plaatze, van waar zy vertrekken, zolleo moeten overgegeven en onder Comp" papieren in originafa' herwaarts gezonden worden, geene andere als de waare

1771. P. A. VAN DER PARRA. 089

inkoops pryzen zullen moeten bekend stellen en dezelve, des noods, met eede bekragtigen;

2^ dat de gemelde gepermitteerde kisten met lywaaten of zyden stoffen, door hun aangebragt, by hunne aankomst alhier van boord der schepen moeten worden afgehaald met Comp" vaaftnigen en l)esteld in de Westzydsche pak- huizen om daar door een ieder de zyne, na dat de bepaalde recognitie zal wezen betaald en daarvan het bewys vertoond aan de administrateurs in de gemelde pakhuizen, onder afgave van een behoorlyke recipisse aan dezelven, ongeopend te kunnen ontvangen worden, zonder dat hy gehouden zal zyn om voor den overbreng, hel opslaan en de afleevering van zyn goe<i, of hoedanig en aan wien het zy, iets te contribuecren boven of buiten de voormelde twintig percent aan de Compagnie, hoe gering het ook weezen moge, maar wel in tegendeel de vryheid hebben om zulks, indien het hem ^'evergd wordt, finaal van de hand te wyzen en, by aanhouding van zyn goed, daarvan kennis te geven aan den heer Gouverneur Generaal;

5^ dat de ontlading der gemelde scheepen zal geschieden in presentie van twee gecommitteerden, door den heer Direc- teur Generaal te benoemen, geassisteerd met een sergeant, een corporaal en twaalf soldaten, die behoorlyk wagt zullen moeten houden, dat buiten de tegenwoordigheid van de gemelde gecommitteerden niets ontscheept worde;

4^ dat by ontdekking van den minsten toeleg tot elusie van het goede oogmerk deezer regeeringe, mei de voorschreeven vergunninge bedoeld, de schuldigen, niel alleen de agter- haald wordende lywaaten of zyden' sloffen zullen verbeuren, maar ook van ampt, quahteit en gagie gedeporteerd, voor infaam verklaard en zoo naar Nederland verzonden worden ;

5^ dat alle parliculieren, zoo wel als de ofRcieren van de justitie, geen uitgezonderd, de sabandaars en de pagter van de in- en uitgaande regten de faculteit zullen hebben om alle de lywaaten (kleine bestelpakjes ongereekend), die, uit

PLAIAAT-IOCI OKKL f III. 44

èéO 1771. P. A. VAN DÉR PAftfU.

de voorschreven scheepen komende* niet direct naar de Weslzydsche pakhuizen overgebragt worden, te mogen aanhaalen en zonder forme van proces voor zig boudA, mits daariran, ook van de sortementen, kennis geeYeode aan den heer Gouverneur Generaal, ten ande zoo een ieder even zeer aan te moedigen om alle frauduleoee handeliogen in zyn eigen voordeel te^ien te gaan; en 6^ dat daarentegen de zoodanige van de gemelde officiaiiteB, die men overtuigen kan van in de contraventie geirempeerd of omtrend dezelve geeonniveérd Ie h^ben, ingdyker megea, als straks VRn de scheeps officieren gezegd ia, gehanddl en de pagter van de boom, zoo hy met zyn Teorweeteo eenige van de gemelde goederen laat doorslipp^ii, hel zy, dat hy 'et* iets voor genooten hebbe of niet, Toor vyf en twinlig jaaren naar elders gebannen zal worden. Van al het welke verstaan is, dat door publicatie en affixie Van een biljet, niet alleen hier ter stede en op de voorschreveoe schepen, maar ook op Geilon, Chormandel en Malacca de noodige adverlenlie gedaan en ten dien einde een genoegzaam getal exemplaaren daarvan naar de evengemekle comptoiren gezonden zal worden.

11 lunij. Verbod voor Macaosche naartuigen tegen kd aandoeti op Java van eenige haven^ beluUven BaimvuL

Is goedgevonden en verstaan voor het vervolg te slatueercB* dat, ierwyl de Macaoschen traffiqüanten de vaart op deeu hoofdplaats gepermitteerd blyft, geene hunner scheepen of mindere vaartuigen, buiten bewysbaaren, onvermydelykim nood, eenige plaats langs Java's Oostkust of Gheribon zullen vermogen aan Ie loopen, op poene, dat dezdve hy hel contrarie voor goeden prys zullen worden verklaard ; en daarvan overzulks, zoo wel aah de Javasche ministers en den resident van Gheribon tot hunne narigt en observantie kennis te geeven, al§ door den sabandaar aan dèn capitêin van het hier Ier rh^ede leggende Macaosch schip, Sancto Anthony de Almes, en

\1ll P. A. VAM DEIR PARRA 691

de voerders der in het ^vervolg van giader aankomeode kielea advertentie te laaien doen, mitsgaders de super cargas van Comp* handel in China te gelasten om van het gemelde verbod de regeering te Macao ook te verwittigen, op dat niemand hunner ignorantie praetendeeren en een iegelyk zig voor scbaade zoude kunnen wagten.

Vrees voor smokkelhandel in opium gaf aanleiding tot dit verbod.

12 Junij. Voorschrift nopens het judicium praeferentiae el concurrentiae.

Ih heeren Majores tot informatie en narigt deezer regeeringe herwaarts gezonden hebbende eoi extract uit de resolutieo van de heeren Staaten van Holland en West*Friesland in dato 18 May 1770 en het zelve bevonden zynde te behelzen eene statutaire verklaaring van hunne Edele Groot-raogenden^ dat, wanneer het judicium preferentiae el concurrenliae daar te lande zoude mogen worden gehouden over den boedel van iemand, die van daar in den dienst der Oost Indische Compagnie naar de Oost Indien is gevaaren en hier in dienst van dezelve Compagnie insolvent is komen te overlyden, nolarinale obligatien, waar ter plaatze dezelve ook door zoodanig een perzoon, no dat hy in den dienst der Oost Indische Compagnie is getreeden, verleden zouden mogen zyn, geprefereerd zullen weezen voor alle andere obligalien, onder de hand gepasseerd; zoo is goed- gevonden en verstaan gedrukte exemplaaren van het gemelde extract uit de resolutien van hunne Edele Oroot-mogevden, ■evens een extract deeses, niet alleen aan ^de collegten van justitie hier ter ptaatze af te geeven, maar ook den ministers en bedienden op de onderhoorige buiten comptoiren tt)e te leoden, tea einde hi» atlea mede te strekken tot informatie en narigt.

698 1771. P. A. VAf4 OER f>ARF^.

12 Junij. Voorschrift voor ConAnissarissen •M dever^ •lossing van müüainm", enz.

lil voldoening aan de bep^eerle van lieeren Principaalen is goedgevonden en verstaan deti heeren leeilen deezer vergade- ringe, die jaarlyks verzogt en gecommilteerd worden lol de verlossing van tiiililairen, onderofficieren en geiiieenen, miU- gaders ambagtslieJen, en van welkers deparlemeiit het ook is om van de repatrieerende gequalificeerden te vorderen een declaraloir, dat zy ^eene actie of preteiisie liehben ten lasle van de Oost Indische (Compagnie, nog in naandalis te geeven om, wanneer dat declarntoir door liun niet kan wordeo verleend, hun dan hy een helioorlyk verbandschriri zis^ te laaien verpligten om hunne prelensien, indien zy vermeenen mogten eenige op de Compagnie te hebben, voor den regtcr in Indien te zullen institueeren, ten einde de Compagnie te bevryden van de proceduures, die haar, buiten dusdanige voorzorge, io het vaderland kunnen worden aangedaan.

21 lunij. Bekendmaki7igy dal de Regering voornemen» was thee en edele gesteenten op vracht naar Nederland te verzenden.

21 Junij. Vernieuwing van het bepaalde op 30 Junij 1766 nopens het bevorderen van boekhouders en adsistenten.

De Regering vond goed alle bui tenkan toren, «daar nog onder- kooplieden buiten emplc»y gevonden of werwaarts die vanhier geschikt worden, met ieileratie der circulaire ordre van den 30^" Juny 1766« te gelasten om geene der openvallende faodifB. welke, naar het reglement op de bevordering der dienaren van den 89^" September 1767. door luiden van gemelde qua(<- leit naocten worden bekleed, voortaan anders te vervnlleo afc met onderkooplioden, die *er ledig loopen ; en gevolglyk, tot

1771. P. A. VAN DER PARRA 693

dat deeze geëmployeerd zyn, geëne boekhouders of assistenten in zulke posten te stellen'*.

-^ Junij. Verbod tegen den invoer op Java van gekorven Chinesche iabak^ niet aangebragt te Batavia door Chi" nesche jonken.

Door Que Quantjey c. s., annachodas van vyf hier aanwee- zende Eymuysche jonken, by requeste geklaagd zynde over het verval van hunnen handel ter deezer boofdplaatze^ voor- namelyk met betrekking tot de Chinasche tabak, nademaal dezelve van Eymuy naar Johor vervoerd en van daar op Java's Oostkust en elders aangebragt en verkogt, mitsgaders daar door veroorzaakt wordt, dat de tabak, die direct uit China hier komt, uu zoo veel aftreks niet heeft als te vooren, met verzoek derhalven, dat tegen den gemelden indirecten handel in dat arlicul mogte worden voorzien ; zoo is, om de Chinasche Iraffiquanten tot den vaart met hunne jonken op deeze hoofd- plaatze, die altoos gestrekt heeft tot voordeel van de Compagnie, zoo wel ais van de ingezetenen, dog sedert eenigen tyd merkelyk is afgenomen, door alle rnogelyke begunstiging aan te moedigen, goedgevonden en verstaan aan alle en een iegelyk te verbieden om in het vervolg of met het begin van het jaar 1772, zoo hier ter plaatze, als langs geheel Java, ook Bantam en Cheribon, in te voeren eenige andere gekurven Chineesche tabak» dan die met de jonken direct uit China op Batavia zal worden aangebragt en van hier weder naar Java, Bantam en Cheribon zal worden vervoerd, nadat vertold en by de Ba taviasche passen behoorlyk zal zyn bekend gesteld; en dienvolgende te verklaaren, dat de aanbreng derzelve, nog van. Macasser (daar egter met de geper- mitteerde jonk de gemelde tabak zal mogen aangevoerd en ook verkogt worden), nog van Johor, Malacca, Banjermassing of van waar het ook zoude mogen zyn, hier, nog elders op een der voorgenoemde plaat zen zal weezen toegelaaten, maar dat in tegendeel alle de Chineese tabak, die tegen deeze interdictie

694 iT7l P. A. VAN OER PARRA.

word ingevnerd, ten eersten zal worden aangeslagen en toot verbeurd verklaard worden, ten behoeven van den aanhaaler. En is voorts verstaan hier van niet alleen een biljet te laaten afiigeeren, zoo ter deezer hoofdplaatze, als op de gemeMe comploiren, met last aan de ofScieren van justitie en de sabao- daars om tegen de cbntravenlie naar behooren te vigileerm en te doen vigileeren, maar ook door den sabandaar, Isaac Reynst, aan de hier aanweezende supercargas vaq het Haccaosdie scheepje, Sancta Anthoni de Almes, en door de officieren via de Cbineescbe natie aan de annachodas der op de rhe^ leggende jonken te laten kennis geven, mitsgaders den super- cargas van Gomp* handel in China aan te schrjrven om het insgelyks aan de jonklieden ginder te doen denancieeren.

28 Junij. Bepaling, dat de op 25 Augitsttis 1755 vaM' gestelde belasting op den overvoer van lijken naar Chim niet van toepassing was op lijken van Chinezen, die tusschen Batavia en China hadden heen en weder gevaren.

'^ Innij. Magtiging op het CoUegie mn S<Aepenen (f de geèruikdijke wijze eene halve niaand huishmr ak belasting te heffen.

Het geld, aanwezig in de stads-kas, was >op verrena^niel toereikende tot het bestrijden der »stads-ongelden'*.

15 Julij. Verniettwing van het bepaalde op 29 November 1768 nopens het aanleeren van ambachten door Com- pagnie^s slaven.

Op de betuiging der heeren Meesters, dat het hunner Edde Hoog Agtbare byzonder aangenaam zoude zyn, wanneer slaven lot het metzelen en timmeren konden worden opgeleid, dcwyl het hunner Edele Hoog Agtbare hoe langer hoe meer moeyeiyk

1771. P. A. VAN ÜEn PARRA. 6M

ipvftrd bequaaiM ambagtsKeden te vinden, die genegen 13^ zig in den dienst van de Gompagie naar Indien te begeeven, is goedgevonden en verstaan de ministers en bedfendons op alle de onderhoorige buiten comptoiren, daar Oonip' slaaven zyn» by extract deezes te gelasten om denzelven, zoo veel mogelyk, de voorschreeven' twee, in baaren dienst meest noodigo ambagten, dog geeoe andere, vi^aarvan zy zomtyds misbmik zouden kunnen maken, te.lanlen aanleeren; en leffens zorg te dragen, dat de zoodanige, die daarin op kosten van de Compagnie esne genoegzaame kundigheid verkregen hebben, niet ten dienste van particulieren geémployeerd of tegen anderen verwisselt worden, in nakoming der voorigeordres van den 13^° Augustus lf6» en 39*» November 1768.

16 Jalij. Verbod voor de huUen-kamtoren tegen ^het dêeü •mn eenige formede en ook van eenige andere af%elaa- ^tingen aan inlandsche milüairen in mindering van kunne »te goed behoudene gagiên^ dan alleen van de ordinaire i^agt goede maanden in hel jaar*\

Voor Ceilon, waar men sedert 1761 gewoon wasdeinland- êche militairen maandelijks te betalen, gold dit verbod niet. Zie resolutie Indische Regering van 22 Mei 1772.

18 Jul^. Last op de buiten-kantoren jaarlijks te eMmi- neren de handdingen van de respective Curatores ad tites.

h goedgevonden en verstaan de ministers en bedienden op de onderhoorige buiten-comptoiren by extract deezes circulair te gelasten om, door daar toe by hun te lienoemen gecom- mitteerden, sedert het boekjaar 1761/62 tot 1770/71 en vervolgens jaarlyks exact te laaten nagaan en berigten, oralk de nalaatenschappen van Gomp* overleedene dienaaren, door de respective curatoren ad lites geadministreerd en verkogt, behoorlyk geïnventariseerd zyn f of de vendu-boeken met de

696 ITZI. P. A. VAN DER PARRA.

origineele memorien der gehouden' vendutien en deeze mei de inventarissen accordeerenP en of hel provenue dier nalai- lenscbappen rigtig in Gomp' kasse geleld is? ten einde, by bevinding, dat daar omtrend eenige oinissien zyn begaan, M redres van dezelve, zoodanig te worden gedisponeerd, als de gemelde ministers en bedienden, ingevolge van de permanente ordres op dal sluk, vermeenen zullen te behooren.

18 Julij. Maatregelen ter verzekering aan den Secrüam en het verdere personeel van den Raad van juslüie te Batavia van hun salaris.

Ten versoeke van den secretaris om de leges van deezeo Raede en het salaris van gemelde secretaris, item van deo deurwaarder en de beide geswoore clerquen, soo veel doendyk, Ie secureeren, is goedgevonden en verslaan den secretaris Ie qualiGceeren, niet alleen* lot de aanhouding der declaralien van kosten van de respeclive praclisyns, tot soo lange denselve sal weezen voldaan van het geenen hun daar uyi, soo aaa leges, als aan syn verschot en salaris, is competeerende, maar ook teffens omme, ingevalle sommige der gemelde practisyDi^ sig sulx niel moglen bekreunen, als soniwylen andere middeleD hebbende om gelden van hunne cliënten op sodanige declaralieD, het zy in mindering, dan wel op eenige andere, gants niel bonnette off belaroelyke wyse, Ie onlfangen, als dan selven door een der deurwaarders van deesen Raede het rendement van sodanig een declaratie, voor soo verre de voorsz. leges en syn verschol en salaris concerneerl, van derselver meester off mees- ters te laeten invorderen ; lerwyl, om hier in met zeekerheid ie ageeren, de beide geswoore clerquen ter secretarye van deesen Raede wel expresselyk worden geinlerdiceert eenige afgave van declaralien van kosten aan de praclizyns te doen buyteo speciaale qualiGcalie van deu secretaris, en sulx op poene van rd^ 50 ten behoeven van de raadkamer, voor yder declaratie, die door haar, buylen consent van den secretaris, bevonden sal worden afgegeven te syn; synde ook al mei

I77i. P. A. VAN DER PARRA. 697

eenen nog verslaan gemelde geswoore clerquen, iDsgelykx ter f erseekering hunner salaris en verschot, te qualiSceeren omme, alschoon ook den secretaris van de leges en syn verschot en salaris voldaan, dan wel in de afgave gecousenteerl. mogle hebben, deselve nogtans niet alleen almeede Ie mogen inhouden, lot tyd en wylen sy almeede van hel hun daar uyt compe- teerende salaris en verschot sullen weesen gecon ten teert, maar ook omnie, na verloop van eenige wecken deselve niet afgehaald wordende, na bekome permissie van den secretaris, hunne verschotten en salarissen, invoegen als voore, door den deur- waarder te mogen laeten invorderen.

Deze beschikking is door den Raadf van justilie zelven genomen.

19 Julij. Vergunning voor de Regenten van Soemedang en Prakamoenijang, naar verkiezing^ hunne koffij te Batavia of te Cheribon te leveren.

Zij kregen 4^2 rijksdaalders per pikol.

In 17S8 was hetzelfde aan de Regenten van Tji-asem en P^manoekan vergund.

De karbouwen, enz., welke de kofiBj naar Batavia vervoerden, werden aldaar gewoonlijk als slacht-vee verkocht.

Op ^7 Augustus 1771 is ter zake nog het volgende bepaald:

De heer Gouverneur generaal heeft wyders geproduceerd de translaaten der brieven, door de regenten van Suroadang en Pracamoentjang, ieder afzonderlyk, mitsgaders door de respective oemboels of dorpshoofden van het laastgemelde landschap geza- mmilyk, aan den gecommitteerde tot en over de zaaken van den inlander alhier, Uavid Joan Smith, geschreven in antwoord op de bekendmaaking, die hy aan hun hadt gedaan van het ter sessie van den 19^° July iaastleden genomen besluit by deeze regeering om hun vryheid te geeven tot de leverancie hunner koifi, H zy hier of op Cheribon, tegen den prys van 47) rd"* voor het picol; en is by lecture van de gemelde

898 1771. p. a: van oer parra.

■

translaaten gebleken, dat, en de regenten, m de der|i8hooitai, aifi nit eenen monde verklaaren* dal ty in dat beslnil w«l moesten berusten, dog dat de prysvermiodering der koffi van 6 lot 47) rd" eene i^roole verflaauwing onder bet Tolkinhel aanqueeken van die vrugt zoude te weeg brengim en ds leTerancie daar door verminderen, met verzoek derbalven v» medelydeu met hunne onderhoorigen te bebben en te bewerken, dat de prys op 6 rd' mogte blyven, ten minsten, dat de veimiih dering geringer (dan namelyk met l'/i rd' op bet pikol) magta weezen en bun gepermitteerd worden de leverancie op Batavia te blyven doen.

Waar over gedelibereerd en in consideratie genomen zynde, dat, zo men de koffi-cultuur aan den gang wil houden ooi jaarlyks S of 6000000 ft naar Nederland te kunnen afzenden, men dan tot geene zoodanige prys-vermindering van dat artical behoorde te treeden, welke in staat zoude zyn om, niet alken den volkeren van de gemelde regentschappen de lust tot die culture te beneemen, maar ook den yver van die der andere regentschappen, onder Batavia resorteerende, merkelyk te doen verslappen, nademaal zy veelligt zouden kunnen d«iken« dat hun het zelfde lot eerlang te beurt kon vallen; dog dat men egter, terwyl de voorschreeven* regenten en dorpshoofden legei eene geringe prya vermindering zoo zeer niet scbynen op te komen, de prys van de koffi, die hunne landen voortbrengoi, wel met ^^ ^' ^9 het piool zoude mogen diminueeren en hui permissie geeven om dezelve, gelyk zy verzoeken, hier te blyveo leeveren, wanneer dezelve de Compagnie nog beter bM^ londe komen te staan dan de Gheribonsche, aangezien men den {irys van de koffi, die uit de gemelde twee regentschappen diinei herwaarts word afgebragt en tot nog toe, even ak de kaft uit de andere Jaccatrasche bovenlanden, gekost heefl / 1 1 : 17'/t bet picol, vergclykende tegen f 9:8: — , waarvoor het piool koffi van Gheribon wordt aangereekend, de eerste dan wei duurder is f S: 9%

of, na aftrek van 7a ^d^ ni^ » — »19Vy

duurder zoude weezen f 1:9%

1771. P. A. VAN OER PARRA. 699

dog, wanneer men daarentegen aanmerkt, niet alleen de ongelden, die de Compagnie op de Gheribonsche dragen moet by den afscheep aldaar en den opslag alhier, nevens het kostende der 'zakken, die Comp^ weegen derwaarts gezonden worden ten importe, t'zanmen voor hel pikol van f 1: 4: —

maar ook nog de slytasie van een schip van ItSO voeten met dies equipagie en de rantzoe- neo der daarop vaarende manschappen op de been- en weeder-reize van zes weeken, die het zelve tot den afhaal van eene lading nodig heeft, io het geheel, volgens eene door den geweezen commandeur en opper-i3quipagiemeesler, Cornelis Rooseboom, by een berigt van den 29*° April 17S5 gemaakte bereekening, / 4467: — : — Indisch of f 3685 : 9 : — Nederlandsch geld en over 7000 pikols, die de gemelde regentschappen door eikan- deren in de jongste vyf jaaren hebben uitgeleeverd, geslagen f 2149:17: — beloopende, waarmede zoodanige kofB naar koopmans reekening moet

worden bezwaard of voor het pikol » — : 6 : 2

t'zamen tot f 1:10: 2

de Gheribonsche koffi, tegen den presenten prys van 4^2 i*d' geleeverd of in Nederlandsch geld f 9: 8: —

bezwaard zynde met de opgemelde » 1:10: 2

dan eigenlyk komt te kosten f 10 : 18: 2

en gevolgelyk voor de koffi van Sumadang en Pracamoentjang, togen den prys van rd' SV^ of

Nederlandsch geld » 10tl7: 8

ontvangen, inderdaad minder betaald zoude worden f — : — : 1 0

zoo is, om deeze en de by resolutie van den 19'° July laastleden aangehaalde redenen voor het slellen van Sumadang en Pracamoentjang onder het ressort van Batavia, dog voor- oamelyk om door het honden van de koffi*culture in die aller aangenaamste omstandigheden, waarin dezelve tans, door de neerstigheid der regenten respective, onder 's Hemels zegen gebragt is, aan de Compagnie te blyven procreeren de importante

700 «771. P. A. VAN DER PARRA.

voordeelen^ die zy op dal product geniet en die men op de verzending van 6000000 fË reekeuen kan ruim twee en IwiDÜg tonnen gouds Ie bedraagen, naar de propositie van den lieer Gouverneur Generaal, by meerderheid van stemmen, terwyl eenige van de heeren leileii van oordeel waren, dat men de regenten van de meergemelde landschappen op dezelfde wyxe l)ehoorde te behandelen als die van de andere Jaccalrasche bovenlanden en tot bevordering van de koili-cuUure den prys van dat product onvennindert te laaien, goedgevonden en verslaan den prys van de koffi, die van Sumadang en Praca- moenljang wordt afgebragt, voorhet vervolg Ie bepaalen op S'/j rd^ het pikol en den regenten permissie Ie verleenen om dezelve bier te blyven leveren, mitsgaders in zoo verre te resilieeren van het voormelde besluit van den 19^ July deezes jaars.

Heeren XV1I''<'° keurden bij hunne missive van IS October 1775 de resolutie van 27 Augustus 1771 af, maar daa^ent^ gen die van 19 Jullj te voren goed.

19 Julij. Voorschriflen nopens vreemde^ Europ&sck schepen.

By meerderheid van stemmen is goedgevonden en verstaao

te slatueeren:

1® dat aan geene supercargas of gezaghebbers op vreemde particuliere sclieepen en mindere vaartuigen, die hier mogen worden geadmilteerd (uitgezonderd de Manilhasche en Macaosche, als van ouds ber onder de inlandscbe vaart geconsidereerd), zal worden toegestaan de invoer of verkoop van eenige goederen, hoe genaamd, snuisteryen zelfs ongeéxi- meerd, nog ook de overscbeeping van eenige goederen uit den eenen in den anderen bodem op.de reede alhier, dog dat hun daarentegen zal worden gepermitteerd de inkoop, niet anders egter als voor contante betaaling, van soiker, arrak en andere articulen van negotie, mitsgaders provisieni

IT71. P. A. VAN DÊR PARftA. 701

waarin ile Compagnie niel handelt en welkers uitvoer haar niet nadeelig. maar integendeel door dies contributie tot verbeetering der pagl van de in- en uitgaande regten alhier zoo wel voordeelig zyn zal, als de ingezeelenen en colonisten van Batavia en dies ressort door een meerder vertier van die goederen eene toereikelyke subsislentie zullen hebben, mits dat tot den inkoop en vervoer van zoodanige goederen door de gemelde vreemdelingen telkens speciaal verzoek zal moeten worden gedaan, onder exhibitie van een lyste der goederen, die zy begeeren in te kopen en te vervoeren, zonder dat nogtans van heide deeze vergunningen zullen jouisseeren de Engelsche scheepen en mindere vaartuigen, die van Baucahoeloe komen of de wil naar derwaarts hebben, alzoo daar aan voor als nog geene andere gerieflykheden zullen worden beweezen als met water en brandhout, volgens resolutie deezer tafel van den 24^° April 1770.

2^ dat voorts aan geen der gemelde particuliere handelaars (de Manilhasche en Macaosche weder uitgezonderd) het doen van eenige reparatien aan hunne onderhebbende bodems, hoe gering ook, toegestaan, maar alle instantien, die zy daar om doen moglen, zullen worden van de hand gewezen, , ten zy na gedaan onderzoek blyke, dal dezelve, by vertrek zonder vertimmering, aan een oogenschynlyk gevaar van op de reize te vergaan zouden weezen bloot gesteld, en dat hun insgelyks geene de geringste equipagie- of ammu- nitie goederen zullen worden geaccordeerd, indien volstrekte en beweezen nood het contrarie niet mogten vereisschen;

3^ dat aan cnpiteins van de Engelsche en andere vreemde Comp' scheepen, even als zoo aanstonds ten aanzien van de particulieren gezegd is, mede geen invoer, verkoop of overscheep van eenige goederen op de reede zal worden gepermitteerd en geen inkoop dan van de voorschreeven' articulen, wanneer zy daar verzoek om doen, mitsgaders geene verstrekking van equipagie- of ammunitie goederen, dan na dat, by genomene informatie, zal weezen gebleeken, zoo wel de noodzaakelykheid daarvan, als dat het gebrek

902 Ü7l P. A. VAN DER PARRA

niet dopr eeo slegte uitrusting, maar door gdeden rampen

op de reize of door andere toevalien veroonaakl is, n

dat zelfs in zoo een geval omtrend de afgaave van die

behoeften zal worden gebruikt zoo veel meoagemeRls, ak

maar eenigzints zal kunnen geschieden zonder aanstoot te

geeven, terwyl aan de gemelde Comp" scheepeD zal ween»

toegdaten de reparatie van hunne gebreken niet eigen of

gehuurd ' volk, buiten laste van de Nederiandsche Compagnia.

Van al het welke nog verslaan is door den sabandaar te

laaien kennis geeven aan de hier aanweezende en rervolgeas

aanlandende vreemdelingen, om 'er zig naar te regvkereo.

Heeren XVII"~ lieten zich, blijkens hunne missive van IS October 1775» deze voorschiften »wel gevallen".

19 Julij. Yergnnning voor ingezetenen van Batavia M kandd draven mei zekere soorten van lijnwaden.

Door den heer Gouverneur Generaal in omvraage gebngt weezende, op wat wyze de schepen of mindere vaart oigen van Comp' onderhoorigen zouden worden behandeld? onder aanmerking teffens, dat men, om het verder verval van des particulieren vaart en handel voor te komen, dien wei zoo veel mogelyk, door eenige gratificatien behoorde te verleeven- digen; zoo is, na deliberatie, by meerderheid van stemnieD goedgevonden en verslaan de Bataviasche ingezetenen niet alleea te blyven toelaten, dat zy met hunne scheepen en mindere vaartuigen navigeeren naar de West van Indie en derwaarts vervoeren suiker, arrak en andere waaren, daar de Compagnie niet in handëld of die zy van dezelve in koop erlangen knnnen, maar hun ook te permitteeren om hier te mogen aanbrm^ü en verkoopen allerhande soorten van Bengaalsche, Cborman- delsche en Mallabaarsche linnen' en zyden' kleeden, uitgezoodert Sourattesche en de nog by resolutie van den 28^ Maydeezes jaars voor de Compagnie gereserveerde sortementeo, mits daar

1771. P. A. VAN DER f»ARRA. 70^

voor tot recognitie aan de Compaf^ie betaalende 20 per cent van de Chormandelsche en IB per ceiit van de overige kleeden, oftder zoedaaige verdere limitalien, als op den aan de overheeden van de in dit jaar naar de West van Indie en Malacca vertrekkende scheepen geaccordeerde aanvoel* herwaarts van diei^elyke lywaaten, by resolutie van den 38*" May deeses jaars of ook bevoorens, met betrekking tot den particalieren vaart en handel gemaakt zyn, in zoo ven'e die door deeze vergunning niet virorden gederogeerd^ dog daarentegen aan alle onderdaanen van de Compagnie om de West van Indie den vaart en handel van daar op deeze hoofdplaats en gansch Java te interdiceereo en in zoo verre dan ook te altereeren de resolutie van den 11^° Juny 1767, waar by het voorig verbod t^Q deezen vaart en handel was opgeheeven» behoudens de vryheid egter om van bet eene Westersche comptoir naar het ander, naar Malacca en zelfs naar de etablissementen van vreemde natiën tot voortzetting van hunnen handel te nM»geii navigeeren.

Voorts aan de gemelde ingezeetenen deezer hoofdplaatze allen mogelyken bysland te verleenen en, naar maale van noadsaakelykheid, zoo wel toe te slaan de reparatie hunner scheepen en vaartuigen, 't zy hier op de reede of aan de eilanden Onrust en de Kuyper^ als bun voor betaaling te gerieven met e^uipagie- en ammunitie goederen.

19 Jniy. Voor9chri/l nopens de titels van gezagvoerenden op htmten^kantoren.

De heeren Superieuren bq^eerende, dat onder de zaaken, waarin buiten derzelver voor-kennis en expresse goedkeuring geene verandering behoorde plaats te hebben, ook speciaal zoude moeten worden begreepen het toestaan van hoogere tièuls en vermeerdering van emolumenten aan de hoofdgebie- ders der buiten-comptoiren ; zoo is goedgevonden en verstaan zulks tot narigt deezer regeeringe voor het vervolg te laaten sIrekkeB.

lOi 1771. P. A. VAN D£R PAftflA.

Bij missive vnn 2B Spptemlmr 17711 linildeo Hecren XVn*° o. a, voorgeschreven: «onder i!e zaïiken. waar in liuylenoow

■ vowhenois en expresse goei)kpiirinf;geen vernnderini; hehoori

■ te werden gemaakl, wy specianl nieede liegrypen het t<iestanu

■ van hoger titels en vermeenli^iinK van emohiiiienlen aan il>- • lioofdgeliieders der huyien coinploiren".

19 Julij. Toelichting tot hel bepitaUle op ;23 Sepluné-' 1768 nopens appeilen.

Ten aanzien van crimineele vonnissen, by Sclieepeiirn deezer slede in extra<ordinaire prm-etliEres iiuiten confessie i»n den gecondeinneenlen geweezcn. i!e lierren Meesiers zii; pm- visioneel hebbende gecnnronneerd met iiel besliiil ■leez'-i regeering van den S5™ Seplernliei- 1768, onder expresv bepaaliii;.', dal niet alleen, wanneer iippel nri-cformalie veruiii wordt van een vonnis, waarby iemnnd zonder confessie crimiDeH gevonnist is lot eene mindere lUiii de doodstraf. alvoorensdii;if over te disponeeren, op dat veiznek zonde wonleii geretjuireeril bel schriftelyk advis van deD It^jnl van jusliliedeezescasleel- en het zelve vervolgens geinsereerd in de notulen deewr regeeringe; maar ook, dal, w:ituieL'r van crimineele vonnissen, die de doodstraf includeeren, apppl wonti verzugt of dal, bi examen van de zaak, aan deeze rei;eeiing slegts bedenkd^ mogle voorkomen, of niet van die voniiisseo appel zonde belioorcn te worden verleend, in zulken [levalle vooral mede bel advi» van den gemelden Kaade ïoiule worden ingenomen: zoo i- goedgevonden en verstaan zig niiar dal nunscliryven Ie gedrüagen en ÏDlusschen een extract daarvan aan Scheepenen af Ie gecven tot derzelver narigt.

19 Julij. Toeitennxng van rente, voor bij lie Begenn^ als borglogt door Comjmijme's dteitaren gtdepotuerór gelden.

Den niinisleren en bedienden ju de vier Ooslerschcgouvfr

l77i, P, A VftN DER PARRA, 703

nenienlen en Timor is pneilgevnnilfin en verslaan kennis Ie geeven vnn der litieren Superieuren perlIlLssit^ om den interes! vau 4'/j per ccnl in het jaar Ie mogen genieleii van de penningen, die zy, hy gebrek van Iwrgcn, voor liuwne diensten moi^len nampliseeren, • lol zoo lang zy de genamptiseerde pcaniBgen kunnen Lerug krygen; en zulks inmiddels tot narigl dcezer regeeringe fe laaten strekken.

22 Juiij. Last op liet Opfx-rlioafd van het generale soldij -kanloor jaartij ka op 15 Oclober op te geven, met hoeveel manschappen elk Compagnies schip uil Neder- lajid vertrokken en te Batavia aangeliomen was.

Deze Insl was een gevolg van de Iinïten gewoon groote slerfle aan iioord dier .schepen.

29 Juli). Wijziging van de he\mlingen. vastgesteld op 2S/.)0 Mei 1771 no}\ens den invoer le_ Batavia van Weslerscbe iijnwadm.

Om de officieren van de naar Bengale vertrekkende schepen, ilic in hel aaastaande jaar 1772 terug zulten komen, hel zetTde v'iorregt te laaten genieten, dat aan die van andere, in dil jaar naar de Wes! van Indie en Malacca gedeiwchcerd en ook terug verwagl wordende scheepen by resolutie van den 28*^ May laastledcn toegevoegd is, en nm daar door Letfens, zoo 1 veel niogelyk, te praevcnieercn allen clandestinen iuvoer van I lywaalen hier ter hoofd plaatzc, is, naar het voorstel van deu heer (iouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan, nnder de toen gearresteerde en hy hel adverlisseinenl van den 50^" ilier maand gepuhliceerde condilien en l)epaa]ingen, aan de oflïcieren van de in dit jaar 1772 uit Üeugalc wederkeerende Rcfiepen verlof te geeven loL den overbreng herwaarls, in hunne gepermitteerde kisten, van alle zoodanige Itengaalsche lywaaleu, als niet privative voor de Compagnie gereserveerd i xpi: dog, uit aanmerking vnn het langer Irajerl van die iHMlems

tin vnu <le amlereii, de recAgnitiC, Wftlkc vpor il<v7f « ning« aan ile Compagnie IwtaaH moei yy-i^i . o|i IS percent v»n ilen w<inrrn inkooti> doeken; en zulks deti genielilen llen^aal^i in li> soliryven, onder toezending cenifEcr exeui|iLiiii-i;n i voorNclirevcn adverlissénitüit, lm einde ginder gepubliceerd en geulligeerd.

hen psrlieulieren invoer alhier van hel Weütenrh i onk vnn liel Sonrattesche gcweef door de daarlCj^D Ie; sctierpe inlerdktien, onk nog door hel nauw.'iie Inrtji^l. j refMJs ter resolulie van den 38'™ May lasslledm iv Mtigomef tiiel geheel Ie helelleu eu egter ook niet /nmler iirejuilli van Ccimii' handel lt> ftedogeii zyndü. 7^1 iü, om de i iiverlieedvu, die de l>edreigde poenaltteileii »|> deil ftt invoer niet achynen te onizien. door een kraf Iifïerinid4e) 11 liet smokkelen uf Ie schrikken. <ip de pivimsilie vua don II Rouverneirr tieneraiil, uiet Itetrtihkiii^ tn( du uaar Spun vertrekkende ^chepn goedgevonden eji verstaan ilen »el|i|i|^ en iippersluurlieilBii op denzelven liy era ii|rarl«: i»nliil nicl Hlleen len ernslig;«ten te verlrietliii liet iiiedcbl herwaarts van eenige Snuinttescbe zyilen' klrttdennf^ lywüaleii. niuar ook te gelasicn om. by hunne lorugk<ia aan den lieer GnDvemeiir Generaal 'iver Ie gnven t («1 nuuwkeurigv lyste van nlle de goederen, ili« ty & inogien heltlien metlegehragl, en door Imn rerrotgi de eglheid van Aee.ze hunne opgave, alit dal zy gal kleeilcn or katoenen' lywaiilen, 't zy vn(<r tig orv< huilen de evengeniclde heslel gimteren, tirhlM^n iivergc voor den Itaad viin justitie deezcs easli-ds Ie blen Ih!VI niel solemneelen eede.

En is uil dien hoorde teDens gottdgeS'ondi!n rn \ van Souralte retournerende Coinp' srlirapen voor I Ie exuscwren van di- Iiy resolulie van den i&"' Jnny 1^ geordonntïerde visitnliii der NcJieepen, die van iln V/et Indie komen, door giTommilien'di^i iitl den ] niel den waler-liticaal.

1771. P. A. VAN DER PARRA. 707

2 Augustus. Boele op het nieJ verschijnen bij de jaar- lijksche, algemeene monslering.

Op het beklag Tan het opperhoofd van het generale soldy complDir, dat de onderkooplieden, boekhouders en assistenten, die als gecominitteerdeu in de adminislratien en elders fun- geeren, legen den lyd der generaale inonstering zig by liem niet komen aangeven, oordeetende daartoe ongchouden te zyn, is goedgevonden en verslaan voor het vervolg te slatueeren en by een biljet te doen denuncieereri, dat zy, by nalatigheid daar omtrent, verbeuren zullen twee maanden gagie tot een boete en dal deeze Iwete zal moeien ingevorderd, mitsgaders daarvan een aparte kas geformeerd worden door het npperhooM van bel generaale soldy comptoir, tol onderstand van behoef- tige pennislen op de schryfcomptoiren rci^peclive.

ïr^ii^^- ynorschripeii nopens hel onderhoud van kaai- muren, zink-piitlen, enz.

In aanmerking genomen weezcnde, dal, gelyk de stads kasse tans in een veel te soberen staat is om dezelve te beswaaren met de kosten der opmelzebng van de ingestorte kade van hel qiiartiers-gragtje en lianre ordinaire jaarlykscbe inkomsten wede op verre na niet zyn van die importantie, dat daaruit, nevens andere onvcrmydelyke ongelden. welke zy Ie dragen heeft, nog gevonden zouden kunnen worden die van de repara- tie of vernieuwing der hier en daar vervallen muuren van de slads gragten; dus ook de presente onistandtgbeden van het grootste deel der ingezeelenen deezer plaaize niets minder gedoogen dan hun eentge buitengewoone lasten op Ie leggen; dog dat egler, de gemelde muuren van de stads gragten niel lange zonder verhelping of vernieuwing kunnende gelalen worden, indien inenze niel geluwi wil geruïneerd en dus ver- ydeld zien hel heilzaam oogmerk van der/elver exlraelie, de eigenaars der huysen en erven langs de gragten zeekerlyk ile naaste zyn, die zig de kosten daarvan getroosten moeten.

Iioi' diijiiKirm' iin!ii ïiilks <Kjk audrrs mn i vergen: en «lul iumi (inarcntfigea il<' mrlde. in^iesiorle kaïlu vai) 1il-I <|u rcyie wel in hel t;eheel vonr 0}m\y i nlej

iHMüiBii, vcruiils zy daarliy riiym -/.w vcd IcUuffj )uiJ<!i-eu: 200 i» om üllc il<.-eze reeilencii gi>e<l{!ct'ond4 sLaaii ile evengfinetilu kaïle leti laKU! van de Cia laaleD opmelzeleu on voorzien iloor het volk van liftl sa ^uartier, onder licl oojj en loezigt vso den fubryk : (üi y ovcrigt! Ie staluecreii, luJIsgadeig door aHIsic van billivlIniiM de gemeente altiicr tiekeiid te maken, dal di^ cjgmurïvi buysiui tui ervnn bri|;s de lieidt zyilen dej- graglvn I de slad, ieder voor zyn huyï of crr, naar tic lin^ulle r niet Bl]t'(:n ile mutiron ditr gragltMi, voor »Kt v«t>l | ly. Iit>(!l m sterk zullen modcn laaien ■«(lart de[«:ien, die aan dezelve bi'vnndcn wnrdeii. "f ;: wrn, indien Iiel nic) ^mdürK v/emvn kan, va Micn» verhHf^ dtr fselirtii-kcn aan licl auiurtje of den Wi)lrTiiLT. rnn ii linof; tinven de Imnrden of rollanden van ile liiir^w.illea, l ilnirigende voor de cfjualiteit van dies tim^lo, np (lal I vonr Iiel cene liuys niet hooier zy dun voor bel aiu dat 7.y nok, aanf^tezien zulks niel luindiT nniiduiabi zinkpullui voor Imnne Imyst-n of erven, dlc o|i vu^ itiHeNtorl. gfjlcvali^eertl of dei'ccl (ferankt xyit. taHJ vernieuwen t^n repari-crun. mili(gaden> tellens vtmn KUllisani linulen dektiul mei gaaljes, "jt plaalflcii, düor licL legj^i'U van steenen' sto<;pcn aan ile rivicrliinf ^ dueiule zal zyn, dan wel van een slerlien lionlt-n i üj) andern plaabtcn, om aan hel rt^cnwaler i Iwïiug il) dl* riviei- te liezorgen, mils in Iiekb; ( gat nf riool in de muur, waardoor licl water x% i nntlast. IxisL'liiil zy vim ecu yzcrcn (niliwii^. Ie kouen. dal die zink[iiiUeii niet liter cti dur. j bukken voor iiindder en andere grove Toili|(bcileii, | hRlelten. iliil di'eze. door lirl Jtflimitende waliT. ïu» iievr liei sterk regent, mf«kge.''li)i'p( tvnnli'Uik. w4ag)

1771, P A, VAN DER PARPA 709

len slorlen en zoo derzelver vtiHaiidirif; vermeerderen ; terwyl »iaj)rciitt;^'eii alle ile repai-alieu, vemieuwUigen eti voorzitJiiingen, welke op ile plaatzen voor Cüni|)' gebouwen, erven en jileinoD aodig zyn, voor liaare reebeuing zullen moeien worden gedaan ilour liet volk vaii het auibagts-quarlier, onder het toeziet van tlea l'abryk, dien de noodi^'e attentie daarop gedeniaiidccrt wordt by deeznn.

En op dat men zig van de executie deezer ordrcs, met o^iijsl lot de planizeii vnor de huyzen enervender in9;ezeteneu laugs de gragleii, loiule mogen verzeekeren, is telTens niet alleen verstaan te verklaaren, dal de voorschreeven' reparatieu of vernieawingen van de muuren der stads gragten, mitsgaders oodige voorzieningen van de zinkputten, met ultimo Juny des aanstaanden jaars 1772 zulten moeten weezen ^geabsolveerd en dal, liy versuim, Schepenen zulks na dien tyd zullen laten verriglen voor reekening der eigenaars van de gemelde huysen eii erven, naar mate tiet een ieder aangaat, maar ook bunne Eerwaanleus daartoe by deezen zoo wel expresselyk te qualiG- ceeren, als om van de onwüllgeu ter betaluige van tiet geene voor hmine rekening is aangemaakt, de invordering hy executie Ie mogen doen, zonder onderscheid lusscben Coinp'' dieuaaren of anderen, nadien alle de eigenaars der buyseu en erven langs de gragten binnen de stad, voor zoo verre het opgemelde Iffitrefl. by doezen subject gehouden worden aan dcjudicature van den gcmelden geregte.

20 September. Bepalimj, dal de ijeiiciiniilrcrde kielen van repiUrië remie Icdcii van da Hooye iicijcrhtg, des verlangd, iii do ruimen der reloiirschcpen moesten geborgen worden.

D«/ti confessie was ceiie wijziging v;ui het 5'''' hiMifdsluk, i. O en 10 van de iiislructie voor /reviireiideii, vaslgesleld I 10 Oclolier 1768.

\

VuüXr- IJilsi-liriJvinij van een algei, bcdc'duij.

1771- P- A. VAN DEfl PASRA.

34 Sepicmbpr. VeiAoöj/iwf i«m IratUtiKni voor militmt die zich tielm reengagerc».

Op de rcpi-PsentBtie van de lol roniinisgarissen liyilfl sing van inilitairf>n en iimimgislieden gonmninwrda ht^eron ra extra-otiliiiBir, Pofkciis en Boele, dal yedc van le ftrai uiilitairen, die reeds de hy het regleniHnt i<p de büToHeri itiv dicnaarcu bepaalde hoogste gagie winnen en liunuc lossing hegecren, nog wel ie [)cweegi>n zouden xyo lol nieuw engiigemuni, indien dcezc regeu-in^; liwi goolvinden b meerder gagic loo Ie voegen; itt, in L-nnsJdenlw gewwi Efude, boe het Uins, iDccr dan ooit, noodzaHkelf It was om v de gemecoc uiilitnircii, n» \tei uiogclyk, in het land lAlnad NI Aai de Comp" ook van de «ilke», die lti«r vcvAs w U g«Wcest eii aan het ctiiuaat gewoim wttren. mrcr dinisL wiigten had dan van nieuwelingen, die dikwyls iu hiuii [troeflyd ouikomcu. goedgcvnuden en verslaan de opgiimdde li n-n commissurisNeii by deczeii Ie riuaUtinwrcn otn de paotÊ militairen, die reeils de liy (itul VI. ^ 17 tan bet voofMlim reglenicnl IiefKialde hoogste gagie tvinnon en hun verin behlten uitgediend, lot een nieuw engagutnenl voor drie jwtrai animeoren door vcrfaoiiging hunner gagie Uil / 16 1 — *« iHpq

24 Scptómber. Nadere voonchrifieH mpms Am hmm in y/cslcrschc Ignwndcii.

Bij nota betoogde de Gnuvorneor-Grncriial. -■ • wysc, dö verydeliug van hrl Ituilzainc •"'-" 'Itcgccring gehad beeft met den handel in W'o^i ' ■zoiidtT eenigc iiilzonderinge, voor dr l^mp' w. i^Mirtiior •eu dcu aanbreng daarvan herwaarts aan parliciiKTOi ■iiilerdiceercn", welke nota de overige ledou der Ba* Regering aw iieer overtuigde, dal tij besloleo: 1" (en handel, ui lüer ter ho<>rdpla3tsc,sls oniilegmAlftQM «p SunialrH'ü VVeslhust en aan ite Oah (In Rofldii t(H inilRgadertt lul de huishoudiog hier en eJden, <mr i

1771. P.  A,  VAN  DER  PARRA.  711 

Coii]p.igiiie ceiilyk te reserveeren de volgende süortcii vau lywaleii, nüametyk: Clioiniaailclsclie : guinees, gemeen gebleekt,

■ • lUW,

• bruin, blaauvr, salempoeris, bruin, blaauw,

gemeen gebleekt,

parcallen, bruin, blauw,

    gebleekt, 

inoeris, bruin, blauw,

• gebleekt, baftas, bruin, blauw.

ciongrys, gebleekt, en • ruw. Bengaalsche : guinees, gcmeeu gebleekt, gerrassen, gebleekt, salempoeris, gebleekt, en baflas en

alle zoorten van Souraticsclie linnen' en zyden' kleeilen, zoiidei- ouilcrscbeid.

Dog ilaarentej^eii de verseuding of oveibreng herwaarts eu invoer albler van allerbandc andere soorten van Ghoruiandelscbe, Beiigaalsche, Mailureescbe «i Nallabaar- sclie lywaten, mitsgaders Bcngualscbe zydeu' stoffen, ' aan alle dienaaren van de Compagnie (de zeevaarenden daar onder bcgreepen) en de Bataviascbe burgers, maar geene auderen, voortaan te permitteeren en toe te laaien, intrekkende voor zoo verre het daartegen gedaan verbod by Hdverlisseiuent van den -|,° December 1761 en ~ November 1763, mits dat, lot recognitie voor deeze vergunainge, aau de Compagnie zullen moeten betaald worden door Comp'^ dienaareu, daaronder ook haare zeevarenden, twintig per cent van het waare inkoo|is kostende der Cbormandetsche

71*

1771 P. ft, VAN OETi

ca v^rtien [ipr reiil van «lal rieraodciv InnloH ■ ^lolTcn; dog dour de, Balavbjcbe Iturgpr^ i ' iIomIvcii mei liiinne eygpiie schefl[icn en » :

i'cn of annbrrngen laten, tieu per Mtil s

ilelsdie CU agl jwr ceril voor a]idcre klivit-». lic burgei's, dJc sclieepeii nf vnnrtul^n willen uilniKten, zoo \cel liek»5tig«>ti innel« wnnnecr huiinii gncJon-n incl iwtntig wi vyftiMiperw bezwaui'd wierden, geen viuirdeel vnnilp)wnnl)wle l»ld invoer derzelver bebltcn xoiideii en dus ook niet « moedigt werden tut een projecl. diit. ^dyk alle andere,! zyn beginsel koslbaiir en veele inconTenienlon ooAilt is; lerwyt do pagtcr van de in- en ailgaimdi! regini gi lid '£nl ci)m|K>leercn, nog mogen vorderen, liyinvtwr vaal lywaten, die, invoegen vw)r8chrecveD. van de \Ve«l i Indien en v.in MataccM worden nangebrajïl: ' ile niiiiislerïi o|> Ceilon.Ohormandd, Bengvlé, Malblia&rl Malacca Ie iiualificeeren om üIIb de. lywalen, lile Ier f zending bcrwaarls anngcltodmi 'ir ten vrrvoer aaiiicei worden, Ie ncceplecreit en met Comp' gcl)<%]>e.n v; gen te laten Ininsporlenri'n, indien zulhs builen pn^ ilür inluadiiig v<iu Coin|)' goederen gescliicdon kan,i ■lat de Comp'' in bet minst zal instaaa voordensicftfl de zcG, atzoü die viior hnnno reekenitig al M]1 iflgelyk in zoo verre bel liciu aangaat; vnorlsl om daarvan cognosceinenten te haten opmankH de scbipjicrs ondcrloekcnm . inilü^uders dest andere 's llnm|i papieren licrwiiarts tn KendO! de facluuren van de goodcren, die. drair dp 1 of overbrengers op de plaatsen, van waar dn scIh vaarliiigen vertivkken, aan de goHTerneurs, ilirwiai mmmandeurg or op]>cHim>fden Ier Itnnd geslali worden, tndiervttegeii, dut zy, wanneer bet | wordt, den erd zullen kunnen iloen, del liy é waare ïnkoops- e« geene andere prysen hekoS 3" de bnoütgebiedcrt en opperhnorden 0|tdeoomplO(nJl,il

1771. P,  A.  VAN  DER  PARRA.  713 

ile afschueji van zouliiiiigt; iiiiiliciiliei'elyvvaaltn geschiedt, niel alleen nog legelasleii om toe lezieii, daldepiitriascbe en iDdische cLsciien, is liel uiel in lift getieel, len minsten zoo na niaar inimers mogelyk, jaarlyks wonien voldaan; en Ie vigiteeren, dat uit deeze permissie lot eene vrye verscnding niet resnlteere dat inconvcnient, dat de wevers zig zoo verre in Jen dienst van particulieren iniaatcn.diit de Coui{)agnie daarby nadeel zoude komen Ie lyden, maar hnn ook, hy het conlraric, daarvoor respoiisalwl te stellen; ' omtrent hel getal en de grootte der kisten, die de sclieejis nCBcieren, met lywalen of zyden' sloilen gevuld, voor zig zullen mogen medebrengen, de lemiioreclc bejiaahng by de resolutie van deu ^S'^" May 1771 permanent Ie maken voor het vervolg, met deze ampliatie alleen, dat die ki.slen zoo min met de toen, nis met de nii nader voor de Comp*^ gereserveerde snrtemcnlen van kleeden zullen mogen worden gevuld;

• alle de kisten, kassen en pakken net lywaalen, op de gezegde wyze hier aangebragl, van boord der scheepon ol' mindere kieltjes te lalen afhalen mot tïomp' vaartuigen en l>estelleD in de Westzydsclie pakhuy.sen, om 'er verder zoodanig mede gehandelt te worden, als oinlrcnd de kisten van de gemelde sclieeps oflicicrcn liy de vtMirscbrcven' resolutie van den SS''" May gereguleerd is; ' ten einde te beletten, dat de Compagnie door dehaatzugt van eenige scheeps ollicieren en andere met een meerderen aanbreng van lywalen, dan de cognosremenlen en passen diclccreu, oui langs den ccnen ol anderen eiandeslinen weg in te voeren, ontvreemd worde, wat haar regtmalig voor het gehrnik van het schip en inkomend regt conipc- leerd, de van de voorscbrceven' plaatsen hier aankomende schepen en mindere vaartuigen van de Compagnie in presenlie van twee expresse gncommitleenleii, Aomi- den heer Directeur Generaal te benoemen, en die der burgers in tegenwoordigheid van twee booniwagters ie doen ont- laden; en dus lang ook op de eerslgpmeldc kielen te

(771. P. A. VAN DEB PASRA.

[iliiatseri liUft sergeani, een cor|wra«l «i (wmIT zithUlvD it

op die lier burgers de vonwclnt'ïc iwec iHioinwa:;!'''^ '

Iwhourlyk <lc wiigt te liouden. dat Imilen dr i<i

vi)ii de (gemelde geromaiillberdeD «ii |!<m>iiiw;>.m.

oiilscheqil wunic: mil8((iiders leUeus I.

Wiimieer ieinaiiil der nvcrlimleii vati >'

'er loe lieiioiirt, zoo ook andi^ren. zi^-

sdiuldig muküii. ny nicl alleeu de Hii'--

lywaaleri ïulleii verheuren ten Miwvni

inaiir ook, Coinp* diutiHarcii zytide, (tel' i

vuil uiu|it, qualituit eu (fagie. voorU iiibdiu mii

riHHi' Nederland vDrannden, ook alla Ëimipresr)!

derwjiarls «n ÏDlanders elders anders voor \yl i

jaiircn verlianiien ;

" allcu iiarliculieren, üoo wftlaladeuolticiereii y»i' '1- gccii uitgezonderd, den suhatidlinara tii ' < in- en uil-gaande roglen da facnUeii de lywiilPii (kleinu IdwleliiakjeK wigün-.';^ vim d(i WgkI van ludic m iMsiixa kotittJidL • parliciilieru sclieeiKii en vaartuigen luiar do )^ den Cl) niiK in de Weslzydüclic paktmyscii "" : worden , Ie mogen aunliaalcu titi , tonder I i proces, voor zïg lioudeu, uiiU daarvan, i»ik sorlomenleii derxelven, keniiU geuvrjide aan iïniiverneur Tienera»! ; voorts Ie pernKlMrui ' dreygingen, nan de gemcldt; olUciauInti uii <)■ gedaHn ly de dikwerf uangehaiilde rcsniiilif iju i ' 28"' Myy;

° uil lioofde van ilnii ojmiigestüldiui invoer AltiifT t.ii. \V. tt^rsciie liimeri' en ïyditn' Meeden, 'wk iiiio permissie te verlcdiicn uin Ac MirleuieiiLeii, di' mogen ingel)rugt worden, Ie vervitcroi tjf viir'i i alle plaatsen, Uoncii of bnytco Cuin|t'jiinMli>:i" onder liulaaling va» i per ceyl aan den |ml'<' io- at iiit-guniido r«gten:

J" deezcn vryeii iu- e» lülvuci- an lywanlea l« U"» •«(!*"

niL P. A. VAN DEB PABRA.

'IS

l liel bfgiu vau ileii jaai-e 1772 en daarvau. koo wel I aJs van de voarschreeveu* liepaalingen, door |iutilicatie 1 aflUic vim een liiljet hkt ikv plaatze un alliiie alleen

vtn hel '/«Ive op de vun hier vertrekkende scheepen en

l minilere vsarliiigen naar Cdlon. Chormaiitliil. Miiliitca,

lagah, SouralU en Miillnbaar. uok <ip die plaafsfu zcivu

i)e riedenlutlKctie en 'Alandti laaie, nan eati iegelyk

I lieimis Ie gewen, ier wcgiieming van alle ignoranlien,

He ge)irctciidccrd Ertuden kunnen worden en uin een {«der

tig Ie dnen waglen voor schaade; f ter meerder Imvoordeliu^, en vuu de luualschappye. eu I liaarc öudeihonHgen, aan geene vreemde Euiniipers, I fj^yk Ier Rcssie van den 10"" July laaHlIoden nl ^earivslperd

h, nog nok aau iemand, liuyleu (^mp' jnriKdiclii; gehuu- I nwlc, Ie pemiitteereii den invoer alhier van ecnige Iv^vaten, I in wal «oorlen dezelve ook liesinan mogen, nog ««k van I lyden' stoireir uil de Wesl vau Indien, maar loslatueei-eti, I dal toodanige lywalen eu alolfcn, die, even als van Cooip* I Klieepen en vaarluigen, (er sluik liior Miitgleu werden

ingevnnrd, dmir een iegelyk zullen mogen wurdeu aunge- I baald en na tig genomen, uiils aan den hoer (ïonverneur

Genemal helmnrlyk kennis daarvan geevende eu zulks

riirectfllyk wegeim dccze regcering: ook dal men alles. L Wftl uil ïtHNtuuige Comp* of particuliere scliepeii, '( ly [ bier Ier rliecde, in de straat Sunda, Itanium, Cherïbou v» gs gelicel Java tnogle worden gehragl, huilen luinrie» I nwierhebliniiden Mem ten oorHlen iiaidoeneonfliiiineAivji, ] bdicnd (c luakuri uuo de lieercn KngelscliG oji Pransrbc

tUrecIcur»; op Uhonuaodcl, iu Beiigalc, SouraMe. te Bouiliay,

Mallaiia.ir i'n Bam'^incloe.

\VII""> lielen zidi, l)l^ken« Itnntie niiNüive van IS 1773, deio voorschriricn. «hoc Keer «laar over vwr- bednikingen liy ims zyn nntülaan. pmirisiumwl

1771. P. ft VAN DER PAORA

29 Octolipr. VrtrtrwAn'/I uo/hmim ««■Ani

Omli'eni) tl» voliloeniiig ücr eiscJiiüi, iliu lau Uier ) \viii'(lcii, üci'iiltK ^<!4iurilecM isyiiilc txur. itcnnanctile atiti »(e[]i>ii i)|i itllu ile buileii ci>iii|)loiren in tfl l'V". vonlic vau de imlydigi; en iiiE)mgnw;il >' iiiaiiUcl)a[))>yc Klrukkcnde itizaameliugeaitiiM (ip t!i««rben, die ilmir de EXpiraliftvan liel janr. u.i.i giiuilci'cn ïyii piivordwL, voor vei'Vallcu riictdrii wonleilg den : ïoo is, iia;ir de |ir()[m!titie vim di'ii lioep rmii^rnn iir Rn ^oed)ii^vrjiidun t^u vurslann de tiiiuistvrs en >" ' ' KultHllcrm- (Diiitiloin'n l>y deeze Ie gelnstRP on. eiKscücii, iii liel vtirvi>l((goeucaiidcrct;iH-dcr(.-ti. < iu Ie Kuniek-u of aau Ie lie^lRedeu, als die by de eiwr-lHSi v diiarliy g«iueldo jaar gevnrdenl worden, timdcr ii|i Jft I eeni^e de iiiiriKle reflexie msluirir. ëq (iicrsulks de f(»eili:M oji de voorii^e cis:jclien oiitlirciiketi ot liy dm nÉtlfiiiigid V jongste dssclien nog niet zyii in^ekoineD, ({dtnd Icvxctu

8 Novcmlier. Nadere voorxihriflai m/Kiunlc eryv m

Aungenierkl «yndn. dal liy du n»nlnÜevaH(li« 10>S lier 1745 ea zelfK hterof liy dievaiiden S5"" Novciubrr I74fl de vnart v»ii de ^'roote Onst ari>r Java naiir liervranrti f vcrlxidcti, dog by <le zeili'rt ua(w<»r|iene rti tiinl gocillu deezcr rcK^erin^ie uilgtgeeveu' korlo uiUri>ii£i>tL« vaH de nji de vrye vaarl otD de Oosl na Noonl. dit* dwi • liHiiilidiiantii mei huriiiu )>iiK!%ffD wunlitn U-r li mi'( n]uidil lol de nnviganteu vnn Aiiil>''i' en Tinior ^enotcenl is, dat xy op liinint . geene (diiatK^n onderwegi-ri veriuoKtcu a;i i ■ ïulx ook ojp die van MaccasspT apidiraliel l> onidal, lic njeesie liiuiiier vaarluigcu 'li i zyudü. dal -ly uiet lange u]i zeu kunuuii I i iiun liel «angieren van Java geliet^j wildt vuur et-u giout gudeulle tn niet, zoiide |oo|>< i O In ilnii: rEimliiiiH kuiiil umi*, lui' «ikv itlcm'n4", -

177 V

■. A. VAN DEn PARRA.

711

\Ae fialnvinsclif in^zcKuuin : trn dal ilicrtiiüvciP: xo» min <lc

ml van Jajiam ^eüoiitlcn kan wnrdni gepi^cc«erd In bolilieu

; de admissie van ilen liurgpr, Siinmi Biirngniaf, en vej-gun-

WD dcuzelven vau iluii vfrküu[i zyner sln<ivei>, aJ!' Jen

D|rvni«ur van Naccasscr. die liem een [las naar derwaarlN

tnil heefl ; /.kd i» goalgevoiiden an verslaan voor het vcrvoly

lutiwereii, ilal de parliculiere viKirliiigen.zmi van Amiioina,

, Tenialon en Timor naar tierwiiarlH, als vim hier naar

nrlR Tfii'1 rekkende, dicecl zulten moeien stevenen nimr ilc

■D, waarlieenen liunne p»ssen luiden, en zm (Kik t«rug

r de |)l»aUeii, daar de passen genomen ;£yu, zonder

irwegen i;ldci-M aan Ie lef,-gen. uïIgezonderL de Amlmn^clie

linilasctiu vaartuigun, die o|i hunne lerugreize Java Kullitn

hlyven aandoen nni rysl van daar te verviwreu; dog

rinlc^cndeeL de vaarluigen vaii deMar^asnarsdieingezeLeneti,

mrlyke [lassen vnorjiien, aji liiinne reize, xivi wel naat',

; tan A(K7.t3 hoofd jilaal/x:. Java znllen ino^en aanloujteri

iM' hnnnr gclicrie laading ol' een gideelle van deaelve.

1 fiüedvintleii, van de hand zetleii, onder deeui vonr-

üde ntigUiu^ dal zy niel alleen voor deslaavmi, diesy hier

jH, zullöi Hioclon hlyven Ipelaalen hel gewmrdyk redein[>-

, lieven»' de lw(te ducalons vnor de sahandaars, vidgeos

IlS"** ariirul ilcr onnlilten van depagl dor in- en uit'|{aaode

lar dal daar en l>nven nog van ieder van do vanrlitigen,

na behbun anngednun, eveti alü vnor die direcL hieraan-

, Um Iiehiwve van de ('ompagnie of anderen zal tixieten

1 gecontrilnieerd, wat voor aukerasie, lasl- en Ion-geld is

lald hy d« daarvun zyndu reglenienlen.

I vuorU verslaan, dat exlract van dee-sr lei^inlulin a» r du Oostet'sche gnnvernein(<nlen, Tiinor en Java'sOusl- ; ml afgpjwndeii, als aan de sahandaurs alhier argegoven Ja, om te dienen lul hnniie narigl en ohüf^vanlie.

NoTMiiber. Virrinij riiti den ivnkn rfvjmr'fmj »«» I de Erf-prtNMfs mw Om»y.

dat hftr Ii4)uverat>ur (ïenenial in mnviaHge gehragl

lyiide. «>r men >le ingeaulcnen decMrbooMpIantïc /miA- tcAm op ilen nanrinderendeii cerstea verjaüi'tlajt '^■"^ Ërrpriiuv^sse vmi Oranje en Nassaa, dal i\ i ilee/.er. Imiine wwniiigen leillimiineereti^ io.i i i Doorhigl igsti> Flongliüiil. den licere Ërfstiidhouilfi- tan der blyb uiE eeiie tamlsvnilei'Ivkezorge bcli»agt fieen.di'ongdill lydtioitiKtiimli){lici1i;n in aaunicrking neeniendp, Ie vei dat lic niihatin^ v»ii alle koslbare vffrlmtoüit^n lao < in Nederlnnij over ilen -/.egen, ilnor den AlkrlKvigKlrn 9 HoDglidil en lliMtj^desselfs fuils bcwveicn, loo wfil ap.| voor en ii.i den dag des Amps van delion); iteiiirMcPrilier zyner tluoglioid aaitgenjium i^nude wl^4■sl■n im hel !(!{(»« saisiiun tiicr o»k iteene Hluininsticn pcrmlMcurd. pDci}^ dt-n en verslaan l)y een liHjet aan de in^f^xRlenendceier p wel dl' vrylidd Iti liilcn om den voorMlii-w-vcn Iwugi verjaardiig van de jnnge Krfprincesif. Ie inn^fiMi vTerea 1 puMicque ga^lniiilun eii HndiuT vrcDgilo brdryvrn, naarl ieders slaal en |!t'li!e|>eulieid, tnL l>ctoonili(( van hunDe lief liuogugling voor tiet hoog Vnrslelyke Imix vanUranjeei maar onk tfireiiH tn adv(>rl(^eren, dnt op dien dnisgnenell iiatii^n zullen mogen gedaan, nog oenigeriuinde *uan n(i 's flcei'cn Rlraalen en we^Rit afgeslookcn worden, iiiyding van ongelukken.

~^^J^. Mitulmfiiim UU ttvbrtfrinij ran zee-lu

Ten lüode (>Mn)>* koslliaan- sehceiien. in iod vcm bM I de nicnsciiclykt! voursigliglielil depende«rl, 1i> t diergelyke ongelukken, als liel scliifi, Srliolloi;!.- reeschu kust ondergaan lieeR door o|i ivn vasl te Keilen, die gcKcgt wordl liy flomjr ' weexen bekend gesteld, ia, naar dtt ]iro|i< ^ Gouverneur Generaal, gnolgcvoiideB en ver- van Comp' Nclieepen a\ mindere vaarluigeii, niecMlen vry wat nalaalig zyu in liel noli^icji bj (tal jonniaalen van de liaur riHirkmnende nwrhwMnJ^ i

^tbartoL' ilt-rliulven waI liebooren te worden opgenrreld, by

t wilannantiti te gelnslen nm ToorlJian niet alleen liy hanre

nanlen a.in te lei^kenon iille ile builen gewouue Ti>orvall«n

lare reizen, itizouderheid ie onlilf4(king vnn Itlipjien.

Ken, ilrooglri). fnz., die liy Ooiitp' zeckaurtcu tii 1ii;l ftdieel

t bekend gesidd zyn otmH de namvning Iiy die kaarten niet

■onkooiemlft hevnnden worden, onder de nauwkeurii^lerD

tlykirie Iwsdliryvinf; icffeiis vnn der^eWfr n^leegenhdd

Arekkiiij; volp'ns liaaie waarneeming or bevinding en al

) xy iryderM sullnn onrdeelen leti nutte vun de Mcheejt-

I te kimnfn dienen, iiniar uok diiui-enboven van alle iller-

onlilekkinifeu. wanneer die geilaan wonien 0]> liaare

I herwaarts, aan den heer flouverneur Generaal, di^ ^ran-

[dewlTfi gedaan worden i>p de reize naar elders, aan ilen

neur. ilirti'tpur, commandeur <>r ojiiierhoofd van zihhIii-

I fllaatxc. werwuarts zy gesonden xyn, ten eersten nn liaare

over Ie peeven een schriflelyk iMTigt; en «verzulks

uiUve n)inisl«rK en tieiliRmbmnpdenndcrhüorige buiten-

aan 1« üeliryvtm uni die Iwriglen van de sclii>e^

Ie vorderen en by d'iilIcnierNle iiceasie, xonder

, lierwaarlü Ie zenden.

I^mrls iiug den baas der ka^rleniankers alhier in iiiandatiti

om, na eenc beboorlyke examinatïe der journualen

} de in liet vervolg bier aankomende r.om(i' scheepen en

jügeii, wegens de daarin aangetekende onidekkingcn, xon

J'itiBeivDlcn tuxscben Ct)ni|i* zeekaarten en de bevindingen

loverbeilfln van die kielen, als van klippen, droogten, enz.,

by de gemelde kaarten niel Iwkend slaan of andere

fuUlivc zaaken, vau srbrtnelyk bttrigl Ie dienen aun decze

ring, onder eene beknopte aanbaaling teifens van de

Diligiiedeu, wajruiede zoodanige nntdekkingeJi zyn vnnuild

, en iiilks precis om do drie maanden eens, Iteginnendc

I ,|irin)0 beceniber naastkoniende.

I XVU'"'' vAitilAii, blijkens hunne mi-«sivev«n IS Ontoiwr [ï, ileu iiualregeku •alliizint.s nuttig en tutylNaeiu".

ttO ■■'■■ ■ - .n.. ^C.\ .--An.-.^

0|i 14 Nnvi'iuliBr 1777 is uvAur Iwpalil. «lal NtH i liaa.>i-k:iarl(sninak<;r, iiKiar imk >lwep huiiiligi! M:lii|i(>i ■den eomiiianilciir wi O[if)er><ti)i)i[<ai{icioi!isld-r k- »m (Ir }nurn;ileit ni'HWlt'n onjcion.

2i2 November. Vuorsclirifi noftein «r/tHfrit

Den liöïr Direclcur Gnicraal verlooud IR-Iilximtp verKcliiïKlciie liuilcii (M)m)>li>irfln, inxoiulorlieid mii d-' "■ Indie. link ^cvondmi wierden uinuDx. iniUgadt-r» nvil seherp, vfiii gueri Iiüt mïusle geliriiik. diig dal xfn !.il qiii)rillteil dii.trvnn iiiel Iteiinalddyk knii n)»^w^n ■!"- i vnii Aa iimligp cxUtrisie liy de janriyksc iiii'in< in voorriiiut zyudü iirlilliTy )i<>cdcreD, uK'l ^ d(! millt:l(io/e iciiilioiiilirii; van dezelven ii"> < );e(«teld; 7.nn ik, nu d(?lil)t!rBliA. gnnilgeinodt^a t-n - \ ininixlitrK i^n iiL-<]ii-ndini nii iilli.-' i)e imilrrbuiirigK hiiH liiireii uicl ■illücii It; {i^elnsUu <Ha voitrlnun liy ili; j< ' lUL'iiKirien der resUtnlen Viin ntelaaleit' en yierm inilsf^adci-s vim het lang irii rond Kclier|>. ilisiini-l i< i v:m wHi ciililint i;n iilililnil zy zyii, Icn eindn diiii >i zntMlanig li> wnrdün j^^disimiiec^l, nis aum teniun-s]. viiii dr l>mi|>:i^nie /al nodiK nnnlwlftn. niHir mtk i>n' calilires vati hel p^n en itmlnr lierwaarls «ter W /- m

2:2 NovemlK-r. Vmnthi/l nojienii in hmiHtatm •■< iJtwifmipiie's dmianii.

Tol vtiLirkmniDji van niidcdigc almysiMi i^ liospit.ials limkliijiider \k ^éaslen om in lui voor In't sliiilMi zynftr Imehftn, In- «>n «rlir dfin beiT iJiri-nlciir rimcraul d|i Ii zoodani)!!! |H;rs<Hir»fti, welke ficdnitri iti bel liosfiilaal overleedp»nfrrd(»ui h ■ Ipnis drp fonni-filp nwkDntn^i!». im.il!(;c-lolun gii len eimie danrop xyn Kdelliddii ordreü nf Ie \

lt7l- P. A. VAN DER PARRA. 721

r

P Insgelyks is goedgeroRilen de snldybedienden Ie Samarang ' m Sourabaya, die sederl eenigen lyd het grootste getal der aldaar van diverse scheepen aan land en in hel iiospitaal verhleevi'iie persoonen by de soldy lioeken niet hebben ingeno- men, maar eenlyk derzelver gemaakte schulden, tegen den slyl van het soldy-hoekhouden, per memorie of factuur lier- waai-ts aangereekend, waardoor het vervaaren dier nienscheo by de soldy lioeken niet kun nagegaan en, zoo wei bier, als in Nederland, groote abuysen gecommitteerd worden, te beveeleD om voortaan de naamen van zoodanige manschappen by de soldy boeken in te neemen, haar te belasten en af Ie siiiiterr.

3 December. Vet-nieitwing van hel verbod legen liet opkomen van gequalificverde dienaren der Compagnie I naar Batavia zonder vergunning.

I> Dè Regering vonil goed >>den ministers en bedienden op de nnderhoorige buiten conipLotren te recommandeeren de stipte observantie in het vervolg van de by het reglement op de bevordering der dienaaren van den 29'''' September 1767 gestelde ordre om geene gequaliüceenlcn van de commercie, lul onderkooplieden inclusïve, nog olTicieren van de militie en artliillery, mitsgaders ingenieurs, herwaarts te laten overkomen buiten speciaal consent deezer regeeringe, ten zy er wettige redeenen voor weezen mogten, en dan nog niel stilstand Tan gage".

3 Deceuifaer. Nadere voorschi/ien nopens den vrijen vaart en Handel.

Nader gesproken zynde ovei' de hy resolutie deezer tafel Vmn den 19*" Juty en ii™ September laastleden beraamde liefiikkingen om met de openstelling van den lywaatliandcl j^por Com(i' onder hoorigen bet weezenlyk Iwlang van de Com-

gnie zelve te bevorderen, is, /.on lol de mogelykste weering

trut

722 1771. P. A. VAN DER PARftA.

ten dien einde van de listige practiquen, die het Ymgtbaar breyn der smokkeizugtigen zouden kunnen uitdenken ai ia het werk stellen om de goede intentie deezer regeerii^ te wederstreeven, als tot beletting teffens, dat Bancaboeioe door Gompo onderhoorigen voorsien worde met die benoodigtheden, welke men aan de van daar komende of naar derwauts vertrekkende Engelschen weigert, goedgevonden en verstau de voorgemelde schikkingen in deezer voegen te altereeren of te amplieeren:

dat de Bataviasche ingezetenen Souratte niet zullen nugui bevaaren ;

dat scheepen en vaartuigen van de ingezetenen om Je -Wesl van Indie, zoo min op Sumatra's Westkust, als op Batavia of elders anders op het eiland groot Java, ten zy voor Conp' reekening bevragt en herwaarts gezonden, zullen mogen kooies, op verbeurte der lading van zoodanige kielen, ten behoeveo van de Compagnie;

dat geen Comp' dienaar of ander ingezeten op of omstneks Malacca, nog iemand, die daar handel dryft, 't zy met Gomp' of met particuliere scheepen en vaartuigen, naar deeze hoofdplaats* dan wel naar Java, Cheribon en Bantam zal mogen zenden nf vervoeren eenige Westersche lywaten en zyden' stoffen, hoe ook genaamd, op poene van confiscatie der geheele lading van het particulier vaartuig, waarroede dezelve overkomen, en van de goederen alleen, die met Gomp^ schepen en vaartuigen worden aangebragt, buiten de gepermitteerde kisten der overheedea van zoodanige bodems; maar dat het in tegendeel den Batavia- schen Christen' burgers alleen zal weezen toegelaten met hunne vaartuigen van Malacca af te haaien, hier in te voeren en Ie verkoopen alle gepermitteerde soorten van Westersche linoeo' en zyden' kleeden, onder betaaling van zoodanige recognitie, ak by de gemelde resolutie van den ^4^° September is vastgesl L en observantie van de verdere daarby gemaakte limitaüoi

dat de by die resolutie aan een ieder gegeevene permi f om de lywaten en zyden' stoffen, welke uit de van de V i van Indie en Van Malacca komende Comp** en particoir p

1771. P. A. VAN DER PARRA. 723

' scheepea en vaartuigen niet nsar de Weslzyilsche pakhuisen ovei'gebragl wonlen, Ie mogen aanlialen en, zonder foruie van pi-oces, voor zig houden, maar alleen van applicatie zal v'eezen np zoodanige kteeden, waarvan de invoer is toegelaten: dog dat onitrend ile overige of de aan de Compagnie gereserveerde soorten stand zullen gi7peii de lievoorens tegen derzelver aanbreng gestatueerde poenalitciten :

an dat eïndelyk itancahoeloe uitgezonderd zal weezen van de plaatzen, werwaarts vervoisrd zullen mogen worden de linaen' en zyden' kleeden, die op eene geoorloofde wyze liier zyo ingevoerd.

By deeze geleegenheid is ook, uil aanmerking van ulle de by de meergemelde i'esolutic van den 24''" September en tans nader gearresteerde precaulien tegen den sluikhandel in bet Westersche geweef, naar de propositie van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verstaan Comp* en particuliere scheepen en vaartuigen, die van Ceilon, Chormandel, Bengale, Mallabaar en Malacci komen, even als hy resolutie van den t9"* July deezes jaars met opzigt lot de Sourrfllescbe scheepen Itesloien is. met het hegin des jaars 1772 te excuseeren van de by resolutie van den 26°" Juny 1767 geordonneerde visitatie door gecommitteerden uil den Raad van justitie deezes casleels mei den water iiscaal.

20 December. Toekeiininy aati do waafimeesters van een halven stuiver per pikol vau alle Ie Batavia ingevoerde pond-goederen.

Bntten gage, kostgeld en het ordinair rantzoen, de transla- leurs tn de Javaansche en MaleiLsclie taaie alhier geen ander inkomen hebbende, dan hel geene de waag hun als waagmeesters geeft, en hel zelve zoo gering zynde, dal zy daarvan nauwlyks bekostigen kunnen de meer dan gemeenekleederen, waarmetle fy voor ilen dag moetpn komen hy de komst en rewplie van inlandsrim fironlen en gezanten; zoo is, op buime instantie, lol Terl>eetering van hunnen solteren staal huilen laste vao

^724 1771. 'p. A. VAN DER PARRA.

de Compagnie en tot verwekking teffens van last in Eanq)6esdie jongelingen om zig lot den voorschreven dienst, ^waarran anders in het gemeen eene groote afkeerigheid by dezeWen bespeurdt wordt, bequaam te maken, op de dierwegens van wegen den heer Gouverneur Generaal gedaane propositie, by meerderheid van stemmen goedgevonden en verstaan by deezen te statueeren, dat voortaan van alle |)ond goederen, die vaa buiten worden ingevoerd, schoon niet ter waage komen, eo alk andere, die ter waage gebragt worden, door den verkooperof kooper, zoo als zy dat met eikanderen verdragen zullen, dog van de pond goederen, die door de Compagnie worden ingd^ogl of aan dezelve geleeverd, indien niet vry verklaard van df betaaling van het waaggeld, door den verkooper of leverancis' aan de waagmeeslers zal moeten voldaan worden een iraive stuiver voor het picol van 1^5 ft.

20 December. Voorschrift voor herbergiers Ie Balam*

Is goedgevonden en verstaan, tot ampliatie der ordres op het houden van herbergen en kroegen in en buiten deese stad, te statueeren, dat de herbergers respective allen en een iegeiji in hunne herbergen zullen moeten admittecren, die g^ie^es zyn zig daarin te begeeven, dog dat aan de herbergiers to de herbergen:

op Ankee,

agter Heemraaden-tuin,

in de Vergulde Star, » » Zeeven Provinciën, en

op de Oesterbank, zal vry staan die geenen af te wysen, welkers admissie zy vermecnen moglen te zullen strekken tot praejudicie van bi ie neeringe.

20 December. Vernieuwing van de plakalen ieger V maken en verkoopen van vuurwerk, enz.

IT7I P. A. VAN DER PARRA, 72B

24 December. Afschaffitig van uilgaande rei/len op lin- nen en zijden manufacturen, alsmeilc van hel verbod lethen den uitvoer van ougemunt goud.

0|) de couiniuiiicalie v^in dcii heer Gouverneur Generaal, dat ecnige, dogh wel de vooruaaniste lywaHt-haiidclaars zig by zyii* Edelheid hebben geadilresseerd mei een vcrsoek, dal de volgens resolulie deezer talel va» den 24°" September laastledcn l>y het placcaal van den 3'° hujus bepaalde lol van 4 perc^° op den uitvoer van lywaten mogle worden gederogeerd, dewyl ze vermcenilen, dat de belaating van dien den uilvoer en, by cousequiiiitie, ook bet debit van lywaaten zeer zoude binderen, iii, naar zyii' Edcllieids voorstel, goedgevonden en verstaan de voort-chrecvene bepaaling by deezen weder in Ie trekken en aan de gemeente daarvan by een biljet kennis te geeven.

By deeze geleegenbeid is ook. lol begunstiging van den (lepcrmitleerdeu handel in lywalen en vermits de Compagnie luns niet om ongemunt goud verlegen is, naar de (iropositie van vvelgemelde zyn' Edelheid, goedgevonden en verstaan, met opbeiling van \tiil volgens resolulie van den 24*" May 1765 en 12'" Maart 1764 gedaan verbod daartegen, weder aan een ieder loc te laaien den uitvoer van dal mineraal op den voorigen voel or onder de vastgestelde belaaling aan hel post- coraptoir van een quarl per cent, wanneer hel naar Java's Onstkust, en van een half per cenl, wanneer bet naar andere pla<)i.-en vervoerd word met Conip" scheepen, mits dal hel post- loiiiploir dan ook voor dies beboorlyke liestelllingcaveerenaar de ordonnantie voor hel zelve sub dato 26 Augiistns 1746.

24 December. VcrpaclUijig van de generale en genuvne inkomslen van het koningrijk Jakatra voor hel jaar 1772.

veranderiagen in de pacht- voorwaarden waren ditmaal t volgende : ft'l. Ten aanzien van de pagl der in- en uilgaande regten; K^t aan geene andere van de vreemde Enrupeèrs, als de

736 1771. P. A. VAN DER PABRA.

Manilliasche eu MacaoschehaoJdareii, in tiel verving zal nordta toegestaan de invoer of verkoop alhier vau eenige goedera. hoc ook genaamt, snuisteryen zelfs niet tiil^esloteii, dd^ ook de overselieping daar van op de reede uit den eeuen in da anderen iKidem, maar wel (behalven aan die van BancahoelBe komen of de wil derwaarts heblien) de inkoop voor conianl en vervoer van suiker, arak en andere articuleii \an negotie, waar in de Compagnie niet handelt;

dat inzonderheid ook aan geene vreemde Europeen:, oog iemand, huilen Comp' jurisdictie woonagÜg, en zelfs aan nicujinl. die op Malacca of daar omstreeks gezeten of handel dryvpixk is, zal worden toegelaten de invoer of afscheep alhier, io k straat Sunda, op Bantam, Cherihon en Java's Oostkust ia eenige soorten vau lywaaten en zydeu stoffen, om de Wol van Indie gefabriceerd;

dat daarentegen den handel in het Westersche geweef, ihI uilzondering van eenigen derzelven voor de Compagnie, nanidyk Chormandelsche lywaaten : guinecs, gemeen gehleekt, ' ■ ruw,

" bruin, blauw, salempoeris, bruiu, blauw,

■ gemeen gebleekt,

parcalten, bruin, blaauw,

o geble«kl,

moeris, bruin, blaauw,

■ gebleekt .

baftas, bruin, blaauw, t

dongrys, gebleekt, en

Bengaalscbe lywaaten: guinees, gemeen gebleekt, f^errassen, gebleekt, salempoeris, gebleekt, en baflas.

5

1771, P. A, VAN DER PARRA. 727

IB ook alle soorteti van Souralsche iiniieu eu syden kleeiien, ponder oiiderscheii), met liel t>egin des aaiisUtaudeu jaars 1772 weder opeDgezet zyiidti voor alle Comp' dienaren, liuileii die Souratte en Malacca, en voor de Balaviasche ingezetenen, Üienvolgende door of voor dezelven mei scliepen en mindere irtuigen van de Oonipaguie ol' van de evongenielde ingezetenen i Ceitnn, Chnrmandel, Ben ga Ie en Mallahaar liier zullen iBogen ingevoerd, dog v;in Iioon) der gemelde kielen met Comp' losvaartiitgen moeien afgehaald en naar de Westzydsrlie pak- lizen overgebragl worden alle lywanten en zyden sloiren,die lïel zyn van de voorschreven, aan de Compagnie gereserveerde ■Mletnenten om, na lielaltng van zekere bepaalde recognitie aan de O^mpagnie, door de eigenaars naar zig genome», verkogt, zonden of uitgevoerd te worden buiten bemoeyenisse van I pagter der inkomende- en uitgaande regten, die daar voor i geen lol zal mogen belten; gelyk mede het aanbrengen 1 alle zulke lywaten en zyden stolfen van Malacca herwaarts Ofi den evcnbepaalden voet gepermitteerd is eenlyk aan de officieren der van daar komende Comp' schepen en vaartuigen Id de hun toegelegde kïslen en aan de Bataviasche Christen* burgers met hunne vaartuigen, zonder dat zulks aan iemand anders zat weezen toegelaten:

dat de pagter, zo wel als anderen, de inagt zal hebben om alle kisten, kassen en pakken met lywaten en zyden stoffen (buiten de voorschreven, aan de Com)>agnie gereserveerde sorlementen, waar omtrent de voorige ordres en poenaliteilen Hillen blyven stand gryjten). die nii de van Ceilon.Cbormandel, Bengale en Malacca komende schepen en mindere vaartuigen de Compagnie of van de Balaviasche ingezetenen anders als op de gezegde wyze onllost worden, zoo ook de Weslersche l^aaten en zyden stolTen, die uit schepen en vaartuigen T 'n vreemde natiën of van de Halaccascbe ingezetenen dan II I anderen naar de wal worden gezonden, aan te slaan e voor zig te bonden, mits van de quantiteit en soorten i Telven kennis gevende aan den heer Gouverneur Generaal;

tdal de pagter integendeel, den doortogt van die goederen

728 1771 P. A VAN DER PARRA,

i

't zy r]at hy er iets voor genoten hebbe a ni«. voor vyf en Iwinti^ jaaren naar elders gebannen zal worden: en eindelyk, dal voorlaan de vaarluigen van de ingezelencD te Macasser, die nieL behoorlyke passen voorzien zyn, zo wt] op hunne reize naar deeze hoofdplaats, als by retonr, Jan's Oostkust zullen mogen aanlopen en ook daar hunne lading m de hand zetten, 't zy in het geheel of ten deele, zonder ua den pagter alhier eenigen tol daar voor of voor de «Idaar verki^te slaven te betalen, maar dat hy daar^itegoi dien eenlyk zal blyven heffen van de goederen en slaven, die ly bier aanvoeren.

3. Ten aanzien van de pagt van het kerven der Chineesehe tabak:

dat van het begiu des aanstaanden jaars 177S af geae andere gekurven Chineesche tabak hier zal mogen wwda ingevoerd, nog ook langs Java, te Bantam en CheribiH], ab& met de jonken direct uit China herwaarts aangebragt eo nn hier, na dat vertdd zal weezen, weder naar Java, BanlameB Cheribon vervoerd wordt, overzulks alle de gekurven ChineesdK tabak, 't zy van Macassar (daar dezelve met de gepermittee^ jonk uit China wel zal mogen aangebragt en verkogt worden), 't zy van Johor, Malacca, Banjermassiiig of elders aad«E legen dit interdict hier of langs Java, te Bantam enCheriboa aangevoerd, confiBcabel zal weezen ten behoeve van deDaanhaaler. • 5. Ten aanzien van de pagt der berbergen binnen en buila de stad:

dat de herbergiers respeclive allen en een iegelylt in hnnsc herbergen zullen moeten admitteren, die gen^;en roi^(teo iva zig daar in te begeven, dog dat aan de lierbergiers op Anke en in de herbergen agler Heemraden-tuin, de Vergulde Star. de Zeven Provinciën en de Oesterbank zal vry staan die genen af te wyzeu, welkers admissie dezelve vennee' moglen te zullen strekken tot prejudicie van hunne oenr

4. Ten aanzien van de pagt van de waag:

dat van alle pondgoederen, die van bulten worden ingevoc schoon niet ter waage komen, en alle andere, die ter w»

1771. P. A. VAN DER PARFIA 739

gebragt word«n, door den verkoper of koper, volgens hun oiiilmling accoord, dog van de pondgoederen, die door de Com- pRgnie worden tngekogt of aan dezelve geleverd, indien niel vry verklaard van de lietaling van hel waag-geld, door den verkoper of )everanci(;r aan de waaguiPCNter zal moeien voldaan worden een halve slniver van het pico! van 126 ponden

31 December. Korte uillreksels uil de orders op de vrije vaart om de Oost, Noord en West.

De wijïigingen in de exiraclen, medegedeeld op hladz. 611 — 61S, zijn de volgende:

Vaarl om de Oost ch IS'oord.

Arl. 3, f. Hierachter is gevoegd de penale sanctie, vroeger vermeld achter g.

Arl. 5. g. In plaats van de hovenhedoelde slrafhed reiging ts gekomen: •miü^gader.s naar Batavia (hehalven alleen door de Balaviasche Christen' burgers), op verbeurte van het vaartuig, waar mede die goederen overkomen".

Arl. 5, k is vervallen. ' Art. 4 Iniill: oalle handel in Suratte^die linnen' en zyden' kleeden, mitsgaders in de volgende soorten van Westersche lywaalen, iiaamelyk:

Bengaalsch gninees, gemeen, gebleekt.

• gerrassen. gebleekt,

• salempoeris. gebleekt, en

    baRas. 

Chormatulelsch guinees, gemeen, gebleekt,

n ■ ■> ruw,

' 1 bruin, blaauw,

<• salempoeris bruin, blaauw, L 1 a gemeen, gebleekt,

^b <• parcallen, bruin, blaauw.

^M gebleekt,

1 -v

750

1771. P- A. VAN OEfl PAORA.

GlHiruiaiidelscli inoeris, Iiruiii. iilaaiiw. gubleekl, huflun, bruiu, blaauw,

(gebleekt, doiigrys, gebleckl, en ruw. lea zy van de CoiiiiNijjtiie ingükogl, is gebi-d vRrlMidcn i mik. buiten ecrii^e vuorwaarden uf vtilsirekl, de VHU hel volgende geweef diwr {«rijculicreu vnn dccxe hoc l>lauU naar de vier Ooslerseiic ^myerannr^n<•■" • saanielyk :

Bengiialsoh gemeen nr grof giiinees, ' » • gerras, " ... giileiu)Mieris, en

' . . 1 bnflas,

Churtuandelscti gemeen of grof guïnecs.

» ,. . „ salern|>oerJ0.

• - pareallen, en • , . = (loiigrys.

het een en andor oj> poene van conlifiratie en van liet viervoudig beilraagen daarenboven".

Art. 8 luidt: °op Malacca mogen van <le West vsn laM alle vaartuigen gcadioilteerd worden, dog zy uvjg«n, linorigcn van de ('.ompagnio oï anderen prüculieren t West vnn Indie toebeboorende, niet van Malacca nanr Bolavf komen, nog eldei"s op het eiland groot Java, of de l va» zoodanige viiartutgen zal voor de Compagnie gccuMRs4)U(M worden; terwyl voorts van de West van Indic uiel i Siac raag gestevend wonien als met vanrluigcn, aan Imkei bnrgera van Malacca toeltehoorende, die daar eerst tol bela hebben".

Arl. H Inidt: -van Amltnina, Banda, Tenulen ai Tïm naar Batavia vertrekkende of van bier naar denraarls irlnui neereude. vermag nieuiand eeuige plaatu onderwegen a doen. iiitgezonderri de Ambonscbe en llanibiitcbe voarlu^ die op hunne terugreize Java zullen mogen luiokwpeii: i

1771. P. A. VAN DEB PARRA.

f ente^ Macasserscbe vaartuigen, zoo wel op hunne reize naar berwaarlü, als by retour, Jav» zullen mt^enaanloopea. Burgers van Aoiboina, enz".

Vaarl om de West {').

Art. 3, g vervalt, even als de arl. 4—7, welke vervangen zijn door de volgende:

Art. 4. De vaarl en handel naar en van de West van Indie, Snuratte uitgezonderd, is nlleen aan de burgers van Batavia gepermitteerd, ook de invoer alhier, door bun ol mei hunne vaarluigci), van alle soorten van Chormandelsche, Beiigaatsche, Maduresche en Mallahaarschc lywaateii, mitsgaders Bengaal- sche zyden' stoffen, dog niet van eenige Souraltesche linnen of zyden' kleeden, nog de volgende sortementen van Westcrsche lywaaten, naamelyk:

Bengaalsch guinees, gemeen, gebleekt, ■ gerrassen, gebleekt, • salempoeris, gebleekt, en

    baftas, 

ChormaRdetsch guinees, gemeen, gebleekt, « . . ruw,

• > bruin, hlaauw.

salempoeris, bruin, blaauw,

• i> gemeen, gebleekt,

■ parcallen, bruin, blaauw,

• ■ gebleekt.

• moeris, bruin, blaauw,

• • gebleekt,

■ baftas, bruin, blaauw,

■ gebleekt,

• dongrys, gebleekt, en ' n mw,

die aan de Compagnie gereserveerd blyven en overzulks by

(■f Zie bisdi. -266 en ^67.

752 1771. P. A. VAN DER PARRA,

aanhrcng iloor particulieren, wie zy onk zyn, confiscabel zuilen weezen, met verlieitrle lelTens van dcpzelver viervoudigt; waarde; zullende de kisten, kassen en pakken uiel lywaaleji en zyden' sloffen, die in gevolge van de voorgeiaelde ver- gunningi; niet de vaaiiuigen van de Balaviaschc ingezeleoen hier worden aangcvuerd, niel alleeu hy de passen dislincl bekend moeten slaan, maar ook door Compgnieslosvaartuigen naar de Westzydsche pakhuizen getransporlcerd worJen, om van daar door de eigenaars Ie worden afgehaald, ua l>etaaiiüg aan de Compagnie van de bepaalde recognitie van tien per cent voor de Cliorniaiidelsche en agt |>er cent voor de audere lywaaleo en zyden' stoffen, op poene van, by bel conlran': of by aanbreng vaii meerder linnen' en zyden' kleeden, dau de passen dicleercn, eu onlücheeping op eenige andere als de voorschreven' wyze, dezclven Ie zullen verbeuren len beboeveü van den aanhaaler; en dat de schnldigcn, indien het Duro[H!srlie burgers zyn, naar Nederland vcrionden, dog, inlanders zynde. elders anders verbannen zullen worden voor den lyd van vyf en twintig juaren.

Art, B. Ook blyft, op poene van één duyzend rykalaal- dcrs boele, verboden de overvoer met de gemelde vaartuigea van eenige vreemde Europe^rs of inlandsche passagiers iia,ir Batavia.

Art, 6. Niemand van de ingezetenen om de West van Indie mag mei zyn schip of vaartuig, ten zy voor Compagnies rekening bevragt en herwaarts gezonden, ooit op Batavia of elders anders op het eiland groot Java, nog op Sumalra's Wesikust komen, op verbeurte der lading van zoodanigen kiel, ten behoeven van de (^mpagnie; maar ishundaarenlegi;n do vrybeid gegeven om, gelyk op de elablissemeiileD van vreemde natiën om de West van Indie, ook van hel eer" Compagnies coniptoir ginder op hel ander, mitsgaders • Mnli'cca ten handel Ie vaaren, Ter^vyl van de West van lm niet naar Siac mag gestevend worden als met vaarluige aan bekende burgers van Malacca loebehoorende, die daar eer tol belaafd hebben.

1773, P. A. VAN DER PARRA, 753

14 Januarij. TmUchling lol hel regtemenl vonr hel ffcpri- vilegeerde xtads-logemenl Ie Balmia.

Aangemerkt zyotlc, dal, DfscliDori in het 12''^ arlicul der eonditieti voor liet stnils-logemenl gesproken wor<t van koop- maiisrJmp|>en, waar nteile vreemdelingen in dnl logement intrekken, de opnoeming egter van suiker en arak onder die kooji manschap pen genoeg te kennen geeft de intentie van dat ariicul geweest te zyn den castdyu pakliuis-lmur te doen belaalen, zoo wel van de goederen, die door vreemdelingen uitge- voerd, als van die door hun hier aangehragt wierden, nailemaal suiker en arak immers koopmanschappen zyn, die door de vreem- delingen wel uit-, maar nimmer hier ingevoerd worden; en dat men dierhalven ook den castelyn vim het gemelde slads-logement behoort te laleit genieten een voordeel, hetwelk hem onder anderen hy de eerste opregting zelfs van dal huis is toegelegd lot vergoeding van zyue moeite en kosten, te meer nog, dewyl het tegenwoordig verliod op den invoer alhier of overscheeping ter reede van goederen, die de vreemdelingen anders plagten aan te brengen, hem een groot deel zyner inkomsten zal doen missen; zoo is goedgevonden en verstaan, lol interpretatie van hel meergemelde \1-'° articul der coiiditien voor het stads- logement sub dato '28 May 176S, hy deezen te verklaaren, dat voor suiker en ari'ak, welke met andere goederen van die natuur onder de groote fusten begreepen zyn, hy uitvoer van hier door de vreemdelingen (uilgezondert de Manilhasche en Mnraiische traOiquanlen) aan den easlelein van het stads-loge- ment moet worden betaald de by dat articul bepaalde pakhnys- uur van een }ter cctil; en overzulks den sabandhaar der hrislenen Ie gelasten om den genieldencaslelein daaromtrent 'eeds behulpzaam Ie weezen.

Eene nfliciële, Engelsche vertaling dezer toelichting, alsmede

734 1772. P. A. VAN DER PARRA,

van de wijziging, vastgesteld op 25 Maart 1770, vooraïge^iin door pen "extract of the condittonü for Ihc privilidged lowns- pinii al Balavia, appoinled at the Council of India, May 2W' ■ 1763", lieeft den 3)'"^ Auf^ustus 1772 hel licht gezien.

17 Januarij. Verbod lef/eit den verkoop van ulaeitmen na het overlijden liarer Christen lijfkeeren, bij trelke slavinnen die lijflieeren kinderen hadden vemvkl.

fly geleegenheyd van de dispositie op het nieuw zamcnslcl der Balaviasche statuten onder anderen geconËrmeerd zynde een oude wet, die inhield, dat geene slavinnen van vryeonchris lenen, waar by zy kinderen hadden verwekt, iiioglen wordeu verkflgt, wanneer hunne l)oedels niet ten agleren waren, blykens resolutie van den 20™ Maart 1766, zonder teCTens ielstlierge- lyks vast te stellen met opzigl tol slavinnen, die hy haare Christen lyfheeren kinderen hebben gekregen; zoo is thans by meerderheyd van stemmen goedgevonden en verstaan, let amplialie van de by de gemelde resolutie gearresteerde en by biljet van den ^0" July 1766 gefimaneerde ioterdictie tc^ den verkoop van kinderen, door Christenen bij bonne slavin- nen geprocreSerd, voor het vervolg te Btatueerea, dat ook de moeders van zoodanige kinderen of de slavianen, waar by dezelven zyn geteeld, na het overlydea barer lyfheeren, 't zy hunne boedels solvent zyn of niet, niet zullen mogen verkogt, maar door hunne testamentaire executeuren of de earatearea hunner boedels zullen «oeten worden geemancipewd ; mibp- ders dienvolgende den respective coUegien van jastitie. Wees- meesteren, curatenren en seqaesters, zoo hier, als op de onder hoorige builen-comptoiren, daar van by extract deetes kewii te geeven en de ohservantie aan te beveelen.

7 Februari]. Instructie voor den Binnethregent • het Chincsche hospitaal te Batavia.

Art. I. De binnen-regent zal gehooden zyniaoiaterBe

1773. P. A. VAN DER PARRA. 73B

in het hospilaal komende, een IieliooHyke slaap plaats aan te wfzen.

Art. 3. Hy zal aan ieiler zieken Cliinees vyf maal ter weeke ilsgetyks een quart pond verscli s|>ek en twee maal versclie visch, met genoegsaame gmenle, zoo mede aan ieder Hacho- inelaan dagelyks versclie viscli met groente tol spyze veri^trek- ken, (Ie krankzinnigen niet uytgezontlerd, met zoo veel ryst, als zy nnttigen kunnen.

Arl. 5. Tegens Üe maanden Feliruary en Augustus zal de binnen-regent een tysle van de zieken, die gekleed beliooren te worden, hebhen op te maaken en dezelve ter vergaderinge van Boedel meesteren over te geven, welke lyst door gecommit- teerde leden g'examineerd en de kleding der daar in lienoenide zieken nnodig bevonden, miLs^-aders daar van aan gemelde Boedrl meesteren rapport gedaan zyiiile, zal de verstrekking ten over>tiian van de gemelde gecommitteerden worden gedaan, te weeten: aan ieder zieken man een kleedje, een broek, een kussen en een matje en aan ieder zieke vrouw een kleedje, baadjc, een kussen en een matje, zoo met'de aan de krankzinnige mans ten minsten een broek en aan de vrouwen een kleedje, om hunne schaamte te kunnen bedekken.

rt, 4. Dewyl de zieken by bet inkomen in bet hospilaal gewoontyk hunne klederen, kussetis en matjes medebrengen, lal daar van gene verstrekking worden gedaan dan aan de zulken, die daar van leii eenemaal ontbloot zyn, en waarvan aan de gecommilleerde leden ter maand aanwyzing zal moeten wonlüU gedaan door den binnen-regent.

Art. !>. De binnen-regent zal by het uitgeven der spyze,

s morgens en 's avonds, tegenwoordig moeien zyn. om toezigt

e hebben, dal dezelve wel toebereid zy en ieder zieke zyne

"Ttie liehoorlyk ontvange, voor al de ongelukkige zinne-

jozen.

Arl. G. Ook zal de binnen-regent verpligtsyn al, hetgeenp

I <le zieken by dit reglement van spyze en kleeding is

jgelegd, aan dezelven uit te reiken, zonder hun np eenlger*

ode wyze daar io te verkorten ; dog zig daar aan vergrypende,

736 1772. P, A, VAN DER PARRA

zal tiy ondergaan zodanige correctie, als deeze regeerinp dierwtigens zal goedvinden hem op Ie leggen.

Arl. 7. Reglmaalige redenen van klaglen over den binnen- regent voortgebragt wordende, zullen dezelve door Boedelmees- leren voorgedragen worden aan deeze rt^eering, Ier obtenue daar oiiilreitt van derzelver goedvinden.

Art. 8. De zieken, in het hospitaal leggeDde, tullm xig Ie vreden moeien houden met hel gene hun aan spyze en kleeding is toegelegd naar de bepaaling by dit reglement.

Art. 9. Ook zullen dezelven niet vermogen 's oagts nit het hoepitaal absent te btyven, op poene van daar niet weder ingelaten te worden.

Art. 10. De binnen-regent zal behowlyk moeten zorgen, dal de besmeUelyke zieken ïn een apart verlrek worden g^aalsl. op dat de anderen daar door niel besmet raaken.

Art. 1 1 . Vermits ook Chineesche en Nahomelauischt vrouwen zig ter alimentatie in dal godshuis bevindm, lal de toegang van Chineesche en Mahometaansche mannen lol dezelve belet worden.

Art. 12. Het uiüoopen en zwerven der zieken uit het bo^ taal langs straat, inzonderiieid van die der Ghineeitche nalie, zal de binnen-regent naar mogelykheid beletlen, op dat de Chineesche inwooners alhier door hel bedelen deezer uekoi niel lastig gevallen worden.

Art, 15. Ten dien einde zal by een der zes slaveii, lot gebruik van het hospitaal geschikt, aan de voordeure, iiwni die 's morgens geopend, lot des avonds na zes uuren, wanMcr deseWe gesloten word, hebben te plaalzen, om aldaar wagl It houden, dat geen der zieken zonder deszelb permissie uilgaa.

Arl. 14. Het speelen en dobbelen in een godshuis geeadiB passende, word de binnen-regent wel expresselyk gdast d**' tegens te waaken.

Arl. 15. Ter voorkoming van iHihalen, die ordinair uil 1 speelen en dobbelen ontslaan, als: twisten, krakeelen en v^ zal de hinnen-regent dagelyks diverse reizen, dog op ge gezette uuren, de ronde in het hos[Htaal doen, om degem

1772, P. A. VAN DER PARRA, 737

die op het spelen ea dobbeleD betrapt worden, van malhanderen Ie terjaagen.

Art. 16- By het verband der patiënten moet de binnen- ragent precies twee maal ieder week legenswoordig zyn, milsgnders de ronde doen by alle zieken en zlnneloozen, om zelfs te kunnen zien, dat bun bet benoodigde loegereikt en zoo veel soulans, als mogelylï is, toegebragt worde.

Arf. 17. En, dewyl door den capitein der Cbineescbe natie alhier, als ook door de officieren der justitie, somwyien onchrislenen in het hospitaal gezonden worden, die inderdaad niet besmellelyk of anderzins ziekelyk zyn, maar door luiheid liekte voorwenden, zal de bfnnen-regenl, door bet assisleereo by bet verband en de ronde by de zieken te doen, daar op attent moeten weezen en, zulks zoo bevindende, daar van teD eersten aan de vergadering kennis geeven.

Art. 18. Alle voor de gezondheyd schaadelyke dingen, als: toegemaakte amiioeu, surydranken en diergelyke, inoetdebin- neii-repent beletten, dat in het hospitaal gebragt of verkogt worden.

Art. 19. De binnen-regent zal ordre stellen, dat de voor- üdireven ïlaven het hospitaal en de plaatsen, daar de zieken leggen, 's daags Iwee maal vtegen en eens Ier weeke schrobben, vooral de bokken van de krankzinnigen.

Art. 20. Deeze slaven moeten onder anderen door hem daar toe gehouden worden, dal zy zodanige zieken de nodige handreikinge doen, die niet in slaat syn zig zelfs Ie kunnen helpen; ook zhI by zorge draagen moeien, dat derzelver vi;rtrekken zuiver en rein gehouden en de gemakbülies van alle ile zieken des avonds weggedragen en schoon gemaakt worden.

Art, 21- Dewyl de meergemelde lyfeigenen alleen len diensie van het hospitaal en de zieken gescbikt zyn, zal de binnen-regent <lt2c)ven geenzinls tot zyn particulier gebruik mogen neemen of tot eenig werk, boe genaamd, builen het schoon houden van het hospitaal, emplooieeren.

Art. 22. By aldien de een of ander zieke den binnen-regent «maadelyk liejegent, zal by daar over zyneklaglen doen liy den

738 1772, P, A. VAN DER PARRA.

presitient van Boedelmecslereo, wauoeer, uaar onistaDdigfaód van zaaken, zoodanige zi<;ke Ie vva(er en rysl voor eenige «lazen in bel lilok van Iiel Imspilaal opgesloten or uil hel bi>spita3l gedimoveerd zal worden.

Arl. 23. Den bianeD-regeot zal het geenzinU vrysütaaop privé aiithorileil eenige straffen over misdryven aandezielieo Ie oeffenen ; maar, deselve voorvaliende , zal by daar vaa moeten kennis geeven aan den presidenl, om daar op ver- gadering geconvoceerd en hel nodige beraamd Ie worden.

Art. 24. De binnen-regent zal niel vermogen 'snagis. led min geheele dagen, uil bet hospitaal absent te blyven, zonder speciale permissie van den president van Boedelmeesleren. op eeo boele van vyf en twintig ryksdaalders, Ie verbeuren ten profyte van hel gemelde godsbuig elke reize, om ïn grt.)lli! van brand (dal God verhoede) of anderzius by de hand te zyn lot redding van de zieken en hel gene hem verder toevertrouwd is.

Art. 2S. By hel einde van ieder maand zal hy TerpligU)~D eene notitie op te stellen van de herstelde zieken, zoo medt van de zulke», die door luiheid, onder voorwending van licliie. zig in hel hospilaal onlhouden en waar van het zelve Lji ontlast worden, welke notilie door hein en denchirurgyii. ilie in die maand hel verband by de zieken waarneemt, geteLtii<l, aan Boedelmeesleren gepresenteerd en derzelver dispositie d^^r over afgewagl zal moeten worden,

Arl, 26. Den binnen-regenl, wien ter assistentie we! a-d Chineesch mandadoor toegevoegd is om in de CbiDeesi!keis'< - naukeurige aantekening te houden van alle inkoiueode a uitgaande zieken, mitsgaders vau die in hel hospitaal overlyil^i'. dog niel met intentie, dat de binnen-regent zig weinig J^r zieken bekreune en het maar op den genielden maridaili alleen laate aankomen, word wel ernstelyk gelast al, helti-'c hem hier in met belrekking tot de zieken voorgeEchr is, zelf waar Ie neemen.

Art. 27. De binnen-regent zal in dat godshuis niet m^^ inneemen zieke Chineesen zonder een briefje, donr ''

1772. P, A, VAN DER PARRA. 7".9

presideiil van BoeJelmeesleren en den capilein vau hunne natie (^elekend, of zieke Mahonielanen zonder een brielje, door Jen {lecninmilleerde lol en over de zaaken van den inlander on den inlandscheu capilein van de campong, waar deeze Mahomelaaii zyri ttomicilium lieeft ffciiouden, gelekend.

Art. 28. Wnnnecr Boedel meeste ren vergaderen, zal de binnen-regenl Ier vergadering rapport moeten doen van den loesland van het liospilaai en wal er verders omtrend de zieken voorgevallen inogte zyu.

Art. 29. En op dal hel gecne hier in vervat is, door den binnen-regcnl nauwkeurig worde geobserveerd, zullen gecom- milteerde Boedelmeeslereu (waar onder allyd een der Ghineesche leden zyn sal) ten minslen eenmaal, den laasten dag van ieder maand, hy de zieken in liet hospitaal zig moeien inforineeren, or dezpUen naar dit leglemenl belioorlyk behandeld worden; by voorkomende klagten dieswegen, nauwkeurig ondersoek doen, om Ie zorgen, ilal de zieken niet verkort, bun eenig ongelyk aangedaan of 7.y afgeschrikt worden hunne reglmaa- tigc klagten voorl Ie brengen, mitsgaders naar bevinding daar van Ier vergaderinge van Boedelmeesleren rapporl doen, op dal daar in len spoedigslen kan worden voorzien.

Arl. 30. Welke gecom mitleerden ook, zoo dikwerf als dezelven inspectie van hel hospitaal iieemen, verpligt zullen zyn de gebeterde en herstelde zieken, ook de gcenen, die door luiheid, onder voorwending van ziekte, zig in bet zelve onlhoa- den, daar uil Ie dimoveeren, om daar door dat godshuis van onnoodige lasten Ie lievryden, mits daar van selirillelyk aan de vergadering rapport doende.

Art. 51. De binnen-rcgenl zal mnandelyks de eonsnmlie reekening "van dal godshuis moeien opmaakcn en aan den presi- dent van Boedelmeesleren overgegeven, waar in hy zal mogen «)|.rnjg.n:

voor ieder zieke, die een gebeele maand cealimenleerd

740

1773. P. A. VAN DER PARRA,

voor de zieken, die den S"", 9™ en 10=° van ieder maand in het hospitaal komen en kort daarna weder uitgaan of overlyden, een halve maand

alimentatie geld of r

zoo mede voor de geenen, die den 20", 31™ of

'li™ inkomen en voor of met hel uiteinde van

de maand komen te sterven of uil te gaan..

voor ieder zieke, aan welken, als voormeld, een

kleedje, een broek, een kussen en een matje

zyn verstrekt

voor ieder zinnelooze, wegens het gene aan hem of haar volgens dit reglement, articul 5. lol dekzel is verstrekt, als: voor een broek I " kleedje [

Voorts zullen hem nog voor ieder zieke maandelyks in rekening worden gepasseerd vier en voor de genen, die een halve maand mondkosl trekken, twee gantings ryst, zoo mede voor de bedienden van het hospitaal, als: den mandadoor. kok en zes slaven, ieder drie gantings ryst, welk graan donr hem uit Comp* pakhuizen tegen rd' 20 het last ingekogt en vervolgens in reekening mag gebragt worden; dog zal voor den kok en mandadoor, enz., geen kostgeld gevalideerd, maar daar en tegen maandelyks in reekening gebragt worden: voor een kok rd'

:a4:

» mandadoor en zes staven, a 5 rd' ider

oli en brandhout

water

gage van den hinnen-regent

begravenis ongelden van ider Chinees. . . En van een Mahometaan, als:

voor wil linnen ; . . rd' 2 : — : —

■ dinding-arie of een plank • 1 : 12 : —

» de afleggers * — : 24 : —

• • koelies ■ 1 : — : —

Transporteere . . . . rd' 4 : 56 : —

1772. P. A. VAN DER PARBA.

Per transport. . . . rd' i

voor den priester .... ■ ^ :

de  begraarplaats . ......     >      I  : 

ExAra-ardinair :

rd= 6:24: —

ipitaal

In de maand Augustus, voor het mlten van hel h< in een rond jaar rd' 40 : — : —

Dog worden gene koelies lot hel willen in reekening gepasseerd, kunnende daar loe de slaven uit het hospitaal gebruikt worden.

Verder :

In de maand Augustus, eenmaal in een rond jaar voor 4 balies om water te draagen

tot het schrobben

• 2 pulzen

Ë.S. ,

rd' 8

4  secreet-balies 

Water-leggers eu yzeren pannen tot het kooken voor de zieken zullen verstrekt worden, wanneer bevonden word zulks noodzaakelyk Ie zyn.

Reparatien aan hel hospitaal moetende worden gedaan, zal de binnen-regent daar van Ier vergaderinge van Boedelmeesteren kmiriis geeven en, dezelve by cxaminalie door gecommitteerde leden noodzaakelyk bevonden wordende, zullen zy die, by wege van aaniwsleeding, moeien laten geschieden, na voorgaande verzogte en gcnblineerde quallGcalie van deeze regeering.

L >lot

■ >del

De Regering slelde deze instruclie vast, zoowd «lol eenc behoorlyke behandeling der impotenlen in dat huis", als rfaomiiig van de irreguliere verstrekkingen, welke er lol geen klein bezwaar der kasse van 'l coilegie van Boe- idelmeesteren plaals" hadden.

Zie ook 24 November 1785.

IT73. P. A, VAN DER PARRA.

"lo'Xiir' ■ ^^''9^''J^"9 "/* ''^' Collcgie van Schcpcruti, turn aanzien van verzuimde overschrijvingen van vantc ijot-dr- ren, Ie kandelen naar uvlgevallen.

Oiiaangezien by biljet van den '? April 1770, volgens rca- lulie deezer tafel van den 10'-" Iievoorens, aan ile gemeente albier is liekend i>cmaakl, {lal de ^eneit, die in de possessie waren van vaste goederen, 't zy üdei-uminii:-s,tire o( andere, waar vnn geene overscbryving op hunne naaiuen was gedaao. deeze oveischryving yoftr ultimo December deszelfdcn jaare en, van die zy naderliand in eigendom kreegen. binnen de« tyd van zes maanden moL'slen laaien doen, of dat zy andt^rs vast ini;iirreeren zouden de liy biljet van den 4| December 176S gekleide boete op bel verzuim daaromtrtind. zulks n>ip- tans by veelen, 't zy uit onkunde van die ordre uf ook «v) met voordagl, niet in agt genomen en dierhalven door den heer Gouverneur Generaal tans in ooivraage gelegd zynde, of het niet best ware de instantien, welke door de zoodanigeD by deeze regeering gedaan wierden om vrytaating van de verbeurde boete, aan het coltegie van Schepenen deezer stede te renvoiceren, ten einde na ondersoek van den slaat der per- soonen en de redenen, die zy tot buline verontschuldiging wegens de liegaane omissien inbrengen, hun al of niet te bekeui'en; zoo is. naar zyn Edelheids voorstel, goedgevonJen en verstaan by dcezen te slalueeren en door aCBxie van biljel- ten aan een iegetyk te adverteeren, dat de bezitters van vaste goederen alhier, die verzuimd mogten hebben dezelven binnen den bepaalden tyd op hunne naamen Ie laaien overschryven, van de daar op gestelde boete begeerende te worden gereleverd. zïg voortaan zullen liebbcn Ie adresseeren by hel colle^ie > i Schepenen deezer slede, mitsgaders dienvolgende ook i i hunne Eerwaardens Ie defereeren om op zoodanige inst ■ tien naar bevinding van zaaken en omstandigheden, mits - ders naar den slaat der persoonen. Ie disponeeren met beho. ■ tyke discretie.

il

1772. P. A, VAN DER PARRA.

7 April. Wijziging van hel bepaalde op 29 October 1771 nopens eischen.

Is goeügevonden in de circulaire ordre van den 29'" Oclober 1771, dicleerende om op voorjarigeeisschen. wanneer het jaar, waar voor die zyii gedaan, afgelopen is. geen reflexie meer Ie slaan, mei relalie tot Java deze uitzondering te maken, name- lyh, dat die niet applicabel is op zulke at'likelcn, die, naurde ordre, boven de contingenten ingekogt en aangemaakt moeten werden, indien liet eigenttyk Idykt, dut dezelven door gebrek itau scheeps gelegenheid of andere inconvenienten niet hebben kunnen werden afgezonden en, soorlgelyke goederen liy den nieuwen eisch niet gevorderd wordende, dus ook in voldoening daarvan niet kunnen geem[dnyeert werden, mW^ zulks niet verder dan van hel ecne tol het daar aan volgende jaar practicabel gemaakt werde.

^If^ . Verguimintj tot de vaart en handel op ^egapatnam.

Allen en een iegelyk wordt by deezen bekend gemaakt, dat op den l'"' May laaslleden in Raade van Indie goedgevonden en verslaan is aan de particuliere bandelaaren, zonder onderscheid, en ook aan de vreemde natiën voor het vervolg te pennitteeren, gelyk bun gepermitteerd wordt by deezen, den invoer met Ituune schepen en vaartuigen te Nagapatnam van alle soorten van koopmanschappen, met opbelRng van bel verlH>d daar tegen en uilzondering alleen van de nagelen, nooteu, foeli en kaneel, welke (ten zy van de Compagnie zelve ingekogt), gelyk te vooren, conËscabel zullen weezen, nevens alle andere contra- bande-waaren, die mei Comp' schepen en mindere vaartuigen van Balavia of elders worden aangebragt.

12 Mei. Vermeerdering van de verstrekkingen aan het buiten-hospilaal te Bnl^via.

Den heer Gouverneur Generaal gereraarqueerd hebbende:

744

1772. P. A, VAN DER PARRA-

dat sedert den Sö'^ Hay 1761, toen beslooten wat) alte df zieken, die rael de uit Nederland en van de builen-comploim: komende schepen wierden aangebragt, maar eenen nagl u huD arriveuient in het binnen-hospitaal Ie laaien veiblyvenen dan naar liet builen-liospilaat te Iransporteeren, behalven die dwr groole zwakheid intransportabel ofslegts luetulceralien genueM waren, mlL^gaders ook naar dat godsliuis Ie laten gaan loodaiiigf^D van de als gecureerd uit bel binnen-hospitaal uitgemonstenle persoenen, die de praetizyiis van hetzelve oordeelden nog eenige rust noodig te hebben lot liun volkomen herstel, beteene jaar door het andere geslagen, 's daags wel 6S4 koppen in ba buiten-hospilaal gelegen hadden of wel 20 toppen meerder dan in bet binnen-hospitaal geduurende hel zelfde lydperk.eu dat zelfs in de jongste vier jaaren het getal der eersten dal der laatsten oogelyk meer gesurpasseerd was;

dat, wanneer tegen dit groot getal zieken ia bet builen- hospitaal gecompareerd wierd de maandelykscbe geringe ver- strekking van provisien voor dezelve, bestaande volgens de by resolutie van den 1*" Jnly 1756 gearresteerde en by resolutie van den SG'" May 1761 geamplieerde bepaaling in:

2 ffi speceryen

5 » zwarte peper 2 leggers arrak

6 kannen azyu, Bollandscb '/j kanasser poeder-zuiker

voor alle de zieken,

2

kaïiiieD olyven-oli

50

S bolei-, Hollaiidsch

16

1 waxkaarssen

2

maaien zout, inlands

200

ffi spek en vleesch

'1,

val bier

50

kannen Caabse wyn

'/.

last cadjang

• Caabsclie gorl

• wille boouen

» geele erwelen

r '

. VAN DER PARRA.

7i lasl rysl j

80 banneD lamp-oli, en i voor alle de zieken,

6 vadems brandhout '

vonr ieder hondert man,

4 £ boter

5 kaoDCQ Caabsche wyn 7, vat bier

3ÖÜ0 e ryst

3 maaien zout, en 100 ffi spek en vleesch men daar uit zeer facil kon afleiden, boe onmogelyk hel den legoDwoordigen hinnen-regent van dat godshuis, l'ieler Jozeph de Vienoe, geweest was om mcl die verstrekking Ie kunneo loekoni{:n en gevolgelyk, dat hy telkens uil zyne privé-beurs bad moeien bekostigen, wal hy voor zyne zieken meerder noodig bad, dan by verstrekt kreeg, oin hun alle licboorlyke Terquikking en laavenis loe Ie brengen, die hun daarom ook ïyneii lyd nimmer hadden ontbroken; dog dat zulk eene behandeling der zieken, len lasle van zig zelveii, mei geene Mllykheyd van iemand gevergd en nog minder verwagl kan worden van den genen, die gemelden de Vienne, wanneer hy eens afging, succedeereo mogte, ten ware deeze, mei even dezelfde liefde en zorg voor zynen medeuienscli, ook toereikende iddelen had om dat voetspoor te volgen ; dat zyn Edelheid, eene vergelykingbcbheitde laaien opmaaken van de verstrekkingen, die aan de beide hospitaalen gedaan worden, daar hy ontwaard had, dat het builen-hospilaal, wan- neer de weinige proviüien, die hel zelve meer verstrekt krygt, afgelrokken wierdeu van die het minder krygl dan hel binnen- IiDspitaal, op de maandelyksche verstrekking voor alle de zieken f "jgg : 4 ; 10 minder en voor ieder honderd mnn /■ 57 : 2 : 8 erder genoot dan hel laalsle, hel welk geene evenredigheid 1 met het grooler geta) zieken in bet eerstgemelde godshuis; dat zyu Ekletheid dierhalven vermeende, dat aan bel zelve ^fa Ie behoorde Ie worden toegevoegd, wat het binnen-hospilaal ^B ^ meerder irekl, dog daar en legen geèxcuseerd de voor-

746 1772. P, A, VAN DER PARRA.

geciteerde verstrekking van 100 S spek en vleesch voor ieder honderd koppen in liet bui ten-hospitaal, wilde meo ilen binoCD- regenl van het zelve in staat !<telien om zyne zieken op ileu ley en woord igen voet te Llyven behandelen :

betuigende zyn Edelheitl voorts, dat, hoe onguariiehy(M.kde lasten zag vermeerderen, de ondervinding egter van het nat. het welk voor de zieken lag opgesloten in bet voorschrekwi transport uaar hel buiten-hospitaal en de noodzaakelykheidom. ten hunnen beste, vejder alles by te brengen, wat van menscbe- lyke voorzorgen depeiideerde, ten einde, zoo veel immers mogelyt. het snierlelyk verlies van volk door sterfte vour te komen, lyn Edelheid drongen om aan de lieereo leden de vermeerderinii der verstrekkingen aan het buiten-hospitaal op de gezegd wyze te proponeeren.

En daar over gedelibereerd zynde, is, uyt aanmerkiDg, zw van de soliditeit van zyn Edelheids bedenkingen, als van het groot aanbelang der zorgen voor de zieken in beide de hospitaks. eeiipaurig goedgevonden en verstaan zig de onvermydeljif vermeerdering der lasten van het buiten-hospitaal te getroostoi en dien vut geilde, naar zyn Edelheids propositie, aan het leW. even als aan liet binnen-hospitaal, voortaan maandelyks uit dr respective administratien te laten verstrekken: •Voor alle de zieken : 8 ffi speceryen, in zoorl, 4 boeken klein-formaat papier, 73 kannen azyn, Hollandsch, 2 kanassers poeder-zuiker, 24 kannen wyn-lint, 8 ' olyven-oli,

320 ffi boler, Hollandsch, 48 • waxkaarssen, 10 maaien zont, inlandsch, 960 ffi spek en vleesch, 50 kannen lïynsclie wyn,

V] laRt kadjaug, 120 kannen lamp-oli, en

(772, P. A, VAN DER PARBA 747

30 vadeiii» brandhout, neveus (ie by resolulie van den r» July 1756 en 26'" May

1761 aan bet builen-bospilaai toegelegde:

5 S zwarte pejier,

S leggers arrak,

'/i vat bier,

60 kannen Caaliscbe wyn,

Vj last Caabsclie gori, '/^ " wille boouen,

'/, ■ gtele erwelen, en

% ■ ly^^i;

en voor ieder bondert koppen : 4 ffi boter, 3K kannen C8a])sche wyn, en

■;, vat bier, met de by eerstgemelde. resolutie van den 1'" Jiily 1756 nog iiepaalde: 5S00 ffi ryst. en

2 maaien zout, dog in tegendeel Ie excuseeten de versti'ekking vim 100 1Ë spek en vleescb voor elk tiomlert man,bedriig'nde/'28; 17:8,, wuar door dus in ieder jaar f 6884:2: — meerder aan bel Luiteu-hospitaal slaan Ie worden ten koste gelegd, dan tot nog gescliied is.

Zie ook 19 April 1793.

14 Mei, Ver»trekking van aiuipage-gocderen aan sciwpcit, voerende de Nederlandsche vlag.

Omtrend de verstrekking van cquipagte goederen voor betaling I ^ i:«n.«idereerd zynde, dal, nademaal dezelve volgens resolutie Bzer tafel van den 8'" May 1764 aan vreemde Konings- 'lepen mogen worden overgedaan met een en een balf capitaal ius op de Nederlandsche en een capilaal op de Indische, liea men eigen ingezetenen daar en legen, dip ze by enkelde illen van de Compagnie neemen, Iwee capitaalen avansliet

748 1772. P. A. VAN DER PARRA

betalea, zy dan minder voorregl zouden genieten ea zulks niet overeenkomea met hel oogmerk deezer regeeringe om de vaart van de Nedertandsclie onderdanen door alle uiogelyke begnn- stigingen te doen accresseeren ; zoo is goedgevooden en verstasa voor het vervolg by deezen Ie slatueeren. dat, by verstrekking I van equipagie goederen aan schepen en mindere vaartuigen, die ouder den Nederlandscheri staal resorteereo en met desseUs vla^jge vaaren, zoo wel Lier, als op de bmten-comptoireD, de Nederlandsche met een en de Indiscbe met een half capiual avans aan de Compagnie moeten worden belaatd.

22 Mei. Yemieumng van hel bepaalde op 14 Juntj 1694 nopms boeten mor soldalen, matrozen, enz.

Is goedgevonden en verstaan tot renovalie rai ampliatie Tau de by resolulie deezer rcgeeringe van den 14™ Junv l69t gesletde, dog op verscheiden plaatzen in Tergeelenheid geraakte ordre omtrent bet belaslen van soldaalen, matroosen en andat dienaaren van de Compagnie voor eenjgc boelen of kostco van de justitie, waar in zy mogten weezen gtM-iiikuirit'.rJ, den ministers en bedienden op deonderhoorigebuiten-comploi- ren by extract deezes aan tesehryven om steeds in observantif te honden, dat diergelyke belastingen op soldy-rekeDingeD, iw van inlandscbe, als van- Europeesche dienaaren, iiiel zulleo mogen snrpasseeren de bcsoldingen, welke zy (en wel de Europeêrs boven de aan hunne ouders, vrouwen, kÏDderen. em in Nederland besproken maandgelden) te goed hebben ten lyde hunner condeninatie, lot voorkoming van de schade, die de Compagnie anders, by hun versterf of deserüe, zoode kunnen lyilcn; en dat oversulks de soldy-bedienden, alvoi-ens een t belasting van die natuur te doen, daar toe ordre zulten moe i vmagen van bunnen gouverneur, directeur of ander op)>eriioi^ . «mder vertooning, by eene schriftelyke memorie, hoe vi^ci •■ gecondemnet^rde persoenen by hunne whiy-rekeningeD te voor staan.

1772. P. A. VAN DER PARRA. 749

26 Mei. Voorschrift nopens passen voor particuliere vaartuigen.

Reflexie gevallen weezende op de gewoonte in de saban- dbarye om aan de rheders of voerders van naar elders gedesti- neerde particuliere vaartuigen de passen af te geven, voor dat zy gedagtekend en hunne laadingen daar by genoteerd zyn, is, tot tegengang van het quaad gebruik, dat daar van ligtelyk zoude kaniien worden gemaakt, goedgevonden en verstaan voor het vervolg te statueeren, dat niet alleen geene passen aan eenige rheders of voerders van particuliere scheepjes of andere vaar- tuigen, *t zy Europesche of inlandsche, zullen mogen worden afgelangd, voor dat de manschap en laading derzelven speciGque- lyk, mitsgaders de datum van den dag der afgave, daar by zullen weezen bekend gesteld, maar dat ook zoodanige passen, imlien de scheepjes of mindere vaartuigen, waar voor dezelve verleend syn, binnen den tyd van ses weeken na den ontvangst dier vrygelei-brieven niet van de Bataviasche rheede komen te vertrekken, op de expiratie van deesen termyn voor vervallen gehouden en dus ten hunnen kosten vernieuwd zullen moeten worden, voor dat zy de reize onderneelnen.

En zal van deeze resolutie den sabandhaars extract worden ter hand gesteld, om te dienen tot hunne narigt en observantie.

Heeren XVII^^ vonden, blijkens hunne missive van 8 October 1774, dit voorschrift »allezints nodig en dienstig*'.

26 Mei. Voorschrift nopens het in dienst nemen van inlanders bij de justitie.

Op de door den heer Gouverneur Generaal voorgedragen instantie van de hoofden der onderscheiden kampongsofquar- tieren, buiten deese stad gelegen, dat de vryheid, die hunne ond^hoorig^ tot hier toe gehad hebben om, buiten voorken- nisse van hun of den gecommitteerde tot en over de de zaaken

780 1772. P, A, VAN DER PARRA,

van iJen inlander, zig Ie begeeven iu diensl van den Mseii af anderen oflicier van dejusliliG, mogte woi-den ^«resLrmgeerd en (lus geweerd het im?ibruik, dat sommige otigehoorsaaiiK subjecleu Ja;ir vun maakten, «in door dal middel te ontuykai de {lewoone verpliglinj^ van wagl en lo^l of iiok litiii fin|>tni naar elders, daar zulks nioj;te worden vereisclil, i$ poedse^oi'' den ea verstaan de respeclive oiïicierea van de juslilie li) exlracl deezes Ie gelaslen, wanneer zy voortaan eenige iulandeiv uil de voorschreven kampongs noodig hehben tol emploi als geregts-dienaars hy hun of hunnen subsUlulen, de ti^^iinitn van die zy verkiezen op te geeven aan den geconimil leerde tot en over de zaaken van den inlander, die hun deielveo dan zal moeten lasten volgen, zoo er geene wettige redenai tegen weezen uioglen; en insgelyks, wanneer zyeenigen v-in dr by hun Jii dienst zynde inlanders afdanken of wefgaagen. biiuoc naanieo mede aan den gcmeldeo gecnmmitteerde op tegm^n. om van heiden door de hoofden der kampongs, waar oniler t< i-esorleeren, behoorlyke aantekening te worden gehouden.

11 Junij. Verbod legen den uitvoer van rijst vaji Jai-a naar eenige andere plaats dan Batavia.

Nevens de bedugting, dat hel aanhoudend regenen, in» in de Jaccatrasche bovenlanden, als langs Java's Oostkust, ita oegst van bet o)) hel veld staande rysi-gewas niet te favnrahi'l zoude kunnen doen slagen, door den heer Gouverneur Genfir il te kennen gegeven zynde, d:iL de geringe aanbreng van dsi graan alhier in deezc Oost-mousson eenige bedenking by lyn Edellieii) verwekte, of sommigen van de vaartuigen, die TBn Jan en Cherilwn met ryst verliokken, niet eenen andereji weg n?""-^ dan naar herwaarts ; zoo is, op hoog-deszelfs propositie. ^' - gevonden en verstaan niet alleen hel voor eenigen tyd uitgege » en nog standgrypend verbod van den particulieren ujtvoer t ryst en padi van Java's Oostkust naareenige andere, als dei e plaatze, ook in zelfdervoegen op Gheribon en ladmrtia t betrekkelyk te maaken en dus te interdiceeren den uil" r

1773. P. A. VAN DER PARHA. 71>1

van ilat graan van daar naar elders, buiteu Batavia, op poene van condscalie, mitsgaders den Javaschuri ministers en den resident vau Ciieribon te reconimandeeren de Hnisligslevigilanlie tegen de overlreeding van dat iolerdiül, leu einde dus het gebrek aan kiwren onder de ingezetenen albier, zoo veel niogelyk, te verhoeden, maar daar en tnvcii ook den geiuciden ministers en resident aan te schryven om niaandelyks een accurate lyste van de vaartuigen, die, na daar toe bekomen permissie, ryst padi hetdieu ingeladen len vervoer naar Iierwaarls, met bekendstelling van de quanlileil van dien koil, de naanien der jurragans van zoodanige vaartuigen en den tyd hunnes verlreks, aan deeze regeering Ie bezorgen.

En is legetyk verslaan die lyslen telkens iiaii desabandaars te laaten afgeeven om, na confrontatie tegen ile notitien van de hier aangekomen vaartuigen, seliriftelyk te berjgten. of de van Java, Cheribon en fndramajoe met ryst en padi herwaarts vertrokken vaartuigen bier werkelyk gearriveerd zyn en de iogelaili^n quanliteiten van dezelve aangebragl hebben of niet.

lü Junij. Voorschri/lcH iioiiens "recognitie-goederen" {regalia).

Op de vertooning van zyn Fidelheid, dal de recognitie-kassen I fusten, die van de uit Nederland komende srbepen aan de wal gebragt worden, door gebrek aan bergplaats in de open lugl moe- iende Myven staan, tol dat de gene, die er eigendom aanhebben, dezelve laaien afhaalen, Uet duN niet zelden gebeurde, dat dezelve bestolen wierden; en dat daarom, tot voorkoming van de regtmaatige klagten dientwegen. iioodzaakelyk was een pakhuis ^ers Ie laaien opregten, waar in die recognitie-goederen 'konden worden opgeslagen, zuiLs by de vergadering volkomen ^eavoueerd zynde, is, naar <le propositie van zyn Edelheid, niet «ileen goedgevonden en verslaan een pakhuis, met dies hyge- bouwen, door Comp° werklieden uil het ambagtsquartier, onder het loezigt van den fabryk, Ie laaien extrueeren op het zoo |euaamd Jaagpad, bezuiden de logies van de Moorsche zeeva-

754 1772, P. A. VAN DEA PARRA.

renden, enz., voor de somme van rd' 2B40 : 29 : — ■, lenl&>U' der rekening van accidenlele of loevallige voordeden, die widr ultimo February deezes jaars oog Ie vooreii is geweekt f S241 : ^ -■ — , maar ook den opziener van dat pakhuis rnor liet zorgvuldig opslaan en bewaaren van (]ci"ecoi.'n'lie-goe(lrraL , mitsgaders lot lietaaling van de tot vei-werking derzelven noodige en Jour liem steeds in dieiisl Ie houden kodies of huurlingen, toe Ie leggen twaalf stuivers voor ieder kas of fust, welke, bf aanbreng, van de reede niel zynde afgehaald, in het gemelde pakhnis geborgen wordt ; en die twaalf sluiven hem te laaien foiinieeren door de eigenaars van ïooilanige, in dal pakhuis opgeslagen kassen of fusten ; terwyl een ieder de vryheid zal hebben om lyne recognitie-goederen uil At losvaarluigen, die dezelven van de reede aanbrengen, direft n^iar zyn huis of elders te doen Iransporleeren, mei voorkennisse van den ontvanger genenial, en in zulken gevatte ongehoudcn weezen hel voorschreven douceur aan den getneidea opziener te geeven, alzoo deeze dan geen moeite beeft niel, nog verantwoording van die goederen.

24 Junij. Voorschriften voor Notarissen omtrent het verlecncn van eigendoms-bewijzen.

Alsoo den Raad te meermalen heeft ondervonden, dat er met de soo genaamde nietige certificaten, die de notarissen Ie decser sleede t'seedcrt een geruyinen lyd, hoewel onbevoegd en ongeqiialifireerd, gewoon zyn aan deesen en geenen te verlcenen om Ie strekken tol een quasi transport olTbewyg van eygendoin, een nierkelyk nadeel niet alleen aan deeze en geenen tocgebragl. maar ook finaal liedrog gepleegl word, soo in het weeiler verkoopen van een slaaff op dusdanig een nietig bewys, voor ( aleer dezelve nog eens den wettigen eygendom door belaalii van de koopschat hekome hebbe, als op hel twee maal verbii den van al znike tyfeigenen, nanienllyk eens op de originei en eens op voorsz. preetense certificaalen ; soo is het, i welmelten Raade, daar ïime willende voorzien en ordre sirf**

'n2. P A. VAfj DER PARRA. Hi

Op liccden geordonueert eu gestatueert, ordonneert ende

slatueert by deeze:

1" dat van nu voortaan geene der notarissen te deezer steede zullen vermogen te verleenen alle zulke eu dtergelyke cerlificateii, als door haar tot nog toe gedaan is, omioe daar mede quasie Ie doen demonstreeren den eygendom eener lyfeygene;

dal ly na deeze op alk dusdanige bereeds verleende nietige certificaaten geen transport otT overscbryving van lyfeigenen meer zullen mogen doen passeeren en affgeeven ;

5" dat, ingevalle deze of geeneii zyn bewys van eygcndom van slaafT ofT slaaven verlooren hebbende en genegen zynde een off meer derzelve te verkoopen, sig alvnorens zal moeten voorzien van een copia aulhenticq (des doenelyk) van het vermiste bewys, lieneevens eene altestatie, verleend by tvree lieden, slaande ter goeder naam en faam ca hem, notaris, of /.yne getuigen bekend, dewelke met klaare en deugdzaame, sanneemelyke reedenen van weelenschap, onder praesen- tatie van eede, verklaard hebben, dat haarliede volkome bewust is, dat de questieuse slaalT off slaven den requirant, het zy door geschenk off by erffenis-i^e, dan wel door koop en betiialing van dezelve, in eygendoni gehoorende zyn; dal, by aldien een sodanig Ie verkoopene slaaff een huys- inboorling mogte weezen, waar van den eygenaar gevolgelyk geen transport sal kunnen vertoonen, denzelve by verkoop Dogtans gehouden zal weezen door een deugdzaame altestatie, invoege als voore verleend, aan den notaris te vertoonen, dal de te verkoopene slaaff off slaven syn kinderen van een off meer slavinnen, die hem, requirant , in eygendoni gebooren en volgens het al mede te vertoone, mitsgaders in cas van g'exlecrt overlydevan soodanig een moeder over te geevene bewys van eygendom van gemelde moeder off moeders, door hem deugsaam gekogt en betaald off anderzints in geschenk off by erffenisse vcrkreegen syn;

idat de voorsz., ter lielooging van des verkoopers wettigen ifgeBdom over te geevene bewyzen iusgelyks agter de

7S4 IT72. P. A VAN DÊft PARRA

iiiiiiuuL van de o|) fonilamenl van dezelve gepasseerdf

overdragl l(rii protocollen zullen worden f^eregisti-eert. len

blycken in den aanstaande, en

6" dat die geenen der notarissen, die bevonden zullen worden

contrarie deezc ordooaancie gehandeld Ie iiebben. toor

yder zoodanige nietige acte ofTongeperiDitteerdeoverschry-

vïng zal verbeuren een anieiide van rd' een honderd voor

de raad kamer, boven en liehalve eene arbitraire corrwüe.

Eo werden de heeren raaden, maandclyks tot de examiaalie

der protocollen geconiniilletii, vcrzogt en (des noods) gedcm^a-

deert derweegens hunne altenlie al mede (e vesligcii en. by

ontdekking, dat contrarie deeze ordonnantie gehandeld is, dair

van aanteekening te doen houden by liet ordinaire rapport, dil

bun E<)ele weegeiis deze commissie staan over te gewen, tm

daar over als dan in Raade nader te worden gedisponeeri.

2G Junij. Toekenning van vijf jiercenl spillage aandt* opziener van de rijshmaTiU over door hem ivrkocklt Cmnpagnie's rijst.

Op een rccjuest van den opuoner van de rystmarkl, Ewalitus Reynvaan, behelzende, dat hy, lot zyne nierkelyke schade, onder- vonden hadl niet Ie kunnen uilkoiuen met de hein by rrsotultf deezer tafel van den 29''" January 1 762 toegelegde drie per cent voor spillasie op de rysl, die hy verkoopt, alzo» door de herhaalde verwerking van dezelve veel meer verspild wienll. met verzoek derhalven, dat het deeze regeering heliaagen loofile bem, in plaatze van drie. voortaan vyl |ier cent te accorderrea, is, in aanmerking gcuomen zynde, datdeafschryring van maar drie per cent op een verkoop, die by de kleine maat gcscbiedt. zekerlyk te weinig en het dus Inliyk ii> den opziener ran ilr rystmarkt iets meer Ie valideeren, niet alleen lot voorkominf van zyne verdere schade, maar nok om hem voor zyne ii«>«lr en verantwoording eene maalige belooning te doen gi<aielm. goedgevonden en verstaan den suppliant en zyne surr^-sseur^ in den grmelden dienst voortaan vyf per cent Ie valideeren 1

alle de op de rystmarbt aan tle genieeDle verkogt wordende Comp* ryst.

■^j^ ■ Bepalingen nopens de preferentie van de O. l. Compagnie op in$olvmle boedels.

Op het verzoek der Bengaalsche ministers om te mogen weelen, ia welken graad de Compagnie in cas van geinsUlueenle actie insolvenle Iioedels de prererentie competeert of welke credi- iren, zonder haar te prejudiceeren, mogen of moeten voorgaan? na deliberatie, by meerderheid van stemmen goedgevonden veri^Laan tot eene permanente wet by deezen te stellen en te 'klaaren, dat, belreOende de administrateurs van Comp'gel- ) en goederen, de Compagnie, by liuiine te kortkoming of bsolventie, np legaal hypotheek vooralle anderen moet worden refereerd, in zoo verre de vasic goederen, waarop bet legaal kfpotheek gelegt is, den origineeten administraleiirs toelieboO' Kn: en dat dus de Comp' daar op alvorens haar garand beeft, voor dal de borgen mogen worden aangesproken lot de sorame, by de twrglogl I>epaald ; dog, zno de administrateur dan nog (e kort komt, dat de Compagnie in zutken gevalle ook zelfs pi'efe- rentie heeft op de vaste, boven de losse goederen van de borgen, 'L zy die verlKinden zyn of niet, en by bypothequeering, indien dezelven verbonden zyn na den datum van de borgtogt, beiden voor 200 veel l>edraagt de somme, by de borgtogt bepaald ; terwyl de verdere preferentie, in zoo verre den origineelen debiteur betrefl, zal plaals vinden na doodschulden, buis- en landhuur, milsgaders weezen-middelen en voor het overige moeten wor- den in agt genomen wat dientwegen geslatucenl is by resolutie deezer regeeringe van den 9'''' July en advertissemenl vanden J5'" Augustus 1763.

En op dat zulks niet alleen naar bebooren worde geëxecuteerd, maar ook niemand eenige ignorantie ten dien opzigle moge pretendeeren. is tetfens verstaan van de voorschreven' statutaire ordre den Raatl van justitie deezes casleels, mitsgaders den uiuislers en bedienden op de respective buiten-comptoiren by

I

^B6 1773. P. A VAN DER PARRA

extract deezes lat nnrigt en aan de gemeenle, zoo bier, ais eUftt. door afGxie van biljelten keanis te ge«ven. Zie ook 13 Augustus 1784. '

11 Julij. Voortoopige verlenging van Ael octrooi der ampliioen-societeit lot nltimo Augustus 1774.

Heeren XVII"™ deelden zulkü aan de Indische Regering mede bij brief van 18 October 1772, geopoid en gelezen Ie Balana den 11''""' Juli) 1772.

Zie ook 34 Jud^ 1766 en 19 Julij 1774.

24 Julij. Verstrekking van eenige materiaien aan lul Moorsche hospitaal te Batavia.

Op de inslanlie van den binnen-regenl van hel Hoorscbe bi»- |ntaal is verstaan aan denzelven jaarlyks tol ondertioud van dat gebouw voor Comp' rekening uit het ambaglsquartier te taaten verstrekken : 10 maaien kalk, 10 p* witquasten, 8 bossen bindrottingen, 20 p' bezems, en 100 bamboezen, bedraagendtt in gelde een gering sommetje van f 16:10:—.

28 Julij. Voorsckri/Ï voor den kommandartl van kft wachtschip ter reede Balama nopens het gevea run conlra'Salul.

Door den sahandaar van de Christenen berigt zynde, da* ^e Engelsche particuliere hrigantyn, Spidwell, gevoerd door Da I Ramsay, van hier vertrokken was zonder de vkig van den S I te salueereii; zoo is goi;dgevonden en verstaan daar vao i t alleen by deezen notitie (e houden, maar oc^ den Si gel;isten om den naam van gemelden Ramsay, zoo wel als r.

r

1772. P. A, VAN DER PARRA. 7j7

I

andert^, dter^i'lyke nnl)f scheiden capiletus van vreemde schepen of lulndere vaartuigea, die, 'izy van hier of vnn Malacca. zonder saliil vertrokken zyii of iii hel vervolg zoodanig vurtrekkea mugteo, op te geeveu aan den gezagliebbendea officier op liet admiraal-schip en dsezeu wel eruslig Ie reconiniandceren om, by arriverneot van eenig vreemd schip of vaarluig hier Ier reede, alvooreus deszelfs salut Ie beantwoorden, aan boord van dien bodem Ie laaten verneemen naden naam van den daar op zynde gezagvoerder en, by bevinding, dal hy een van die genen is, welke de ISederlaudsche vlafige de voorschreven' hoon hebben aangedaan, denzelven geen resaliil te gceven, ook niet byzyn verlrek, voor dal daar toe expresse ordre zal weezen gesteld.

31 Julij. Ongaiigboar verklarinf) van Patnasclie zilveren ropijcn.

Op de bekomen informatie, dal door de Ëngelscben ingevoerd en ook by sonimigco der ingezetenen, in betaling van verkogte produclen, ontvangen zyn zekere soorten van Patnascbe zilveren' rnpyen, van onderscheiden gewigl en essai, is, loL weering van derzelver roulement, naar het voorstel van den heer Gouverneur Generaal go»lgevonden en verslaan by aOixie vau biljellcn te verktaareu, dal ile gemelde ropycn zyneeueongangbaaremunl- Fpecie in deeze colonic en dat dezelve ovcrzulks by de Compagnie Biet zullen worden geaccepteerd, nog ook iemand van de inge- zetenen alhier dezelve zal behoeven te ontvangen.

4 Augustus. Bekendmakaig, dal de Regeriiii) voornemens mts geen thee, maar alleen edele gestccnlen op vraclu naar Nederland te verzenden.

i Augustus. Bepaling, dut geheime brieven van de Indische Itegcring, bestemd voor builen-kmiloren, aan de hoofd- gebieders dier kantoren ijcadresscerd moesten tvorden.

Tegen het sederi eenigcn lyd ingevoerd gebruik om de secrcte

758 1773, P. A, VAN DER PARRA,

brieven meestal aan de Iwee eerste miniütei's iu de onderfaitongt gouvernenienteD, directien en conimandemeDteD, niitsgader» iiti ea dan ook wel eens aan de ministers in liet gemeen Ie hgten door den heer Ooiiverneur Generaal aangemerkt zynde, dal bet- zelve somlyds, door de onvoorzigti^lieid van den een^ of anderen, wel zeer nadeelig voor Comp' belangen zoude kunnen weezen, wanneer in zoodanige brieven zaaken wierden verhandeld, 'lif, zoo niet altoos, ten minsten voor eenigcn tyd behoorden te wor- den gcsccreteerd, en dal liel dierhalven, tol eene genoegzaa^H- gerustheid in deeien, beter was, dat zulke zaaken bepaald bl-^\i:i tot de kennisse cenlyk van een hoofdgebieder, als log ia de eerste plaatze voor alles responsabel zynde, mits dat daar van d»nr denzelven aan zyne raadsleden de noodige opening gegfcr wierde, wanneer die zaaken haar beslag gekregen hadden al gecne sccretesse meer vereischten, of ook zonder voorcii.t(t.l' raadpleegingen en besluiten niel konden worden uilgevnenl. zoo is, na deliberatie en om de door zyn Edelheid vocHrtgebrngle gegronde bedenkingen, goedgevonden en verslaan de secreelf brieven naar de onderhoorige gouvernementen, direcllen «i com mandementen in bet vervolg, gelyk bevoorens, aan de honM- gebieders alleen Ie rigten, ten zy eenige omstandigheden bn anders moglen reqiiirceren ; «n hun, onder de voorschreven liinilatie, te qualiliceercn om zaaken, waar van de geheimhou- ding voor den dienst van de Compagnie noodzakelyk is. alti»~ aDeeu Ie behandelen.

En zal van deeze resohilie extract worden ge6x|)edieerd aai de lespeclive hoofd-gebieders van de gemelde departementen, om Ie dienen tot informatie en narigt.

24 Augustus. A/scliaf/ing vati bet cotUra-salui u parliculicrc, vrceindc schepen.

Ten einde niet langer gcëxponeerd te weezen aan de indi^cr der zoogenaamde capileins of schippers van jKirticulii vreemde schepen en vaartuigen, die log wel hel grootste g> nilmaken van de genen, die van hier en elders zonder s"

''nZ P. A WAN DÉR PARRA, 71)!)

vertrokken lya, maarliun in tegeixleelle doen ondervinden, dat de Nederlaiidsche maalsciiappy zi(; niet on^evoeli^liooneu laat, op de prn|iosiLie vhd den heer Gouverneur Generaal eo uit aauioerking, dat de geuitilde (j;eKagIiebliers zelden coiumissien hebben, waar voor men e<;nige defoionoe zoude heliooren Ie leonen, goedgevonden en verstaan voortaan geen salut meer van diergelyke bodems, liier o[ elders op Comp* coiuptoiren, te verwagten, nog ook. wanneer hel gegeven wordt, te beant- woorden, 't zy by aankomst of by vertrek, lielioudcns egter, dat de genen, die tot hier toe viio eenige plaats, staande onder de gehoorzaaniiieid van de gemelde maatsctiappye, vertrokken zyn zonder aan de vlag van den slaat de gewuonlyke eerbe- TVyzing te doen, verpligt zullen weezen by hunne, wederkomste deezon hoon te repareeren; dog daar eu tegeu de ordres op bel resalueeren van vreemde Konings- of Compagnies schepen te laaien blyven stand grypen, voor zuo verre de capiteius derzelven niet Itevoorens van hier of elders vertrokken zyn looder salut, dewyl ook ly anders, volgeus resolutie deezer tafel van den 28*" Juiy laaslleden, niet zullen worden geresa- lueerd, voor dat zy belioorlyke satisfactie hebben gegeven.

En zal de stricte observantie hier van, zoo welden ministers op de Westersche eoinploiren, mitsgaders op Malacca en Suiuatra's Westkust, als het hoofd van Comp'' zeemagt iu Indien by extract deezes aanbevolen, mitsgaders deu sabandaars alhier en den ministers op de gemelde buiten comptoiren teffens gelast worden om zulks deu gczaghebhers van de ter reede leggende en aankomende vreemde, particuliere schepen en vaartuigen aau te kondigen tot bun narigt.

2o Augustus. Bepaling, dal gangbaar Ueijeti Soeratscke, Perzische en Bengaalsclic ropijm.

Den heer Gouverneur Generaal aau de vergadering te kennen egeven hebbende, dat het biljet van den 31"" July laatsleden, raar by de Patna.'iche ropyen verklaard wierden te weezen ^ene ongangbaare muutspecie in deeze colonie, vry wal commotie

1772. P. A. VAN DER PARRA.

onder de gemeenle maakte, dewyl men, door eeiie e.B„™...,, inlerprelalie van dal biljet, nu nicl alleen de Palnasclie m de in gelykervoegen door de Engelschen hier onlangs ingevoenle Arcadsche of Madrassche ropyen, maar ook de tot dus lange zonder eenige tegenspraak gerouleerd hebbende Sourallesche. Persiaansche en Bengaalsche ropyen weigerde Ie ontvangei. onder voorwending, dat de eerste van de lasele niet wel Ie onderachelden waren ; en dierbalven noodig geoordeeM w» zende, door bet ongangbaar verklaren van de Arcadscbe en Madrasscbe ropyen, nevens de Patnasche, te doen opboodel alle bedenkelykheid en hesitalie omtrent de andere, die bier genoeg bekend en, zoo wel by de Compagnie, ab by di ingezeelenen, dus lang geaccepteerd zyn ; zoo i>, op hel voonltl van zyn Edelheid, goedgevonden en verslaan by een nader biljet aan de gemeente te adverleeren, dat de intenUe deeier regeeringe by het voorschreven biljet van den 31" July niet geweest is, nog ook niet is om, door het ongangbaar verklaana van de Patnasche ropyen, weg te neemen de gangbaariieid daar en legen van de Sonraltesche, Persiaansche en Beogaakdie ropyen, dewelke onder de acceptabele munten by biljet vaa den 8" Januarj 1760 begrepen en daaiom ook, naar de hy die afkondiging gemaakte bepaaling, gangbaar zullen «yn a blyveu legen zeven en twintig stuivers ieder, dog dal in tegendeel ongangbaar zyn de Patnasche en Arcadsche of Madrassche ropyen.

28 Augustus. Bepding, dat de Indiscke Regermj •ma 'niemand, wie ky ook zy, ecnigen tiitd ofratig" zoade verkenen.

De Indische Begering zelve schreef zich dil verbod vo .om alles te vermyden, wat Hunner Edele Boog-Achb. eei -ongenoegen zonde kunnen toebrengen".

Zij had namelijk aan een geheimschrijver van den Gonvl neur Generaal, die gedurende .ruim twee jaaren die posllt ■byzonder veel genoegen van Zyn Edelheid belleed had, Bi

~'12 P. A. VAN DER PARBA. 761

•den lier Maalscbappye lot geen last strekkendeii titul en • ran^ van Opperkoopman" begunstigd, — iels, waarover de Heeren XVU""" ontsticht waren.

■28 Augustus. Bepaling, (kt mUitairen (jecne presidenten run justitiële raden konden zijn.

Is goedgevonden cii verstaan de ministers in de onderhorige gouvernementen en directien eens voor al te gelasten om voortaau, in cas van overlyden, dan wel by afweezeudheid van ileD secunde of hoofdadministrateur, die daar altoos president is van den Rüad van justitie, dat praesidie pro interim te laaten Ix'kleeden door het oudste lid naast denzelven, 't zy koopuiao of onderkoopman, dog daar van in tegnmleel Ie excuseeren het hoofd of eenig ander olBcier van de militie.

31 Augustus. Bepaling op'^^li pel. van het vendu-salaris, verschuldigd voor bij publieke vendiit ie vcrkoi'hteaaiideB- lm in de Amfiocn-socictcit.

De hoofdparticipanten van de geprivilegcerde amfioen-societeit

Ie kennen gegeven hebbende, dal de gebruikelyke betaaliog van

vyf per cent aan vendumeesteren deezcr stede by verkoop

van actiën in de gemelde sociëteit e«n zwaardrukkende tast

was voor den kooper, mei verzoek derhalven, dal hel deeze

regeering )>eltaagen mogle die actiën hy verkoop eguaal te

stellen mei vaste goederen en bet salaris van dien te bepaalen

op twee en een half per cent; zoo is, uit consideratie, dal

over de voorschreven l>etaaling al van over lange gedoleerd

en het zekcrlyk zeer oneigen ia, dat venduraeesters by verkoop

V n zulke actiën meer salaris genieten dan van vaste goederen,

d ir nogthans de eerste, even als de laasten, niet kunnende

'rden getransporteerd op des koojmrs naam, voor dal door

n de verkoop-prys t>etaald is, by uianqucinenls daar van

D den verkooper, en de vendumeesters dirs buiten de minste

co blyven, goedgevonden en verslaan voor het vervolg by

763 1772. P. A, VAN DER PARRA.

deezea te fiUlueeren en by extract daar van. zoo wel je aintioen-societiet, als de vendumeeslers deezer stole, nevens de genen, die vei-der gerej^ligt zyii tot het houden van publiqua venilulien, tot hun iiarigl Ie iufornieereii, dat by openlyken verkoop door huii van actiën in de gemelde socieleil niet meer voor salaris zal mogen opgebragt eu genoleii worden dan twee en een half per cent.

15 September. Opheffituf der beirekking pan bnde bij Cffmmmarisseti tH>or fniwelijkscfie- en kieine gereytt- iaken.

Een bode vau bet Ck)ltegie van Schepenen zoude voortau die belrebking vervullen.

15 September, Verbod tegen het aannemeji van gct^tuvtd opayemeiit" bij 's lands kas.

Ongeagt het interdict by advericntie van den IS"* Maart 17G5 legen den invoer alhier van besnoeid en versleten jiayeiut'ül. decze boofdplaals egler daar mede weder i7kelyk verviiM e» overzulks noodig geooi'deeld zynde ordre Ie stellen, dal lielLelie liy den grool-kassier, dien hel onmogelyk is al bet paycmesl. hetwelk hy ontvangl, na te lieu, niet geliragt ofgearcepi^frii worde, lot voorkoming van de quaade gevolgen, welke dws weder-uitgaave zoude kuiiueit hebben, door dien de getniien! man niel kun supporteeren hel verlies, daar op vallende; lo" is, op de projjositie van den beer Gouverneur Generaal, goed- gevonden en verstaan den tweeden in de groole geld kas^t; en den kassier van den gcneraleu ontvang by deezen U gelasten om zorg te draagen, den eersten : dat hy \»a '« bakkers en anderen, en den tweeden: dat hy van de pagi s geen |>ayement, hetwelk kennelyk besnoeid of welks munU i reeds versleten en dus niet meer zij^lbaar is, voorlaaii;iann*'er -, onder Itedreyging, dat by het contrarie of by bevinding. 1 zoodanig payement door hun ontvangen en aan den grf •

177':. P, A. VAN DER PARRA 763

kassier overgegevea is, zulks ten hunnen pericule zal gelalea worden.

18 September. Verbod tegiti hel verzenden tutar buiiefi' hanloreii van officiéle slukkett onder ^cachet volani '.

OmtreDt liet gebruik vau aan de ^èligeerde gouverneurs, ijircclcurs of andere opperhoofden van de builen-comptoiren, hy vertrek van hier, onder cachet volant mede te geeven de paquellen met Comp' hrleven en papieren, die naarde plaatzen hunner destinatie worden afgezonden, door den heer Gouverneur GpniTiial aangemerkt zynde, dat aan het daar mede hedoelde oogmerk tans voldaan wierdl door do toelaating aan zoodanige boofd gebieders om de brieven en papieren, die zy zullen mede krygen, voor hun vertrek ter generale secretarye of ook wel ten bunnen huize te mogen doorleezen; en dat overzulks de voorsth reven usantie, naar zyn Ëdeiheids gedagten, niet alleen kon, maar ook moest worden afgeschaft, tot preventie, dal de secrete zaaken, welke somtyds in zoodanige onverzegelde brieven mogten weezen verhandeld, qiiamen iiiL Ie lekken, wanneer dezelven by het overlyden op de reize van den genen, die ze in beütetling heeft, in andere handen geraakten; zoo is, na deliberatie, goedgevonden en verstaan geen brief-paquetten voortaan meer onder cachet volant, maar beboorlyk loegezegeld af te zenden, schoon zy ook door de hoofdgebieders van de plaatzen, werwaarls zy afgaan, mede genomen worden.

22 Sejitcmber. Bepaling, dat gangbaar bleven Arkatsche Madrasschc, Pondicherische en Bombay-ropijcn.

By meerderheid van stemmen is goedgevonden en verslaan, tnel alteratie in zoo verre van het gestatueerde by bet biljet ran den 25™ Augustus laastleden ten aanzien der ongangliaar- 'heid van de Pallenasctie en Arcadsche of Madrasscbe ropyen, by een nader biljet (hetwelk ook slaande de vergadering opgemaakt cu geapprobeerd wierdt) aan de gemeente bekend

764 1772, P. A. VAN DER PARRA.

te mnaken, dal, onder alle de by het biljet vao deo 8** Jamury 1760 acceptabel verklaarde mitiileii, ook in deeze colnnie gangbaar uiWcn zyn en blyveri de Arcadsche, Madrassche, Pondicberysclic en Bomiraysche ropyeii, fegen de courante waarde van zeveu en twintig stuivers ieder, dog daar ca tegen de onlangs alhier ingevoerde Paltenasche ropyen, waar van de stempels by het biljet zullen worde» uilgetekecl, daadelyk na de afllxic van hetzelve Ie verklaai-cn billiocn.

Voorts, tot tegengang van den invoer alhier in het venoU door Engelschen en anderen van de evengemelde soort ^an Pallenasche of ook ropyen van mindere waarde, dan de tans in deeze colonie zynde Arcadsche, Madrassche, Pondicheryabe en Bondtaysche, by deezeii te statuecren, dal de hoofden der aankomende particuliere schepen gehouden zullen weezen ('iii hunnen ganschen aanbreng van ropyen, straks na hunne aankomst, aan de sahandaiye te brengen, len eiudc ald^r door den gezworen essayeiir, Leenden Jan lilliot, gelyfc hem expres zal worden gedemandeerd, ten overstaan van de geniddf hoorden en de sabandaars, uil ieder party ecnige weinist; genomen, tseÈssayeerd en van schriftelyk herigt gediend te worden aan deene regeering. voor dat zy die muntspecie l>y de gemeente zullen mojjen uilgeeven of besteeden; en wanmir by dat berigt blyken mogte, dat de aangebragle ropyen niiader in gewigt en allooi zyn dan de vooi-waards gemenlioneerde Arcadsche, Madrassche, Pondicherysche of Bombayscbe ropyeu, dezelve, ten byweezeo van de sabandaars door de eigenaars verzegeld zynde, te laaten overbrengen in Gomp* gpoote geU- kamer, om daar tot hun vertrek geseponeerd en dan weder door hun uitgevoerd te worden, mitsgaders dat de aanbrengers v^d dïer^elyke minwiglige en mitiwaardtge ropyen gepriveerdznilea zyn en blyven van allen gepermilteerden inkoop hier Ier plaat~

En is wyders verstaan de sahandaars hier van lot h narigt en observantie te informeeren by extract deezfs. n last om hetzelve ook aan de hoofden van de hier aanweezem eu aankomende Engelsche en andere particuliere s vaartuigen helioorlyk bekend te maaken.

1772, P A. VAN DER PARRA, tlï!)

22 September. Yoomclirift nujiens factiiien van Wes- terscke lijnwaden.

Opgemerkl zynde, dat by eeoige van de Tactuuren, die de aanbrengers or verzenders van particuliere lywaaleii met Coitip' sdiepeii aan de boofdgebieilers op de Westersche comploiren (builen Souralle) overgeeven en die zy in originali hen^aarls zenden, volirens de ordre wel de quantileil en inkoops- pryzen dier lywaaten, maar niet de soorten genoteerd gevonden worden, daar zniks nogtan» een notMlzaakclylï reipiisil is, dewyl men anders niet kan nagaan, of onder die lywaaten geene van die sorlemenlen zyn, welkers invoer alhier de maalscliappy TDor zig in het hyzouder gereserveerd heeft; zoo is goedge- Tonden en veri>laaii de hoorigeliicders op de gemelde comptoiren Ie gelasten om voortaan geene andere facluuren van lywaaten, die tot verzending of overvoer herwaarls, 't zy mei Compag- DÏ&s, dan wel mei pnrliculiere schepen en vaartuigen van de Balaviasche ingezetenen, worden aangeboden of aangegeven, te accepteeren en aan deeïe regeoring te Imzorgen, dan die, waar by, met de quantiteit en de inkoops-pryzen, uok deaortementen Tan zoodanige lywaaten distiuclelyk uitgedrukt staan.

25 Sepfember. Bepaling, dat de godsdienst-oefeningen des Zoitdags in den namiddag zonden kunnen beginnen te 5 in plnats van te 4 ure.

Zulks geseliiedde >wegeus de hitte der op hel lans daar toe

be-stemde uur nog niet regl gedaalde zonne, als bel grootste

inoiivenienl in deeze gewesten, zoo voor den spreeker, als

•voor den hoorder, en de gepresumeerde reilen dierhalven

an cene mindere frequentie van 's Heeren huis".

De Regering deelde tevens aan den kerkeraad mede, dal zij

ïerv*ai,lille, idal de predtkdienst, schoon een uur later begonnen.

:ler altoos te zes uuren volbragt zal weezen, om de toehoorders

hunnen aandagl niet te slooren door het opsteken van kaars-

II, nog de IlisIëd van de kerk te vermeerdereu".

?66 1772 P, A. VAN DER PARRA.

2 Oclober. Intrekking van het bepaalde op 8 Junij 1762 nopens de inkomsten, enz. van hei Hoofd vm Compagnié's zccmagt in Jndië. — Overgang van diaa werkzaamheden op den commandeur en opper-equipage- meester.

Ter zaake van hel overlyden van liel liooM over Conip' zeemaet in Indien, den heer Nifolaas Houtingli, is, naar de pro|H)sitie van den heer Gouverneur Generaat, goedgevonden en verslaan niel alleen voor vervallen Ie honden de aan hetzHve hy resolutie dee?,cr tafel van den 8'° Juny 1762 toegelegde lasten op Gomp', in Indien navigeerende schepen en minden vaartuigen, maar oofc door den commandeur en oppereqoipi- giemeester in hel vervolg weder, gelyk bevooreDs, alleen te laaien genieten de gewoone inkomsten en voordeelen vin denzelven, waar van hy anders, volgens de voorschreva' resolutie, een derde heeft moeien uitkeeren aan den geiii^o heer Houlingh, en hem nu ook het commandement ova* de zeevaart, als baar tegenwoordig booEd, milsgaders het loezigt op de scheeps-timmerasien, de equipage en daar l*ie behoo- rende administratie, nevens al heigene hem verder m die betrekking aangaat, zoodanig op te draagen, als voor de aankomst van den meergemelden heer Houlingh door de voorige comoBD- deurs en opper-equipagiemeesters is vraargenomeo geworden, onder aanheveling tefTens om de permanente eo temporde oi-dres, snccessivelyk door deeze regeering aan den heer Houtingh gegeven, de laatste in zoo verre daar niet bereeds au voldaan zy, zig te laaten strekken tot narigt en obsMYanlie.

~ October. Vitschrijmng van een dank- en bede-dag.

23 Oclober, Todichting van art. 4 en 5 van hH ret^emt op de slaven, vastgesteld den 17*" Oclober 17S2.

Mader bepaalde de Regering, dat, >met f •die twee articulen \ea aanzien vaa vrye luiden, lyfiage»

\V: P A, VAN DER PARRA- 16l

■da;ireot«gen, die lig srhuldig maken aan liet opbouden of averbergen vau eens aiulers staaf of slaaveii, indien zulks maar

■ twee etmaaleu of minder geduurd heefl, in plaatse van de, hy -bet 4^' arlicul geslelde lioele te verbeuren, door de dienaren ■van de justitie agier bet stadhuis gelaarst; en, indien zooda- ■nige ophoudin^ of verberging langer geduurd heefl, in de két-

■ tiiig geklonken zynde, voorden lyd van drie achtereenvolgende •jaren naar elders verbannen, mitsgaders, na de executie van ■gemelde straiTe of na de expiratie vau gemelde bannissement, ■aan bunne lytheercn of lyfvrouwen terug gegeven zullen ■wonlen;

•dog dat, wanneer de ophouding of verberging door lyfei- ■genen van eenüanders slaiif of slaaven geaciiied is met oogmerk ■nra hunne luifuge te faciliteeren, dan wel dezelve bunnen ■iyfbeeren of hunner lyfvrouwen te onthouden, zy dan, even ■als vrye fuyden, naar exigentie van zaakeu in diervoegen ■gestraft zullen worden, als het voorschreven 5'''' articul

dicteert of de regtitr zal oordeelen te liehnoren".

27 October. Wijziifiiui van art. 53 der imtritctie voor zeevarenden itt dicnxt van de O. I. Compagnie (10 Octo- ber 1768).

Noodig geoordeeld weezendc voor het vervolg ook ordre te stellen tegen de willekeurige en veellyds naar geen anderen regel :ds dien van sommige schippers eigf-nbant gedaan WOnleiHle vcrdeeling van de premie, welke nun de overheden wn de uit Nederland komende sciieppn toegelegd wordt, wan- neer zy de rcise in vyf en een half en in minder dan ze» maanden zeilens hebhen volbragt; zoo is goedgevonden en verslaan, tol ampliatic van bet SS''" articul des tweeden tituls van de insiructie omtrent den dienst ter zee sub dato 10 October 1768, by dee/en Ic stalueeren, dat van de premie spoedige voiage, die aan de overlieden van ecnig uit Ierland komend sebip, 't zy hier of op Ceilon ea in Bengale, irdt toegeweeien, tweo-derde by den schipper en van het

^68 1772 P. A, VAN DER pARRA.

overige een derde weder Iwee-derde by d«i opper- en een iierd<; by den onder-sluiirman van zoodanigeD liodem zal luoeten genoieo worden, terwyl aan den schipper gedefereerd blyfl om na zyne gemelde portie zoo veel aan den eersten derdewaak toe te deiïlen, als hy zal vermeenen met de billykbeid te kuDnen bestaan ; dog dat, by overlyden van den sciiipper, opper- of onder-stuunnan gedurende de reise, 'l zy aan gene <rf s» deeze zyde van de Caab de Goede Hoop, de helfte van km evengemeld aandeel in de voorschreven' premie aan huidK erfgenaamen of gemagtigden, dan wel aan den curator ad lilei zal moeten uitgekeerd en de wederhelft« genoten wonlen by zulke oOicieren, die in plaatse van de overiedenen als sciiipper, opper- of onder-stuurman provisioneel gerangeerd hebben.

En om te zorgen, dat hier aan altoos vfddaan worde, i' nog verstaan extract van deeze resolutie af te geeven aan den commandeur en opper-equipagiemeester, neevens den cnr-<ti>r ad lites en ook af te zenden aan de ministers van Geïlon en Bengale.

27 October. Bepalingen nopens de stads-apothrek tr Batavia.

De Regering vond goed -vast te stellen, dat dezelve voortaan altoos van deugdsaame medicamenten, gereedschappen en sl^a- ven, naar maate van de henodigdheid, zal moeten vooni^n gehouden en, by hel overlyden of afgaan van óea eeoen stads^apotheker aan den anderen, die hem succedeerl, overgr- geven, mitsgaders door hem overgenomen worden voor een bedragen van twintig duizend ryksdaalders uitwlyk".

3 November. Toekenning aan twee vxduwen van hft privilegie tot het bedienen van begrafenvisen.

Tot hel bedienen van sterfhuizen en begraavenissen in tn buyteii deeze stad is, op de propositie van den heer Goovemcur Generaal, goedgevonden en ven-taan voor het vervofg !»«

1773 P. A VAN DEB PARRA. 7Ö9

weduwen Ie priv)lif(eeren, niet excliieie van alle anderen ; en, op dat zy beide even veel Ie doen mogen krygen, haar te bepaalen aan dezelfde verdeeling der wyken beooslen en bewesten de groote rivier, welke tans door de verhuursters van rouwmantels geobserveerd wordt volgens resolutie deezer tafel van den 21" November 1766.

f 17 November. Nadere regeling van liet (mderhotid van gevangenen in tle Compagnie's boeijen te Batavia.

Door den Raad van justitie deezes casleels voorgedragen zynde de klaglen van den cipier van Comp^ boejen over de geringheid der boei-guaslos, dewelke hem, inzonderheid voor de Eluropesche gevangenen, waren toegelegd en die, buiten hel nodige zout, water en brandhout, mitsgaders een maat ryst ter maand voor dk man, bestonden in drie sLuivers 's daags voor ieder Europees uf Christen inlander, zes stuivers 's daags voor ieder Chinees en niets voor een Mahometaan, heiden of andere onchrislen; dal de redenen, waar op hy zyne klaglen liad gefundeerd, vour- namelyk bestonden:

[1* in de aedert eenlgen tyd herwaards, in vergelyking van vroeger lyden, meer en meer toegenomen duurte van de viscli, groenten en andere toespyzen, dewelke hy genoodzaakt was voor deeze contanten te moeien verstrekken, en in de geringe quantiteit gevangenen, die tans en al sedert een gerutmen tyd in de boejen j;ese€ureeid wierden, maakende, wanneer men dertigen meer jaaren ie rugwaarls zag. nauwlyks een tiende gedeelte uit van die tydcn. het welk hem merkelyk bezwaarde, alzoo het zeker was, dat hel vry menagcuser uitquani twintig en meer nienschen voor drie en les stnivers door den anderen van de noodige toespyzen Ie voorzien, dan zulx voor dat bedraagen te moeten doen aan twee ofdrie persoonen en wieu veelmalen. om dat zy ter zaake van hunne deliclen van den anderen afgezuiiderd waren, ieder apart moesl opgedïschl worden; bl by den Raad in consideratie gekomen was de billykheid

liO 1772. P. A. VAN DER PARRA.

der voorsclin^ven kla^leii, nok die van lie gevaDgeD^'u zei»?!, mi en ilan auii couiDiismarisseii by ite visiLulieder hoejeu gnlsai), zoo iwer de geringheid der apyzo, als over nnderc l»ehoefl« iiiKOD<lerlieid van kleederen en bpdde-goed: dal, by reMiiupii' der relroacla vau den Raad vau de jiiareo 1736, 1741 cu l'is, waar in deeze regeeririg de boei-guastos gereguleerd had, geoie redenen [e vooren gekomen waaren, waaruylde votirsiihrorn iiiegualiteit omtreal de versLrekking kon worden ge£liceeri],di dat de gevangenis op zig zeil' was een quaad verlilvf eu tm Klaal van pyni|;ing volgens de leer der D. D. en die. om it luorsigheid ea scbaarsheid van spyze, drank, kleediiigeuaDdor behoeflen, met de dood vergeleken wierdl, mitsgaders Ier za^l'' van dien, ingevalle van derzelver lautjwyligheid, by allepenKK- delyki; reglers eeiiige gratie of veriagting van slraÜé ineriteenlt. het gene in deze landen voornamelyk uede een groot puiiKl van 's reglers attentie diende te weezen, te meer, daar luh een irrepai'abele grief uitleverde voor den genen, die, na eeai^'rv lyd gedetineerd te zyn geweest, weder kost- en schaJeliXG gerelaxeerd moeste worde», dcwyl bel sober en slegl voeJzd in den lyd van zyne detentie aan hem verstrekt en dat uur even voldoende om niet van honger Ie vergaan, voor hem ra bittere stralT was, die daar na nergens mede ger^ Inssisnl kon wiirden ; zoo is, op hel verzoek van den gemelde» Baalf. (lat bet deeze regeering behagen niogte voor den aanslaaulf aan de gevangenen Ine Ie leggen, naamelyk: aan ccii Kuropecs 8 stuiïi'J

" n Christen inlander 6

■ Chinees 6

■ > Mahometaan of ander oncbristen 4 •

'r daags, dan wel zoodanig anders, als deeze regeering zuiulr nordeclen nut en nodig Ie weezen, goedgevonden en versin" behalven de gewoonlyke verstrekking van zoul, ^vater, brand- hout en een maat rysl Ier maand voor ieder van de gevaoi^fnöL den cipier van Coiup' boejen voortaan Ie laaien geuieleu; voor een Europees zes stuivers, i

° > Christen inlander vier stuivers.

&1% P. A. VAN DÈA PARftA. ïïl

voor een Chinees, gelyk tans, zes stuivers, en » andere oncliristenen drie sluivers 's daags, dewyl hy daar mede zeer wel zal kunnen loekomen om zootlanige gedetineerden naar behooren te onderhouden.

Zie ook 7 Mei 1790.

17 Novennber. Verbod voor de officieren van justitie te Batavia tegen het geven van inzage aan den Raad van justitie aldaar van stukken, door hen aan de Indische Regering ingediend.

Is verstaan alle de respeclive ofBcieren van justitie alhier te recommandeeren om, wanneer hun door den Haad van justitie deezes casteels ten eenigen tyde mogte worden opgelegd of gdast de productie der minuten of copyen van zoodanige schriftnuren, als zy ampts- eu pligtshalven noodig en dienstig geoordeeld hebben in Raade van Indie te leveren, 't zy om ehicidatie of ordres omtrend de daar by voorgedraagen zaaken Ie verzoeken, dan wet verslag te doen wegens de volbrenging van eemge, faun by deeze regeering geinjungeerde enquesten en andere verrigtingen, aan dat of diergelyk requisit van de gemelde regtbauk geenzins te voldoen, maar ter contrarie daar van kennis te geeven aan deeze regeering, om derzelver dispositie daar op af te vragten.

17

« janimni " y^tstellif^ van zekeren termijn voor het invor- deren van pretensièn door Chitieezen.

De officieren van de Ghineesche natie alhier hy requeste te kennen gegeeven hebbende, hoe hun menigmaalen was te vooizen gekomen, dat tot voldoening van obligatien, welke in boedels van overleden persoenen wierden gevonden ten laste van Chineesen, niet de eygenlyke debiteuren, maar anderen aange- sp~"ooken wierden, dewyl verscheidenen van hun een en denzell- de i naam of ook wel naamen droegen, die veel overeenkomste m • olkanderen hadden, waar door het ligt gebeuren kon, dat de

772 1772. P. A. VAN DER PARRA.

een voor den aoderea wierdt aangezien, wanneer by de obtigilk niel uitgedrukt stondl de straat, gang of ^ragt, waar in u( waar op de debiteur, ten tyde, dat de obligatie wienil gepasseerdt, woonagtig was, niet verzoek derbalven. dat daar omtrent de nodige ordre voor het vervolg mogte worda gesteld; en by deeze geiegendheiU in aanmerking gekomeo weezende, dat bet niel minder nodig ware tea lyd te bepulni. binnen welken de pretensien van Chineesen np Cbineesoi. uit obligatoire acten voortspruiteode, moeten worden ingemaand of derzetver actie geinstitneerd, tot voorkoming van de andenjns inevitabele, epineuse en ruineuse processen, welke het een onbepaald getal van twintig en meer jaareo agter een laaloi voorlloopen dier prelensien, zonder intusscben eenigeaamnM- ning te doen, notoir ten sequele moet hebben, oademaal ie aangemaande dan veeltyds komt te ontkennen den persoüo te weezen, die de ten zynen lasle voortgebragte acte (^Itgaioir heelt gepasseerd, of beweert, dat dezelve reeds betaald is. co de schuldeisscber daarentegen de deugdelykheid zyner pretensic op den aangemaanden niet voldoende genoeg kan bewyz«o: zoo is, na rype deliberatie, goedgevonden en verstaan oici alleen de notarissen hier ter steedeen die dat amptwiianniiKii op de buiten-comptoiren, daar Chineesen zyn, by eKtracl deezes te gelasten om by de obligatien olf andere acten ubb- galoir, die voor hun door persooneo van de gemelde natK gepasseerd worden, met alle nauwkeurigheid bekend te stellen de naamen, woonplaatzen en handteeringen of bediening'», zou wel van de crediteuren, indien het mede Chineesen ztn. als van de debiteuren en hunne borgen, ten einde aHe tw'fle- liiig en dispuien daar omtrent weg te neemen, maar ook te statueeren en by placcaat af te kondigen, dat een ieder nu) de in deeze colonïe geadmitteerde of elders anders uoder 't jui'isdictie van de Nederlandsche Ooslindïscbe maaLsciiap ■ woonende Chineesen, die eenige pretensie op ymand zt * nalie heeft of na de publicatie van bet gemelde plaecaal kr uit kragle eeoer obligatie of van eenige andere poUicipte ai geliouden en verpligt zal weezen om binnen den tyd van ( .

1772. P. A. VAN DER PARRA 775

jaaren. gereekend van den ila^. dat zoilanigc acie obligatoir is gepasseenl. vDldoeDin<; daar van te vorderen, 't ly van den orginelen debeleur of zyne borgen, zoo die nog leven, ilart wel, na hun overlyden, van Boedel meesteren der Cliineesen of andere anehristenen of van de leslanienlaife executeuren, curaleuren, eiiz., onder welkers adminislralie en heheering hiinue lioedcis en nalaateiischappen zyn komen te vervallen, zonder daar ineite bngnr te wagten, onder wat prelext hel ook weezen moge, o|i poene in heyde degpvalicn. daldegene, die in deezeu zal kamen in gebreketehlyvenof geen voldoende bevvys kan produceei-en, dat de aanmaning wel geschied, dng de betaaling egler nog niet gevolgd is, van zyn regl, actie en pretensie zal zyn en blyven versteeken.

En op dat dit Imvel slceils agtervolgd worde, is voorts verslaan de beide collegien van justitie alhier, mitsgaders den Raad van justitie op de voorschreven' buiten-comptoiren te inlerdiceeren om op zodanige pretensien. die na verloop van den voorschreven tyd op leeveiiden of tioedels en nalaatensrhap- pen van overleden' Chineesen te voorschyn worden gebragl, anders regl Ie doen als met zoo een eisch Ie ontzeggen of de exceptie van prescriptie Ie admitleeren, len zy Ic gelyk gedo- ceerd en, den regier ten genoegen aangetoond wordt, dal de origioeele debiteuren of hunne horgen, dan wel de administra- leurs hunner boedels of nalaalenschappen, binnen don bepaalden ■lyd wel zyn aangesproken, dog dezelve egler geene bclaaling gedaan hebben: lerwyl in het laaste geval of wanneer blykl de aaiimaaning tot belaalingu zonder vrugt geschied te weezen, het regl. de actie en prctensie van de schuldeisschers in volte kragt zullen blyven slandgrypen.

19 November. Controle op de acle-biiekcn der huilcH' kantoren.

AaDgetoond zynde verscheiden' excessen, die er tegen het reglement op de bevordering der dienaaren van den Ï9'" September 1767 waren gecommitlcert zoo is goedgevonden

774 n73. P A, VAN DER PABRA

en verslaan dezelven wel voor dit iQ»al Ie passeeren. nnkt eeiie ernsli}<e reinari|ue, maar lelTeos, lol weering vdh (lier^relyki uitklappen en bevrydiu^; der inaatscliappye vau ie. lueenlpri latiten, liie zy daar door Ie draagen lieen, den adjunct eer<tMJ gezworen klerk Ier ^eueraale secretarye te demandeeren mu alle de in deezen jaarc ontvangen' en in liet vervolg jaariyx ontvangen wordeode acte-boeken van de onderhoorige gnutcr- nenicnteii, direclten en coiDiuandementeo exacl na te ii«nni. by bevinding, dal omtrenl de verlietering der dieoaaren ginder, 't zy in qualileil en gage te ^elyk of Iti gage alleen, niet if gehandeld naar hel voorscbreeven reglement en de uadeif ordres op dat sink, daar van telkens aan deeze regeering tt lieriglen, niel aanwyzing, in welke gevallen die ordres over- treeden zyn; zullende denzelven van hel bedraagender soldyen. die aan zodanige, verliclerdc dienaaren zyn toegelegd, genielu een zesde gedeelte tol eene premie voor zyiie moeiten, iow» verre deeze regeering liet zal goedvinden, om betaald Ie wordw door de genen, die zig aan ile transgressie der ordres tes deezen opzigle heldien schuldig gemaakt.

Ten vervolge hierop werd den 2ö"^° November 177S mog goedgevonden en verstaan de ministers en bedienden in it onderhoorige gouvernementen, direcUen en cumniandeniHitMi ernstig te gelasten om, niet alleen in hel toeleggen van gage aan dienaaren, die hevordei-d ofl' verlielerd worden, zig sliplelyt Ie houden aan liet reglement vanden 2!)'° September 1767 en de nadere ordres op dat respect, maar ook by de acipn te noteeren de dalnnis van de jongst voorgaande Iievorderingm of verheleringen en hy die van de genen, welke in Coinp'diensi worden aangenomen, vau wat ouderdom zy zyn, tol ranlileeriog van het den gemelden adjunct opgedragen onderzoek na iIe daar omtrent gepleegd wordende excessen".

30 November. Vooriivhrifï nopens hel heijrnvcii viin lijtufn. Op dezelfde wyzc als de weduwe van den burger. Pttro*

1773, P. A, VAN DER PARBA. 773

Gi'oll, met name WJlleniiDa ChriRÜua Divean, en de tiiiis- irouw van den gercpalrieenlen krauk bezoeker. Phili|>|ms iGeranlus Jurriaan Uiidaalje, mei name Adriaua Cordeiioirl, liy resolulien van den 5^" cii iW deezer ^epriviligeerd zyn lol hel bedienen der sleriliuizeii en liegraavenissen. is goed- gevonden en verslaan Laar Iteiile ook, mei uilBliiiting van iille anderen, ttehalven vim den curator ad liles, die, gelyk ri, de lykeii van Coinj)" dieniiaren, welkers lioedels donr hem ter redding eii verantwoording aaovaard worden. Bil zyn oT eenig ander, daar toe geschikt huis zal mogen begraven, hy deezcn Ie privilegeereti om de tykeii van alle overlydende [lersoonen hinneii en liniten de stad, deeene de Oost- en de andere aan de West-zyde van de groote rivier, nil hare woonhuyzeii Ier aarde te laten hestelien voor «ene redelyke Maaling, wanneer zy daar toe veriogt of de gemelde lyken niet uit de sterlhuyzen zelfs begraven worden.

5 December. Intrekking van het bepaalde op 18 l^oreinher 1768 nopens den aankoop van slaven op Timnr.

Maka.'jser kon niet genoeg staven leveren om te voorzien -de rnnteiise sterfte onder de slaven op fianda" en in de behoefte aan slaven te Batavia en op Ceilon.

3 December. Wijziging vuh liet bapiialtle up 28/50 Mei 1771 no/KHS het opslaan van Wcslerschc lijmenden iit Compagnie's pakhuizen.

He administrateurs in de \Ve»;tzydsche negotie-pakhuizen verzoek doende, dal het deeze regeering hehaagen rnogte bun ig douceur loe Ie leggen voor de moeite, die zy badden mei in Comp^ pakhuizen op te slaau en, na hetaaiing der recognitie, weder af Ie leveren de kisten en pakken met lywaalrn, 4oor de scbeepsoOicieien en anderen lans hier aangehragl wor- dende, onder verluoning ten dien einde, dat de administrateurs van het kleeden-pakhuis, waar in itevooiens diergelyke lywaaten

776 1772. P. A, VAN DER PARRA.

geborgen wierden, voor ieder kist olf pak, zonder ondersrt^eid. een dukaton hadden genolen van de eigenaai^ derTeKcii en de voornaamsle lywaat-kooplieden niel ongenegen waren zuUf als nng Ie rounieeren; zoo is, utt aanmerking, dat de betaaltn^ van een ducalon voor iedere kist, kas of pak niemand lol eenig merkelyk bezwaar zal sti-ekken. goedgevonden en vergUas in der supplianten verzoek te condescendeeren en dienvrigörfe. met alteratie van de volgens resolulie van den 28*" May. bj bet placaat van den 30'" May 1771 uitgedrukte verklaarin|, dal niemand gehouden zal zyn om vonr het opslaan en aOeverao van zyn goed iets te moeien coniribueeren, den suppliantai. milsgaders bunne successeuren in der tyd, by deezen tot «n douceur toe te leggen een dukalon voor ieder kist. kas ol pak met lywaalen of zyden stolTen, die van de West vaa lodïe atd schepen en mindere vaartuigen van de (lompagnie of vaD de Bataviasche ingezetenen mogen aangebragl en in de West- zydsche pakhuizen moeten opgeslagen worden om, voor der- zelver allevering, aan de administrateurs van die pakbuiiea te worden betaald door den eigenaar van zulk goed ol den geeoen, aan vrien hel zal weezen geaddresscerd, huilen en boven de recognilie, die, teu behoeve van de Compagnie, in baare kasse voldaan wordt volgens de bepaaling by het voorschreven placaat.

'°;'j.T«"- Twliiktiiitj lot het plakaal van 5 Decfmbei 1771 nopens den vrijen vaart en handel.

In ervaaring gekomen zynde, dat sommigen, door eeite misvatting van de intentie deezer regeerioge met opi^ tol de belaaling van recognitie voor de Weslersehe lywaatea. die tot den particulieren handel, volgens hel jongste pbcaat van den 3'° December 1771, hier m<^en wordeo ingevoei' in bet denkbeeld geraakt zyn, dat zy eeneiyk recognitie faeb ten moeien voor heele stukken lywaalen, maar niel voor ii gene daar van gemaakt is, als : hemden, mutz«i, eni., d ook voor koussen, ofschoon dezelven mede tot o^lie m den aangebragt; zoo is goedgevonden e» verstaan, lol istr

177^. P. A. VAN DER PARRA. 777

pretalie van het daar van spreekendearticul in het voorschreven placaat, by deezAR nader Ie. verklaaren, dat, niet alleen voor de heete stukken Chormandelsche, Ben^aalsche, Ma<liiree!<Fheen Mallabaarsche lywaaten, mitsgaders Benftaalsche zyden' stoffen, maar ook voor al het gene dnar Vtin gemaakt is tot kleeding of eenig ander gebruik en voor alte .'»>orten van koussen (mei uitzondering nogtaiis van het gedragene goed) de by bet voor- schreven placaat vastgestelde recognitie van 20 per cent voor èe. Chormandelsche en IS per cent voor andere lywaaten en stoffen, by aanbreng met Comp' schepen en mindere vaartui- gen, dan wel van 10 en 8 [ler cent respective, by aanbreng Biet Bcbepen en mindere vaartuigen van de Bataviasche inge- letenen, aan de Compagnie moet worden voldaan; en hier

overzulks den ministers van Ceilon, Cbormandel. Malacca, Bengalen en Mallabaar by extract deezes te inrormeeren, met

om de laast gemelde goederen, zoo wel als de heele stuk- ken lywaaten of zyden' stoffen, met derzelver opgegeeven inhoops-waarde, by de herwaarts overgezonden wordende fac- luuren bekend te stellen: lerwyl nog verstaan is van de voor- i;chreven interpretatie de gemeente alhier by een biljet kennis te geeven.

24 December. Ampliatie van hei bepaalde op 12/22 April en 20 Jlfei 1768 nopens arak-stokenjcn

Is goedgevonden en verstaan, tol. ampliatie van de voor- schreven ordres. by deezen nader te slatueeren: 1° dat een ieder van de eigenaars of huurders vandearraks branderyen verpligt zal weezen om, zoo dra hy van den Baljuw of DrossaanI der Balaviasche ommelanden, onder wiens jurisdictie zyne branderye behoort, een ('erlilicaat of |>ermigsie-brierje verkregen heeft tot het stooken, hel zelve te vertoonen aan de Iwee luitenants der Chineesen, Ting Ingko en fiouw Poean Soey, die by dezen gecommit- teerd en gelast worden nm van het geobtineerde permissie- briefje in de Chineeschc taal gratis aantekening te doen,

78 1772. P, A, VAN OER P^^RRA.

niet alleeo in ilorso vrin dal bewys. maar nok byf^ndnor ieiler van liiin daar loe Ie lumden iiieinorie-lK^k : en dil voorls dezelfde verLoiiin^ eo aatilekening zullen inwifn gescliieden, zoo wel by liet slaakcn, als hy liel wemli-r iiRginneii van hel stookcii, inils^adcit; wanneer nten met hel slookeii gelieel wil uitscheiden, sul) |)oene van. bj vcrauiin des eigenaars of huunlers vao eenige arraks-hnu' deryen om dal iiewys, invoefjen voorschreven, te verlnoneii of, liy Iroiiwloosheid van een der gemelde luiteuanls in bel cinen van de begeerde aanteekeniiig, daar voor telkens If verbeuren eene amende van vyf iionderd ryksdaalders. dt helfle voor den oOicier of den genen, die de calange ui hebben gedaan, en de andere helfle voor dediacony-ariuen deezer stede;

1° dat ieder eigenaar of huurder van de arrakti-brandenen altoos een vryen loegang zal lieblien. niet alleen tot alk' de branderyen, maar ook lol het memorie-boek van 'k gemelde luileiiaiils, met de faculteit lefiens nni hel i<x:>r- schreven permissie-briefje en memorie-boek Ier vl^ie ie mogen vorderen, ten einde hy ontdekking van eenige overlreeding, 'I zy van de tegenwoordige, dan wel van de iiy de meer geniën lioneerde resolulien van den 12'" Apnl 'en HO" May 1768 gestelde ordre», daar vau keuiiis ir geeveii aan den heer praesidenl van Scheepenen, die dei aanbrengers naam zal verswygen, indien hy het begcerl. cd

i" dal, iiy overlyden ofaf^aan van de gemelde twee luilenaiils. twee andere luitenanls der Chineesen zoo ook alloos ia hel vervolg met voorschreven endorsement en de inlHwkinjr der gemelde permissie-briefjes hclasi zullen worden.

24 December. Vpmieiiwing van de plakiilen lct}cn hel maketi ct( verkoopen van vuiiruvrk, etiz.

24 December. XerparMmj van de (generale cii iji-ine itikomslen vnn hel koningnjk Jakatra voor het jaar 17

Uecric wijzigingen in de pacht-voorwaarden komen dilniüa' yr"

1773 P. A. VAN DER PARRA, 779

31 December. Voorgchrifï nopem boitjim van packti'is, die stirckeatice aanvroegen.

Is verslaan den ontvanger generaal Ie ret^^nmniandeeran om in hel vervolp. wHtiireer liy deeze reg;errjn(;aiiii eeriigeu paglei' surceance of reKpyt word verleend lot tielaaling van zyne agterslallige pagt-penningen, de Cfaineesen, die zig aU horgen daar voor interponeeren, alvooreiis liiniue liurgto^t aan Ie nemen, door twee luitenants dier iiaFie lelaaten exainineereo, of sy daar toe wel admisüibel zyn.

? ? Javasche verpachtingen voor de jaren 1773, 1774 en 1775.

Voorschriften nopens deze verpaclilingen voor de jaren 1764 l/m 1772 zijn niet aarigplroffen.

[)e wijzigingen in de voorwaarden, vennehl in deel VII, blad. 449—464, zijn de volgende:

Generale bepalingen.

Art. 2 luidt: ide paglers van de sahandarycn zullen geen- zins pagt mogen pretendeeren van de goederen, hoe ook genaamd, die voor de Compagnie worden iii- of uylgevoerd, ea ook geene tbolpoorten", enz.

Art. K, 1° ivoor de amfioen eens en vooral vyf en dertig

I ryksdaalders de kist Palenasclie, liy de geprivilegcerde sociëteit

verkogt, voor invoer van Italavia en van geen andere plaatsen,

I boe genaamd, zelfs niet Ie rug; dog de uytvoer, buiten naar

Banda, werwaarls dezelve niet msfi worden overgevoerd,

naar elders vry".

Art. 6, 2". Aan hel slot is toegevoegd : «enook geen Ooster-

sche slaaven, boven veertien jaren oud, aangehragt worden".

Art. S, j" luidt: nvoor lynwaaten, zoo wet Sourallesche,

Mallabaarsche en Ceylonsche. als Chormandelsche en Bengaalsche,

het zy ruw, wit, gecouleurd of gescljüderd, ook voor zyde

780 1773. P, A. VAN DER PAHRA,

Btofiên, by invoer van Batavia (en van geen jindere planu. wyl diit verboden is) lien ten honderd", enz.

Art. 5. S" 'liy iovoer", lees; »by invoer van Batavia en van geen andere plaats, dal verlioden is".

Arl. b, 6"— 8" is vcrvanfieii door: «de uylvoer van lit( katoen-garen, zoo wel wit, als anders jjecouleurd. zal aan niemand weezen gepermitteerd, maar de liandel in dezdvf alleen voor de Comp* biyven ffereserveerd".

Art. B, 9° en 10" zijfc geworden 7* rn 8".

Arl. 5, 11" (nieuw 9"). Aan het sW is toegevoegd: «dog daar en tegen zal dubbelde lol mogen gevorderd worden van bandelaars, die van plaalzen in straat Halacca, buyia Malac^^ zelfs, homen".

Domeinen,

1" en 2" is vervangen door: "de sabandhary van La^ssm, waar hy nog somas, nog tjatjas gehooren, maar wel de lol permissie briefjes tot den aanbouw vhii vaartuigen".

3". 4" en B" zijn geworden 2", 3" en 4".

6" en 7" zijn vervallen.

8*, 9°, 10" zijn geworden B", 6° en 7'.

11", 12" en 15 zijn vervallen.

14" is geworden 8".

IB" — 17" luiden, ais volgt: «9" in- en uilvoer van suiker over de gebeele kust, bevorens onder de zee-tollen begreepeti, dog lans of sedert dal die»; vervoer naar de hoofdplaats verboden is, een afzonderlyke pagt zyude, zal by uytvoer naar andere plaalzen van kandy suiker sesUg stuyvers en vau poedersuiker dertig stuyvers de pikol en ook xoo veel by invoer moeten betaald worden; dog, in gevalle van d'eene plaats naar de aod wordt getransporteerd, alleen om daar teembarqueeren, lal 'aast gemelde plaats niets behoeven betaald te worden".

18" is geworden 10",

19" (nieuw II" en 12") luidt: «de verkoop van arak Samatang; dog mag, die daar gestookt word, niet woi

177?— 1773. P. A. VAN DER PARRA. 781

uyt^evoenl. t^^ Hel slagten van varkens, welke drie laast gemelde paglen, bevooreiis iii eeu gesmollen opgeveild. laas ieiler afzonderlyk zullen worden verpagl, blyvende hel heffen van zes sluyver-s. voor ieder warong". enü.

20" vervalt.

21° wordt 15° en 14°.

Hel overige, o)) bladz. 4b3 en iM vermeld, vervalt.

2 Februarij. Bepaling, dal vreemde, particuliere schepen te Batavia niet meer zouden mogen gerepareerd woi den.

Geremarqueerd weezende, dat de Ëngelscbe, |>articuliere traBquanten, ongeagt de annunliatie aan de opperhoofden van de etahlisaementen dier natie in Indie by missive deezer regee- ringe van den 8<" November 1771, dat aan de gemelde han- delaars uiel meer znuJe worden toegelaten de repar<itie hunner scheepjes, hier egler nog at aankomen met zoodanig gedela- hreente en iifgevaren kielen, dal hun oogmerk niet anders schynt als om dezelven geheel te laaien vertimmeren, en zy du^ een misbruik maaken van de iiischïkkelykheid deezer regeeringe len hunnen opzigte, is, oui daar in nader Ie voor- zien, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verslaan ile voorschreven* aankundiging.zon- ■k-r «enige uitzondering, mede Ie laaien doen door de saban- daars aan de gezagvoerders van de lans bier zynde en in het vervolg aankomende Engelsche, jwrliculiere scheepjes, lol hun ^Barigl.

1(J Februarij. Bepaling, dat de bimien-regent van het buiten-hospitaal Ie Batavia zeker teeiland ex officio moesl bezitten.

Om eene beiiuaanie weide te bebbeu voor bel rundvee, dat

782 1773, P. A. VAN DER PARRA,

len dienste van hel Imilen-hospilaai vereixchl en onderhoudpii worül, is goedgevonden en verstanii van den heer Itaad ordin;<ir. de Klerk, over (e neeinen zekere veertien stukken liy eeo getrokken lands, gelegen omtrent drie quiirt uur gasus Ziiiil- waurls l)iiiten de stad, even boven de post Ryswyk, in liel derde deel van het blok N, voor eene soinme vao twee duiuod vier honderd ryksdaalders, en hetzelve voor dieo prys, la voorschreven einde, over te doen aan den presenten bjoaen-regeiil van het gemelde gasthuis, Heter Josepb de Vjenne, luiLsgader» leffeiis vast te stellen, dat dal weiland van hem iip zpa successeur in der tyd en zoo vervolgens van den eeneo binnen-regent op den anderen moet overgaan voor de gewelde inkoops- waarde, zonder dat iemand hunner by deeze uveraeemiBg suhject zal weezen de hetaaling vao 'sheeren geregligbeiil, op hel transporleeren van vaste goederen gefixeerd.

23 Februarij. Last op de Samarangsche nünislers atie »de iveex- en arm-jongens", 12 of meer jaren oud, éf *jong matrosen" op f 7. — 'smaaiuU in dienst te nemen en met de naar Batavia vertrekkende m-hepex derwaarts te zenden.

"Ten ware iemand geinclineerd niogle zyn hen, buiten isslv ■ van de Diakony of van het weeshuis, oa zig te neeinen «a nvoor hunne opvoeding en onderhoud zorge te dragen".

16 Maart. Nadere regeling der jaarlijksche verstrekkifi' gen aau de burger-boeijen te Batavia.

Voorgedragen zynde de door den cipier van de burger-hoeyen by lierhuuting ingehragte bezwaarnissen om mei de bepaaUi stuivers 's daags voor een crimineelen gevangen en een gjtelai welke laaste doorgaans na zes maanden, op verzoek van d> impelrant van gyzelïng, op 4 stuivers vennindenl won mitsgaders 4 stuivers voor ieder slaaf 's daags, zonder gco van eenige verstrekking van ryst, zout en water, \Khht

"F^

177.1. P. A. VAN DER PARRA. 783

eeolyk 6 viidcms Itrandhoul in liet jaar, tliaiiR la kunnen mndschieteii, veel min Iteslaan, üm duur tle, iii vergelyking van vrcieg<!r jaaren. toegenomen dnurle der leeveus-niiitde- leii, a\s hel Buccessive verinindenl ^'elai vim gegyzelden en gevangenen, dal quaalyk ecu tiende deel bediitagl van liel gene 'er lievoorens ^esecnreerd wieidt, en zyn verzoek der- halveu : 1** uiu. in ptaaize van vier koelies, ugt, legen '/« i'd' 'tidasgs

i<^der, te mogen ojdiiengen, even nis den cipiet vun Coin|t^

Injeyen, woiilende dezelven noodzaakelyk vereisfilil tot hel

reinigen en sclioonhondeii der Itoeyen ; i" niii jaarlyks Ie mogen heliiien de verstrekking van agt

Inslen ryst lol den inkiio})5-[irys, nevens liel henoodigd

drinkwater, en 5° om, in plaatze van de verstrekking van:

ISÜ p' Javasche dammers,

50Ü ' bamlioesen, 4 " raaghuiten, 4 ° handsloirers, 1 > yzeren vuurscliop, 1 ' " vuurtang,

1 ° groote en

2 • genieene bamlioesen laddi^rs, en 2i>ü tG ^zervrerk,

die hy jaarlyks, onder meer, volgens bel reglemenl quain te genieten en welken by in dien gevalle /.onder ongerief voor zoo verre zoude kunnen missen, te mogen erlangen (Ie verstrekking van :

ii vadems brandhout of 6 vadems ijieer dan thans en

's daags 1 kan lamp oli ;

zoo is gocdgevondeii en verstaaD hein te permilteereu om

voort.'iaii ze^i koelies in pUalze van vier te mogen opbrengen,

t^en zes stuivers ieder 'sdnags, en daar l>enevens toe Ie leggen

E* — ,|f vaderas brandhout in het jaar, milsgaders uit (lomp* ji-nia^azyn aan hein jaarlyks te laaien verstrekken agt ai ryst voor belaaling tegen den inkoo|>s-prja, dügdaaren-

)84 1773. P. A. VAN OER PARHA.

legen Ie doen cesseeren de voorschreven' verstrekking vaii dammers, liamboesen, enz., bedragende in gelden /* 73: 13: — .

19 Maart. Voorschriften voor Compagaies kosjniakti te Batavia,

Door den heer Gouverneur Generaal is aan de vergadering Ie kennen gegeven, dal zyn Bdeiheid, op hel daar (oe gedaan verzoek door de huiten-regenten van Coinp* hospitaalen. bet hoofd van de chirurgie, den binnen-regent en de vier eenic practizyns van het binnen-hospilaal. de chirurgyns niafoir van zyn Edelheid^ lyfwagl en van de Iweebataillons infanlerve. de opperchirurgyns van bel ambagtü-quartiei', het vierkant en de kruidtnolen, mitsgaders den stads chirurgyo alhier, voor Bcnigen lyd gelast hebbende uin, naar hunne beste kennis eu (iiidervinding, ieder in hel bysonder, ter dispositie vao deeze regeering schriltelyk Ie ontwerpen zoodanig een formulier vao hulpmiddelen legen de voornaamste of meest heerschendr ziekten en quaalen hier ter plaatze, als lot een generaal rigl- snoer, zoo voor de praclizyns in hel binnen-hospJIaal, als vuur den upothekiir zoude kunnen gerecipieerd en met vrugl g<^ liruikt worden, ten einde daar door voor te komen de abuiseo en iiiissln^en, die men, onaangezien de daartegen aangevnerJe en by resolutie vun den 28'" Augustus 1770 geiioleenK' suslenue, vermeende liglelyk te zullen kiitmen plaats hebbeii door yebrek van genoegzaame kundigheid by den ecnen ui nndcren; sedeil, Ier voldoeniug aan het gemelde requiciluir. diior den binnen-regent en de praclizyns vnn het binnen-hospitaj' gezamenlyk en door de anderen afzonderlyk van berigi was gediend, dog dat hunne verschillende begrippen en voorstellen, die niet geene niogetykheid scheenen te kunnen wordea i combineerd om d.iar nit een goed formulier, naar bet oogmrr. op te maakeu, zyn Edelheid bewogen hadden om de exainia^f' en bcoordeellng van dezelve den medicinae en slads doelt Saniuel Christiaan kriel, op te draagen, als een man iyoi< die niel alleen lang op Batavia gevi'eest en in de ueStw"

(773 P, A. VAN DER PARRA 783

Tan Je geneeskunde grys ge%vor(len, maar ook zoo ODizigtig iii zyne liainleliDgeo en mei zoo veel liefJü voor de welvaarl van zyoen evenmenscli bezield was, dat men op zya oordeel ÏD dit geval zig wel mogle verlaaten; eii dal hy duar op zyne consideratïen gesuppedileerd liadl by een Iwrigl, hel welk zyn Edelheid lans, nevens alle de beriglen van de voor- gemelde bedienden van de chirurgie, produceerde.

En by leclurc van dil berigl van doclor, Kriel, is hetzelve bevonden hoofdzaakelyk Ie l>ehelzen, dal, de rormuten of zoo genaamde receplen, door de practizyns van de vasle posten lol gebruik van bel binnen-bospilaal opgesteld, ai Ie generaal en (een of twee uitgezonderd) met vomitievcn en purgalien begonnen zpde, zonder Ie repjien van eun hcluumlyke en noodige loebcreiding der zondigende slolTen, iiy daanim bel opstel van de practizyns in het binnen- hospitaal, die best dienden te weten, welkeen hoe veelcrhande ziekten zydageiyks en jaariyks in dat hospitaal ontwaarden en behandelden, en welkers receplen by ook redelyk wel naarde kunst opgemaakt vondt, Imven anderen lol een regel gekozen, dog cenige weinige dingen tol verbetering aan te merken badl, als : 1' dal die formulen alle zonder signatuur waren of niet niet ondergeschreven naam, aan wien zy moesten gegeven worden, de wyze hoe Ie gebruiken, de lyd wanneer, met welk vogt, koud of warm, onder welk dieet, enz., alle welke dingen egler hoogslnoodzaakelyk waren en welkers ver- zuim zeer nadcelig tol herstelling, zeer sehadelyk en zelfs, naar omstandigiieden van zaaken, doodelyk zyn kon;

12° dal 'er veele enkelde medicynen van het planten- en dieren-ryk (vegelahilia et animalla) waren vooigesch reven, die van Europa moesten komen, dog waar van veclen, zoo niel allen, bedurven, van de wurmen aangestoken of verteerd ontvangen wierden en welkers gebruik dan, 'Izy alleen of mei anderen verzeld. ceiie gelieele andere uitwerking deedt, dan zy moesten en ook lieboorden Ie doen, wanneer zy versch en onbedurven waren ; 5" dat de syroopeii, uil Europa uungetiragt of nok wel hier

86 I77S. P. A. VAN OER PAWA

van Eunipuscliu knitilen, litneiuen, ZMiIcn. wt:1 itf 11! kuurvu wamti, nudk-u de maXe bint we) ï linie passet^ren konilen xoniler giKling ie ti»ilcrg.-»n «a i anjereii [votgeiis § 2) iiia koDiJeii iï'm-J Myvr-n. oij hnrliaaling nit .loapryziiig ilierlulv«n \au xyiiea U*. raa uiwlun fjisJauneu vuorslog, ur auto uicl beier dealt na lii<5t' in overvloed grneyeiulË liruyilen, hlucoMni. uadea ' vrugtun 8yruo|tcti te licrciiteii lUin van «la Ëutu| dswyi eeiiK lipdurveu of tjuaalyk Urtitde synwii geheelv roin)iositic van lu'-dii-ynuii luuInJig of niaakeii kon;

i" i]yt liy in ;ill<: do formnlen van de )>rn4:lixynR pranew si:liriflt;ri viiii uil«rlykü iu('dicyii(.-ii v<i(idl. beliiUvon Mulgi clysnmLi, LixiulUu eri cniolli^nlh, daar tog de Io|nq [dualsnuddi^lün in jIIl- Hrlwrpiï fi( Un|{duuri^i3 urUi onvnriuyddyh, ja, ten lioo{;.<len noodxakdyk waren, gd\ yerimhaie, versterkende, venvckkriMie uT - prikkelod rypmaakende, jiynslillenile |ta|)peii, |>l«ut«n(, iHMb^ ear.., en

i" dul d(i ïiektKn, diti liier mceKl ItcerürJitiFn, nitt alk rt| koprtïei), K''"'<^'^<''2^i< ^^ >rK»nK warvit, cHyk «Iom- *M practiüyns aPdeliileerd wienil. maar il;(t sltïekingeti dur iiiguwaudtin daar zoer I" ' verteld ut ook alleen warep ttn n^iie ii'i liaiideliufï als d» andure ziekten vurdiifi ïonder xiont f^rvaardeslcevens. belioitriyk : want (vraa^'l hy], waar van daan aitdvrs buikluopeii. ilii; eeiio wille stolTe leveren, wi^ki ged«!biteerd wordl pd niet ander» aU eeim H-aan: {MB oT vlter, met ülymim vtiruicn^^d, ti;u grontle boBft, doIsIiui van eeiie verïuimde ontsteek in^rs-kourts ilfir iBgtwande^, ilie lot üuppiiraliü oï vei-Htering ovorf^pgann i< eo nvÜB Kuropees, na lang Kesiikkeld te linbiieji. Iti Waarop door den hcor fionvcnicur Cemi

tl in tifl algemeen loegesteuul zyiule. dal urn oobeprofld Ie laaieu, wat lig met eenigea gn>Jid jIj 'I^Htl'J

. A. VAN DER PARRA 787

r

I en heilzaam lot liulpe v,in ile elemlige lyderen in hel liinni-n- l hospitaal aanprees, tor ervaaring, of het Jen Aliuagligen I Miaagen utogle hel/elve nicl Zynen zegen, waar van alle ' nienschetyke onderneemingen haar succes ontleenen moeten,

Ie bekroonen en daar door eens te doen cesseeren de slerfle, dift sedert eenigen lyd de liarlbreekendsle verwoesting onder liel gemeene volk iiier Ier hoofdpiaalze heeft aangeregt; zoo ïs, na overweging der voorgemelde bedenkingen en propositien van doctor. Kriel, goedgevonden en verstaan een extract nit zyn berigl en een afsthrifl van hel door hem geapproheenie opstel van den binnen-regent en de praclizyns van liet hinnen- bospilaaal, behelzende foroinlen of recepten van innerlyke TDeilicynen, aan de liuilen-regenten van Compa(<nies hospitalen te expedieeren, ten einde aan de gemelde piacUzyns te worden afgegeven, mei la^t:

1' om zig hel ei^n en ander tol een vaslen regel en riglsiioer Ie laaien slrckken in hel voorschryven van liulpfuiddelen voor de zieken ; 1^ om hel gemenlioneerd opstel van innerlyke, mei beiiuaame formulen van zoodanige niterlyke geneesmiddelen, als doclor. Kriel, opgeeft, metle tot gelmiik in het binnen-bospitaal Ie amplieeren, en 3' om, na raadpleeging mei eikanderen, ter nadere dispositie van deeze regeering, te berigten, welke van de kruiden, wortels, bloemen, zanden, vruglen en syroopcn, die zelden goed, maar nieesl bediirven uit Nederland overkomen, voor hel vervolg zonden kunnen geèxcuseerd en welke daaren- tegen van de hier Ie lande vallende of bereid wordende in (lerzelver plaaize mei meer effect lol de zamenslelling der metlizynen zouden kunnen geêmploieeid worden.

l

Volgens de resolutie der Houge Regering van tS Mei 1773 was de 'radix Juan Lojtes, die nieesl Ie (ïoa ingezameld wierdt, een overheerlyk niedicaiiient tegen alle soorten van verouderde afgangen en gevaarlyke buikloopen", waarom

1773. f*. *- VAN DER P-r-T

dan <H>k (!«.' Regering vcne gnxilK liocvwibeld van dieawarUl naar Balavin liet komen.

25 Miiarl. TuiJteunivij aan iteji krunklmziKkcr i

eiliiiul Onrast vau 4 : 37 : - vwr kostgeld.

• i-ijhidaoldera maandeUjh

Zijn Iractemenl bedroeg f 24 : — 's nuaiuls. Uti kruDkliczoeliets (i|i Iml eiluoi) PurmerRDJ vm op it bnil«ii Wellevrudun en Depok gi-iiuU»i ileujblf iDluiufilea.

25 MiiarL. Yerkoap van rtjsl kon Ht^geringKwege.

Tfit gerief van ile gemeenle gednurenife ilf^ Wesl is gued^fivonileii en verxtsan ilngt-tykx vyf bslcn ry»! Iij <)• kleine maal oji de ryKininrkt Ie laaien virrkbugtpn tfgea agt siniveps de ganling, nadien de I»y resnlulie van Am IS' DcctriilMT laaslledeti Ix'paalde verlconp van drie lastvn 'n <)aigv uiet schynl loe Ie reiken urn een ieilent lieitcHligdhuJ Ie vervullen.

S April. Vergunning voor ingfzeleiwn van MnlakMtijtt mn Java te kalm.

Ofn Ie verlioeilen liel gebrek aan rysl onder iln Malaccudie ÏDgÊzelenen, wanneer 7.y van 0<i<da. door ntisgewa.s nrairier zins. geenen f;enoe^zamen toevoer erlangen, is goedgernite ea verslaan aan «i« l«n gemelde gouvcrncuwDle niflidwhao- reode burgers en Giineescn eens vnnr at Ut |ierniillMiw den vervoer van dat graan nicl hann« vaïiititgm vsn Jifa naar derwaarls; en liier van den ministers ap beide ÜK (tlaatzen keiinix ie geeven.

15 April. Voorsclirifi nopens de mlbutHting f

mn t>ermisle Cnmpagnïe'ii dienaren.

iiy hel verroek van het opperhoofd van hel gcBta

»J4^

1773. P. A. VAN DER PARRA

■ co{n|>lair om voor het vervolg inel de ordre dcezer regeeringc T te mogen worden gemuniecrd onitreiit de argaave dersoldyen vao vermisle dieiiaarcn aan hunue wettige erfgenaameri, dewyl liet een aloude usaiitie was by de soldy-l)edieiideD hier ter plaaize, om de gagien van znodaiiigepersooiien eerslaf legceven na verloop van zeven jaaren sedert hunne vermissing, is goedgevonden en verstaan by Jeezen te verklaaren, dat die gewoonte voortann eenlyk ten opzigte van tluropeschen, dieuit Nederland in Indien gekomen en in Comp" dienst geadinitteerd, maar niel ten aanzien van de genen, welke hier te lande zelfs gebooren en in den geiiielden dienst aangenomen zyn, zal moeten blyveu standgrypen.

13 April. Bepaling nopens de jaartijkscbe rekening en veranluvording van hel College van Heemraden.

Is goedgevonden en verstaan Heemraaden te qualificeeren om de lasten van dat collegie, zoo wel als de inkomsten, jaarlykscb van primo January tot nitimu December by de staatrekening ap te brengen en dieiivolgende voor het presente jaar 1775 den geheelen ontvangst van primo January lot ultimo December; dog de uilgaaven. die by de voorgemelde staatrekening tol ultimo Augustus 1772 opgebragl zyn, van primo September 1772 tot ultimo December 1775 Ie rekenen, ten einde dus voortaan altoos met een opslag van het oog hel weezenlyk ac- of decressement van het capitaal in ieder jaar Ie kunnen nagaan.

!^-^, Verlenging lot ultimo Dacmber 1775 van den termijn, gesteld op if-^-^ 1771 voor hel rejiareren van kuai-mureH, enz.

4 Mei. Verbod voor Europeanen, geene dienaren van de Compagnie zijnde en te Batavia gevestigd, tegen het trou- wen zonder verijnitniug van den Goiivcrnctir-Gencraal.

Den heer Gonvemeur Generaal Ier vergaderinge verloond

l

780 1773. P. A. VAN oai PAWW. ^^

hetihende. dal vnn de rrylieid, die de burgers hier Ur sleée boven Cotnir dieuHarva hadden om liuwelyken mu to gau builen coDsenl van zyn' Edoltieid, tia fo doii een ei^jt miiiliraik wicrdl gcmaakl, di-wyl liurgrnt viti falfiimlTli* afkomst xig 7«irs somiyiiü zon verre rergulen, i1:i' weinigjt; gelds te bctiuwlykcii or uiliinderL'. Icn < Rieer wraakliitüi'e inziglCD, 21^ door tluu egt tii'-i' vite en veragtclykc vrouwtiedcu, l»l tmwrr cji cli.i^ryn nu liuD mnitgM;liit|t cd dtsfortujii vnu üg lelvrn, soiidcr Aal Vfif Edellteid, die zulks iinderü zoude kunniai bcicltnn. dajiresiler eenigc kermis van kreog dan door-gaaus ua de tullrekking v» uudanigc wans(!)iikkclyke vvrliintuubsca ; en diiu-liahen met zyn' Mcllicid niiofllg geourdeeld zyudu djar iu ic mt>i:tMi vonrtien, zoo is goedgevonden en verslaan by decien It slaliiceren, dat »llo Europescho hiirgurü cu <lio van EuropcKba bloede zyii. wanneer zyzig in detn'gl beg«ev<;ii wrillen,({diDudai zallen wecKcu om daar loo Up.\ conscul v.id den berr OmiveniFsr tiiiieraal Ik verzuektn, even als zulks doi>r (j>m\f ditüuura gedaan wonll; en dieiivfllgcndc tommigsarisiwii va» liu^ntljk* sche en kleine gerigls-zaaken alliipr lo gebstcn om vontlm uieiuaud van de burgers, die ouder do voorwlircreir liepaaliig behooreu, de inscliryving der gidioden Ie iicirurdCRrat, ilun na dal hy vertoond zal lieldieu zulk ci;h .wJiriftctyk IwH-yK vu bet verkregen auiscnt liy widgemuldc lyn* Edêllieid, als UI hier loe alleen aan Coni|>agnieii dieniisrcn vi^rloeiid iü.

Ed zal van dil besluit 100 wel aan Svbc|ieoefl dotserslodi], bU aan cnmmiNsarissen voormeld extnirl worden ge£.\pnIïeeH oil de Dolulon.

14 Mei. Vnsfslelluuj mn het iianlal notavi»sen Ie Batnna op vier.

De notarissen hier l«r stede, door bel verval vau de» banHtJ «D dl- neeriug ilor ingezetenen, seAcH ccuige jaareii hrrHuarU zoo weinig Ie doen bebbcnde, dut vier vaji bun liclzclTCitunler den minsleu oiidicnBl van liet genten, genuklyk toulrn kunMi

1773. P. A. VAN OER PARRA, 791

rerrigien en dus onder zjgdeeleri de Jnkomslen vaneen vyfden, die doorganns Ie schraal zyn om lieiiidaar vanopeeneredelyke wyze te docu subsisleercri; eoo is, naar de propositie van den lieer (ïouvenieur Generaal, goedgevonden en verülaan het gelal van de notarissen alliicr, liy resolutie vun den 15''"May 1718 op vyf gefixeerd, voor hel vervolg op vier Ie bepaalen, oni drie daar van binnen en een huilen de slad te laaien fungeeren: mitsgaders van decze schikking aan de coilegieii vao juslilie kennis Ie geeven hy exliael uil de notulen.

25 Mei. Vergunuing tol hel hotiden van pasar, em. op de landcti Lcbak-poeloes en Tandjocng.

Op de mondelinge instantien vau de heercn Raaden extra- ordinair. Pockens en Craan, als tegenwoordige bezitters van de lauden Laliak Poeloes en Tanjong of Oioetievcld, is goedge- vonden en versliian niet alleen voor altoos aan die landen geaecrochpcrd te laaien hel privilegie lot het lioiiden van een weekeiyksche markl, mitsgaders aan het laaFtgemelde land nog dat van hel gcbruikmaahen van het daar, volgens resolutie deezer tafel van den 1*" Fehruai-y 1746 opgeregle en laasl by resolutie vau den IS''" Decemhtr 1750 geconlinuecrdcblok- huis, maar ook hy deezen concessie Ie vorleeneu tol het blyven houden op hetzelve land van een huirels-kraal, die 'er van onheu- gbelyhe tyden af geweest is, zonder dal ten aanzien van liet eeu en ander in hel vervolg, by verkoop of ovcrdragl van de gemelde landeryen, weder permissie z:il behoeven gevraagd Ie worden tot de coulinualie dier voorregten; en hier van aan hel collegie Tan Heeinraaden der Balaviasche ommelanden kennis Ie geeven by extract deezes.

35 Mei. Vcrstcrkiiiij der geldmiddelen van het Colkgie (;«n Sekepeèicii.

Over Iwec exlracl-resoliilien van Schepenen uiel de daar ;i ens overgelegde drie specifii]uc lysleu of i-olle», die in cene

792 1772. P, A. VAN DER PARRA.

colnm aantoonen de jongst Itelaalde huur voor de hatzen oi erven iu de slad en Zuider voorstad en in eene andere ci^oai wat dezelven naar den tegen noordigen tyd kunoea geeren, rypelyk gedelibereerd en geoordeeld zynde de liepaaling der huur van die huizen en erven, om daar naar de invordering van de voorschreven' jaariyksche belasting Ie doen, zoo billyk en redelyk Ie weezen, dal dezelve, zonder inerkelyk bezwaar van de ingezetenen, geinlrotluceerd; en ook in de verdere propo- silien van Schepenen, strekkende tot legcngang van alle willf- kcurige en onverschillige behaodehngen omtrent de («taaliog cd helling van de gemelde inipositie, gecondescendeerd kunuende worden, ten einde daar door hunne Eerwaardeus ia slaat (e stellen om, niet alleen de gewoone, maar ook luitengewoone oiigelden, die soiulyds ten nutte van de stad moeten wordoi gedaan, beter te kunnen draagen dan dezelven sedert eenigm tyd hebben kunnen doen door de bekrompen' situatie van de stads-kasse; zoo is dtenvolgende goedgevonden eo verstaan: 1** de voorgestelde bepaaling der huur van de huizen en erven by de twec<Ie colom van de gemelde lyslen of rollen by deezen wel Ie npprobccren en Schepenen te qualificeem oen volgens dezelve, nu en in hel vervolg, jaarlyks de baar eener halve maand te laaien beffen van de liewoiiners of eigenaars der buiden eu erven in de stad en Zuider Mxir- slRil, met uilzondering nogtans van zulke huizen, die hyhe< doen doezcr helünge ledig slaan en welkers eigenaars bewe- zen kunnen, dal dezelve twee maanden of meer bevooreiix niet zyn bewoond gewecsl, dog leflens (e kennen Ie pecvi» de verwiigling dcczer regeeringe, dat hunne Eerwaardens volgens dei'zelver verzekering, by merkclyke verandenng der lyden of liitlyke vertongen der ingezetenen, gebruiken zullen ccne lichoorlyke uioderatie; 2° mede goed te keuren de geproponeerde schikking, waar d in het vervolg de Itetaaling der hunr eener halve maand v: de wagen verhuurderyen, bnwdirakkeryen en arraksbrarid. ryen zoude kunnen ingevorderd worden, eu Schepeocn l ijualJiiceeren om, in plaaize van de gemelde halve bai

1773. P. A, VAN DER PARRA, 793

vorirtaan van de eerste Ie befleu drie ryksdaalders voor ieder wagen, waar van de verhuurders jnarlybs den impost aan het collegie van Hecmraaden moeten opbrengen; van de broodbakkeryen, die rd" 10000 en minder inkoo[>s of in waarde liedrnai^en, vyftien ryksdaalders, dog, daar boven loopende, twintig ryksdaalders ieder; en van elke an-aks- brandery veertig ryksdaalders 'sjaai-s;

" i)e Chineeselie kampoog, gelyk Schepenen verder voordma- gen, in zes wykcn of buurten te laatcn verdeelen en den capitein der Chineesen by deezen te deniandeeren om do jaarlyksi^he invordering van een balve maand huur der huizen in de gemelde kampong naar billykheid en even- redigheid te laaten doi;n door eender bonden van die natie, volgens de rollen, welke daar van zullen opgemaakt worden, en dezelve 'sjaars aan den secretaris van Schejvenen te verantwoorden.

8 Junij. Maatregelen in liel helanij dk» de wees- en armverzorging te Batavia.

Nadien opgemerkt i^, dat er eeu gnmt getal van de buiteu- annen of vrygegevcu' slaaven oFderzelvcr descendenten waren, die, nauwlyks na dal zy de Christelyke religie hadden omhelsd, tfg liy Diacouen om onderhoud adresseerden, en ineu der- lalven schier zoude moeten denken, dat de genieting van dat Dnderhoud wel hel voornaamste doelwit was van hunnen gcree- tn overgaug lot het Christendom, is goedgevonden en vei'slaan: ' voor het vervolg by deczeti niet alleen te stutueeren, dat aan gcenc geemimcipeerde slaaven olT slaaviniien, belydeiiis doeude van den Christelyken go^lsdienst, eenier eentge ooilci'staud van de diaconye zal mogen toegelegd worden, dan na dat zy drie jaaren in vrydoui en ten minste twee daar van der Christelyke kerke ingolyfd geweest zyn, mitsgaders dan nog, indien zy zoodaiiigcn onderstand absiolul niel onlbeeren kunnen, ^vaar van het onderzoek aan Dtaco- neu gedeoiandecrd hlyft, zonder dal derze ordre noglans

van applicatie znl weezen <ip vrygegevMi* Chrt^rn »tea«i

of slaaviuutMi, ilic iloor eeiitKB2M*i™ '>f innt' ■ ■

binnen de liepaHlde tlri<^ jn^rcn ouliiuja^i:'

«UI zig zt'ir Ie l(Unu«n c^nticnru, tlii\«^:

wel eenig nnJerliout) Kal iiio|!i!ii |;i^<!vc]i wurdt:i:

zy het nttodig hebhen; maiir ont>, <lnt «ca iegdyk, dieo

slaof of Niaavin omuncipceri, boTCu de iMtlxaliiig van del

resolutie van den 20"* May 1766 daar vuor gesÜpQle

vyr en Iwjnltg rykgtlaiildcrs lm brluwvea van itudtan

n»g gehouden zal v/eteji zorgc Ie dranyen, d;it dte Tl^

laten wordende slanf of iilünviii drie jaan^n blyvc tnifl

laste van de diaconyo, op pocun, dat deiclvf undcr^ vrri

iu Kbavcniy pïlrokketi en verkogi t»\ y-

deele van den Hwr v;in den hndt;, lucl i

van de zoodantf,'Mi, die belydeniK van 1

leerc helihen gedaan; en nverzülks de i»ttl4[iK>ra liicr |

plautze liy deczen Ic (idasti;n uui vau du liiiVf-n^i-n

ampliaüe der voorige finlres ap dal sluti, hy hel p

van testaiDcntcu. codicillen af andere acico v»o lule

wille, den tesinteurof delestalrira Min»rl>k te infnmtM

3" tü( tt^eng'aiig van ilc hy Diacunen (teliruilielyltc. d»^ i uiieigeu' jaarlyksvhe verlio^nng van )iH gnnni d<T{n»liiH teerden, din wel omtrent i'cinigcu tut 10 en tSnl'^rrktif mou zyn, de gemelde arinliezorjiurs Iiy il" i om de aan iemand tm-gelegde alimenlntie>j>* i meer te verhoiigea dan lol twct va wri 'i daaldt'i'K nilcriyk, eu zniks Ui% m^ar iiltit» Uu van de zoodiniig«ü, die diwr m-r hoogen iMidünl'itii. Inmmiug uf verminking grbuel builmi staat gitraakl l om zelfs ielK lot bun beslaan Ic kuanen Koeltcii fl(c iribueeren ;

S" hun te gelasten om de aliuieulatity|>cuiiiit|;an ^ huisgezinnen, waar nnder zig een of nirar kindera dio aan ^eene vt>.rmiDking of andcni ongeaec lalioreeren, maar in lugendeel guiMod van IcJeol heshoeyeu, naar geraade. dil die kinderen lujanroNh

1773. P- A. VAN DER PARRA. 795

men, en die vitn de jongens zelfs geheel in Ie trekken,

.waiiiieer zy den eudürdoui van vyflienjaareii zullen hebben

■bereilil, ten einde door dit middel de ouders of iiaaslbe-

8U»ndcu Ie verpliglen om Imnne kindereu of maagm in

geen lediggang en werkuluoslieid toe Ie gecvcn, inanr

iii tegendeel, naar hun vermogen, lol eenig conveiiHbel

ambagt of handwerk op Ie leiden en l)Ci|uaani Ie maaken :

diaronen wyders te deiuaudecren, dal zy eens 'e jaars,

by hel doen van rekening hunner administraliv, aan de

gecommitteerden, die van wegen decze regeering daar by

adsisteeren, mei naanie zullen hebben op te geven alle

de jongens, die, onder de geulimeuleenl wordende buiten-

ariiien den ouderdom van vyftieii jaaren bereikt hebben,

om bun, naar biinne betjuaaniheid, in Comp^ dienst aan

Ie neemen, iudteii zy 'er toe iuclinoeren; eu dan, of ook,

wanneer zy liever verkiezen buiten Comp" dienst te blyveu,

hunne alimentatie te laaten eesseeren.

ïn zal vau deeze resolutie, zoo wel aan de uolarissen,

r zoo verre bun die aangaat, als aan Diacoiicn van de Gere-

'ineerdc gemeente extract geëxjiedieerd worden.

iy deze gelegeubeid nog ingekomen en geresumeerd zynde

van Diaconcn gereqnirei^rite lierigi, welke van de ordi-

I ongelden der diai:onyc zouden kunnen iugetrokken en

worden, v/aar hy dezelve, tui tol hunne decharge

e hebben aangehaald de i'edenen, die bun (wwogen hadden om

Bü soiiiuijgeu van do buiteu-armen de vcrbm^ing hunner ali-

iienlalic-pcnuiDgeu te accordet:ren, dog dat daar omtrent egter

leeds eene bebourlyke evenredigheid was in agt genomen,

ryders. met opzigt tot de veragtering van bet capitaal der

i.t.Lonye iJi het jaar 1772, verloonen, dal de colleeten in

< Vfrken en andere iukomslen zeer verminderd waren; dat de

■uotizaakelykheid, daar zy zig in hevouden hadden om tot

iuai!;e pryzcn by particuliere in te koojien verschyden' goe-

«n>n, zoo lot kleeding van de weeskinderen, als voor hel

vccshuis zelf benoodigd, die zy antiera voor hel inkoops-kos-

«wi« nit IJ)mp" pakhuizen versti-ekt krecgcn, de ongelden van

tge 1773 P, A. VAN DER PABRA

dat huis meer dan in het voorige jaar 1771 had( doen ^u t

teeren; dat de vermcerderiRg derongcHen van debuiten-amHc

een gevolg was, zoo van hel grooter getal der geiieu, dir' £«J)-

menteerd wicrdeu, als van de voorechreveu' vcrhoogio^ da

onderliouds-penningen van eenige derzelveo; dat een aiDl^

vaD vyf honderd pei-soonen, die hel jaar 1772 ine«r dan ii

het voorige het armenhuis in- en weder uilgc^an waren, de

ongelden van dat huis in hel eei'st die van het lansigeni^

jaar noloir hadt moeten doen surpasüecren ; en dal het fc»

en ander dus de oorzaaken uilmaaklen van de voorschnrm'

veragtering van hel capitaal; dog dat zy, belialven <le gMii,ukiE

dimimitie hy de door hun in Fehruary laastleden en da benanrtc

schikkingen vervolgens by de door heeren commissari^i

van ileeze regceriog gehouden' revue van de liuilen-armfo,

niet wisten, op welke wyze eenige uitgaaven nog zouden hua-

nen besnoei<l of gemenageerd worden: zoo is, ongeagl dftte,

hunne verklaariiig, door deu heer Gouverneur (leoeraal huon

jfmgste boeken opgeëischt, dezelve nagezien en. daar ui'

eenige lüslposten voorgedragen zyndc, welke lyn' Eil-lbni

vermeende zeer gevocglyk Ie kunnen geöxcaseerd ormtrimi

gediniinuecrd worden, overzulks, naar de proposilien va» ijs'

Edelheid, goedgevonden en verslaan:

1° ofschoon de re|iar3tien van het wees- en arnien-huis Ui

laste van de dineonye lilyven moet, de daar loe l)t-n<i»di^

laateriaalen cgter voortaan uit Comp' vooraad aan deuN

Ie laaien versti'ekken voor het inkoops- kostende:

2** op vyf en twiulig bepaald te laaten het getal van m

sla aveu in liet weeshuis en tot twaalf te venuinderai

dat van de sbavcn in het armenhuis, zonder dal ooil. f

eenig pretext van noodzak elykhied, meer zal mo^jeo ingriingl

of ingehuurd worden, nademaa] de genen, die uil hel

ilei' armen bun onderhoud genieten, zig de gemakkrijk-J

lieid ontwennen en lot een werkzaam leevcn icfaikkn

inoeteu, oin dus de bediening door slaaven in wie

ziglen te kunnen missen;

3' alle soorten van Chormandelsche en Bengaalsclie Irn-j^i

. P. A. VAN DER PARftA.

797

klüflitm^ Ml verder ijebrnïk van de weeflkinilerei] in

I jaar betioutli^il, «iewyl Uy de o|)eDslclliiig vna dun Ifvraal-

|i(lel voor [tarlicu lieren iiinar oeni^e weinige soorten

de (>>n:)|in;;ni(s gcrcüervcerd zyn i:u <le andere K<^^'<>ls*

1 niet. )^lyk lievoorcii^t, iti Ipure pukliuizi-n kuiiicn. nu en

jaarlyk.s door Uiaconen l>y eene diittinnle tiolili«

liMeo opgeeven ann den beer Diiücti-ur tieneraal, om

de ijeiticld^ kuslpn güvoi-deri) en voor den inhoopM-

I a^elatigd Ie wonlen;

r lid cervo1|{ tif te i^diiiiren. zoo wei de onder dti jajf

bvntiodigillicden voor de weeokinderen npgebragt

de koKlen voor keiirslyven. die in bet jaar 1772 rd*

• : — Itcloopen hebben, als bet maakloon van j-ijKinnen,

roor in dat jasir rd' 22 : 12 : — in rekening gebragt

dog daarciile|,'cn Ie haten blyven slundgrypen den

Tan naaignaren tot bet nunnmaben of verstellen

kinderen en wat dies meer, onder ileeze iiepaaling

recommanilatie, dnl al lielzelve, onder bet toc/.igl vnn

I bniiKn-niocder van bet weeshuis, voortaan zal moeten

ihitden door de jonge dogiers, in dal hais onderhouden

die, zoo xy tot zulk werk niet [ii!i)uaatn zyn,

fcr to« lulien moeten bequaani gemaakt worden door

I gemelde binnen-moeder:

I te verbieden bet ophreiigeii In bel vervolg, gclyk

nu lue jaarlyks geüdiied is, van 8 nl' voor wagen-

Int bul ryden naar bel land Toegoe, om by de

UieDiog der Hediyu lioudxegeien Ie adsiüteeren, dewyl

zeer oneigen is, dal de diaconye daar mede lielasl

Iprdt. en

boekbfluder van de diacony wel te laaien behouden

I vyf en twintig ryksdualders, die by jaarlykü geniet lol

I inkoop TBu KCbryfgcreed8clia{ifH;n, dog daarentirgto de

h<f re»olnlie deezer talel vnn den 19"° Augustus

hSS toegelegde vyl honderd gubli^ns tot errie jaariyksche

ning, alzoo deezc gecne projHirlie heeft met bel werk,

verrigl wordende, voor hel vervolg Ie verroÏD-

?98 1773. P, A. VAk DER PARFU.

deren en U; sLollen op een liondenl ïtWeren' gebrtd ilukaloiis van 60 stuivers ioler. V;m welke I>esluileii mede verslaan is een esirad i Diaconen af te geeven tol informalie en nari^.

-^ Junij, Vergunning tol illumineren, etiz. bij gdfgftAtê , twM dm eersten verjaardag van den . Erfstailhuuór.

De Ityeenkorosl geopend zyode mei de Iiartclyksle ^1^ wenscliing van den heer Gouverneur Geueraal aan de li«fBi leden en van ilezdven réciproque aan zyn' EilelbF-id w^jau de met liet anivemenl van Iiel scliip, Beemslers WeWaarr», in de Nitraat Simda, uit Nederland ontvangen' aangeuiuK lyding, dal liet de Godlyke voorzienigheid gf)edgunsligl;k i* liaagd heeft op den 24'" Augiislus des voorledenen jaars ui zyne hnof^liiid, den Doorliigti|^en, Hooggelmren Vorsl en l!«^ Willem den Vyfdcn, Prinse van Orange en Nassau, eai. Ei- stadhouder, eapitcin en admiraal generaal van de Vaf, iidlsgaders npperliewindhehher van de Ncderlaodsrhe Oi!- inilisrtie uiaalscliappye, onzen Oppi^rgouverneur Genera-il, ni: de Koniiiglykc Trinsesse, Friderika Sophia WilhelmiiH <» Pruissen, deszelfs lionge geinaalin, te schenken eenen lint gewensdilen manlyken erfgenaam, den doorlugtigen Erfcit houder, Willem Frederik; zoo is vervolgens, op de pmpo«tif vaii zyn' Edelheid, ntel alleen goölgevomlen en verslaan a» de genieenie daar van kennis Ie geeven door hel losïmni van hel geschut van de casleels- en stads-wallen, desgelvki het ndmiraal-schip op de reede en op Zondag den 6™ InijM iu alle de kerken deezer hoofdplaalze te laaten doen oji-nl dankzeggingen voor dal gewigtig en zeer geJesiJei evenement, onder afsmeeking, dat de Allerhoogste d«i* jongen Prins wil laaten opwassen in zyne Heilige rreeir onder zyne Godlyke hegnnstiging, lot weiweezen van laml «• kerke en tol glorie en luister van hel gemelde Erfsladliimdfrij Huis, mitsgaders hy de ordre der vttorhiddiiige in de kerka voor de overheden, onmiddelyk naast haare Konin^lyLe BoogbcS

r773. f>. A. VAN ÜER PARfW.

799'

rouw*! »li' r'rtnsesse vun Oraiige en Nasam. ie bateii in.

by«n dfifl lloorlugligpn Erfjirins: en, <!»( formulier in

^wiegcH IicnJrukt zymle, uau .l<4 kerken maden van Je

foniwwdc eii Lullterscliü gemeenten alhitr Ic ([(«n eijie-

lol aariffl ua olisci-vanlio ; iriaar uuk wyderM den

■lun reijam-diifT v;m den lt(Kif{f.pinel,len jon;;™ l'rins op

3-- AngiiBlus nna! komend» te calelierflen-n drwr liet

reu der iiuiteri en luineii hier terplaalxe, niilsj<iiA!rs

Br»! reslivireitim; kh üulks der (jeuieetile liy een liiljftl

I U huudigen, ..|i d;it daar Lw. aw veel de korllieid de»

I Inabal, du iiowlif^e j.r.^(.uralieii kunnen worden ^«iiiaakl;

I Idbns, lol voorkoniinji van ongelukkHn, een ingelyk (e

B h«l arst^litelun Ity die Kulpgunlidd vau r-entK geweer,

f bul afslcekcin v.in eeniije soorlen van vuurwerken, mei

Mlier slajj'. mi limnp-n. als liiiilen de luinen. niJli^ijKni

p Uuere» wegen en slraalen, suf» |K>ene va» Iiy coniravöilie

feriworen eeu duiznmi ryksdaalders ten behoeve» van ie

niascbc diaenny-aruiun.

i nog verHlaaii van de Toorsehreven' merkwaardige Jeriiiff V3H lift dt'r Neikrlaiidsche ^^^puI»liek en liaareii nveslen lun dierbaaro Huis van Oraiige-Nassaii den ^iSlers en Iiediendcn op ile stiballeme eontptoireu mede ■ Ic geevirn, onder aanbeveeling urn insgelyk» over die dyki' yelM>«rlenisse en de» jonfie» Prinsen eeisl; ver- I 0(1 den gemelde» 24"" AMgustus. ie,b.r len zynen Oire, ijaar het dieniwegeii af ie gaan rirciilairscliryvcns I dien dag besteld wonli, en oi. de andere pbatzen 200 ■Mr aan. als gevoegdyk geschiedon kan, puliltque vreugde

■ Juny. Wijjii/imf van lu.-l refilement op ile provima fc> OarJere lUumturn van Cninjmfnir's il'u-nurm te

MR^eziAn hy l»«l 2''- eu J'' arliciil van .!.• •irditmunciri B ila iirovisien en verdere douonus voor dedieoanreii \k

600 1773, P, A, VAN DER PARRA.

Batavia, I»ast geemaneerd den 50'" April 1"6!), diiidflTt genoeg geslalueerd is, dal de groot-kassier van alle peuniniim welke by hem iu Comp' ka^se zullen onLvangen ui ailfi^^iT worden, indien niel begre|)en onder de by licl 2''' arlinil i'.' de gemelde ordonnaneie gemaakte uitzonderingeii. gcoieUnu een half per rcnl; egler nu en dan in Iwyfel gelrokken lytl' of (lat Iialf per renl ook door hem zoude mogen genoten wwi^ van liel bedraagen der liy de Compagnie ingekogle goederen w vreemdelingen of nadere traftquanleii, wanneer zulks by M besluit Int dcrzelver inkoop niet iiildrukkelyk gestipuleerd wü: zoo is goedgevonden en verslaan, tol interpretalii^ \nn bei!" en ö''' articul der meergemelde ordonnancie, bydeeïenteur klaaren, dal van liet bedraagen der goederen, die de Compi^i^ in liet vervolg van de vreemdetingen of andere LrafiquaBle inkoopt, de groot -kassier zal niogen en moeten arirekkea m lialf per c^iil, om in diervoegen verdeeld Ie worden, als hel Ti* artirul van de voorschreven' onlonnancie dicteer).

Kn is telTens verslaan den sahandaar Ie gelasten om n deeze resolutie de vreemdetingen en andere, die eenig ^' aan de Compagnie Ie koop presenteeren, altoos kt'nni< ' geeven tol hun narigt.

14 Junij. Wijziging van hel reglemaii op het betioft- - en (Uitslaan van Compagnie's dienaren.

De Ceilonsche ministers verzoek doende om met de otir dcezer rngeeringe gemunieerd te worden, of zy in liet aansIiiD'i van coi'iHiraals mogen voorlvaaren 2ig te rigten na.ir !• resolutie deezer tafel van den 1'" December I7öC, die aa« de sergeants en corporaals op de buiteii-comptoiren by huiior aaiislelling toeslaat de daadelyke genieting van f 30 : — m /■ 14 : — respeclive, dewyl, volgens hel herdrukt ref.'U'iin'nnf de bevordering der dienaaren van den 29"" September 1767. Jf aangestidde corporaals op de buiten-comploircn hun verloiMl «»•'■ ten uitdienen met cor|>oraals-koslgeld en daar na eerst ƒ 1 *: — mogen winnen ; en lelTona in overwecgiiig geevende, of il'

IT73. ?. A. VAN DER PARRA, SOl

l

ficuionniers, die, volgens het voorsclirevea reglemenl, een verband süegts van drie jaaren hebben, niet behooren verbonden te worden voor vyf jaaren, even als de mililairen, vermits de Doodzaakelykheid om geoefTende onder-olTtciereu te hebben omtrent de arlillery immer zoo veel (zoo niet meer) plaats vindt als omtrent de overige militie; zoo is, daar over gedeli- bereerd zynde, goedgevonden en verstaan de gemelde ministers niet alleen te qualidceeren om, in het toeleggen van gage aan de aangestelde sergeants en corporaals, zig te rigten naar de geallegeerd» resolutie van den 1'" December 1766, waar op by de herdrukking van het gemelde reglement niet schynt gedagt te weezen, en, met opzigt lot het verband der canonniers, corporaals en handlangers, naar hun voorstel te handelen; maar ook van deese qualificalie, strekkende tot alteratie van het meer- gemelde reglement, titul 6, § 10 en litul7, § 6, den ministers en bedienden op de overige gouvernementen, directien en commandemeuten kennis te geeven by extract deezes, tot oarigt en opvolging, mitsgaders ook hier de canonniers, corporaals en handlangers voortaan een verband van vyf jaaren op te leggen.

18 Junij. Maalregclen tegen zeeroo f langs de Noord-kust van Java.

Den beer Gouverneur Generaal ter vergaderinge geproduceerd ibbende eenige interrogatorien, waar op zyn' Edelheid hadt aten examineeren zekeren, van een roofvaartuig met eeo [Dootje in hel district van Crauwang aangelanden en van daar ^gebraglen Alam van Johor, die voorgeeft, uit oorzaake van imin met zyne makkers, hun te hebben verlaalen ; beeft men f de responsiven van gemelden Alam gereflecteerd, dat het torschrevei! vaartuig, bemand niel vyf en dertig koppen, 10 Boegine^en, als Johoreesen, en gemonteerd met twee «ponders, vier draaibassen, vier donderbussen en zes snap- Deu, onder het gezag van eeneu zoon des Konings van Riou m Jobor vertrokken en gedeslineerd was naar Moara Boengin,

Sos

(773 P A. VAM DER PArtU

een d«r houlbossclien van Grauwang: ilnl jaarljffcs. laga docvbraake van de goede mouason, i£S ot lo-en Üerfé vDurluigen van Jüiior en Paban uilgcrnsl ca ilczdviiB dMir Koningen van die lyken niel kruid en looij voor nidgCM^ leenl wierden; dal zy geduiirrnde den rooflyd jig geroea oDlliielden onilrenl Pamanoekau eu Tjassem: dal ly Ofi dndc van de gemelde moiisson naar bui» kvonlea en de i tuigen, die zy overmceslerden, aan den Koning van inhfl 1'aban overgaven, dog de gerocfde mcnschcn o|i Pil of elders anders vorkoglen.

En dewyl men dus uit de onzekerheid gemakt u, wur roen geverseerd heefl len nanzten van de plaats der uiLnut Tan die zeuschuimors. welke eenige jaaren berwaarts ilc kk vaart tussdien sommige der OnslerEclie gomcriiemenlia inzonderheid insscheu Java, Cherilwii rn deeze- liooUpW »1 vry veel benadeeld en verscliciden' mcnsclien, ornroedi omgebragt. of van liunne vrybeid beroofd bebticn, noodig go deeld zynde, builen de reeds daar tegen diknils in hel it gestelde, dog geeiiïtnti aan de veiwagliiig beantwoord beMw maatregelen, nader cenige scbikkingen te uiaalicn tiit refmii van dat verregaande quaad. is dienvolgendc,0|i dl' |iri)|tosilk zyn' Edelheid, goedgevonden en verstaan de Malarcasrbfl mi tiïrs, under loezr-nding van copic der gemelde inlcrrü^Rtoii niet alleen Ie gelasten oiii de Koningen van Jofaor «n PA zoo dra immers mogelyk, uit naam deeser regeering te d aankundigen, dal, nu men onderrigt iü. dat ty hel xyn. aan de gemelde zeeroovcrs allen onderstand bieden utii : hunne moord- en rooüust te voldoen en ze\h ia den i participecreii, zy door vernietiging van alle caarluigea m stellen uit hnnnen dienst van nlle die dieven en - '—^ welken zy dus lang dnar toe gcfim|doieenI bebbeii, alle rooveryen, die kitigs de kust van Java en «Mi gespuis zyn ondernomen, znllen mouten dnencf dezelve ootl weder te tenteeren, nadien men .indent veerd is met eene genoegzaame magt de ryken vaii] I'abnii in te dringen en door vuur en zwaard ïlics Ie vfli

1773 P, A, VAN DER PARBA. 803

wal iiipii uordeelen zal legen de bereiking van liet oogmerk in ileezea Ie zullen hunnen slrekken; maar den gemeldeo luioislers ook oog aan Ie schrj'ven om inlusschen by de eerste occasie op te geeven de lioegrootheid van de land- en zee-magt, die men zal noojig liclibeii om de gemelde vorstjes dermaalen Ie beteugelen, dat bun de lusliienomen worde om ooit weder lot zulke vcrfoeyclyke bedryven over Ie gaan ; en wyders de Javasche iniiiiüters Ie beveelen om van langs die gdieele kust te doen vertrekken alle de vaartuigen, die den Koningen van Joboren Paban of hunnen oiiiierdaanen toebehooren en daar te vinden mogten zyn of in bet vervolg aankomen, zonder aan dezelve eenigen handel en speciaal geen inkoop van de minste quantiteit Ty^t te permilleeren of bun met iels, boe genaamd, te gerieven. Terwyi met opzigt lot den voorgenoemden Alam van Johor, die, onaangezien zyne ontkenlenis van in den lyd van omtrent vyftïen of zestien jaaren, dat hy ten roof gevaaren beefl, immer iets geroofd of iemand vermoord te hebben, egter moraliter daar aan scliuldig geoordeeld moet wordeu, verslaan is hem ad vitam te relegeeren naar Ceilon, om in bel nialeriaalhuis te werken.

22 Juiiij. Veinienwing van de bepalingen, vastgesteld op -^^' 1767 nopens den handel in benzoë.

Deze bepalingen zijn vervallen door bel bepaalde op 13 Hei 1774, art. 19.

25 Junij. Wijziging van het reglement op de rantgoenen en kostgelden van schcpelingett Ier reede Batavia.

De heer Gouverneur Generaal beeft ter vergaderinge ge-

iuceerd een aan zyn' Edelheid gepresenteerd berigt door

o commandeur en opper-equipagemeester, Aasuerus van deo

rgii, liebelzende een voorstel om, door verstrekking aan

deks-oUicieren en gemeene Europescbe zeevaarenden bier

Il * reede, zoo van hoenders, als van ecnige meerder quantileit

604

rt73. P.>. VAN DER PWWA

gBiouten vleescb en spek, dog minder qitsBlit«tksrwiuitaI| zoulen viRcli, dan lansgeMhiedl, Ie oxcuHoerfin tie vcntnikil van hel versclie riindvlccscli, ilewyt Uclielvr. of iii bel{c niet, of licdurvcn op de schepen gelwagt wirrtlt d^v

aan volk om liet altoos tydrg mei Uunae r

het admiraal-ïchip te katcu afhaalen: waar en ID aanmerking geuomcn zyuJe, dïl. uy ' van hoenders met goed succes koti ingevoerd worden, d bttiteii tegeo.s|iraak te prefereeren zoudis wüczun voor die i rundvleescli, niet alleen, om dat dan steeds op eik schFp 1 aoder vaartuig het noodig gelal van dal plulmTee in voc zoude kunnen gehouden en dus gercuietüecrd worden het | brek aan gelegenheid om hel versch rundvleescli bui I te krygen, maar nok, om dal het veelvuldig gebruik n vlecsch, vooral vrauueer 'er reeds een beginze) nn I aan gekomen is. niet dan scliadelyk voor de meeste K zyn kan, gelyk zulks door de ervuareubeïd ijcim vcstigd wordt, zoo Is goedgevonden en verslaan den gemelden commandeur en upper-equip;iL" ' poneerde verandering lu de gewoonlyke ( ■ de deks-oflicieren en gemeene Knropesche zi ter reede ten eersten een proef te uccmcn eo licin dienvolgi by deezen te quultliceereu oin, vnn primo July naasUai af, aan ieder van de gemelde schepelingen, onder een i loezigt, dal zy bet vveezenlyk genieten, eens Ier wedteteli verstrekken ;

drie quarl van een volwassen hoen, en wel des 't

een half pond karwaat of gedroogde vi«cb, gezoule vleesch, en spek.

mitsgaders de bezorging op de hier Ier reede IcggMtkal aankomende schepen en mindere vaarluigcn v«u hel bM gelal leevendige hoenders, naar maate van de daar op lyi manschap, hem, commandeur, zelve» Ie demandeenu. vervolgens liet kustende van die buemleni, legen liea iluin bel stuk, manndelyks uil Com[i* lusse Ie ootviuigeB, ni i

1773, P. A. VAN DÊR PARRA. 80!)

r

W (ooning aan den heer Directeur Generaal Tan de quitanüen, die de gezaghebbende oOiciers van zoodanige kielen zullen moeten verleenen, zoo dikwils hun een party hoenders tot hel ToorschrevcD gebruik aan boord gebragt wordl.

Terwyl de verstrekking van versch rundvleescli aan de meergemelde schepelingen hier ter reedt: tot nadere ordre deezer regeeringe zal moeten cessceren, dog met opzigt tot de ten eilande Onrust leggende schepen eu mindere vaartuigen geconliuueerd worden op den tegen woordtgeu voet of volgens liet reglement van den 27''" April 1770.

29 Junij. Voorschrifl nopens het beheer van gelden door den Secretaris van Boedelmccsleren.

Is verstaan voor bet vervolg Ie stalueeren, dat de secretaris TBD Boedelmeesleren der Chineesen en andere oochristencn gerne penningen meer zal mogen ontvuiigen (builen die van de by hem gehouden publique vendilien worden ingevorderd), Bog ook uilgeeven, dan op hunne speciale qualificatie, welke .altoos by hunne resolulien zal moeten blyken.

30 Junij. Voorschriften nopens het executeren van iwi-

Wierd door den WelEdelen heer praesident aan den Raod bekend gemaakt, dat syn WelEdele nu al Ie meermaelen hadde ontwaard, hoe dat, in materie van executie van deese off geeneii civile senlenlic, op eene ganls oiibetamelyke wyse en teegens de ordre en de praklyk geprocedeert wierdl, en dat deese unbetamelyhc handelingen voomamentlyk hier in t stonden :

1 dat de prucltsyns de meesten tyd solver, in steede van

hunne meester, off sonder derselver qualificatie, de sen-

tenlien aan den deurwaarder overgeeven ten einden deselve

teexeculeeren ;

\ dat den deurwaarder deese executie op dïl simpel requisit

van de gedefiingeerde praclisyns vffritKtHKg kffl ( eenige geiden off goederen ivr tat^v vati dien wutboft Jeselvc verantwoord aati den pi'aclwyn, wour ( dan Ie niecrmalcD gcWurd, dil Mid^nig een prectisyii i ontfangen geld off goed lol s>7i eyge parlicolli'jf bA einployeerl, dan wel op eeae gsnls inhonclle \ brengt, lol luerkelyk nadeel nii buiiae meexien, üb^ soo een geval geen het minste effect na biuine I sententie koanen genieten;

3" dat den deurwaerder, na gedaene insinnatio. somnultofl renovalte, geene bandvulling komende tVntbiigeii,{iperi van een sodiinigen practisyn, in sleede ybr den lriiiiii]A en execulaol sclvc, sig adresseert by den olliriw i justilit!, vevsoekende quaüficitie lot dadelyke exerulie tncoinmodering van den gecondemneerde insynegoedcf

4" dal gemelde officier dese daedclyke «ceculic geaccord bebhende, sudanig een deiirwaanler, snmkr eenige i last van den executanl, sig, metceadergestvounsclert^d van den Raed en twee andere cteix<iuen «U ^o] buylen eenige kennisgevjog aan den secretaris, i aan en in het tvoonbuys van den g'execu teerde, i aldaar syn exptoict en ilirigeerende executie, len eene macle slrydig met het regt «u met ile «ryh( die een yder ingetectencn in syn huys b nimpeU en waar inne by niemand dan eene jusülieeto eai behoefd Ic lüllereeren :

K" dat de voormelde, dadelyhe executie afhing van de gM clerci|eii, dewyle die deselvc, wanneer het liaar niet 9 gen kwaem, uytstehlen lot des andereu daags;

6^ en dat deselve, soo abi nogtnnH beboonJo. niet in s maar soo publicq geschiede, dat den g'cxecutecrdc ^ saam alihoos van deese Ie doene dadelyke execut lyd bevoorens kennisse badde en daar door 1 ven wierd om syne goederen elders te 1 Dal welmeile syn WelEdele vernteinde Aiilx nltenii

v»n deliberatiD Ie wcesen en len dieu bel 9iilve 1

1773. f. A. VAN DER PARRA.

807

nd kwam voor Ie dragen, len line daar nmirenl het nodige te lierameD ter voorkomiug vuii alle ongeregddbeeileu nodi'lfgc gcvolgvii, die daar in oiigt^sluolen leggen; en i«, dal 'lier ovrr in bel hreede t;e»|irookeii en ged<;lil)flre«nl

worden was, )>earfosleerd voor den uaiistnende lu slalueercn:

' dal geen iteursvaai-der eenige Kenteolien, licl af interlocu- toir olT len ililBnilive, ter cxecntie sal niogni slellen, anderti dan u|) nioiidtlinge olT Kcliriftdykc ordres van den geenen, in wiens voonleel .soilanig een arrest in liiydcndc;

' dat den deurwaarder, ter zackc van lyn gedaan exploict eenige geMen olT goe<Ieren «ntf:nigende, dezelve, Itiiylen flpeciaele lant va» tien executant, aan niemand aadun: sal mogen afgeeven dan aan den executant setve;

' dat den deurwaarder, na gedaanc inüinualte, Kontmatie en nnovatie, de sententie, waar op hy liet exptoict heeft gedaan, heneveus ayn relaasen, sal moeten overhandigen asm den execulani, dewelke, eene dadelyke executie van geWen en gnederen begeerendê, sig mcl syne sentenlie en reloscn sal Tnoelt;n addresseeren aau den lieer advocaat OjiCaal van Indien en het setve, mondeling in persoon, dan Wel door anderen, daar toe van Iiaar heliourlyk gequaliS- cecrl, sullen moeten versoeken ;

dat, den triumphunt een sndanigcdadclyke en rcfile executie geohlineert hebbende en dies voortgang hegecrende, deeso des officiers qnalilicalie selver off door ymand anders, syiiLiilwccgen daar toe gcauthoriseerd, sal moeien deeu overliiindigen aan een der deurwaarders, niel tast omme Ii3 volbrengen;

' dat Jeu deurwaarder, i^n sodauige senienlte en lasl, invoe- gen vonrmeti, bekomen hohirende, sig immediaat sal hebben (c vervoegen hy don VVelEdelcn Geslrcngen heer president eo van syn ^VelËdele sal moeten ver^^oeken de nndige oonuDiüiie lot assistentie van voorsz., aan hem gedenun* deerde executie, als wanneer wclmcllen syu WelEdele dur ontrent soduoigen dittposilic sal neemen, ats liongst dflDselve sal oonlcelen te hcliuoren;

808 IT73. P. A. VAN DER PARRA.

6" dat de geswoore clercquen Ier secretary van deesen ^tei

wel expresselyk werden geinlei-diceerl eenige executie !•■

adsisleereii, anders dan op vertoonde permissie van deo

WelEdetcn Gestrengen heer praesident-,

7" dat hy, deurwaerder, en sy, geswoore clercquen, de voorsi.

permissie bekomen hebbende, de liaar gedemandeerdf

executie immedlaat en voor soDnea oodergaog, mitsgaders

in alle secretesse sullen moeten werkstellig maeken, soodo'

deselve 'executie om de een off andere redenen, hoedanig

ook genaamt, op te schorten, dan wel rugtbaar te makend

ende ilit alles sub poene van vyftig ryxdaahlers ten beboefe

van de raadkamer en arbitraire correctie daar en boven van

den geenen, die contrarie deeses sullen hebben geageeit:

sullende van dit besluyt de nodige ordre in de blafferl na

deezen Raede geregistreerd en deselve ten naasten op de

audiëntie van de roll Ier narigl en observantie geprwumdeert

worden ; lerwyl al met eene aan de beide heerea fiscaals by

extract deeses versogt en (is het nood) gmnjungeert sal worden

omme, in conTormile van bel vierde poinct, geen reêelc eiren-

tien te accordeereD, die niel door den executant selve, hel

sy in persoon, dan wel door een speciaet brieQe off op qDili-

ficatie synent weegen, geimpetreert is.

6 Julij. Bekendmaking, dal de Regering voornemens vu ihee en edele gesteenten op vracht naar Nederland te verzenden.

13 Julij. Bepaling nopens opium, te Batavia door vreemde schepen aangebragt.

Is goedgevonden en verstaan alle de io het vcrvtdg d"* vreemde schepen aangebragt wordende amfioeu door Con losvaartuigen van boord te laaten afhaalen en in een d pakhuizen alhier te bergen tot op bet verlrek van diekielei om dan weder, invoegen voorschreeven, naar dezdveo { trünspi'leerd eu aan de brengers afgegeven te wwdeo, h

1773. P. A. VAN DER PARHA. 809

dnde dus te beletlen den morsbatidel, die anders met dal sap door onDagaaobaare Soessen op de reede zoude kutinen worden gepleegd, hoe zeer de braudwagt ook haren pligt betragten mogte.

14 Julij. Voorschrift voor Notarissen in zake testamenten, waarbij sprake is van voor'kinderen.

Deo Raad Ie meernialeu te vooren gekomen wecsende, hoe

dat stmimige der notarissen te deeserhoofdplaaize de gewoonten

liebben omme in mutueele testamenten van lieden, dewelke

voorkinderen liebbeu, bekend Ie stellen, dat den eerst stervende

den langstleevende tot universeele erfgenaam oQ erfgename

institucert, onder dcesen mits, dat ileu langstleevenile gehouden

sal weesen aan des eerstslervendes kinderen, iu vorig Iiuwelyk

verwekt, uyt te keeren de waare legitime portie; en dat,

oBschoon deese uytdrnkking vun waarc legitime portie na

juislheyd van regten en ua de Intentie van ilen leslatenr niet

anders verstaan kan otTmag worden, dan dat den eerst sterbende

den langstleevende in een filiale portie en syne off liaare

voorkinderen tot universeele erfgenamen heeft geinstltueert;

soo is nogtans; om de abusive begrippen, die daar uit ontstaan,

80 ter zaeken, dat het selve niet is conform aan de styl en

practyk, op heeden in Raede gearresteert, de gesameullyke

notarissen te deeser sleede te iriterdiceeren in den aanslaande

diergelyke bewoordingen in de voor haar gepasseert wordende

testamenten te beestgen, maar daar en teegen tn gevallen, daar

egtelieden lesteerende en een van deselve olf ook wel beide

voorkindereu bebbende, mitsgaders die van mceiiing synde

I den anderen, nevens hunne voorkinderen, te benificeeren, als

' dan bekend te stellen, dat den eerst stervende den langstleevende

[ beeft geinstituecrt tol syne oiï baaie erfgenaam oif erfgename

lin een filiale portie en voorts syne otf haare voorkinderen

Klot universeele erfgenamen ; dan wel, dal den eerst stervende

■deo langstleevende, mei en benevens syne voorkinderen, heefl

j^inslilneerl lot universeele erfgenamen.

810 1773. P. A. VAN DER PARRA.

19 Jiilij. Verscherping der worschrifïen nopens vreemdi-

schepen.

Tol eea duyJelfker begrip der successive beveleo deur re^^ring is verstaaa daar nog by ie voegen: dal voortaan alle vreemde schepen en vaartuigen, die, 'l zy io den Ooslboek of elders aankomen, geen de minste gerieRykhyd bewezen, tell^ ' waler en brandhout, wanneer hel gebrek niet volkomen nx^e blyken, langs geheel Java ontzegd zal moeten werden en voor- namelyk aan particuliere scheepjes of mindere viiartnigen, sub pene van deporlemenl en verzending naar Nederland voor de gene, die bevonden zal werden bet contrarie Ie beUen gedaan.

Kort Ie voren had de Regering aan de Padangscbe ministers te kennen gegeven, dat hoe minder vreemde schepen Padasg aandeden, des te aangenamer haar zulks zoude zyn.

22 Augustus. Voorschrifi voor Nolarissen in zake testa- menten, tvaarbij sprake is van iegitime portie.

Nademaal het den Agtharen Baad van justitie, by hetresv- meeren van verschelde testamenten, waar op ap|>robatie werd versogt of die ook wel in eenige processen werden geftxhibeert, gebleken is, dal de nolarissen deser sleede ofte ten mioslea eenige van haar in verscheiden teslamenten, dewelke voor haar lieden gepasseert werden, laleu invloeyen dese claumle: dat den testateur of testatrice haar vader of moeder of kind of kinderen instïtueercn in de legitime portie, deselve portie als dan begrotende of anders die stellende ter begrootinge ' den universelen erfgenaam, met verbod aan een iegelyk zodani^en erfgenaam moeyelyk Ie vallen met het doenlevei van staal en inventaris van des lestateurs oF testalriees n Ie taaien boedel, zonder dat by zoodanige notarissen (zon schynt) in opmerkinge werd genoomen, dal geen test*»'

1773. P. A. VAN DER PARRA. 811

BOg testatrice, diergelyken verbod naar regten en niet effect kan doen ten laste van vader of moeder ofte van haar, testa- tear of lestatrices, kind of kinderen, aangezien de legilime f)ortie, zoo als selvs de kragt van het woord raeede brengt, zodanigen bepaalde portie U, als de wet wil, dat ieder testateur of testatrice aan den selven als ascendenten of descendenten moet geven, nainentlyk een derde of wel, in sommige gevallen, de helft van het geen zy ab inteslalo zouden hebben g'erft; en, dewyl het onmogelyk zoude zyn om te welen, of iemand in de begrotinge van desselfs legitime portie is benadeelt, teegens de dispositie van de wet aan, zonder te weten den slaat des boedels, zoo als die nagelaten werd, zoo volgt daar uyt, dat diergelyke, voorseide clausule van verbod geensints den gernstilueerden erfgenaam konnen bevryden van het leveren van staat en inventaris van boedels, in dewellce zy, in maniere voorsz., werden geinstitueert, maar wel ter contrarie konnen deselve aan zoodanige erfgenamen, die dikwils onkundig in regtzaken zyn, aanleidinge geven om te weigeren het leveren van staat en inventaris van zodanige voorsz. boedels, meenende zeker en gerust te mogen weesen op de dispositie, in zodanige testamenten vervat, waar door het gebeuren kun, dat er uyt diergelyke clausulen, als voorsegt is, noodeloose differenten en processen ontstaan; om, waar inne te voorzien, byopgemelde haar Agtbare is verstaan alle de notarissen deeser sleede te recommandeeren ende te ordonneeren om in het toekomende alle testateurs en testatricen, dewelke in het maaken van haar ttyterste wille haare ouders of kinderen institueeren in de legi- tioie portie, by haar begroot ofte by den universelen erfgenaam Ie begroeten, met verbod aan zodanige ascendenten of descen- denten om te moogen vorderen staat en inventaris, met posiüve, duydelyke termen te versekeren, dat diergelyke verbod niet bestendig kan weezen naar haar lieder dood ; en wanneer negtans eenige testateurs of teslatricen zodanigen verbod, als gesegt is, in haar dispositie willen geinsereert hebben, zoo wieden de respective notarissen gelast, van haare gegevene onderrigtinge mentie te maaken in de respective testamenteUx

1773. P A- VAN OEfl PAS^RK.

drwelbe zj. invoege voorsz., zullun moeten pasMcrca. op (t van vyfli^ nl', voor de eerste maal vratr ieiter leslameal | verbeuren leu profylc van Je armen icentr sleoile, liei * zy mei zoodanige chusule van verhod, alis liJtTbovm uilf^btni &taal, zullen komen te pasgoerca, zonder <:xpres«M: van oiiderrigtiiig. gegeven nnn zodanige («slateuns, en voor de Iw maal o|j verbeurte vau eeu honderl rp.daalden>.

51 Augustus. Verstrekking van koffy aan scbepdai

Om hy de i-eeds gemaakte schikkingen tot onitsemiki < de gemeene zeevaarenden iiog, zoo veel iniaten(niofeIykxy.| voorzien iii liuuue belweflen is. o|) de prupositic nn deu I Gouverneur Generaal, ffoedgevonjcn en venitaan k'n diensle v dat volk op de hier let' roede en aan bet eiland Onrust leggi twhepen en mindere vaaruiigen voortaan itit <>)mj>' pakhaii Ie laatcn verstrekken de beuoodigde quantileil kulS tcgead iokoopg-prys; en telTens by deezcn aan Ie teekenen, dal * gemelde zyn' Edelheid de jaarlykïcbe volÉloeuing daar vsn i zig beeft gelieven (e ueemen.

31 Augustus. Voorschrift nopens naar fitderimui verzenden stukken.

Om te zorgen, dat in het vervnig luel nicer exsctitude v worde aan de zoo meniguifialen door deeze regmring gere reerde hevelen lot eene behonrlykc bezorging der |>apieren voor Nederland, is uiel allreii ver^^laan de min en bedienden op de onderboorige buüen-romploiren i met ernst te gelasten om daaromtrent de verschuldigde aliei Ie gebruiken, maar ook, tol o[iwekking van dien delie der gemelde papieren incumbeort, by deezcn (cstJiltuterea,) de gene, die zig weder aan pligl-venuiui ten deeieo < scJiuldig maakl, in plaatze van de by resolutie vu den IV Augustus 176S Itepaalde boete <nn eenc (Dnaud gigSi 1 beuren zal drie maanden gage len bchoercn von ile in

1773. P. A VAN DER PARRA. 813

builen zoodanige verdere correctie, als naar den loedragl van dal verzuim noodig geoordeeld zal worden ; onder vernieuwing te gelyk vao de by de gemelde resolutie gegeven' ordre om van alle de voor Nederland, 't zy over deezc hoofdplaatze of (tirer.t, afgaande jiapieren aparte registers hy de eerste occasie herwaarts te zenden, om door den eersten gesworen klerk ter generale secretarye geëxamineerd en jaarlyks aan deeze regeering lierigt te worden, of en in boe verre weder etdera eenige onaglzaamheid plaats gevonden liebbe.

14 September. Afschaf/ing der op 19 FebruariJ 1768 gelaste visitatie van vreemde schepen Ier reedc Batavia.

De Raad van justitie deezes casteels heeft by een schriftelyk

adres vertoond, dal hunne Agtbare, in derzelver vergadering

▼an den 8°" deezer delibereerende over eenige ingekomen'

rapporten van commissarissen, uil hun gecommitteerd geweest

lot de van wegen deeze regeering gedemandeerde visitatien

der hier ter reede gearriveerde particuliere, vreemde schepen en

mindere vaartuigen, by die gelegenheid weder bevonden hadden

en dus meer en meer in hun gevoelen versterkt wierden, dal

die visitatien, zoo lange dezelve continueerden op den tegen-

' wfwrdigen voet, niet alleen ganscb vrugteloos en onnul waren,

maar zelfs eenigermaaten slreklen, zoo wel tol declin van de

salutaire oogmerken, door deeze regeering met het arresteeren

deezer visitatien bedoeld, als lot bespolting dier jnstitieele

comuiissien: tot een peremptoir be«7s daar van by brengende,

dat de gemelde, hunne commissarissen (»)odanige schepen of

^ vaartuigen voUaden zynde en volladen blyvende) met geene

Kiuogelykheid konden nagaan of door de juslitie-bedienden laaien

Haagaan, waar in de eigenlyke qualileit en quaiitileit der in*

^Kg^aden' goederen en koopmanschappen bestonden, eti derhalven

Hmeeslen tyds in de absolute nootlzaakelykbeid wierden gebragt

^«Hn hunne rapporten, die de gemelde rommissariKsen aan deeze

^■regeering moesten overgeeven, in te riglen naar de willekeurige

^■bn al veelmaalen contrarieerende bevonden' opgaaven van de

814

1773 P. *. VAN DEfl PAAAA

ge3Mfrhe.lil>ers diur sciiepcQ en vaarluïgeu : en dal ■)«»« n «lan link ileii ({etiiolden Itnad hailden dneo rcwtvecfcn i dcszelfs bevinding^en en considerHiieii niül «lleeo t«r keonü tieezcr regeeringc Ie l>rt>iiK<ïii. uiaitr ook ÜMrenhoven Ift i Boeken, dat daar in zoodatii|{ aiidcni moglc wordca %Tion ah men lul coiisorvalie van du eei- eu luister van de joMid zoude nordtielen Ie lielinureji, itan wel, dal de presMtenl i raaden van de voorsclireveii', a.iii bun Redem&nd«erde viiilallfl mollen worden gndochargeeid.

Welke bcdi'Dkiniteii en ïnstaulien in overwecfiog geooi ro ann de ceoe zyde Diel buniie Agibare conrwm geaord zpde, ilai de visilalie der gcmelilc vreemile eclicpcn lui vurt gen ■))> den Icnenwoordtgeu voul zekerlyh niet kon iienolwoori aan liul daar mede Itedoelde Dogniei-k deezer regcering«, maar ü (!e andere zyde lellens gecoiisidereerd weezeode. dal St vtd talie egler ftp geene andere wyzc kon worden in Rcbruik gal: en in alle» gevalle ook niet zeer iioodig n'ax. toO iëng i overi)i:e. goede ordi-e^, legeu den illicilen liandel der t hier Ier hoofdplaatze gesteld, inzonderheid die van den S4f rJovemlKf 1766. in sland bleeven en de udicieren vaa i juiitilic, iDel die verder ampls- en zelfc; luilani^ -linken vef waren daar op te letleu, zulkü met die vtgilanlic en troon^ belnigleden, als men van braave en eerlievende dieoaareo ( onderzaalen verwagleu mogt, botswel nieti hun ook liil i moesl doen van toe (e stemmen, dal bunoo oiactilude, i wel na de excnsalie, als by de nonlinustie van de viMtrwbrevi vialalie, door Rinisire prat:[yken wel eens kon ivir ' is goedgevonden en vcralaan aan licl laatste - melde billyke instnnlien vaa den Raad van jut<h< eu dus by deezen voor bel vervolg Ie excuseer.. -i van den 19" February 1768 {;eaiTesteerdr ' bier Ier reede aankomende parlJculiere scb<'jr. vsarLuigcti van vreemde Euro|>efin!. mitsgaders uil hoofde de oiliciercn van justitie, den opper- en nnder-eqiii meester , den sabaiidaar en den pagliT ran de nieuw te beveelen om legen allen morslund«l uil i

It7ê. P. A. VAN DER PARMA. 81^

bodems behoorlyk ie vigileeren volgens de suecessive ordres op dat respect.

17 September. VrtjsteUing van den inlandschen ceremanie' meester te BcUavia van hel betalen der wagen*pacht.

Op een request van den capitein commandant der Baliers en ceremoniemeester by het inhaalen en regaleeren van de gezanten der inlaodsche vorsten en groeten, Hochamat Japhar Babandam, is goedgevonden en verslaan denzelven, naar het voorbeeld van wylen den majopr» Aciimal Babandam, die voor den suppliant ceremoniemeester is geweest, te libereeren van de betaaling der impost, op het gebruik van een wagen met vier wielen en het hoaden der daar toe noodige paarden gesteld, en hier van kennis te geeven aan Heemraaden der Bataviasche omlanden.

24 Septcfflber 8 Oetoba^

Uitschrijving van een algemeenen dank- en bede-dag wegens het aanstaande vertrek eener retour-vloot.

5 Oetober. Bepaling, dat de Water-finaal moest innen het verschuldigde voor recognitie-goederen.

In consideratie gekomen zynde, dat de water-fiscaal, die meerder bedienden beeft dan den ontvanger generaal, ook meer- der betrekking en ontzag tot en onder de zeevaart, immers altoos met meerder effect de aanbrengers van recognitie-goe- deren tot de verschuldigde l)elaaling zoude kunnen doen aanspreeken, wanneer het dien officier wierd opgedraagen, is derhalven, op de propositie van den heer Gouverneur Generaal, foedgevpnden en verstaan by deezen te statueeren, dat de I 'paalde recognitie van vyf ryksdaalders voor ieder kas, kist c fast met dranken, die door de officieren van de uit Nederland I mende schepen» volgens de daar toe verkregen' permissie, 1 rwaarts wordt medegevoerd, voortaan by den water-fiscaal 3 I moeten ingevorderd en door denzelven aan den ontvanger

816 1773 P. A VAN DER PARBA.

generaal overgegeven worden, Ier gewoonlyke vcranlwoonltug in Comp' kasse.

5 October. Bepaling, dat in de kospilaal-kerk Ie Batana weder openbare godxdienxl-oefeningett zouden gehouden worden.

Op (te propositie van ilen heer Gouverneur Generaal is goedgevonden ea verstaan den kerkenraad van de Gereformeerde gemeente hy extract uit de notulen Ie gelasten, om de ordinaire predikbeurten in de tiospilaals-kerk, welke door de verzwakking van het getal der lecraaren in de Nederduitsche gemeenlr een lyd lang hebben moeien slilslaaii, nu de Godlyke gnedheid daar reeds in voorzien lieefi, weder, als te vooren. te iaateo voortgang hebben.

29 October, Wijziging van hel reglement tegen jtroiht en praal.

By leclure van een request, door den capitein commandant van eene compagnie Baliers, Mocbamal Abdu) Hatiep, gepresen- teerd, die verzoek doel om voor hel houden van een wageo wat minder te mogen opbrengen dan de bepaalde ISO ri', geoor- deeld weezende, dat deeze gunst wel aan alle de commandanten van de rcspective kampongs en andere Hahomctaanse capitein^ mogte worden bewezen, zw, om dal zy menigmaalen der uiaatschappye van veel diensl zyn, als om dal daar door meerder wagens in gebruik zullen komen en de financiën vaa Reemraden dus eenigzins gemeJioreerd worden, is goedgevondej) en verstaan, by alleralie van bel vyfde arlicul des eerstr tituls van bel op den SO'" December 17ö4 geëmaneerde placa legen de pragt en praal, mits deezen te slalueeren, d de commandanten van de respcctive kampongs en audei Mabomelaanscbe capiteins hier ter plaatze, voor het gebruik Tai een wagen met vier ^vielen en het houden van de daar Ir

i77a P. A VAN DER PARRA. SI7

jUMdigf. |iri;tnlcn, voortaan gnen hooger impost zullen beliialeii il:in taglig ryksilatildGis 'sjaars; en liier van liy exlracl uilde nululeii kennis te gGcveii a;in liet collegie van ileeniraaden.

19 November. Verpachting van loUhekken.

Na leclure viin een iii^'ekomen' cxlract uil de resolutien van hHeeinraaden iler Batavinsclie ommelanden, waar by dezelve [qualificalie verzoeken nm de lolbcug V' L, leggende over de rivier, de Sonlbar, boven de post, .>lecslerCornelis,al7.oo de drie iren, waar voor die lolbrug jongst vcrpagl is, met het einde <zes jaars konil te expireeren, np nieuw en ook IclTcus te Fïnogen verpaglen de lolliekken op de nieuw gelegde brug aan de .Diond van de Mokervaarl by Tangerang en op de brug n°20 S'by Pisin{^; nog by de band geuonien en geresumeerd zynde de by dat collegie, Ier verpagting van de laastgemelde, mei toe- stemming deezer regeeringe opgcregte tolhekken, ontworpen' m aan den hner Gouverneur Generaal ovei^egeven' condilien, milsgadei's door welgenielde zyn' Kdelheid vcrloond weezende de iliniinulien, die boogdezelve in de bepaaling van den In] liy bel 1"" articul van de gemelde rondilien noodig geoordeeld en geinaakl lieeft, oin met deezc, lot soulieu van den zeer veraglcrdcn Blaat van llcemraadcn absolut vercischt wordende belasting de iDgezetciien deezer boofdplaatze, zoo min mogelyk, Ie l)ezwaaren, is goedgevonden en verslaan dat ontwerp met de in bel eerste articul gemaakte veranderingen by deezcn te approlieeren eu Ie insereeren; zynde lielzelve van den volgenden inbond:

Eerslelyk: zal de gene, die decze pagt aanslaat, voor passage- geld genieten bet onderslaande:

By K'ing Cj Tangpianj '<ruiv«r<. dailen. slulvsr-. dnllen.

een persoon te voet — 1 — t

• geladen' cbiampang met zyn volk. — 10 10 —

ieder persoon of passagier op dezelve.. — 1 — 1 I eo als de cbiampangs moeien geholpen worden met bel spil en talin by de

sluis door den pagtcr, apart — - 12 —

Muiitn Miun tui

«ing lii't ^cliniik lUar vau iicetnende ton-

(lor volk — — B

een lalige cliinin|iiirig incl ïyo voUt... — fl 7'/i icJur pcrsmiii vK )(assagi(!i- np tlezdve.. — 1 — een jiraaiiw runt negotie, besUinnile in

blciDu müv. cl)iain]>angs . ilaji wel

groolf jiraauw joekong» — B 7Vi

en al» Hezflve moet geholpen wonleu

inct lieL s|>il cii lalie by de sluis door

tten pagler, aparl — — 1'

dog liet gebruik iluar van neeroendcntn-

dcr volk — — f

en Je gemelile vnnrluigen ledig tynite,

dan de liciflc niiiider. ieiler persoon of passagier op dcüdve.. — I — (<f.n ledige prnauw, lieNtumido in beiths

soorte», als Itoven — ' K —

ieiier persoon op dcïelve — 1 —

oni kleiiiK [(einden' praaiiw joekoog i<r

fano . — "*

en alK deselve nioet gchojjxïn wordüti

mei lifil spil en talie by de fdiiis door

den pagter. apart . . — i"

dog iiet gubrujk daar van neemendezon- der vidk ... — - G

iwD griis- ui' inelk-praamv — I —

ieder perioon of pnasugier op ilexelve. . — 1 ~

een baiiiboeien vlol, geladen - S 7'/,

en nngeldcn. — .ï —

emi jonge op dexdve betaalt niet.<i, maar

ieder porsoün of passagier. — ' —

ccn biilTelR-kar, met twee Imlïels liespan-

nnn, i'n difv* dry ver. tl

«n niei prh biilVel be.<i|inni)pn — k.

oen buIM im-t dies leider uf dryrcr. . . — 12 i

1

'{

1773. P, A. VAN DEH PARRA, 819

Dr rising U; Tungvrang

iluitlT.I. dulTCn. IllliTITE. HulK'p.

eMi paanl mei ilies leiiler of heryder — 10 — 10

■ liok of schaap mol rfies di-yvci'. . . . — 2 ^ i

» koelicesl mei dies di-yver — 10 — 12

• wagen mei vier wielen 6 — 12 —

■ chais mei tivce wielen — 12 6 —

groole oremltaai cii ieiler passiigier

(luil aparl — 4 — 32

en nl8 ilezelve geholpen moei worden

met itel spil en talie liy de sluis door

den pagler, aparl —■ —- 24 —

dog licl gebruik daar van neemendc zon-

iler volk — — 15 —

een kleine orembaai van een joekon^' en

ieder passagior 1 duil — 2 - 16

I als dezelve inut hel üpit en lalir; Ity

de sluis gehol|)en moei worden door

den pagler, aparl. — — 7'/j —

maar hel gehrntk dnar van necincnde

zonder volk — — 4 —

ledig zynde, de heiïle minder. N.B. Zynde een kind, dal op dt; armen gedragen wordl, geCxcusecrd van de pagl Ie helaalen.

Ten Iwecdcn: zal de pagler verdagl weezen, dal, ingevolge Iiel hiljcl van de liooge regeering deezer landen van den ü^" Juny 1770, niemand van hel helaalen des lols is geëxcnseord als de aclueelc leden en secretarissen van de hoogc rcgeering, den president van den Raad van jusliliedcczrs caslcelx, necveiiH derzelver vrouwen, weduwen en kinderen, mitsgaders de lleeni- raaden der Balaviaschc ommelanden met hunnen sccrelaris en B heide landmccters. nevens hunne adjunelen, zoo voor zig. s voor hunne rytuigen, paarden en slaaven; liog dal, huilen ( izelven, door allen en ep.n ie;!clyk, zonder ondersclieid of I emand uitgezonderd, Iit-t heimalde pa^sagp-grld tal moeien

Wan worden.

Ten derden: moei hy veidagl weezen, dal liy. len einde do

820 IT73. P, A, VAN DER PARRA,

liryvers van lnillels-kfirren nf enkeliJc liufTels niel ger:oivlz,i;iM woi-den voor dit kar of Je bufi'els, ibiar mede zy afgikoiiKii zyn (if naar boven gaan, ly liun Ie rug komen dulibeld ie Itelaalen, aan di3 drj'vers, hy liet passeeren van liel lolhek vmir de eersie maal, zal moeien geeven een chiap, mei "elk<i teniggaavr !iy het naar huis keeren zy zullen kunnen v-lsiRaii zonder geiioudcn of verpligl te weezen dan weder oji nieim den bepaalden tol te hetaalen.

Ten vierden: zal de pagler op de |iassei-dageii znr;; moeien draageu, dal de hanibnezen vlotten, de sluis passeerende, niei al te scliielyk op malkanderen volgen, want, onklaar raakende en ileij een den andereu overslelpendi-, zoo zyn zy buiten slaal om zig te kunnen tegenhouden, waar door gronte ongelukken liunntn gulH-urcn; dicrhalven moeien de voormelde vlolleii boven ile kril blyven liggen en waglen lol dal agter malkao- deren kunnen passeeren.

Ten vyfdeu: zal de pagler alloos gereeil uioeleD zyn om, by zwaare afwaale ringen, de vaarlnigen (indien zy zulks liegeerrit' leii spoedigsten te. helpen passeereu en dezciven uiel lange fr laaien wagleu. dog des nachts ol" hy donkere avonden peent vaartuigen laaten passeereu.

Ten zesden: zal de pagler gehouden zyn alle avouden k ne^cn uuren liet hek loe te sliiilen, zomler aan iemand |iassaL'>^ Ie verleciten dan alleen aan uienschcn, welke noodiaakelyk'- aiïaires te vcrriglen lichben, waar \ oor hydubbchl passage-gfkl mag afvordercn.

Ten zevenden: za) de pagler of zyne dienaaren, wanneer z^ zig verstouten moglen van de passanten meerder af te vonlen'ii. als hier vooren slaal prspcciËceerd, voor de eerste maal. len liehoeven van den genen, die de catange zal doen, ver|H>uren een lioete van vyf en twintig ryksdaalders en voor de tweede maal, wanneer hel een Europees of burger is. van hier verlwin- neu, dog, een inlander zynde, in de keienen geklonken en aan Corap" giraccnc werken ten arl>eid gcsleld worden.

Ten agsicn: zal de pagler moeien zorg draagen, dat de bnig allrms zuiver wordt gehouden en dal de sleenfll'

'773 P. A, VAN DER PAriHA 821

hoofiliT ea iriiiureii vau liet sluiswcrk dnür nrdryvendo I)Oomeii, labkebossen, hatiiboezeii of amlei'e ruigte niel heleiumerd witrden. oji dal hy zwüun: ulwu leringen daar door güeiiscbade zoude geschieden.

Ten negenden: zal de |iaglernauwiieurig moeien agl geeven en schcrpelyk lielellcii, dal door hel volk va» de {lasseerende vaarluigeu met geen zelslokken op de vlmr, oog tegen de liiiiuren van het sluiswerk, wordl gestolen; len dien einde zal by verpligt zyii hel iioodig volk d:iar liy te liouden omdeo{i- en afvaaienden Ie gerieven, waar omltont dccoinniandant van de vetdselians, Tangecang. ook alleiit zal zyii, len i'iiule de pagler niel in gehreke hlyvc.

Ten liendeti : zal de pagU'i' gehouden zyn op de Iweu ver- tanten of hoe ren verdriet en Ie passen en, wanneer lielwaler ler hoogte van l'2 voelen zal zyn geivzen, uioel hy de Uvce scliuldeuren laaien vallen lot lyd en wyle, dat daar niutreiil andere onlre zal hckonien, dog by vermindering weilei-om moeten opliaaleu; en in de droogcmoussou, wanneer de deuren .genoegzaam atlfios zullen moeten open blyven. zal hy dezelve eglei' tweemaal in de week op en neder moeten laaten vallen.

Ten elfden: zal de jiagler verpligt zyn hy de expiratie der Iiuur niel alleen hel spil met desselfs loeheliooren, maar ook itlles, wal hem tiy den aanvang zal wnrden overgegeven, bestaande in een yzeren tros, Ireklyii en twee Imolsbaaken, indiervoegen weder te moeten Iransporteeren, of dal, by gebrek van dien. al liel manqiieerende voor deszelfs rekening zal worden gemaakt door hel werkvolk van Hcemraaden.

Ten twaalfden; die deeze pagl mynl, zul illico, na de gedaane niyning, twee sufTisanle borgen moeien stellen en op de hand of Ditertyk binnen drie dagen moeten alleggen de eerste paaye of een derde der pagipenningen, vervolgens de tweede in de aiaaad May en de derde of lanstc (laaye voor ullimo Augustus. en zulks aan handen van den setrelaris en kassier van het gemelde collegie.

En is wyders verelaan, dal op deeze couditien de voorschreven' Iwee nieuwe tolhekken omlrent Pisij)g en Tangerang by pro-

822 - 1773. P. '^ VAN OER PARRA,

lisie maar voor ceii jaiir zullen worden verpagl, begtnoeDde met primo Jaiuiiiry eu eiinligemlemct ullimo Ueceinber, om, iia erviiaring, iii lioe verr« lieeze lolliefling aan liduogriierk voMotu kan, (laar by Ie conlinneereii nitt verlenging van den pagUyil uf zoodanige andere schikkingen te maiiken. als men daii noodia zoude vinden; dog diiarenlegen Hecmraaden Ie qnalificeeren. volgens derzclver verzoek, om de voorgemelde lolfinig over ile rivier, de Sonlbar, weder voor diie jaaren te verpagleit.

14 December. Verpachting i'aii de ffemceiie nüddeleH vtn liet koningrijk Jakaint voor liet jaar 1774.

De voorwaarden waren ditmaal die, welke vermclil ston- den in de ge<lntkle pacht-rondiliën, 'inilsgaders in de adferfis- •senienicn van den 25'™ December 1768, 22'" December .1760. Il'''" December 1770 en 24'"' December 1771".

21 Dccembor. Vernkiiwiitg van de plakaleii ivgeit lul

iiutkcu en verkoapnt van nitirverk, en:.

24 Deceni tier. VDoraehrift nopens liet al dun niet aan- vuurden door W'eesinecstcren van wekere boedels.

Is goölgcvonden en verslaan VVeesnieeslercn eens voor ;il by deezcn Ie qnaliliceeren om, wanneer de bcliccring van ileifif of pL'crTe boedels door de aaitgesletde excciiletiren om lieezeol gcene redenen jjeweigenl en de weeskamer, ofschoon daar uil gc-iccludeeitl, aangezngl tnogle worden om dezelve ir aanvaarden, alsdan zondanigu bocileLs te mogen accepleeiro of afwyzou, naar bevinding van zaaken. mitsgaders aan hunne Eerwaardens te verleenen voorschryven aan de Hoog-Edi" heeren Zevi'nlienen in Nederland, dat voorlaan alle soMt) waar van de rekeningen sedert reeds len zelfden einde t oveigczonilen of nog overgezonden worden v»q persoon welkei's Itnedels by extracl-resolulic van de Bataviast weeskamer blykl, dat onder liaare belicering of adminislra

(773. P. A. VAN DER PARHA. 823

geknnifii zyii, 't zy iloor of zonder testamentaire dispositie. nu>^Gn worden aMieliUild, op dal, door het refiis der afLelaa- liiig vaii dezelvü, der verdienereii boedels in geen gevaar van insolventie gesteld worden.

24 December, Ver nieuw! iiij van hel bepaalde op 29 December lü93 ttopeiis hel comixnvren van vooijden, enz.

In consideratie gekomen zynde, hoe dut seilert de noit- olisctï.irilie (ter volgens Nesluit deezer tafel van den 29"" Ueceniber 1695 geslatiieeiile, dog liy besluit vini den 39™ Jaiinary 17t!li vervallen verklaarde ordrc: «dat de notarissen •deezer stede geen voogden, nog executciiis, liy leslninenlen

■ zullen mogen noleeren, als na dat die mede zullen ge- ■conipareerd en door dezelven verklaard weezen, dat zy met

■ de aanstelling te vreden en gecontenteord zy», en dal zulks ■dan hy bet testament moet worden gcéxpresseerd", niet alleen persoonen, die tot voogden of executeurs waren geinstilueerd zonder daar toe alvooreus verzogl of gedisponeerd te weezen, maar ook andere, welken met burine volkomen toesleniming eenige voogdy of executeurschap was gcdefereerd, na des lestanteD overlyden verzoek quanien te doen om daar van te worden ontslagen, onder voorwending van dien last nimmer Op zig genomen of lol deszelfs uilvoering geene gelegenbeid Ie hebben; zoo is, Ier afsnyding van diergelyke, tegen de goede trouwe strydende exee|dicn eu om tcifens, zuo veel liet mogelyk is, Ie zorgen, dal niemand legen wil en dank ceuige voogdy- of execuleurscliap opgedrongen woi'dc, goed- gevonden en verstaan de voorschreven' oude ordre met de noodigc ampliatie weiler in train te brengen en overzulks de notarissen hier Ier slede by exlraet deezes Ie gelasten, om voortaan by het passeeren van lestanienlen, cmlicillen nf andei-e aden van uiterste wille, waar in private per- soenen lot voogden of executeurs zullen worden benoemd, inilien zy zig bier in loco bevinden, hunne naanien by zoo- danige acien niet bekend te stelten, voor diit /y. notarissen.

834 IT73. P. A VAN DÉR PARRA.

zullen' lielibcn geinquiitcrJ. of die pcrsdoneri wel geinrJineen zyn om ile hun o|)gC(irai;eii wnnlende voogdy-ol'executeurecliap Ie accepteeren? en, zif; il;iar toe fieuegen lonuctide. derz^lver acceptatie mei hunne hnnillekenin^'en Ie balen bekragti^en. len zy der lesLanlen coiisIiluUe hy het pasvcereu van de ai-len hunner uiterste wille geen lyd ÜHt lot de gerequireenlp oudefvraagin^, dan met gevaar, dat zy ïntiisscheii konden komen te sterven, wanneer de notarissen van die ondervniaging zullen weezen geöxcuseei'd loor, dog egler veipligl zyn dezdre te doen rniniediaal na hel passeeren van zoodanige acleo, om. in cas van ongenetgdheid der geïnstitueerde voogden of executeurs, daar van len eeisten aan de testanten kennis te geeven, mits- gaders van deeze weigering of van de acceptalie een declaraloir te voegen by het gros van de, invoegen als even gezegd, ge- passeerde acle van uiterste wille. ■ Zie ook 26 Julij 1776 en 24 Pebmarij 1778.

2i December. Toekenning van milüatr konnetir am inlandsche officieren.

Den heer Gouverneur Generaal ter vergaderinge voorge- dragen hebl)ende de noodzaakelykheyd om den majoor en de verdere commandanten van de inlandsche kampougs of gehugten Iiier ler plaatze ecuig aiililtrirhonneur toe Ie voegen, uit aanmerking niet alleen, dal zy mei hunne oudcrbowigeo steeds gcteed moeten staan en ook gewillig syn om zig in deeze o[ gene «xpcdltien te laaien emploieeren, maar dal zelft ecnigen van die oJTieieren in de door hun bygewoonde krygv logien zoodanige blyken van getroiiwlieid en bravoure gegeven hebben, dal zy waardig zyn geCerd te worden ; zoo is. naar de propositie van welgemelde zyn' Edelheid, goedgevonden en verslaan aan de gemelde commandanten, naanielyk :

den majoor der Oostersclic niihtairen, Soeta Wagsa, ra

de commandanten van de Oostzydsche Javaanen, WaDg^ Casoema, in de kampong Mangadoea;

van de Wesizydsche Javaanen, Nalini Widjaja, in de kan gioDg l'aloeakan;

'. A, VAN DER PARRA

R-23

da (Ie üaliers:

iini, il] (Ie Ii;iiii|>(inf! Crocol, Itagman, in de l(ani|H)nf! Pacoiljiin^. (ioesli Hndnuln, in de kaïtijHing Gdcslie, fJattewnl, in de kampuiif; F'rMingliii Uii.', iMocli.iinal Alxliil Latieji, iii ilo k^nipong Anke;

vap de Bouginoffeu: AfarowiiDgie, in ile lv.inipong lloe^ies, 'Toissalella, in de kain|)oeng Paloeiikan, ■Ali<liilla, in ile kanipoiig Jaccalra:

van de Mandareescu, Cnssiein, in de kaiii[Mini^ l'aggiTinan van (Ie Nacfissfiarc», Dayn Matigeway, iii di' kumpong Itatüe van de Malcyers, Dnl Litxamana, in de kanipong i'aggci man van de Sunil)ainvat'ei.'.'<eii, Or'soep AlMlulla, in de kamptmg Tamkiia;

van de Amiionecsen, VValiouloe, in de kam|H)ng Ainlmn; van Je lioetonders, Oedien Sam, in de knnipnng ItoeLon; van de Faranakan-Chineesen, Saiiwang, mitsgaders liunnc sucresseuicn in oflicir», niils zig in liunne kieeding [jehoorlyk dislin^ueereude, voorlaan In laaien [tewyzcn deeze milJlaire lionneui's, dal voor den geim^Men majoor zoo wel liinnen, als huilen de slad, door de schildwnglrn liel ge- weer zal worden gepreKcnleerd en daarenbii\eii op de tinilen- posten liel volk voor jle waglen opstaan; en dal voor de andere eomniiuidanlen liinnen de stad duor de scliildwaglou jtal worden fnmt gi-niaakt, met )iel geweer sidierpgesclioudei'd, dog hetzelve gepresenteerd buiten de stad, zonder dal iemand liunner noglans eenïg honiienr zaHicMien aan dedragnndii'- ol' lyfwagl van den I>eer Gouverneur Generaal in ortiuilen liet casteel.

28 December, liewij zïgdr van begrafenissen.

inslrmik voor de dienaren

Dit stuk, afkomstig van Scliepenen, is den 18'''" Jaimarij 1774 door de Hooge Ref^eiing goedgekeurd. — Zie nnk 17 Mei 1735.

1773. P. A. VAN 06B r

Db iiisri'iirtie lujill Ikinü, nis vnlgt:

Arl. 1. Üc iinrisprekers »f i]ifnH.inui lU-- ilenrelke Klliicr «t^i in gitul xyii, ïiiIIi-h «ii i> i>r klein, 7.oa binnen, ols liiilleti ile i^lail en m lol hel lieïorgen der hegrsvfnistien. zoiitk'roiiiltrx'lii-i'J. uictd vcreisclUo lieleefcllieiil (en ilieusle nuwlrn sluan. Ii'ii ' [lynilt; 7.y hun ook (^csladig prefcnl ra in irn nniHild slnnl zullen moeien liniiden en lievJD^eii.

All, SI. VVani' en tegen ook nieriiurid ilrr iitpcuf«iicob of liiiiten ile »tad, lot Iiel iviid lircngcudertlwil-itMipgnvi hrieveii un wal ilies mver ly, jem»n<l arnlrrs :ils ik' ' iianspreekers zal mogen giilirmken, up i-en Itutlu vnn *yf-J Iwinlig ryktulu:ili|erK, zon viM>r iln goene, ilie clitar Xacf aiiilers lieefl E^'i:iii|iloyeer(I. als ilc geem-, dji! tip il^ar luel» Inalen gehniikeii.

Arl. 3. Du Bansprcekciif uiHru ieder Imn iiygeit I moeien waanieenicii, ten waDie zy ilaar «lu (h»r l |iermissic van dpn lieer president vnn Sclieepenea g'e worden.

Art. 4. leder zal een maand lietitten, dat liy i)e kas | <-n lic slerf-liuizen bt^Jcnl, hel werk iiaDn««ml vn »aii ; maals overgeetl, van den t-erslen lol den Inalslcn; door ïioklc vurliiiidert worJ. zal de volgendü moeien fiiojtr) terwyl de lwee<1e, liem in riiitg volffende, aceuraul conin liuudeii nioel,

Arl. S. Die du kas lioud. zat den cersleii >3n de mn n^keniiig moeien iloeii aan zyn» makken, zulkttilc tla < uieiide dispiiLtiii liy den lieer prnstiknl van Sclie werden gededdeert.

Arl. 6. üie de kus buud, z.'d mei licl einde va» don aan den lieer jirae^ideitl en secrfllaris van Sciieepenm i gewoune nil vnn de Imgraaveiie lyken iii gi-HM'ld<? nn moeten beïorgen.

Arl. 7. Den nniiRpreeker, die in een xterfbuis, hvl tv gd iif klein, werd gcr-oepen. zal iL-riiliinditen pcciien, 1 bet is, moeien vviianurbouwcn, diu zJg tUll len ikjKHtli^

A

1773. P. A. VAN DER PARBA, Hll

i)ei'\tuur<)s zal moeten liegeeven, zoDder aldaar een undcr in zyn plaals Ic niuogen zfmWii, leii \v.i:ire liy iliior ziekte of «ellige loeiallen zelfs tuilen sinat was. als wanneer ilc volgende XTil luoelen gaan, dewelke in zooitani|;;en geval zulks niet zal iiiotigen Ie weygeren, maar gehoudtn weegen, zo ras doenelyk, zif! in hel slerf-liuis te vervoegen.

Art. 8. 'l Geen ook zal moeien geschieden en zonder fenige tegenspraak sland grypeii, wanneer hel des avonds ofle des nagls is.

Art. 9, De geene, die geroepen word, moei ten eersten van Je vrienden in 'islerf-huis verzoeken een hriefje, op wal wyze zy de dootl van ilen overleeilen willen hekeudgcinaukl liehbe», ODi, ingevolge van dien, alomme de weel te gaan doen.

ArI. 10. Binnen of liiiilen de. slad alleen zullen uer iiansjpn»- kei'S de Ijekendmaaking nioogcn doen, dog, zoo die Linnen en linilen litTens moei gedaan werden, alle agl, te wecleii, zoo tle liekendniaaking in 'l generaal en zonder lyst ol' opgaave van perzoonen moet geschieden; dop, zno 'er een .'^ppciale opgaave Lwerd gedaan, aan welke dezelve maar gedaan willen held)en, als ■dan na hel getal der perzoonen als hy arlicul 15.

Avt. li. Als de dood van den overleeden hekend gemaakt

Ih, zal de aanüprceker, ilie hel werk aangenomen heeft, daar

Ivan rapport moeten doen aan de vrienden in hel stcrf-liuis en

■Tcrriglen het geen hem \erder helasl werd; item verneemen,

(liHlieu de hegraving hy dag zal geschieden, wanneer hy de dood-

Ibriefjes moet knomeii haaien, of, zoo die hy avond zal gedoau

(werdeo, de rol van de vrienden, die verzogl moeten werden,

ipilsgaders hoe veel aanspreekers uien hegeerl, dat vuur hel

tyk zullen gaan; wyders alles schikken en hehoorlyk hezor-

'gen, op dal di^ ln-graaving in goede ordre en zonder confusie

Vgesctiiede.

Art. 12. By hel ontvangen der dood-hrieven of verzoek-roi ■il handen van de vrienden in 'tslerf-huiszal hy diena moelea |nen, om Ie onlwaaren, of daar geen menschen onder zyn, wel- ■er perzoonen of woonplaatsen iiem onliekend zyn, in welkea nval hem daar van de nnligeonderriglingexal moeten werden

1773. P, A. WAN OER PAftfU

gegeven, of in\ anrlers nugeliouilen w«aii-n uu uindffiilf mensi'lieii Ie gaan wH-ken.

Ari. 13. WuiiiKM-^r den |jm-ike[i(ii :)i>nsj)reHi(.'r Jurlifï ilimil-lirii'vcn Ier bifsküing nf wii vertnek-nrf nn t \tv\ ^icrzooneii inogl ^vfiilfti i)ver({t>gt!VGn, luillftti de vrin in hpr, slerl-lmiR, o|i dat de/elvR Ier lielioorWktT ly«l km werden mud gehnigl of vcrrzogt. inorleii loeUlri). dat liy 4 toe lul liiilji ('011 van zyrt itiakkfi's hnme te- ^'t-liruilttïn. i lioogttr in gelal dan 100 stuks, zat eun dmli; iuii>:rn ^''miiliii «II roccr als bunduri vyflig zyudo. lal i«n iifnli- m 'i ( Viveii ile \vt«ii linriiliMil li>u|)eiMle, ff>n rylde rii utn * Rkigen wprdeii grnonien eii, xulkü ydcr i oor hun liuoM. Mid zolanige liutiiliuK. hIk hy mlirul 22 viin iecze ïiMlnKlHI Iil-|)uh1iI.

Ai't. 14. Eu<ie zullen dezelvi; brieven ot (icrtuiineii ij aanspruckerti op ven orditnlelykr^ wyxe, iiiil.<f;ail«rs i liio^elyk ino<'lcii wtTden Ix^lold of verzoet, xuiiilerd van ecnige onl>esl<'li] ol' onvi'rzogt znllnn ■■|i pwiiu vnii dcporlemcnt en arltiliairu rurrcrtii^ als t gt-lykc jiorne. inilicn zy. na lipl mml lircngeii tn ^-er derzelvc, komen Ie iveyjïensn uf \imi oiiwillliï Iwuiii i zoTMbnige andere dcwMl-lirieven oF iifiTfloneu inrl dm o liHBlelten ui Ie vfnonken, diwclliu iimvlen vert^it-nKyu iifH de mWf-, welke zit; ltel>lpcii laaien excuseeren nn liim iIm vriendru van liet ttlerf-liniü (er nmdtin'iiging nf worden Ier liaiid gesiclil en opscgevtai.

Arl. IS. Itc nanspreekers, welke d« dnud-tiricvi-ji lironfit^n of ih |ici7.iKiticti verzoeken, zullen, tihi ivd iium^f vrouwen, die op de liegniiiviug ttii «iit bel lyk Ie ■ vei-zofjl werden, in civilc en beleefde lerniRfl •iinnlrnuUn n\ ze zullen komen? dan uiüt. niitsj-aders di-rzt'iver nnlW aanteekcuen en de vrienden van liel slerf-liiitii ilaar i noodige kennis geeveii, op diil Aes W- beeler slaal o|prfed gers, bet Itczorgeu van luanlels, eic. kan wtirdeii (iihoéiiIiiJ

,rt, IG. Indien bt^t knnil Ie !;el>etireR, dut rfsi of ■ u»nspreeker»t ziek of builen >iaiil zyu co d«t no^ians alti' i

1773, P. A. VAN DER PARRA. 829

aans|ii"eekers gerequireert werden nf ilat de vriemlen van hel slerf-buin begeeren, dal 'er meer als .igL aanspreek bis vooi' inl lyk iiioelPB HaüiJ, zoo zal de geroepen aanspreeker daar v.iri leii eersten kennis geeven moeliüi g(;evcn iiau deu lieer prjesidenl viin Sclieepciion cu gecu andere iiooit-luilpe daar toe iiioogen neeuieii. daa die zyn Wel-Edele hem komt leordonnee- ren, 't welk ook playls zal hebben, ingevaUe verscheyde lyken o|i eenen dag Ier aarde moeten besteld worden; zullende het voorsz. aansprecixcr egler vry slaan daar toe eenige perzoonen ana welmebie hfir praesidenl Ie raoogen voordraagcn.

ArI. 17. Wanneer de aanspreeker vnn de maand huylen

' tle stad, in Je een of nndere wyk, in het slcrf-huis van een

inlander wird geroepen, zal dezelve, zonder hulp van iemcind

lyiicr m^ikkers, gehouden wezen om alleen de ilood bekend te

iiiaahca, mitsgaders de dood-brieven te bestellen i» die wyk, daar

Iliet >teiT-huys is gevallen; dog, indien de vrienden van het sterT-hnis begeeren, dal de dood van den overleeden insgelyks in andere wyken en landw^iarl.s in moet werden hekend i;ema:ikt en dood-tirieven hesiHd, dan zal hy, na male van het jetal der perz-itouen en da verheid des wegs, zoo veel makkers ,0t ?yn hulp mimgen neemi/n, als by articnl 13 is l)epaald,<tnder lodanige lictaliog, als articul 35 perniilleert; c^'ler werd aan Óü inlanders de vi^heid gelaten om de dood-brieven zelfs te lalen S)eslellen in de wyken.

Lrt. IS. Eii iü\ de üanspreekertle vrienden van zoodauigen slerf-huys. als by articul 17 vermeld, in zelvcrvopgen ten dienste iEioel< n staan als andere ingezetenen alhier, zonder dat egler Terpligl of gehouden zal weezen om pinang. Inbak, pypcn of «els diergelyks aan de mi'uscben. die ter begraavinge gekomen zfti. Ie moeten uyldecleii.

Art. 19. De aanspicekcr, die hel sterf-bnis bediend, zal, voor dal hel lyk uilgcdraagen slaat Ie werden, hel zy by dag of Bvond. wel speciaal luoden lellen, wie al van de verzogle vrienden, zoo om agler het lyk te gaan, als te draagen, in •| slprf-hiii« successivclyk zyn anniirkninrn en daar van op de begniveiiis, als draagers-rol. exaele aanlefkening houden, zoo

0111 ronfusieti vmtr lo katnen, rIa oni do rriendfin ren li ülerf-huis, ii^i g<;ilaaiiir bugrajvitig, (e kunnen itiüiicn U4ii zrm iiieeilc iijE(indi>r1ir.iil hy d« ^ivotitl-lH-gniavi-fniNKii, 'bl I waf^'iis orilcntdyk en zomlrr lideiummn^ h- \cnainiak| wnrtlcn gcraiifjcerl.

Art. 20, lrii<j;elyl''^ /"'i ïoomoumdc aansprwker. oiiUlll lyk iiylgedmagen is, ik' tiegraareni»- nf nplces-rol » lidibcii üp Ie Icczeii. nmi IWioortykc alltmliu en d« verciai disliuclie vm de nnnineii en rjimlilcylen raii ilit vrienden 1 Itiiemi, dio Ier bc^raavenissc gekomen «o op ilfi ml nangidiM ayu, noiidcr daar 'iinirenl oenïgsint» Ie liaitprea "f k na^reegelllieeden ic Ijegaan, op poene van ileporlemenl 1 ariiilrairc oorrcclie na cxigentic van zanken.

At't. '21. En ztillen allo de aansjireekers, ft)i üaUe bf É it:di'r liekcnd innogen werden, Iwvi^n de pa*!! vnii I doen «pliatigen em vierkatjl schild, waar op met m'lb) I (CPS o)> een kwarto grond geslfild is aanüpreeker ea i

ArI. %'i. Vitorls sal teder nanspreeker nt nnod-liatp i liet liekend mnaken van iemands overlyilen twee, Jletu morl l>(>3lcllGn der dooil-liricvcn «f licl verzoeken der pcrxii inilü^'aders voor tiet voor hel lyk gaan en verder liedienc liegraaving drie rykedaaldcrs van de vriemleii. <'ir.:<'itmii''Ti'| eïeeuleurH. dan wel die hel hesluldurhegruvi t mogen vorderen, zonder ineer, op poene van

Ari. 2:1. Wiinneer de IwkeiHl making otl" ' hrielj&s moei gesclileden lioveri de pnsfcn Jaccjtra, liysw insjol, Atiki^ or Dwars in de Weg, mtrl ennderaainiirf die derwjai'ls ^'aal, gepeniiUteerd tw^e daentoiH vuat i %vaagen in reekniiinf; Ie lircngon; en, zt)i> iKnig lyk, |tf Iwven de puslen zyiide, hy avond werd lKjjir»iiVL*B. aan hen, die hy de liegraavtinii) <hensl doon. (c'umirüdl ddhhnld salaris Ie ni'inpcn ophrüiigMi,

Ari. 24. Wyilers zullen deaan^preekerü, Imvtin (tiitmlMlM deeze inslnielie, zig moeien rc^iilocren 11a 'I n!glem<iHl «p4 lykslaiieM en 'I Itiriglen der heijravculü-ivl ni d'iiHld>rir)jet V

1773 P. A. VAN DER PARRA. 831

den ly Augiisliis 1745, mei lie iimpliali*; v»ii den 30™ Maart 1793, licnlnikl tien 15^" MaHrl 1764; ilem ile onires ^ otnironl.het [indienen der sterMuiizen, mantels, lyk-waagens en doodgraavcrs van den 3'" Novenilifir 1772, 21'^" Novemlier 1766, dewelke, nevens dtTï-e iiii^lruclie, ii;in ieder der aanspreekers zullen worden (er liund gesicid, om hy nverlyden nnn zyn vervanger overlianiligl (e werden.

Hcglcmml iimlreiil lipJ salaris iler liooJgriKivers.

By hel liegraaven in een cygcn kelder:

voor liet kerkregt rd' I : 5C

. kleed van 6 of 8 tol 12 rd',

dof{ gemeentyk ■ 12: -

hel geen nan iedere verkicsing blyfl

Stelle voor de kerk rd' 1 5 : 36

de secrelaris der weeskamer ■> — : 6

doodgraaver. voor 'l opendoen en loemelzelen der

kelder rd' 6 : —

(y 't verzeilen der kisten, voor ieder kist ■ 1:12 Voor 'l schoonmaken en witten, het welk

aan ialers verkiesitig hlyfl ° 3: 12

• 'l uilstaan van 't waler, van ieder

voet • 1 : ^

» 't liyzellen van 't lyk > 3 : —

• de liaar en roef. • — : 1 2

Stelle voor de doodgraaver. . . . nl" 14: 56 Dus hy hel l)egrnaven in een eygen keldiT.... rd" 28:50 By hel heijraaven in con huur kelder: in de kerk voor de huur kelder...-, rd' lö: —

kleed als vooren, stelle • 12 : —

rd' 27: —

! si>;retaris der weeskamer » — : 6

doodgraaver voor licl open en toedoen, etc, als

Tonrpti ■ 1 4 ; 36

nl' 41 : 43

852 1773 P A VAN DER PARRA

By het bcgraaveii iii tcn gmf va» iinMisclien iioven di* agt jaaren oiul : voor hel kerkrcgl rrl' 1 : —

■ ■ kleeil ^eruceiilyk ■ 6:^

nl' 7:-

de secrclaris der weeskamer.. • —63

liooilgraaver rii' 1 : — l

baar en roefl' ■■ — : 1 2

By het bcgraaven in een graf, r»i' 8: 18

Voor een kind rainJer als agt jaar:

voor liet kerkregt rd' 1 : —

» (te doodgraaver ■ 1 : —

' " . 1:- Van de slaaven: voor het kerkregt rd' — : 24

■ Je doodgraaver » — : 15

' ~~ > — :59 Wordende aan de doodgraavers liy deezen gciritcrdiceerl, iM wel in 't eene als in 't andere geval, meerdere of andere jmsleii of ook de voorschrevene hooger te lierekeDen. op wdkf pretext ook zyn mag, op poene van een-honderd ryksdaalder^ iHiete (en helioeve van de kerk.

28 December. Voorsckrifl nopens /iet ovcraachlen kw officieren mn justitie te Batavia.

De heer Gouverneur Generaal heeft ter vergaderingc ver- toond, hoe iioodzaakelyk bet ware, dal, niet alleen eeo van de beide Bscaals met den Baljuw 's nagts in de stad bleel om, by ecnigen oploop en andere voorvallen, die de lussct~> komste van zoo een «Ricier mei zyne bediendens vereischt aanstonds de nooilige ordre ie kunnen stellen tegen deqn». gevolgen, die daar uil anders konden re.su1teeren, maar ook niemand der olDcieren van .de jnslitie zig bov»i de buit l>oslen begaf zonder voorkennis en toestemming van i

1773—1774, P. A VAN DER PARRA, 833

Edellieifi: dan, aangezien by de BalaviaBche statuten geene

(wet gevonden wordt, die hun daar toe verbindt, is met zyn' Edelheid wel zeer dienstig geoordeeld en verslaiin hy deezen Ie slalueeren, dat een van de beide Gscials hier ter hoofd- ' ptaatze, naamelyk den advocaat- of water-fiscaal, wanneer zy, gclyk de legenwooi-dige, buiten de stad logeeren, altoos bin- nen dezelve, nevens den Baljuw, die 'er heslendiglyk in woont, zal moeten vemagten, daar toe 's avonds ten negen uuren binnen kooiende en niet eerder dan 's morgens ten zesunren weder naar builen vertrekkende, en dat geen der respective L i)flii:ieren van de justitie zal mogen onderstaan nni zig, zonder I voorkennis en speciale toestemming van den beerGouverneuT I Generaal, te begeven hoven de buiten-posten, waar onder begrepen worden Anke, de Keten, Ryswyk, Noordwyk, Wil- genburg en ZouEelande, hebalven alleen den Landdrost in zyne fanctie, by noodzaakelykbeid, dan wel den Baljuw, Iiy indis- posilie of anderzins van den gcinelden Landdrost.

F^n is tellens verstaan, dat dit een en ander aanvang zal aeeiiien met den laasten dag deezer maand, waar van der- halven aan de gemelde olTicicren by extract uit de notulen zal worden kennis gegeven tot bunne narigt en observantie. Zie ook 18 Februarij 1774.

7 Januarij. Vergunmng tot het howtcn van eenc markt, tweemalen 's weeks, te Buileiizorg.

Den beer Gouverneur Generaal Ie kennen gegeven hebbende, dat, ofscliooii al sedert zes en twintig jaaren herwaarts op het door zyn' Edelheid in den jaare 1761 uit den hoedel van wylen zyne Excellentie, Jacoh Mossel, in kooji overgenomen landgoed, Buitenzorg, twee weekelyksche marktdagen gehou- dea waren, daar toe egter nooit by dcczc regeering privilegie .■was verkregen, gelyk zyn' Edelbeid dit eerst onlangs ontwaard

834

IT7'1. f. A- VAN OER ■"

haill; eu dat hoogiiczetve <lerb.ilvcii ni«l kon oi ip i verzoeken, dal lol <le gemelde marktli'niilin:.' >iK DOf; | legËord inugtQ wordeu; zi» Is göüik-. nlleen san zyn' Ëilellimd tiy ileouii [i op het voiTsch reven landgoed, Btiili^n^ Ier wecke inarkldag ie linmleu, maar oitk dul tf{{l cvenitamelile buitengüed viior aluma U: iiccrucimenin, leoaM liy ilics verkoop ol' overdragt aan ile volgend« figcitiuir» mÊ Ie f^an, zonder dal iemand linnnnr lol Aei routlnuaüe i lielzelvu zal bclieeven ver/ouk te doen Ity dceze rcgNriBH ea liier vau by extract deezcs kennis Ie gi'eveii aao lirt i legte van Heeniraaden der fialaviascbe (unnu-landen.

li Januarij. lialatm.

tlangtijsl ran CnmpagHtr'ii ittenatm I

Zyii' Edelheid, de Hüog-Edele Groat-AKtkaaru beer, Gotivwn

Cieiieraal van Ncderlaudsch ludie. [h- Wel-lïdele Grool-Agihaare heer. perste Uaad en DirtJW

lieneraal van Nederlanilsch Initin. Dn Wei-Edele Gestreojje heer. Rand unlfnair i>I (■xtrji-o

van Nedertansch Indie. De VVel-Edele heor, president in deuagtliuaren Kaud van jusifl

doezes casleels, I; I oud-gouverneiirs, ^ gefiligeerde gouverneurs,

"w secretarissen van de hooge regering in riinctie.

u uud-eerste en tweede secrelarissen vau huuB« tluj

s i Edciheden. De Agtliaare heer, ordinair of extra-ordinair lid in deonglll

lUad vun justitie deezos casteeU. N.U. lie. geassumeeide Irden hebben, als xy niiil |u dMr of iu coninaissit! zyn, geen aiidere ningalsvaoli i|u;diteit of politique bediening. Dl' htwr uiid-direcleurs.

1774, P. A, VAN DEB PARRA.

83$

geèligeerde directeurs,

advocaat fiscaal van Nederlandscli Indie,

bailluw,

waler-fiscaal,

rtrossaanf der Balaviasclie omm'ulandcn,

oud-advocant fiscaal,

oud-bailluw,

oud-waler-Gscaal ,

oud-ilrossaard,

ontvanger generaal,

opperkooptieden van iiel casteel.

luitenant colonet,

capitein van een Engelscli Konings-schip,

commandeur en opper-equipagiemeester,

commandeur ter zee.

visitateur generaal, en I

boekliouder generaal |

oud-commandeurs, en

geëligcerde commandeurs

oud'Visitateur gc^iieraal, ci

oud-JMwkliouder generaal

majoor van de iiifanLerye

majoor van de arlillerye

rilmecster van de lyfw;i^t, hebbende [

litut en rang als majoor majoor van de burgerye, oud-majoor van de burgerye, opperboofd van Japan, oud-oppcrboofd van Japan, opperhoofd van het generale soldy-comptoir. liedienaar des Godlyken woords in de Nederduitscbe,

I'orlugeescbe of Maleitsche gemeente, naar den

ouderdom, l>edienaar des fiodlyken woords builen beroep, bedienaar des Godlyken woords in de Lutliersche g&-

nieente.

e oudste in Tunctie eerst, van iiuitcn-comptoiren, die eerst aangesteld is, voor.

de oudste van j decze twee eerst.

I ^

sabandajir en lirfinlmeesler, flti t . . fl

gecnmmillccnic lol ilu zaaleen van , '" " " * ^|

den iiilnniler 1 ^1

^H U6 Man- I rapitdii ran Ëngdechti Oiin|f- scbep«!a. ■

^^1 Itnnelicvrl on4er-pqiii|)ngtemee8lGr. ^|

^^1

eersie gezworen derrq Ier genitrule fiücrelar;. op|ni

^^1

honpDiaD zynde,

^P

g«ln!iiiis<;hi7ver van ilen Iteer (öraTernwiir Qatvm

1

opperkoopiuan lymh.

■

, , *' ' do oodsie na opptirkoo|jiuau zynde. va ^^^ iw««ïn

^H

^'fnni kiissier, opperkoopnun Kynde.

^V

hcwfd van de chinirgie,

^K

opperkonpiJeden liiiileD emplooi.

^L

oiid-opperkooptiedeti, nafloiftlyk, A'w fornii*! uil (>iinp&

^H

tiies (lirnst zyii oritsInKoti. Irehoudcas hunne rang

^m

fahryk.

^H

scliepeoen.

^F

slads docloren.

H

^L

oiid-slads docloren, naaimdyk die bcihoudeos liaane

H

rang ontslagen iif lul een luindvrcn ditüo&l aierg

^H

gaan zyn,

V

fierste pracUzyn in bel hospitaal, als hy 80 guldm

L Off E

erwaarde propcinenten.

^H

r.apilt;in luitenant van de lyUvagt, bntitxtndi! lilul n

^B

raiig ah eersten capilein van hel garnixMB,

^H

capileius der Infaulci^e en artillerye.

capiteins ingenieurs.

capilein luitenants der iniiinterye.

lapilein luileniints der artillerye.

^H

capilein luilenant ingenieur.

m i

burger-capiteinR,

W ^

oud-lmrger-capi teins.

r

, VAN DEFt PARRA,

837

\mT oud-litirger-ritiueeslei'. baas van Onrust,

eersie practizyn in het hospitaal, minder als 80 gul- dens winnenile, opperchirurgyn van hel casleel, uhirurgyn niüjoor van de lyfwagt, kooplieden in cmiilooi, zoo als /y in liel naarntuekje

volgen, tot den eerslen admiHistriHeur iti het ^uikei-

pakhuis inclusive. Voorts : pakhuismeester van Japan, supercargas vau China, secretaris van den llaad van ju^litie, maar de qiiali-

leit van koopman heNH.'nde, secretaris van Schepenen, de verdere kooplieden in emplooi, zoo als zy in hel

naamboekje volgen, secretaris van Wee^iniecs leren, koopman zynde, kassier van de bank courant en bank van leening,

koopman zynde. secretaris vau Boedel [neesleren, koopman zynde, eerste landmceler, koopnian zynde. kassier van de aiuphioen-societeil, koopman zynilt', advocaaten,

kooplieden buiten emplooi, oud-koopliedcn,

capiteios van particuliere vreemde schepen, schippers, weesmeesteren, oud-weesmeestereii, heemraaden. oud-heeni randen,

honfdparticipanleii van de amphioen-socieleil, stads vendumeosters, coinmissari.ssen van de bank courant en bank van

leening,

i

^^^^^^*T^^^^^M^^^^^^^^

ttvee4e itrarlizyii tan hel liospilanl,

cliirurgyn inajw»rii vao ilc inhtilMyi- ea arliHeryc.

biiineii-regetil na Iiel Wiweu-bitepilaal.

liiuiien-regcnl va» tiet Imilioi-bosiiitaal,

naam!)ockje volgou.

■a

oud-chinirpyns Tan de hoofdposlou.

i;

stads cliirurgyn eo ile verdere prar-lizyns no 1

a

liospitnal.

slads apotheker,

werkbaazen.

noliinssoii cii uud-iiuliirissM). As Ae laaslR bcboitdi

i|uatileil zyii on (slagen.

niidnrlingen in functie.

c

als luilcnanl.

■f

luitenants der infaiiterye.

:Ê

ordinaire luilenanls van de arülleryc

^

luitenants ingenieurs.

exlra-ordinaire luilenanls van de artilhirrQ,

tiiitenanis van de ImrgeryB.

oud-lui tenant 8 van de borgerye.

onderkooplieden in eniplooi, zoo ais zr in bel ou

Itoekje volgen, lol den periiiaöcnl lywaal-sorttesi

iricKisive,

secretaris van Wecsmeestereii, onderkoopman qrnl

^

secretaris van Ilcenifaaden,

kassier van de bank courant en bank van lecnii

u

onderkciojHuan zynde,

s

boekhouder en secretaris van de bank eoiiraol en bl

van leening,

gezworen clercq van den Raad van justiUe,

gi^woren clercq van Schepenen.

di^pmskr van Japan, ra | j,„„j,|„i„ ,„„„»«,

ne^ol II'- 1 NICK houder van Japan |

^1

KHHI^H^B

^^^«••^■^^W^fl

1774. P. A. VAN DER PARRA.

859

als zy in bel naamlioekje volgen, tolden boekhouder

op het hospilaats-comptoii' inclusive, tweede laodmecter, ODderkoopman zynde, ganiisoenschryver, eerste suppoost op bet coioptoir van de» opper-equi-

pagienieesler, comniissarisseu van kleine gerigts- en liuwelyksclie

zaaken, secretaris van kleine gerigls- eu liuwelyksche zaakea> boord-tn^-elanden,

boedel mees leren van de onchrislen' sterfhuizen, secretaris van boedelmeesteren, onderkoopman zynde, procureurs,

onderkooplieden builen emplooi, gezworen riercq van VVeesineesleren, onderkoopman

zynde, oud-ODderkooplie<lpn, naamelyk die uil Compagnies

dienst ontslagen zyii behoudens quaUteü of rang, diaconen in functie. Compagnies apotheker, builen-regenten van het vrouwen-luglhuis, buiten-regenlen van het lazarus-huis. cornels van de lyfwagt. vendrigs van de infanlerye, vendrigs ingenieurs, ordinaire vuurwerkers. vendrigs en cornels van de burgerschutterye en

cavallerye, oud-vendrigs en cornels van de hurger-scbutlerye en

cavallerye, gezworen elercquen ter generale secrelarye, ordinaire clercquen ter generale secrelarye, gezworen clercq van VVeesmeesteren. geen onderkoop- man zynde,

adjunct gezworen clercq van den Raad van justitie, ge/woreit clercq van de hank courant en haiik van leening.

I stijuncts VHD de biirger^chullerjre eri cavslkT] buati boekdrukker, ou Liiias liufkltiiider ter generale se«r«t»i7e, wïiagmepsler, uiakt!l>i:ir5.

Iiiiiuen-regeiileu vim liel uriiien en Insnriu-huis. liinnori<regent van hel Chineescbe lioapilaal, kcurmetslcr van goud eti lilver, röojiueester,

tnxateuTü van vasle goederen, yktiieeslcr van maaien eo gewiglen, keurmeesler vnn beestinal, slüds drukker,

(■rsluger of 0]>zigter van de vtsmsrkl. opziender van de rystmarkt, opxiender vim liet arkomendc lieestiaal, lioofdnpïigtcr van de praow voerden, exIracl-facliiurliondGr,

eei'ste overdraager op Itct h<»piUalfr«iniptoir. overdraager op liet inlandsdi müitair-soldy-

loir, tweede overdi-aagers op du verdere solilf"

toiren,

scheeps-sold y-boeklioudcrs,

baa» lioekbinder van de logie.

borger-wagt meesiers,

boekhouders,

extra-ordinaire clercquen Ier generale secreurfv,

absolul-adsisteuten,

afslager van den venduoiecster.

De Eeriaame opperstuiirliedcD.

,, . I jong- en provisioneele adsislealen. Monsieur ■■ , "^ ..

I scheeps-oppercninirgyiiE.

n r i "orferstuurliöJen.

derdewaaxs.

. VAN DER PARRA.

r

I 18 Jauuarij. Vcrhooginij der trat'lenienlen van V" cu I 2*^ schoolmeesters.

I Ofschoon hel reglement op de l>evnniering der ilieaaaren

vaii den 29^° SepLeniber 1767 anii de iiilundsche schoolmees- tere in 'l gemeen niet meer toestaat dan /' 15 : — , efjler, uit aaiiiuerliing van lio geringheid dier hesolding lul eene ordente- lyke subsiKtentie, is goedgevondenen verstaan eenlyk de tweede of adjuDcl-schootiDeesters voortaan die gage te laaien genieten, dog aan de eerste schoolmeesters toe te leggen / 24 : — ter ma^iijil.

18 JanuariJ. Vorganiting voor vfiarluüjcii van Trcngyaito te Batavia handel te drijven.

Door den Chinees, Ko Kienko, voor en van wegen den Koning van Trangano by requeste te kennen gegeven zyndc de inclinatie van zyne Hoogheid om vaartuigen ten handel herwaarts te zendtiu, niet verzoek, dat daar toe aan zyne Hoogheid permissie niogle worden verleend ; zoo is na deliberatie en geconsidcreerd, dat, niel alleen de admissii^ v;im die vaar- tuigen tol verl)e[ering van den smallen handel liier terhoofd- plaatze strekken zat, maar dat men ook nimmer daar tegen eenige bedenkingen gedragen heeft, goedgevonden en verstaan in het verzoek van Trangano's Koning te l>ewilligen en zyne Hoogheid overznlks te permilteercn om vaartuigen len handel herwaarts te zenden, mits subject blyvende den gewoonen tol en andere geregtigheden.

8 Februarij. Vergunnimj voor Chinezen Ie Batavia cenen tempel Ie bomfcn.

Als curiositeit en tevens als een bewijs, hoe verdraagzaamheid in godsdienst-zaken was toegenomen (zie o. a. hij 24 April 1674), wordt aau het volgende hier eene plaats ingeruimd.

I7M. P. Jl

Hen t-.ii)itUnn. luitonaut^ m ImedelinoesUTeit der Qii«

• Mfl hier Ier |>lu9lzo l>y requcste verlnotul ti«btMiule, iü ^ gansclie tialic ca vmiral ili! gcjim, ilit; zig tiwl ilcn tMUillMi gKnitenlen, setlurl ecuige jaaren hcnvaarM mrt v^rs rampen, mitsgaders met sware ziekten en Yerwoesiondert Ivzogt. wül getragt Imddcti dti afgodKn. die Ey meend* huti verstooi-d ie zyii, ilnnr liuitengewoone oETerhaiMleit \ lipvreiligen, maar dnl hunne jilagtm egti-r wnrva MyraiM dnurmi; dut zy, tiy ruadjil^ing daar ovttr in bunoA I diensicn, eindelyk vernomen haddMi, dat zeker iu ~ jaargolyden, den a kkertwuiw en de akk*>rlioden ' liebbL'iidi?, Iiel land. Tarijong lirogol, Int xyoe vq verkozen liadl, daiir liet donr de in ilit^ Rlrculi ' Cliineesen niet vereerd kon worden; dal de supp) Ier voldüening aan liel vuiirig verlangen v»n d»t voU i 'er een Icnipel Ie hebben voor licl getueldc Juosje. «f I «y hcra op elke nieuwe uiaau en andere recstlydei en dus hunne welvaart bevorderen mogten, dm oiid-k Jan van de Polder, wien dal slnkje lands lans toebt verzogt hadden om hel zelve, ten voorscbroevnu mniitM hun ar Ie staan, die er ook in bewtlligeo zoude, ii regeering niets hadt legen den ofihuuw van eiidaoig en de supplianten derhn]veu, zoo vnor zïg, als voor i|j Ohinee^che natie onder hel Balaviasch gebieti, ootm (inieeken. dat hel deeze regeering heliaagcn mugle hna | Ie Hlaan om op het voorschreevcn stukje lands, omtrent em vierde uur gaans hnveu hel Tori, de KcleA, I schen de rivier Orogol en de rawa SnekalMicmie fifuif Weslerveld, het 10'^ dee) van hel hink f, belendende leB S den met capitein, \locIar, en ten Noorden mei het i iand, Sleeman Dout, breed vyrttg roeden, ruim eo iliep i honderd roeden, ten buunen kosten Ie laaien opregloi I sloenen tempel, hoog ze» en twintig vnelen in de xiiiu ■ hel dak. diep zes en dertig en breed iiecen en veertig « voor het gemelde Joosje, en een daar loe noodijf voargfltivCiM van negentien voelen boog in de ^(19 van tiet dak. i^

1774. P. A. VAN DER PARRA. 845

diep en mede negen en veertig voeten breed, gehegt aan het eerste, met een klein, open plaatsje tusschen beide de muuren van een halven steens dikte, met pannen daken; zoo is, daar over gedelibereerd en in aanmerking genomen weezende, dat, hoe bygeloovig en ongerymd ook zy de waan deezer natie, dat zy door de opregting van eenen tempel voor en vereering in deDzelven van den gemelden afgod verlost zal kunnen worden van de onheilen, die haar drukken, zy daar mede noglans dermaten ingenomen schynt, dat de afwyzing van haar verzoek haar zeekerlyk mistroostig zal maaken, maar niet tot betere gedagten brengen, overzulks goedgevonden en verstaan den supplianten te permitteeren om, ten kosten van de natie, op het voorschreeven land, Tanjong Grogol, indien zy het zelve van dies (egenwoordigen bezitter bekomen kunnen, een tempel met het nodig voorgebouwtje te laaten extrueeren, zoo en in dier- voegen, als zy verzogt hebben.

8 Februarij. Reglement voor de kommandanten van Compagnié's schepen ter reede Batavia en bij het eiland Onrust^ alsmede voor de gezaghebbers en kwartiermeesters van los-vaartuigen.

Qm voor het vervolg te prevenieeren de uitvlugten, waar lueede de gezaghebbers en quartiermeesters van vaartuygen, die goederen naar en vnn boord der scheepen overbrengen, zig doorgaans tragten Ie verontschuldigen van de daar aan bevonden wordende defecten of minderheeden, en de maatschappy das voor schade te bevryden, is verstaan de ten dien opzigte reeds gestelde ordres by resolutie deezer tafel van den 22^° January 1700 en by het 24^^* en 25*^® articul van het in dato IJS Augustus 1764 herdrukte reglement op de in- en uitlevering der ladingen met de nodige ampliatien te renoveeren en dien Toigens by deesen nader te statueeren:

dat de commandeur en opper-equipagiemeester op ieder van de cbiampangs, tanjongpoers en verdekte boots, die tot

844

71. P. A. VAN DEB PARRA.

het lossen «n laden der scheepen wordfingBemployMwd.i Iwee uiatrouzoii. zul loiwUm stdlen «ea ^^'<\ quartienucester, van wiens Irciiiwe liy iJgx.>' < iiiitsgadiT»! diK ]«i!zeu, scliryvitu ea dus .1 : kan v»n liet (^ene hy ontfangl of ned'ir iiiili uiel on Iwncvttns ik-ii umlcrstuurmuD of ilci iï<:lii|i, die 0|i zudaiiig vaiirluig aU icc/iijchrM' en die vcrartaan umt Hllt'nn (la;ir nji z:il aioüicji kittuca, 1 dal d« .ifwcejiiiig en aficliwp van ceui^e Kutdt-ren [ oiN die zelf Ie kunnen liywuunen, maar nok Idyren. bitl de by liein cu den iiuBrliei-niMistcr ontvungen' biling x«l v iiilgelcverd. {{elykelyk in Ie staan voor bel gueav op die fa in het aan- of afvuer»» van de2elv«> nuar de sclicc|ieo ofl de sclieepen naur land te tuin of lH-Hf:hailigd Iwvitiiiiisn whT eu Itiu itnderen, {larliciilierlyk Ie Iicbbeji ile miodi^R i toezigl over hel vaariuig, dnthem, <]uart(i:rn)<<«ster. Ktl we^ aanlievolen. mitsgaders over de gtTeedscba|>|H-ii. dur I lioorende, len einde het zelve alUwis klaar en zonder d Ic lioudBn lol geliruyk en lol liel rervocrcii van | huilen perirul van nadeel of he-ScIiadtging, dewyl hy, bir| contrarie, aansjireekelyk zal wwzt-o voor het nadwl orden door zyne negligcnlic omtrent liet voorscbreovcii loaigt I i3orzaakl, 't zy by lekheid van hel vaarlaig. i)nUM|iu van ile pomp of anderains :

dal, liy alscheep van goederen aan tand. door d«u gezaglH en iiuartiermeesler, die dezelvcn ontvangen lii-hhpn, afseheep-boek van bet pakbnis voor den unir getekend en daar na aan hun Riedegegc«< i' tekeiid en gesloten gelei-brielje. waar by li'.i et) de nummers van de kisl«n, kassen ff |Mk&i_'u, eui,. in bet byzonder, gespecificeerd slaan.

dal, aan boord ecnlg different in gewigl. getAl, het gelei-brie^e, dan wel liescbndiging ofdiefstal aan de jt bevonden wordende, de gene. die hel geiag hinnuii buonl * en aan welken liet gelei-briefje uioel gerigl lyn. dsar | niet alleen eenige bondige verUaaring nl ioooIbd laateal

ai'i P. A. VAM DER PARBA. S41i

lefiii^cri door gecommilleerde deks-officieren, maiir ook van dit

gevnl ten eersten kennis gceven aan 7,ynen schipper en aao

ile geenen, die diu aTKcheep gedaan hettiien, op dal <le zaak

aanstonds onderzogtkan worden: zullende den commanderenden

officier. Ity verzuim of slilzwygen daar omlrenl, responsabe) 1

blyven vonr de schade, die aan deCompagnie word) toegcliragt;

ilal, by afsdieep van goederen naar land, deo^iperstuurman *

»\ ilie zyne plaats lieklecilt, de kisten,, kassen of pakken, enz. den gezagliebt>er en quartiermecster van hel loavaarluyg zal ' {

moeien toewecgen en loelcllen, mitsgaders daar van opmaken eene naauwkeurige iiolilie, getekend door hem, die afscheept, |

(31 voor den nntfangst door den gemelden gezaghehber en quarliernteesler. die zig geene geopende of beschadigde kisten, kassen of pakken moeien laaien opdringen :

dal de oppersluiirman of ander ofTicicr, die den afscheep (Joet, de daar van gerequireerde nolilie verzegeld zal moeten adresseeren aan de pakhuysmeeslers, waar aan de goederen Itesteld worden, en dal deeze, wanneer alles conform het oniseheep-brielje uitgeleverd is, daar onder voor ileu ontvangst zullen moeien lekenen, van zulke onischeep-briefjes alloos ropien houdende hy de pakhuizen: dog, hy onlwaaring van '

eenig verschil iu gewigl, getal, enz., daar van dadelyk kennis geeven aan de opperkooplicden van hel casleel, zullende den gezaghebber en quartiermeester van het losvaartuig dan aan- i

spreekelyk zyn voor de defeclen of minderliceden.by uitlevering .

ontdekt. |

ËD zal bier van, zoo wel aan den Raad van juslitie deezes casteels, als aan de gemelde opperkooptieden en opper-equipage- \

meester extract worden afgegeven lol informatie en narigt, mitsgaders ook gecoucheerd en gedrukt eene ordonnancie voor i

)|c r.ommandeerende odicieren op de scheepen, nevens de ^.zagheblters en quartiernieeslers op de chiani(Kings, lanjongpours I

en f>*erdekle IjooU om, door den gemelden opper-equipage- meesler ondertekend zynde, bun Ie worden ter hand gesleld, np dal zy zig daar naar zouden mogen reguleeren in het (Ischeepen en overvoeren van goederen, j

i! Februarjj. Nadere regding viui bet jirmkjie, t hel Ueorm-logemmi Ie Batavin ivrlemd.

()[i Cüii rcqiii^st van ilen castclein in liü gcprivih^ tieereu-logemeiit liicr let slede, Jawlms van der en n» deliberatie over dies iiüioiid , 15 gueiljfevoiMlai 1 verstaan ;

1" deü Kupplianls vrj-sock om, kivnn liut l)y tlu coodilbiB I1 ihl loffcuii'nl vnn lien -|'^ M.iy 176S. articul 26, bpfoill een ngslo icn lionderd uit liet vendii-Halarts hy pnU verk')ö[)ing«:n van vasla gtHidercii. hor (e iflugcn 1 liiït dooi' wylcii zyne Excellcutie, deu h<«r Gouvern (ieocmsl, Jucoli Mossel, aan dtin i:af)leleiu van liet gem huis (uitgelegd i<n, »]i iioog(li;szclfK mund<;liiig liovel, i ile Vendumeeslers Iievooreos afgegeven, dng si^ilcrte lyd niet verantwoord knarüüen-gelil ofnglrybstlaaUlenfl ieder verkooping, als ougeryrad vuil do linnd te 1 aangezien dat doui^eui' licel't mueten cegse«reii. golyiJi zelve ook by ilcczen vnor geJerogeerd gebmidi door ile statulüiru nrJer deeKer i'f,gccriDg€ liyj van den "iZ"" Maart 1770, dat de |iubtiquo verkoop] vaste goederen niet meer liy avnd, maar des SatW ogtends gedaan moeten woi-den: V ofücliwn Aas Bupiiliaiileu voi>rzaaleu. zoo als hy ie ka geeft, gue» gebruik hebben gemaakt vaa hel verisi privilegie aan bet beeren-logemenl volgen» hel 17'» 1 vnn de voorscbreeven' conditien iim. lot gerieJ van die 1 in trekken, te houden zes latttpraauwen. uamdyk : ieder van vier, iwee ieder van drie en ef.n van I kojangs, by die concessie cgler tu iHrrsistecren ea dan | dcesen nader Ie verklaaren, dal du raslcIeÏD do ( pranuwcu nllyil boude» en emploieereii kan om v'^^'ItJ te laaien haaien or af tr. scbee[ien. xi)n<>i ' vaij bel bitofd der pruuwvocnlers of z)[i<

Konder betaabng van eenige lasten Icn IhL: >

ven, Riils dal de uislelein voor de voerders iMUA, 1

177-i. P. A, VAN DER PABRA 847

verre als audere eigenaars vnn hiiiirprnniivven daar toe verfiijgl zyn;

ile oflicieren van ile juslilirj cii den sabandaar iiy extract (leezes Ie gelasten om lo lellen en te doen letlen op de naboming van liet placaal van den 28*" May 1708, ver- hiedende aan allen en een iegelyk, bclialven den caslelein van hel lieeren-logemcnl, om ccnige officiers, onder-olFiciers, gemeencu of passagiers, dan wel hunne dieoaaren, ge- hoorende lot de equipage van Engelsche, Fransche of andere Europisctie, vreemde scheepen, 'l zy ooi» onder welk prelext en zonder onderscheid of hel EuropeSrs of inlanders, vryen of onvryen zyri (uytgezonderd de Manilhasclie eb Macaosche schepelingen en passagiers, mitsgaders zodanigen der officieren van Konings-sehecpen mei hunne dienaaren, welken de lieer Gouverneur Generaal pcrmilteeren mogf Lun intrek elders te neemen of hunne goederen Ie hergen), te logeeren of hunne koopwaaren, dan v%'e1 iels anders, uyl hunne scliepeo aan lami gebragl en hun in eigendom lochehoorende, te Iicrgen, 't zy voor geld of om niel, veel min geheele huizen, luinen of andere wooningen of pak- huizen, iiinnen of huiten de slad. aan hun Ie verlmuren of te leenen, mitsgaders tegens de coniravenleurs Ie pro- cedeeren naar den inhoud van het gemelde placaal; dog

A" den suppliant Ie ontzeggen hel privilegie, door hem verzogt, om, met seclusie van anderen, aan de vreemde scheepen Ie leveren hrood, vleesch, visch, groenten en verdere pi'ovisien, dewyl men geene reden heeft om de uilhcemschen te priveeron van eene vryheid, welke zy hier, even als liy andere Europische nalieu, dus lang gehad hehlieu om, mei den inkoop van diergelyke behoeflen, him geld te iMJsleeden. hy wien en zoo als zy hel zelfs goedvonden :

i" mede te doclineereti des supplianis veisfiek om van dehy II. m aankomende vreemdelingen Ie mogen afwyzen dien liy niel wilde logeeren, gemerkt zulks niet alleen zoude aaiilonpen tegen liet oogmerk van het voorschreeven interdict »> hel huysveslen van die luiden, maar ook tegen hel

48 1775. P. ^ VAN DEfi PAHIW,

(^if^on lielnn^ vrd den castelein, en nii(»dicn by de ^ iiistituiie (iiiiir omtTL'nt te blyven perstsletrca : " nf laaalplyb : Ata «upplianl, naar hnl cxem prcctsKi^itrüii, 1<! Iiejjunstigi't) met ilen nii{! >aDni)44iiiU lier liurgeryn.

18 Februiipij. Wijziipwf turn hel Itepaalde nmfrait] mmmiiehk-H fan ft/fuiertit mu jusliiifl in dfl I fliilariii

0{i eet) requesl van ilen ailvncmit Gsmat, M' Petms I der Vorm, eii waler-Ssoanl. W Pieler Pudinan, ia den en verslaan Aar Iiy resoliilie decier regeeringe i 38'" December 1775 geslalueerdc unlre. datecnvandal ren altoos in ile stad, nevens de Baljuw, die 'er keslci in wootit, zal moeten overaagtcn, liy dniun ia zoo vJ allermren, dal, ingevnllt; Ai\ Baljuw getond, in de sla senl cii (,'enegen is om voor de SHp|tlianlcn 'snagls f nemen fille de tot hunne amplen l>elrekking hebbende i welke er mogte koomen voor Ie vallen, jty dan, CTen I vnoren, huilen de slad zullen mogen overnaglcn. iiiiLs hyi absentie of ougencgentbtiid vau iluii Baljuw om 's naif sup|ilianten dienst in de stad waar te neemcn, zig iü|l de voorschreven' ordre gedraagende.

2S Febfuarij. Prij»-bepaling van planken.

He Java^che ministers lietoogil hebbende de moeydj om de van deeze hoofdplaats gevorderd wordende zwalJ Titikan6<^:he jduiikeii II* voldoen en wel daar uil, dal bel hoseh'Vol koren niet alleen meer arbeid» kost eene i [)oora lot planken te klooven. dan 'er' een halk vantekiH maar dat ook, oit zulks, gelyk se<lerl eenic(ejaiircn lierwt verrB hiiitpii ('.omp* lerriloir gescliiedeu mnyl, de afbreng 1 die houtwerken daar door Keer difliciel gemaakt ' een voorstel dt:rlialven om do regenieo Cit nrmit bnacb-Tl

(774. P. A. VAN DER PARRA. 849

\ni Ie genioet Ie komen door Iiud in te willigen eeae imxJique {krys-verhoogiiig op de TïDkansche [ilankeii; zoo is goedgevonden en verstaan de ministers te qualiGceeren om viwr die zoort van planken, door de ivgenlen buiten hunne amtingoiilpn geleverd wordende, voortaan te belaaleo de vol- J

gende pryzen, naamulyk : ' 1

voor een groole plank, lang 37 voeten, breed 14 en dik ^

3 duymen, zestig stuyvers, .

voor een groole plank, lang 25 voeten, breed 12 en dik 1

2 duymen, agt en veerlig stuyvers, '■

en voor een kleine plank dertig stuyvers,

ils dat zy alle, naar proportie, eguaal breed en dik gekapt en met de byl beliooMyk elfen gemaakt woi-den, dogdezwal- J

pen van 8 duimen 'dik voor het vervolg te excuseeren. I

1 Maart, Toekenning aan de Gereformeerde kerken Ie I

Batavia van de helft der opbrengst van boeten wegens ypolitiijue correctie". i

De rekening der Gereformeerde kerken alhier vandenjaare 1773 door den visitateiirirpDeraal, Anthouy Hendrik Dnrniteus, [efixamincerd en, volgens zyn daar nevens ingediend lierigt,

■el bevonden, mitsgaders by resumptie van de gemelde reke- ling gebleken zynde, dat bet capitaal, bet welk ouder ultimo

Bceniber 1772 bedragen beeft ni' 10395:^, door bel meer-

!r montant der uitgiFteu dan der inkomsten in het jaar 1775 Dt nl* 160:13. verminderd is tot rd' 10234:55; zoo is niet Deen verstaan daar van liy deezen notitie te hnutlen, maar

ilt, Ier preventie eenigermaalen van diergelyke agter uit-

erinfjen, voortaan, zoo wel aan de gemelde kerken, als vo(- iois resolutie dcezer tafel van den ^8" July 1769 aan de

Bils-werken toe te wyzen de geid-boeten, welke deezen en

leiien lot eene politique correctie wonlen opgelegd.

10 Haart. Teyefnoelkomiug aan hel Collegie va» Heemraden. Ter verligting van de laKleu, die Heeroraadeu Ie draagen

8K0 fTTA. P A VAN DER PAftRA

hebheo, Ik. op lie profiosilie vnn ilen lie«r (lOUTOnieilr ( mal, (Eoerigevontlen en verstaan dal colte^ie te Antheffinr^ liet daar aan hy reHdlutie van den SI"" January ITSS.oi meer. opKt^'egd ouJcrIiuitdcii i)cr drie vallirufcKen iu AeZ voorblad, zullenilo liol zelve nvenulks in l»eJ ver?Qlg, i ■éU viii>r ilieii lyil, weder vcmr Cump' ruliBoing gescU door het volk vaii het amhagt«quarli«r.

Hoc zonderling loeumauls bel ouderboud vau puliüi ken was geregeld, hlijkt nil ilo volgende rcmiutje ^ Maart t774.

Om de tiiaat schil p|tye met geeno noudelAose bosten te I ren i», op de pmpositie van den heer (rituvpmMir (k guedgcvoudeii en vcrstann, dat vati de Iv/et. voürConip* i nnderlioudf^n wordemle hniggcn over de Ituilni-lTgPXS ia Aa Ziiiiler voorslad, voortaaa ttraar de cpDv nf diel wooiiing van den legen woordigen I^ndmsl, Jan HendriH Mtaal, ten haaren laste gelaaten, dog de aDdere door de^ naars van de daar nmtrent staande huiieii of door die ( ineBste gehruik van hebbeu, zal moeien oaderboudi wel in 't geheel geftxciiseerd worden,

IS Maart. Vtiornckriflen nojienn de iiUlM^ialing t aiitwoordiiuj vu» imandijelden.

Is goedgevonden en verstaan de miiiulcrs en li^AitaAr* alle de «nderhuorige comptoiren by extract dei^zes te r> < mandeeren urn voortaan jaarlyks, zonder uiaQi|ueuitfi>i generale monxlerrnlle van Comp" dienaaren, onderutliwi ' aan land of op vaartuigen dienst gedaan hehbfjidftnrbesrlii geweest lynde, nauwkeurig te laaien n i ' soldy-groolboeken, niet door de soldy-1">< .|d

andere, daartoe expres henoctudc geoim ieder perzoou, in margine zyner rekening, /.ull'ii oko-I'!) ml op welke post, wagt of vaartuig by bescbeütea ger

r

t774. P. A. VAN DER PARRA. 851

I len tyde va» Je generale monslerini; om, by ontdekking, dat by de gemelde boekea eenige rekeningen zyn blyven voorllopen van persoonen, die reeds nverieden, naar elders verLrokken of rermist zyn, te onderzoeken, wanneer zulks geschied is, ten einde bunne voorlgelopeo' gape tot zoo verre Ie rug Icschryven en hunne rekeningen finaal af te sluiten, zonder dezelve in I de volgende boeken voort te draagen, ten zy die perzoonen tfl quaad slaan en middelen hebben nagelaten, waar uit buntie

schuld kan worden voldaan: dog, indien men dal niet kan «uren, hunne gage dan Ie doen cesseeren en hunne rekeningen iifsluiten onder ultimo Juny, niet hckcndstelliag, 'dat zy by de generale monstering absent bevonden zyn; en intii^sclien omtrent de verstrekking van maandgelden steeds Ie laaien observeeren : ' dat die verstrekking niet anders geschiede dan in presentie van gecommitteerden en op behoorlyke quitantie-rollen, waar by de sommen, niet slegts in cylTers, maar ook in scbrift uitgedrukt slaan; ' dat de opgehragte maandgelden aan de verdteneren zelfs,

dog aan geene andere worden afgegeeven ; ' (lilt een ieder voor de ontvangen' maandgelden op de quilantie-rol lekene, dog, niet kunnende sehryven, een merk steile en de gecommiti eerden daar by voegen, dat het merk door den genieter gesteld is.

18 Maart. Befialiiig nitpais hel contra-snltit aan Eiigelsche Compagnie' s en Frannclie parlkulieie schepen.

Na leclure eener aparte missive van den gouverneur Ie ilarca, waar by dezelve Ie kennen geeft, dat de capiteinü lil vier Ëngelsche Comp' schepen, welkers sniutby aankomst [inder met Iwee schooien minder van het casleel beantwoord iraa, zig daar over Ie onvieden geloond en uil hoofde, zoo lan de egaliteyt tusschen hunne en de Nederlaudscbe Com- pagnie, als van hunne gewoonte om de schepen van delaaste, ilie aan eenig lüngelsch elablissenient komen, mei ^elyke scboolea

_ I

Ie resDlueeren. hegcenl beblxMi kiH welfde iKmneur Ie ^ dog, op 's güuvernfiiirs weigerinfr, van de reile ( tju zoriiiei' salut: over dit Kiijel gcdrülterccnl en. bdlili hel voorschreven argument vair de Engelsrhfd. uo^ in 4 mei-kiiig genomiiii v-yude, dat de i<r.h«peo hDuot'rCnmpagt de Nc(ierl<ii)(lsdie comjitoireii niii de Wesl <ruu Indie t «veil ztto veel sobooteii van de rasteelen orfbrlfin weder kr^ als waar luede ly, by aanboiust of vitrtrck, diit cotnpt begroeien, zonder dat itulks uogtaus gezegd kan i stryden tegen de unire op dut ütuk by bvl 'JO'** arücull tU'^ liluls vfiN de instructie vour de Iioürd-oQlcion» Ier] van deti 10"" October 1768, uadt^niaal daar by tiepiialil, hoe diergelyke Hnhepen gcrcsalueerd utoett wanneer er gt^iie schepen vun de Nederbindscho I op de reedü leggen; «oo is goedgevomleri en verslaan ■ nrdre in ilcezer voegen Ie ïnterpi-eliwiren en den Alalnrcii mini»ilers s»n te schryven, dal, wanneer Vt f;eco scliip 1 ile Nederlanduche Cnmiiagnie op de recde Iflgl-, hel vttM commandeur de vlag voert, dv Eogdsche Contp Mhejiaiii van bel easleel, dog anders van bet cominaiidcui-ti-eclti|i f gelyke scljoolen luneien worden gerusd1ue«rd, luiUgntlonJ l>enevens de ministers te gelastuo nut. wanne«r W slefisl rnkeld srbip van deNederlandscbeCompa^-nif^i^n :; schepen op de realc gevonden worden, li''i ' van de reeilo dan maar te excuscercn, j! zynde, en in dit geval het i-esaint vau <\i- I schepen van bft t^isleel te lanUn geschieden iuwM^eti i schreeven.

Ümlreiit de Fransehe particuliere s(:be|iua, die met | vat) de directeuren der Fmnscbe Doülindis^lie (loinpj vaaren, is goedgevonden en geresolvot-rd U- (h'^Mwi mn I in liet vervolg aan iooduiiige bodems bel7i"" geeven, aU striiks met opzigt lol die van de T" gereguleerd is, dewyl aauden-edi:n> vaiidn-i srhepen. naar Ooatitulien gedeütintHtnl, door xyu Miji-^if^t^d Koning van Viaiikryk, dezeirde it^leo en |ir«ro{nlte*H

^r^m^^w

. VAN DER PARRA. 8H5

lopgt'slyjiri, als de schepen van de Compa};iiic bevoorcrisgenoleii bclilteii, volgens liet arresL van lioogdcsiteirs fataals- raa<i, op ilen 6''" Sepleralicr 17G9 te Versailles uilgej^eveu.

Op 4 Oe[ol)er 1774 is hel vorenstaande aan alle buiten- kanloren mcdegcdeBld.

25 Maart. Vitsckrijving eener Kbilli/ke" be/ns/inj; orf 20 pel, der imtirde van alle lamjs Javas Noordhisl gebouwd imrdendc particuliere vnarluigeu, groolerdan 8 lasten.

(litgezoiiderd waren praauw-majang en >een enkeld vaar- tnig van een der Regenten".

Tevens werd verboden de aanmaak van vaartuigen, langer

in 60 voelen.

Volgens de hesoignes der Hooge Iti^geering van 14 Julij ,774 moest deze belasting geheven worden «hoven heigene volgeus de jongste pagt-conditien aan den paglcr der Las-

imsche sabandaryen werd helaald voor de [leraiissie-brieljes, Steven-geld, enz.".

25 Maart. Bepaling, dat Djokor behoorde lot de plaatsen, orfte niet mogen worden hevaaren".

la art, 13 der -korte uittreksels", uitgevaardigd op 31 ecember 1771, was Djohor vergelen.

25 Maart. Verbod legen den uitvoer van Java van eet- bare vogel-nestjes, anders dan naar Batavia.

I)e straf was confiscatie en eeue boele ten bedrage van Ie verdubbelde waarde" leu liehoeve van de Cornjiagnie.

1 r774. P, A. VAN OER PWWA,

25 Maart. Verbnd terim *(iia wUtvkearig rtisÉa )m| *itigehfk nver land" op Java.

bit verbod wa.^ door do SnranrangSGho inJiitMi^rv < MerJ" en werd uu als »ïeer millig en nivwluiVplyk'' Hooge HegeriDg brkrachligd, die er aan loe'uL>g>]e 'de in dictie van ballours en paarden te versl rakken ;ian de tuil welke va» ^een helimirlyke pas zyn (ooriieo, om i den inlander van biiylen-Rewnone lasten Ie bevryden, i ook te preevenieereii veele kwaade gevtilsren. die uil J zwerven van i&iec een resulteureu kunnen".

2 April. \ oorschriften in hel hetang lier gczmu mn het sclm^psvolk aan boord tmi C<ympa{jnie'it gchti

In deze, dnnr Heeren Wil'"" vaüt^jileide vonntcbr komt sledits bet navolgende voor, b<.'(geGnop lndi<^ beln beeft:

dat vnn de resolnlien, by de scbeepürsad genomen, en ■ in gevallen van aangdcegenbcid, van de adviseti der byi leden van deselve srbeepgraadaaolelirninjtzal wonlengehn* in een apart bock. bet geen by arrivcrorjil aanCahodeG Hoop aan de ministpr» aldaar, dan wei dereelver tnittcerdens. zal moeten worden overbandif^. om door Ij g'examineert en niet dereelver advis aan de pnuHidülefc te worden overgezonden ;

i)al in zelver voegen zal moeten worden (^chandHl f rende de reize van de Caltn dn Roede Hoop naar dM*M Bengale of andere gedestinesrde plaatsen ; cu dal dlcaiN de beslnyte», in de gemelde stüieepsntaden gennoiea, ins zullen moeten worden overgegeeven aan de regMirioit i bestemde plaats of derselver gecommiHjieniens om. na e met derselver advis niecde aan de pracsidiale kamer Ie « geaddrosseerd ;

zidlende bier too aan de hnoge renteftriog van I ministers in Uengalcn, van Oiloo eu CüIhj tk Guale t

Im>I timliirp annar

1774. P. A. VAN D6R PARRA. 8S5

bet nndige aanschryvens worden afg<;zr>n<lËn, met verdere wel' uildniklyke last en vermaaiiiag aan desielve om. zo dikwils d'iiirkiiiiii'ude scheepen een extra-ordinair getal van zieken of dooden gehad hebhen, als dan exai-Ielyk zrg te inforineeren, cf door de gezagvoenlers en cliirnrgynsiie ordres en die, welke verder by derzelvcr respective inslnictien zyn verval, behoorlyk aciilervnigt en nagekomen zyn, en zo niet, düzelve gezagvoerders en chirurgyiis als dan aansprakelyk te houden voor de ziek- tens en sterfte van het volk, dat aan hun hevel of zorg is toevertrouwt geweesl, om vervolgens *nens hen ter zaake van derzelver verzuym of overtredinge en de gevolgen, daar uit geproflueerd, zender de minste oogluykinge te doen pro- cedeeren, ter erlauging van een exemplaire straf.

En zal een gedrukt extract van ileeze resolutie worden gezonden aan de hoge regeering in Indien, de ministers in Bengale, van Ceilon en de Gaap, om Ic strekken lot dersetver narigt: en daar vau meede een exemplaar gelegl in de scheeps- doos, ter oliservaiitie voor de schceps ovcrheeden, aan welke voor derselver verirek naar boord het bovenstaaande, voor zo veel bet zelve haar aangaal, zal worden voorgdeesen, zullende van deese resolutie insgelyks een gedrukt extract worden ter hand gestelt aan de oppermeesters van de scheepen, roeede om te strekken tot derselver narigt en observantie.

5 April, Belastingen bij overgang van roerend of on- roerend goed.

De Gouverneur Generaal heeft ter vergaderinge geproduceerd een schriftelyk adres van Heemraaden der Bataviasche omme- landen, waarhy hunne Eerwaardens, na eenedislincteaanwyzing van de importante kosten, die door dezelven noodzaakelyk moeten gedaan, dog, zonder verbetering hunner finantien, niet kunnen gesupporteerd worden, ter voldoening aan de resolutie dezer tafel van den 10^" Maart laastleden om enig fonds uit te denken tn op te geven, het welk bejjuaam zonde zyn om dat coUegie (ynen veragterden staat allengkens te doen (e boven komen,

1774. P. A. VAN DEB PAWA

de lipRin^ van 2'/] percent Tan alle niittft goederen, i eigenaars veraodercn. nis het «ffimÜciKlo iDÜklel konint I Ic stdlen; vraar over geilclibei'i'cri] cii iiiiiaiiiuerliin^g zynde, dal, lerwyl eeu ie^clyk vnn de. ItaUviaüctic iii^3«l^ iKilanj! becfl in de lielioorlyho ondopboudinü: i\tr wis(mi. Itnig en doorvaanlcn builen ile stad en oversulks vprpligl i dn dHar loo viïreiscbt, wordende ongelden te helpen dra de hcllinjf niel alleen van 3'/, percent van Je vaste ^m maar ook (gelyk lyn EdflheiJ by deese owasie [iropc van et-n half jierceulWerby |iuhH((iie vendiliü verko^tl w liMse goederen, hun zekerlyk iniiul(>r bezwaaren zodds 1 ecnige andere unntrilmlio. die mro liiui mogle Aple^eo; is, niet amplialic van beide de vourscbreven (iro|)0«ltfi fi;oed);cvonden en verstaan by dcesen te Hialuficnrn: 1 " dal vonrlaan van alle vaste of oncoerende (tocderrn biin en buiten deeze slüd, dus nirdc van tuinen ea tan die by publieqiie venditie of nnilcr i)e liand vcHtijiI v dan wet by wcgc van donatie, lefralle, erf^tdlii^A anderstnls in cïgendmn op iemand nvergaüii (niftl uiti nogtans van de zondanigen, die vanitudsafgeene b van 's lleeren gcregtigbcid auhjeri gewefjat tjn). de reedR bepaalde 's Heeren geregtigheitl rn aitderc b tiog door de kopers of verkrygers dior goedereii. hy 1 doen van opdragt of ovcrschryving «p buniie naanicn.^ den secretaris van Scheepenen xullen nioelen wordvn b iwee en een half percent en wel van deii laastcii verkc prys der verkogt wonleudc of ander», invoegen schreeven, van meester veramleitiiidti goederen: 2** dat insgelyks van alle losse (»f nwrcub; goeilercn, loi onderscheid, ook van de acÜeu in de ainlioea-«o(iielril,| publtcque verkoopingc door de secreurissen vao i reüpoclive coDegien, den cut^tor ad liliu en ik i vendunieeslers zal moeten wtirdcn fogrfioudeii perr«nt van de vaste en, luet ilc aoderen, hel Ity I gelioudcn half percent van de losse goedereu ton elk half jaar zal luoeteu afgevcu »ita deu

r

-^^^^K^mm^^m

1774. P. A. VAN DER PARRA

van liol nollpgic van Heemraaden en dielicdiciideiliiar van aan Iiiin vcrieenen lichoorlyke qiiilRUtien. om door hem vervolgens aan dat collegie te worden verantwoord.

-jV April. Hepuliiig noitens r&:Ofjniiie-gddcn, veischiddUjd bij uÜBoer vaii suiker en arak. — Verbod legen pat' tittdicicn aanvoer van kamplicr uil Japan.

Nademaa) op den 7'" deezer maand in (taade van Indie poedgevonden en verstaan is te stalunereii, dal voortaan, begin- Dcndti met primo May naast komonilc, zoo welComp'dietiaareu eu onderhoorigen, als de vteemde handelaars, die suiker en arrak van hier vervoeren, voor recognitie, ten behoeven van de Compa^^nic, aan den sahandaar zullen moeten helaalen vyf agtsie ryksdaaider \\ derli^ stuivers vonr ieder pikol suiker, 't zy kandi of poeder, en twee [■yksdanlders.voor ieder lepiier .armk. buiten of boven den gewoonen lol van twaalf stuivers '«Ktr een pikol poeder- en vieren twintig stuivers voor een pikol kandi-sutker, niitsf^aders van vyf ryksdaalders voor de legger arrak, hy de pagt-condil ien liepanld ; dog dal daar van zullen uitgezonderd en eenlyk, als -bevooreus, den halven lo) subject wei'/.en de aan de respeclive nlTicieren van Comp' schepen gepermitteerde en hy het advertisseraenl van den 22™ Septem- ber 1767 gespecificeei-de lasten, terwyl zy vwtr de suiker en ■rak, welke zy boven die gepermitteerde laslen inedeneemen, Wel alleen den beclen ttd, maar ook de voorschreven' rerng- Dilic. 4;e[yk alle anderen, zullen moclün voldoen; zoo wordt :een iegelyk daar van by deezen geadverteerd.

Nog zy een ieder gewaarsi^buwd. dat uit Japan geen kamTer inel Comp' schepen, voor rekening van particiüieren, herwaarts zal mogen worden aangebragl en ingevoerd, op de by het voorig biljet dienlwegeu gestelde poene van confiscatie en vertïoeding der vierdubhelde waarde, ten lichoevcn van de Gereformeerde kerken alhier.

Wordende de ollicieren van de justitie, den opper- en onder- ci]uij)ageaieeslei'. mitsgaders den pagler van de in- en uit-

r774. P. *. VAN DER PAWW

gaande nglen gelast tef^eu de overtitcdiog deexer inienliclir luel alle exaclitude ie vi^^üeeren.

Op 22 April 1774 weril alsno|ï Icriake hel TftlgPiutd l>'!.^i";

[Inor den s»t)»iiilaar [i> hennen ^gnven lymle, itni I. : i, niet tiiopflyk was rui;l de ver«i»tiile esarliluiJc ii;i t- _ ■ i lioeveel suiker «ii atrak ilwir de odiciereu ¥»ii Coaip' - '' \ '

en miiiilerc vaurhiigen wiunlt (litgevuord hiivea tiuiiin

iiijllecrde KikIud, dcwyl ?.y. Iiy ontvati^^l van Ci>in|i' :< iitt de pakhuizen, ie pclyk wat voor zig lelven »>i«l.-n : ftteeken in de vHarluif^ei]. wam' mede die fiumlerro iiIV wierden, en hy geene dienanrcn genoeg ludl nni i liieziiil Ie doen bnudeo. inet verzoel iterlialvrn. il.ti i de lieiu volgens secreele resolutie van den 7'" cotir-i.' ■ mandeerde invordering der reoognilie voor de suiker t i . > van de gemelde oETicieren geSxctiseenl en do waler-iis' 'I mede belast ningtc worden; zoo is goeitgeviuiileri fu <• in dat verzoek te tundescendeeren en nvet'zulksdc iiiM< on maande! yksi:)i e vcniotwoording van de bepaalde r i van vyl' agiste ryksdnalder voor ieder pieoUiiikereiiiu daalders voor ieder legger arrak, door de elliuervn v.,i. < Kcliepen en mindere vaartuigen Imvcn hunne gepi-riF< lasten uitgevoerd wordende, op denzelfden voet, aU sabandaar in opgedragen geweest, drn WHter-(i»c«al h aan te beveclen, dog de invordering van degeineld<' ' voor de suiker en arrak, die door andere Comp* di>'ii onderlioorigen, mitsgaders door de vrcvmdc liandulj hunne schepen vemnnden of vervoerd wordeji. den vil gedemandeerd te laateu,

Zie ook 2ü Julij 1777, Ui Augusliis en O Nuvetubcr 1 779

22 April. Vergunttitig voor vyf DjtJiorÈehe vaarluititv jaarlijkn op Java te hnniielen.

By de intcrdictic der vaart van Java naar Jnlmr eu t

r

1774, P, A, VAN DER PARRA 8S9

admissie van Jahoreeache vaarluigen len handel «laar Ier kusle gepersisteerd, dog te gelyk in nanmerkiDg geknmen zynde, dat de .lolmrecrsi'n wel zotiilen kunnen voorwenden, dal hel {jehrek :i3Q gelegenheid om de noodige levensmiddelen anders magtig Ie worden hun wel noodzaakte ora zig niet vrybuileryen Ie l>ehelpen; zoo is, lot vernioligiiig van dal schynbaar pretext en l>evriligtng der smalle liaiidelaaren, goedgevonden en verslauo, met allcraiie in zoo verre van de resolutie van den 18"' Juny 1773, den Koning van Johor te permilleeren om jaarlyks vyf zyner grootste vaarluigen, len afhaal van rysl en andere liehoeflen, direct herwaarts Ie zenden, ten einde, np voorgaande visitatie, naar Samarang Ie vertrekken en. daar weder gevisi- teerd zynde, ieder met pene volle laading ryst {indien maar hel gewas den uitvoer daar van gedoogt) en andere henoodigd- heeden naar hun laml te retourneeren, zonder eenige plaats onderweegs aan te gieren.

En is tefTens verslaan van deeze verdunning, niet alleen aan de Jnvasche en Malacca.sche ministers kennis Ie geeven, maar ook direct aan den Koning van Johor, onder voorhouding, dat, wan- ni'er hy zorg draagt voor de ophouding der zeeroveryen van zyne onderdaanen, men dan nok de overkomst van een grooter gelal hunner vaartuigen zal permilteeren; lerwy! den eerslge- nielden ministers nog zal worden aangeschreven om de in dit jaar daar aankomende Johnreesche vaartuigen herwaarts over te wyzen, met aankundiging, dal zy, l>y deeze regeeriog daartoe verzoek gedaan en een pas verkreegen hehhende, te Samarang met ryst zullen worden gcrierd, onder de voorschreven restrictie.

Hoe treurig het toenmaals niet zeeroor, zelfs onder de rook van Batavia, gesteld was, hlijkt uit het vulgende, ontleend aan ile resolutién der Hooge Regering van 2B April 1774.

By een brief van den haas op het eiland Onrust gezien zynde, dat de zeeroovers de stoutheid gehad hadden om, niet alleün aan de overkant van dal eiland, langs de wal van de Qual, drie visschers, maar ook voor het eiland, Aliddelhurgt

"S

860 1774 P. A. VAN DER PARRA. ^^^^

twcp [)naiiweTi inrl mfïnRclien weg lo aMDrai: nn senmctilft' r«9!n! lip uilriiNiin^' vod inlatiilscbe vaarliiigi'n ï, : ' gelyk te metmiuuleri uiiilervuiiili^i 'is, vruui'' lidwyl 7.J hier zekerlyk eenen aanhang Iichl-ii wnc iTRliciiui? ciirreHponilpnlie hoiidRo: toois, nuar-l'- 1" i van zyii Edelhoid, besl f;euiu'tlf^el<) m verslMii (wi." i " lt|iters, inel <le nnndtge inafü^cliap en aiiimanitie tiior.i < r ilu fiemelile xi^ischuinicrH uil li; zeniieD im ilc (:eiUi:ii ' van diü kJelljes Ie gelaslen om linn op te wcki-n hiimte vuiiiltiigeu, liy mniae iiictffHlykhrid. li-iivenniar^iiuu " hi>nvu»rls o{i Ie breugeu: dog, hy unttnocliu); vso legi'nsJaiid. liie vaartuigen niatii' in den grond (e boorca.

25 April. licpalmj.duipartkuliere.srJiefientUit f!

vcrlrohkcn, dy uankom>it ter recdc Batuvia ;;' ■

ino/wfen tforJcti. By t;e1egenhn<l, diil ter stxsii; vhu dtru 3"° UixifnilH-r 1771 iiigi'tnikken is de hevooruns ;;e8let(Ie nrdre l<it hel Jikii vkiiivn-M ilftor justltieele gccoiiitnitt^rdeR van scliepen. ilie Wi-t i lywaalen koiiiluu nuitlirengcri. )icpiie uUzoBilun'Bg m- < lol die van Beiigate komen pemnnkt m dceze impUn-, |Kirlivulici'(; vaarl van daar naar iitfrwaarl» wwlcr i" U, door den li«;r (ïouvcrucur Cenerdnl ai» lino); n i li^günganjj van den illiciten aanvoer van iitnGoen <'"< lynde; zoo in goedgRVondou en gearreslisKnl morloiii! linuliere schiipun va vaarliiigeii vun Comp* uoderbiH'x. van Bongiile, 'tzy direct of over ceuig amUtr tomii: Ier ruede arrivcuren, loo wel als Comp* schfiiien, mc^ uil de geniridü directii: aaukoiuende, duur {{fii:oiiiiii

lellen uil den Raad van jiiKtilie deesee rasirols. <

water-llsatal, ie laaien vigilccren nn wegens liunne t>- < van ïicliriflelyk Iterigl dienen aan dceze rc^eering.

13 Mei. Uitbrcidüig van de op 5 Davmlvr 1771 *tui-

tjcsldd,! morschrifle» «o/icns de vrge vaart fu hnitdci

De uillireiding hestoud daaruil, dat •dealDcicm) «^n < 'i'

1774. P, A. VAN DER PABRA. 86 1

schepten en miiiiiere vaartuigen, zoa wel buitfii). als in Imnne gegiermiLleerJe liisten, van de Wesl van Indte zullen mogen a;mlireDgeii lywaalen, zyilen' sLofFen, enz., die niet aan de I Compagnie privatief gereserveerd zyii, dewyl liel niel meer dan billyk is, dat zy daar omlrent gelykgesleld worden mei andere Comp' dieiiaaren".

18 Mei. Voorschriften nopens gereglelijkedeclaratiên van verschot en salaris.

In Baede van justitie des rasleets Batavia gearresteerd iveesL'nde de inlrekhing der by resolutie van ijenselven BaEide in dato den 18'" Juiy 1771 aan den serrelaris, de beide gesvvnore clerquen en deurwaarders verleende qualiricatie tot inhouding en invordering der deelaratiên, die ten behoeven van de respective praclisyns worden opgemaakt, ten fine daar dnor te erlangen bun lieden agter weesen aan gemelde prac- lisyns; soo word daar van by deeze aan de geenen, die sulx iucumbeerl, de noodige kennis.se gegeven, met iulerdictie aan (lemelde secretaris en verdere bediendens voormeld omnie voor bEfl vervolg van gemelde <|iiatincatie ecnig het minste gebruik te maeken. sub poene, als den llaad sal oordeelen te liebooren.

Ook is ten geinclden daege nog gearresteerd omnie voor den aanstaande te stalueeren:

1" dat. soo wet den secretaris, ais den eersten gesworen clercq ter secrelarye van desen llaede, benevens de lieide deurwaarders en den geswoore Iranslateur, alle maanden, met den tweeden olï derden dag, aan de praclizyns sullen hebiwn over Ie geeven specificquc, getekende nntilten van bet genen deselve geduurende de jongst gepasseerde maand van de gemelde praclisyns, weegens salaris en verscbot, item leges voor de heeren van den Raed, syn couipete^rende, en dat van yder znak apart ; 9° dat, wanneer zy off eenige van haar betaling daar van begeerea, sy de gemelde pnictizyns als dan lieboorlyk in

è6i

f774. P. K VAN OER PAflftA

■Ier minne ilaar Ine suilai iiK»leu aauownen en. «suU » geen BfTeri zynile, »y ile genielile notitie v»n Ituii i.r-l en salaris, ulvoreus Iieiioorlyk nngesii^u rn <li>>i ' ' cttm 11 lissa rissen i;eresumeerl we(«eiiile. rui v>iftr^:i>i'' niialie. sommatie en rennvalJB, soniler vrMi^rc |>r>" sullen koiinen iloen execuleirreit, tiij;eiol^cil«<|U]ilili< ' licsen Raedc, verv;il liy lieiiliijrt ïsn dep li" S[> i ; itiino 1760, iniu liy il« cscculic ubscrvpcrepde Jwi ;. teerde Pil in ile tilallert ncregigtreerdenintrenl Iw ilm lier düilclyke exe^^ulien onder dal» den SO" Jotn i ''

' dt)l d« pr^cttsynx. tie^ji'^rende de opiiiakin^ v.iii de<:l<UMtii:ii vra verschot en salaris, gebmidiMi^iulk-'i al meede te Tortneeren eeni^ unthcntirqui: nntïlit' KHluris. liet geeiie deselvc vermeinün linar Ie coiii|i. en sm een saak, ^vanr van sy de ojtinnking der ih liegeereii, en dcese, tiaarc notitie, tienerens dif \ secreluris, den eerste f^cüwoore ckfct] ter secret<ir' lieide deurwaarders en transinleiir, aangsande d.' ^ verscltol ten, binnen Iwee inaxl vier en (wintiguun i liekome qualificalie lol Iinl opjiiaken derdwlnralieü . ter liiinden stellen uuii den adjunct gcswwro ■ S' gemelde secrelarye. iimiiie daar na eniQ overeciik" tiet bqmalile by de snlnrÏR lyst degerequireerdeil" door beni te worden opgemaakt;

' dat, sulx gedaan synde, hy, adjunct, de meergcntel ti- en declaratien sal moeten annexeercn en iles«lTp .1 aan tieereu commiKsariiiseii ter rcsuuiptie uimMco a.i

' dat getnelde heeren commissarissen de r^stin ; approbatie door baar Edelens underteckeniag t«>l. hebbende, by, adjunet. desclve declaratie, met di- - nexeerde notitien, aan de praeliayns, ten wiens. :-' ■ desetve luyden, sul uioeteii afgeeveii. uiils Ain alvorens aau tieni hetaelen, indien hy üuis be(:>'- salaris, dat hem voor het o(imakim van dien i) i Is coiupeteereiide ; 6" en laastelyk: dal by, adjunct, |{ttboiiib>n en vt^jji -

1774. P. A. VAN DER PARRA. 863

weeseii omuie uyterlyk 14 daegeo ii» de erlangde qualïRcatie lot het opmaken der kosten en na dat de pracltRyns haare nolilieii vhii salaris en verschot sullen hebben overgegeeven, dcselve dectaratien in gereedheid Ie brengen en de practisyus Ie inhandigen, op poene van 2S rd^ boete ten behoeven van de raedkamer, voor yder declaratie, die liy versuymt binnen die tyd over te geeven.

20 Mei, yoorschrift nopens tdood'rekeningen" .

Is goedgevonden en verstaan, niet alleen de soldy-boekhouders ;of curatoren ad lites op de onderlioorïge buiten-coniploiren by .extract deezes Ie gelasten, dal zy, voor het zuivere provenu van nalaalenscbappen van Compagnies dienaren, de dood- rekeningen der overledenen moeten credileeren naar de Indische 'Waarde van den daar gebruikelyken slandpenning, met ver- mindering van 7"/i, per cent of '/s ^a" l'ct geheel, except in Souralte en op Mallabaar, alwaar voor wissel verlies, hy het doen van remises naar Nederland, 10 per cenl moeten worden afgekorl, om dus in de overmaaking der penningen Tan algcslurven en leevende niensclien overal Ie observeeren de finaliteit, die by de resolnlie tan ilen 32'" Seplenü)er 1744 gearresteerd is, maar ook de minisiers en bedienden np de voorschreven comptoireii Ie beveelen om door de gecom- millet^rLlen, welken volgens resolutie dezer lafel van den 18*° July 1771 gedemandeerd wordt het onderzoek der bandelingen van den curalor ad liles omtrent de onder zyne administratie gekomen nalaalenscbappen, nog Ie laaien nagaan eii berigtcn, of mei hel in Comp' kasse gelelde provenu dier nalaalenscbappen naar de lans gerenoveerde en geaniplieerde ordre gehandeld en hetzelve behoorlyk by de negolie-hocken verantwoord zy.

24 Mei. Vrijslelling van de opium, door de Amphioen- sociëteit verkocht, van de belaxting ad '/i pet-, t'aslgesteld op 5 April 1774.

Als motief voor deze vrijstelling gold voornamelijk, dal

• >;(.-iiiclili^ «Mcicieit, tiniftir miier amicre lasleit, raiii liexwaHiJ was mei ile tti^loiilin); van een half ptr cent axnl^ttop'grtM)!- ka^üier, liy ile voldoening van ile <>v(;r}!t'iu>num nniiian".

24 Mtti. Hiydintj van hel \mag-gvki voor goederen, !■ Halavia itoor Cbinesche ^on&^n aatigi^raifl.

De gezaiiiRnilyke nHclindas van in rjf, in dil jaar hittr xinr j^ekoiiieu, tlimutsrlic jonken l>y rcquesle Xe keiim'n :;<>^-«»-( Iteliliendp, ilal, niel nlleen zj, maar «oli al de nmli ; T<ii>r liiin hier ten huDilRt gewcesl wami, ^illiins irr Ié.1.1 liiidileM (iver liet waaK-seM voor il-* rlofirhim .i.'H pumlgoeileren. iluwyl liun meer dan ileii Ity de pa-j.y lie|>aal(len draiijflykeii tol. die, naar iiiinne tn(ï«iiint(. > jonk, dnor i^lkandflren g^erekcnd, nici unxr bcloafK-ii ' lussdivn de IWee en drie hmiilerd ryksdualtkrs. ;ifL- en hef zetve egter lol hier toe ingewilligd was. z-'. lugenkanling gcene moeyclyklieden Ie liebkii, al^ ' Ie komen hel betlerf en de diefstallen, die tmnne :; umlt^rworjH^n wuren hy aanhontling iiaD de waa;;, iI"l Ihanri Ie verre ging en zy er Ie ve«t nadeel Iry iii-ii verzoek derfialven. ilal het ileeze rcgeering belia:i^' > cune vuste bepaaliiig lemaaken, hoe vct^t ïedermu d<- !' Chitiai>e jonken jaarlyks alhier vnor hiinni>, de ^i-. < van ile wang sulijcrl zyndü giMideren xnntltt h*'hhcn Ic ' even al» dat met een goed fjevnlg plaats hint <'i'---. redemlii'-geld van de in- en uitgaande reglen. eu d.' plianlen in dil jaar xelfs daar ouder mogloa worden i

Ü.Én, alvoorens daar op tediti|Mneentu, cdpie vao ilt' vulgens nulnlair l»esluil van den i&'" April lAa»(tli-<l nnlsanger generaal, sahandaar en capilein der ('hiO'- alhier ter hand gesteld zynde, om met cR U"' sliig te maaken en aan dee7« rejei'nn^ ' vee) vnor ieder jnnk raoAv. kuniuui wnr>t< n Aehade van tif. jiagler» dw waag en huitN licnvaüruis i'tlTr(,< van de iiachodas der Cliinase jojikanf

I?74. P. A, VAN DER PARRA. 8tiS

Hi'Mieii zy, Iiy een tans ingediend herigl, verklaard van oordeel te weezen, dal, dew7l hel redemlie-geld van rd» 2200 : — voor eene groole en rd' 1680: — voor eeiie kleine Eimuische jonk was ingevoerd in plaaize van de lievoorens gefixeerde zes per cent voor den in-, en uilvoer, in evenredigheid met liet zelve nl' 336:52 door eene groole en rd' 280: — dooreene fcleiue Eimuische jonk belaald zouden kunnen worden voor Lel een per cent, dal zy nu aan de waag betaalden.

Waar over, na examinalie van de Iiy düt lierigl gevoegde nolitien, zoo van de landgoederen, die de gemelde vyFjonken fn dit jaar hebben aan gelimgt, als van liet gene de waag- geregtigboid van diergelyke goederen in de voorgaande drie jaareri opgebragt heeft, gedelilwrecrd zynde, is, op de pro- posilie van den heer (ïouverneur (lenei-aal, goedgevonden en Tei'slaan by deezen te statueeren, dal voortaan : liiwr pene groole jonk van Nini)dio zes liouderd, ■ 1 kleene - ■ ■> vyf »

groole - " r^nton vyf kleene •> - - vier

groole ■ • Einiui vier - en » -kleene « » " drie '< ryksdaalders

Dor waaggeregtiglieid zullen moeten worden lielaald, zonder inige andere of nieenlere lasten voor liet weegen der daar lede aangebragl wonlende goederen subject Ie weezen; en decze alleralie in bel vyfde en zevende arlicul van de Bgtcondilien voor de wang aan de gemeente kennis Ie geeven liet lirljel v;hi de ver)>agling der Jarratrasche domeinen »r hel jaar 1771».

2 Juiiij. Voorscliri fl voni- jmiclizijm iioftfiis onwil- liije- gduigeit.

De Raad van justitie te Batavia vond goed 'Ier narigt en Tvanlio van ile geEainenllyke, voor ilpescn Raede postu- BDde practisyns, voor den aaiisfaande Ie slalueeren, dal, waiinoer in ileese olf geene zaeke benodigd syn het getuy-

1771. P. A VAN DER PAARA

{{nitüsc van een nff muor persfinnen, sy «Is dnn timr in moeten praüsenleeren requexl, Oaar liylek'iii sy, lot defensie van litin meeriU-rti nek. nlü.'iifl (ligil syn Jo ijeluygciiiKse vHndicolTini'TiW'.- ibar liy noininnlini sullen luof^lrn np^ipovcn, uiiLs^i' < opgegevene pufiuion nlT |iersm>ueii ililllnllleeiv^n •■[ syn (Ie gereqnirci'ntu getiiygeni^se (e giwveii, ttiifitl<r ' reris sulx iinn hu» ofT haiir dour ilerzclver mniiwk'iiii sal weesen geoiilonneeri ; en vnorls. dal «y hdi ili' sig üyn adiirKSseerende san d^jeacn Ruede, ooilmnnlijl Mteheiiile lie» It.iniU »p[>i)inclcmc»l, wnar Ity de nji^' . sonn nlT persoonen gelant endn licvoolen worde »ntl< i nndwcN)r(leii up sodanige inleiTogalurii'Jl eu arlirul'ii weegens lieni aan liceren e^nnuissarisfien tud ilci- .

«ivergegcven en de npgenoenule perswtn oiX pprs'

worden voorgeiiouden (vi<i nnns», tiinm^n ' daege te .illfgi^ieii), waar op alsdiins»! w-i iils nu bevinding van uiekcn; sullcndi; lU- i" vttrdagt niuelen wiMïsen, dal iu cm va deu^^e ni.>>. ook een oir meer peraoourn lot het geeven van gii^i der waarheyd gL'i*i}({uiruerL niogleo mtrdeu, üirl n p.m re<)ueBl sal mogen warden geprnBsealeert ; en üuli jtoenc van til' lU viior de ravdkamej'. Ie Vfrl'< den geenen. die contrarie ile«zes x\i Itetdicn grli.in>l>

1 Jiilij. tlejialiiig, dtU i» :ekeri^ ijemllm Aw . . over ^'»m/)(if/?jicV srhepi'n nm upper •xtuurli wonlen loevcitrouml.

Is goedgevonden en versLian, liy nverleyJen of frr'< lier «chippers vun zoodanige oude schepen, als uHnn Javatich eu andere xagte vaarwateren gnAmpkiyn-n i worden, indien tol vervullhig hnnner plnnly ri pendn Nclii))]iers~vii'irhaniteri zyn. die inxh-jii' nnvigeeren under lirl gcïag viia ik-rKnlviT ., ter uilwinning voor de maalseliappye van iV g^igüt iikmui

iileit, die de eersten iiKwrder gvoiolrn.

f

1774. P A, VAN DER PARRA. 867

i Juli). Vaststelling der grootte van stroop-baWs,

By nianqiiemenl van eene bepanling, hoe g;root de balies inneten wenen, wanr mede de suikermolenaars de stroop ver- koopeii en uitmeelen, dezelve tans naar hunne byzondere verkiezing; gemaakt en daar door tusschen hun en de arrak»- liraiiilcrs twtsl en moeyelykheden verwekt wordende; zoo is, om daar tegen de noixlige voorziening Ie doen, goedgevonden en verstaan voor liet vervolff hy deesen te statneefen, dat ieder van die siroDji-lialies niet minder zal mogen inhouden dan de oude maat van agt en veertig kaïmen, en dat dezelve ook niet zullen mogen worden gebruikt dan na alvoorens door den gezworen ykmeesler, len byweezen van gecommitteerde leden uil het cidlegie van Schepenen en den Baljuw, goedgekeurd en geykt te zyn, gelyk andere niaaten.

En zal derlialven ' v.in deeze resolutie aan het gemelde collegie en dat van Heemraaden der Bataviascbe ommelanden «xlract wonlen aTgegeven lot inrorniatie en narigl.

i Julij. Opheffing der luHrekking van kapitein-lttilenanl bij ile Compagnie petinislen der .s/fu/ Batavia.

5 Julij. Magtiging op het Collegic van Schapenen tot hel heffen eener lielasting ad de helft eener maand huishuur •■tot support der stads lasten".

fcZie bij 2S Mei 1773.

r 5 Julij. Aanstellimj van een majoor over de Mooren Ie Batavia.

liDeze lienneming, welke eene Itelooning wegens langduurige, ! diensten was, wordt hier vermeld, omdat daaruit blijkt. £ in de 18^' eeuw, ook over «nderen dan Chinezen, hoofden l den lilel majoor werden aangesteld.

14 Jiilü- Vcrlml tcgm den ttilvaer mu Miktv Mitn

Dooi' ilen heer Uii-ectetir Üenernal ie li<?nn<ni gegeveu tbi He. Rrnkshranders geliuel ngterlyk blotiiti tiictdt'W't vuil Imrinc verpli^ilc coiiliuKMili'iii ïoh ia. utii te Idetiru, vrt^imle en aiidei'e j>>irtictilif!r« tinmlfJaar», wanr aan inkon|i vnii dïl articul geatcordeurt bDefU aki vour lie Ci geriurd wortleii, gnedgevoniien en verslnan «leu niintf pnede^ en kanili-siiikcr, iiiil^dA» nrrak (iiylj Kepermi lieerde b:ileii voor de scliei'ps-ulIJcierca. f^p den beer Gouvt^riieiir Gcnitraal oHdurltikeiide |icnaii Ity eeii h»len zcUk Ib afli^iwren liiljcl, lol vipcri iiilnrdieeeren, sub {mene V3ii coaüscaliit «ti vrriwurÜ! honderd nieuwe, gnkarlelde dakulnoK nmr inlitr ksa poeder' on kitndi-s^uiker of icilfr fiisl ntel .imtk. dio ira l«gen dit verbod, rao^te Iraglftn uil Ie rMntn, e» xulil belioGven van de slads werken.

1i Julij. Mttalrcfjel fogm liet «ootfff/ow aanliomin Compagnie's schcjtcn n/i mb-allcrne kaulnrai.

Ten aanzien van de siilicitcii i>r dü» vrriilyr np Jn 't generaal is, np de propositiu van de» l(iM>r G«iuft( (ieneraal, goedg^vomtim den riiinislerti ginder n:in tn lw« om, voor xoo verro bet linofiInimiitoirSamnratiij ticlroft,iW de te rngKemiing derzelven naar lierwaarls l« r« by dn presente voorlvarenheiil, mitsgaders de rcs|Mrlivei lioofdeu en re^iidenlen der oiiderbofiri^e cnmloirrn, ilnnr t ding van een extranl dezer nrdre. U* gvlaN-len nin.coih den baaren, ten allcntilerslen zorge Ie dragen, dal dit « niet een enkel etinaal nnodeloos worden op- 4>f anngelioiiJM hun lelTens Ie adverteren. d;il zy by hel conlnirk. voor bimI een lydsli]i, Ie weeten voor eiken il^lg, d«l ecu uhif riu hadi hunnen vertrekken, xullcn vervallr» in eaut LmbW honderd zilvere dnkalonK, die lielajilil (ulUm nxMlUn WH duur liii conli'iiventeurs dezer «hlre Inti iMdiimva Viillda{|anM

lT74. P. A. V.\N ÜFFR PARRA 863

werk(.ii; eii o|i ii;il riicii oiilwiircn nni;, uf jüiii ilexc iM'geerlc voldian werde, is venler ilieiislig geoordeeld den ministers aaii Ie scliryveii om voorlaan van alle de subalterne comloiren aan den Eilclen gouverneur telkens iu cojiia Ie doen overzenden li-: dafp-egislers, door ile sriiecps ovcrheeden van de liodems gedurende de legdagen gehoudeu, om daar over naar bevinding fdP znaken Ie kuinien jugercn.

14 Julij, Verniciiwiiitf van den Insl, nilgcvaardigd op 2Ö Scpiembcr 1758, tol hel jaarlijks indienen ccner 'Slaitlrekcning" van elk kantoor.

I)ie slaat-rekeniug mnest niet alleen bevatteu ceii overzigt au de lasten en winsten, maar ook eeni: •couipamlic van dien legen de memorie van lunuage".

14 Julg. invocrinij te Samarang van ecnc bcla^itin^ oji de huizen.

Ue It{3gering vond goed >qualiricnlie Ie vcrleeiicn lot heldoen

sfleii jaai'lyks te Samiirang, even als op Batavia, van een halve

iiid Iiuysbuur van de liewooaders der luiisen, ten behoeve

de slads- ur geinene werken, en om het overige te su;i|)tcreu

den wagen-pagl, die, anders hy de Ineken len voordeele

rekening van limmeragic en reparatie gebragt wordende, in

it Jaar nog lieeH afgeworpen rd' 378: niiUgaders zulks

kilen aanvang nemen met primo September iiaaslkomende

zoo vervolgens jaarlyks".

14 Julij. Ntidure irrdccliiuj van de 5 ]H't., bij het rcgtcmctU van 1755, til. V, § 1 en 'i aan de dienaren ■•van de jien" op Java aU middel van beslaan toegekend.

Te licginnen mei het boekjaar 1774/75 moest de verdeeÜJig ihieden, als volgl :

Te Snmarang : den gouveriifiiir, - . . . . . 10

• opp«rkoopiuan tn huuftt'HdministRileur tO

<- c»pilaiii rjimmnnilani te Snniiiratig «n lionfd der

iDÏliUc op Java. .,....,.. 5

« eersten pakhiiismeesler co tiscaal iederiuTlo

zaïnen 8

vier oodcrkonplieden, als:ileii seci'etarts vun poljlie, den tweeden pakhiiisnieealcr, den ontvanger dtrr doinaUieu eu den soldy Iieeklioudur ieder 3. Ie

zamen .... . 8

deii Irausluleur iu de Javaansclic taal 3

Te Soeraliaya: den opperkoojiniün en gezaghotiber .

• onderkoiipman cii adiniiiiütraleui'- ■ -

• soldy Iioekliouder en scriha,

Javaschen tmnslitteiir. ....

Te Sonracarta:

het up[>erIioord

den tweeden resident

Te Djnejocarla:

het opperhoofd 7

den tweeden resident , , 6

of Ie ranKfl 100 |ib

Zie ook liij r> JannariJ 1747 (d«-J V, bladi. 448).

15 Julij. Bepaling, ilal belitsliRgeH en vergotith door de tuyolie-lmlifudcn <Mn de soltUj'beHteMdim N&krlaniiscltltulhch *jcld moesten H'ordim opgwjfl

Is goeitji^Gvonden en verslaan een drcalair Ikevel te aptikt naar de onderhnrit;e huilen roniplniren. Aai al, liift gme tnste of ten vonrdeelc van land- of sdiceps-soldycn moet kmi voortaan door du negotie- aati de Sfildy^dctlaitden uil nm worden opgegeven, niet alleon in Nederbadfrh geld, uuar< na reductie van hetzelve (ol den daar aaDgcunomo fmn

1774 P, A. VAN DER PARRA. _ 871

van iicgolie, in Iii(iiscli-;;eli(, voli;eiis ile randelten, die hy liel exiract uit decze resolulie zullen wordeD gevoegl (welkers iui'igling U'iïens versliiun is den op|iei'kooplieilen deexes cuslecls O]) Ie diaagcii), en dut de soldy-itedieiiden dan daar nnar de bebsling of Iievoordetiug oj) i'ckening van soldyeii zulten nioeteu doen, de ccrsle of de belasting niel vcriiocging van 25 per cenl, in conromiilÉ aan de |H!rm»nenle onlres op dat stuk; lecwyl de gemelde negotie liedienden nog ztillen heblien Ie zoi'(;en, dat van ziidanige posten len laste of voordeelc, in zoo verre die de soldyen van verlivkkendc schepelingen concerneeren, nlioos op dezelfde wyzc Iiy de onkostreckeningen van de sche{>en en vaartuigen, daiir zy op bescheiden zyn, apart gewag gemaakt worde, tol narigl van de scheeps-soldy-boekhouders en den visitaleur der soldyen alhier.

Kerst op 11 Ocinhcr 1774 was men gereed met de acht modellen, welke bij het voorenstaandc bcltooreu.

10 Juli). Vcrlciujhig van hel odrooi der Amphioeii' sociclcil lol iill' December 1774.

Dit octrooi zoude anders met uit" Augustus 1774 een einde genomen hebben. De verlenging, door Hoeren XVII"'" ver- leend, was slechts voorloopig.

Zie bij It JnliJ 1772 en 19 Julij 1775.

Op 29 November 1774 bepaalde de Indische llcgetiug :

NademanI de tyd van ultimo Decetubcr 1774, tol dewelkcn (Ie hebren Majores, volgens hoogderzelvcr geCerde missive van den ÏU'" Oclulioi' 1775, provisinneel hebben gecontinueerd hel ocli'oy van de amiioeu sociëteit alhier, kort uj) handen, maar de nadere prolnngatie daar van nog niel verkregen is bydeezc rcgeering, is, op bet voorstel.van den heer Gouverneur Generaal, goedgevonden en verslaan, indien de nadere dispositie hunner £ilele Moog-Agtbare daar omirent niet mogte inkomen voor de expiratie van den gemelden lyd, als dan, tot den ontvangst

872 IT74. P. A VAN DER PARFÏA,

van dezelve, liel voorselireevcn oelruoy te laulen blyveii >Uii I houden op deiizelfilcn vorL en conditie, als liel Lau^subaii^lc^rl.

1 Augustus. Inlrekliinij van kei verbod tv^ea den Mi- voer van arak, uilgcvaanllijd op li Jidïj 1774.

De leverantie van arak aan de Itt:i;üring liad °weder eiitou 1 belioorlykeu voortgang".

2 Augustus, Vooruitbetaling van pacht-pcnniiujen.

De lieeiTn Majorcs aau deeze rcfjeering in coniiidenitie jree- vende, of liet middel, dour den Cdelcn gouvoiucur, van der Voort, op Maccasser liy de verpagting van Cmnp' douiriiien gcbniilil om de paglpenningen beliooHyk te innen cu, zoo vceldoen'yi, ■,\ï Ic snyden den weg lol dilay of tot verzoeken van iliia aHrl, mei namelyk Ie bedingen, dat de uitgeloofde pagtpenuiit- gi'ii (die van de boom alleen uilgezonilerd) iii drie lermyrun van vier maanden en telkens vooruit moeten woi'dcn bct;i.'t'l, ook niet op andei'e ])Lialzeii zoude kunnen worden ingeviH'nl' 200 is goedgevonden en veislaan de ministers en betliejuliii op de overige builen comptoiren liy eüirjeldecses, niet allivu Ic gelasten om daar op a;m decze regeering te dienen vhd bun advies, maar onk op plaalzcn, daar eene diergelyke voor- uilbelaaling voor vier of anders voor twee maanden pmcli- cabel mogle zyn, dezelve daadelyk Ie iniroducecren l»y de naaste verpagting; en intussclien, met opzigt tot Batavia, den heeren Majorcs te verklaarcn, dat daar toe gcene mogelyklieid is, dewyl onder de paglers respeclive zelden iemand gevonden wordl, die vermogens of crediets genoeg lieefl om sulkc griwie sommen gelds, als de pagten hier wel afwerpen, twee, min nog vier maanden vooruit te kunnen opbrengen.

5 Augustus. Vcrhoorjimj der soldij voor tnililairen, <i f 1 of f 8 's mamtds genoten.

De beer Gouverneur Generaal iiecft aan de vergadering vc

'J

(774. P. A. VAN DER PARRA. S7"

(üiiiiil, line uooilzaakelyk ]ict ware, dat aan ile soltlaalen, die minder dan ve^ca guldens winnen, deese gage wierd loegelegd, ilewyl zy anders voor buniie maandelyksche subsidie, by hel kosLgeld en de drie cif viei' zou genaamde goede maanden, die zy jaarlyks maar t;euielen mogen, zoo lang him Iransporl nicl is ingediend, niel naar beliooren in kosf en klceding onderhouden konden worden, voor al indien hunne rekening niet ee 10 inaandceel belast was ot zy door zieklen genoodzaakt wierden een lyd laog in het ^inspilaal Ie blyven, daar zy huime gebcelc gage vcriceren. Eu hier op, niet alleen gelei, maar ook geoor- deeld zynde, dal men, mits hel tegenwoordige volks gebrek en de moeyelykheid even daarom van bunnen dienst, ter hun- ner bemoedigingc wel iels meer mogt doen, dan hel JD andere omstandigheden vereisohpn zoude, is goedgevonden en verstaan aan alle de soldaalen, welke lans 7 : — gid" of 8 : — winnen en in het vervolg nicL die gage uil Nederland komen, mits- gnders aan de matroozen met dezeUde besoldinge, welke lot de militie cbangeeren, immcdiaat tne te leggen de gage van 9 : — gld' ter maand op hun loopend verband.

5 Augustus. Regeling van het onderhoud der bcschoei- jingen van de Bacharachts-gracht te Batavia.

Heemraaden der Balaviasche omlanden hebben by een ingediend schrirtclyk adres Ic kennen gegeeven, dat door de ingestorte en gedevaliseerde beschoeyingen aan de vaarten buiten decse stad de wegen op veele [itaalzen zoo slegt geworden waren, dat het dangcreus was dezelven met een ryluig Ie gebruiken; en dal hunne lüerwnardens, dierbalven door de opper-b uur t mees Iers cene exacte l>ezigtiging daar van hebbende laaten doen, by de ingekomen rapporten ten opzigie ViUi de Bacherachts-gragt liadden opgcmerkl, dat 'er 291 '/j roeden gerepareerd moeste worden, op de eenc plaals met minderen op de andere met meerder onko.'^len, dog dal van dit getal 86 roeden ten eersten dienden te worden onder handen genomen :

dat, dcwyl daar in noodwendig moeste worden voorsïen,

(kn iiigitUndiMi, wooncmli! laugs ds Zuitt- f^n Nnnrd-cnbt nfl

(1« Itarlieraehl-t-tiragl, door den Iiridc was aanp brachopyiug aan ilt; Zuiii/yile vnn iliüvaarl iwi > ■ Ijrk ino(»;lt'n ilocn niiniuukeu en iolcr. |ira ml" ' van zyn erï, luin «f lanJ, duar loc conlriIni«ivii; A'i^ i!j! mgüvalle zy n.i verlooji vati een tuaand «laar iiuülf; nü-t o begoiinpn liel>1>en en wyilers aliüolvrnrea, Ib nw^tcn: vtnirci op de aan te wy/cii ptaulzen, dtc Av )(i!v;iiiHyk8l« wnrcn i ile uicesic sjiocd vcreiscliten. op ibl. Iiy de iloorbrnakc t cflnc stri!i)|;c n'^cii-mouüsou, de i>cr(i«Meveii ruïne van t l>ti<ilwei'k, dal m^ liier en daar sLnndl, niet ^ clievl wep iDt vcrniwtiicrinj! van de onkoslen en Iirt ^viuir. I dan duur de werklieden van het collegie vonr liuiine rd(«nlllj gemaakt zonde woiilrn, cgter mei decse Itepaalinff, ilal i Iwwuoners van de Nooi'd-ïyde, een lirug over dn UadicrariilJ gra^l lielibende leggen uf nog begeerendc lo uiaaken, ivr roi-dcn van de lieschotrylng aan de Zuid-xy>le, ilesIrckkiD): vd de l>riig diiar nnder gerekend, voor zyne rekenin^f zal liebl te ntaakeii en Ie oiiderlioiideo, lerwyl de lasten van tie nn der Zuid-zydsclie ttescboeying gemeen tileef:

d:il, voIkcuk liel moudcliog rappoi:! van den genieMcn l* na eenige besttatie en gemaakte exeepllcn door ilc bew der Nuurd-iyde van de BacberacliU-gragt, «otnmigco na I wel liaddun aangenoueo de nrdre Ie fltuHji^reii, dog dal i van de Zuid-zydc zig dilliciler badden geloond, vnorwend< die gragl liun niet aan te gaan, te meer, omdat xy i-«n nok* • Ie oiiderlionden liaddcn, en principaal de caitileiu van ik «rUifl Icrye, l'ielor Vermaak, die iMttuigd badl Imiton slaat 1b ■ mi> daar aan Ie kuuueii yiddoen wegens de uilfcexlrektii van Kyn landgoiul. /ucieudaal, belwelk liy cerdcrwildc vorkc4 jii'ii dan ilitu'gelyke exrcssive kosltn dragen;

diil bel niet alleen tegenwoordig was, maar al van i tyden, dal beL maaken der U-iictiiicyüigea van vcmbeidCI graglen en vmirnaamelyk van de Rarbei-aclilsgnifil i fcrji vnn vrrscliil was g«wcest en aan llütniniadeB veel iiweil# liadi veroor^aakl, zoodanig dat deeze regecring ileo 29^ D(<)sa-

1771 P. A. VAN DER PAHPA. HTS

lier 1767, op de reinonslnnlte vau Heem maden, na eeiic gemaakte bepaaling, welke wegen en gragleii mei of zonder hcschoeying uit de fondsen van lleemraaden onderhouden zouden moeien worden, ji^elast liadt, dut door de Itewonei's of eigenaars der huisen, tuinen en erven, slaande engelpgenaan weorzyden van de Bncheraciils- en Anianus-graglen, voor elk roede breedle een zeker geslipuleerde recognitie zoude moeten worden betaald; dog dat, op de supplicatie vaneen groot getal ingelanden, die belasting den 9"° Augustus I76S weder inge- trokken zynde, niet Ie min by deeze regeering verslaan was de vnorscbreven ingelanden door Heeinraadea te doen recom- manderen, dat een ieder, zoo ver zyn tuin, land oleiT strekte, de wegen en vaarten, zoo veel mogelyk, zoude moeten houden in een onlenlclyken slaat van gebruik;

dat, hoewel nu een iegclyk aan die lievclen ecne willekeurige expiiralie Iraglle te geeven, inzonderheid de eigenaars vnn de erven aan de Baeheracbis-gragt, Heemraaden noglanssupponeer- den, door het gene zy den bewoomleren van de evengenielde vaart beblien opgelegd en laaten aanzeggen, niemand gepreju- diccerd Ie zyn, als gefundeerd np bel gene nieerroaalen hy dal collegic verstaan was en, zoo zy vertrouwden, overeenkomende met de intentie deezer regeeringe.

Verzoekende ovcrzulks: 1° om i|ualificalie ter advertentie by biljetten aan de bewoo- ners van de Noord- eii Zuid-zyde van de Baclicracbts-gragt, dat zy de vervallen Leschoeyingen langs die vaart en den weg aldaar zoodanig zouden hebben Ic niaaken, als bier voorwaarts is Ier neer gesteld, om daar door alle verdere verkeerde uitleggingen en tegenkantingen te sluiten en dus eene vaste bepaaling te hekomen, waar naar een ieder, zoo wel aan deeze, als aan de andere vaarten en gragleii, /.ig zoude moeten reguleeren, dan wel dat deesc regeeriiig daar omlrenl zoodanig anders geliefde te ordonneeren, als teu inecslen nutte zoude oordeelen te hebooren, en 2** dal de aan lleemraaden geaccordeerde gyzelingcn en parate executieti tegen alle ongehoorsaanie ingelanden nioglen

rTT4 P A. VAN DER PAflHA

wonlcii gereiiuvcenl, o|i dat Aq salulaire unlonnflORtenn liclrekkiiig tol de nmlaruteu utel wJenlea tllustrir jtetnaakt,! inaur tiitnr l>p)inoren ^'e&xccut»erd. Waar over gctlclilierecril zynili;. UgoeilgevrmiloJt i-n vrrstUB.! iiicl alleen Itet cotlegie van Ileetiirnmlen Ity dcezrrn lo quoÜS-l ceorcii otii du licwooDfim van ile Nooril- eii ï£iiii]-xyile vAn ditl BncImraclilS'^nigl by alfixie van l>iljetten te ailvcrLHreu, dnll zy de vurvallen ttesclineyingeii laags ilic Tnart rm den w«^| aldaar ntodanig zulleit heMiün t« inaakMi, als hun liermdsl aungexegil ea Uier rooroti gcfixprcsseerd iü. onder vpTtibarinf I lelTüiig, dal Eulks volkomen ovcreeujleuitiuct de inlmiltedeezcTl regefiringe by resolutie van den O"" AngnMos 1768 «i ilal 1 een ieder overïulks, ïoo wel aan dwst, aN aan andere vaarlra 1 en gragtcn, 7.ig daar naar zal moeten regnlecrpti, maar uAI Iiy dcfzcii voor gcrcnoveeni Ie boudeii de by rrsolntic inn .Ifn | 19'^" Seplcinihcr 1719 aan hunne Eerwaarden^; ; > . lot gyzelingon en parate cxeculien tegen alle >' ingnliinden, in zaaken, die hun door liexelveo i. ■' aanbevolen; cu daarenboven nog voor het venolg iobUitieereB,J dat de eigetinai's yan erven, kuisen, tuinen en landcryea. de Noiird-zydc van de Raclioraclits-gragl gt-tegcn, WDlk» goGBel gomficnscbap Inblten met de Ainanus-gragt, verpligt xi weezen te draageu en lif contribueren de )lelft^ van ile li en ongeldcn der beschoeyingeo aau de Zuid-zyiie vnn de eerst* 1 gemelde gragl; mitsgaders. Int arHnydiog van alle prclestoo I vau ignorantie daar omtrent, zou w«l ia Kccrelam-sno nndel n'jnpective collegien en de stads-vendameeslcrs te gehislea «n I vau dit servitul altoos mcntie te tnsakiui by de biljdleo f vun vcrkoojiing der voorsclireveu erven, liuizeu, tuinen uu I landeryin, aU aan Schepenen deeztrr Hk-ile Ip dt-'uinnJiKmi I «in hetzelve ook spci^iiiid Ie diien bekend stx^llen by do 1 koopbrieveu of aden van overschryving dier gocdfiren, wa»- 1 neer zy by verkoop of versterf aan nieuwe overgaan.

Kn zal we^ejiïi deezv dispotstlie exlract uit do NMUto | wunlcij ^eOxpedicerd aan de collegien van Sd

Ili'fiiui'iinden, mitsgailers aan de gemelde secriilarissen lü vendumeeslers.

Zie Dok 11 Septenilter 1/93. m

5 Augiislus. Bekendmaking, dal de Regering voornemens iiHts thee en edele ge^lei'nlvn op vracht nttnr Nederland te verzenden.

16 Augustus, Toepassing vnn de lioele op het niel ver- schijnen hij de algemeene mmixleiing np alle dienaren van de Compagnie, mei uilzondering van matrozen en I

soldaten. |

Is softilgfivondeti en verstaan de hoete van twee maanden ,

gnge, iiy resolutie deeser ie^'<;eriiii,'e van den 2"" Augustus 1771 1

ge.sintueer(t oj) de iialnaliglieid van de alKgeJ^onimilteerilcn I

in de resjiective adininislratien fungerende onilerkao[dic,d<;u, iHiekhouders en adsistenten, om zig legen den tyd der geiie- rale monstcring liy hel oppcrlioord van liet generale siddy- '

comploir nan te geven, vmr liet vervolg ook ajiplicnlxd ie {

maaken op alle andere dienaaren, de nialronsen en soldaalen |

nlleen uilgrsnndenl, die l>y de generale monslcirollen niet i

worden vernield gevoudon, nog zig daarvan voldoende vernnl- schuldigen kunnen; mitsgaders Iicl oppcrlioord van Itel gene- rale soldy cr>uiploi& dienvolgens by dcescn te qiialiÜeeiuTn oui die boete telkens te mogen inkasseeren tol ouilersland van behoefiige pennislen. ,

16 Augustus. Verhod legen den uïlvwr en. ]inj.s-vei-hm- gim/ van cardamon.

lo aanmerking genamen weezende, aan de erne 7,ydo de aanzienlykc winsten, die op de Javasclic kanlanmn, liy verkno- ping in Nederland, doorgaans Iwhaald woriti'ii. dog aan do imdere zyde den presenten geringen inznam van dal pi-odiicl in \crgelykiiig i%on \oorigo lydeii, loi-n Joi-n j.iren Uivil

(;(>lmi), wa.ir in Mes aanlireng voor tie CotnfMiffnif- rnn Tknl

allwn tnt 12, 13, 1» en aelfs J700i> ffi ruim

is, zim iliit men, nirl ongegruDil, zniii|« uio^< n

nit-t e«n SW.A ((lüJedti? van lii-i (,'i-tMï J.ivn tliMrv '

ern anilor iiilweg gc^wgX wnnlt, i». om tljl It; lidriieii en il(

iovifrancie aan ilu C'iiii|tagiitü iii liitt vétvuIg: l« dom toraeüPM,

lfoeiI)i;cvnr)ilf<n en vei-8Ui,in de Javasc-lir miiiislem. nk'i all

Ik gt!b8t(>n iim ilim iiilviKr vnn ite ilnar {{roefmidn

OVrr ile geliccb kusl Ie verliicilt^, maar mik ilcn tnkMfN

prya th»r v.-iii !<■ vi>i-hongnn lol ikrli^ utilJoi» Tuur de Iim

(lenl iKitidcii,

19 A'U{,'llsllis. Voor-siliriflni rM/«fW* ilr wegtv huda Hahma.

De iiepr rumvpniPiir hw-rt, «mli'r ïprlfKinlni: »',in ilft iiillfTSti ijMMlüiiiilulykljüid i>tii iiiiddcli-ii 1i^ licrriaiiK'ii lol it-rie Iwliuorlvli^ ■mderliouiliii;; vaii de we^en n|i |it-t tdiilte Imid nin(h>iit Balma oadicii dczpivt'n voor mu giMsJ fTp^loellt; niwls ilcnuaalon Wr w;i:irlou8i) zyn, diil 7.y iiiel or ii.tim'elylis getiriiikt hiuua wordin, cf\ onlwerp daar vnn ge)iniiliicperd ; on.na mamlil van liel zelve, Ac. vei'i^odcritig zig daar mede votk«ui«n ^ rfliirorriicenl lieldH'iide, is i]it>nv<dgttnti g»cdgcvuDden en verstan voüf liet vervolg liy ilirescii Ie stiiliiücreii:

ibl ViiTi tIe w<^)(eti iinar de tiovenlendcn nr litsiclMl Wültevreedfii en Aa {msl MitTSler ComeliN, mit^a<I«rit n rer vuIKCIiiü 0)in'anrls, die in twecfni stiiati Ie worden «rrdeeU door lieL sli^Iien van ran slakel-wa'k in Iml midden van deceliriL iielwidk de lieer (luuvenieur rieiteraal nannnni op dgcn* kcelea tft liialfn maake», de Weslzyde ectilyk vnnr 'de wagens, i<^ de Oiwlzyde voor de karren zal iiioelcu dicueu en de eento dus door' get^ne karren zal inogpn gebniikl worden, nji portK vnn runliKentie van de kar. liulfeh en dxiinnede venrtcrd woi'dende vragt. voor ilie deïLelvft op drt» gemelden wnprnwcji : te atlnipcereri: dat de reKpeclive rnanilad'Hirs nf n|icig(erK v:in Je LtngH

1774 P. ft '\N DER PARBA. ,ST(t

1c (.{BUielde wegen leggende landen, die by deezen responsabel verklaard worden voor het wegneeiiien of lireekeii van hel voorschreven slnketwerk, nicl allren gelioiideii zullen weezen om uit privé Ucurze Ie rejiareereii, wat daarvan weggenomen of gehrokcn is, en duL werk dus weder in den voorigen slaat te hrün^cn, maar ook daar en Iwvcn, tot lioeling van het (;el)rek aan loezigl in deezen, telkens ver])eiiren tien ryk^daalders len Iielioevun van de stads werken;

dal door allen en een iegelyk de wegen rondom Batavia op hüt plalle land, voor en langs hunne landeryen leggende en zo verre die lans verwaarloosd en dus inpractieabel g( - wolden zyn, weder znllen moeten opgemaakt en met medio Oclolier naaslkomende in staat van gebruik gchragl, niilsnaders vervolgens alloos behoorlyk onderhouden worden; dog dat, by verzuim van het een en ander, hetzelve voor reekening der eigenaaren van zoodanige landeryen, zonder nadere waar- schouwing, zal worden geëil'eclueerd door hel werkvolk van Hei'inriiadeii der Batavia selie otnuielanden;

weslialven onk verstaan is dat eollegie by extract deesps Ie gelasten om van de voorgemelde schikkingen en nwWs, door alTixic van bdjetleii in de Nederduitsclie, MaleilKilie on Jiivaansclic laaien, ook door bekkenslag, uit naanie di'e/,cr regeeringc aan een ieder te doen kennis geeven, op de exccniie derzelven nauwkeurig agi te slaan, tegen de onwilligen of nalaaligen naar den inhoud dier ordres te pronedeeren en de iKH^te, die de mandadoors verbeuren ntogleii, door hunne l'A'rwaar- dens secretaris te laaien invorderen, unijaarlyks onder ipiillaiilie Ie worden verantwoord aan den secrelaris van Sclierjienen.

■'i'^i^l^'. Vilsfhrijving van tvti altjcmcctwn ilank- en bcde-ilag vvycHS hel aamlimmlB lurirfk eaier ri'Jotir-vhol.

18 October. hürvhhmj vun lirl irtlnxl Irijrii uilmcr pan suiker, niUjeranrd'ujti op l\ Jiiltj I77i.

lle Itegering bad weder genoeg suiker voor liaie lielmene.

Rftd (774 P. A. VAN DEH PARBA,

l)e inlrckkin'; van liet verliod zouJe met 2S Orlol)er 177*

28 October. Last op de IniUen-hnnlorcu jH-nnistrn l"f het i'neijolie-vvrk" te docii optelden.

Van hel verzoek der Bimdusche iniiiislcrü; oin twee of drie jiennislen, die lol hel negotie werk eenigzinls l>equ;mm zyn, gesproken en lelTens in aanmerking genomen weezcude, dat liel Piindn alleen niet is, daar men zig van zoodanige sulijeclcu iillildol vindl, inaar dat liel gebrek aan dezelven np andere plaalzen mede derinalcn toeneemt, dat daar in oniiio!;elTL van liier telkens voorzien knn worden, is, lot renifMÜeerinj: of preventie van de vrrlegcnlicid in dien niizigle, noodi^ genonleeld en vii'stnini de mtiiislürs en k'dinideri oji al|p onderliooripc huilen comploiren liy exlraet diTSPs te gelaslfii om steels te zorgen, dat de negotie- en s«ldy-l>oekhoudej> ieder ten minsten twee van de onder him liesclieiden pcnnistt'n. wiiike zy vermeenen zntlcn vermogens genoeg te heldipn om d;il werk aan Ie lecren, daar in vlytig instrneeren, ld zoo verre, dat zy iiecpianin warden om het zelfs naar belwjiv ren te kunnen waarriecmcn hy indr<|iositic of nnderzints -m de ffcnielile hciektionders of van hunne nverdraagcrs.

i'^ilTriiX' ■ Niider irrhiid Iri/en lirl Uüeu /o.v lonpni va» rvc

Bespeurd zyndc, dat, togen de te ineermaalen gesIdJe en laast liy adverlissemcnl van den 5'" April 1770 gerenoveenlf onire, weder paarden, koehee-sten, hulTels, ook schaapen, lukken en geilen langs 's Hoeren pulilique wegen of slraaten loojtcn graaKcn ; zoo is, tol voorkoming van meer diergelykc ongehikkei als daar dmr reeds veroorzaakt zyn, nodig gcoonieeld ei verstaan allen en een iegelyk nader hy alHsie van liiljVtle Ie vcrhicden ceiiige paarden, koelieesten en huffels, met i zonilcr wngler, Ie laaien grazen of weiden langs de genieli wegen of .sliaaleii, liiiini^ii of hiiileu de slad eu Iwncdin

Wi. P. A, VAN DËR PARRA. S8l

posl Jiicalr;i, Ryswyk, Ankee en Ansjol, speciaal ook langs de weg van Holenvliel, den weg tussHien dezelve en deChiueese graven, tusschen deezen en den weg naar de Sonihar, mitsgaders langs de Amunus- en Bacheragis-gragt, niel byvoeging, dat ook daar langs en op alle de wegen, beneden de voorschreven posten gelegen, zonder wngtcr niel zullen mogen gelalen wordea sciia;)pen, lukken en geilen; dog dal daar en legen langs den grooten Zuider weg, tot in de Chineese graven boven de post Jaecatra, innar niet laager sleilewaarts, allerliand gehoornd vee zal mogen weiden, inilü daar by gesteld wordende de nondige wagters, die zorg zullen moeten dragen, dat dat vee niet beneden de post Jaccatra komt te ioopen, maar boven die verblyü: alles op dezeirde peiiiilileil en mei gelyken last aan <Ien Baljuw en Landdrost, als reeds gestatueenl en gegeven is by het voorsclireven advertissemenl.

ï October. Reglement voor de arlitterie-of/icieren Ie

Art. 1. Eerstelyk zal liet casteel en de zeebattery door den capilein, van het baslinn Amsterdam tot dat van Gelderland tloor den cnpitein lientenant, van bel bastion Gelderland tot aan de Diestjioort door den eei'ste extra-ordinair-Ueulenant, van de Dieslpoort tot de IJtrerhüJclie poort door den tweede extra- ordinair-lieutenant en van de Utrechtsclie poort tot Cuylenbur^ liDe door den ordinair-lieutenanl gecommandeerd worden.

Art. 3. By alarm, zoo wel binnen, als buiten de stad, zal leder commandant zig len eersten naar zyn post moeten vervoegen en op ieder bastion of ballery ordre geven aan len bombardirr en cannonier, die daar leggen, ombetlonden eerdere gereedschappen Ier bediening van bel kanon, tot het ifvuuren en laaden mei hel scherp gereed te houden ; en gemelde Miiiiiaiiil;ir)len zullen van hunne posten niet moogen argaan, en al eer ze ordre iH'komen hebben van hunnen cher. Art. 5. By hel onisinon van brand, zoo binnen, als buiten stad, zal mede ieder commandant zig len eersten op zyn

1774 P A VAW DEft PAflRA

pnsl raoctDii bügeoven i>n aiel ni(^cn aE^aaOt nvtrijiil lu'k«n<i K«OlJ>iilLI WAnl. «lilt )U!t vuur ^i-liliwl KT.

Ari. 4. Ily »l»rin moei ile m-rsle oriliNAtr-ruHntoi i - 1 < («n i'«i'slci) Liiiiiitin tlr ;irliiill(n-ic IieprTcii üH iIo vkri.' -■■ .: rR|(iuu>iil-sttikkeii. itie nnilfir iie a^ler-|>iiitrl vuti tic arlliilt>Tlr nUati, i>y (Ie linttMwikgt liiulnn lircngi>i), lai-l ili- nraali^e srlia(i|>Ëii tol lit-l lioilieiiCB «IcrzcUeu, n.i[u«)nll)k !•« ••••>-t een liomiiardiür vu vit^r kaniinnifirK. voorxirti t . i Mliei'it-kanloeseii. waar van 9 |i' in ile kani< CD 31 io liüt kiisiji' vna ile alTdil ^elcgtl Tiili' < 40 [)' s)iilitlt6n, bi'1 noditio loiiil eo xnitilur.

Art. li. Ily liel oiilxiaaii van liraiMi, zon wrJ tHnnen.alB,h de Klad. %.-tl ilc fivetij^mnddü vuiirwc^-ker zig lowl' tn liiiuien ile iirlliilltrie mnelen vrrvoitjien im tU- Imin^btv liraniizt^ylcn, Im.iki^n. RiDtHürH, tHtltlor, laDlaamK, Hc- 0|i I )iloin vnn gemeliie nrlliitlery j^i'.rceil limiilen. nwl <l« amlni lie<lnii RU ilt! Motiren, nm liy centtc l>evd van ihui dief offl den capileid. die in liet castccl [icriiiüiittite Iir;tinl:-jiiil(-mr4>4 is. naai' df veritiscliU; plaaU Ie kunnen m. wauucf;r noglaiut itu commandunten vaa ili-ti slwaai' de kruid-ma|;;aïyncn l«gKen, ladder. i< Hi9|{ten cisscbeii, zoo zal de nip^erniRlde vuiirwi:il>-i. >rJrf de niajoor nJtH preseul wcexcii niogtc iadcarlhillericdogl Ke«i$(-.lilje ilerwaarl moeien laatt>D lirengen. "iit j|;eeii lyi vcrlwzeii meL licL doen van ra|tpfirL, 't vrdli nicllmiiDl gedaan wrrk Um ei'i'itte gnschi^ile» eo nok teHenji zorgo iln moei, dut liy dj^rgelykc ^de^ondlieid. kchi mvcilütty alarm 1 alle liel verstrekte een uairale aaBlrhenii)|i KchouiJon \ diKir ilen Imndiarduu' sau licl inagazyn.

ArL 6. De onlvaii}ii>t van kriiil van <l< i door den capilein nmnlen gesdiiedcn eii in «^ gelioi'gen wi>rden. liel geen \ma ilo'>r di-n lievnrt'nN zid worden aangi^cgd.

Arl- 7. Ily hel nnlvangi>n van kniil nj> ile ninAWx n eer^l vei-Kciieideu' vaaten nil de fyiie vii gmvc qitiuitit«i

nrdeii giHi|iüii<l eu i;.ewngej), nijl^adei'S gevii((le«*H(«flMl V

1

I

(774 P, A. VAN DER PARRA. 885

dmng Ril iifinr iiilerlyk a.inzien go«l zy Ier arceplalie, en als

Idan van ieder s<iort een doosje nemende, om op dien zelven of ten uitersten ileu volgenden dag op de exercilie-plaals geprobeerd Ie worden met een mortier van 4 duimen, geladen met 3 lood krail en zonder kruil in hel landgat te doen, maar met geswinde lond af fe scliiclen, gesleM op 41* graaden en nilwerpende een yzere kogel van 8 %. Zullende deeze distantie van den werp iloor den nrdinaire vuurwerker, besclieyden op het laboratorium, scbririelyk in hel magaïtyn hinnen de arihillerie moeien worden opgegeven, volgens het model N" 1, om er aldaar 'aantekening van te houden.

Art. S. De capilein zal, voor dat hy zig naar de moolen begi'eft, een kannonier van hel piquet en Iwee handlangers rniiimandeei-cn tol de waai-schouwing aan de wagihebbeiide otGcieren van de Vietkanls- en Kotlerdammer-poorl om, wanneer bel vaartuig met kruil genaderd is op een distantie van honderd roeden, het bek Ie doen sluiten en niemant over de brug te laaien, voor en aleer dal het vaartuig vyftig roeden verre van de brug zal gepasseerd wezen; lerwyl de gemelde kannonier en handlangers hel zelhle moeten oliserveercn op de Jassem brug en tclTcns zorgc draagcn, dal hel vuur wel uitgedaan wordt op de vaartuigen, die in de rivier mogten leggen, en lot een goede distantie ter weder zydcn van de rivier; gelyk

' de extra-ordinaire vuurwerker of de bomliardier van hel plein, die het krnil-vaartuig commandeert, ook niet zal moeien

, toelaalen, dal hel zelve door andere vaartuigen, boe genaamd, genaderd, veel min voor by gezeild of geroeid worde; maar wel daarentegen gebotulen zal zyn nm, by aldien iemand zoo verre gaat van zig legen hem te opponeeren. het kruit-vaartuig op de lieslc wyze te doen ophouden en een kannonier aan • de naasic wagt te zenden ter kennisgeving van het geval,

|. niet verzoek van assistentie, ten einde den opponerenden in

larre^l te laten neemen.

I ArI. 9. I>e r^npitein zal door den Iwimbardier en korporaal

■nn de handlangers, zoo op de nuuilens, als vonr hel kruil-

Hpagazyn, waar in hel kruit wordt gelmrgen, al hel volk

naauwkciirig ilnen visilecren, of \w\ zvlvt. fno fxr ot tltaWn

tig ilnige en, zulks by ieinanil licTfimlfn wontnule. \r-if 'lirij tyd Inittcn Hlleggen; onk nieinanil in liri kriiil-titnp;i i i >.<' loehulen incl zyuc eigen' siciioeuen, itia»r liein il'* kimi.. i daar in vnorlanti nillen liy dor hnml jiclinuili-n w»n!r i i nanirckken en düZflvO nicl riwnen Ituwnnen-n zmiJcr ::■ , (?eliruiken, '1 welk onk moei In ngl genomen wordf» .1.- 1 4' oHicieren, (lic de versirt-kking in hel kniil-mu|pzrn itneii.

ArI. lO. 0|) Am eerclen Mnamla); van iolnr miuml Jti de cajnlein Iiel casloi'l iin ilf icclinllrry visilw-n-n ' van scliriflelyk rnitiwri (lo«'it aan Aen tiiajft«r, i.-i jnndel N" 2. /.o me<1(- olie cominand<*r<!ndi' n(l>< i' < iegefyk vnii Imnuen {kisI,

Arl. II. De wapen-kamer der iirlliillery m hel aniiinmil- huiK aan lic Nieiiw-poorl. olwaar dtr -vkr ea hvinlig uil stukken leggen, zullen door den rapitein allf ntn:i»<l-^i gevisiteerd en opgenomf^n worden.

Art, 12. De (mlinair-viiurwerkcr, ilic Lu bel Inlf"-!'"'-

woonl, zal niaandelyks moeten npmalten een wliriflelyl. volgens liel niodd N" 3. mei een aparie lysl »ati geen 'er in verbruikt is door de zoodnnigen, aan v^ majoor permissie gegeven heeft omdeeiefn ge«'ne «iii.i lot ])roeven en oeITening te maakeu; inllendc h<-l ei^ti < door den ca|iil(;)n-luiLenanl, die over gemolde l;il> ' het commando voeren zal, vnor gezien gelekend «iin'

Arl. IS. De majoor zal gehouden zyn óen vryn; tot het laboratorium Ie geven, niet alleen aan dcoH" hombai'diers, maar n«k ,ian de kaniioniers «n li <i zelfs: en op de zutkin reganl slaan, die zig É-ipplir<- op de conslruclie der vimrwerken, ah up al U-t arthilleric kunde lielrHl ; om hy vncunlc oflïciem, lionil):i kaniii>nier!i-|dAa|geu iliergelyke |icrM«onen vtnvr Ie dn dal die van een ^ot-de omduile xyn eji de nodige nmlr lot den dieiisl en de Vefeisi-btG liekw,-inmlMHleo hc^i zig wel van hunne minderen zouden knnnen doen re^jTrirrii en wpI wrelen zullen hun ehiira<rlei' !<■ iiuinlineren.

1774, P. A, VAN DER PARFIA, 88i)

Art. 14. Haar eu (egen zulten alle. de t;ciicu, welke liuiinen plijjt niet lieliüoilyk waarnemen ot zig niel gciioug applicereu oiu Ie kunneo worden geavancced. zonder haesilalic gepasseerd eu jongere voor tien gelroklien wnnlcn, in vcrwagling, dat zy hier door zig lueer zullen lievlyligoii en zulks iloor eene ieverige eiuutalie poogen voor te kouien.

ArI. 19. ily allen oiilfangsl van Imskruil, dal van de schepen o( aiiderzints aan de inonlens wordt gcbragl, zal de ordinaire luitenant permanent worden geeommilleerd niet de oflieiers vun de infaulery en zeevaart: en liy bet vertrekken of ontvangen van animunilic goederen uit en in deartlullcrie zal daar dagclyks een van üe suliallenic otlkiers moeten geplaast worden, op de wyze van eeuen wiigllielibend ofTicier, naamenllyk: *s morgens van half zeven tol tiair elf en na de middag van half twee tot lialf zes uuren, inilsdiil verstrekking of ontvangst na verloop van dien tyd eindigen moei.

ArI. 16. Tot de visitalie van sebepen of huiten-poslun, dan wel enige amk-rc extra-ordinaire cumniissicn, zal de majoor lievocgd wezen den eapilein, capilein-luiteuanleudesuliallerne oflieiers te couimilteren, 't zy twee van hun, dan wel eenalleen, mei een exUa onlinair-vuurwerker, naar vcreisch en Hoodza- kclykheid van den dienst.

Art. 17. l>e recruten zullen hmiien de at'thillerie of hyde casernen van bet haslian, Zeelandia, moeien geCxcerceerd worden door een extra-ordinair vuurwerker of honiliardier, welke gedurende dien tyd zal lievryd blyven van waglen en verderen dienst.

Art. 18. Wanneer hel corps uit marcheren zal naar de exeercilie plaats, moet de exeeteilie door den eapileln en capiteiii-luilenaiil hy heurie geeoiuinandcerd worden, alwaar oiik idle dicnstvrye ullicicren alliin<; morlrii present zyn in hunne volle monlering, dog zonder etharpe en ringki'aag.bebal- vei> den laalsicn dag of hy ile eiudiging der exeercilie, op welken de majoor commandeeren en 1» t ri>rps af excerceren lal in presentie van den heer Gouverneur Generaal.

Art. 10. De majoor zal gehoudcit zyn by alle exiercitien, die

gedaan moetfiti wonlei», legenwioordil; te weMii <wii rriw tI Ie geven en loe Ie 7.\tn, dut men iiwt icvt'r cu *Iyl fxwn Art. 20. LiiCï-tclyk /.uHeii alle uiaoni'uvrfs. wrlte tle um] niof^te goetlviixlen mei <Ie regiment- of veld-slukki-a lu lalcBdi schriftetyk inwtüii werden ojigrgevfn a^n lierniDiiinnditDUa ik exercilie, mol byvivgiug van ilcrictver nllckmiag.

N' 1. Hel kruyt leveraulic van deu gr|Wli

mei eeu 4 diiimer morlier, gt^ladcD uict llnut ^eslcltl u(i 4^ gnid(!ii. mei e*.ii S (KiOil yzrr h^^elt een dislaiilie gcworpi'ii. nIs:

Kteuwr

pcniaiikl.

VnibHanHï licmiHakL

Inluuli

ittatl

m-

Grof.

Fyn.

Bnir.

tn.

Oii

1

e

1

1

1

j

J

1 1

i

1

j

1

(

Laboralorium, den ... . .■■... au\

1774. P. A VAN DER PARRA.

887

c

ë

c o c a

c

I

J2 o

co 9>

bc Gu

$ -

^*

^

r»

en

3

^«4

»i«

Qf

•

<<*t

o

aaiM

^■^

^■*

■»

s

CS

S3

V

li.

09

U

•O

CJ

C

s

U.

4>

a>

^■^

• !••

«iriha

c:>.

■ H«

C/3

a

s

-9

5

s

co

?8

è«

9^

S

09

h

O)

09

'^

ir 09

09

99

cC

*U9iuatuaSo[ dMa||ii(iJV

'Udsf.iaA|oq

'U9)Anj)e

•ppiioisnjsq

'U9ZÜ9\

jioïs ifrni isfifiinj^f

'Suiuuasaid du\9\T\

ni8poo|-]jap

*d^i|>9ai

'opinAOJÖ

'sajiecASjiidq 'tl^ej^duuiiop

'uoicoüjdpueq dpfnAdB 'ojveqiuei iinjT|

• ■

ioes-

öinoq

•-3 <

9J9do^

*ua]|cudspuGq

'U9|a0A«K)l|

'na)|itois))uo|

'jdzX idiu uoAXnjp

'uaije

•SJi

'U9IU9ljdpCC|

Utkiooq U0UC3 cisua^jCA ua s\éiïd\ ^liasnce uo sjassjM

'cLi8q3s piioj

ulde oezen

-sjdZ)i.\noq io)

'saoueo ioi

-S CS

'apjccdiuej do

'uaiXii.un do

nimp \ ^ sjazijMnoq 'laui

e

C9

1

1 t

4

o

— — ^-

•

i.

1 1 1

Hollandia ....

• a

•c

s

O)

bc

E:

O)

CA

S

fee c

ba

2

s CS

s

CA

O)

c3

S

bc

O

^M 888 1774 P A. VAN DER PARRA. ^M

^H N" 3. Rapport eu ji|ieciGcari« van het UI>oral(Hiuoi «an ^H ^H maand _ . , aauo 1774. ^M

^^M KeslaDl utlinio Jiily.

Vcrbniykl en verstrekt. Re>ianiulliiii>kA>)«nia^|

^^M Buskniyl. ^1 100 ft ^H Onlfatigeii 15U fë

BufikniyI.

200«

BiuknnL H

^1

MeelkruyL

35 IC

UedkniTt.

40

H Sal|>elcr.

H. 100 % ^B ODtlwe«n 75 «

SalpWer

125

^K Snavel. ^1

Swtvd.

Stra.rl

^H OiiiraD(;pn 20 it;

25 «

ft

^M llaiKigraiialtrn. ^M Oniüngea... 200 .

llnnil){raRftle». VirblMiriHTi . 1300 p* Onlioi|iia>ini. . 30 •

3»

^H Laltoralnniiiii, ilen anno 1774. ^|

^^ 3 NovRinher. Vcrltod voor Compagnie'^ dieHann li^M

^^H By lic i>|icnM(cllin^ ot cotilinualiL- iler |)artii.-uliere vaart vl^H ^H de Ooslersctic (ii-oviiicitiii oji BaUvia eu riet tcrta, ile>oH^|

1774, P. A. VAN DER PARRA 880

sche niaats€ha|)[iye of iuliindei's, ouder Iiiiar rcsorleerende, maar niinnier aan Coiiip' dieiiaarcn iii die proviucien IO(!gc- stitao en egtcr nu i'ti dan ondervonden zynde, dat ook zy vaartuigen naar lierwaarls en elders equipeerden, tol prcju- tlicie van de burgers en andere onderzaaten ginder, daar de minislei's inlc^endeel de iiavigalie en commeicie van die luiden op (leeze en andere gcpermill eerde plaaUen , welke reeds in een zigtbaar verval is, behoorden op te beuren en, zoo veel luogelyk, Ie koesteren, op dal zy nicl eiudelyk geheel Ie nicl loope, gelyk geschieden zoude, indien men gedoogen •wilde, dat hunne privalive voorreglea hy Comp" dtenaaren worden aangematigd; zoo is, om daar tegen de noodige voor- ziening Ie doen, op de propositie van den lieer Gouverneur Generaal goedgevonden en verstaan den ministers in de vier OosLersclie gou vernemen len aan te scbryven, dal van daar geen , groeier dan het reeds bepaald getal vaartuigen ten handel op deeze hoord- en andere gepermitteerde plaaatzen zal mogen nAvigeeren en van dil prerogatief ook door niemand anders dan de burgers ginder gebruik zal mogen gemaakt worden, Djet inlerdictie derbalven aan de hoordgebieders om voorlaan nii?er passen daar toe Ie verkenen aan Comp' dienaaren en ordre lelTens aan deezen om zïg van alle vaartuigen, die zy lot hel dryven van eenige Iralique aan de band moglen hebben, len eersten ie ontdoen, zonder voortaan eenige anderen leningen aanhouden als orcml>a:iyen, welke slegts lol uitspanning dienen.

22 November. Last op de gezagvoerders van uit Neder- H tatid te Batavia aankomende Cotnpagnie's schejten ten

W spoedigste aan den Gonvenietir-Gcneraal aan Ie bieden

I de resolutiëa van den schecps-rand betreffende middelen

1 tot beiearing of herstetling der gezondheid van de 6c-

I manning geilurende de reis.

I Die resolulièn moesten Ie Balavia geëxamineerd worden B^Dor den water-fiscaat, den o|i|>er-equipiige-meester en door Bbet hoofd vun de chirurgie.

890 1774. P, A. VAN DER PARRA

24 IVoTember. Vaurl op lianiitt.

Is goedgcvonileii fii verstaan ami de geciieii, ilie met r^ai van Java itaar Ranüa verlrekkeii, Ie |K;rniilIceren uiii direcl Ie mogru Ie rug kecicu naar de jilaalzeu, van waar -ly vtr- Irokkcii zyn, iiiils liyliunni! koiusLe exact gcvisiLüenl vvordeDÜe. lol weering van allen iiiorsliandel iu speceryen, ofschoon bel uiel presunitief is, ilat zy dien ooit leiiluei'en zullen.

29 November. Vrijstelling van ikit kapitein der Ckiueicn Ie liembaiuj van de belasting, uilgesilireven op !25 Maarl ITTi, voor zes vaartuigen.

Die kapitein gaf Iiij rekest Ie kennen, «dat de peringe » voordeden, die liy hadt van hel aauUmmercn en vtrkoopeii • van vaarluigen, hel eenigsle middel van beslaan in die "qualileit uitmaakte, dug het zelve merkelyk vermindercB °zuude, indien by nu, zoo we) als anderen, mooste opbretigCD "de bepaalde recugnilie van 10 per rent viior alle ginder •aangolionwd wordende vaartuigen, grooter dan van 10 liislen"

Naar aanleiding hiervaü besloot de Regering «siectits deez< uitzondering Ie iiiaaken in de rcsoUilie van den SS'" Muan 1774, om de capitein der Gbinecscn te Itembangecn loereikeinl middel van bestaan te laaien behoudeii, dal hy voor zes vaar- tuigen, van Iwintitt lot vyt en twintig lasten ieder, die !i* daar jaarlyks, na verkregen (icrmissie vau dceze rigetrin;:, zal mogen doen aanlini meren, uiel zal behoeven op Ie broiigeu de mcergewangte recognitie van lU per cent.

Eu is leffens verstaan van dit een en ander de J3va.sclp( ministers lol bun narigi te informeeren".

29 November. Magligiiig ap hel Collegic van \Vt -

mcesleren naar yeilcrland over Ie maken de geld .

onder het beheer van Wcesmeenteren en tuebehoora ■ aan jmpiUcn, in Ncdcrtatul woonachtig.

Het kapitaal der pupillen, door VVcesmeesIcrtu beha .

»f ■ J fc- I*

(774. P. A. VAN DER PARRA. 891

bedroeg niet minder ilaii 1,078,662 rijksdanldevR, waarover ffedureiidc de drie laalsle boekjaren 210,287 rijksdaalders aau rciilcn hadden uilgekeerd luoeteii worden, terwijl van de Kegering wegens renlen vhii bij Laar a dejiosilo uilgezelle gelden sleclils 146,516 rijksdaalders unlvaii^eu waren. Bij parliculiereii gelden veili;; uil te zeilen werd hoe langer hoe moeijel ijker, leii gevolge waarvan hel fonds van Weesmccsleren onruslliarend achlernilging.

De Regering vond daarom goed hel Collegie van Wees- iDieesleren, •niet alleen zonder de minste reserve en met eciiige alteratie van de resolutie deezer regeeringe van den 28'" May 1748, liy deezen Ie (lualiliceeren, om alle de tegenwoordig liy de weeskamer renten winnende capitaalen, eigen aan kindereu, die zig reeds in Europa hevindeu en geene ouders, d.iD wel vader of moeder in deeze gewesten hehlieu, ten be- di-aageu van rd' 549648:—, in liet aanstaande jaar 177ö na;ir Nederland te remittecren aau zoodanige wecskaincren, als hunne Eerwaanlens len meesten voordeele van die kinderen idienslig zullen oonleelen, maar ook Ie gelasten, oui in hel vervolg geene penningen onder hunne administratie te accepleeren len behoeven van kinderen, welke uil indien naar Nederland vertrekken, 't zy met iiunue ouders, dan wel hun vader of moeder niet hier in het land verblyft, niitsgadeis len aanzien vaa de by resolutie deezer tafel van den 14''° May 1698 ge- maakte bcpaaling der sornme, waar op aan de weezen renten moeten worden gnedgedaan, naainelyk tot twintig duizend ryksdaalders van ieder derzelven, hy deezen te verklaaren tot rigl van Weesmeesteren, dat die bepaaling voorlaan of van primo Maart 177K af eenlyk betrekkelyk zal zyn on blyven «p de capitaalen der kinderen, die in egt geteeld zyn-, dog dat Tan atle anderen, als onegicn en basliiimlen, niet meer dan lol tien duizend ryksdaalders van ieder derzelven zal mogen TTUgtbaar gemaakt worden".

Uet "gewoonelyk jvisscl-verlies" ad 77ij pet. op liel over-

1714' P. A. VAN OBi fWVU.

maken vnn gpideii naar Nederlaiul kwam Ivn IosIb van pupillcu. 'Aio rusuluUc Ind. Bi-^. 20 Documber 1774.

S Decerii bor. Prnhiujitlie vnn het or/rtKn' Jrr O. ComjHujnie Int itllimo liecemtier 177K.

Van deze prolimgalie is aan i)c. IrKlisr^he Itci^firiag med il(»ling geiluari liij niistiive van llcer^ii XVII<"'''dil. 8 tJccetnb 1774, onivangcii te llatavia o|i Jeu IS^"" JullJ 177:^.

Zij is lu Batavia, xtKiwel up d<! realc, alü aan walalgekl di(^ cii laler iip alle Iioofd-kanlonMi.

Zie ook 19 Septemlwr 1748 en 12 December 1776.

15 thicember. Vcrnieumug dtr plakalen WQtin het n en vcrkoofKti vim vuunicrk. enz.

15 December. Vcrniaiwiiuj tier bepaiitujtm nnp-'ii» tt liandcl op China, nitijcvaardigd 2/!0 JiiUj 1763.

Op straffe van conlJscalic bleef verboden de iovuer to Bat vau Cbiuesclic waren door vreeiude Ëunipeancn.

14 December. Voorschrift i>oor praclixijns nopen» rth ten, aan deit Itaad vatt justitie Ie prcii&itoerai.

Im u[i heden iu Uadu gocdgovondeu e» (irearreitteert, gesameutlyke pracliiyns Ic ordonneren, roo aLs dcaulve p doiiiieerL worden liy desen, um, üigevalle i>y rci^ovsüai 4 den lluad komen te preKOiHecreo, aN ihn in doDw na..i ie noleereii, niel atleeii voor wien bet reqiiisl Sfinleerd, nianr ook ten wat eyude hel adve

tegens wjen de begceMe proviue, alsaiwlcrs, ïvd»]

en sulks mei baare ondertekening ie liekrafligBO, af Van rd" vyir voor de raadkamer.

1774, P. A. VAN DER PARBA.

f 16 Dpreinl)er. Bepaling, dat de pacht der in- en uil' gaande r&jten te Batavia roor drie jaren zoude ver- pacht worden.

Annteiiling hiertoe gaf hel rckeKl van een Chinees, «waar ovpp geJclibereenl e» in a.inmerking genomen weozcn<]e, dal de in- fn iiilgBanile regten, zon wel als verscheiden' andere ilomei-

■ nen seilpi-t eenige jaaren herwnarls. ongeagt alle ernstige nTniaaniiigcn. veel Ie hoog gemynd zyn, dan dat dednar voor uilgeloorde ])enningen alloos pronipl zouden hebhen knnnen worden opgehragt, en ilnl dus lieL nccrescemenUlerzelve meest in schynwinslen hestaan heeft, na dien de maalschappy het

ï weder door remïssien heeft moeten verliezen of 'er geen genot L van mogen bellicn; ital men niet kan twyfrelen, of de ver- slapping van de kleine vaart op deeze hoofdplaats is een elfect van de onheraden' handelwyze der respective paglers van ^e etTst gemelde reglen in het te duur aanslaan van die pagt, dewyl zy, om 'er mei de minsie scliadc van af tekoiuen.de in- en uitgaande goederen van de handel dryvnnde n;iviganten telkens liooger zullen helihen gelaxeerd of 'er meerder lol voor geheven, dan zy vermoglen te doen, en Itnn door zulke onhillyke tiehandeliiigcn genoodzaakt om in het vervolg weg Ie hlyven, schoon dien aangaande nimmer eenige klagten by deeze regeering zyn ingehragl: dat, gelyk men geene reden Bal heldien om zulks meer Ic vermoolen, wanneer de hoom voor den tyd van drie jaaren en eene draagelyke somma ver- pagl wierd, verniils dan het liclang van den pagler, zoo het eeo mnn is, die zyn weezenlyk liehing kent, verei.'iulieu zal de vaart in 't algemeen op deeze hoofdplaats, zoo veel niogelyk, te doen locneemen, de Compagnie ook, hy het genot van amlere voonleelen, die haar daar door kunnen worden in den schoot gehragl, meerder slaat zal kunnen raaakcn op de inkomsten van die pagt; dat hel IhhI van 9800 ryxd' Ier maand of 117600 nl' in het jaar, door den su|iplianl gedaan, naar de presente tyds-omslandighcden wel zeer raisonnaltel is en, indien liy genegen mogle zyn om 'r nog 200 rd' ter maaitil of

(774 P- A. . , . ._ .-,....

34ÜII rd' in ln'l ja»!- liy tü It^t^n (crlyk lum, tul ImnI vno ïync liekanlc- iliscteUu, verwsgleo mag], de Coupijci ilnri. Iiy vrr^dykin;; dpczcr tuinmu! legen bi't remleoMil « He Ikkiiii vrmr lifl jaiir 1775. »n aflrct van hfl i^rlf» remies l'tl 106Bi> dI. in irilci- van dd drif jnnrcn mi pFoültHre» Kouile S21»0 nl'; tl:il de Bii|t|)tiaul ixulr:!- cym? lal enn van de gp^schililüti! pji (■e;iwridili!ordslp knii|itiiilf> tnilK^:iil)T.<. n»nr d«() tegenwonrdif^ti verv.-i1li-4i Klaal -nn (iliine^''f'n. ™>k een vnn dn gRjjwdsIe en ïyne ni^rgevfn h g(^n iiinlt; l»nni<:lyl( bftuiidddil £yn; dal inm dcrkilvpji. t de nieergenit^lde jingl aau liem nvcr Ie lualrii. ww «rel I nirastt; ïrilitri!»! viiit lic Cniiipgnie, ak dal rsa de colai Irpvonieren znl en dïl wiglig genong is »m «ig nicl Ie i gelegen jtiggmi onri tiel (iiijjeii'iegeu. dal aiidt-rfn, welke ninli? !.'nding in hnMirn mogU-ii, gcgnvefi 9;nud< wonlrn n di^ze |iii;il aan dun sii|t|diiinl af !« ütanti, 7^ndi^r (leu( naar pp.woonlR, Ic laaien opviülen, In mwr, iindeninal n met |;ronil mag denken, dal by |iuMicqun npveiling daar 1 voor drie jaiirpH de uillooving dnldrifli^er dun «tojl ftttct den, de ^crkiezini; liiin van den lullen diT iiifpsI bieAcM difHcie) Wi'tïitcri en liet voornanmsie d'iciwil in deczen n bi'i-eikl Kal werden, indien de )iagler pen man weezen au onlIdtMit van de ncwdigc rcqutsïUi'n nni daar l>>e ttt kuM mede welken; VKt is, pm iille de nangelianldc, lol hel T paglen van Se in- en uitgaande rcg(«u vnnr drie jffi niilileerende redenen, epjiitarigiyk lieslolen Kiilks voor de au bninemle drie jaaren vast Ie slelkn: dog lelTiMis. by meerd liüid van slemiuet), gncdgevnndcu en vei-slaan die zouder dezelven fipenlyk Ie doen npveilen, vuur doi ((ea tyd vau drie jnarcn nf van jirimo Jannnry 177n lut altl Derenilier 1777 aan den H<i|iidianl in pogl flve.r to Iml onder ImigUigl van den lHwde!rnc"("slcr der Oiincespn on aadi nnehrJNlpnen, Kim Hanlang, en den Cltinecü. Um Lirlio, im valle tiy, suppliant, genci^nn ly nni die pa^l In aanvMrd vnnr rfiii' sonnna van llt^n <tni/end ryxdaniders Ier mak oi een liiinderl en Iwinlig duizend ryxd* in liel Jaar tt( I

1774. P. A, VAM DER PARRA, 89!)

met /.yiifi lior;jpii Iiy i'ouc nolnriale anie lo vcrliimlen voor i|r }irnai|ile iHaauling van ile laulsl gi;tiociiulc sonime in ieder jaar, op de daar loe gezetle lyden, zonder van dezelve eenig rpiiiirs Ie genieten, hoe gering lieL ook zoude ntogen weezen en 0(1 wal riindament hel ook zoude mogen verzogl worden".

16 Dewmlier. Bcpatiiig, ilol de jmclilpeimiriffen van zekere vcrpuclidiifien Ir. Ualnvia vnnrml liolonld mocslen worden.

Door den lieer Gouverneur Generaal in omvraage gelegd zyndc hel voorsLel. dal de capilcin der Chineesche iialie aan ^Cyn Edelheid liadl gcilaan om, van de iiilgeloofd wordende

Kenningen voor sommige paglen, die van Iwee maanden voor il Ie laaien helalen, ülzno liy vermeende, dal door dil middel alle zulke Chiiieesen, die weinig ol niets hcnilleii en zonder nadenkiug de cene of de andere pagl lo! hooger pryzen aanalaan om er een middel van heslaan uil Ie vinden, daar vi\n zouden wnrdoii Ie rug gehouden e» de Compagnie meer zekerheid hebhen voor de erlanging van die penningen; zoo is znlks wel zeer dienslig geoordeeld en dienvolgens verslaan, mei allfTatie van hel derde articnl der generale conditien van alle de paglen, by deezeu Ie staliieeren en by liel gewoon: lyke hiljel van de verpagling der Jaceatrasche domeinen Ie adverteeren, dal, behalven de paglers van de hooni, de in- en uilgi'vixrd woniende rysl, hel kerven der Chineesche lahak, de phn en lopho, de Cliineeschc toplafels, de wayangs en de waag, hy ilewelken de KKirige schikking zal moeien worden aglervolgil, nadeuiaal van de vier laasi gemelite de paglpenningen nlloos belioorlyk inkomen en de pagters van de drie andere om de iiiipnrfanlie der somme of om dal in eenige maanden iiicls by liim onlvangi^n wordl, deeze uitzondering nnndig hnldirn, alle de overigen de pagtpenningen van de maand Janunry mei die van December vonr den aanvang van de jtagt op hand zullen moeien votditen, die van February op pnmo Ff;briiary eii zon vervolgens van de andere maanden, tol

fW6 i77A- P A, VAN DEA PWIRA

NovmlH'r indiütive, »p primo van Inder iiiaNnd: ilog AM hy Faiili! van zulks, siilijixl zutlcii wfcscn, wal by liet Ufa en agsle. arikiil v.in de ^eindde generale «oiuliUeu is vatlgcili

jaar 1775.

20 DfiCP-inbcr. VerjiaiJitinff mm ti Ui'i ktmimjryk Jaltalra voor hel

DeKc vei'ii.idiling geKcliii'ililn «op ailc ztxNlantf 4^ vwirwaai^ als verniniil sln;iti liy ile ^eilnilite pngtroiiitiliun. miUurntlKS til' nilvcrlissnin'nlc'n van ilcu 2S''" bprfiub«r 17G8. 2r"l liiT 1769. 11" [Vccmber 1770, 24"* newnilter 1771 Ml Deri>mtier 1775, iliit Ie leezen zyn liy ili^n onlvniigcr geiMi <l(?n saliHiiiIjmr. dm f^üctniimitUi^rdc tol uu ovrr ite nul van den inlander, den ciipilein der Cliineesi'n i-iidenl rapilnin, Mocliuiiiat J^ipliar llalHtudaiii.

Wuar licDev<;ris nog lol iiari);t znl uiiiiMeti dieorn : t" vnn lip. n>!<p6nlive paglerx d^r li<ivengpin(-ldfl tlniimnai, zy de ]tnj^t|H>iiningeu vaii de inaami Juiuiary, ook die Dm-emlH-r, viHir ilen nnnvnng van de pHgt iip hand i nKHilen votiloen. en die Tim Fetiruiiry op prini» Ktlinii mitsgaders zno vervolgens van «te and«re maaruln, Nuvciiilicr iiieliiütvc. op primo van ieder uuand en, tty ii van lultm, subject weezen, wol Iiy Int 7'''cn «"•artieul de genp.i'iilc nondilien der paglen gcsbilnfrrd 1 daarentegen de pagler van de in- en uiHjitanJe i de boom roei dien van de i'n- en uilgevorrti iford en vjin liet kenden der Ckincete laMc »p looAunig^ veriichiildigde pagtpenniugrn zat mngcn i;r gen, aU Iry de voorige conditieii naii dezelreti iit b 2 van den pagter der gemelde in- en uifgaaiule rw^tet.'l 200 min van [iet katoen, de koussill tia de I alcaliven. nis van de lywaaten en Kydcn'NtolTen, die vo)|i hel ll'i', Iti''-, n-"' «1-18''" arlieut vnnhcl plamal vaB^ lö^ May 1774 van de Wuüt v»n tndie tin rait ] Iiic.r mogen wonlen oangeliragl en waar onW i alleen liegiypt de lieelc stukken, niuar ik^ allwtgeiwdi

y<s

1774. P. A. VAN DER PARRA 897

van tot kleediiig o{ »nder gebruik gescheuni of geschikt en dutt nieuw is, liy iii- en uitvoer eenige geregtigbeid aan den pagter zal betaald of door hein gepretendeerd mogen worden, dewyl besloten is daar voor mede zeker recognitie- geld ten behoeven van de Conipapie te doen hefTeii: dat, ua het Yerf>od op den aanbreng van )ywaalen *en zyden' stoffen van Souratte (beltalven van de aan de Compagnie privatief gereserveerde soorten) is ingetrokken, indien ■

dezelven langs eenen anderen dan den gepermitteerden weg hier mogten worden ingevoerd, de pagter daar mede ia gelykervoegen zal mogen handelen, als hem by het voor- sclireven advertissement van den 24"" December 1771 is toegestaan met opzigt tot zoodanige lywaateii en zyden* stoffen, die uit de van Ccilon, Chormandel, Bengale, Malla- 9 baar en Malacca komende schepen en mindere vaartuigen uiet naar de Westzydsche pakhuizen worden getranspor- teerd, dog dat by anders mei dezelveii zig in 't minste niet zat hebben te bcmoejen; dat de extra-ordinaire witte of eeretc soort bensuin, die door Comp' onderhoorigen van Padang hier aangebragt en aan de Compagnie ge- leverd wordt, geen' tol suliject zal zyn, maar dat de pagter daarentegen voor inkomend regt van de tweede en derde soort dier gouime zal blyven genieten de by het SS' articul van de pagtcondilien bepaalde zes per cent-, ' van de pagters der waag, dat met betrekking tot de Chinase jonken in hel 5*" en 7''' articul der pagiconditien deeze alleralie is gemaakt, dat voortaan altoos: door eene groole jonk van Limpho zes honderd, • • kleine • » . vyf ■

Canlon vyf *

groole kleine grootc kleine

vier drie

ryksdaalders voor waag-geregligbeid zullen moeten wordeo betaald, zonder dat zy eenige andere of meerder lasten

1774— rTTO- P A. VAN DEfl PARRA.

vmir liel vnagim der dsar mede aanfteimgt mii genlereu zulhm weeuui Dnderwoqiou"-

20 Üeceiiiticr. Wijzuiiiu/ van df nadere tmorKhrif omtrent praal ai pracht , uilgevoardigd op 29i/ D&ihnber 17(ï7 , wat betreft het gtsbruik van. tweede rijtuig.

Op liut voorJraageri van ilen heer GouviToeur Genoraal, verscheidfi) Uiiilen gaariii* eenige impnstzoiiiien willt^ l«tai vjM»' bet gebruik van mircr dan ceu rjliiig Ie gelylt. in huil £ulbK luogtc worden geaccordeerd, dcwy) ly anden li)l gfiuiik luuiner rani'lien, zig van hiinr wagens licdki ^ nioes(en, in, geoierkt duor noodanig ccn nptidGng vaa daar tegen Ie(:gcMde verbod de inioiosten vun hel van Heemraaden der Balaviasche ommelanden inllen ytm verbeterd, goed^juvoudeii on verstaan, ui«t altcnüc raa geslalucerde dienaiia^aaiide by biljet van den 51™ Deoepi 1767, by deeïcii aan et'U iegetyk, dÏD twee rytuigca Ie gi liegeert ie gebruiken, bet zelve voor bet vennig ic }<l^^^Iil ren, loilü voor het Iweeile rytuig jaaHyks betanUinde dft hi vun den naar bel ondei-scbeïd der gtaaten van C'imp' dinnu eii verdere ingezetenen gereguleenleu irapcisl voor «n ten liehoeve der kasse van Hcettiraaden ; ilog voor bel de by bet vuorscbreeven liiljet gestelde goede ordres Ie li standgrypen en dus ook de genen, waar aan l>y dal btljet gebruik van meer dan een ryluig is loegestaan. van de I>elaa1ing vry te tiondun, uiitsgaders van dil besluit meergemelde coliegie kennis tv geeven Iiy extract uil de nni uu de gemeente daar van te adverteeren.

5 Januari). Voorifchrifl nopens de biluindeling iw» n ten, kouJeiule vf^rzoek nm ontsta^ uit Comparitie' t die

U goedgevonden en verstiian by reoofalie m ampHifte

r

I

1776. P. A. VAN DER PARRA, 899

de op het demitleeren van Comp' dienaareD genomen resolutie , aan deeze tafel ter sessie van den 8'^° December 1762 de j hoofden der dienaaren, zoo van de penne, als van de zeevaart, I mititie, arthtllerye, chirurgie en der amhagtsgczellen by extract I uit de DOlulen té gelasten, om by geene requesten van de oader hun bescheiden persoenen, tendeerende tot ontslag uit Comp' dienst, voor gezien te tekenen, dan wanneer hun uit bet daar by gevoegde scbriftelyk getuigenis van het opper- hoofd over hel generüle soldy comptoir blykt.dat die persoonen niets te quaad blyven op hunne soldy-rekening of dat zy, indien hunne rekening met eenige vermaaking l>ezwaard ifi, ten minsten de gage van een jaar te voeren slaan, dan wel het bedraagen daarvan in Corap* kasse gefourneerd hebben;

• en overzulks ook iiet opperhoofd van het generale soldy comploir , te beveelen om een iegelyk, die hel van hem verzoekt, niet awdanig een oertiGcaat in margiiie of aan dpn voet van zyn reifuest ten eersten te gerieven, opdat voortaan geene anderen nit Comp' dienst ontslagen worden als die geenen, waar aan dat certificaat zal weezen verleend.

-^ Januari). Verbod tegen liet gebruiken van gehed of grootendeets vergitlde, verzilverde of verkoperde rijtuigen.

Omtrendt het toegelaten gebruik van vergulde of verzilverde ryluigen noodig geoordeeld zynde eenige restrictie te maaken tot tegengang van excessen in hetzelve, zoo is goedgevonden en ver- staan by deezen vast te stellen, dat, buiten den heer Gouverneur Generaal en Directeur Generaal, initsgadei's de heereii Kaaden van Indie, derzelver vrouwen en weduwen, niemand van de genen, aan dewelke by placaat van den 3ü™ December 17Si en nader volgens de resolutien deezer regeeringe van den 28^° December 1764 en 27'" October 1767 bet gebruik van zoodanige ry- iiiigen gepermitteerd is, voortaan eenig rytuig, 't zy wagen. phaetoD, chais of hoe het ook anders genaamd zy, zal mogen gebruiken, waar van iels meer als alleen liet lysl-, beeld- en ander snywerk aan de bak en het onderstel verguld, verzilverd

fif v(irkoj>eril mogen vfti, op poeoe van cnnflsmtlc Tnni luig en (If liaui' vimr ^tiwtiim wonl n ' taig, (lat ciezelv<^ nnri liebbeii: en sulk^U' I reerticn dagen ua Au alQxie fan tiet dimi blljett iiiilggadcrs i)c rcsptrtivu uDBcivreii tiui juütitie i Ie gelasten om op de ex«r.iilie v»n die» naiivrkeurig leb en tegen de overlrecders l« procedceren lol de vwira poene, zonder de minste cnnniveotie of eonsideRilie.

20 Janiiary. Taeüchling M hei befiaalJeóp^^^J no]X!Hs }tel vr^tfewn mm lij/'eiifi-Hen, ilïe hiwtie mtM fnz. uit eenig gevaar baddat gered.

Dr Rand van justitie Ie Batavia h»A in <lie be]iiilii "dubileiteii en diiisterlieilcn" gevonden, waarom <le R( nader verklnsrde:

•dat de geordonueenlevrygeeviog randen lyfeigeo.diél lyftieer of lyfvronw uit eengtwil lecveniïgt^vaarornword^ gered, dun wel lynfs uilterste vlyl daar loc aangewendi met lyii eigen Icevcn daar aan (c Uaiardecrcii. (en zal moeien geschieden door deüzelfit lyfbeer «if lyCvmuM b| zyn of haar ovcrlyden. door zyne of liaar teslninr executeurs, dan wel, wanneer die er ook niet zyu. (lnr»r secretitris van liet re^lNCulIegte, wiiarby zomlanig een onderzoek gebragt wordt, en zulks zonder betaaling rai lasten, 't zy ten behouvf^n van de diaconyn o( na Doedelmi der oncbrislenen, nog o«k van eentg «alart&, boe gnn terwyl de acte van deeze emancipatie lal moeien vv gesclireven op ungezegebl papier;

dal van die vrygeeving, wanncnr meer dan een idaaf lyfheer of lyfvrouw mogte wei>zen te hulp gdtomen. )lir

alleen zal moeten proflteeren, die d«n regier, by '

zaakeii, cunMtalc«ren zal he4 allenuetöle UA Iw-i leeven zynes meesters nf lyner meeiüleresse l>- ii < bragl, sondcr dal de overigen Ivl den gvineUuii eenige can^iderutie zullen mogcu geuüiuen wonlea

1775. P. A. VAN DER PARRA, 901

dat. wanneer, een zoodanig lyfeigen op Rchuld gebogl of onder

iemand verbonden mogte weezen, daar van door den regier

zal moeien worden kennis gegeeven aan deeze regeering, ten

I einde in dat geval de nondige voorziening Ie kunnen doen

tegen de schade van den crediteur. I En zal van deeze resolutie extract worden afgegeven, beiden I aan den Raad van justitie eu aan liet collegie van Schepenen deezer slede, tot deszelfE informatie en narigt.

20 Januarij. Magiiginy op het College van Heemraden lol bet jaarlijks heffen van zekere bdasiing.

Geconsidereerd weczeiide, dat, ofschoon de eigenaars van de luizen, tuinen en erven langs den Oosler-cingel' van de stad lus lang waren vry gehleven van eene belasling, liet egler niet meer dan billyk en reglmaatig was, dat zy, even als verscheiden andere ingezetenen, mede wat toebragten tol oaderhoiiding der gemeene wegen, is overzulks goedgevonden en verslaan Heemraaden by deezen te qualiftceeren om, op iezelfdc wyze, als de helling by Schepenen gedaan wordt van bewooners of eigenaars der huizen, erven, enz, in de stad eo Zuider voorstad, voortaan ook, ten behoeven der kasse van hunne Eerwaardens, jaarlyks te mogen doen heffen de huur eener halve maand van atle huizen en tuinen, erven, wagenver-

Ruarderyen en araksbranderyeo, die van Heemraaden af voor f de RoUerdammer poort eu zoo verder lot aan de brug op [en weg van Jaccaira met hun front naar of langs de reWer leggen, met uitzondering noglans van zulke huizen en tuinen, by bet doen deeser heffingeleüi^' staan en welkers eigenaars bewyzen kunnen, dat dezelve twee maanden of meer bevoorens niet zyn l»ewoont geweest', en teffens te verklaaren, dat de rïgenaars der erven aan de Zuydwestzyde van, de groole revier, tusschen het molenwaler en de hrug op den weg naar laccatm, deeze belasting niet zullen subject weezen.

\

Den &^"' Mei 1775 is bepaald, dal bel onderhoud der bewuste

90S . I77S. P. A. VAN DEÜ MtWA.

pracliten zouiU komen voor de lieJfl Un Inte miileil en voor tle belll [fa laglo na i)e bewoaen der c slaande buiuu.

20 Janunrij. Inlrdiking van hel verbnd te^en <ie4 lusschen Jam, Djohor, Riouw, en:,, ui/jri op 26 April 1774.

Dour de Samarangscbe tnioisln^ ie keiinea ((i'gCKn j bel verval r.m den smalten handel en de dnar uil i bediif^inf; voor een tcnportaol v«rite>i, beule voor heer l ondenlaaii, waur vau zy i'^ler ge«ii «udere redeu wii geven dan de iiilerdiclie dezer regen'ng van den S8/ voorleden jaars legen de vaart van Java en viec vi-rsi n Ftiouw. Trangano, Campar en andere plaalsen, die I beweslen en bezuiden Malacca leggen, mei verzoek dürh-'" om eene gunstige uphelÜiig vai> dal verbod: zou tü. n^i < deliheratieii, by meerderheid vao sleminen goedgevon<l< i besloten in die iustantie Ie bewiUigeo en de nuniKttïrs nvtr Ib quatiliceeren tol bel verlen«Q van pamta naar al plaatsen, werwaarU de vaart van Jara en vice ven» vtmé onlvangst der voürnoeinde interdictie ge|iermtttc«fd »^ dog niet verder m onder deze vrylieïd, dal de vaartuig] de plaatsen, van waar zy afvaren, in hel ïivtuui gun oï'é keeren Sainarang ter viüitalio zullen moeteo aaugïen daar gevisiteerd en van een pas voorzien te worden ; te min dezelve op de respective onderhorige comloiren I liehoorlyk te doen visileeren door de residenlsu. die 1 tegen alle sluikeryen met alle vigilantio zullen nioelfla v enb poene van, liy contrarie, len rigourcusUn ie zulten w. gestraft door deze regeering, welko, zig inlUKi«cbca verl^i op der nnnïslers sincere beloflen, vastelyk vertrouwd, ila^ de slnikeryen en aanbreng van .imHoen oi andere rd waaren ook van hunnt; zyde niet minder inot een dn intentie zal werden gevigileert om de genen, die ttg d scfaaldig maken, conform den inhoud der placalen, du

1775, P. A. VAN DER PABBA, 905

geèmaneerd, Ie Btreffen ; en d«t zy mede zorge sullen dragen, dat de Compagnie, by onverhoopte schrale ryst ^wassen, door eeaen overmatigen uilvoer van dal graan naar elders geen faet minsle nadeel kotne te lyden en deze hoofdplaats ook altoos ia allen de preferentie blyve genieten.

20 Januarij. Toekenning aan den opper-chirurgijn te Samarang eener jaarlijksche toeltuje van 60 rijkadatUders »voor doctor- en meester-loon van de pupillen".

Weesmeestereo moesten deze uitgave onder de loRten van ihunne kamer afschrijven.

8 Febnwrij. Voorschrifien voor practizijns nopens ten- tqueglen dviel" en recollementen. ■ .

De Raad van justitie te Batavia bepaalde: «degesameDtlyke

Toor deesen Raade postnleerende practizyns Ier andientie

Tin de rolle niet alleen te doen aankondigen, dat heeren

eomnii^s^ rissen, by deesen Raade Ier enqueslen civiel off tot

't recolleereii onder cede van deei<en off geene atteslalien, als

andt-rs, gecommitteert werdende, in den aanstaande daar loe

allhoos zullen vaceeren op Dingsdag voor de middag, de klokke

negen uuren, ter ordinaire raadkamer, maar deselve daar

aeevens te ordonneeren :

1* omme zig daar na stipt te reguleeren:

2*^ omme zorge te draagen, dat zy lieden, eenige enqueslen

off recollement henoodigd zynde en daar toe de nodige

1 commissie geobtineert hebbende, uyterlyk den vierden dag

t na het impetreeren van dien de atleslatien off insiniiatien,

' etc, wesweegens zy enqueslen off recollement hegeeren, aan

de genomineerde en gecommitteerde heeren commissarissen

exhibeeren ;

3* omme ten allerlangslen den tweeden Dingsdag na de be>

kome commissie ter euqaest«n off recollemenl, met haare

productie en getuygen, interrogatorien en contra vrsagen

1 1

I77&. P. A. VAN OER PARflA.

Ier gnnieltle lyd na plcstüe in g«r(«lb»ytl te tyo. nmifl

Ie worden gnhooril «n geèxaniiBerrl : 4" nmine. nn Alloopioi; der gemelde eiM|iie»ten. len miimd

den tweeden roldag daaniAii de Eaake te dteocD. ter opcoid

van cuqucslen en tUil pcreinploir: 6" nmme, ZDO vvaiioeer ui vrecien ^odieal van [irndurtie en

dag lol rer^lfótDPnl giniDioea, sy li«l«n als daa. mfedr 1»

iiyterslen biuQ«D 14 daagea, sullen mmlcn ligten out

missie ter enq\iGtiten, Ën dat alles op poene van ryxd' vyff voor de nadkamifT te ttetiialeu liy de» (^eeuen. die Iteroodcn nl worden dotv ordre niet behoorlyk lo hebl)en agter«dgl".

10 Februari]. licpaUng, dal op het eilanti Oarusi i maal t'n elke veertien dagen eme godtdiaitl'oefaiA moest worden gekoittlen.

10 Pebruarij. Vergunning tot het gebruikea vtm rijtw mer bak mei 'beeld; raak; Woew- »( amler : hescbiiderd was, aan den kapilan der Chinezen m\ majoors der Oosler-Javauen en Moart» Ie Batitnu, I

Zulks werd faun loegeslann ■tol ocnige dUlintAie < ■hanne natie".

Art, 4 van hel reglement op pnial en pracht (50 D 1754) werd hierdoor gewljjigd.

-il- Februarg. Heglemenl op de begrafmixMcn. — valie en ampUatie van art. 17. 18 on 19 i plakaat van 30 December 1754 legen praaimf

De vergadering nig gDconfomtMrd bebhuide mei bet i den lieer Gouvenicur Geiier<ial geprodnceenic n^mfut 4 de lyk:«l^lien, het welk zyn Edelheid heefi tl naar de voorige urdnananeicn op dal rtxpecl, dog aM i alteratien en aniplialien, die sedert suoccasive aao i

'^T"

1775. P. A. VAN DER PARRA. 908

gearresleflrd, ook met zoodanige nadere schikkingen en ordres, ale by zyn Edelheid nnmiig geoordeeld zyn ; zoo is goedge- vonden en verslaan bel daar ]>y gedaan verbod aan een iegelyk, noniler onderscheid, van hel begraaven der lyken by avond en de permissie daarentegen legen het gebruik van wagens by de begraaven issen 's namiddags, met de liygevoegde bepaaling van hel gelal derzelven, len aanzien van de genen, die na de honge regeering, een vice-admiraal, schoul by naglen {iresidenl in den Raad van justitie, geen Raad van Indien zynde, in rang volgen, naar bet 57"° articiil van bel gemelde i-eglement, mitsgaders de inlerdiclie aan de Cbineesen om, in den rouw lynde, wit geiiclulderde of op eenige andere wyze wit gemaakle wagens te gebruiken, te laaien ingaan 's daags na de puhlicalie «a affixie van hel biljet, dat dienlwegen sal worden uitge- geven, en vervolgens ook hel reglement zelF door den druk- gemeen te maaken, lot naiigL en observantie van dien bel aaogaal.

Dit reglement luidt, als volgt:

Art. ]. By de begraving van land- en zee-officieren zullen nog mantels, nog lampbers gebruikt mogen wnrden, uitgezonderd drie paaren agter bel lyk en, na de hooge regeering van Indien, nog vier paareii van de naaste vrienden, alleen mei lampbers en, by ontstcntenisse van dezelven, zoo veel paaren hoofd- en andere oflScieren in hunne ordinaire raonleeringe, waar na, zoo wel de collegien, als alle ander gequalificeerden zullen volgen, een ieder naar zynen rang, zonder mantel oflampber, die ook aan de leden van de hooge regeering niet zullen mogen gepresenteerd worden, op poene van vyflig rd' boete en hel liedningen van de lampbers en mantels, die gebruikt zyn boven deme permissie, voor ieder executeur van de begravenisse en ook zoo veel voor den genen, die dezelve aangaat, alles ten hehoeveo van de stads werken.

Art. 3. By alle andere begravingen van potilicque, justitieele, kerfcelyke en burgerlyke persoonen zal, naar maale van een

1

I77B. P. A. VAN OER PAflWk.

iHprK rang. fe|M«rmiMeerd wonlNi «en z«kcr aanlal van pm^H met lan^ muntnU, zmult^r meer, op poeae, dal vanr m^H paar maiHelft. belwetk Imven <lePï« hep»iilin)7 j^nipIflèe^H wordl. leti bphoevcii ah kore», xulten vcriwiird wordoi ^M vol(teiiilu boelens. '

\rl. 3, Alle hooge gequaliflceenlen. na de hncige ivf eehir van 1aili(^n votgendp. Int de oppurknoplicden fn en bsiloi Mnpimi iticiuKiv)!. Iiuilon de ilriu paarcn Mior At iHiOj^r rvgrcmi |Ktg twaalf |i.iar«Q met mnntHs: va it, vraldaRrbovi» w. wnr ieder paar inanlels lien rd' lioele:

alle, die in den rati); vuti booptuan en daar in^de grh .V lyn, item onilerkoopioan en daar lundr gclybsiandig. ü^. i-. Pil voor ÏBdcr paar meer als dnetflo twaalf rd* boete;

alle. die minder in rang syn, vier paareo mi viMr InjM* p»i meer vyftiftn rd' boete;

blyrende de Inlen der lioof^e regeertnge, hunner f'! " ' weduwen rn lamilieo. voor m verre de baste (•-n huize woonen, van deese bepaalingen alleen geéxiii:> leo opiigle van de eerste en tweede datme met Are; . : slanile daareoboven. dat als dan de twaalf en ag1|>:>^i! mantels, na afirek dei* vier paaren naastliei^taanden, .-.

hnoge regeertiig vol^jundc, zullen iilcteteu ^enouieii w

de ««rste ^equaliliceerdeii, zoo ak zy in rang vulgcii dat 'er meer al» drie paaren vi»ir i\n vier paart" . honge regeering zullen gerekend wiirden ais trivn < ware iemand, buiten de twee naaste buuren, tien yi die den overledenen heeft geadsistcerd, de execui^ui de begravennisse en somtydx ook wel den pracli/'- dun overledenen lieell bediend, loo vc«l nabeslaandru lol mslers en broeders kinde-ren inclusive en in d<- :, der Hflinileil lol Kchoonvadcr. fidtnoosouB uo Klio«r,:i Irte. waar toe dan Sfiecialo permissie by deo heer tiotiii-nKüi lïeneraal zal inoeten worden gevraagd.

Znllende den secretaris van Seliepoiicn deezer slede de tt^ HHilde Imeten, met vnnrkennis.se mi den beer president, an-gvuldig moeten inzamelen en daar van (nboorlyk reküOiAg

I77S. P. A. VAN DER PARBA. 907

doen; en tic biirger-cnlle^aiiieii gerekend worden gelyk tnt Rog loe, naamelyk. Schepenen gelykslandig met die van de Wrsie classe. de. venlere collegianten, milsfraders nffideren en gowezen' olficieren van de hiir^erye en alle falsoenlykeen gequalrflceerde burgers in de tweede classe en de overigen In de derde.

Arl. 4. De voorschreven' lange of rouwmantels zullen Ie bekomen zyn by de tot derzelver verhuurinj,' peprivilegrerde twee persoonen. waar van een de leverancie zal hebben aan de sterfhuizen, gelegen aan de Oost-, en de andere aan de Wesl-zyde van de gronle rivier, sorleerende onder de eerste of die van de Oost alles, wal beonslen Jassenbrug legt, voorts den weg van Jaccalra op tot WellBvreden ingesloten en van daar Oostwaarts tot den Botteliers- weg, en onder die van de Wcsl de Zuider voorstad, Molenvliet op tol Noordwykingeslolen en van daar Westwaarts tot de Fluit, welkers wonnplaat/on Ie bekennen zullen weezen aan een boven de post van haare deur ten dien einde nil Ie hangen schild en die voor huur niet meer zullen mogen genieten als een en een halve rd'' *oor ieder mantel, zonder dal een van haar beide zal vermogen eenige mantels te verhuuren buiten haare wyk, maar zy in tegendeel gehouden zyn, in cas van vertegenheid, elianderen met mantels te adsisteeren, tol voordeel van de uitleenster.

Art. S. Behalven deeze geprivilegeerde persnonen vermag niemand eenige rouwmantels aan de slerfhuixen te verhuuren, 0p poene van drie rd' bnele len behoeven van de diacony- -armen deezer stede, voor ieder mantel en voor ieder reis, dat sulks mogt gei<chieden.

Art. 6. Alle de persoonen van de eerste classe zullen niet meer mogen gebruiken dan zes aanspreekers voor hel lyk, die van de tweede vier en die van de derde twee, op verbeurte van vyflig rd', ten behoeven van de slads werken, voor ieder aanspreeker. die meer dan de bovengemelde voor liet lyk gaat.

Art. 7. Ten opzigte van den lyd der begravinge moet ook (fenbserveerd worden, dal voor alle lyken, die na vyf uuren uit de deur van het sterfhuis worden gedragen, zullen worden

9M

I77B. P. A. VAN DER PAfWW,

verbeurd tim rd*. Leii behiwvcii alc boven; mor alte. 4(e 1 Mr zes op hel h«rkliof faonien. vyf en IwïuUti n)': vooral di(t na half ze-: uil liel üterfbuis wordfn ftnlragpn. ryfli); ( fin voor i<lle, die t)H z,i;k uuren op bt-l kerkhof komrn. Iiondürd rd'; van »lle wcIkB boeien nlleen de mci'stt! cu nfl Iwee te gelyk zullen inf^eii gireiscJil worden; tnvuetien J gene, diü het lyk nu half zes uil bel slerfbuis laai dra m na zes uuren op hel kerkhof ki>nil, jcal kiinuen vid lucl dti hotulerd rd>, voor bel Ualslu gestnluoerd, i d« vyfUg nl' voor hel eersle mk daar benevens te beU dog ua half zea uil hel sterfhuis gaande en vnor ues i np hel kerkhof komende, is by gehouden de voorxegdo. v|ri rd' lo betaaliin, zonder meer. Zullende^ no^lans daar mn J van alle undere penaliteilen. op dit chajiiler f;esleU), ^«8 inserd hlyveii de leden der hoügc regceriuge, ncvüns band Ëdelbeids weduwen en faniiben, bov«n vermeld.

Art. 8. Alle Euroitesche militairen lullen begniTea wor^ met miblie, als:

een soldaat door een corporaal eu 6 genieenen;

een corporaal door een r/)ri>oraal en 9 genieenen ;

een sergeant door een sergeant, een corporaal CD ISgeoin

een vaandrig door een vaandrig niet 24 geovoeaea en ( tamboer ;

peo luitenant door een luitenanl met 56 geraeeneo ea i tamboer;

een eapitein door een rapilcln, een luitenaut eo < met 48 j^emeenen, de noodige tamboers en het iwec

een majoor en luitenant •uluiicl door een luitenant en vaandiig tuet 72graundiersco bel tw«

een overste door %6 of 50 man per compagnie, vert hel gelieele regiment, met heide de vaandels, door ee opgevoerd; ea

het hoofd van de militie, wanneer hy brigadier otluiU colonel is, door zoo veel debichemenleu vso cavaUoTf < infantory, als 'er dilTereflte corps troopeii iiJer in { leggen: cu, lot di»itinclie, een kleiner blaf van cmuniaodoi <il

lt76. P. A. VAN DEt^ ^ArtRA. ddÓ

die by de begraving van een Gouverneur Ck^neraal gebruikt wordt, op de kist, mitsgaders, als hy hooger in qualitett is, boven dit alles nog de disünctien, die de leden van de hooge regeering hebben.

Art. 9. De hoofdH)iBcièren van de regimenten zullen ook op de kist mogen hebben, buiten den degen, eeharpe en ringkraag, de spooren, de handschoenen en het heimet, dog niets zal vooruit gedraagen worden dan bet wapen alleen; ook zullen zy een rouwpaard hebben en de eoloneis en brigadiers daarenboven twaalf ondeF-officieren, gaande naast het lyk met ongedekte hoofden; maar de capiteins zullen alleen den degen, eeharpe en ringkraag op de kist mogen hebben en het wapen vooruit, mitsgaders de qnartieren op de kist, zonder meer; en de luitenants en vaandrigs zullen den degen, eeharpe, en ringkraag alleen op de kist mogen hebben, zonder wapen.

Art. 10. De officieren en onder-officieren van de inlandsche Christen' militairen ofte Mardykers en Mardykers-marines zullen in diervoegen en met zoodanig getal mansdap uit hunne eompagnien begraven worden, als hier onder wordt genoteerd, naamelyk :

een capitein door een luitenant en vaandrig, nevens 36 gemeenen en een tamboer, met den degen, eeharpe en ring- kraag op de kist, zonder wapen of quartiercn, op verbeurte van een honderd rd^ voor den genen, die dat contrarieert, de helft voor den officier, die de calange zal doen, en de weder- helft len behoeven van de slads werken;

een luitenant door een vaandrig, 24 gemeenen en een tamboer;

een vaandrig door een sergeant, een corporaal en 18 gemeenen;

een sei^eant door een corporaal en 12 gemeenen;

een corporaal door een corporaal en 6 gemeenen, zonder noeer.

Art. 11. Onder de politicque gequalificeerdcn zullen de president in den Raad van justitie, geen Raad van Indien zynde, de oud-gouverneurs, nevens de secretarissen van de booge regeering 72 granadiers, een capitein, een luitenant

9t0

1776. P. A. VAN OEft RAHRA.

i-ii vaniulrifj; incl obh vsb flc vaandds Iwbbca, 'ilaa vrapeii vouniil «u ile ifUiirlieröD u|> iJa list: tl"K mnltT ^ Ten lullen lie oiid-goitvemeurs nUe«n een pnjint fooruitg «I den ilcg(;n. <Ic spoorco, de lundBchoenea wi het held op de kist gdqid hebben, len lehen vnn be.l geutji. lUtl bobben f;«voi'nl: vimrU zullen du Baaden van jostilie, f direcLüurs, ile iiscaala «o rurderfl ufGeterca van jtuUtie. i nnk d« genen, die efli^ctive cornmiindeiirs ^flwtest zya. i 4l^lachBnlunt mitliltiiren van Si funeliera hebben, i duur eeu capilein, eeu laitfioanl an vaatidris inet !iel tw vaaudel, dog de nntvanger generaal, de o|t|terkooplieJea i bel vaNk-d, biiekhfludcr- on visilalear gcuüraal zulka, oei dn ■.■erstgeinelden. alleen inog«i> lieliben tm wa|iCD ' en de quartieren np de kim, als hetiltende de mililaire ( wyzingcn in hnn leflven niet nit booUc ran otlicic, tnur i d(!n rung, dii.-M zy imder de booge ge))ua)iScecrdea limidanjl

Art, M. Een hoord-nBkier van dr arlliillftry zal M df^elfde niililie mei eeu paard vuumit, als van de nnlild nilonels en majoors is gesegd, dog in de artUllerj-bedie znl dil onderscheid weezen, dal by den genen, die hooli 1 de arthitlery is, alle de olliciert'n van dcarlhiltery. die pn lyn, voor bet lyk uil luarcheereu luilen en Iwuiir bon diers of andere mulcr-oDicteren oaaiil h«t lyk ; i«f viior ati hnofd-ütlïcieren. die geene bonMen lyii van dn nrlbillery, | even lielzelfde geschreden, dat voor de militairen wonit g gelyk ook de capiteins, InilenanUi en ordinair? vnun welke laaslen wh vaandrigx zullen w'>rdefl ^certiiKid

Art. 13. De zeevnarende nfficaeren tullon b«ji;ran even als die Ie laude, de biilenaots alts luilenaolB, d als rapiteins en de coinmnndeirs Ier me. zon mnl«di« | die leffens eqiiipngiemeester is, (nttgemndenl het paanl I op de kist geene spooren) als deiuilcnanisroli t (log voor de vlag-oilieiereii zal lol dïslinolii' era prineeu-rlag en vonrdRConmianiI«Hr«i.vii (>

een teken buoner olÜdff, bnlwdk ^f een r>fbiiul lij na| en commandeur ïa) worden i^edragen door ven loitMml I

'776. P, A. VAN DER PARRA 911

opperetuuraian, dog by een vice-admiraal door een capiteiii Ier zee of schipper; en ia\ een schout hy nagl eD vJce-admi- ntal ook hebben op de kist een staT van commaudo, van de groijlte aU die van lie brigatliers, uiilsgaders de vice-admiraal Loven dit alles betgene aan een lid van de booge regeering wordt gedefereerd.

Art. 14. De capiteins en verdere olljcieren van de peanis- teo, marinen en ambagtsgezellen zullen by bun oud ceremo- nieel blyven en door bunne eigen' conipagnien leigraven wor- den; zullende de wagten, daar zy passeeren, in bet geweer komen en den uiai'scb slaan, dog niet voor bet lyk salueeren, hetwelk voortaan alleenlyk zal geschieden voor de leden van

ide booge regeering en het hoofd van de militie. Art. 15. De begraventssen der oKicieren van deEurofwscbe burger-infantery en cavallery zulleu, even als die vaii de inland- Bobe bui^erye, mede by het oud cerimonieel blyven en, in too verre heL getal der manschap betreft, gereguleerd naar de bepaaling by resolutie deezer regeeringe van den 6'° October 1734, zonder eenige verandering, op poene van een honderd rd' voor de genen, die daar tegen zullen aangaan,

(te verdeelen, ile helft voor den ofTicier, die de calange zal 4oen, en de wederhelft ten behoeven van de stads werken. Art. 16. Wanneer de colonel van de burgerye in die functie komt te sterven en alzoo begraven wordt, zal hy een delache- menl van 34 ruiters uit de Imrger-cavallery hebben, dooreen odifier opgevoerd, en 72 mannen uit de infantery, van de Oostzydsche compagnie Ie neemen, door een capitein, een luitenant en vaandrig opgevoerd, met bet vaandel van de Oostzyde, welke detacbeinenlen voor de militie zullen uit uiiircbeeren, de ruilery den riiarscb openende; en zulks atles boven betgene hem, uit hoofde van zyn verder caracler, com- peteert.

ArI. 17. Niemand van alle de bovengemelde gequalibceefdeii zal slipdraagers mogen hebben dan den «cbout by nagl, den president in den Haad van justitie, geen Raad van Indteazynde, de oad-gouverneiirs. de secretarissen van de ho(^e regeering

911

1775. P. A, VaU 001 t>AftfW.

en Am bn|;adier; ilog snilen do vAorechrareii' iilip<l bepüuld zyo aan li«t K^ial van viei- m ook niel I rnng mc^en weezRti dan otKl^rboopliedcii of luU« vaatiiJrigs;' maar de ledwi van de lio(<j« regoeriag, i Imiitier FIdelheids vrouweo en weilaTreuxaUenii iiiogeu lielilx^n, 'I zy mililaire ca|»i(ei{u> of koopl (teeitfi o{)perk<>o|tliedMi lol KÜpilraagcrs wonleil | Uy (ie li^ravinff van een (niil-ffouverftfliir Gtneratil ea I did vnn de vrouwen en weduwen van rajceretiHt' cii m Gouverneui-K Generaal; dog. liovcu ileu ratig van npperkoo| iBan. tfi\ meoinnd alx slipdraager gebruik! wnnlea dan by< iMgraving van eeu rrgeerund Gouverneur fteDemal.

Art. 18. De hflndpaarden, het vraiien en dt* rerden menten. die ini^evolge van ariicul 9, 11. ii gedragen worden tiy i]c lyfcxUlicn vaa pftnïooncn v»g dill xal men, lienevens du pursonnen, die Int h«t ilnsf leiden vtrrzogt en gesteld zyn, tty i)e pplersrullMi bekcndstellcn en een ieder in 'l byiuinder laaien e gelyk ook de slipdraagcra. by urlicu) 17 vortaeld. ten 1 men. by opeis^ching van zoodanige rollrn, umi kan. ■ omtrent «enige excessen begaan zyn.

Ari. 19. Ook zullen de omanienl* enstipdraagent. i liy de rollen, ith by de doodOiricrjes, niet getiluleerd, I eentyh by bunue i|ualiteil van opperkoopntan, capjleiri, man, eni. bekend gesteld eu argerocpcn mogen wi>rdi9i.J

Art. 2(J. Tot verdere distinctie van de lede» ikrbooged ringe van Indien xal men, ten dago ran bnnner I begruveuisse, 's voormiddags van elf uur«n tot balM en 'e namiddags van dat hel lyk len sterlhuiie woi| gedragen, (ot dat hel in bet giaf gelaten tjiI lyn, dek)'>Vih van de HoUandsclie en Porlugeschfi kerken, binnfw as In de stad, luiden, item die van de punt tielilerland en vicj Vierkantapoort : dog voor een [lin>cteur ((«neraal sutk daar benevens geluid worden de klokken van hel < eenmaal, len dage zynes sfslej-veas, een bulf nor I«ig^ teu dage der begravinge, alü zoo even lae de 1

1775. P. A, VAN DER PARRA. 9t3

regeeringe is gezegd; maar voor derzelver vrouwen of wedu- wen zullen geene klokkeu geluid worden.

Art. 21. Ook zullen by de begraving van de leden der hooge regeeringe alleen mogen gedragen worden deornamenlen stuk voor sluk en dat wel door cnpileins militair en kooplieden ; en zal voor dezelven ook geleid worden een rouwpaard; zullende de ornanifDten, die gedragen worden, beslaan in den degen in de schede met de punt om hoog, de spooreo, het heimet, de handschoenen en het wapen, mitsgaders op de kist alleen gelegd worden tle quartieren; en zal voor liet lyk uit maccheeren een detachement militairen, door een majoor opgevoerd, verbeeldende een geheel hataillon, naar dat het garnisoen eterk is.

Art. 22 Voorts zullen, na bet doen der drie decharges van de militie, de voorschreven' lyken der hooge regeeringe Dog gesalueerd worden met negen canon-schooten van de stads wallen en elf van het commandeurs-schip Ier reede: en, als Directeur Generaal begraven wordt, zullen elf schooien het casteel en dertien van het schip, ter reede comman- jieereiide, gedaan worden.

Art. 25. Men zal vnste lykdraagers hebl)en uit het garni- soen, die een ieder, ten minsten ten getalle van twaalf, zal moeien gebruiken en lykkoetzen (te bekomen by de daar in zeirdervoegen, als articul 4 van de rouwmantels is gezegd, geprivilegeenle twee {)er60oncn) om de lyken naar de kerk- hoven te Iransporteereii; welke lykkoetzen voor alte ordinaire lyken met twee paarden, voor alle de genen, die wapens voor ibel lyk mogen hebben, mei vier paarden, voor de leden van de hooge regeering, hunner Edelheids vionwen en weduwen, Jlem voi>r een oud-Gouvcrneur Generaal en des rcgeerenden Gouvet'iipur Generaals geriialinne, mitsgaders derzelver wedu- wen, met zes en alleen voor den rcgeerenden Gouverneur Generaal met agt paarden, allen met rouw bekleed, bespan- Den zullen zyn ; zullende de voorgemelde vaste draagers de lyken op de gemelde lykkoets zetten, weder daar af neemen '~ii naar het graf draagen, genietende daar voor een derde in hetgene door die van het sterfhuis voor ieder draager

rLlUlT-IOEl DEEL T[]l. SS

RI4

1775- ^ A, VAN DER PAfl^A.

»! wnnlen ItelnaM. voor ImiwA mooile; en de over iilenl«D zulten komen in de garolsoimit tsssn ea i ieder draaier itonr die- v,id tic ecr»le daiiso, hoTCJi I vier en hnotig Kcfafllingnn, dmr die ran de Iwei vyftien KcliellJngen eii door die vaa Ae. denie cUn Kbellingcn moeten \-nnlen bolasld, ten uarehyli mogun sp^xiaul vuriogt wi«rdl dimioulic van d« i payc op de hetfl, dat t'gler niet nl infift^^n iiewliie^ loel itpeciale loeslenimiiig na dnn heer Gaarürncar ( Ett inllen door die van de eerste rlitsKe lonr dn l]| mei lwe« paarden bdaald worden lieu rd', uieL vjcr |iSf3 bespannen IwaalF rd en rael les paarden iiKSfutontüi vjfiii nl^ Olitsgadurs door die van de Iwuode classe, Wnnoeer ■ twee paarden gebruiken inogeü. ngt rd., dof, vier | eniploietTende. tou veel aU die van d» eervlu clan«. i twaalf rd' en eindelyk door die rait de baste clawe i diig liy liekerid ont eri»Oi;en. uiel speciale diwpntisiilie i beer liouverneur lienümal. iniiar drie rd'.

Arl. 24. Alle iiigczelencu van de Eu- ■ londerd de genieene iiiililiiireu, Beevaaivi' eo tiunne ondfr-nfTicieren, zullen dr uxi. - .1 en draaiers moeten eniploïecren, maar de iiibitd<H'.lK: ïullen niet ver^digt zyn dezelven te gebruikeu, dun;;, venoek doende Uy den lieer Guuvernvur GNtenial. xulkK naar g(!|e|^enlieiil ynn saakcn geacciirdeen] ^voi zullen zy in zulkeii ^valte, wanneer «mder eenige oOl daar voor belaalen even als di« van de derde cUsae, t oOioic zynde. als die van de tweede en de npitvii» van de eerste.

Arl. 25. By de dondbnafjefi van fixerli-dvo' liwri booge rcgeeriuge [den president in tien lt.iad \a geen raad van IwliCn xynde, ten deezcn «piij^lc begrepen) en tmuucr ICdclli^ids egl(t«ti(iolen en wedad alleen de litul lifi'r e.u vrauive niogpjl wanlcn gestold f naamen, lum wel van do oterledemeiD, aU nabtyvtadk n of weduwenaam.

V

1775 P, A, VAN DER PAPlRA. 915

Art 26. Ook lal de iitul y»n gemaünne oï dourarière dikeu mogen gebniikl worden ten opzigle van de egtgenoolen ofte wediiwen vaD de heeren der liooge regeeringe.

Art, 27. De dogters van de heeren der hooge regeeringe, overlydende zonder pelrouwd te weezen, zullen by de dood- hrieTies jonge juffrouw worden gelituleerd en zoo ook de kooob jonge keer, »|g zy niet in Conip' diensl en ook niel boven de vyftien jaareii oud zyn : maar anders zullen zy ten deezen opzigte geconsidereerd worden naar baare mans of eigen' qualiteJten gevolgelyk baare naamen zonder tilulatnre o\ de doodhrtefjeü worden I»ekendgesteld.

Arl. S8. De persoonen, uil welkers huizen lyken ter aarde bestek] worden, zullen ook by de dootlbrjeljes geen heer of wMMTouw mogen worden getiluleerd, als geenebeeren of mevrou- wen der regeeringe zyn.

Art. S9. Maar zullen de weduwen van oud en gefiligeerde gnuverneurs ofie secretarLssen deezer regeeringe en van een brigadier, aU uit liaare huizen Itegravenissen geschieden en zy aan den overledenen niet zyn geparenteerd, wel liy de dood- brieljes m^uffrouw mogen worden getiluleerd, maar niel de weduwe van laagere gequalificeerden.

Art. 3U. Tot bet bedienen der sterfhuizeu en liegraveuissen syn, met uitsluiting van iille anderen, geprivilegeerd twee per- soonen, welke san dezelfile verdceliug der wyken beoosten en beweülen de groute rivier l)e[iaald zullen wezen, als hier vooreu van de verhuurslers van rouwntanlels (S gezegd; zynde aan de taxatie en moderalie van Schepenen deezer slede gedefereerd de beslissing van alle vnorvatlende queslien over de belaaling der rekeningen van de gemelde geprivile^eerde bedienstersder sterfhuizen en bcgraavenisseii of nter de pryzen van hel rouw- ea ander goed, dal, by het overlyden of afgaan van een van hasr. door die haar suc^edeert moet worden overgenomen; zullende dezelve mitsdien zig alloos aan de decisie van hunne Eerwaardens hebben te onderwerpen en daar in Ie berusten.

Arl. 51. De lyken der gestorvenen zullen uit de huizen der gemelde geprivilegeerde persoenen, mede voor eene redelyke

1775 ^. A VAN DER PAflRA.

beiaaliDEC, moeten hegraven worden, d»D mnmehfk, *li i ni( de sterrhnizMi /■elf:' niet ge$clii«dl: dog vnti tveUv Uh vtirpliglitif (!<; curalor a<l liti» otnlreal de tlour lir_iii In i i)uaUtcil begraven wurd«iiil« lyken «lleeo U uilKeoutlt-rJ.

Arl. 52. De diKMtltrieljes, vonr de heftren Wm dur I lT^curiD((e {,'i^lriikt wurdendft, vntar tir dr geiavitKCnIr: (dfi nen f/ti> WH EdeU worden gelihilRenl, Milleii allmi t dRielven, neveiis den preiidtiit in den Daad ran jusUUe.]; Raad van Iiulieo xyride. tuoeleii t-u ook voor de umi en { geerde gouverneurs, de secretarissen van de liiw^He rcpi ffl den brigadier mngen gebrnilt worden, dog venter aieLl

Art. 33. By deltcgravenissen van |H!rsooiteo, niindi^r in r als boekhouder- of visiuieur generaal, dan wrlderzdverv wen. zullen geenc doo<lbritil}es, vp gr(Hiir4»raiatat|)npipr (tolni tnofjen gcliriiikt worden l>ni(en Kpecïnle (>crnii.-isie.

Art. 34. Dog by de hegi'avenisspn van penioiiDen, dtaetv in raniü volgende, tol ond-Schcpcncn cu denther wHot int-lusive, 7,al om woilanige jiermissie vn-xoek mogen | wonlen aan den lie«r Güiiverneür Generaiil.dH;, dezelve v netide, d^ar vüii den <:enKor van de stads drubkery Idkl tol zyn narigl zid laaten verwilligen.

Arl. 3S. De rang op de Iregravetiisscn xal gerc worden, na de vier laasle paaren der nabe^t>»nd4-n. vnt de jongst berdrukle ranglysl van den 14™ Ji: tullen geene eollegianlen gerekend worden '., dan by de Ive^raving van een regcereiid tn Generaal, wanneer zy nok niet by naamen, rn:i!ir It) i:i>lli.-£ zullen worden opgelezen en hunne deurwaurdem ca I vooruit gaande zullen beblien,

Arl. 36. Alle liegravenitsüen by ovnnd, vun tvicng 1^1 lyken die onk zoiiilen moiien weeziHi, Ito^innende dmi \ lichaam dei- liooge regeeringo en etudigci»(le tnei de mini van Cunt])' dienaaren, burgers nf andere inp-zoieiieii((b:hifl ren beneden of hoven de zeven jaren oud dtiar lUider i begrepen}, worden voor bel vervolg vcriiodsn. dog'da«Fenle| aan een iegelyk, zonder onderscheid van w»t staat, mg I

1775. P, A. VAN DER PARRA. 917

eondttie dezelve zy, toegestaan by het begraven der lyken op voorschreven' wyze 's namiddags van vier tot zes uuren, even als het tans by de avond-begravenissen in gebruik is, te mogen gebruiken, daar toe genegen zynde en anders niet, de volgende wagens.

'ArI. 37. By het begraven der lyken van leden der hooge regeeringe, een vice-admiraal, schout by nagt en president in den Raad van justitie, geen Raad van Indien zynde, mitsgaders hunner Edelbeids vrouwen of weduwen en verdere familie, by dezelven ingewoond hebbende, zoo veel wagens, als vereischt worden om alle de genodigde persoenen agter het lyk te doen vcrfgen ; «

by het begraven der lyken van oud en geêligeerde gouver- neurs, secretarissen van de hooge regeering, raaden of officieren van justitie en alle andere gequalificeerden, bediening en rang hebbende boven de opperkooplieden, tot den sa bandaar of licent- meester en den gecommitteerde tol en over de zaaken van den inlander inclusive, mitsgaders hunne vrouwen of weduwen, twaalf wagens, dog voor derzelver kinderen agt wagens;

by het begraven der lyken van opperkooplieden en alle, die daar mede gelykstandig zyn, tot oud-burger-capiteins en oud- burger-ritmeesters inclusive, mitsgaders hunne vrouwen of wedu- wen, agt wagens, dog voor derzelver kinderen zes wagens;

by het begraven der lyken van kooplieden en alle, die daar mede gelykstandig zyn, tot ouderlingen in functie inclusive, mitsgaders hunne vrouwen of weduwen, zes wagens, dog voor derzelver kinderen vier wagens;

by het begraven der lyken van luitenants, onderkooplieden en alle, die daar mede gelykstandig zyn, lot de gezworen cler- quen ter generale secretarye inclusive, mitsgaders hunne vron- vfen of weduwen, vier wagens, dog voor derzelver kinderen drie wagens;

by het begraven der lyken van alle overige Gomp* dienaaren, burgers en ingezetenen van minder rang, mitsgaders hunne vroüwen of weduwen, drie wagens, dog voor derzelver kinde- ren twee wagens; alles buiten de lykkoets en onder deeam

918

1775 P. A. VAN DER PAHIW

versUuite. dat geene \sia die wagens («Ift lyfckoeU aUel gezonden)) zwarl gevenvd, fornim of bekteoil inUen I vrtKum. maar alkit lyii en Myveii moeien in ztwduniim ■ eu mei zoodanrge hekleotliiift, al.i xy tlafietyks iii giebni np verhciirle van vyf en Iwinlift ril' Icn behoutpn vüd J werken voiir ieiler rytui^, dal lioven hel (Mirschreven ta gfltal, en v.in een honderd rd' ten lirhneven sts cvd ieder ryluig, dnl. zwart gevrrail, vernisi of bekleed! gc<!mploieerd zal worden.

Zullende de doodgravers der reafiectire kerken «n i apreekers van liel een en ander ra|tpnrt luneleit i heer prcsidenl van Scliepemtii dcftZL-r stedv. len eindedell doOr don Necrelarts te bunnen balen ophaalen,

An. ^B. lün Dadien de kosleii oni de slerfhuizeu, i die, wüiir uit oen lyk zul wordm Icn (irave gebnigl, n te belinngen te linog op stok hmpen en, n\» ciTerlolIi{f I geretraucheenl dionuii Ie worden, zoo isl Tuorlaan al| aykainer met de deuren derxelve, dan wel een ander i waar uit de lyken van do leden der tionge regeeringe, d vrouwen, weduwe» of kinderen zullen worden icr urde ij zoo mede de voordeur van het hula, md zwart mugoa V behangen: maar daarentegen zullen allenen een ic^etyk.fi de meergemeld» regeering, alleen de vwislers nn de hrkfci met de voordeur der RlerfliuizPii, mei />s << . zonder dat. wie liy onk zy. deschuliels. ■ lYi verdere meubelen in den rouw zal w :• ■■ van een honderd rd* boele ten behoeven i^n diai uÜ de ealftnge zul doen.

Art. 7i9. Behalven alle de iKx-len, vmtrwaaru venscheiden' articulen bepaald, zullen mg, die l«g«n de o aangaan, voor ieder ovcrlreeiting of afwykïng van held geslatueerde verbeuren vyf en twintig' rd' Icn tieboevi de stads werken ; en zal de ciwsor isu dfi stads di^ verpligt weezen om de proeven van th^ doodbrieljes, aa^ gepresenleord wordende, waar by vnn liet geortbmni vooren eenigerniaaten ïs afgeweken, (en eerKtco I

1775. P. A, VAN D6R PARBA. 919

don lieer president van Schepenen, om de invopdering van de gestelde amende It; kunnen luaten doen, oiivenninderd de cor- rectie van zoodaiii^^c iiroeF, zoo als het tiehoort. Wordende ook den (^emelden heer president niet alleen geqiialificeerd om visie Ic vorderen van alle hegravenissen-rolleu, na dat de begra- venis geschied sal weezen, maar ook een ieder gelast sd aan- bevolen dezelve, op zyii Edelheids requisil. len eersten te taaien volgen, gni) poene van correctie naar hevinding van zaaken. An. 40. Zie bladz. 826, art. 1, waarin tusschen de woorden: •dewelke alhier' is irigelascht: «door Schepenen aangesteld". Art. 41. Zie bladz. 826, art. 2, waarin lusschen de woorden : 'ryk^daalders zoo" is iogelascht : • ten behoeve tan de stads-werken".

Art. 42—61. Zie bladz. 826—830, art. 5—22.

Art. 62. Zie Idadx. 830, art. 35, waarvan hel slot: ^en

•xoo eenig lyk opbrengen" vervalt.

Art. 65. Wyders zulten de aaiispreckers zig slipt nioelen reguleeren naar al helgeue hier vooren nopens de lykslalien, hel inriglen der bcgravenis-rol en doodbriefjes, hel bedienen dei' sterf-huizen, hel gebruiken van vaslc draagers, enz. ia gezegd, mitsgaders de gerenoveerde en geamplieerde instructie Toor dezelven van den 28"" December 1773.

Art. 64 en 65. Zie bladz. 851 en 852, reglement omtrent bet salaris, enz.

Art. 66. Voor ie*ler doodkist van kialen-boul, met schroeven, puneelen en lysleii voorzien, dienende voor een volwassen per- soon, zal niet meer mogen geeischtofbelaald worden als vyf en twintig rd" en voor een zonder schroeven twintig rdS mitsgaders voor die van onvolwasseuen of kinderen naar advenant; maar voor bayen' kisten van dikke, blootelyk glad geschaarde planken, met eene enkelde lyst aan hel dekzel voorzien, dienende voor volwassenen, zes rd' en van dunne of gemeene planken drie rd', oiilsgaders voor die van onvolwassenen of kinderen mede naar proportie, op poene van vyftig rd' boele voor die meerder tal ge^Bcht of genomen hebben, ten behoeven van dea ', dia de calangc zal doen.

920

1775. P. A. VAN DEH PARRA

Art. 67. By de. begrarlog van C)ilnee8e4i «i lokt vergrooling van ile slalJe een ur lamr K'a^eits gaini gehuurd wonleudc. zullen zy daar tuur niorlen beloata lleeturaadens Xücretariü, kt) li«litiev«rt liiiiincf kasi en iwiDtig rd' voor een, vyrtig v(r»r twe« en advetianl voüi; ie meerdere ryl(ii|;eii: maar ty aullra I (fel^nlieid niet mogen gebruiben een sta(ie-paard, een draagxetel of andere extra-nTdinairi! umsiiuu onder lietaaling van vyf honderd rd'. wannetr van l geiyk wonlt gehniik gemaakt; dog, de draagzeiel ^ emploicerende, rd' drie honderd, cco derde voor den < en Iwee derden len Imboeven van de stads werkeo.

\rt. 68. De Chinet^cn oiu^n hunne doculen iM-gr^^' np de gepermitteerde plaalzen, boven en twwesli-n lirt Jaccatra, mits alle dezelven Iwee maaien 'sjaars van rua- vuiligheid en doode krengen zuiverende, waar opHeenin het vereischte loezigl moeten houden.

Art. 69. Onder de geperuiideerde plaulxeii zal eglui relatie tot hel ten dien i-inde duor hun bewtcn witnlei lands, Goenong Sa Marie genaamd, niet' hegrc]i«» i beooBteu of Zuid-oo>ilen van den ouden Inuf der giwiie i legt, als vmrdende wel cspres-sefyk vertiode» daar eeci. le begraven, op verheurtt- van hel bnd zelf tru lietiJ' van de Compagnie.

Art. 70. Duarenlegtiu luag van de gemelde Chtn begraafplaatïeu of van 'slleeren wcgto, daar by sii « gelegen, geen aarde, boe klein de quunlileit ook itM gehaald worden, op poene, dal dn slauveo, daar loe ( wordende, in de keil ing geklonken ïullen wnrditi de gemeene werken zoo lange Ie arbeiden, lot dat dtA eigenaarü, lol een Itoele voor ieder lyfeigen, xulkii 1 betaald voor de eerste reize zes en voor d» tweede tiei verdeelen onder de mililairen van de post Jaccaira, officieren geurdonncerd worden lorge (o draageii. dsd ordn^ geobserveerd worde en do Cliiiieea-I» lulief liegraarplaalzeji vredig hezilte.

m^%M j

1775. P, A. VAN DER PARRA, 921

Art. 71, Om het clandestio openen der voorsclireven' graven voor Ie komen zal een tloodgraaver uil de Oiineesohe natie het opzigl hebben over dezelven, genielende voor hel graven van ieder graf of kuil een rd% om uit den boedel of door de nansten van den overledenen betaald te worden, onverminderd noglans de vryheid, die aan een ie^elyk der l]liineesche natie wordt gegeven om, des genpgen zynde, de {traven voor haare overleden' vrienden zelfs in gereedheid te brengen, waar voor dan ook niets zal behoeven betaald Ie worden.

Art. 72. Niemand mag eenige lyken begraven in tuinen, die ttinnen de posten Ansjol, Wilgenburg, Jaccatra, Kyswyk en Anke gelegen zyn. Je ordinaire of gemesne begraafplaalzen uilgewnderd (ten ware mei expresse voorkenniseen verkregen' ". permissie van den heer Gouverneur Generaal], op verbeurte van een honderd rd' voor ieder lyk, ten behoeven vau de stads werken, buiten en bebalven de uitroeylng van het grafen den overbreng van het lyk naar de gewoone begraafplaalzen. Art. 73. Niemand, wie by ook zy, beginnende met het lighaam der booge regeeringe en eindigende met de minsten van Gomp' dienaaren, burgers en andere ingezetenen, zal by het afsterven van eenigen zyner vrienden of bloedverwanten, in wat graad dezelven hem 04>k zouden mogen beslaan, toegelaten weezen zyne domesticquen, slaaven en slaavinnen in den rouw of eigenlyk in bel zwart te mogen kteeden, nog ook eenige vrye persoonen, die zy in hunnen dienst hebhen, zulks vermogen aan Ie doen, maar daar van ten eenenmaalen moeten afzien, op verbeurte van een honderd rd' ten behoeven van de stads werken; hlyvende egter een teder gepermitteerd, ten dage der begravinge van den overledenen en verder niel, den voorgemelden anderzints verboden rouw zyne dienstbooden of dienstmaagden, ilem slaaven en .slaavinnen te mogen laaien draagen.

Arl. 74. Desgelyks wordt allen en een iegelyk, gelyk in het voorgaande articul van de vrye persoenen en slaaven is gesproken, by dit articul, dal nis bet bovenstaande gefixtendeerd biyft, mede verboden, in den rouw moeiende, hunne rytuigen en tuigen met zwarl laaken Ie bekleeden, vernissen of verwen.

nn P K VAN DËfi PAHM

mitsgaders den CbinecKen hunnu wftgens tril te <<'lHMftri eo VPtnissen; «tok ^een koeUicr in deii luJDsti'ii i ■ zvrarl of wil, op hunne ryliiigentPplanlien, >■■■ ■ van liunut: <)uuieKticquen of slaavt'ii Dwnrvn ■» ■ banden uai liuDnen linker «f r^ler ami ic ducii Jroagll op verbewrli) vbii gnlyke een lionderd nl* len ticlioevoo ^ de stads wcrke». 7m ook 20 November en U Uecemher 1798, &B JudIJ 171

14 Fctiruarij. TocUchliuy lot het hcpoalde op \0 A 1770 nopmts het vervteemden van ChrUlett s/avuM.!

Vermits predikanten weigerden slaTen-kimtereii ie i ' vóór dat deze vrij verklaard wareo, bepaaldu de llegniiig, J

• de geenen, die een of rueer kiudereu Iinuuer Ijrfeigcoeo ~ ■ ilen doop der Clirislelyke kerk doen inlyven, dezelven i

• uivooruns zulle» Iwhoeveu vry Ic geven, luaur dal egler ouiirt °zodani;;Ë kioderoti ook helrekkelyk tullen zyu en opgen^ 'Uiovleii worden de ordres, die by deg)>iaeldc rvsoluÜDges •ïyn".

Onder raedcdeeliug hiervan aan den kerkeraad te Utital jjar de Regerini^ aau dien raad levens (e keiiueu, dat •voorli^ •alle slaaven-kiaderen. die donr hunne lyfeigenaar^ leu i ■worden aangeboden, nfschiiuD zy nog niot looglm i ■geëmancipeerd, egter zonder de minMe liedÊukclyiheiü loll ■genieting van dat heilige Sacrament geadmillcerd kutiif •worden, wanneer huune lyreigenaar» ttiU der üerefon •leere toegedaan zyn en zig verpliglen wdkn om huoM do(

• lingen iu die leere op te breugeii, milsgadere lulks iioderJ •de Ipgenwngnligbeid der gemeeule. lielnnfl wanll dimr I

• i>r andere, die als geluygen slaan liy de liKiliiuiing i

• bondiegel aan ïtxHlonige kinderen".

14 Febrnarij. Verffunning tot iteti trilt-nrr rti» rijH n den iiverwal.

' redenen, die dceie ref^eeriog •ludei de J«m((1

f

, VAN DER PARRA. 923

Insoigue over Javas' Oostkusl ter sessie van ileo 20" January |

heAvniren hehben tot de openstelling weder van de vanrl of '

Mgfiilyk van den vervoer van ryst van d;iar naar alle zulke i

planr/;en, werwaarls dezelve voor den ontvanest liaares hrtefs j

Tin den i&" April 1773 is geprrniilteerd geweesl, is lans I

ÏBBgelyks goedgevonden en verslaan deu niinJslerM ginder aan I

Ie schryven, dat van die concessie ook gebruik zal mogen worden gemaakt lot den vervoer van hel gemelde graan naar de ovenval, dog ouder dceze speciale conditie, dal zy daartoe geene permissie zullen mogen verleenen, dan na dal men ge> noegzaame zekerheid zal hehlien om Uatavia met eene loereikenile [|uantileit Ie voorzien, dus niet voor de maand May eerstkomende ; zorg draagende, dat de Compagnie door een overmaatigen uitvoer naar elders geen bet minsie nadeel lyde; en dal hier van derhalven aan de residenten np de onderkoorige comploiren moet worden advertentie gedaan, op dat zy geene passen ver- leenen voor vaartuigen, met ryst heiaden, naar welke plaatzen ( het ook zy (Batavia alleen uilgezondenl), voor de gemelde maitnd May.

17 Maart. Voorschriften nopens boedels.

De heer Gouverneur Generaal heeft Ier vergadering voorge- steld, hoe hy zyn Edelheid in aanmerking gekomen waren de ongelegenheden, wa.ir in egigenoolen, 't zy man of vrouw, veeltyds gehragt worden by overiyden van een derzelven ab testato vel iiitestato, wanneer, zy kind of kinderen, 't zy voorkinderen of hy eikanderen verwekl, nalaalende en in het eerste geval Weesmeesteren lol executeurs en redderaars bimnes I

boedels, mitsgaders lol administreerende voogden over de gemelde kinderen aangesteld hebbende, hunne Eerwaardens uit |

dien hoorde den nagelaten boe<let aanvaarden, onder het zegel van de kamer brengen, invenlariseeren en len gehie niaaken ; dat zyn Edelheid daar benevens gereflecteerd hadt op de hardigheid, welke in dusdanige (hoewel door een van ovcrlang hy Wees- meesteren ingevoerd en niuimer geconlrodiceerd gebruik, lot

iK'vordtTfüp van het belaiiff d«r omnoniltjtr wrrrpti. jte^vetliftd (^ehouileD) liauiletwne legt »i(i(;>'i biigKlIt^GveiiiIff vnn de coritli(ir»lcn «laar il < Würilt >iiii. iu hel gciic Luui of lisar uit l^u hoetlel regimaatig Inekoml. nixlero ndminUinilt'ur^ ttt treeden ei) xig de magt beof^tneD niti niiH zyue nf haor» d goederen, zouder de mïiistc verLurling van liiinae vtin oigen kind nf kinderen, Ia handelen niar m-l^vnllrn; xyn Edelheid, derhalven overwogen h«hlicnde, ufind Ctin uiiddelwpg zoude kunnen (;ebozen wnrdm om hun v zyd8 te Ifiatpii Idyven jouiseeeren vnn die vrjlidd, wiilko | ieder miilrenl zyne eigeue middclL-ilbl^lloo^l Ie beliouden, j zig voor een lyd genoegzaam lol een sleekind Kcsldd Ie si en fipl(ff de kinderen in '1 niioKle niel Ie veriiwrliai. ( integendeel door de vermindering van het gewaone al^ Ie hevoordeelen, vermeende, dal daar li» mol rollc g znude kunnen worden genomen deeze resolalie:

dat Weesiucesteren, ükeiiwin kunne Ëcrw»nn)et»i hy tn iiienl, codicil of andere uïlerEle wille lol fxeculuirsof n lan eenigen, by egtgenoolen iii gemeensrhap bexriea I ninglen weezen benoemd, dan wel gebouileii syiiom duw! te moeten ageeren hy hel overlyden van een v»u lieidul inteslato, terstond n,i dea dood van <Ie «.'ntstrrveoile f na dat in hel eerste geval hy den liuer preKideiit zal ' genomen visie van de teslanienlaire di.'<po.<iitie zondisr zu gen geraeeiien lK>»lel onder hel zegel va» de u.vsltaiiwfl doen brengen en dus onder derzelver ndmii'i^*' eenlyk vnn d» lungülleevende, a\s die een i'[i gnetler naam en faam staande persoon is, ihIIl'I een knrlcn staal van de iialaatenNcbap, door beiden, j gezegd, in gemeeiiseliap hexeteo. da» wel een spedfiqJ inventaris, onder presenlatie van oede gdJinneend, ld inhoudende de taxatie, die van de losse goederea itnar i arslanger van de stads Vendu meesters mei den tmïe ' Weesmeesleren en vau de vaste goederen Anor dv geiwOT Inxaleurs ilerzciver zal weezen gedaan, Iwtilen naar de |ii

1775, P. A. VAN DËR PARRA. 92B

waarde, om daar uiU wanneer Weesmeesteren genoegen mogten ^men in dien korlen staal of specifiqueii invenlaris en langstleeveade wilden laaien volslaan mei de aanbieding m den gewoonen Iioedel-eed, dan wel denzelven efTective itende presleeren, zes weekeo na liel overiydcn van de eerst [ervende ter weeskamer te doen op- en overbrengen dat gene, :l welk aan het nagelaten kiud of de kinderen, conform des dor eerst overledenen testamentaire dispositie of naar regten ^gevalle lulks by de gemelde dispositie niet mogle bepaald, dan wel gecne zoodanige dispositie nagelaaten zyn) bevonden zal worden te coinpeteeren, zonder daar over eenige cautie te mogen aanncemen, ten einde met dal kiriderlyk erfdeel of het ter weeskamer overgebragl capilaal te handelen naar de jongste statutaire resolutie deezer regeeringe van den 29'" November 1774; en dal dienvolgens de langst leevende niet meer, gi'Iyk lans, genoodzaakt zal weezen om den geheefen boedei, nog ook een gedeelte van dien, a.nn \'eesnieesleren len verkoop over Ie geven of aan hunner Eerwaardcns administratie over if. laaten, terwyl de gemelde taxateurs van de losse goederen gmielen zullen een tinlf en die der vaste goederen een quart per cent tot een douceur voor hunne moeite, mits de eersten verpligl blyvende om de taiatie Ie doen onder presentatie vnn eede;

dat in het voorschreven geval of wanneer Weesmees teren zig te vreden houden mei deu overgegeven korten staat of speciCqucn inventaris en de langs tleeveu de dns blyfl in eene Ongestoorde Iieheering van zyne of baarc goederen, in plaalze 'Wn liet gewoone salaris, dat anders aan hunne Eerwaardens is loegewezei), eenlyk de iiclfle daar van zal moeten en mogen worden gebragl ten laste van de geheele nalaalensdiap om, na dies defalcatie, het waar erfdeel van hel kind nf de kinderen berekend en ojigeëischt te worden;

dal Weesmeesteren ook de vrybeid zullen hebben om, gi'sleld geroepen zynde lot executeurs of redderaars des genieenen . Wil'ils van eenige egtgenootcn, indien de limgslleeveode van ■alk een caracter mogte weezen, ilat het by hunne Eerwaardens

1775 P A y.r^ u^v i".t--.«.

kerder i^radefi wierdl geonrdHl ilm gfbtrien IxtH^ m ir til mnnk^ii, nm dus Ae verdeelin^ Ie (U^-'-u crfiMtrtip vun liöl kind i>rdekiuil«rcti levinl- j^emeMcri korlpn Ktaat of spertHqiicii iiiTeni-ii > ilnnr omtrenl z<ii)t]anig l«; werh Ig gnun.ab buuuc EcrwaurdJ naar «iiisieiilit:. ten itiecsicn voonlMlu ran littl TiajKblifl kind of de kinderen yerineen«n nillen te Iiebonren ■ dit ^ev»l blyvcn genieten bet ordinair salaris vns dim fpiw Itemecnen \f*nAé.

Waar ,over gedclibenwnl nynilc, is gDeJ^pvandün en v lig met dat voorsld en advtoR vnn lyn Kddlieid Ie ronfo «n hel lelve ovcrzulkM te converleerrn in «ene rt^oluiM», |f het ffecon verleerd wordl by i)eeïeti,niitsg<iil< r ' ar Ie gefiven nan liel pollegie van \'eesmpeslf r> i in bel virrolf; te ilicnen tnl itesieirK nari^'l •

Üie ook 16 Januari) T776, ^^^ en 8 Oi:i.d».T ITSl.;

17 Manrt. Oproeping ra» eigcnanii mn uravt kelderx Ie Batavia.

Zie verder bij 21 Aufrusins 1778.

24 Maart, iiepaiincf, dat het ijtnulen iloop-bckktn j»! ' tttiUandsehe kerk Ie Batavia alleen hij het itoopatm kinderen vm Ipden der Umge Ri^rin^ ijAtmikt i imrden.

S4 Maart. Ri'giemenl op de randxamen van Kehèpeliti op reiKm in Indië, repalniremte ai üp de i kanloreit.

Vocir i'en kajuilS'gasI 's mnands: 4'/, 9 20iit spek, 6 > > viecscli, ÜO ' rysl,

• cadjang,

1775. P. A. VAN DER PARRA 927 '

3 Ê suiker,

3 • tammarinde, gesuikerde,

3 ■> zout,

3 . boter,

6 kaïmen Pransche of Caabsclie wyn,

7j kaD Hollandsche azyn,

4 mutsjes olyven-olie, | ö ÏÈ gedroogde viscii of carwaat. '

Aan een deksKiIBcier:

4'/i ft zout spek,

6 ■ •> vleescli. !ïO • rysl, 10 " cadjang,

3 • suiker,

3 > tammarinde, gesuikerde,

3 " zoul,

iVio't^'ii^ Fransclie (laii wel Caaiisctie wyu, oF op ieder liagjes-dag 1 muisje,

3 kannen arak,

& mutsjes ialandsche azyn,

4 • olyveii-olie, . 1 1 m l)Oler,

4 • carwaat. I Aan een genieea Kuropees: I

5 ft ïout spek, I

4 o ■ vleesch, SO . ryst,

10 > cadjaflj;, '

3 ■> suiker, |

3 > lummarinde, gesuikerde,

5 • zout, I

3 kannen arak. i l*/,o • Caalisdie wyii, J

6 mutsjfTS iidandsctie axyn, 1

4 ' olyven-oüp, 1 1 K boter, i

928 1775. P. A, VAN DER PARRA.

4 'ffi rarwaat.

Ea Dog maandelyks aan ieder schip: 16 'S kaarsen, 4S kannen lamji-olie, '/i S caloen,

alle agt dagen of ieder week te verstrekken. Aile de schepen, in hel land vaarende, extra, de honderd man voor zes maanden:

1 p' guinees, gemeen gebleekt, lot lafelgoed, 3 ffi speceryen in soort,

20 • peper,

40 ' niostert-zaad,

40 p' porcelyn in soort,

2 boeken klein formaat papier, IB p' schaglen, en

Vj 'lam arak extra 's maands.

Brandlioiil zal voortaan lot twee vadems 's maands verslretl worden aan scbepen van taO voeten en aan de andere I vadem, als bevorens.

Aan de relourscliepcn zullen voor de l'hnisreize nog eiin worden verstrekt:

Aan schepen van 180 voelen. 140 voelen contanten tot inkoop van ver-

versching /■ 420 f 596

wyn .... 2 aamen 2 aajnen

hier 2 vaten 2 vaten

braudevryn 1 aam I aam

azyn, Hollandsch ... 1 halve legger 1 halve Icgp*

Delftsche lioter 1 vierend^l i vierended

varkens 20 stuks 18 sluks

speceryen in soorl ..8ffi 8ft

peiier 40 lê 40 ft

moslerl-zaad 90 ffi 80 fc

tarw, aan de van hier direct

vertrekkende '/« ^i bb» ^^

^1

(775 P -V VAN DEfl PARRA

929

Aan scUepcii van IBO voelen. 140 voelen, r CtUoQ gaao, zo Kier, als

V, litsl % lasl

1 '/» lasl 1 last

^0 Itossen ^00 bossen

I S'* wort.. ., 1 kaoasser 1 kaoasser

'A liist V, kifi

, iBOicen gebleekt 2 p* S p*

l papier i boeken i lioeken

50 !>• 30 p*

V. e V, W

I in BOort tLO p' SO p*

I lifft odtuiraals^hip I)OT«ii dit alles aog een kelder

wyo.

I buiUn coraptnii-en zullen de EuropeCrs, de dekji-

eu gemuGncn donr «ten anderen, aan vei^h tIc<scJi

r hagjes^lag ^Diëten I'/, fi; lo dat niet lo bekonMa

ba spok: en ua groente V* slolver de man, waar voor

L vleesch en spek dau sUl Ma*t.

n wordt hun uil do scheeps-provisie verstrekt het

{emeld randsoeo van ry<;l, lUMyuig. suiker. tamotarlDile.

y. wyn, iimk, aiyn, olie en earwaat, even alii in zee.

bite» toorscb reven ventcli vleesck nf sfwi lal op de comp-

gceu verstrekking van mndsoün, \yvrtal of branilhoiil.

OHigen ges'^liivileji, aU allceolyk, wanuoor de (]fd. waur

I geproviander rd lyu, virstreke» en ile cnnsamlie-rekeiiing

I is, esci>iil >lnt Java, Mnlarca, (VUun lui MalUlnar

itiBiIfi van limiHltioiii moeteo rcnlrekken: dog, ab d«

van «enig nrlicul i-enintffiinrd, dv lyd nn de

ndhe verstrekking gepasseenl of lu so ver verlopeo 'a,

kei restant de reize niet kan gedaau uiirdeo, moet

digc voor de kigddgcu en do reizo, die uog nxir luDdflD

irgd wordttii.

I bel wi'lke te dutdetjfkci' en geiuakkelykcr te woelen. a\ gelbrniMtnl wonlcn, vonr bne lang de pravian-

930

1776 P A. VAN DEfl PA»

ilcerto^ Ie Balaria \a Inlftr arlirul gesrhiDdl. «tra | idlgeznndenl.

Üe frften van bel rcrsdi vleesch en t^k i zuinigsteu ItepaaM wonkfi eu nlle aDden venlnkkjoj to genaeinde verversrlittig, enz. zullen hier ccssneren. ^

Alleen MyJl 1d Bengah^ geportnilleerd bel türstn S6 stuivers koslgold »im ile oOlderen en 48 sluivei gemeenea ^eduurenrlr de le^agoa, met Iwee f derd man 's maande, waar vnor hel zoul l(!e5cli ad I aUl suat: en in (Uiimi hel versln-Ut^n vnn / 7 : kajllits-ga«len en ƒ" j; 13 aan de dckMitHrrn-rn

Op de (Xislersclic roinptnireo en Baci

van versch ïl«eseh en spek of hel ïp1<' de Enrvipcers in dal geval tiel zoul vl<rr < -j < : van Batavia mRd« gepromndiferd zyti, lilynuii ge knstgeM tol /" 5 : 10 en /" 1 : 10 do oOicicnta ca J de genieene Kuropeèrs.

De canvaal zal Ie BatavU voor Iwee maandeo l worden: moeiende op de roinpUriren, daar xe 1 loop van deew twoe maanden. >vcder '« uaands en 1 Icrugreize daar van vonnien wnrdeiu

De scliepim. van Bcagalu i-ji OUnn t'hiiisvaannde, | het proiinnii, \an Oalavia niedegegeven, legen deo I hon vertrek nadert, rersnlwoorden en bel remal^ gerekend worden onder bet gucne voor du radi reixe b^KiaM \s.

En ztdlen de scheeps overheden «wgvoldig geeven, dat de i'yal \r«l gKlampl en, iKvcnK bel tmlerr onderhevig h, nu en dan Ie loglen gek^ t kokü-gcrecdschap beboorlyk luirer gdMuden wordt; lellen, dal voor al fi;eene tunragli|);« opjrie, in kopt of ketels l>erei(l, daar in koud worde en dal. de «iryl en wel klaar gemaakt zy. ivaar Icw bel hotird van i zig xtAÏ» üsgelyka moei verleedigen.

Aloinnii? zal by de onkostrekmiing t

I kofusl kO Aea vd-lrvbü. viior Iioe ved tuaa, EaropeCn en n, etc.> en voor wil lyil ile verstrekking geschiedt i de rcsUinten of dr^n lytl aan booni, zo sin ilnt by d bTbstihe «nbostrekeniiiiC K'^iiecificeenl wurdt.

mtL<unilie-rekpDing der schepen xnlten de sche|i«lingi (lp li(;t coiiiploir van ilen cHtninaodeur op de ^

Tei-anlwoorden en met die veranlwoonlieg moetea ■'

hy ileo vüuluteur (i^eneraa), oin door deozelten gftreri-

en de reslanl'hriefjes afgegeven te worden; en zal de

stnnrtnan tnoelcn verklaaren, dat znilnaig restant binaon

(e vinden is: dog. Iiy merkelyk verscliU tusmchen de

intwonnling op zyn enmptoir en dat v»» den milatenr,

I de ceuimandeur daar van bi^rigl ilocn aao den heer

deur OeneraKi,

dal door hedrog van de ontvangers der randsoeneo

«olk niet verkort worde, zal, zo bïer. als op du buil£n

bploirra, gi%n geld vnor randsoen mogen gegeven worden.

1 poeiw vun deporlcnieul en een duizend rd* boete roor de

en ontvangers beiden, maar vrei, by gebrek, het

' hel ander gesuppleenl wofden ; en al de oppu^

I nn ieder srhip albicr aan deu comtOBDdcar bcrigt

zenden, welke rand.soenen nan Itooni ontvangen zal

Maart. Itegtemeiit op de i-andsoenen eu kostgdden van srhepelingeti ter nette Balavia.

. Ben nppcr-offii^ier zul maaadelfks ganteten: « rysl.

• eadjang,

• gedroogde viscb oi cnrwuat.

• Iwler,

W, kan atfo, HolUitdHch, e ZAul,

kan Franschc o( Caabscbe wyu, galde»)) en 4 fttiiiver^! kosigeld.

■

^^ 1775 P. VAN DSÏ PAfllW, ^^^^B

■

40

« 17>1.

■

10

. eadjang.

■

• zoal vleesdi.

■

■ i^pek.

■

kannen arak.

■

"/

muisjes olyven-olie. kan atyii, itilandsrli.

1

til suikflr.

■

■ tainni«riiMle,

■

• zout.

■

kaaniffl Caahsche wyii.

■

gttUem en 12 Muiver» kostgekl. ^|

Een gemeen Euro|>«s:

« rysl.

. eadjang.

" zoul vlfte«cb ;

. spek,

»'

, kannen arak.

'/

muisjes otyven-olie, , kan aiyn, tnlandsrli.

tf suiker.

X laniiiierinilf.

• zoul, kan Cnabsche wyn.

i

gulden? en K slutvcrx Een M.xir:

kwIgeU.

50 1 1

S rysl. . soikei', ■ laiHinerinde,

I

zoul.

'

, . gedroogiJfi viscb of

«irwnal.

3

kannen arak.

2

guldens en « Kluifere kcui^eUl- ^1

Nog uiaandelyks aan iedrr schip: ^|

ii

kiiDiwu lamp oUe,

^^^

-^' w

1775. P. A. VAN DER PARRA. 955

8 ft kaarssen,

'/, « catoen, 1

I vadem brandhoul. I

Des Zondags aau ieder deks-officier of gemeen Europees ■

*ƒ, hoen, 2'/j ffi groente, '■

Des Donderdags aan ieder deks-orQcier of gemeen Europees J

7, 8 gedroogde vissen. j

En voorts alle morgen aan de deks-olficieren of gemeene '

Buropeesen S loot gestampte en gebrande cofTy voor de drie man.

Aan het eüand Onrust leggende.

Aan een kajuits-gast: 7 guldens en 16 stuivers kostgeld.

Aan een deks-oflicier : 3 guldens en 18 stuivers kostgeld en 3'/j ^ cerwaat of gedroogde visschen.

Aan een gemeen Europees : 5 guldens kostgeld en 2'/i ^ carwaat of gedroogde vissciien.

28 Maart. Aanstelling van den gezworen klerk van het Collegie van Schepenen tol 'houder der prothocoïlen «roB geweezen notarissen".

Die grifSer moest vooraf een eed van 'getrouwheid en secre-

t£sse" alleggen in handen van den President van den Raad Tan justitie.

28 Maart. Opzending van zieke mililaireti naar Midden- en Oosl'Java.

Om te beproeven, of de gemeene militairen, zeevarenden en ambagtslieden, die hier by continuatie ziekelyk zya ofnaeene korte verposing er weder instorten, door verandering van . \

climaat lot hunne voorige gpsondbeid zouden kunnen geraken, i

954 1775. P. ^. VAN OER PAftfiA,

is. op de proposilk Tan den httr Guuvenunu' Ucaerad gevonden cu vcnlaaD alte de toodanige» vunrtaan i naar Java Ie z«ndeii en de tninislerK pnAet aan In i om deMlTen, na hnnnc husleUiDg, berwaartn ie laliml komcji, in zoo verre zy aldaar niet alisalnt benodigd n aanhouding ni«l strydig niogte cyn met ile bepaling dflr dia viior dat gDUverucuicrit.

28 Maart. Verbod («f^ dat uüixkt van rijti vos i

De poenaliteit was confiscatie en eene Uoete (en I vKD bel TicTTDuil der waarde ran bel gRconti)iqum<nle. I

Hel schrale ge%Ta5 van dat •graaa" in d« Jalu boTenlanden maalLtc dezen maalreget no<id<ako1ljK • • men door eeti ruimen toevoer van Jara sal we>tta| •gesteld".

Zie ook btj 29/31 JulM 1777.

31 Haart. Eed-formulier voor den mqjoor der itU n^itairen, de kapiteins van de Ooster- en Jttvane» en de commandanten nu hintten het ressort van Batavia.

Op 't voorstel van deo tieer Couveroeur Generaal, zyn Edelheid nodig geoordcell en venrtaan, door de C"- die voortaan tot majoor van de tnUndschc oiUitairci., capilains van de Oost- eu Wester Javaauen en lot i danlen van de respeclive campcings ondflr 'l ressort hoordplaatze verkoren worden, »ok ie lüiilen [ir\ eed van trouwe en gehoonaaroheid, en KUlks op ( methaansche wyse in hunno leinpel, ten overstaan val gecoramilleerdc inlandsche officieren, naar 't daar ^ meerd formntier, dat tiy deexen gcinKenntrd en, in i leidRchc lale overgeset lyode, den gecommitteerde tol ^ de zaken van den inlander ter baud gesteld sal

Ik lieloove en zwecre deo heer Gonvernear Geoer

rm. P. A. VAN DER PARRA 95tf

van wegeo tien sianl iler Vereenigde ^edttriandsche

pulrofCfTile OosÜndbcliP €o(up\ «la mjm svcltjge orarbeid,

MW en getrouw ie weezeo; liet anipt, vraar loe ik \er-

1 ben, gclrouwdyk Ie bcdicnea: <lc ordonDaiiciÊa.die, zo

'l iKsUer der volkvreu van du respeclive caiupougs, ab

tnis. Iieraanij zyii ofiG nog iieraaDid zullen wnrdeo,

r aao verro dezelve my aangaan, punctueel te onderbaoden

I Ie doen onderhouden; alle Jnvasieii. geweld en populaire

trtan te lielpeu voorkomen, legen gaan en stillen; alle

nrdre en krygs ilisciplioe onder luyoe snlialterne te

voorts deezes ryks en stads welvaren legen

) Tfaodelyke oodemeemingeii na uillersle venuogeo te helpen

tn, gdyk vronnie oiricieren toestaat en betaamd.

uirL Bepaling, dal de kapüein der Chiaezim U ffd/miR, vóór zijne publieke iworslelling, op de b^ zijne nalie (jubruikelijke wijze, den eed vaa trouv en gdworzaatiüieid mocsl afleggen.

vroeger was liepaaid, dal ht) den eed van purgc

t ApriL Bepaling, dat scheepn-overheden, onder eenig .pretexi op de plaatsen hunner hestemming brandhout vorderende, dit Iwul aan de Compagnie moalcn vergoeden.

vertrek vaa Etalavia moesten zij zorgen vsn gcwd en ilUgzaam hrandhout vw^r de licen- en weder-reiie voorzien IwordeD.

pii April. Lavt op de buiten'kantoren, by vertrek coa dIAur re hai« bekoorende kleine vaartuigen, deze aan Baiavin aan Ie rekenen.

■y retumlic van ee» door deo o|iper-«i|uipagemeesler en |i|itt(e-lioekt)oiidfr in^-edtend Iwrigt nopenii rairtaigen, iUi

93fi 1775. P. K. VAN QEB PAHfW.

liiw en elders by Je liodtni tuarlliK>|>e», Jw lam «pi

pla«tzett btischeiden ol piet merr in «^ . vooden rn ïersiaan, In! voorkoiuüip , .. builen «luiploiren \ie\asl bljren met i,m , , meer Ie vinden zyn, den mmislerspn bcdicndjitiB by extract deezer resniiilie aait li- schryven ug vertrek van du daar l'huislioopeniie barken, °'~ kleine vaartuigen naar deeze Iioofdiilanls, '1 zjr icr rertfmu. dan wel len overbreng van eeulge poederen of berigli koslejiJu VOD idfr loodaniy vaartuig I«5r«ttBrtsaaii Ier? ten einde, liy dies aanhouding aUiicr, by do Iwekeo ' equipagewerf ingenomen of, liy emt^luiti naarHdctv.4 ten latle gebragi, éaq. by retour naiir de plaalf. hel gekomen ta, ie rug gerekend Ic worilen.

25 Afiril. VnoriiyMn/«« eener tfeid-loterij /en van de Gereformeerde kerken Ie Batavia.

Door den Baljtiw en kerkmeester, M' Jacidi Cornella Ibn Kaderuischer, ontworpen, tinder de hoeren leden deeteru deringe ter resumtie rond geweest en lans geproducwr^ j een project lot de opregting van «ene loteryc, nm da eenig soutien te kunnen toebrengen nan hel capiiaal %. Gercfonneenle kerken liter ter hoofdjilaatie, Iwl wellrl oene aanmerkdyke veragtering sedert hel jaar 1769 vis 0974:41'/,, onder ultimo Deceinlier 1774 maar boJrageah rd* 6454:32; en hy de delibcraticn daar over aaagej weezende, Iioo noud7^akelyk het ly tol licl een ofaader d recours te neenien om in ile verdere Veriuindering vai gemelde capitaal te voorzien, dog dal men. huilen eene h niels kan uitvinden, waar diior aan dit oogmerk spoedigw ^ kunnen worden voldaan, ïoniler beïvraarniü der ingeiell en dal men dierbalven ook met grood verwagicu mug,* of immers de meesten hunner liet succes ilaar van niet ntM aollen wiUen helpen bevorderen, djin borooreni geschied b| ocne diergelyke, volgens de resalntiu deeusr laM vuiIobI''

■^

1776. P. A. VAN DER PAFRA.

957

Jaly 1733 ingevoerde lolery; zoo is goedgevonden en verstaan bet voorsclireven project te amplecteeren en de executie daar Tan Ie laaten gevolg liebttpn, onder begrooting van den inleg op veertig duizend rylisdaalders, verdeeld in Iwee duizend loten van twintig ryksdaalders ieder, tegen vier honderd pryzen en vier premiën, om getrokken en betaald Ie worden na defaicatie van tien en vyftien per cent teil behoeven der gemelden kerken, Tolgens de daar van geformeerde conditien, die, met het gemelde project, by deezen zullen worden geinsereerd.

En is telTens verstaan tot directeur van die lotery Ie verkiezen den gemelden Baljuw en kerkmeester, lladermacher, en den Iwekbouder generaal, Pierre Jean Louis de Fitliettaz, onder bet faooger opzigt van de beeren Randen e\tra-ordinair, Jacobus Johannes Oaan en David Joan Smith, die, daar toeverzogten gectimmiltcerd zynde, bet zelve met bereidwilligheid hebben aangenomen.

PflOJËin' mier bilenj van 40000 rd; verdeeld in 2000 lolen n ni* 20 ieder en 400 pryien, dtit 4 nieten letjens een prys, mei 4 premiën.

Pryzen.

van rd> 2000 . . IBOO..

H 40 48 60 80 100 «00

1000 ieder. .

600 . ..

400 > . .

300 . . .

SOO . . .

ISO . ..

100 . . .

SOOO 1500 2000 4000 ÖSOO 2400 4000 5600 4000 3600 3000 2400 2500

, te zamen rd' 38200

I77B. P. A. VAM OEH PWWA. Vtr iransfMHTt.

I'nmién.

Een

'nor het eerste InU.

• batBle •

• ikn  prys  van  1000.. 

til' WW • 500

. too

Art. 1. Decse lolery zal h«»tMn uU twee dai die getrokken zuUeo vrorden tcftens vier l dus vier nieten tegen een pr>-8, liniten nog vier pn abi hier vooreo is aanjieweezefl.

Ari. 2. De inleg van inler lot is twintig rd*. aan den inlegger, ter pbaize van de MiÜKte, nl i gegeeven een getekend recipiitse niet den nommer ^ lot, staande het ook de» inlegger vry liy den voc nommer te laaten voegen zoodanigen ntaia en denes, I zal goedvinden.

Arl. y De collecte zal gedaan worden donr den b generaal, de FilUtttlax, als ntode directeur drrlolcrye. ten d haize, 's morgens van agl tot vit uuren, die ooh de I of recipiKsen zal iiilgeeven en Icekcnc-n: zollcade daad een aanvang worden gemaakt op Maandag denltCNsg komende en geconlinueen) lot den t5"' Jtiny daxr i welken dag geen lot meer te bekomen lal xyu.

Arl. t. De trekking sal gescbiedeii veertien dagen, l de colleclf gesloten zal zyn. binnen de Hnltandsche I deezer slede, alwaar ten dien einde bel noodige al i geapproprieerd.

Arl, G. De twee duizend loten, die ingelegd ayn, . vfiOK groote, ronde, liouteo basse geiUan worden M i

1775. P. A, VAN DER PARRA. 959

mdere, ^]y1t& busse de vier honderd pryzen mei de zestien honderd nieten, allen, zonder onderscheid, toegemaakt.

Art. 6. Uit deeze busse der loten zal alzoo telkens door een weesjonge getrokken worden een briefje, dut hy aanstonds zal moeten overgeeven aan een klerk, nelke ten dien einde agler hem staat en hetzelve dus publiek opent en den nonimer, met den naam of het devies van den inlegger uitroept, (ernyl ter zelfder tyd, door een ander weesjonge uit de bussen der prysen en nieten ook in diervoegen een briefje getrokken zynde, het zelve mede aldus geopend en daar op, immediaat na het opleezen van bet lot, publiek uitgeroepen wordt, wat zoodanig een lot getrokken heeft, 't zy prys of niet, waar na heide de Toorgemeide brieljes ter registrature zullen overgegeven en daar van pertinente aantekeningen gebonden worden.

Art. 7. Men zal ook daadelyk van de loten, die getrokken worden, accurate lysten laaien drukken, ten fine een iegelylc nen kan, wat hem te beurt gevallen is.

Art. 8. Buiten de voorschreeven pryzen, zal men nog aan het eerste en laaste lot, dat gelrokken wordt, een premie geeven van vyf honderd rd' ieder en zoo mede aan de genen, die oomiddelyk voor en na den hoogslen pry.s van twee duizend ld' worden uitgetrokken, een premie van vier honderd rd» ieder, slschoon zoodaiii^'e loten op zig zelfs een prys mogien getrokken hebben; zoo dat diergelyke loten, een prys trekkende, daar en boven nog van de premie jouisseeren of anders, hoe- wel dezelven een niet te beurt vallen mogle, door de premie nog met winst uitscheiden.

Art. 9. De betaaling der prysen en premiën zal ook geschie- den door den mede directeur van de lotery, den voorgemelden boekhouder generaal, de Filliellaz, ten zynen huize, en een aanvang neemen veerlien dagen, na dal de lotery zal weezen uitgetrokken, en zulks mede ^an 's morgens van agt tot elf uuren, met defalcatie van tien ten honderd rd' van alle pryzen beneden de honderd, dog van honderd rd" en daar boven, zoo mede van de premiên, vyflien ten honderd, tot tegemoetkoming van de veragterde middelen der Gereformeerde kerken.

940

I7T5. P. K VAN oen PARftV

An. 10. En Bp dat iilles mei iles te bettf oHnl

gcscliiedeti, zulle» by <Ic lr(tlikia(t altoon present moeta ile directears vao de liitnry, naametyk de Baljuw ea kei ter, llu<lcruiaclicr, cii dcd lioi-Lliouiler geottnal, r]e t'ilA onder lifM itooger opztgt riiii hpereo ronimissarisitcn dfin regecriit?. len welken* «vumlaau ook, i-m wel de 1 de |)iy/en en premién, in de Inissea grdun ea lelku trekking ini<t dentelvcr carJiellen vem^d tullen '

Op dcii 8*"" JultJ I77S l)e(Malde de KegeriDf; i tnagen voortgang der inlegging Inl de t'itery, ntelfl den lennyn van dezelve ie verleiifien ut Ai-a Inntiüeii Ai^ naasLkomende, maar ook bet capilaal van 40000 op 30t en de loten vau SOOO op tOOl> stuks te «eriiiiat mildgaders omlreiil liet getal van de [trriea co pr Diaakcii deese verandering, dat gelrokken lulle» wordat] pryzen, nevens 3 premiêa, tegen tili nieten, naatoelyk»

Piysen.

rd' 1000 iader.

8 ■ ■ 560 ■ 16 • ^ ISO - » • • 100 • ^ . . 50 -

lis pryieu van

fnmiên.

Een voor bot eerste lot van

■ laatste . •

Bedragende t'kainea

dog voor hel overige de oondilien Ie luien stand |

1776. P. A. VAN DER PARRA,

94t

Iftl die lotery wild« 't niet vlotleu, waarom de Rt^ering I tt^" Augustus I77S bepaalde:

iunl wordcudc, dal, uCïcIiimiii hel capitaal van da volgcus

nlulic dezer tafel vnn den £tt'° A|>ril opgeregte lolery van

I lol JOOOO rd* giirpduceeriJ en de lermyn vaudenialc^

E utümo dcczer geprolüogccrd U, UykejiK laturc resolutie v.iii

8*" July, hetzelve nogtans o»k tot die Mimme niet zal

len wordeu gcbragl: sou k. op de vau wegen den beer

raear Geuer-tat gcilaoe propositie, goedgevonden en ver-

I hel capilaal van de voorscb reeven' lolery up denscIfJca

aJs liy de laatstgemelde resolutie gereguleerd is, nader

Iverminderen lot 16000 rd' eo de luien tot 800 Btuks, met

uUig der prfEen in deezer voegen, naamelyk:

nl' a400

■ SOOO

■ tooo

utOO 1000 2400 ÏÏIH) . 5100

rd> 504) leder. . .250 ' -. . ISO

100 ■ 50 . ..

, pryzen tot. . . .' rd* ISSOO

ragende met de twee prcndSn van nl* 400

fieder nf .' 800

Te zaroen, als geiegd rd' 16000

-^L Vertiieitwil ivrimd legen lien itnoiwr »iri kamfer uU Japatt.

i bewijten vuur munihundel in dil artikel gaven de

aajiteiding te hepalen «den particulieren aanbreng

I kamfer uit Japan mcl Curtip' sciiecjicn. niet alleen weder

eeu iegclyk Ie inlerdiceeren, op de reedti ge$leldii f>o«ne

confiscatie en verbeurte ilor rierdubtielde waarde, ten

Bven ran de GereTornicerde herken alhier, maar ook dair

voegen, dat, wanneer hy relunr der iiebee|nn uit bal

042 rm, f. K VAN DEfl P^FtfW

gcflMMe n-k mrMiie wonlen beroinlen de geriiigite |nj va» kaïufvr Ie witezoi aangebrsgl, iKiilen die voor rdcü

wel Ae nrfirheedtïu van hel üt^btp, wair civer|j!ftVDL>rd, als hel «ipperfanoril m venlcre IwilicDdea i JapanKchen handel, die mei zoodani^nlioiiriuzyn orei ZflmlM* ile tninstü ron^i'lM'iiriR van ainpl en i]ii>Hlei ]iorlcerd <>ii met argcsclirvrcn gage naar Nederland vad zolU'n worden, milstgaderti len dien einde onk de i nfficiore» van juslttiü, den eommandeur i-n op] mecKter. dMi sahandaar en ihm (Minier van dein-nia reglen ernsiclyk Ie beveelcn om tegen de daodec scheeping van de, iiivuegen vimrsrhreven, aaagelinj^e Ji kamfer tncl de verciscble exa«Uludc Ie ngüeereB".

1 1 Mei. hlerpreUtlJp mn nrf. 12 mu het jJai 15'^'" Md 1774 afijehattdigd Wtreffendr. ^en partic vaart en hamlet.

By ((clegentlieid, dat gedisjKMieerd wicrdt op bet i van den pagtcr der {nkotn^lcn van de Qver zee Jn- gevoerd woi-dende goederen Ie Nagapatnam om van de oil^ penningen eenig remis Ie mogen erlaogen naar ev« vaii de by hem geleden schade, deor dat hy ondei den Inl hadl iDoetea missen van de. zno mei |>arüealia met Coinp' sriieepen nnar Itatavia vcrvtierde lywoaU noodig geoi>rde«>ld en verslaan, lot interprelalie ^'an 1 articul iti hel plac-aal van den 13" May 177j.eoaoemJ den particiitiere» vaart en tiaiulel, Uj deeu-n Ie vert dat alle do gepermllleerdfi lywaaten e» kinpiiuiitRcbappc van de Weet van Indie en van Mnhcca voor nikei particulieren, 't zy met Camp* af met de onder hinn i vaarende scheepen herwaarla vervoerd worden en i de Omiiagnie hier zekere recognitie geniet, by de van daar geeoen tol u( andere gcregtigbeid, boe ook gm subject xiillen weexen «n dexelvn otitnulka ook datidfl

iTJb. P, A. VAN DEB PAl^ft*

943

worden hy den pagler der inknaisien v» de Er ZM in- CB uitgevoerd wordende goederen. (Zullende vua deeze rvsolutie exlncleti K^zoudeit worden umi \ minislcrs van de Oi)stprsr.tic romptoiren co te Malacra, iH» k dienen lol hunne uarigl en nb^rrantje.

17 Mei. Wïjzi^ng van het bepaalde op 3 1769 ten aanzien mn Si>aamche ichepeB.

AugtistHs

fly ledure van het ontvangen a&chrift der aparte inisejve

d« bcercn Majores aau de »)itii»lcrB van de Cub de

) Dooft in dato 8 Oclober 1774 vooi^ckonien syode, dil

Anne Edele Hoo^ Agthare de by missive van den IV OdO'

1768 fï^Ietde en hy resolutie deeier tafel van den 5*"

ftügustus 1769 genolerrd« ordei's legens de adtnisiie nn

srhe üclieepi'n ea het liewyzen van geriellykheden aau

dren, lun xy by de iHMgsle iiüodzaakelyklieid, ceni(;ennuilen

lien geniiligeerd met opzigt tot Koning&scheepen; zoo jg

^vonden en verslaan vao die disposilie ook hier, naar

gelegenheid, te inaaken zoodanig gebruik, als iiieii oor

I KHule Ie behonren ; en copie van de eerstgenieldo tnts-

: ie icndiin aan den Kdelen gouverneur te Mnllacca, om Ie

MM lol zyn nnrigt en ohüorvanlie, wanneer daar weder eenig

I VBO de Spaansebe natie verschyucu luuglc.

I -^ Hei. Bekendmaking, dal de Regering twtmemeHs ihm thee en edde genteenten op vracht naar Kederiand te mnenden.

Il3 Jonij. Ilevordering van derde m oiente ekirunjiJHX, op de hiiilen'hiidoreH dienende, lol onder-chinirgijitf.

i gnedgevoodat en verstaan alte derde en vierde rlürurgynti. I Toortnan naar de huiten-couploircn geionden worden om

r Ut btfren dJenot doen, t« lievorderen lot onder-cbinirgynt;, l de gage van 34 gid* ter miiiiiid, dowyl zy van de sobere

944 1776- P- A. VAN OEft PARflA

bneolding. <Ue zy anders trddien. ooinofntlyfc bestBsa I en ook mcentfiti lyds geeoe (relegeribejd faeblten um doi wal te verdienen mei de particaUere prnctyk.

^G Junü. Yastsleiling eetier bode ad 25 rijr'JuiiiM/J bi'A«et« van bet Collegie van Schepenea, < itrfHtraie corredie roor (/c baden ivtn (/ai Col/tf irirf JB pcrwHiii a//fi cUatién be^eldai, zoti bim builen de »lad Balam, *tot aan de jiotUm j *Ja(mtrA, Rtjsivyk m Artké".

Sdwpenei) haiAeu ontilekt, dal baniu! boden de i lieten bezorgen door baiiue iuLinilgcke scbrljvera. < •uiet alleen stryd lcg«n biiD pligt. maar wun •gerechte o|i huane relttsen die staal oiut koDocn i

Dog tl«t geloof ann deselre atlribtieeren, welke tn l • (laarven gevorderd ea aan gegeven nmil worden".

26 Jnnü- Re}«ding, dai in de moasler^roilen v4 Konen, die in Compagnie's dieml itentfn aamta Inin ondirdnm moest unrden bekend ijcsleld.

By ainpli»ti(! der cirvulain order van d(9) 3^*" 1772 ( >) is (;oedgevonden eu verstaan den miaislers «i b van de onderhoorige buiten comiiloiren aan (e seliryvi niet alteen liy d« acien van de penioaoeo, die in Camp' worden aaugeiiouien, tnaar ook li)- iln DiunKter-raU^ nuderdoin moet worden bekend gesteld: en de nakoniij van het oiiperlioord van het generale i>o]dy>coniptDir | iieveos deu eersten geswuren klerfc (er frauefiilB t mede by di^pxen Ie remmniandecren.

Juiiij. Bepaling, dal ^slands domeinen niet h^ ad$nodittlie toegewezen, maar in puldieke peiling verpacht moetten ivorden.

e 'slaiifig (loineiiieDdoorliiinueEilcIcHuog'Aglbare

iriiuccrO zyriilc, dnl dczelven, buiten Uyzoiitler geval, liy

opvciling verpaclil en niet in ailinodialie afgegevfn

I worden : zoo is goeilgevonden en verslaan daar u|> te

Mrden, dat men dit in observanlie zal houden.

bepaling Iieniül np eene iianschryviDg van Ueereii "", vervat in bunne missive van 8 October 1774.

) Junij. Toelichting m/Mms schuUien, voorltpntitende I vit transporten, gepasneurd door dienaren van Je I Compafjnie.

BOa ile elucidatie, dour de hoeren Majore^ gegevea met tot schulden, norsprongkelyk nit de gepasseerde wrten van iierHoonen. wdkc in dienst van de Oumpagnic nitgetaren, Jx goedgevonden en verslaan, da) uil hoog- missive van den 8"' October 1774 een exiracl zal I geéxp«die«rd aan bel collegie van Weesmeesleren deexer curator ad lilcs en den sequesler der insolvente van Conip* overleden dienaaren, nm de daar in op* leggende order zig voor hel vervolg Ie laten strekkeo Bi en ohsori-anlie.

l bedot-lde extract Itddt:

i iransporlen, geitassecrt door pcrsoonen, welke in diens)

f de Compagnie lyn uilgevaren, ityii deugdelyke Nrbnldcn.

voor niet alleen specisal tyn verbnnden de gngien ran

, maar die, by rau)e van )oertykende maandgeldeo,

n bclaalil uit de vcrdej-e gnolercn rnn den debileur.

r77b p. A. VAH oen pahoa-

tn ta T«rre n-n boadel golveot gedispooeerl km wcnUin.

ea daar over in I

^ Juoij. Bepaling Hüpenii bor^H nu* paihlert.

Belangende Aa hogere verpagting iler domeinen in tiel p^ 1772 lot een liedragnn vao rtl* I9U0 duor ilelioen^n M;i]^r< xyndo aangetnerlti, <lal dr^j^Ive np verre na niet ' maken de reuiigsien. Jic dwze rcgcering in tlat -■ aan diverse paijters haill UwgesUian, dng ilnt ly tb:' luudc hebben beitoeieo ie treeduit, Endlen <^ it. »ijI]. der borgen van de pa^iteni befaoorlyk itgi gege^'i. omlreut ((ebruitit was gelyke vooiini^, als tv, hy > < den 31™ Der<;mlier des gemelden joars dnn imlfani:< ' hadr geinjungcerd mei optigl lul de genen, %\u;, hy liet < ' van surceanCR van betaling, zig nU borgen vnn i^ interpoucerdeii ; zoo is goedgevonden nn verslaan drii < generaat op nieaw I.e gi^aslen i>m ge«ne andei-cn i- van üe pngters in accepleeren, a\s die diwr liejn laitcnanls der Clitneeseo voor goed gekeurd mogtm en, liy bevinding van liet coninirie, zig mei «yne I" ann deeze regcering Ie addrecKcerea : dug intit«tchri> gemelde liuuoe Edele Hong Aglbare op dit mtpM'J >.- te geven, dat de liorgen meesicntyds zoo •mffiraui /.m paglcrs zelfs, en dal. indien nwu daar ümtrenl Dif> mogelyk, inschikkelykheid gebruikte, bykan* peem- eenig Iwlang zoude worden aaBgenoineu. tirt". en hunne borgen, alischoon zy Tnor goe<le h staan, die door middel van den handel i: < i fortuin zoeken, egter doorgaans geeoe ge^oeili.'. Unlfcn vfa > men geene anderen bekomen kan.

5 Julij. Voomchri/t mpetui de verdrekking van mah mmetUim aan Oomiiagnin'» seinden.

U goedgevonden ca verslaan de odmioislratcare tbu >*

i

1775, P. A, VAN DER PABRA. 947

medicinale winkel alhier te gelasten, om voorlaao vaa de medï' camenten, welke, naar de bepaaling, versLrekt worden ten behoeven der equipagie van schepen en vaartuigen, die naar de buiten comploiren verlrekken om weder te keeren, dusdanige catalogussen ter generale secretaire Ie l)ezorgen, als zy gewoon zyn over te geeven van de geilaane verstrekking aan de direct of over Ceilon, Chormanrlel, Bengalc en China naar Nederland retniirnperende schepen, ten einde met de gemelde kielen, onder t^mp' papieren, gcsonden te worden aan de ministers eo bedienden van de comploiren, werwaarts dezelven gedestineerd

'syn, op dat zy die catalogussen examineeren en zig daar ua reguleeren mogen, wanneer eenige meerdere medicamenten van bpn verzogt worden, 'tzy op fundament van gebrek or dal een

groter getal van manschappen met zoodanige bodems overkomt,

Ijdun daar op geweest is by vertrek van hier.

11 Jnlij. YerguHniiig lot uitvoer van rijst en padi van Java.

Dewy! het ryst gewas op de meeste plaatsen niel alleen zeer gezegent is geslaagt, maar de ministers ook melden, volle Iwop te voeden om de eissclien deezer regeering van dat graan compleet te zullen kunnen voldoen; zoo is verstaan de ministers te qualiliceeren, op de daar toe gedane instantie der pngters en handelaars op en langs Java, als nu aan een ieder de vryheid te laten om ryst en pady Ie mogen uitvoeren en transporteeren naar atzulke plaatsen, werwaards de vaart en handel van Java is gepermitteerd, en daar toe ook gebruik te maken lot den vervoer naar de overwal, met opheDing van de daar legen leggende interdictie, mitsgaders zorge dragende, dat deeze hoofdpiaaU steeds in eene ruime maat met dat, hier thans tot een tamelyke quantileit in voorraad zynde vocdzel voorzien worde.

14 Julij. Re/jcling vau het bedrag, waarover Boedelmeesterea aan ktmne onchrislen pupillen renten i'erschaldigd miren.

Gedelibereerd zynde op een ingekomen extract uit de resoluUen

94fi f775. P, K VAN OÊR PMW,

Tin Bonlelnieciïtcrcn der ChinMsen en anrtora nnfihr* data B oKimiil. bclielwode verzoek. J i behagea mogtc voor het vervnlg ie I>pj de. rapitalcn ili-r nnnhristen pupïllca nnti <: worden gncdgedaan, nadcmAal lot doj; zulk i nkt wss gemunltl, Doedelmeeitflren geene gcltj om de ondfr iiunne iidniittistnUe zyndo ifcldenl uit Ie sollen (!ii dcrhalvrn, indien zy op hel gaiisrliPc ileo Chinees. Kuiiw Lon»sp!eng, onoioodigta tiioa van v luitenant dier natie, Kouw Tjankn, waarvan nwds 17 door zyne testoueolairc execulciirs ter kamer waren over| en hel welk Int 47000 rd* rultn sloniil lenccrcBitceran. {^ moesten gncd doen, de slaat van dit uillegic^alrerder ven zoude; £00 is goedgevonden en venla^in de renn^rtr 1 te maken naar evenredii^heid roet de rapilalen. difi ! weeskamer alhier renten winnen, en oïcrqIIs by te statueeren, dat van de by het roorsrhreeven <■ geadministreenl wordende capitolen van onmondige rtuchr' uen, die in egt geteeld xyn, uaar Üea duizend, dag ' der onegten of bastaarden ryf duizend lullca inoeleD ^ vmgtboar gemaakt.

18 Juli). Beietling der mtchien aau <ic xtm Ie Hatnvia met inlaadsehe burgers.

Door den heer Gouverneur Generaal ijmda voorga lot tuuUgeinent van de weinige Cun^üeho gcmeeae n in het guariiiiitten liazer sleede, die door de rerztrari bunnen dienst, naar mate dat hun getal verminderde, t afgemat en ziek wienlen, oenige inl:imlscbe iKirgers 4 voegen ; zim is goedgevonden en ntrstuan eig met die p te conformeeren en overzulks dit wsgten »an enige j en punten, met de Kuropcsehe niihtilrru. dai^dyfcs uf betrekken door vyf en veeitig iulatidsclie burgen, < schikkioi; van een order-sergparil, die bnn telkens l aangewezen' posten zal moeten brengen en ook lütgi

1775. P. A. VAN DER PARBA. 949

it»t, hy ziekte van eeu of meer dier burgers, hunne plnalxen aanstonds met anderen gesuppleerd worden, niiLsgaders daar voor aan ieder van de ;>emeenen twaalf en aan den |:;eineldeD

order-sprgennt agttien stuivers 's daags tot eerie liesoUÜng toe te leggen.

19 Jülij. Prolouf/atie van lid oclrooi der Amphioen-

socieldl.

Bij brief van tleeren Bewind hebberen ter presidiale kamer te Amsterdam in dato 8 Decemlier 1774 aungcscbreeven wee- zende om hel octrooi van de amfioen-socteteit, datdenlaatsteo December 1774 geexpireenl is, provisioneel te conltnueeren, lot dat deze regeertng zoude bebben ontvangen de orders, die de vergadering van Zeventienen zoude goedvinden te stellen; zoo is verstaan, de gemelde sociëteit daar van te informeren by extract uit de notulen.

Zie bij 5 December 1773.

21 Julij. Bekendmaking, dal in i-Tld ea *ook vermlgertê, "ZOO lang niet anders jnogte wezen gedisponeerd", geate thee op vracht door de Regering zoude loorden aoB-

i Augustus. Reglement op het bewaren of herstellen san 's volks gezondheid op de rcede en aan den ual te Batavia.

De heer Gouverneur Generaal heeft ter veigaderinge laaten coinmuniceeren, dal zyn Edelheid de berigten, die de opper- chirurgyns van de respeclive boofdposleii alhier Ier beanlwoor- dioge van de buu doi>r den heer Flaad ordiiiair, de Klerk, als eersten buiten-regent van Comp' bospilaaien. voorgelegde vier vraagpoiulen, naamelyk:

1° waar aan men zoude mogen of behoorde te attribueeren, I dat <le zieken in zoo een dccrlyken toestand vun de re- I spective posten naar het binnen-bospitaal wierden afgezon-

ITTS. P. A. Ti

den, dal veele, o( oo<kr m^, of Uaaea korlo itvgA

quaanien te overtyilen? i" of die arme pati«nl»i niet eenier kowlea wonl«aarge

tlcu dan als geiioegjiaam (en eenemaal aïtgetcerd^ 3° aan wal oorzaken zy de zwaaru sterfte van 10 Ui I

tnan 's daags ijttauMn tue te sdtryvra^ 4" or er geene Diiddeleo ter verheteriog koodeo vrarden i

gedagt en, zoo ja. ^vaar tn die, uaar litinne beste It

beslaau uiogteaf liadden overgegeven. Dcveos de consideraüiiri 'i iHitvangen en mei attentie gcfxaminuerd {■■ geoordeeld liadl, lol conserialic van de genh. . en mtlilatren, zodanige nadere scbiUcingcneti onirt^t» it; iiiu instaken en stellen, aU vervat zyn in de vntgeDde, door i EdeUieid oulubrpeo' ordonnand^.

AH. 1. Het admirnals-schip weder, alx toorbran, Instdl lot een Imspilaal Ier reede, om op tiet zelve hetvolk, djtt| de andere scheepen ïiekelyk iiiogte werden, ten i^crslca, i op soodanigen bodem lange Ie mogen 3aiiboudeu,over(p3bri Ie worden ; en ten dien einde een «:buit, met een Eoro|M quarliermeealer en zes Monrsche tnatroozeo, permaneot | arhaal van de sieken .aan boord ran het voormelde xdniin Kchip te plaatzeu en van de andere de seiueo icn afbsa] i de zieken te laten doen door hel. bymaken van de geus.

Art. 2. Aan den schipper van lodaaiftun kiel en den Ap^ meester op bel zelve bel nodig onderiioud voor de riekea I laten verstrekken om door hun, by een niaandelyksche cotu lie-rehening, aan den visitateur-geiieraa] over Ie geveo, b te werden verantwoord, als:

Voor ieder mm:

's daags, dan wel voor 30 dagen of. . _ . . . .

7, « rysl SU «,

V, • groene radjang 10

I mnl«je roode Caabsche wyn. 1»/, I

1775, P. A. VAN DER PABRA, 981

'/,, volwassen hoen (van 10 stuivers ieder). . . 15 stuks,

'/, fè groenie 13 iÈ,

1 p' leninielje SO p",

Vj 'S versclie uyen 5'/, W,

Vs • poeder suiker . . Tj'/, *

1 p' wit beschuit ^0 p',

',3 iê boler j'/t *>

V, ■ zout 5V, .

I mutsje aiyn, Hollandsch 'J'/i kannen,

en op 20 zieken [gerekend mede: V, \È thee boei IS %

om aan dezelve verstrekt en dus het koud en rauw water

g'excuseerd (e werden; en tot derzelver gebruik telTens te

lalen afgeeven 60 grove kommen.

Art. 3. Vyf en twintig kussens en eeven zo veel kleine

^komlwa^!>en aan den schipper van dal schip, (er zyner verant- woording en dienste der zieken, Ie laten afgeven. ArU 4. Een vaslen oppermeester inct 2 a 5 goede onder- «aeesters op dal schip te plaat/en, wordende zulx het hotifd VHD de chirurgie by deezen aanhevoolen.

Art. 5. Aan den oppermeester op hel voorengemelde admi- raals-schip eens 'sniaands, gerekend 's daags op een getal van tvrinlig zieken door den anderen, te laten afgeven zodanige medicamenleu en pleister-doek, als voor deselve en de ordinair oader de zeevaart alhier ontdekt wordende ziektens zullen werden vereischt.

Art. 6. De zieken, die van bet een op het ander, daar toe geprojecteerd schip werden overgehragt, aldaar niet langer 'dan agl dagen te doen aanhouden en dan met de zieken-schuit na de wal te zenden, ten ware de zieken inLusschen zodanig üK^leo beleren, dat met eenige gegronde hope hunne herstel.

Iling aan boord van dien bodem zoude mogen werden ver\yagt, wanneer dezulke dan op dezelve zo lange mogen biyven, dog niet langer dan een maand. Art. 7. Ëen tent over de kuil van dat schip te laten naken.

9112

1775. P. K. VAM OER PAflft»,

Alt- 8. Oen Tisjuieur vtn (l«reedegeGHflrdAnaiiiuMBai de wi) Ie bten argevfio dan by ie uittenlc Doodsakdykhi

Art. 9. Een Ëuropeesch quartiemircsler eo ocuschuüvi SBD den TLsiUlüar van de rcedc, met al zya loebcliorca, I laten geven en beni «gl joagea<i tM Ie voeden. d«n i zo tmI tJavcn 'ƒ« ^' 's<Uags, mitti gebrek aan Kun eo Mooncbc malnneu.

Art. tO. Hel rapport üwr Jen vUilateur Gouverocur Gciici'aal op de vet^dering^ (l;ijj«u, 'l sy to *l c teel, Aan wel op Jaccslni aan tlesselb lliuin, te laten i 't zy 's morgens of 's namiddügii.

Art. II. De verstrekking van de jalappa vp de «obccpi ook aan de wal, zo Teel Uamere mogelyk, aan alle nppt ters der lioofdposlen en sdiiuspcA te verh)cil«a ea d: of de rhubarher. of wel enig amler, vry inimler < middel dan de jalappa door die practizyiiif respectivn te t verzoeken en ook afgeven,

Art. 12. De oniler-oflicieren l)y dü mililie, op nnlro i deu beer ovi;rste, Ie doen gelasten noi, by Aa versie ODtwiril dat een soldaat ziek is, daar van te doen ver^viltigoo, excosalic van dezelve ten eersleu van den diensL

Art 15. Gczout eu gerookt vaderlandscb spek, soo i maar immers roogelyk, te doen nienageren dijor de bakt respective en daar op door de afüderen, dii:a de bestgüj van de kost. voor den soldaat aanbevoten in, te (h«o I on liet minste exces (e laten legen gaan met daar i den heer overstit kennisse to gevcu, om door dezen ten o de nodige ordres daar legen gesteld l« wenleti by de baktn Iers reKjiective.

Art. 14. Zodanige ordres. namelyk bet Icn errsltma vau hel volk. dat op de po.sten resjiertive ziekelyk n de», ook onder de meevarende aan de wal, op des ambuguvolk in de artiltery. wajieakamT. ■[uarlivr, ile « ten eilande Onrnsl almede Ie stellen.

Art. 11». De jonge, slerke en bloedryke, uit Nol aankomende manschappen, 't zy onder d« mililie. de a

1775. P. A, VAN DER PARRA. 9B3

of het anibaglsvolk, twee dagen na hun aaaweezen aan de wal te doen aderlalen of laxativen te doi^u gebruiken, na niatede omstandigheid van zaken het vereisclit, en zulks na eene voorafgaande visitatie vau dezelve aan de pos) Ryswyk door den oppermeester van de kruidmolen en den cliirurgyn majoor, Gotenaar.

Art. 16. Op de reede door den xisitateur van de reede flo den oppermeester van ieder schip.

Art. 17. Ën op de andere plaatsen door den oppermeester, tot wetks departement het volk gehoort.

Arl. 18. Den commandant op Ryswyk aan Ie heveelenom hel gezond volk eens 's weeks te lalen wasschen in de rivier, d(^ het zelve geensinls door geweld ilaar toe te noodzaken.

Art. 19. Den diensldoenden soldaat 's morgens, nugteren zynde, een half mutsje tinctuur gciitiaiia of absinth te laten gebruiken, op arak getrokken ; dog, by gebrek van dien, de ■wortel calmus daar toe Ie einployeren en dezelve te doen vervaardigen en verstrekken uil Comp* medtcinale winkel, het gebruik daar van stellende onder hel toezigt van dewagtheb- beode sergeanten en corporaals aan de wagten en poorten.

Art. 20. En, dewyl de meeste matrozen genoegzaam naakt lopen of, len hoogslen genomen, niets meer als een zeildoeken broek aan hel lighaam hebben, die, nat geworden zynde, weder aan bet lighaam drogen moet, lot groot nadeel van hunne gezondheid, aan de uil Nederland opdagende en ia hel land ▼arende Bchepelingen, by hunne .nankomst ter Balaviasche reede, wanneer de overheden en wel vooniamelyk de schippers of gezaghebbers van zodanige kielen zulks nodig oordeelen, — die ook geordonneerd moeten worden daar van speciaal rapport aan den lieer Gouverneur Generaal Ie doen en zulks met speci- ficalie van de vcreisclit wordende baaljes en broeken, — Ie lalen verstrekken twee Moorschebaaljes van blauw, gestreept lywaat, als: een met capok gevoerd en een zonder voering, nevens Iwee zogenaamde rausschiete- of lange broeken van ligt zeildoek tot dekking van de becnen; hel een en ander gesjapt, lol voorkoming van verkoop, waar op een boete van ÜOrdMegen

(775- P- A. VAN OER PARHA.

ilen Inper ntfi todanige goederen geduld wnn) lour ile < oiut eo vcrrolgKiu na cstgcotie Vau xakeu ; mUsgsdfirs I cen Cd ander de genieiers op rekening Ie Mclkii.

Art. 21. (Iroeiile. lemmeljes, versehc «yen, wiKc t^^chu^ ea tlice zullen door ilcu iy>niiu3tKit.Tendeij -< '' adintraiil.4-sctii]i trr rccdo moulun bcAut^I, d'^: gepmjccltwrd voor de zieken cp hot aclnitranl- > maoDdelyks. raet Aea la" dcscr annvnng neauende, opn nancie uit Cuntp* umgazyneii oulvangvo uiueleti wurdeo: v van hel meerdere, particalier iDgekngt,eenl«hoor1yke r«k«t gf-fomKwrd on alle dezelve ïnmrfgeu» overgeleverd ' werden aan den oppermccsler op dien kk4, die de ex*mbttli of liet eou ea under aan liet oogmerk vnUlovt, xa\ i doen en, l>y bevinding van Itel minsle gehrek nr dal i toereikende of Itraikbanr in, daar van rapport gocveo und heer Gouverneur Generaal, «ub poene vnn corroctie l/f i minste verswyging.

Art. 23. Do buk up de werr, volgenH do ioslellin^, gezaghehlierü op de vaartuigen wed«r te laaien opregta van alles behoorlyk inaandelyksctui rekening, even ab vsnii voorgaande, ter approbatie van ilen lieer Directeur Ga te doen opmaken on aau zyn Edele ter «rlatiging van dft n urdonnancieri presenteren, van hel gene Ier laaxtgemelde {rf uil werden verbniiht door den commandeur en, van hel g de reede aangaat, door deo nieennehiun schipper lui dun •• meester van het schip, vi>or den otitvangsl van )iet mh 1 ander hehoortyk getekend.

Eu is, na resumtie van die ordoiiuaucie, gncdgevundn 1 verstaan zig met dexelve, als hy eene bcbocvlybe ( onder 's Hemels tegen, veel knnnendetoebrfngen Ier tiereikiai van het voorschreven oogmerk, volkvitten to conlormei under Hanlekoniiig by deien, daldeby het IwHi- iin gemelde ordonnancie bepaalde veritlrekkin^ : de twintig koppen / 503: 17: 14 en Aas 'sj<< zal komen te kosten, volgens de daar nn (i{igi-ni;ii mede ingediende bei-ckcning.

1775, P. A. VAN DER PABRA. 9^11

Zie ook 6 en 27 Pebrnarij 1776. — Op 9 Februarij 1776 is bepaald, dat niet bet conimaadeur-schip, maar een afgevaren schip 'van de grootste charter" voor bel hosptlaat-schip ingerigi zoude worden.

Bij resolutie van 14 Mei 1770 is goedgevonden den Kaap- schen wijn, te verBlrekkeii aan bethospitaal-schip, voordelielfL te vervangen door Franschen witlen wijn,

22 Augustus. Lorf op de biiilen'kaiUoren bij de jaar- lijksclie opgaven van de aanwezige dienaren en vaar- tuigen der Compagnie te vermelde», kocvele organiek aanieezig moglen zijn.

Is nodig geoordeeld en verstaan, de minii^lers en bedienden lop alle de onderhoorige hiiiten-comptoiren te oidonneeren om fvoorlaaa by de jaarlyksclie vertooniog of opgaave in htinue brieven van de ginder in weezen zynde dienaren van onder- Rcheiden qualiteil en beroep, in eene aparle colom daar nevens te verloonen hel getal derzelveu, dal hy deze regering is bepaald, op dat ten eersten in het oog valle liet meerder of minder getal, die l>epaling excederende of daar heneden loopende.

Desgelyks is goedgevonden en verstaan de ministers en bedienden op alle de buiten-comploircn te gelaslen om by de jaarlyksche opgaaven van de daar aan banden zynde barken, sloepen en pantjallings te melden, hoe dezelve genaatnd, wanneer aangebouwd en van wat cbarter ly zyn, ouder aanwyzing lefTens, hoe veel van ieder soorl dier vaartuigen daar weezen mogen naar de bepaling.

^ Augustus. Benoeming van een adjunct gezworen klerk bij liet Collegie van Schepenen.

Die klerk kreeg "boekhouders gage en koslgeld, zonder ■ meer", en was begrepen »onder het bepaalde getal klerken »TOor bel complotr van hnniie Eerw.".

1776. P. A. VAN OER PAflfiA.

:en.

a Sf[^l«uiber. Ma^igit^ op het CoUcgie b iol hel heffen eeimr Motfriu; van He hui

U gocdgcvoniIeD hitnni! Ëorwaardcns, op drrxelrer ren ie (lualiflcereii uiii, tol support tier slutk laxleu van dit l het aanslaande jaar 1776, weiler Ie miigim (loen batka i liaur ceoer Italvc maand van du huizen en aodore opstiHc in de stad, Zuider-voorstad en CtiiiveeKe campong. zon en 1 diervucgeii, bIh bot by resolutie deczer rcgccritigc vnn ( 85'" May 1773 befiaald is,

19 September. Laat op de orerAet/ai vaa rejmlri Cotnpiigitk's schcfKii itaauivkeurig acht te geren ^ de hoeveelheid ingeladen peper.

26 September. VaststeUing van het maximum traclea voor ewi korporaal op f 18. — en voor erti »al op / 16.—.

Zulks geschiedde >uil boofdu van het gebrek aan oiiliUinB^

'^^^^. üilschrijinag t>an eeti dank- en bede-dag * het aanstaande verlrek eener retour-vUtot.

9 Octüber. Latt op de pradityns, atndint dfh •'copycn van de secretanj [non Scli< i 'behoorh/ker tijd onl fangen of mn kaar ' zich tim dien dmle lol dm l"" hierin ' mldaar niet na veretfuch Ie rcf/t ruktaitie tif hülji tvoldoertifig erlangende'', daarvan kennis ie jfoiisN i ilen President imi tiet CoUegie m» SehepawH.

Op overtreding van dezen Usl stelde Scfaepeaea eeoe b van 10 rijksdaalders, ten hunnen voordeele. Onder de practizljos was gewoonte geworden, injilMUVi

1775. P. A, VAN DER PABRA. 987

de termijnen te voldoen, ocoDtinuatie van hunne ter roUe •opgebragte parlhyen te verzoeken, onder een verre gesogt •praetext, dat nog geen copyen van het een of ander schriftuur •Tan de secretary souden hebben erlangt".

9 October. Verbod voor pradizijns zich uvan het bywoo- *ften der roU te exctiseeren" leegens ziekte tof anderaints", tenzij onder overlegging van een schriftelijk 'declaratoir *van htinnen doctor of ander, valabel betvys".

De poenaliteit was eene boefe van 10 rijksdaalders ten I behoeven van het Collegie van Schepenen.

Zie ook 23 Maart 1778 en 22 Augustus 1808.

10 Oclober. Bepaling, dat do kapitein, kommandant van de Wenler-Javanen te Batavia, jaarlijks i>oor een wageii 40 rijksdaalders pacht zoude betalen.

Aan den kommaudant der Ooster-Javanen was zulks vroeger leveneeos toegestaan,

10 Oclober. Bepaling, dat de Commandeur of Hoofd van *'s Comp' militie" voortaan den titel tonde voeren j'an koUmcl.

Dil voorschrift is afkomstig van Heeren XVII"™.

17 October. Verhooging der boete op Hel ongemotiveerd wegblyven uit pergaderingen van den Batamaschen kerkeraad.

Gelet weezende o|i de, lot ongenoegen dcezcr regeeringe, bekomen informatie, dat sommigen van de respective predikan- ten en ouderlingen, schoon niet door ziekte of andere aannee- melyke redenen verhinderd, al vry dikwyls de vergadering Tan den kerkenraad niet bywoonen en daar voor slegts betaalen

9S8 1775. P, A. VAN DER PARRA,

de boele van vier en twintig stuivers, is, dewyl lulb geenzins conrcnieert ineL de goede ordre, die in de bui»- houding der terke behoort plaats te hebben, goedgevonden en verslaan hy deezen nog voor het vervolg te statueeren. dat een iegelyk van de predikanten, die als praeses, assessor of scriba moeten fungeeren en egter zouder wettige oorzaaken uit de vergadering, zoo wel ordinaire, ab extra-ordinaire, absent blyven, telkens verbeureu zal eene pecuoieele boete van tien ryksdaalders en desgelyks elk van de andere predi- kanten, neevens de ouderlingen, welke 'er als leden in coin- pareeren nioeten, dog zulks, buiten ziekte of andere beweia noodzaakelyklieid, iialaaten, eene Ixiete van vyf ryksdaalders, heide om gcëmploJeerd te worden ten behoeve van de diacont- armeu hier Ier stede.

En zal van dit besluit den Eerwaarden kerkeoraad totdet- zelfs narigt en observantie worden kennis gegeven by extract uit de notulen.

24 October. Javaschf ivrpnchtitufen i-oor de jaren Ml^, 1777 en 1778.

De Javasche ministers, vei^oek doende om de ordres deezer r«geeriage met opzigt tot de verpagting der Javasche domeioea. vermits de driejarige terniyn, waar voor dezelve in hel jaar 1772 verpagt zyn, met ultimo December naastkomeode staal te expireeren; eii, hehalven het gene zy dienaangaande hebba voorgesteld, nog in overweeging genomen wezende de door dn heer Rand ordinair, de Klerk, l>y deeze gelegenheid gcrnaaklc rcmarques; zoo is niel alleen goedgevonden de niioisters Ir qualificeeren om weder voorden tyd van drie jaaren, beginnendf met primo January 1776 en eindigende met ultimo Dec^^inher 1778, aan de respoclive regenten in admodiaüe overlelaaten de pagten. welke zy tans onder zig hebben, en de overige bj publiquB npveiling aan de meeslhiedenden af te staan, maar ooi noodig geoordeeld en verstaan de impost op den uitvoer van rysL dus lang onder de generale zee-loUen begrepen geweest»! Jour

I77B P. A. VAN DER PARBA.

9S»

L inglem iip ile mspRcUve plaatzen, van waar ibl gman Milgcvocnl. ingcvurdcrd. loorluaD u[i ti'ilcr vau >\k pbalzen Icriyk Ie laaien verjtagteu. n».-)ii)elyk op :

ir.ihaf:i, i Qiinlndamak,

I Paccalongang, mtiing, OeloedjatnJc, en

Tagal.

ptitrt up iillv audüre ptaaticen, dit; oadcr hel eerstgeuietde

tte sutiallernc coinploirea lieliooren : eu iu de

ladifiiut xelFs lu manlccD deeze alleratien nf ampliatiea;

i Javasctie kiirdanion en staarl-peper. zoo wel als her

I garen, aan de Compagnie privatief };ere!<«rvcerd lulleu

I ea overxulks door aieniaud luugcri worden uilgefoerd;

van de vDgelocRljes. io plaaL7.e van den prescnteo lol

lieii ryksdaaldcrs by in- eu vyfen twinlig ryksdiiAhlers

oer voor hel pikol, te Saraarang door rlen liscaal, niils-

op dt! ondcrhociri^c comploiren door de opperlioorden

sidenlen, len hcboeven van d« Oniipagnic, zullen moeien

I ingevorderd ea iloor di- minlKler» Iicnvaarls gt^eoadeu

per cenl in nalura of aan vogelnestjes zelfs van allu

ïvoenl wordeude partyen, xnnder dnt dezciven mei Iets

, liie {scnaamd. iieiwaard, nog ook naar elders dao uaar

I tulleo mogen geliragl worden, op ]ii»enc van confiscatie

[ verbeurte daarenboven van de vterdubbelde waarde voor

ËCpmpagnie :

voor ieder kojang zout, liy vervoer uaar de overwal. ryksdaaldertt zullen moeten bttaald, dog lietgeu« naar andare planlzftn gaat. gelaten zal worden' op den iDle» Vdut :

. de oli, die uitgevoerd wordt, geene andere of meerdcr ; zul subject zyn dan de inde negende afdceling vaa bel i arUcol der paglc«nditien bepaalde agt jier cenl, gerekend r de inkoops-waarde :

, Iwvcti dcQ tol der itcrmissie-bricljvs tol bet anntnawfo ; ttutoygeo, uo^ voor ieder nietiw BatigetiDtmerd wordeDd

1775. P. A. VAN DEfl PAriWk,

Tiartuig (nitgeionderd de lolkcn, die iiiel ^rwMw fyn ( xgt laülen, gelyk ninde dn pnaaw majan^' vaarlulg. dat Jnlamlsclie r«gentcn lot hun ?'■'■ msükett), zoo te Itembnap:, als Ie Lai%Hitiii. l < i moeten belaüld en doczt rccn(tiiUk' p' iiilroduclie volgens l>esliul onderde li

1774 is gesrhicd, ajiart vnor ih '1 , ,;

pagtcrs van de gemelde ln'«eS3tiandanr«nU'ii htiniicD Ik ingevnrdenl worden «n dus he^epen blvTen onder de g tollen, oailieo do separatie daar van. wn liet geriiig i dnt do gemelde Iteii |H!r rent Jn hel Iwtekjsar 1774/75 i worpen licliben tol rd' 614:24, niel nnodzaaldyli ts i gekoiDGn, innsr geoordeeld, dal de genen, die de pagt bui zjBü rekening wel iair naar maaken en den pagtscbAt ( regnlecrrn zal:

dat. om dezelfde reden, de Iiy siwredc rc'ili van den IS""" April 1774 ttepaaldc recognitie «>" voor ierlcr uitgevoerd wordend pikol poeder-^u. gemelde iiockjaar ütcgts rd' 1331:34 bedragen liclibcnde, q niet Riecr afzoniicrlyk gelieven, maar daar mede de tty I negende afdeeling van het ngtsle arlicul der {KigtcoDdflÉ gestelde tol vun dertig sluivers voor het pikol verbcngj f uvertulks vooi- liet vervolg gefineerd ïnl worden op twM I veertig stuivers;

dal eindelyk by de pagtcouditieo speoialyk znl l>edongen. dal vau den iiilgelnotden prys voor alle d«g domeinen oiolts zal gerRtnttteerd, maar dexelvfl in 't | voldaan tuoete» worden.

Dan leirens de ministers, niel alleen te quallflcf de snbandaryen in al zulke districlra, welkers regeateo mI aanneeming in adniodialie van iloelra nwr de foo^ 1 laaide pryzen niet inclinceren. even als andfi^ opveiling aan de meei^l}>edïe»den U- ver^Mglen, n de noodige verandering hy de pitgIcoDdiUeo c»! ' maar ook aan Ie scUryven dri de salnndaryeii Ic lfcilfli[ilKvingiin| liomadjanp:. I'anarnckai), Malang. Anlangcu in andere ciniqt

'F^^

(77&. P, A. VAN DER PARRA, 961

daar omstreeks, mitsgaders den inzaam vso vogelnestjes, od- verpagt Le laaien tot het einde van liet janr 1776, wanneer eerst expireeren zullen de drie Jaaieii, voor dewelkendeinge- Rtenen in die districten vauallecoDtribulieu vi^gesproken zyn. Terwyl men de ministers nog geinslen zal om zorg te agen, dat, zoo min de Javasclie iugeïelenen, als de van bniten aankomende tratCquanten, voor zoo verre die daar mogen geadmitteerd worden, eenige belemmering of dwang ondergaan in het koopen en vcrkoopen van gepermitteerde waaren, maar in tegendeel steeds genieten die vryiieid, die den geest des koophandels uitmaakt, ten einde dus daaraan allen bloei en leeven by (e zeilen. ËD is wyders verstaan de op Java, invoegen voorschreven, jevonlcrd en herwaarts gezonden wordende vogËlne!>tjes of te vyftien per cent in natura hier by pulilique opveiltog te balen verkoopen om bet provenu daar van by de Bataviasche n^lie-boekeii, ten voordeele deezer boordplaatze, inteneemen, daarentegen aan den presenten pagLer van de in- en uit- giande regten of de boom hier ter steile, die dezelve voor drie jaaren in pagt heelt, nu hy, uit hoofde van de alteratie in de Javasche paglconditien uict opzigt (ot dii articul, by dies invoer van die kust in de twee volf.>ende jaaren zynes pagtlyds niet zal mogen helTen zoodanige zes per cent, alsby idaar van anders genoten heeft, Ledraagende in conlnnt zeslig ryksdaalders voor ieder pikol, wanneer hetzelve, gelyk in hel Toorgaande en dit jaar geschat, door clkanderen gelaxeerd wordt op een duizend ryksdaalders, lotzyn deilomniagemenlin jn, uit Couip' kassa te belaalen die zt:s per cent of zestig ryksdaalders voor ieder pikol van de in de jaaren 1776 en 1777 van Java herwaarts gcbragl wordende vogelnesljee, welkers quantiteil biyken zal uit die der daar ingevorderde 16 per cent: en insgelyks aan de paglers viin de waag. als dezelve jaartyks voor 700 rd' in admodialie ovcrni*inende. te balen uilkeeren hel hun competêeronde een per cent of, naar de gezegde berekening, tien ryksdaalders voor ieder Ingevoepd pikol.

op K Decemliei- t77S xnri hierin de volgeDiIo wljid^ fti.iii;i3kl :

Üe JavüKchv ministers, rvrzoek «loenile nin dp vDgntnei die m«t l](.<i hutin Aes jaiiK 1776 en verder IM ( iiwr ite r/)m(i9){ni() ingevorderd vn in natorn dm ge«MMlen niopien wonion, IteTwaards te nngm l tflfteo zo<Nl<ii)igen prjrs, al»: ditnti recfwriot; loodo f ■«paaien, li>n i-itidc bet ruonJn^ Ie Myvt>n lieJinudei IdI hier loe van liel gOoirido (iroduct iiadl gunnl Iteliing vii\ SS rd' voor hel {uiiol !>>' dien uitroei mrl alteralii! van de daar omlrftnl fniniaalilt! M-hikking hju ri'solulfü van 24 Oclober Itcvoonyiü (locdgeTOOiltn «o voi lifil xutver rendement van de gemelde. hiervoordeC riDlvRDgen wordende vol^clm-jsljeti, dq alirek van li oit nan de pngiers ran de in> en nilgnande rogten • in plnntzc van den IwvooreiiB door iiuu (fBnotea \ loegele(!d, Sauiar^ng len goeite ie balen, (itn, leB v '8 i'/nop' iiikpiQsieo, liy de Begntie-ltoekcD te worden ii

27 Oclober. Prtfs-bquüitig van <(• h<mlwerkai. h ti dn»r ile (jAmtofwrA.' Vwnten.

De i:tterilionsc1ie prinsen, Aooni <hi Suppoe, by i uan il(!zc regeering v<irxoek doende om ^nstij^fk g Ie niogeti woi-dcn in de nnkoslen, die ly draagen I de bezorging der lioutvlnlten ; en den residnnl, 1 van NeyvcnUeim, dat verzottk liy missive van d»?n 15**4 lemttrr laaittleden mei Eyti Totirschryvens aifftulMrendc. < tietuigin)!. dnt, ofschoon die prinsen uik te vnoren in I na niet hadden kunnen luekwuiti tud b<>l{;cne de GoiDp* | dezelve betaafde, jienielde onkosten nu nofflans t vergronl wierden, door «lal zy gedoareodi! de jm dti Rincslen hunner vt-rpandeliojteu vertoren 1 uil ronsiitt^miie dnar van. gnwlgevonden wi »en> Imogliedeii voor tiel ^'«^voif; loe Ie legüm oa niell Iwl.iulen :

1775, P. A, VAN ÜEH PARRA,

voor een bolk van 34 è 2S roeten rd' 1

20 a 21

12

U

■ 17 a 18 - ■

sluit- en kanl-zwnlp. . .

leggerduig = — : l : G'/i

kruid vaadjes duig ■ — ; — ■ i'i%

taitmaakende eeno ver)iooging van 25 per cent op het waar CD dus zonder mei sclicnkagic-penningen orongeldeo ttezwaard iokoops-koslenile dier lioulwerken, naar den door een geslagen inbreng in de drie jongsle boekjaren, dan wel 'a jaare I* 1054:25:8.

21 November. Bepaling, dal parliailiere schepen en vaartiiüjcn, (jeboiiwd op Java'» Noordkvst mei tiergmt- nvuj der Regering en -Ier iiitbreidingc van de piirlicu- tliere navigatie en commercie", bevrijd waren van de belasling ad 10 pet. op den aanbouw van vaartuigen.

Zie bij 25 Haan 1774.

24 Noyember. Janrlij'hcbe rerslrekking van 30 pikols of 5750 'S koffij-boonm aan het garnizoen op Ambon.

Die kofilj moest het garnizoen tegen inkoop>prys belalen.

24 November. Reorganixalie van liet ambtelijke personeel in het gouvernement Ambon.

Door den heer Gonverneur Generaal geproduceerd en gere- imeerd zynde eene vcrgelyking, die zyn Edelheid lieefl laaien rnicpren van de onder nllimo Juny iaastlcd™ len geiiielden Buvcrnemente in weeïcn bevonden dienaaren legen de nog ibsisteerende bepaalingen, waarin zyn lidrlheid vermeende, lat cenige weinige veranderingen of ampliaticn behoorden Ie worden gemaakt om die bepaalingcn zonder afwyking te kunnen ioen nakomen; zoo is, conform het voorstel van ïyn Edi^lhey'f,

gotdgevontku cd verslaan bol geUl Atx loootrefclteiiile ilicoiurf r>

aver hol gejteele nsari van dal gourenieDirüol nadtr nor b<

vcrvulg op dien roet ie regelen, als gcooteeri] is in dn vnlgwil

aanwyzing:

goaveraeur ©r direclcar .

c^tperkoopmaa .......

kooplieden

owlerknoplioden .

boekliouflers in bodientngcn.

peniiisten

predibaDteD

krankbezoekers

capliein

capilfiin laitenant

Imlenants.

vaandrigfi

sergeanten - .

trompetler

garniKocnucbryTer

corporaals

soldanten (daar onder gerekeod de voor een tyd lollirt' werk der bekruissing gencrardeerdu 100 koppen)..

(amboem lin pypcrs

equipyge-npzigter

Dnderstuu rlieden en bootsliedfln .

quarticrmeesters. . ...

matroozen ,

Inylenant van de arlbillerye . , exlra-ordinair vuunrerker.

bombardier

canoonnien

busschielers

aOuitmaakers. . draayers. . -

kiiyper»

ri-aiiRportnunt. ,

J DER PARRA 965

Per transport 9S:

r

■neeslerknegt van de wapenkamer . ,

r ■ " ■ grofsmits

I • > • huistimmerlieden .

» . » • metzelaars

gezellen op de wapenkamer 10

smits 6

seheepsümmerltedcn 6 i

buistimmerlieden 10 I

metzelaars 3

steenhouwers 1

zeilniaakers 3

kaarlemaaker 1

schiliter en glazemaaker 1

opperchji'iirgyns 2 ■

chirurgyns Ü

onJerchirurgyns 30

boekbinder 1

I uinier 1

geweldige 1

Isclierpregler 1

schoolmeesters 60

t'samen 1164

5 December. Prolongatie van liet octrooi der amplnoen- gocieteü tot uU°. December 1776.

Zie bij 19 Juli] 177S en H Maart 1777.

-^ December. Verbod legen kei afbreken, nmder vergun- ning, van kuizen, enz. buiten de slad Batavia.

By een extract uil de resolulipii van Heemraaden der

Bataviasche ommelanden \f. kennen gegeven ïvude, dat decze

' en gene inlanders, op eigen authoriteil of zonder van deeze regec-

I ring permissie bekomen en zelfs verzoek daar toe gedaan Ie

066 776 P ^ VftN DER PAFIRA.

Iielilmi, A« Uaitta eii bygelH>u\ven mt tU' luinenenei xy door koD|> lasjjüi' kotidiii wunlcn. uDtraliiMr m l ilaitoliet'rdftii, Jal 'er itauwijks ile eene ^In'U up 4£ii|| gelateu wienll: ilal zy dan diü erven TiiiJlyiU|{ebeHs" ucerileu ur utaar ceu enkclil jicrsoon dxar op vroom waar door tIezeUen lot sdiuilplsntua viin »l«gt voUl I eu de uvcDueii der stad onllubtcn] wïenten. miU besctioe^ngeo, welkers nnd«riiouding ern Hrviial ie ineeKlH luinui eii erven, zoo bug «ingi>re|tan3cnl li ilic dndelyk gt'liuel VMvielm kii insinrifn. tpr Mn van de vaan ; zoo tn Koedgevondpn en ver^' iKt rreilH ly biljet Viin Éleit-— tkcctiil' up l»rl d«nioUeere(i vao gebouweu, li^ ' ]^

ni M-n ivjielyk weder tu verbit-itrji euui^u tituieu ui " ■ipslalleii il) ile Itiiiieu fii lauderyeii Ituitemlee/fi sliid, »■• Ky eigcniioin of bdieering heblien. ilan wel in der lyd verkr^ iif Ie bi'cckou of ie applaneeren, voor dal daar I regeenag permissie geobtiiieerd culielbowysdnariraDt m\ xyii aai) tiel rollegie van Heeiuraderi vooruold.op vi liy hel uinlrarie vun ceti duiatiid ryh»daal(li;rs, tieliueveii der kassc van dal ooltvgic.

7 DerviiibcT. Twivtjiituj isan vertcbiilintHe }taa ihimoiliatie vmr drie jaren.

De lÉeet' (loaverneur (irneracd hfed ler nirgiilfli br»gL twee en zeventig reinesten, door Chiwesen axi aan zyri Bdelbeid »ieprescnlocnl. titixlccTonileoiude Jnrcf dnmeidcn (exceplis de in- cii uil);oaiidt.> regteo vandela liy resolutie deezer Infel vait ili-n ld*" DeremtH Gtiiiiees, Tan Sucko. vonr ilrie jaiimn zyo a%ea de geregtigheden vnn de waag, de (IhincMfi I waviiugs, (Ire jaarlyks a»i de diincear nfTirierpn i iivtTgetalen) voor drie jaaren in pagl Ie iiio^eii IicMmi aangeiiodei) soiiunen ; eu den lioereii leden in Iteduiking è iif Qien, uit fiotifde van de loe»eemenil(irer»gleria(fH

1775. P- A. VAN DER F

voorname deel v;in Comp" inkoiiisteu, tur uilwerkinge vaneene

reécle belerschap itaar omlreul eu lievonieriuge dus voor het

vervolp Vil» Comp' meeste iulerest, de gemelde domeinen voor

den tyd van drie jaaren by pubücque opveilinfi aan de uieesl- J

liiedenden zoude verpaglen, dan vïel aao de gei^iwdsteu van —

de suppliiinleii of die suflisaate borgen liel)ben en nielsaande 1

Compagnie Ie ijnaad zyn, inadmodialieoverlalen, opdeiizelfden

voet als de voorgemelde pagl van de ttoom ; dog teffens verklaard,

dat. daar men van liel. eersie middel, hoe favorabel in zig zelf

ïoor de paglers, niet verwaglen kon. dat daar door aan het

oogmerk zoude worden heanlwooid, dewyl men, by bet houden

eeiier openbaare verpagUng, een iegelyk, die ter goeder naam en

faaiu slaar, lol pagter zoude moeien admilteeren en de bekende

iiayver der Cbineesen hun ilan zekerlyk aanzetten zoude om

hooger uitloovingen te doen dan in de voorgaande jaareu, bel

tweede, naar de gedagten van zyn Edelheid, verre bel besle

was en aan de Compagnie ilc meeste zeekerheid /.oude gecven,

indien de heeren leden daar loe besluiten konden; en dalzyu

Edelheid dierhalven by den capilein der Cbineesen. milsfjaders

by -anderen, op welkers probileit zyn Edelheid zig berusten

kou. vernomen hebbeiiile na het vermogen en hel gedrag van

die genen onder de gemelde supplianten, welke bel boogsie boii

deeden, v.h3I' zoo verre zy niel speciaalby zyn Edelheid bekend

waren, daar van een iysije hadl geformeerd, hetwelk zyn

Eklelheid tans ook produceerde, om in bet laaste geval danr

van gebruik ie kunnen maakcn, zonder zig te vermoeyeii met

hel ieezen van alle de voorschreven requeslen.

En, by ernslige overweeging van deezc zoo aaugelegcn zaak,

. door den heer Gouverneur Ceneraal nog voorgesteld, milsüaders

! in consideratie genomen zynde, dal v^m de 3824760;— id",

welke de pagten in 't gemeen sedert het jaar 17G5 lot 1774

[ inclusive gerendeerd hebben, successivclyk, om de tlaar voor

geniilileerd hebbende redenen, geremitteerd is eenevry aanzien-

I lyke somme van rd' ÏI5871 ; 19, behalven liel;ie»e uil oorzaak

l van de iiisolvenüe der pnglcrs en hunne horgen heeft nioelen

I worden afgeschreven; dal van de [laglpenningen voorde jaaren

968

(775. P- A. VAN DER PWfW.

1770. 1773, I77S «n 1774 nog uiltlaannl' 970M: e.| rd' S7166:t9 Toor licl loopeoilti jaür. tuDiliv dal I (Inttecren kan met de hmpe, dal zdfs He hfilfle diwr l iLuniiCJi vronlcii iagc^onlert. alzix» de meeste debilcarn ïüiliere oinslaiidit;tiedeti verkeercu; i(al b«t dfrhfllf^o I gewnrden iti nm ïu deezt-n vonr het vervul^: de oaodige ^ Ding tl* d<M-ii, do^ dal zniks nirt wel «ndvtx aU «p d« (•'dullieiil g(>pret'ereerde wyxc ge^iïectufwnl kan worddl ofschmm lifi heeren Miijnr«i nog jongst of l)y iMOgdJ missive vnii den B'"" Ortolwr 1774 vprkbiinllioblien wnl Ir 1)11, dm 'sliinds inkumsicn l»y [mblitfuc ojivtfiling j CU niet iti adtiMJtliaiie arge^cvea oiocteii worden, ud vttrtmiiwen in»g. dal hunne Rdele Hong Agtbaru de bcdoj L'H niHliovrn, die deeie rfgefrinp vrrpligico om du hüt h-' liftven liet eerelL' in verki<!z*n. nuttig en aauneantlyk bevinden zullen oin tig uitM liaare disjiosilii' n>lkoauM riinteiiteeren ; xno ia, nadien de heeren leden &ig i Hentimeut van zyn EdettieM coHrorincerdcn, goedgoToiN vi^rütaan ile voorschriieven domiiJDcn fu dit jaar te nci van de |)ul)lieke upveilitij; en voor d«D lyd van drie 1 beginnende met primn Janunry 1776 en eindigrnde mei December 1776, in adniodiaUe af ie staan aan de uiotlnn^ vim ilv sniJiiltantfi), die niet alleen bet bongsle bnl . vitor ged.iun hebben, luaar die ook de gegoedste zju siiirisanle horpcn kunnen sldlcn. uiel uilJtluiling < zelveu van alle de voorige giaglen, die bannvu deb( do Compagnie nog niet bebben vererend, niil^adei volguiB, naar liot door sp EdcIbcJd logelcvenl lysijd te haten: de uilguandc suiker aan den Chinees, Tan Paaku,

voor rd'

de in- en uitgaande ryst aan den Cbinoes, Ong

Tjoeseen^f, voor ..... , •

bet tiuofilgeld der Chincesen aan <len ChtnM>,

Oey Tjako, voor •

TrdDsportüPji

'Ikoauto^

rie^H

I77B. P. A, VAN DER PARRA,

Per transport t

I deu handel aaii de scheepen aan den Chinees,

Ko Tengko, voor

de gioiüte-kraamen en winkels aan den Chinees,

TüOg Pi-Enko, voor

bet slagten van vee aan den Chinees, Ong Tjamko,

voor

, de vischmarkt aan den luitenaDl der Chineesen.

Gouw Poeangsoey, voor

de ryslmarkt aaii den Chinees, Tan Keko, voor , de haanevegleryen aan den Chinees, Leml Ako,

iet merken der WHschkaarsen aan den Chinees,

Louw Sielko, voor

bet kerven van de Chineesche tabak aan den

Chinees, Tan Ui-Enko, voor

de herbergen aan den Chinees, Swa JamVo, voor en de korenmolen aan den inlaiidsch burger. Alexander 3Iaximiliaan Jacobsz, voor

1800: 150:

400: -

IjO: -

Ier maand, bedraagende in 't geheel , . rdMÜ175 : —

Ier maand en ni' 182100:— in het jaar of rd' 25S80: — 'sjaars minder dan dezelfde domeinen voor bel jaar 1775 [erendcerd hebben: en dat op alle zulke voorwaarden, als reeds [earresleerd en by de gedrukte pagteonditien voor het jaar ,768. met derzelver nadere alteratien of aniptiatien, Ie leezen lyn, onder deeze verklaarin}; no^lbans, dat de by biljet vanden 16" Decemlier 1774 bedongen vooruitbetaling voor de maand :Bmber, (e gelyk met di; pagtpenningen voorde maand Janu- iFy. nu buiten gevolg zal weezen, dog dat de gemelde pagters flaarenlegen gehouden zullen zyn de betaalin;; te doen naar het derde articut van de generale pagtconditien, zonder daar Irent een enkeide maand in gebreke Ie blyven, op poene I uit de pagt gesteld en zoodanig verder ge|)unieerd te frorden. als deeze regeering veruieeiien zal te bebooreu; en it zy derhalven ook met de door hun aangeboden horgen, van Ier pagt afzouderlyk, zig byeene notariale acte, die zy voorde

aanvaarding iter pngten ratfiectin! aao Aea Uttr i (ï«neniiil moetea over)tc«ve», verbitidoti iiioetiw, un «cl k <)i^ promplt' loldiieuiiifi; ilr<r ]tag;t|ieiiiiiuf;pu np Je . Iyd«n, iiU om uiniiaer tt-uifie tsurraaniMK iliiar iru, iiim <>ni e^nigu reniissien verzoek li^ doen, op wnt fundano^ ook üoiidc niugeii wtt-zeri. imdcruaal dwie rr)in.'rin|{ flj aati niemand bunnor zal nccni-dperen, onjEiTelieixl tlcii h^H itfsia^, dit min d«n paglKr van d« knrenuiafaui uict uil' wortton ^weigerd, ivannecr bel gefwnnie, ibl Hun >!i de een« ui andere otigelegMibeid inofMi' «vcrfcoiiM-n. 'i .' eeiiigtf jjioole schade «f iHilslKlIoiiis , cclii-ek \9u t'n(er. ihu wel diil de Coiu|»fig:nie ([nl>reli atui t.irvv> waar door dezelve niulno oeiii^eu lyd xnude luoetan |

la December. OfmittdUiuj van de }Mirtu-»liM hifxchim Makasar en Temate.

Uy gvlegendlieid. dul door dttti tiur|{«r Ie Mm KroDWff. by reqiiesie verioek iredcinii en Itvm t wierdl om mei tyu vaartaÏR janrlykü rnii daarnaar 1 li;n tiiiüdul Ie moi^en vann-il, is tufTims (fiicd^Hvundcn R ik by resolttlifiii i\ea»r lafel van ilcn 16™ Septó i'n 1^"" December 17^5 gcHlfltiieenle nrdrea nmlrenfl liis<icbeu de Ooslcrsobe jtrovincicn in xtio verre te i diil aan de burgers eti iiiidcre iiigezeteiioii vin Tm MflfMMüi^r vnortaüii f!epermitlp«rd zsl tyn, üci^yk liim | itcrd wordt by drezen, oiii over cu wedvr In navïfp Ie Iralliiueereii. Aag nïel anders dan van en op I romptoir dier bf>ide ptaatzeii. milg dal bunnc VMrli vtTli-ük van Ternaten en iian- "f leru^-kotnsl l^ ' ixart jtevisileerd worden, ttewyl cr dim i(eenR lii.-dii{t(il mnrshandf) in speceryen of goail ui nvcrtdyvt ovffnulks naii de rainiüters van de iwiw LiaitlitcMftdtt-l u«niir»lcn lol hnn narigt kennis Ie geeven.

I77S. P. A, VAN DER PARflA, 971

IS December. Toelkbting nopeiis de beteeketiis der woorden: •bjff en leven" in hel plakaat vtm 18 JiUtj 1742 tegen stitik-handel tnet opium.

BetrefTenile hel voorslel ileezer regeeringe mui de heeren Majores, om <le slraf aan lijf en leeven, legen den verboden handel in amfioen gestüliteent. Ie veninderen in die aan lyf of leeien, gcanlwoord ïynde, dal hunne Edele H<jcig-Aglliare geeoe voldoende reden vonden om liclïetve Ie amplecleeren, maar dal in tegendeel die meer en meer loeneeinende niors- haodel, gevoegd by de overtuygendsle blyke», dal da<ii' loe zeKs Conip' vaartuigen wierden gebruikt, voor al ook de faci- lileit, die de sluikers selieeneii Ie hebben om de geslatueerde Blrar te kunnen ontgaan, veel eer van hunne Edele Hoog-

tAglbare vorderde eene allerernslige reconiniandatie aan de .ofQcicreu van de justitie om in de executie der pl;iL-aa1en op dat stuk zig niet te iiepaalcn tot de aglerhualing van de c verbeurde amlioen, maar ook te zorgen, dat de pleegers van I tlieo verboden handel unar bebooren wierden Ie regt gestrld; I met Lyvoeging, dat hunne Edele Hoog-Agtbare de vnorgeslagen verandering te minder noodzaakelyk agledeii, iim dal de straf san lyf en leeven. by het placaat van den 18"" July 1742 fngevoerd, niet absolul en in distinctie, maar naar exigenlie 1^11 zaahen was gestatueerd, waar door nvei-zulks de regier vrel liadt verkregen het vermogen om den .sluikhanilelin amfïoen te kunnen slrairen, seZ/s nif' f^e i/oo*/. dog egler geenzins wierdt verboden om in alle gevallen, zonder onderscheid, die zelfde «traf te decemeeren; zoo is_ goedgevonden en verstaan den Raad van juslitie deezes casli^els daar van te informeeren door afgaave van een volledig extract uit der heeren Meesters lirief van 10 April 177S en, naar bet aanschryven hunner Edele floog-Aglbare, de respeclive oJIicieren van de justitie by extract leezes nadrukkelyk te vermaanen om de executie van het gemelde placant met alle oplettendheid te helragten en dus, zonder eenigc ronnivenlle, den sluikhandel in amlioen naar ilerste vermogeu tegen te gaan en te beletten, mitsgaders

973 "776. P. A. VAN DER PARRA,

iDiusRcïiai Imnne Edele Bnog-AgÜ«re (e venektnui. J

iut) boo^erzelver w«lbBbaHgen vuUoeo lat.

22 December. Mofftiging op Jen sttulii^nikker h ï Ittt het leckelijfcs uilgevm tnn em advcrieiiiie-ti

0(1 eeu rcquctit van den sUdsKlrukkur. I^dcwyk Dooi en QJI aanmerking, dal iaar door aan de geiiH!i»te veel -T-' - geschieden zal, is goedgevonden ea ventaan bcui dy ■' te perinitUmren om weekHyks, op ukereii Tastgi^^leldfin ' mogen dntkkeii en uilgeeven e^ne advertenlie raa alle > piugen (Ier losse cu vaslc goedere», die inde daar »aij V" week gehouden zullen worden. raiUgaders Ie gelyk de >• rissen van de resiiücttve coUegicu, den eumlor ad lili!> .■•Mils'Vendimieesters te gelasten om hem, ter Ic^emoelk^ . <lii.-ir omtrent, tellienü en lydig gentiegkennbitefiecveD Viutp tti? venditfou, die zysta^tti (c houden, xouvau de nH!rcndft.ÉM merende goederen, onverminderd nogtaos de by huu tyulftal v;in ziudanige adverleiitie ook ie ilocti drukken eii •langlaaii > ))i)iiiie woonigen of andere haisen en plaalun run Terfcno|>'

22 December. Vemieumiig der phkalen leyen h m verkoopejt van vuuruierk, mz.

25 December. Verboti tegen het voereN non i tos of iwjr eene kar ijeKjmnitm, langt ieheren\

Heemruden maakten bekend, dol "loorlaau ceo i liiiodeD wordl het lieryden vho de buyten 's iands koxtfl gemaakte weg, loopende l>ezydËn de |>ost de Keelq| vernieuwde brug, gelegen over de rivier Grogol voor^ pust. met buil'els, los of in karren beti|»anncn, sub \ alle zodanige buffels of karren üeor een duar loe gisqui mimdailijor zullen tegen gehouden en aan den poslbniM ile Keeten werden overgegeven, welkü laalsle daar thii! zal meülen geevcn aim den heer Drossaart d«r Bb| ommelanden".

REGISTER

1- VOLKS- EN PLAATS-MMEN.

Academie lie marine, 9, S1B. ^ATrika, 588. Ajer-haDgis, 301.

. -hadji, ÖOl. Alkmaar (eiland), 5%. Anianus-piachl. 522. 1556, 87Ö,

876, 881. Anibaclits-kwarlier te Batavia, U. 189, 193. 240, 286, 294, 560, 362, 567, 368, 446. 516. 551, 085, 649, 657. 684, 685, 708, 709. 781. 7S6, 784, 850. Ambon. 72, 119, 185, 265, 266, 278, 295. 294, 298, 305. 505. 313, 583, 409, 530. 559, 605, 614, 613, 672. 675, 716. 717. 750. 963.

(kampong), 825. Amltoriees, 564, 825. Amoy, 693, 865, 897. Amsterdam, 18. 948.

Amsterdam, (eiland), 32.

(punt), 4B6, 500, 881. AmslerdaiD.«che gracht. 360. Andriessen (J.), 142. Angké, 68. 281, 361, 438, 489, 464, 483. 569. 571, 572, 619, 724, 728, 825. 850. 833, 881. 92t. 944. ■ (weg van), 447. Anom (Paiigeran). 962. Antang, 960.

.Vntjol, 458, 619, 631, 881. 92t, 944. • (vaart van), 567. Armen-huis te Batavia, 41, 109, 119, 309, 568, 630.795— 797, 840. Aske (E,), 598.

Bahandam (A.), 813.

(M, J.), 132, 816, 825, 896.

^H> BncIinraclilK-j^rachl, S!3. üSfl.

328. 33S, Sn. 38

^^H 875— B76, 881.

398. 400, 404, tl

^H Daipiu (ciblal', S88.

444, 461. 470. »

OSO, 70». 712, 7

^H llili. 167, f188, IS8», m^.

757. 767. 777, «1

^H Dolinescn, 818. 818, 8!S.

860, 897, 9.30. 94

^H Banila. II, St, 71. 119. 1*9,

Balloden. 701, 7IIS,7

^H ISIS, les. :66, S78, 193,

7!6.

^H !»4. i98. 303. 3W. 314.

Bwj. «1 «le-ikhl (U

^H 383. 384. tl». I»0. 1139.

lleriili (K. no Ica). ■

^H 60S, 614. SIS. 870,872—

UieïCT IJ. ran der), 84

^H C-.'i. 716. 717. 73U, 779,

Billilon. 263. 268. 36(

^H 779. 889, 890.

Binu. 201!. 29B, 613.

^H Kandjeriiiuïiu. 90. 36S. 297,

Bimilj|ialnani. 298, 399

^H .~>U1. 383. .Ï84, 430, 43S.

BlomlicTl E.). 607,

^H S2U, 814. 693. 728. 930

Itoegiiii^in. 801. 82S

^^M lliilijoeng, 273, 374.

lloegis (kamporj), »9

^H llanks. 263. 36», !66. 386.

Boei (burgitr) Ie HaU

^H llantam. 14, IS, !!, 90,111,

^H 140, IGO, 161, 178.

• (Caji|>') te Bllai

^H 184. 189, 199, !07.

770, 783.

^H 363. 266, 27-, 293,

BoekdnikkertJ (kasled

^H 301—303, 317, 334,

Boele. 710.

^H 378. 395. .399. 410.

Boelckomlii, 296,

^H 430, 432, S4IS, S46,

Boeroe, 298, «19.

^H S63, IS89, 611. 612.

Boelon. 268, 386, 61

^H 634. 6Ü8. 687. 693.

. (kunrnng). B!

^H 716, 722, 726. 728.

BoelonoetiD, 828.

^H (hoek voii). 266.

Bois nii Chialloo (L. J

^H ttiiiilaiunier. 277.

^H Horos. 301, S78.

Uomlny. 718.

^H Ilalikaloa, 296, 3Ü0.

Bon ((). S. Ie), 681.

^H Baicl fU. •all), 620.

Ilnni, 819, 6M.

^H Bengalen. 14, 20. 139. 18fi,

Bonlbain. 179, MS.

^H 208. 267. 293, 29G, 301,

Oi»lll U Balav», M,

^■^ 302. 308, 306, 513, 116,

187, 174, 178. r

REGISTER VAN

183, 18S. 951. 2S9, 2I>6,

.Ï82, 411, 41i, 415, 438,

480, S17, 657, 558, 587,

609, 010, 644, 677, 690,

814, 895—896. Bnoni te Samaran^. 79. Bnrneo, 263, £65, 266, 586.

519, 520, 611, 613. j

BoUeliers-MTg. 175, 907. ^

Boven taiidin (Ralat iasnlie). 123, 163. • (Jahali'aBclie), 40,

91, ÏOÏ. 572, 440, 698,

700, 760, 934. Braat (C), e.^^a. Bral;apd, 212. Broolchia, 296, 301, 316. Brouwer (T.). 970. Builen-Nieuwpoorl-Hlraal, 361, 362.

. ■l'ortugesche kerk, 682.

■ -tijgers-gracltt, 860. Huitenzorg. 355. 468, 833,

834. Zie    (lok:     KiimpODg 

l>ahroe. Burggraaf (S.), 717.

Calculla, 133.

Cau, 212.

Ceiloil, 48, 122, 139, 148, 185, 295, 295, 299, 302, 305, 306. 311—313, 316, 335. 3«3, 588, 392, 598, 400. 404, 406, 444, 461, 625, 531, 566, 691, 695, 670, 073, 690, 695, 712, 717,

iAMEN

723, 727, 767, 803, 864, 866, 930, 947.

Celeiiep, 266, 266. 615.

Cticrilion. 1, 11, 13, 04, 72, 79, 90, 9 140, 160, 161, 182, 197, 199, 263, 266, 266, 534, 416, 450, 646, 546, 649, 689, 610—614, 668, 690, 693, 715, 722, 726, 761, 802. 962.

China, 28, 29, 90, 142, 149, 259, 318, 587, 390, 406, 408, 432, 691, 61.3, 014,

693, 694, 728, 930, 947.

Cliinesche grachl Ciiinezen, 10, 53, 92, UI, 126, 166, 168, 109, 186, 281, 282, 357, 341, 364, 371, 383, 447, 522, 653, 668. 578—580. 621.

694, 755, 738, 772, 779, 788, 867, 894, 895, 922, 966—969-

778, 777, 897, 929,

19,39,40, ,127,155, 173, 178, 207, 267, 292, 301, 432, 460, 663, 675,

646, 654, 697, 698, 728, 760,

150, 1,32, 264, 266,

400, 403,

401, 520, 687, 091, 837, 892,

58, 69, 90,

151, 152, 182, 184, 318, 327, 366, 370, 470, 621, 660, 676,

647, 648, 40, 769— 841, 842,

905, 920 -

^H 976 REGISTER VW NAMgH. ^^^^H

^H Cbinez«o (iieranakan) , 447,

6«4, 650, 7S3. 71

^H 652, BIS.

BS2.

^H Coloml», 594.

Knkbuizai (filanil), i]

^H Cordeooirl (A.), 7;e.

Kjquipagc-werf te Dal

^H Cnan (J. J.). 791. 937.

25.136,137,191.3

338, 361—368. t(

^M Deenen, 3S4.

411, 446, M9, s;

^H Oelia. 301.

598, 649, 657, SI

^H Ikksel (C), SS3.

^M llein (piul), 360.

Eniti|ia. 125, 388, K

^H Oepok, IS34, 643. 788.

636, 783, 891.

^H Diest (punt), 360.

Europeaan, 419-411

^H • .poort, 232, 233, 239,

^H 240, 243, 244. 360, 433—

rillieUi>(I>.J.I..ile].93}

^H 437. 493, 300. 501, 881.

Huil (de), 173, 907,

^H Dietz (C. J.). 343.

I'ockeus, S40, 710. 7

^H Oivcan (W. C.J, 773.

Frankrijk. 682, 862.

^H DjigarnMkpoenim, 293. 299.

FranBclim, 284, 5S

^H Djimbi, 237, 263, 164. 301,

^M

Fralcrica Sopliia WIU

^H Djenal Babaadam. 183. 320.

798,

^H Djoeana, 61, 199, 396, 654,

^H

Gehang, 64.

^H Djohor, 693, 7!8, 801—803,

Galt-korle, 296.

^H 853. 858. 859. 902.

Oalgeo-iracbt te Betari

^H Djoborezeu. 601.

Oaoffce, 587.

^H Djokjokarla. 61. 292, 870.

r.eUeriand (pilM). St

^H üominjr.us (L.), 972.

^H Doimieu.« (A. H.), 849.

Gili-gcntiDg, 161.

^H Duiliis.eilall<l, 32.

Ooa. 787.

^^M Dwars in den weg, 830.

tMienoeng.s.iri, 920.

Goesli (kampoog), 811

^1 Eilam (eiland). 52, 67, 68, 110,

G<ion (J.), 99.

^H 115. 165. 413. 414. 626.

Gotnutaki, 294.

^H Elliol {l. J.;, 333, 764.

Coleaaar. 933

^H Engelscben, 29, 144, 284,

Goaw Poeao Snft. 77'

REGISTER VAN NAMEN.

iGnnui-iiiaguzLjri tellaUvia, 19S,

6Ü6, 783. firinding, SiH. Grissee, 199, 257. 2G3, 295.

3!6,557,6I4,61S,eS7,959. Groeue-^radil Le Balavia, 360. Grouiienberg (J. van), B86. iGroeiiüveW (land), 791. Giogol (rivier), 842, 972. Groll (P. van). 77S. Groningen (|iuiil), ,>Ij1, 456,

SOO. Groote rivier. Zie: Tji-liwoeng,

Haak (M. U. van), 99. Haroekoe, 294. Ilarlkcp (J.). I9Ü. Üuvdaer, 540. Hemen (E.). 480. Heeini'ailtii-luiD , 322 , 557 .

724, 728. lloereu- or slaits-logement le Balavia, 29, 31—35, 79, 116. 176, 616, 617, 678, 733. 784, 846. 847. • -sli-aat, 360. IlilR. !S95. Holland. 5, 210, 212, 323,

530. Uoikindia (punl), 281. 361. Uuoni (eiland), 52. Hospilanl (binnen) te llaUivia. 286, 351, 557, 538. 659, Ü60. 685. 744, 74S, 784, 78Ü, 787. 858, 949.

rLtlUr-lOIil DEEL TUI.

HuspiUi:

(buileu) le Batavia,

173, 350, 637, 538,

743, 781, 782,838.

(ühineesch) te Bala-

via, 109, 318. 319,

368,676.578—580,

604,647—649,734,

(Moorsch) le Batavia,

309, 756.

■

-keikleBatavia,8l6.

.

•straal le Batavia,

Itagly,

293, 296, 301. 503,

316,

Houtin):

1 (N.), 12, 68. 260,

385,

Iluinsilorp, S99.

Inilraeiri. 864.

lmb.iDagara, 663.

Iiianiiiiajoe, 750, 761.

Jaagpail

le Balavia, 751.

Jao.ljsz

(A. M.), 969.

Jafaapa

nam, 293, 296, 299,

303,

313, 378.

Jakatra

89, 112, 164, 178,

182, 185, 520, 32!.

324. 677, 685,726,

822, 826, 830,881,

896. 901, 907,920,

921, 944, 952.

.

I»cg van), 172,537.

JailSï (B.), 645.

^H 070 RFGISTER VAM NAMEN. M

JmaanscliF jimia In lUuiii

^1 mi, CS4.

^1 Japan. i93, 297, 301. r,n.

Janmen, 16. SOI. SM. •>

^B 3:8. 5S7. 433. S73. 8SIS.

^1 837. H38. 897. D«l.

(Owlor-1, «64.

^1 hpra. ei. 190. VM. 316.

Jnlo. 317.

^1 en». 837. 717. es9.

JciBkers-grarUl Ie BaUïia. 5«

^1 Jasselibnig. I7S. 322. 937.

• Rlnwl l<- lUlaïin. 3<1

^B 88S. «U7.

Joiq», 843.

^H Jav». 11. 7i, 90. lil. 136.

^H 127. 133, 140. 160 170.

Kaamians-fTOlo, 560

^H 178. 184.197. iS0,2C3,

Kaap il>' Gonlx lli>.p. 11,11

^H 163,386. 39!. 380.393,

149. 160. 388. 391, »

^H 430, 433. 389.303,1181.

315, 338, 384, 38S. «

^B 610-613. 614, 631.

S91, 597, 60«, 710.71

^F 666.680.681,687.690.

B 695. 703. 718-717.

KajHi. 319. 330.

^b 733.738.715.-60,781,

Katnngf^rs. 634.

^H 80:1.810,833.834.838.

^H 868—870. 890. 903.

Kalpcli. 393. 300.

^1 939, 947, 961. 963.

Kamiiolja. ito. 010,6I1.«

^M . (Midikn). 9.53.

^H » (Oiüit), 953.

Buitwi»*rg.

^V Jaia's Mui-dkusl, 853, 963.

Klnip (OiiBesclit) Ie Ual»

■^ . Nooi-il lluslliiisl, 60.

59, 160. 380—381. 361

^L . ni>iikii«i. 8. 13. i9,ie.

505. 368. 370. 571, 4

^B 91.136,160. 161,173,197,

438, 333, «85, 793, ■

^1 307. 309. 337. 363. 387.

Kaminr, 364, 903.

^H 393. 39«, 300, 303. 303.

KananiM-, 397. 316.

^B 313, 337, 399, 409, 413.

Kan^eaa, 161.

^1 459. 441, 4311. 318, 351,

Kammi. 3«8. 398, S9I. S

^B 849, 336. 339. 365. 373.

^B 381—385, 389. 610, 615.

KaniiHï-rii^iii, Hl

^H 613, 031, 634. 637, 675,

Kamk. 10.

^B 686. 690, 003, 717, 733,

^B 736. 738. 730, 933.

REGISTER VAN NAMEN

979

Kiisleels-kajiel, 187, G51.

Katapang, 91.

Kalzenellebogen (punt), 360.

Kauw Tjankn, 948.

Këdah, 788.

Kelman (II), S48.

Kerk (Luttieisdit!) Ie Bolavia.

mi-

• (1Aa\ehc.\i-) Ie BuLavia, 610.

• (Nederlandsclie of Hol- laudsche) teBiilavia, IK1>. 610, 651. t>46, 912.926, 938.

" {l'orlufïesclie} Ie Bat;ivia, 610. 631, 912.

■ (biuiieii-PorlHgesclie) te Batavia, 91.

• {buiten-l'orti^esclie) Ie Batavia, 323.

■ -liof (Porlugeesi^li) te Ba- tavia, 493.

-straat  te  BataTi»,  560, 

Keten (.Ie), 41i8, 833. 842.

972. Kiltaré. ÖOO. Klceden-pïikhui» ie Batavia,

973. 228. 292, 358, 352,

415, 445, 775. Klerk (ft. de), 224, 225, 782,

948, 958. Koedeloer, S99. Koestraat te Batavia, 361. Koelüjin, 10. 297, 301, 303,

378. 387. K»il»R, 297, 516.

Kolombo. 20, 293, 295, 296,

305, 505, 512, 3! 5. Komoriii (Kaap), 300. Kopersla^ers-winkel te Batavia,

190, 6S7. Komianilel, 139, 185, 208,

2G7, 293, 295, 299, 505.

31S. 528. 354, 555. 408.

461, 524. 591. 690. 712,

715, 7-23. 727. 777, 897,

947. Kninial, 91. Kranganore 501. Krawang, 272, 274, 801,

948. Kriel (S. C), 784, 785. 787. Krokol. 564, 601, 685. 825. Kuilenluirg (puni). 361, 881. Kuiper (eitand). 52, 650, 656,

949. Kwal (de), 58. 07. 458. 464,

950. Kwala Demak, 959. KwarlierX'graclitje tf Batavia,

951. 708. • -slraatje te Batavia.

5Ü0.

Lanipmifï. 14—16, 277, .501 . Lani[>oiiger, 277. Lange (C. M. de), 355. Larihe. 294. Lassen». 780. 960. Lazarus-huis te Purmerend, 34,

35, 623. 629, 839, 849. Lebak-pMioes. 791.

880 REC

■jTÊrt

^N NAMEN,

Lceuwinne-gpaclit Ie B;

avia.

520, 555. 408. »ï«, 155,

444, 557, 590, 61J-61S,

Uden (eiland). Si.

681, 682, 687, 690, 695,

Lengkong, 522.

703, 705, 712, 714, "15,

Limliangan, 181.

722, 725, 726—728, 73»,

Limplio, 897.

732, 757. 759. 777. 780,

Lira Tjip Ko, S3. 92, 120

183,

788, 851, 696, 897, 90!,

518, 520, 578.

929, 942, 943.

Linie (de), 780.

IKalang. 960.

Lodicio, 023.

Maleisclie graclil, 560. 561.

bteniadjang. 960.

Maleijers, 825. Manaar, 295. 300.

Mac.in,90, 170,183,423

682,

Manapar. 500.

690, 091, 700, 701,

726,

Maiigga-doea. 281. 361, P:i

Madura, Ï57, 205, 380.

611,

Manila, 90, 176. 185. 4!i.

013, 61».

700, 701. 726, 753.

Mahabada, 298.

Manipa, 298.

Malionied, 169.

Marci, 625.

Makasar, 17, 28, 80,90

179,

Mardijker. 909.

265, 206, 295, 298,

505,

Maroenda (rivier). S8.

505, 514, 320, 383,

38»,

Maros, 295.

B19— 521. 557, 559,

605,

Masuliplnam, 299.

014, 615, 67B, 687,

Malaram, 516.

716, 717, 728. 775,

872,

Mature. 500, 315.

Meesier Curnclis, SS, 07,247.

Maltasaren, 825.

355. 554. 558. 458. 4Gt.

Matabaarsclie gi-aclit Ie Balavi.i,

S67, 817. 878.

Henado, 294.

Malaliar, 45, 139, 206.

297,

Meruia (P.), 212.

301. 505, 516, 588,

591,

Melilepolis. 081.

602, 712, 715, 723.

727,

Meulen (W. van der). 212

777, 863, 897, 929.

Miildelburg (eiland), 62. 8.

Malalia, 27— 29, 134,

135,

(pujil), 560.

2U8, 257, 203—265,

267,

Middelpuul te Balavia. 456

296, "98, 3U5, 3U5,

Middelpunis-brug. 560, 68,'

REGISTER VAN !

981

M."MtT-lwai(Ziirilep),587. Mopaia-lnMiitiiin, 801, 'Mohoiuncl Abdoc'l Chatih, 'Molenvlicl. 117. 173.

325. 561, S56, 537,

Holiikkeii (ile), 383. Mookcpvaait. S72. 817. Mooreii. 25, 167—169.

:ï64. 365, 684, 867,

904. 931, 932. , Mo-sael (J.). 833, 84fi.

Nagasaki, 387.

Nassau (|Hiril), 360.

Nedorlaml, 2, 10, 22, 33 60, 65, 67, 79, 85, 110, 113, 120. 122.1 140, 148, (53, 187, 194, 203, 217, 221, 262, 2G8, 275. 276, 287, 302, 307. 373, 383, 384, 389, 5!)4, 398, 401—404. 407— 415, 435, 437, 459— 463, 468. 483, 518, 528, 529, 559, 543, B52, 566, 574, 581, 590—593, 597—600, 652, 662, 666—670, 692, 698, 703, 714, 744, 748, 751, 757, 787, 789. 798, 808, 812. 813, 815, 863, 877, 889, 890—892, 947, 952, 953.

Negapalnam, 20, 293, 295, 299, 303, 315, 408, 525, 743, 943. Negntie-pakimizon {Weslzijd- si;lic), 689, 690, 713, 714, 725, 727, 732, 775, 776. Neim, 150.

Nieuw-poort te Batavia, 232,

255. 239, 340,

245, 244, 281,

361, 455—457,

493, 500, SOI,

• • -slraat, 360,493.

Nimplin, 865.

Noonlwijk, 175, 458, 833,

907. Nijveuheiiii (lÜ. J. van), 962.

Oeloe-iljaiiii, 959.

Oeriön 298.

Onamelanilcii (llataviascho), 67, 972.

Ondaalje {P. G. J.). 778.

Onrust, 14, 52, 67. 68, 147, 189, 191, 192, 194, 195, 401, 402, 413, 414, 433. 529, 530, S65, 623, 650, 656, 703, 788, 805, 812, 837, 843, 859. 904, 933.

O'sler-cinpcl v^n Batavia, 901.

Ooslliock van Java, 810.

Oranje (Erf-prinses van), 717. (punt), 360.

Ossenliercli (van), 605.

Overijssel (punt), 361.

REGISTER VAN NAMEN

Paardeiistal (Omp') Ie Ralavia,

512, 649. Padang. 295, 297, 501, 316,

377, 378, 810, 897- Padjar, 152. Pagadeen, 273. 274. Pa^^rniaii, 82S. Pahang, 802, 803. Pakodjan, 82S. Paleiiibang, 33, 267, 263—

266. 294. 297, 59Ü, 450,

452, 450. 060, 590.611 —

614, 802. Paliakale, 293, 293. 299, 305. Palikol, 295, 299. Pamanockaii, 273. 274, 697,

802. i'aiiaroekan, 5S1, 960. Papoiieti, 501. Parra (P. A. vau der), 261. Pali, 6!!4.

Palna. 293, 296, 301, 316. 1'alOfiakan, 824, 82.s, Peirak, 264, 299. Pekidniiiran, 199, 300,6117,959. Perzische goU, 150. Pinaiig-pooi't te Italavia, 444. Pisang- ha toiï, 364, 685, 825. Pisiijg, 817, 821. Pluskow (voii), 533. Poelman (M' P.), 848. Poeloe Ai, 295.

Rhoeu, 295. Tjiuko, 297, 301. Point ifc Tiale, 295. 296, 500.

303, ÖOJi, 515, 378.

Pfdder (J. van de). 842. Ponekail, 500. Pook (J. H.). 850. Porlt>-novo, 299, Prakamoenljang, 59, 40,

274, 697, 699, 700. Preanger-regenlschappeo, 39.

272, 353. 567. Prins Tan Oranje. 102— lU*

178, 253, B19. Priiiseu-stmal te Dalavia. 560. Proveniers-huis te Samaranft,

159. Provisie-magazijn te Batavia.

194, 195. 197, 512. 556,

415, 564, 656. Pruimers (G. H.). 549. Priiissen, 798. Purmercud (eiland), 34, öi.

193. 534, 625, 651, 788

Radermacher (M' J. C. M.). 936, 937, 940.

naiiisay (D), 756.

Rec^le Batavia. 27, 29. 50. 52. 53, 67. 70, 71, 80, 119. 120, 123, 147, 155, 170. 176, 177, 196, 208. 2o0. 253, 287, 270, 285. 536. 357, 543, 350, 388, 389. 394, 401, 403, 409, 41 415—418, 424, 425, 43 452, 437, 438, 456. 5.3< 644, 650, 682. 700. 71 726, 749, 756, 805. 80". 812, 813, 843. 860. 9j

F

REGISTER VAN NAMEN

983

'R«!(Ic SjiiiiiiriUip, 127. Reuibaii^, 61, 109. 296, C57,

?S0, 9110, 960. Reynsl (I.), 694. Reyiivaüii (E.), 7S4. Reyiig {J. C), 143. RfaJnoceroE-graclit Ie Batavia,

360. 561. Riouw, 264, 801, 902. Roliijn (de), 127, S02. Romp. 524. RKoaebooiD (C), 699. Roscbé ((ï. W.), 66. Roltcrdam (eiland), S2.

(kasteel), 265, S20,

615. L Bolterdammer-poort, 2ö3, SiïS,

616. 240. 243, 4ÖÜ— 457,

493, 500, 501, 883, 901. Rousset, 42. Boy (A. de), 68S. Rijnlands droogte, 410. Rijswijk. 455. 458—460, 469.

483,637.601,619.782.8.50.

833, 881, 921, 944, 953.

Sadraspalnam, 205, 299.

Saleier, 298, 386.

Samarang, 8, 20, 26, 48, 78, 127, 159, 198, 2Ö7, 265, 266, 287, 293, 296, 300. 515, 534, 450, 548, 546. 557. 564, 383, B89, 614, 615, 657, 721, 780, 889, 868—870, 902, 903, 959, 962.

Sanders. 533. Sapaiiiljang, 161. Saparoea. 293. Sapoedi. 161. Scliitidain (eiland). 52. SchulU, (J. C), 533. Seinangka, 301. Scpoch (Pangeran), 962, Siak, 264. 265, 267, 613-

615, 750, 733. Siam, 90,610, 611,614,677, 681.

. (golf van), 610, 611,

614. Sion, 542. Sleman Daoel. 842. Sluis (I). van der). 675. Smitli (D. J.), 697. 957. Soekalioemi (rawab), 843. Soekapoera, 181. Soela-Iiesi, 298. Soembawii, 265. 586, 613. SoembawarcKen, 825. Soemedang, 39, 40,116,273,

274, 697. 699, 700. Soeraenep, 61, 199,296,657. Soerabaija, 61, 62, 198, 199,

257, 365, 296, 300. 316,

557, 614, 61B, 607, 721,

870. 939. Soerakarta, 61, 292, 393. 500,

3)6

!70.

.Soerate, 10. 45. 139, 185, 284, 296, 501, 503. 505, 316, 328, 535, 577, 388, 391, 592, 591, 602, 650, 706,

9ft4

7i5. 722, 7^7. 76S. 86,-i,

897. Socsl (van), 601. Sontap, 281, 323.' 32/1, 561.

898. S67, 817. 81i, 881. Snphia Willielmma vau Pi-uis-

sen, i>19. Spanjaarden, 596, 597. Spanje, 264.

Speclmans-poorl, 456, 500. S< Helena 568. . Japo, 388.

Stadhuis Ie Batavia, 8, 19, 151, 533, 368—570. 767. -plein, 560, 493. Starls-apothefik, 661, 663. 768.

• -herberg te Cliei'iboti, 79.

• -Ingetiienl Ie italavia. 2ifi: Hee^en-lo};ement.

Siraat Malaka, 155, 2 ü 7, 264,

265, 780.

■ Sunda, 119, 120, 267,

589, 395, 409. 410,

414, 715, 726, 798.

SuDiatra, 586.

Sumatra's Westkust, 259, 295, 297, 301-503, 305, 316, 535, 422, 452, 444, 578. 650, 710, 722, 752, 759.

Tafel-Itaai, 588.

Tagal, 15,199.293.316,657,

878, 959. Tanibora, 265. 613

« (kanipong). 825. Tanah-aliiiDg, 58.

Taniijoeng. 791.

» -grogol. 843, S4~.

•kail, 91. ■ -poer». 67, 247, 45^.

4C4. Taiifjerang, 67.247.373.458.

464, 521, 522. S*,"», 571 —

573, 817, 821. Tan Soe Ko, 966. Ternale, 265, 266. 292. 294.

298, 303. 303, 314. 5Ji>.

559, 605, 614, 615, 67:1.

716, 717. 750. 970. Tels (A. A. van). 125. 162. 27i Timor, 10, 564—266. 207.

501, 517, 582. 450. 432.

550. BS8, 559. 5!)0. tilï—

615, 675, 705, 716, 717

730, 775. Tirtg Ingko, 777. Tji-amis. 683.

• -andjoer, 273, 274.

. -asem, 275, 274, 697, 8u:

• -blagong, 273, 274,

• -liiiljing, 90.

. -liwocng,91, 172, 175, I7i;.

185, 196, 522, 559. ",6ii,

362, 769, 775. 901, 907.

915. Toegoe, 797. Toeloeng-liawang. 301. Trenpgano. 841, 902. Tiinkonomale, 293. 296. 3

916. Tutekorin. 292, 296, 300. 3'

315, 470.

REGISTER VAN NAMFN,

Tijfiers-gracht te Rntavia, 360. 494.

Ülreclil, "il2.

(lumL), 5G0.

Ulreclilsclie pooil, 2:>2, iö&,

259, -240. 243,

45B— 457, 49.-.,

500, SOi, 881.

. si raat. 560. 5lil.

Veriii:iak (P.), 874. Vader Smil (i>ilaiirt), !J2. Versailics, 853. Vienrie {P. J. de), 745, 782. Vicrkanl (liel) Ie Baliivia, Ö6I,

457, 784. VierkanIs-poorI, 252. 235, 259,

240, 243, 45li, 457, 493,

BOO, 501, 8S5, 912. Vlaanileren, 213. VIcesch-hal Ie Batavia, 39. Voel (J.), 212. Voort (P. G. van der), 675,

676, 872. Vonii (M-- P, ïati dfir). 848. Vos, 562. 563, 082. Vriesland ((lunt). 360. 684. Vrouwen-lurliLliuis te Batavia,

568, 859. Vrij mans- lia ven Ie Batavia, 53. Vyriioek (de), 4Ö8.

'Wadjorees, 519. Waicr, 294. Wani|iIio, 587, 406.

WiijieDkaiuer te Italaviu, 55S, 649.

Wassüiiaar (G.), 212.

Waler-kaslee! te Batavia, 190, 431, 458. B -)daals to Batavia, 460,

483. ■> -jioorl Ie Batavia, 195, 226—238. 252, 239, 444. 446, 456. 457, 492, 495, 498, 501, 502.

Wi'cs- en arin-liuis te Batavia, Zie: Arm en -Il II is.

Wcltcvrpdrn, 172, 261, 554. 7H8, 878. 907.

Weslerwijk van Batavia, 172.

West- Vriesland. 212.

Wilgenliurg ((losl), 322, 325, 458, 833, 921.

Willem Fnjderik, 798. V, 148. 798.

Wimiiiercriiiitz, 623.

Winkel (kleine) Ie Balnvia , 197, 228. ■ (medicinale) te Bata- via, 66. 193,649,650,656, 947, 953.

Zaïidzee, 493.

Zee-liatterij Ie Batavia, 881,

884. Zeebur^^ (punl), 561 , 456,

885. Zeeland, 212. Zeidandia. 5G0, 455. 456. 500,

REGISTER VAN NAMEN,

Zeilmakers-winkel Ie Batavia,

Zocleiidaal, 874. Zuitlcr vonrstail te Batavia, 5^, 59,160, 175,281,792,056.

Z. O. eilaiiileii, 266. 61 S. Z. W. eilanden. 266. 61tt, Zoulelamie, 855. Zweed, SS 4.

ZAAK-KEGISTER.

Aam, 24. 183. AanlKslcdcn, 716. Aanbtaletliiip. 537, 741. AaiilKiiiw van vaartiiipwi. 780 Aanbrenc«>r. 328, 342, 440. 444,

673. 778. Aanilccl in iiuamphincttsiH'ieleil.76]. Aamloen (wno havea). 95. 135. Aangeven (^lschc munlcrs). 341. Aaugever. D27. AuKicren, 716, 859. 902. Aanlialün, ()9Ü. 723. Aanlialer. 152. 165. 178. 259, 284.

674. 441, 558, 588. 611. 694.

675. 728. 732. Aanhalitic, 133, 134. 173.328.421,

676. Aanhouden (Cnnip* ^chijij. 888. , Aanhouding, 934, " Aanklaprin. 105. Aaiiii^tKr. 59. Aankomst in Imlic. 140. Aankoop, 77&,

Aankwctien (cliinirjiijns). 482. Aanlanden, 9.

Aanleeren (an>l>aulilen). 694. Aanle};K<M). 253. Aanlegper. 21R 532, 533. 538. Aanloopen. 728. 730. .Aanmaken (municn), 602. Aanmant^n (nrnrtiiiuis), t!C2. AanmaniuR. 772. 773. Aanmoedicen (viiarl van (Iliiiiezen).

693. AaniucH.-(1i|^np. 553. Aa o nemer. 585. AauplakLen, 618. Aanplant. 45. 124. Aanran'len {vn'cind Eunipwsi'li

scliip), 134. k Aanrrkpneii (vinrliiipi-nl. •>35. I AM)ivli«ning, 48. 49. 56, 67, 86, 5%. I Aanroepen, 235. 243.

Aans|irakt^liik. 62.

Aansprakelijkheid, 130.

Aanspreken (eeiJ dehilfliir). 84.

Aansiirfker. 826-8:«). 907, 918, 919.

Aan:(l.'llinp. 292. 379. 676. 800.

Aaiislitcit (ïe*'»"' 702.

AatiIRchenin);. 95.

A>n vaarde 11 {bueilpl). 822.

Aanvaanlins, 56. GoO.

Aanvwr. 121. 170. 327. 677. 693.

703. 857. 860, 941. Aanvoenier, 359. Aanvrafftn fwi!<spl], 598. Aanxeftp^n (ilooilvnnnis], 8, A.inzien van ••i-.n sjalibandar. 676. Aarde. 584, 920.

(lerl bestellen. 829. AanlvriHlil. 631. Aliandoonoren. 966. Aliruirorrn {slad;i-drH-tnnal). 649. Ahsent. 29. 99. i:J.=i. 157. 393.412,

677. 736. 738, 851. 958. Ali-^enleren (liclil. 230. 237. 497, Aliseiilie. 161, 367. 552, 633. 848. Alisinih. 953. Ahsunlileil, 344, Almis. 86. 158. 210. 218. 221.222.

329, 462,481,642.720,721,784. Acres, 641. Accident. 659. 664. Accoonl. 219.

(wdlip). 145. 146. Ancressemenl. 136. Aciilerhnlen (cnnlraliandc). 52. Achler-poort. 882.

• -slal. 135. 5115. Acpiil. 214.

Aele. 6. 51. 84. 101.103.171.373. 374. 379. m). 754. ■ |[i..iariee1e) 108. 349. 593.

595.  oliliploir.  607.  772,  773, 

• van cigeudoni, 637.

ZAAK-REGISTER.

. -iHMili. 773. 774 Arlic. K). 18). 347. 370. «73. 692. 761. 7152. 772, 77U, 056. • (iTiriiinci'lcV 121. ■ (wi-suiiLtle). 143. Aclioupreu (pnrlilor.s), 572, AJer-lalfn. 053.

. -liilinR. 4JH. 659. Ailinrn (l>r»'il.'h. 137. Ailii-M;ir. -I'Xk 290, 315. A.h'iiv. 211-

Ailjii.biii. •>yi. :i2r>, 45.1. 456. 47!. 472. 470 -4fl2. 4Ö5 '4«r. 4!tO. 4!ll. 491. 4i>5. 498. 5ÜC- 509. 514. 632. i;m lip wwk. 236. Ailjinici, Km. 6!!4. »19. 840. AaiiMiuslnlciir, 17. 23. 07, 18». 1»4. 195. UW. 228. 24a 252. 232. 293.296. 297. 316. 317.336. 337, 564. 565. 595. 648. 649. fiai. 657. 689, 755, 775,776. 870.

(1^). 66. 837. A.liiiiiuslialin. 305. 465. 466. 626. 648. 640. 668. 669. 773. 891. -Ii..cii. 649. All 1111 l';i:iI-s.'1mm. 757. 7i)8. 804.929,

nnO. 951. 954. A.lnu'sii.. 1Ü5, 717. Ailii.n.liaiin. 93. 945. 958.960.901,

966-908. AiloiiUnl. 577. A<li)iiliu, 576. 577. Adrc.i.wrcn. 662, 663, 757-

(/.icli). 574. 575. 742. Adsi^nilenl. 811-

A.lsisleiit, 69. 136. 294. 302. 445, 640. 692. 693. 707,877. [al>.s<>tiuill, 840. (j""R). 204, AtKiBlmlie,. 233, 241,447.551,597,

«53. 684. A.lvürloiiti.', 662.

-hU. 972,

iHl. 105-107, 218, .'i33,616. 8;i7. v/U Coüjji', 437.

A<lvn.-:ial-fis.-u;)l. 51. 118. 13fi. 2».

498. 673. 807. 8;i3. J!35. 843- Altmbfn. 87. 89. 91. 92. 9t».96fi. Ahlak. 92. 362- AnM>l;iilii^. 695 Af.lank.ii. 34. 196. 750. Alilrijvoii. 4l>9. 518. Atli;;iTi'ii. 8. 13. 70. AllliiJlHi, '.m. \\W\u van Inllt'lli-U, 143. Airiiit. «82. 8Jt7.

• -iiwkpr, 961. krums. 786. 787. ArpTareo. 527. Al-;i><l. 842. 843, Ariialeo (rujtaliG). 751. ■ (renlPii). 605. AlVymKlu-Kl. 724. Alleptier. 740.

Alluzen (lief!rafenis-(.'3n};t'i-sl. 91i Allwing, 227. Atliissvn, 236. 459-

(warhl). 503, 507 Atlijvijilieiit, 379. Afman-liercQ. 226. 230. 237. Ariuoiislvriiip. 166. A^akhiri);. 49. AI{iËL'si!n (rgIiII. 628. ATrekeninK. 463. 468. Afschnlten, 69. 268. Arsciialliiip. 139. 328, 758. Afscheep. 22. 3rtO. 352. 405. 4Ili 699. 713. 726. U44.tM5 -boek. 844. Afsfhpp.-ii. 1. 37. 50. 120, 252. S;W-

406, 557, 665. AfsHieiiren (/ef:t']l. 255. Alschielen, 102, 799.

(rif waeliEl 412. AMirift. 270, 271, 5fe AMirikkon (CliiriewlK^ k^K.■li■^l. 53 ArsHiriiveii, 43, 671, 967. AfM-!iriJNir.K, 23. 402, hhhff. 182. 343. 607, 683. 970, AMaper. 122, 620, 639-041. «40.

AfsiCT

. 131-

Aflruij. 487. 4

AnuiKcn, 250.

Afvoer. 117. 521.

Afvonlereii, 140. 141.

Afvraftcn (vrijscKTs van i-l.iveii),

Ahurtn. 881.

Afmitcniig. 153, 820, 821. 'Afwuf-en (aolilaluii-fltpn), 477.

«AfivcziiihËiil. 54R. 761.

;Arwi|ien (vn-fiml .-eiieL-i.svnlk|.540.

ARar-asar. 91, 587.

Agin. m. 54C.

Acrement. 31).

AJikwlMMiw. 842.

khna. 881. 882.

Alcaliet 896.

Ale, 183.

Alimenialie, 41, 736. 795.

-rieiiuiiifrcn, 794, 795.

Alitiieiilt:rrn. 84, 62!). 6,10. 739.

Allrër^n, 76.

Allooi. 73, 75-77. 333, 334. 764.

Aliihalielh. 256. 462.

AiiiliKClil, 469. 551. 694. 695. 795.

AmlKicliL4-üP7cl. 899. 911, 914.

■ -miiu, 29. 54. 190, 311.

3J2. 339, 3f>5. 390,

552, 605. 692. 695,

■ (üotiii)"). 319.

■ linL-imlsrlO. iUti. . -volk. 952. 953.

AmkaMailuiir. 512.

Aralii@n;n (eenc ttPlrpkhtiij; lüj iIp

scltHlK'rij). 40. Atnl>ilH>. 884. Amhlrnnar. 417.

AnimuriilJc. 10, 112. 394.395.400, 408. 422. 701. 703. -p-pilprim. 96. 97. 885. 887.

•huis. 884. AmniH^D. 133. 134. 152. 153. 160. 161, 174, 176. 184, 205. 206. 251. 251 263, 266, 408. 419. 627. 673, 737. 779. 860, 864, 902, 971. • -socii'leil. 40. 135, 174, 184. 224. 679. 756. 761. 762. 837. SMt. 863, 871. 949. 965. Aiuchoda, 693, 694. Ancjennitüit. 317. Animaal. 353. 355. 358. Animalia, 785.

Anker. 10. 98. 250. 400. 409. 410. 414, 415. lillen. 518. Ankerjg.'-pülii. 717. Ankm'11. 418. 422. AnouUereu (pmi-etliin^). 211.

Aiitwiinrd, 211. ApnrU'iiu-nl. 280. A|ilanemi, 966. A|ir)tlii:i:k | IktUviusiclie). 660. Aijotlii'ker. 663. 784, 839. Aiiiml. 3. 4, 152.345.497,540.541, 704.

■ sbiin, 240. ,A|>|iellab(;l. 4. Aijwllaltilitelt. 4, 540. Apphcercn (zioli). 885 AiiiioinLcitient, 12. 172. 181, 212.

213. 345. 530. 604. 616. 866. Aiipmli^jli'.. 810, 863. Ar.ik. 26. 36. 67. 156, 254. 263. 266. 28;t. 284. 290.407.439.441,
214. 460. 476.521,612.700. 702, 726. 733, 744. 747. 780.
215. 858. 868. 872. 9-i7-92fl.
216. 9r.3.

217.  -hrjiiil.T.  107,  440.  441.448. 

449, 867, 868, . -Iiraiiili-nj. 26, 792, 793,901, . -sM, 465.

. -sinkcr, 107. 117. 43!t-442, 448. 777, 778. Arliciitslnon. 26. ArHiipf. 200. 531. AiT-liivaris. 2!M. ,\u-v\i. 299, -.m. Arriili,v.orniT, 794. AniJcn (ile). 9. 25, 41. 55. 80,3.W. 381.384.388,402. 4113.410. 426. 5B0, 639, 812. . -huis. 472. 576,

■ •kn.'i. 84. -miilildp», 544.

. -ver/rrs-ii." 793. Arm'M'ilc. 41. 646. 68:i Arrrsl. 3 59.71.145, 171,172.240. 2.^.2. 421, 447. 452-454. 501. 503. 631, 807. 883. • (iii) nemen, 358. ;183. Arreslaiil. 507. Ari-c^lcmi ((.'ouiltTi'ii vnii ïriH-iiiiInnl.

36

ArroM

?n(. 80. 403. 744. lie. 2,W.

Arlikd (viTiMwIpn), 670.

. -lirief. 7(1. 307. 38:i. 393.

42r>. 514. 592. 679. Arlikrlon (oii) hnorvn. 5,30. Arltll.Tio. 248. 3(K), 398. 444.

457, 649. 720. 721. 801. 835

\

ZAAK-RFGI?1TER

836. 838, 881-885. 890. 910.

ArtiUerMvmprlfren. 9. 397. 40F., AriiUerist. 344. 459. 494. ArLsenii. «ö, 67. 661. Asi'h. 584.

Assisualie. 127.268.275- 277.329.

596, 591. 599. Assuiiialic. 214. Al!.|.. 92. 280. 601. Alli'sutie. 170. 753. 9Ü3. Aiidifalie. 413. 552. 808. 903.

(pulilieke). 2Ü8. AufuRe. 787. AiiloriKalie. 181. Aulorili-il (-'ippii). B25. 73«. Av«ii<:.-i-i-ii. 234. 235, 242. 885. Aran^ mi. Avenue. 966.

AïOi.rt-l..-[!iiive,iis. 160. 830. 917, . -pi-lwil. 228. 232, 498. 512. 628

■ -iiiiinl, C45. . -onler. 481.

. -rapfwrl. 240, 4itll, Avnnlurier. 423. Aiiin. 254. 403. 477.484. 744. 74(i,

Si7— 929. 931. 932. 951.

Baatlie. 735. 953. Baat, 30. 174. Baar (luk-). 831. 832. Bi«.s.25.W, 192.228.402.583. 657, 658.

. hliikmakiT. 363. 684.

. iHH'kltimlcr. 840.

. bwkdrukkM-, 840

■ biiskniiilniak«r. 363.

. kaartcDinaker. 363. 388, 404.

685.  kuiiewUser.  363,  >m. 

686.  kmWr.  363.  6X4. 

687.  Iijuil^it:ler.  363,  684. 

iiiPüwlaar, 363. 684. . vaiilhinisl.68.529.530.623.

625.  sii.i.1.  363.  684. 

sleen- en IicfMhiuiwer. 3(iJ.

0B4.

liniimTmiuu 303. 364, 401.

52». 583. 61W. 685. . v„l wai-Nikairer. 14.50.142,

398, 444. 445. 538-540. . zeilmakt-r, 363. 684.

tbalziiHil. 713.

Baaijeu-houl. 919.

Badi'ii (licli). 484.

BalXa*. 549. 558. 559. Ö'JO. 674.711, 726, 729. 730.

Ikisape. 104. 144.

(Ei'pt-rm il teerde). 28B

Baliar. 15.

Ifciiliinv. 34. 52. &9. 92. 93. 1:«. 206 229. 280. 2111. 33:t, :W3, 305-367. 369, 371. 440. 411 496, 583-585. 61'.!. 685. 777. 832. 833, &&. 848. 867. 8BI.

Bajiinel, 490. 491 ._

■ -sclieeile. 474. Bak 468. 478. 89<J. 904. 9&4. Bakker. 471. 600. 762. BakinepsliT. Oa 235, 236.243.211 457. 468. 476- 479. 484. f. 1 0. K-l Balaiiü. 634.

Bali. 44Ü. 448. 449. ^

Balk. 117.444.516. 549.B48.9C:1 Bal-^iH'l. 4M.

l!jiiil«C 280. 756. 783. 784. 8ÏI (maal). 14 -vloi. 117- Barnl. 922. BacidaKP. 659. Bank (x<v-). 719. . -Iirief. 603. 604. 632. G33. GC . -rouranl. 204. 345. ;146. f**,

fi04-«)G. 837-839. . van keiiinj:. 287. 605.

 -kennU.  6!17. 

Baiikmt. 636. 642. BannisseiueiiL 120. 515. 767 Baiiiiiii^l. 179. Barak. 365. 445. BarL'a. 259, 321. Bnk. 129, 936. 955, Barkas. 27. 157, 158. Barrifcre. 231. 2:». 239, 244. 441 Basiaafd, 891. 948. Baslbn, 881.

BaUiillon. 67. 4:.l-45,5. 459. m 463. 464. 469. 480-4tE. 7tt4 ''U BatiHtr. 854. Balterij, 881. Baïar. 91. 91 353. 357. K*. ü

. -niewler, 357. Bpamht-seliryver. 84. 101.249. ...

594. Beddegoed, 770. _ ,^

Bcdt-ibg, 02. 146, 151. 287 3*.

2AAi:-RFi"l3TER,

*I0O. 6G0, 709. 7fi6, 815. 879.

ft-ilclen. 736.

Be'lel-zab. 130.

Bwlerf. 24, 399. G72. 804. 8G4. 030.

Bederven (wGg<-n), 619.

Bnlientle. 34-36.

BeilicniiiR (poliltckcl. 308.

BnUlcfcerinp. 6Ö9, Gl>4, 665.

Beilnmpllieiil. 482.

BnlroR. 162. IKt. &94. 752. 931.

Bei^.ilif.'eti. 19. 62. 170. 593. 671.

KpëiüliffiiiR. 171.

BeeMlioKWi-r. 190.

• -werk, 325. 341. 899. 901. BMn-bi«iik. 659-

Bt^Liul. 189. 353 -355. 358. 840. Bejrinsi'leii lier Cliri.slülijke relif;if.

Bfp-aarulaals 741. 921.

((UiiiiPSi'li.O. 920. Begrafenis. 99. 101. 428, HW>. 470. 768. 775. 825, 827 -«;«). 904.905,909.911—913. -lii-Mf. 82(>. • -Kcidcn. 4G5.

■liMsU-n. 140. 141. -nii^'f:i.l<-ii. 740. -r.il. 830. 919. B^avpti. 428. 483. 580. 774. 775, 82G, 904, 910. 91 1. 916, 917, 9-iO. BuroolJiifr. 811. BebandelinK (bruüiiue), 57. BehsnireD (lairriiiiisiLiel iniin].918. BehoenbhPHl. 41. 47. telken. 143.

. .«la?. 13. 619. 879. Rrkciinler. 584. Bckleiilin}!. »18. Bekiiililx'lciL jvt>i>niiaii). 631. Bekniisitin?. 964. Bekwuiuliui.!. 394. Belasten. 63. 86. 87, 748. Belasting. 21. 59, 63. 159. 10(1. 167. 202. 523. eïl4. 792, 817. 8,W. 855. 8C3. 867. 869-871. 875. 890. 901. 956. a''>9. 963.

\

Bele^eD (gelilj. 350.

Belemmering. 901. Belliamel. 454. Uelooning. 553. 797. 867. HElijJciii,s. 793. 794. Itemannin;;. 6«, 384. 389. l!cnii<Mel(l, 894. Benaili'elcn (inlamlers). 136. Uendiceren (errgcnamen) 809. Bejiclirie van inveolaris. 137. BctKietiitiic. 684. BcniNnli^'illie^len. 94. Ili'iizoi-. 184. 258. 259. 321. 547.

578. 644. 677. 803. 897. Iteplanten (kullij-liiinen). 182. Beproeven (pf weeren). 49. Bemlilereu, 100. 101: 107 Berekeiiiiip. 268. 269. 275, 328. 330. tterKeii (giHHlrreii), 396. Bci'giilnuLt. :t59. 361. 751. Berpolk. 358. Iteroeii. ,144,

579.   (lll«.^■e^).  3. 

     Bcrwrrle. 9;!,'i. IdTtwvi-ii. 282. 370.

ItlTllllW. 7.

Ik-s.'liai]i^'iM^. 844. UesHieiilen (uilminislr^live). 648. H.'.«cht:ul<'>ili.'kl. 421, 4:18, 624. Hes,-h..i'ijirw. 322. 323. 5;H1. 537,

873-870. 966. Kes<'lii>l. 9Z 156. Besrlirtjviiig, 262.

(iaarlijks.-l»e), 327. Besehiul. 951. 954. Bi^hiilitipile. 59. lU-<ha |iii) nenmii. 143. 251. 252.

419. Besnicu G29. 630. ■(.■.■iiiiieijni, 7!)4. 796. HcsjianiiE ï.nn knslcn, 644. Bespikkelen. 93. 94. Bes|HilliiiK. 813. Ite«lek. 549.

H.-.siel-2i>p.lerTii. 337, 338. 409. 410. 442. 443. 558.

• -lakje. 120. :;52. 415. 689. 714. Bestellen. 829. 830, 944. Besielliiig. 291. 384. 706. Beshiur (Kn^-Hsclil. 133. BelalHn. 16Jt. 863.

. (v,.ff,iill. 12. 895. Betaling. 85. 116.551.591.592.773.

(.-imLinlel. 700. BeleiiHen (inlan.Isrlie mrslen). 803, H<-nls-l>,Miai-ii. 115.

2AAC-Rf^GI37ER.

B<'iir<. 545.

. {nnm|r). 545.

■ U'Yin-). 535. 083. 745. !)79. ll.-viii,liLip. 671. Ikvnurilirlinf;, 871. lli'von!.T,-ji. 13fi, Gil2. Uuv(,r<liTuip. im. 3Ö9. 774. 043, Bevruclileu (voi>r Ctiiiiii' n'kt:ijiu'-).

722. Bewaken fïrei?unle utliepen). 419. Bewakinp. 92. BewiiiillicliliBi-cn. 104. 384. B.'wijs. lf>2. 680.

723.   (Vfllabel),  957. 

724.   vnr.  .■itrcn.liitn.  753. 

     llr/;>:Mi>-ni<'ili'.. 4!3. Il.v,.:;,.l,lh,.j,l. 34(i, 348. ;(49

ILvrnliiifr, 3!lli.

iiv.-i;'M. :m.

litVili'kni (Irn|.l/|.T1). IVMl li-vnlJi-ili-. tm. 748. llivtiiiii^.'ii, (15;.. It.'/n^>nn (7mU}. 453. 454. M2. hiMii)ilii'<^!i'is. 294. ItKt. 110. 171), 183. 197. 248.744. 745. 747. 92«. . (ïimr). 153, 154. . -maal, 027. KIO. . -v.it, 24. 183. Billi:! na vcrkoniiinf;. 618 Bllliix'ii. 13. 19, 5G(I. 561.503. r)()3. 764.

wrklurpii. 333. 3;M. 061, Ki1lljkli.-Jil. 7m. 769. »iii4-;'rfn- 475, • -i-oLiii. 508. Binncii-liaaj. 387. . -uiw^ilei'. 707.

• -reuie. 410. 411.

• -ivffent. 103, 350. 5.17, 623— 630. 659. 600. 734. 758. 781. 782, 7»4. 7H7. ÏÏM 840.

Hinni'ns-lijns. 158. 159. Bis.sdin|i. mi.

Kiiiii. tm.

Itluiliaii';. 90.

Bl.iir.Tl. 107. 201, 213. 217. 530,

15. 016, HOa H02, ltl..i'<| (Clirislt'ii). 1119.

16.  -vnw^iiu.  37(1,  921. 

    !Ilii,.iii. WJd. 7IUi, 787.

• -iviTk, 32.',. 341. Bl.k. 172. 7;i».

. («U.I.S-J 359, 387.

Blok-hiiLs. 791.

. -niakiT. 192. 36i. 657. niiLssehen. 231. 238. 282. 362. 3«. 366. :i68. 370. 371. 445. m. &U5. 882. B.1,1. 893.

Biiile. 116, 180. 325. 340. UI 344. 640. 641. 762. m. 874, 916, 924. 944. (Cliincsclic). 327.

• v;<u U («lil rail eii 667.

• ■ Sclii'pcni^n. 620.

. VVc.-snu-J-.-.UTfn. 628 B..ilein«rii-ljrji-r, 347-349. n..ivld. 22. 42. 64.65.84.99-101

107. 100. 1!2. 113. Uli.

15a 159. 260. 342. :«L

528. 533, 535. 591. 592.

529. 639. 643, «JG. 611
530. 771. 773. 775. 8I|1
531. 822. 823. 833. 921

923-926.

((li>soble). 114.

(iiisi.lvfni.-l. 108. 109, 137

346. 347. 349. 528. 6.^i

C67. 61)8. 755,

-l)L-i«il.l.'niiir. 121.

-eed. 925.

-kaïnPr (Jcsolale). 6B8. . -Jn«■.^I.T. 46. 110. 130. Kil 142.158. I59.1W. 168. 169.1 73. IJb'l 340.535.576.5nK. (iÜ3.604.647.6tt 650,656.735.^^ 738.739 741.773

8;i9. 842.90(1. su;

(Cliincewlil 3W. 894-

• -ni>niiin|ir>ii. 528. -roilJeraar. 113. 262.

• -rekening, fö. Gt'iS.

-liock. 686. -scheiiliiifT. 145. -stanL, 6Ö& Bwsspreii. 387, llom-Ruas1..s. 7C9. 770. Hmk, 114, 115. ■ -liinder. 69. 311. 965. . -ImuflcT. 48. 65. 66. 136. I. 18B. 192. 194.195.198.199.2 248. 294. 298. 302.317. 414. 5 648. 649. 655. «56. 692. 693. 7 797, 838—040. 877. 964.

^K ZAAOH^ciST&a (»g3 ^M

^Hoiouüer (inhiulsch samA. 0C7. ^■^ -geumiit. 136. I9Ü. ^H £it). 910, 916, 937-

Boscli-ïuU., 848.

Holer. 17. 24. 47. 179. 192. 195.

197. 399. 744-74Ï. 927. 92».

^m 'MO.

931. 9B1.

^M_ • iiiupliioen 8ociot.22&.

«oilcL 38. 192.

^M . llank-couronl.6%634.

Boltolier. 156. 167, 254. 306. 312.

^B 6,^7, Bit!)-642

^^H - l)ü bel boKpHail, (157.

Uoii'ili.ir.riu.ial. 307. 390.

^^M • Vrnilumcuglcr. 547.

Boutmllr. 183.

^^H^ • v/il. waiHtiikamur. 14.

Iliiuwtiji (Cltioesehen Iciniwli. 841.

^■kJur, 30. zt, 80, «:<. :m.

Ilouw-iiuieriaal. 125. 256.

^nSa »ir>. 56C. !)6<».

B<)V(^nlunikr. 355.

^■CpMKVenlrwl. 1121.

llraml. 93, 229. 231. 23X237.238.

^^ta«. 152. D91. r>09. OIU. 645.

280—282, 369, 362-371.

^■■ï, 707. 74».

445. 446. 448. 482. 496,505.

^Hthm. 1t.H. 4% 576.

609. 510.640.605.738.881.

^^K (>ii ilfl tJiiileii, 253. 421

^^L 358. »7. 570, 010. 8U0. 881.

. -boek, S5B.

^Kmi-'SW.

Bi-anapn (werkn«.nl). UW. 403.

. ïlmffcl»), 353. 356. :iB7.

^KhartlJBr. 445. 468, IWl-885.

ïkotlii). 478.

^KO, 904.

ilraiiJ-fjiimur. 282. 361. 362. 368.

^■DgnnxoU. l..-.i>. 97. 25». ^■dg.t«KclMi. hl, m.

445. -^«'TH-<l»:hiii..  359.  361     :ifi3, 

^^^, 117. ir>:). s-Ji, »48.

^H -tHidii, <*o. !>i. m. im.rü6.

■ -liaak. 362. 368. 444. 882.

^B -warlil. 45K.

■ -liiiiii. 27. 70. 150. 2&L 258.

^H -WBchter, 2&1. 284, 713. 714.

41)6. 438. 439. 478, 701. 740.

^■d. 61, 744. 747.

745. 747. 769. 770l ;83.8I0.

^^■rd (annl fcaaii. IIÜ.

^^m (uvit) \«-i'riii'n. 9. 397. ^^khd. 4til. 470.

. -laiider. 3(;a, 'M'Jl

• -mtieslri', :.' ■ ' : ■ ■ ' ■ i

^^Kwiehl.

444- tl'

^^K,^. 1&&-158. 17&. 176.293.

. ^iiil. j::-

^■DS, 411. 438. B43. 84S.

^HlMeiel. 118.

444, 'IJ^, ;.;.,*. WH, (-«■:.,

^H^qiulu 821.

^B -maa. 251. 389, 390.394.395.

• -UitoniKT. 364.

^H 419. 904.

. -lm». 3&9, 362. 365-

^^m -niaiiB-iunl. 307.

^H -vülk. 254.

. -maker. 364. 685

^^Bl lliuiitea). 61U.

^ -iiifMier. 882,

^K. 105. 278. .-M8. 351.641.705.

. -slanjr. 371

^K^ 755, 772. 773, 779.821.894.

. -ïücliier. 282, 371.

^K 895, 946. im7, 968.

. -slicLling. 600.

^B hluvrn. MO.

■ -v.chl. 28, 176. 177. 250.

^B «lellen. 161. 162. 637.

285. 419-422.    437    439 

^^ft 'tuut. 83. 105. 116.122.123. ^^K8, 379, .151. 535. 704. 755. 7711.

80».

. -i«l. 3B1. 362. 444. 882

BrandewiJD. «28. 929.

^Kld.47&.

iiriMuit, m.

^^■rtvtN-TiQ^;. 446.

Brinr. 120. 270. 271. 4;il. 763

. ;gul...i.«.l. 757.

^Ki..'iia.

. f|«rli.:ultfw). 410.

^B^-ittui.2.

. (ï»J«rlao.lvk.). 55.

^^^LMM«^jl[^Qjta^^E^^j

nn^^^i

m

ZAAK-RÈGISTÉR.

Brigadier, 139. 140. 245. 516, 966, W9, 911, 912, 915, 916.

Brigantün, 90, 756.

Brits, 156.

Broeder, 906.

Broek, 86, 338, 339, 460, 461, 468, 514, 538, 658, 659, 735, 740, 953.

Broeijing, 398.

Brood, 179, 471, 847. . -bakkerij, 792, 793.

-dro&ken, 118.

• -kamer, 406. Bros-vyl, 475. BrooUlerie, 134.

Brug, 322, 323, 493, 494, 510, 566— 568, 585, 651, 860, 856. 874, 883, 901, 972.

Brutaliseren, 236, 244, 477.

BrutaKteit, 53, 126, 385, 416.

Bruto, 43, 44, 405, 406, 564-566.

Buffel, 353, 354, 356-^358, 567. 570, 619, 818, 820, 878, 880.

-dieverü, 359.

• -kar, 5«r, 570, 571, 818, 820. » -kraal 791.

Buikloop, 153, 786, 787. Buiten-armeii, 130, 793, 795, 796. ' -fort, 111.

• -gobd, 834.

-kantoor, 5, 10, 11, 25, 43 48-50, 54-56, 62-64, 67 81-86, 94, 97, 100, 103, 104 113, 124, 125, 128, 129, 133 136, 138, 139, 141, 154, 155 184, 189, 202, 203, 205. 209 246, 250, 260,261,269,271 278, 279, 283,286,290,291 293, 298, 302,304,305,307 308, 310, 311, 313, 320, 379 389, 393, 430, 432, 436, 440

443. 459, 462, 464, 470, 515 523-526. 538,544.^7,549 551, 554-565, 573, 577 583, 592, 593, 595, 597, 600 652, 653, 667,669,671,672 677, 679. 680,691.692,695 696, 703, 716, 719-721. 734
444. 748, 755. 757, 759. 763
445. 773, 800,812,853.863. 870, 872. 880. 943. 947. 955

• -post. 58. 59. 67. 68. 166

245. 246. 353. 457-460. 463 467-469. 484. 511. 551. 601
246. 833. 885. 926. 929, 931

Buiten-reede, 410, 418, 422. . -regent, 286. 537, 623-626, 6^-631, 660, 661, 663, 784. 839,949.

• -sUp, 95. 320. ' -wacht, 459, 463, 466-468. Bukken (zich), ^2. Borger, 5, 18, 54, 57, 122, 183. 264, 266, 267, 370. 384. ^1, 450, 586, 609. 613, 614, 617, 621, 624, 640. 679, 711-714, 717. 722. 788, 790. 888, 889, 907, 916, 917, 921, 969, 970.

(inlandsch). 914. 948. -coUegiant, 907.

• -kapitein, 545. -niiter, 326, 370.

-vaart, 45.

• -wacht (inlandsche), 281, 361.

Burgerij, 29, 32. 40. 835. 83a 848.

(inkndsche). 911. Burgwal 583, 708. Bos. 362. 938—940. Buskruit, 9. 397, 405. 595, 600, 601. 613. 671.

-rekening. 399. Busscbieter. 307. 964.

Buur. 369. 371. 584. 646. 906. Bijbel-woord, 146. Bygebouw, 33, 966. BijgelooTig. 843. Bijl 511, 849. Bijlaag. 270. Bijstand, 7.

BywonenTde rol). 957. Bij-zeil, 395.

Cachet, 282, 371, 940.

• volant. 763. Cachetteren. 662.

Calange, 13, 32, 35, 52, 59. 108, 154. 259, 284. 319. 355. 369, 384. 421. 426. 440. 441, 450. 778, 820. 909, 911. 918, 919.

Calmus, 953.

Capitaine des arnies, 309, 455. • 474.

Cardamon, 581, 582, 877.

Carga. 406.

Cargasoen-kisl, 117.

Cartel, 525.

CassaUe, 385, 436.

Casserol, 511.

ZAAK-R

F Catalogus. 66. 115. M7. ' Cautie. 105, 162. 278. S88. 636. 637. 641. 643. 679. 925- (le reatjluendo. 535. Cautionaris, 279. Careren (vuur ieiiiaiiit), 256. CBTÜlatie. 604. Censor v/d drukkerij. 114.115.916,

918. Ci>reiiionie, 424.

On^iiumieel. 246-248. 37Ö. 410. 416, 426. 470. 506. 512. 911. (fiTooll. 487. CeremoDie-meealtT. 815. Cerlilicaal. 81. 285. '290. 354. 357, 358. 440.523,046.777. 899-

(nietrg), 752. 753- Chagrijn, 790- Charel. 325, Chais, 567. 570. Charge. 435.

CharlOT. 55. 209, 390. 955, Chef descadre. 372. 378, 430- Ctunirgie. 192, 899. Chirorgijn. 66-68. 390. 482. 483. 546. 547. 659, 664. 665. 738. 855. 943. 965. (3'), 309. (inlanasi'lil, 310. -maiuor. 157. 199, 455. 460. 462-484, 784, 837, 838. 953. ChimrDij us-iuslruiiienl-niiibei-. 539. Christen. 92. 142. 171.

(JDland^cliV 645. 646. Cbrislendom. 142. 619. 793, Cider. 183. Cingel. 537,

Cipier. 189. 769, 770, 782. 783, Citatie. 145. 181. 208, 213. 223. 516, 944. ((Hliclale). 8. Citeren, 8. 101,

Cbasule. 181. 213. 349. 810-812. Cliïnt. 106. 107. 170. 696. Clysma, 786. Co-a^juteur. 681. Cocanle. 461- Codicil, 100, 207. 623. 794. 823.

924. Cognossement. 565, 662. 712. 713. CoDecle. 795. 938. CoUecteren. 183, 631,

\

^^^

Collecieur, 581.

College van nistilie, 540. 594.

Collegianl, 916.

Commandant. 68. 164. 166. 353—

359,425-427.451—

453. 459. 460, 462,
454. 467. 521. 522,
455. 567. 571-573.

824, 843. 934, 953.

(mlandscli), 280, 281,

361, Coininandemenl. 303. 376. 377. 686. Cummandeur, 8. 22. 25, 27. 72. 82.

126. 155-158. 170.

175, 178. 199, 260.

MÜ. 315. 328. 336.

338. 381. 397, 398.

339. 425-433. 5&8.

341. 673, 684, 688.

343. 768. 803. 804,

835, 843. 910. 931.

942. 954, 957. ■ van de reede. 413.

Ier 7Pe. 245, 248. 910.

derln.iisrhpïpc.372 - 375. 377, 417. 433, 434, l^iimniandenrs-gage. 292.

-schip, 389. 412-414. 418-421, 431. 433-435, 852,

f:,.mm'an.ti.,' 374. 376. 378. 379. 385. 387. 391, 402. 411- 414.417.418.424.425. 430. 432. 433. 456. 462, 480. 485. 486, 488. 490, 495, 504.507.511.866.

(op) zijn. 145.

•star. d08, 911. Commen.saal, 38, Commercie, 889, 963. Commissaris, 124, 375.

■ Rank-couranl. 632.634,

636-643, 837- • van huwplijksrlie en

kleine petvptsiaken . 187-189. W3. 446. 646. 762, 790, 839, T/d veriossinu. 710. . sold^en, 463. 464

ZA.M-.-REGiSTER

n

Commissaris-kas. 640.

p -kCQUi!^, 037-

Comniissiaiit, 124. 125. Commissie. 124. 125,372.433.435. 480, 903.

(eitra-onlinain!). 885.

(secPMlc), 437. Comiuuiiit, 369.

Oumiimnicaliet ^asn. 358. 375. Compagnie, 348.

• (Eiigclschc Onslindi-

schej. 430. 852.

t'nnsclie OoatiiiMxhe),

430, 652.

Uomparanl. 101. 171. 594, 620.

Compareren, 5, 6, 102. 108. 823.

Comnaniit, 152.

Complice. 342. 654.

Com plinten leren, 376.

Compliiiien I-schot. 432 — 434.

Composeren met vrceuiile Europe- anen. 175.

Conclusie. 181.

Concurrentie, $46.

Cun cursus credilorum. 668.

Conüemualie. 152. 215.

ConilcmneFeu {Cump* dienaren). 478.

Conduite. 454.

Confessie. 4. 540, 541. 704.

(Auüsburpsclie). 100.

Con6scabel 728, 732. 743,

Conliscalie. 10. 13. 19. 26, 29. 46. 71. !18. 122. 134. 152.160.177, 205, 206. 263, 254, 266, 382- 385. 407. 408. 441. 450. 549, 558. 559. 563. 588. 589, 600, 602. 611—614, 621, 644, 666. 672, 673. 677-679. 688. 722. 730. 853, 857. 8C8, 878. 892. 900, 934, 941. 959.

Conüsqiieren, 133, 162. 209, 259, 292, 715.

Confilnren, 179.

ConIroDliilie. 21, 177, 649. 751.

Conri-onleren, 20—22, J9I. 462. 481. 558, 667. 850.

CoiifronliKl. 21.

Confusie. 157. 231. 238. 2C9. 281. 362, 366.376. 429.445.574.830.

Comiivetilie. 174. 285. 291. 353. 426. 900. 971.

Conniveren, 175, 660.

Cuuuuesien. 131. 960.

Conw-nl. 119. 120, 1Ü2. 252, 302. 419, 790.

Consideratie, 900.

(bijiiiinleie';. 41. Consumptie. 26. 72. IIÓ. 170. 283 -b(«t. 251. 400 -iMckiiouder. 299. :W0 . , -rekening. 399. «26. 733. 929. 931, 950. ConstiluLie, 26.

Conlanlen. 65. 66. «9. 112. 113. 127. 248, 288. 3ffi.465.468.4(i9.53S, 546, 003. 604. 637. G8Ö. 7(J9, 923, CoulerTfitiT. 341.

CunÜioraal. 130, 132. 924.

Conlingent. 161. 272. 273. 439. 531.

683. 743. 849. 8GH. Continuatie. 181. 957. Contrabande. 34. 36. 46. 52. 128.

173-176. 184. 206, 2j3. 290.336.

337. 407. 409. 438, 443. 558. 743 Conti-a-boek, 466. 826. Contralet. 525, 606. Conlra-dchaU 211. Contramte, 136. Coutra-kassa-boek. 634. 611.

■ -manderen. 678.

■ -saliit. 756, 758. 851. 852. • -vraa({, 903.

Contra ven leur. 155. 164. 170. CouLrUiuanl, 667. Contriltucren. 874. Coniribulie. 168. 460. 654. 961. Controle. 773. Conventie. 211. 525. Conversaiie. 625. 630. valic. 386

Ccm

i. 436.

Copiëren, 404-

Cordunneren (ropiienl. 73.

Cornet. 75. 473, 839.

Corps de resene. 231. 238. 482.

510. Correctie farbilrale). 384. politieke). 591. (publieke). 849. Corres)>omlenl. 591. CurresponderiUe. 48. 55. 202. 668

r^'clieime). mi Coslumeu. 102, 114. Couchcrcn, 101. 145. 345. Cours, 15. 330. 500. 603. 662. Courlaue, 38. Courtine. 227, 502. Couvert. 209. Crediel, 5, 872. Crediteren (een boedel^ 42.

:aai:-reci?ter.

r.rMiloiir. 131. fifiü. 660, 755,772.

901, Cnmcti \aesap. majrsiaiis. 679.

. pentiicllionis, 679. Cultiims. 123. Curalor. 249. 592. 734. 773.

ad liles. 21. 22. 64—66.

106, 112. 113. 154, 260.

34l>. 392. 5-i8. 592. 686.

695, 768, 775. 856. 863.

916. 94.1. 972.

van insiilvenle boeilcls, 668.

Cyno^ure. 329.

Oaag-c«el. 217. 223- Daauw. 515. Dag (hfiliRcl 470. DafTP (ten) dienen. 181. Dacement. 180. 213. Daperaixl. 412. Wpluon. 19. 527. Daprosi-'lcr. 869.

-Iimiiier 294. Daji-miitie. 228. 232. 234.241.242.

. -vaarrtcn. 180, 210. 212. 218. 224, 327.

. -vaanlitift. 8. 20. 223. 668. Hak. 280. 601.

. -pan, 125. Damar. 362. 783. 784. Danhzcpgliip. 798. Ilas-gcsp. 461. Italjin. 15, 18. nitLim. 36. 152. 226. 270. 348. 374.

379. 393. 447. 749, 755. 774, t>6bal. 211

rMhanclieren, 29. 676. Itebjteren, 42. 87. Debiteur. 84, 85. 139. 349. 755,

771—773. 945. 968. Décharpe, 115, 374. 795. 913. Decharccren. 643. Dcclaralie, 12. 214. 861-863.

van onknsk'11, 18Ü, 219.

532. 533. 696. Declaralnir. 176. 404. 408. 518,
533. 692. 824. 957. npclin. 813.

Decrelalie. 181. 2)3. 215 Detiommaf^emenl. 342. 639, 961. Deduclie, 595, 596.

I Teel nemi?n aan vnjp v.t.iri, fi88. ' IVralcatic. 925. 937', 9311 Defaiit, 152. Ik'lilcren, 489. 494. Dof;en. 909. 910. 913.

• •sfliocdi'. 474, Dek, 250. 405. Oekkrn (?idi). 132. D,-k-cillifiPr. 9, 71. 126. 156. 382.

390. 927. 929. 930, 932. 933. Deksel. 108. 708. 919. Delict, 52. 385. 769. (crimineel^. 58.

391.  (tl(ime.>;tipk).  670,  673, 

392.  (enorm).  679. 

     Deminutie. 180. DpiriDlièren. 966. DeiiiDtislralie. 211. Den (pril). 538. 680. Iteftan. 85. Departement, 576, r¥|>t!clie. 380-382. 410. tk'poneinenl, 10. 12. 122.126.267.

393. 385. 407. 431. 436. 450,
394. 627. 810, 828. 8.'«). 931, Deponeren. 32, 54, 68. 71.96.382.

395. 416, 515. 518. 628. 689,

714, 942. Dcpo.'ilo (;l). 891. Ilerdeivaak. 9. 305. 306. 379. 397.

408. 409, 417. 418. 518. 688,

409. 840. 844. Derhnni. 72.

DesccnilenU 171. 577. 793, 811. De?erleren. 34. 677. Ile^enie, 27. 29. 30. 115, 617,748. Dessave, 315. Dowrl. 179. Itesliiialie. 11. 70. m. 96, 98. 162.

378. ;182. 397. 400. 403. Detachenienl. 244. 508. 510. 908.

379. 911. 913 Detentie. 770. Deur. 341. 446, 918.

380.   -post,  830.  907. 

381.  -w,nar,W.     143-145,      180, 

181, 213—215. 217. 222, 223,

340. 497. 5;i8. 696. 697 805—
341. 861. 862. 916. IJevies. 938. 939. Dcvolveren door erfenis. 629. Diaconie. 84. 89. 106. 108. 130. 544.
342. 610. 648, 782, 793-797.

^^^^^vW

■..- 1 T T^fC ^H

H Diaconic^nneii. 12. 83. 2&7, 271.

lURmtlni, 4:^1 ^H

■ 285~!I87. 319. 336. 337. 338.

DÜa, 1K1 ii'i ^v ^^^H

■ 341. 343. 356.3S0.380.401.40R.

1 ' ^^^^M

■ 41^ 416.440.441.«lS.636.fi47.

»vi. ^^^^H

■_ 64il. fi58, 659, 666 778. 790. 907.

-t.^^^^H

^m_ (K)».

^m thimani. 140. 287. m. m.

IKt, ^. ^t$^^^^|

^M bi&a, 786.

I9S. 2M. 2^H^^|

246. 347. 248. VTT^^I

^H Itief. 802.

324. 3.^3. :ae. nh. ^H

^H ■ -sijtl. 23a 60a 844. 8M.

44t. 496. 406. «OK ^H

^H Uiiken. 41. 109. 341. 631, 793—

564. :>';.'■ :m. cin ^H

^H 795. 797. 798. 839.

713, T'-.- "^H

^r 0iei»u- iComp}. 10. 27. 29-^2. ^H 35. 56, 119. 132. 134. 143.

868 1

06-1

^K 176. 198. 367. 378. 313. 349.

T',1 ,

^K 384.421.460.586.593.631.

'U-t .i' ••~,j

^H «134.640,651.663.867.670.

■ IUnk.<»in^ii . ii

^M 887, 704. 709, 711.714.732.

B37. MS

^B 748. 776. 789. 790. 799. 834.

• l'riRKlir IhMU)

^P 850.867.858.861.863.877.

Mlie (Viirtp*. avi Directie, ml

V 888.889.898.899.0ie.017.

■ 921. 045. 965.

Oireclon.iE, 424

■ iu)ropubel Ikiiiip*], 83.

■ gBkwslifiownir.oini.'t.TSI.

ni9cipün(>. 38.1. 454

IliKoim. 606.

■ ■ ttelKnd). 47,

OiscredH-'i. 57. ay.

■ . o»<!rierteni:.)m|^).ll2.695.

IHwelie. 030. 7«Z 8«-

■ 720.

Oaonirc. 38B.

■ (reptlriËrenil Comi)*). 104.

■ ■ (Milvent Comp-). SOl.

OiaDencHT. 105. 196. 3M- 296,3 301, 311 317. 057. 838.

■ jvcrmist Cotii|i>J. 788.

■ liek CouiiJ'). 66.

^b Dienti jCorai^. 35.34.56.82.161. ^K 163. 164. 168.366, 307.376.

Üwiwns. 179.

^H 385. 389. 391. 451.579.586.

(oHmlbin-t, 6i»

^B 500. 508. 626. 758, 774. 789.

^H 795. 898. 809, 916. 944, »15.

924, 025,

■ : iffi^W/S

liuipuiiL M. 171 StKt. 7TI B», btmmk. 883. 888.

^H > «teHinc. 63.

l)L»iLO(rtii'. 318. 319, 417. 42&. 4

^H ■ (uil den) ontdaan. 57

004-

^M . -beuler.4eO.

Dislriel. 30. 683. 883, «tl .

^M . -bode. 921,

OiuekoeD. 669. 570, 818. BItl.

^M ■ -gel.1, 460. ^M . -iiu«ed, 921.

Ojocrniiaii. 751. Oobbden. 478. 738. 737.

^H • -vrti. 467.

Oolib«l8i««ii. 03. 04.

^H . -werk. 142.

Oochier. 916.

^M Dutp liggeii. S17. 518. ^M ■ ir^en, 408. 409. 573.

^AT"'''-

^M • -gang. 208. 573.

■ Joon. 903

^H OJeren-ryb, 785,

Uociimnnl. 663

^M Oiev^rij. 405,

Oolm». 6». 7r.l.

^H OilTereni. 680.

Oomio.». 182. 2B. 216.3». i

^^^^r ; AAtt-nf^GfST^n ^M

^B .873. 093. m. m. m. ma. S58, I Drsaih». BOI H

^m 960. 06S-96&. Driukucr. {)64 ■

^Kwrincn (Jikotnxvhe), 866.' ' llnif^r. ffiS. 914 ^H

^■ÏBMiiliir. 37. Dragcn-t^'l. 829 H

^Knicdinm. 2(K>.;M5.5fiS.62A.73». |)np.>n<lrr. £29. 343. :)44.47I,4I)4. ^M

^^H i-itamli i!t p.trciiunili,

^ViOd

-wKliI. 456. 457. 825.

^■DDskur. 171.

llMRl (Eiiropcsclief. 132.

llniiL. 37. 38. 116. 183. 184. 166.

^■wati». G32. 866.

^^■hmIhi inUr viv<». 620.

399. 437. 547. 660, 670.

^^^UJma.SOi.

^^^^EM9. &58. 559. 50(1. 674.

■ il>e<U<mD). 153

^^^^«6.730

' (ülerkti). 627. 630.

^^^^■ft 7m 770. 011.855.924.

Dresseren (wldaton). 481.

^^^I^Vln) veroordeelde.

Ilniiken. 478. 482.

^■> -bripljs. 114. 626-830, 912. ^■914-918. 918.

UrinlLwiir. 518.

. -watw. 3». 763.

^Kodolijk. 785.

Orntiken. 454.

^Hb^d (wiTkwi^^d). 801.

Itruogon (»n h«l ligdijiim), 953. Ilrwflc. 286.

^HmlKniver. 8:U. 832. 918, 921,

^■> -kiKi. 108. 109. 919.

Ilrap. 133.

^■. -rekening. 141. 392. 4G4, 528,

^H 863.

281. 325, 327. 361. :«3. 366.

^H' -acIuiKI. 755.

^■- -slaan. 121.

^H> -«trar. 120. 142. 151263.266.

Dnikknn, 145. 9.1». 972.

^H 408. 540. Ml. 704. 971.

. -hiT (Cmip-), 460.

^H. .tmtnis. 4. 8. &1I.

•ken. 69. 115. 311.

^Bott. 6^2. 718.

• -kerij. 114, 115.

^V. -beUeii. 926

• -pen. 114.

^■- -Ih)^ 534.

. .|.rod; 114

^Honelflin. 922

H«r. 567. 570. 571, 818, 800. lliiLlelhuid. 403.

^KoMD. 922. 926.

^Kiinih. 874.

OuWwlge. 13. 16. 17. 61.

^^Borbrandea van een kouiliuis. 398.

^KrbmiKen. 131, 806.

Oubiteil. 900.

^Körkappen>il')ch gcM). 333.

Huig. 963. Dui'toilioi.I, 9«l

^^Krdippen (amlrBiinmlr Uien), 690.

l>mU2. 16. 17. 61.405.559-564.

567. 5M. 58». 603. 661.

^^EiTn)'c»''trr- 303. 316.

Dukaat. 16. 18. 60. 73. H. 330

^Kra*ii»»r.l, 697. «98

Itukuiun. 2. 16. 17. 60. 268. 369.

^KiD(tn). 114. 778.892

275. 276. 338. 330,

^Bnt.37.

Pui>lM.'k. 211.

^■hurièr.^. 915.

I>iiiirl«. 769. 783.

^^Kuuiir. 8. 23. 56. 132. 145. 189.

Ilw.infi. 30. 961, im. 322. 323. 361.

^B 195. 366. 466, 467. 528.

^H fi&6, 617. 642. 667. 752.

^H 775. ne. 709. 840. 935.

Ëchirpe. 885. 900.

^H • -pelden. 465. 473.

folitpeiwoi. IW-132. 145, 923-

^HMi-beeft. 587.

^Mr^.39.

Kcht»:tii)ühnf[. 145.

^H . Hrioel. 318. 319

Eilicl, 8.

^M^Zm^.

E«i. 42, 46. 62, 63, 77.78. W. 88,

B IW 17S, I7».2()5.208.21)9.268,

ÜM; 5-M. 6Sfi, B74 «S. BTl ffl

■ U"^ fii, r,|7.526,530,636.fl71,

701. 7Ü3. 717 7'*^

■ |_ TM, IWB. 003, ilM. flZö.

^ ' ■ 289, .■■■■

L !>- 1(U, !>.t4.

010

^^^ ."'uivii biitixniMiiic. RSS.

^K - - >oncle.<M'. &(14. 594. ti;t7.

^B lv«at)voayl. 170.

K.|.M. ,

Erf. .■-:.

70^1. .:.■■■

^H fi«ré-^-hói. 43Ï-

Erfb-^vluit: n.n ,1,. U,uJ. (71

^H Ertwaar, 93. 443. SIB.

^H • -ml. 39.

Erfeii». 50, frU &7fi, S77. 1

^B K»u». 156. 159.

623. B29. TM.

^m Knlileil. 1163.

ErfgcDMBi. fl2, '

^M Eigf^nl»»!. 767.

51»-

^H EiiRnHom, 620. 622

r.j..

^V KiTand. 52,

mi-i- .

^F IviKh. 126. 1(11. 211.218.282.283.

(iKilwb-nrtï UU^ ia

■ 375. 39fi. 443. 444. 474. 475.

Erfp<.rti.-. 926,

■ 524. 531. 549. 550. 5M, 55(>,

• -nriiw. 790.

■ 562. 581. 607. 6G6, 671. ft72.

■ •pmi-'cs. 104. 7lT. 7ia.

■ 674. 713, 716, 743. 773. 947.

■ Eischcn (werkwwiH). 137.

^L KisMfaer. 152. 533.

• -»t<-llmp. 856.

^K BI. 18.

Ereerni». !>b.

^H Ellendeliiv. 386.

Ermir. 49, 642. 661

^H Ë1«, 475.

Ervrai 'wwl.w*«will, 811-

^H EmMcipalic. 6. 130. MM).

Erwi.11. 741. 747.

^H -lirier 83. 84.

Ewirl.-. 2;t4. 212. S09,

^V Kmanciücmn. 83. 620: 047, 648. ■^ 734. 794. 922.

Kikaift. 373-376, 3711, 4»-C

432-435.

■ EmbaUnm. 35.

EssBï. 75, 757.

^m Emaier. 741.

. ■bricfie. 78. • -»<tUw. IC

^H EmoIlienUa. 786.

^H EiuDhimenieTi. 12. 57. 145. 187-

EsMjeren (Boud). 75. EswvMif. 74-7S. S96. 30a X

^H 169. 191. 192. 194. 195. 198.

^H 199. 302. 33Ü. .'>44. 598. 65l>-

7ftl. Jr:fi

^H fö8. 675-077. 703. 704. 866.

RtaMi- . '

^H Eiuuloti (builen). 136, 692.

Eü'n ■ ■

^H Emuletio. 885.

4''7

^^M Endnugeineiil. 091. 778.

ElH.M'. . ■■ . .

^^H End<H«pren [aRsignatiëii op Xerinc

Etina.il. .'.<. 1.-. !'.■.• '".

^m UnJ). 591.

Etter. 7iii:.

^H Enorciit»!. 436.

Enartitiiik. 814.

^H Eniin^n-. 771.

Examen. 306, BS4.

^P ■ -rivLI. 903. 004

^V Enni)lerr-hn(!k. 469.

391. 40i. ^3. 591, 59H. G^'.

■ Ktin>IW>'ii. 516. 604

■ E<iniri.(!.', 31. 166. 378. 394. 696,

EwiMnwi».. 648. 71».

■ 699. 847.

Excoplic. 21J, 648. 773.

■ h'iekhouflrr. 9115.

Etr^wn. 191. 222. 286. :.J: ■ >

■ -1:^0.^^0.81.82.94.98,

773. 774. 899. 912,

M 97. 394- 397. 400, 422. 523. 526.

SKlwic, 133,

CU tabel, 5X'i. EuiTulani. 806-808. EïcCLilercii, 7. 344. 805. 8«2, EiMuteur, 5. 109. 121. 2lïi. 286. 392. 3.<)3. 635. 64^. 668, «22-824, 830.905.906. 923-925.

'. 08.

rpiirate). 7. 325. 327. 340. 639. 806. 875. 876. EieuifH-l. 625, Eiercernn, 423. 480. 487.489.495,

885. E»rcili^ 481. 514, 582. -plaats. 883. 885. -post. 486. Eipeililie. 145. 378, 470. 633. 824,

886.  -(leia.  286. 

     Eiperjrutie. 136. Espiraliu. 656. Explicatie. 453.

EiploiL 58. 145. 181. 806. 807. ' Externa, 576. Extorsie. 572, 628. Exim-paiiril. 340.

. -roo-le. 233. 242. 503. Extract uil bi^.'luiicn llonL'4! Re-fiTinc, , 346,

-fai-luiirhiniifcr, MO. EvangclK>, 542.

• -liienaar, 543.

FMin. 924.

l-\il.ri.-k. 25, 93. 189.190.312.3(5.

549. 657. 685, 708. 709. 751. 836.

Factuur. 56. 86.259.271.329,688.

712. 721. 765, 942.

    van  n.inrpkcnina,  48. 

-i.,m.W. ^95. -jm. 315. Kaölon. 325. 899. Kalsiteit. 594 Familie. 11. 384, 673. h'alsnrn. 436. Farnn-eren. 650. 681. Pcslivjieit. 799- Frciie. 620- Kirfci-conimis. 171.

• -coDiiKlssair. 88. 742. Fiêren (galil aan Chinczcnj. 132. Figuur (iöiirtor) ïan proces, 118-

Fiswal. 18. 43. 155, 198. 199. 229.

245, 296. 300. 3Ü3. 313—

[ailjuuci}. 299,

liiiSppcndeni). 315. KIners. 922. PnHi. 743.

Foncis. 47. 545. 647. 875. 891. Feniiiial (klcia}. 928, 929.

(sroul). 916- Formulier. 519. 784-787. 799.934.

. -lH*k. 660. 663. Fan, 429. 430. G54. Forlilicalie. 262.

-werkun. 19. 191). 527, 528. Forluin (zijn) Kieken. 946. Fourljerie.'20. Fourrcer-rol. 223. FraiKiatic. 337. Fraude. 152. 354. 358. 637. KraiidOTcn. 35. 87, 184. 256. 336.

439. 676. Fraudering. 557.

(dcreedcvauilatasia).

Franl, 280.

. uiiiken. 230. 237. 246, 825. Frucluarls. 171. Fniil. 630. t'uselicr. 910.

-koTTipaRtiio. 454. 4'>5- ?usl, 18. 35. 184. 437. 686. 733. Fnstage. 406.

Gadinc lielil>cn. 894.

Ga^'.■. 57. 70. 119. 122. 135, 169.

180. 187. 189.191. J92. 194.
181. 198. 199. .i;». 339.469.

543.641.642.649. 655- fi5a

675-077. 680. 710. 740.

789. 801.851.866.873.943.

790. 955. ■ (arKCstlircvcn). JO. Cvemenl. 473. Galkoorts. 786. GaufT, 772.

(landwar. 16. 18. 61. 73.759.763. (ianlaiif;. 1. 14. 18. r.ar.ind. 211. 7ü.'>. (larlmiereii. 43. 62. Uarcti, 173.

ZAAK-RfGlSTfR.

Gsren (katoenen). 161. 198, 2A3. 266. 272-:i74. 449, 450. 558. 612. 683. 780. 959. Garnalen. 90.

Oarniwien. 39. 42. 50, 67. 236. 244. 309, 343,344,450.454.459.471. 473. 4Ö0. 482. 483. 495. 498. 504- 508, 510.511.515.665.908.913. 946,963. Garnizoens-biieli. 86.

-kamer, 226. 476. 493. ■kas, 205, 343. 344. 460, 914.

-kleedpren-kanier , 464 . 466. 468-471. -triJBs-kas. 635. -nnler, 365, 445. 511. -sl^ll^ijïer. 294, 299. 462. 464—467. 469, 471,472, 478. 839. 964. Gaal. 33, 34, 38.

■ -luiis. 338. 537, 578, 580, 660. 683.

• -maal. 716. Gal (donker). 110. UcaliiBcatcerilc. 41, 7IM 796. Gearresteerde. 108. Gebaarden, 682. Gebak, 630. Gebed, 303, 665.

■ -laal, 226. 481.493,498.509. Gebied (Comp-). 596.

Geboden (huwelijks). 790. Geboorte-|)laats. 42, 391. 462. 469,

Gebouw (Comrc), 190. 527, 709.

Gebrek. 970.

Gebruik. 923.

(particulier). 629.

Gecooiinilleerde tot eo over Hen in- lander. 40. 57-59. 123. 124. 162, 165. 166, 168. 169, 182, 194. 197, 246. 248, 260, 272.281.317, 320. 358. 370.441. 442. 447.448,521. 522. 555. 572. 655. 677. 680, 697. 739, 749. 750, 806, 836, 896. 917, 934.

Gecondemn eerde. 4. GedaaKde. 152. 218. 532. 604. Gedenkpenning, 333.

Gedetineerde. 771. (iedoenle. 806. Gedraf; (goeil). 473. Gedrang. 239. Geelifieler. 539. Geémanciptjerilf. 130. Geesseling. 72. 115. 120. 170 Geesiplijke (Room.scbl. 681. Geêiec II leerde. 806. Geffijïeld. 101.

Gehalte. 73-77. 332. 334. 603 Geheimlioiiding, 758. GeheLm-sclirijver. 760. 836. GeboorMaiJilieid. 453. Gehoorzamen (een schiiipcr Hii;tl.ü8l Geit. 358. 880. 881. Geld, 140. 141. 351. 931. . Iftedeuoneerd). 704.

• (eoiid). 72.

• (prof): 632. 634

. Indisth K 268. 269. 275. 321L 330. 870.

■ (koper). 16. . (valsehl, 66. . (zilver). 16,

■itoctc, 43(i. Getde (Ie) maken. 137. 923. 926. Geld-sebrek. 127.

■ -kamer (ffroolej, 75. 334.

(Comp- groolel. 761.

• -kas (Comp- groote), 641. . -kist 636.

■ -lolerij. 936.

• •middeleR. 791.

. -3pelie.61. 73-75. 268,661

. -teller. 640. Geleide-brielje. 251. 252. 337, 351

419, 420, 558. 844. Gelei-vaatje. 611. Gelid. 261. 490-492. Geloof. 619. GebjkslellinK. 166. Gemaal, 182.

Geinagligde. 85. 90. 344, 521. &!)! 668. 768. (codicillair). 106. Gemak-bali. 628. 798. Gemalin. 798. 913. 915. Gember- water, 484. Gemeenschap, 625. 629, 924. I goederen,

132. Gemeente, 544. 922.

(Gererormeente). 1( 341, 473, 665, 799, 816.

ZAA»; -REGISTER.

I Gemeente (iDlandsche^ 142

(LullieracheK 3,326.341. 665. 799, • (Porliijresrhe), 645. F fteneeskuntle. 7B5. Geneeskundice. 547. tifneraals-waclil, 226. 227. 446, 492,

501. Generen (zich). 794. (ienezen. 786. Genezing. 659, 665. Gentivcn, 25. Geniialificeenle, 425. Oeraas, 187.

fiereertschap, 319. 441. 475. Gereformeenl, 100. GereKtiaheid, 73. 76, 79. 90. 609. 677. 942. 962. 966. ('sHeerenl50.87,88.

145. 146. 207. 353.' 356. 357.

782, 856, Genetlijkheilcn. 258. 596. 810, 943. Gems. 548, 558, 559. 590. 674. Gerustheid, 581. Geschenk. 753. Geschil. 625. GeKbut. 798. Gesp. 474, 884, Gespin, 173, 450. GespuU. 802. 860. Gesteente (edel), 60. 287, 529, 600,

662. 663, 666, 692. 757. 808.

877, 943. Getalm. 431.

Getuige, «. 101, 143. 209, 210, 594. 607, 686, 753, ,806, 903, 922.

(onwillig), 865. Geluifienis. 866.

lier waarheid, 530. Geluicen 'Verhoor, 144, 530, Geus. 418. 950.

Gevaar. 121, 387. 604. 70t, 900, Gevangene. 3. 769, 770. 782, Gevangenis. 770. Gevangenschap, 56. Gevangen xeilen (slapenden scliild-

wachl), 110. Gevel, 280, Gevest, 473. 492. Gevolg, 651. Gewas. 45, 934.

Geweer, 54& 687. 706. 723. 730. Geweer. 49, 50. 102, 111, 112, 162-

166, 226. 227.229,230,237,239,

I 243, 408, 423. 473. 480, 486, 539,

799. 825, - I Geweer (in hel) knraen, 40. 911. I Geweld. 935. 953. I Geweldiger. 255. 366,371.685.965. Gewifit. 1, 2. 14, 17, 60, 74. 77,
800. 844, 845. I Gewin, 95.

Gewoel, 187. I Gewoonte. 749. Geua. 425.

. -Iiebher, 27. 81, 96, 129.155. 198, 285. 289. 290, 373. 379, 382. 383. 396, 397. 401.402, 404. 407. 408, 422, 558, 657. 700, 814, 843 -845, 870. . -voerder. 388. 395, 396, 688, ' 757, 781. 855.

Gi-iant. 125. 277, 424. 431, 436, 723. 815. (inland.'chl. 196. Gezel. 965, GeieUchap, 11. 384. Gezien (voor) lei'keiicn, 899. Gezond. 794.

. -hei<l. 339, 482, 483. 485, 683. 627, 737, 854, 889, 933. 949.953. Gissing, 595, Gisting, 786. Glas, 179, 584. Glazen -maker. 965. Godlasleren, 34. Godsdienst, 115, 142.

(CliristeWke) , 7. 619. 646, 793.

-oefening. 187.681,682. 683, 765. 816, 904. -zaken. 841. Godshuis. 576, 610, 647. 736, 738,

739, 744, 745. Goed (RPilragen). 777. • (Ie) hebben, 34. ■ houden, 248. Goede-brenging (ten), 49, 56. Goederen (Chinesche). 422,

fCorap'). 278, 337, 378,

(Europesche), 67.

(executabele), 142.

(gemijnde), 349.

[geperraitleenie).251.352.

(gesloken), 52, 118.

(gestolen), 640.

rni»-pr»iniw. 570 ftlft

^H fmiTiL-n-rnl.-]. I7|, KhU

(ircn,i.li.'i. Jl. : ■ ■ 1

^H fprljnilKTfl. 208, 335—

Wt'i

^H ft:i7. %2. 415. Ü17.ïil»,

-1

^H

«reoM 231. :.

^B (nMTmlt!). 347.ïld.lU9.

Unflicr. 93.1.

^H 85a.

r.roblieiak. IÜ6.

^H tn»tr. 38. 42. fiO. 51.

(-.miil^n. ifi. 1». 47«. IM. 7

^H 79. r!7--IC}. 113. 137.

7B9. 817 ^ï>. ilXI n

^F 278.

9&J

F

*!-... .

182

r.ropl^n .iF'-ir :■

^K

Ufp^^^T ' '■»-'.

^H (vni'lxHleni. M>. M.

flrpo''

^M i:.«Uk.

^^B (inm. 'jr>fl.

^P rt«.,u 5ft4. 585.

^ non. 744. 747.

i:'>Uin^'. 44fl. UH, 44fl.

linml. 72-76. 2t53.2fi6,32fl.:ta2^

3M. 612. Ü37.639.840.97«.

1 <i '"1 flHI^^H

("ngiiiimm). 725.

Mi fpll — — ^™

-RlïWlfil. If».

. ■nionl.T. 123- ^H

• -wwk. 72. 443.

• -mnkflkr. I9&. 463. ^H

l.')i<vi!rai-mt^»t. El. 377. 686.

(inwiu. 4U2. K87. ^H

■ fgetiera«l) 227. 228.

UtM. 240. fi4l, 824. ^H

■ 232. 247. 48t. 494. 498. 502.

tïniwdd^aiL 7. ^H

■ Coiivümi-ur. 271 . 289. 202. 303.

atijilo«, 86. ^^H

■ 375~37a. 424. 42S.

|]»iii(>u. r>3». 518-KiO. 651 ^H

■ 420. GItS. 712. 710.748.

&80. C74. 687. 711. 734. i^H

■ 71^3. 870. im.

938.92». ^H

H iltliilnir), 8.

Giiiim-lnk. 130. ^H

^k .r.i>[i<>r,..ii 1(14. nr>. 117,

niiielunr. 782. ^H

^b 226. 227. r-' ■■■:::,■>;:(: -'lo.-.Ml.

Q\t7dm. 101. fll». 782. 1(75. I^H

^H 245. 247. ■.''!■

^H 389. 391

^1

^H 408. 4i:t II

ih^i. (7:1 ^H

^H 435. 431!

^H

^H 480. 4!i;<

^H &or> 51.;

^H «73. f>{!::

^K 727. 7!l!'.

^H 890. 000. mi. tJ12 DM. '.IIG

li^h.mi^- .~uu ^pt^ ÜM'-iMD.;^!

^H Dn». 047.

3U. -^H

^H Gnehi. 322. KT^. 5B3. 584. 772, S70,

lUm. 179. ^H

^H

lUiDer. 475. ^H

^H l^raf. 153. 832, 012, 013. 921,02»

llAml [nwri. 12», ^H

^H • ((:iiiiK<r«:l>). 881,

^^^^ ■ -Miet. 831. 926.

"^jj^rag^^^^^^H

ZAAK-REGISTiER.

Ilaoilel JrijvtD. 702.

. (f;e[KTii.itlee.-,l«l. fi74. Ï25.

• (Jupaiisclie). 942.

• (ongtippriuilleenk'j. 5AS.

. (tanimVm-e'106.2Sl.5Q7.

m, 052, 65J. 776, 942. . (smalle), UI, 902. . (ïKrlinaeril. 119. 120. 152. 174. 259, 26a 285. 349,430. 443. Hamlvlaai'. 2G5.

(inlaiiii^li). 27. (TwrliculiiT). 590. 701.

^43.

(soiBlle), 610. I

i. 717.

(vreeiuilp), 857. 858.808. Haml gRTveer, 282. 371. 398.

-i^i'eep, 486. 492. 494.

■ -hnifm: 459. 8Ü1. 883. 8li4. I -oiilegginp. 634. ' -püuril. 912. . -reiting, 628. 737. . -sclifHiii. 909. 910. 913.

■ -srhrocf, 475. . -leekeDLiiL'. 42. 22G, 476. 633.

824- . -tering. 772.

■ -vulling. 806. . -wiTk. 462. 795.

-werkïinan. 35. llaDen-vei'iilerij. 182. 969. Hangslol, 640.

Ha|iereii il<)ur een uunsprekcr. 830. Harmonie. 451. Ilarpuis, 403, 475. Ilasai^lei'en (zijn leven). 900. Haven, 10. 134. 37&. 380. 382. 690. IpcucnniUeerde), 653.

. (veib,),le.i). 71.

. fvreeniiie). 70, 95. 96.

■ (Vlij-), 30.

• -knecht. 312. Hebïiichl. 153. Hmnra.ien. 39.177.188.321-324.

335. 340. 342, 536, 537. 545. 556.
336. 567. 569. 571, 572. 579, 587.

«19. föl. 789. 791. 793. 815 -

817, 819. 821. 8;!4. 837. 849. 855.

867. 873 -876. 879. 898. 901.

868. 965. 966, 972. Heer. 914. 915.

869.   .Ie).  356.  794, 

870.  (jimpel.  915. 

     Hecren XVll"». 3. 4. 44. 54. 57.

135, 137. 141,166,207,215,219,

220, 271. 283, 328, 351, 386. 393.

3!)4, 442, 449. 539. 540. 542. 544.

552. 55(i. 602.621,661.670.671.

553. 702, 704. 715. 719. 749.

554. 822. 854. 871. 892, 945. Ileeler. 264, 613. Ueflpn. 901. 956. Heiiieii. 7, 92. 147, 542. 769. UeilmitiM 7.

H«k, 341. 447. Wh 651, 883, Helleliaanl. 485. 480. 490-492. Hdniel, 909. 910. 913. lkl]iL-.L (/idi). 737. Ilenxl, 86. 338, 339, 461. 468— 470. 538, 776.

■ -kiiiH)|ij<!. 461. Herbur^, 35. 182. 186. 501 . 728. 969. Ilerbi^rseri, 93.

Herbergier. 37. 154. 724. 728. Herbercing (onGe(iermiHeenipl. 32. llertlrulikmi [zeker iilakaal). 85. Heriiiaken (buskruil). C7t. Herstel. 744. lierstellinp. 389. 934. 951,

lier

179

lle.Llsjp. 205. 072.

Uiile. 402. 658. 765.

HoËil. 460. 461. 469. 470. 480.

492. 514. lloflnders, 179. 803-805.933.951. Uoender-soep, 484. Hoezee, 433.

Hof van juslilic. 210, 217. 530. Hufnieesler, 457. Hof-marlijk, 210. Hok, 737.

Itol van een seliiu. 527. llonper. 770.

Hoiuieiir, 377, 492. 496. 497, 511, 512. 852. (militair), 230, 237. 677.

824. 825. HooUl (inlamMi). 123. 124. 164.
825. 281, 370.

• -ailminisloleiir. 20. 198. 292. 313-316. 657. 761. 870. -briefje, 553, 559.

• -gebieder. 758.

. -;;cltl. 16. 90. 182. 186. 553. 558, 968.

• -ingeland. 839.

• -mat). 369.

■ -ollkier. 40.42. 140.229. 237. 424. 425. 427—129, 433. 451- 454, 465, 498, 909, 910.

^1 Ro,.rd-o(n.-irr i<,r ïm. 37:> -377, 417.

407, 443. 444. BIS, 54». »^H

^V ■ -psrtidMnt. 224. 22&, 679.

962.                                   ^M 

■ . -rondr. 228. 233. 233. 241,

unii [xt) V.IVII. aei ■

^L 242. 41KI. 501. SOS.

■ -.iVf^l. 453. H

^K . -tolk. 301.

. -mtxn. 93. laz. 282, ses. ;^H

■ -l>..<«tii>!;. 93. 190. 5M. ^H

^H ■ -KnM. 225-234. 236. 237.

^H 239-242. 245—247. 453-

968.                               ^H 

^H 457. 470. 471. 476. 483.

• -huur. 59. ca 146, 159. l^H

^H 487—489. 492. 493. 49d^

523. 588. 651, flW. 796, H^H

^H 503. m<. 508. 509. 882.

869.                             ^H 

^H . ,\ttr cliJiui'gie. 68. 3d0. 784. ^M 836. m. 951.

• -iuUwriiDR. fSO. 7U- ^H

. -linK.474r H

^m . . militi^ 42. 140. 141.1961

. -TM.!. 443. 637. H

^r 226. 229. 230. 333, 236.

• -iloicninak<rr. 539. ^H

^r 239. 241, 344. 246. ttS.

• -liiiiincriMii. 582. 9n> ^H

■ 308,3!3-317.451-«».

• -rrstBn, 31. 93. 847 ^H

M 458-466. 471. 474.477-

• -viTxtinfl. 6S. ^^H iluli». 97. S9« ^^^^1

^h 484.487-489,493-496.

^H 498. 499. 503-509, 511.

lluur. 92. 792, 7S3. 90|^^^^H

^H 512. S70. 908. 911. 957.

45. Vt 93. M^^^H

^H . ■ |.nii>uWYu«nler>. 37. 39,

53. 126. lafl^^^H

^H 175. 846.

■ ■ (CliiiiMwii). 4Ib^^^^H

^H ■ vin lieiien. 563, 559.

• -luuii. 26. 53. ^H

^^H • Oomn* M-emaul. 12. 23.

^H 26. 68. 79 81. 175. 178. 191.

• -unaun. .H7. 847. ^H

^V 24& 260. 285. 288. 289. 290,

• -wiw^ii. 35. 3%. IK18 ^H

^P 337. 362. 372. 375-377. 381.

• -Uj.1. 34 ^H

■ 383. 389. 39t. 394. 396. 397.

HüwPl^k. i:iO. ISl. 142 lOS— I^H

■ 401-403. 4üH. 412, 415. 423.

207. 44a 447. 619. Q^H

■ 426, 420, 43], 433. 434. 529.

645. Mt' 7^M) Ito») ^H

■ 630. 558. 596. 602. 651. 759.

(Oii ^1

■ 766.

HnM.tlmk.34:i jM

■ l1oiwlKK>lsiiian. 306

^1

■ UouVi. 757. 759.

^H

■ Uoorii-v»% 367.

L HmT' ruur». 214.

lUuniun-r^, 718. 7WL 799. ^H

Uluii». 57 ^H

^H tlosuiual. 67. 86. 157. 192. 294.

Imniobili:!. 347. HH

^H 3.t8.a39.38».459.461

liupelrant. &. :H4. 6ia 7W

^H 463.482.483.511.658.

liiipeirtfivn ru>iBiuii<IO. SttS

^H 669.664.665,720.721.

ImiHiAilit'. 792.

^H 873. 950.

ImpoHl, 78. 793.815.817 ?"" '-

^H fS^omp'y 286. 350. 537,

ImpoitTi 125 158. 38». .. ■ 538. 546. 579.«27.C2«.i>,. -

^H -tH>ekiioii.ier,ti6.194,72U.

^V -kBHtwir. 839. 840.

V -schip. m.

669. 861. 661. (HG. CtU. '.ii ^

^1 tlusiiiljitii^r. 39.

InatiKiitit:. 49, 'JZ2 ^H

■ itoul. 62. 202.

Inhinriiui (uirion^lr aH«B), SM. ^H

■ . -busch. 802

InbwkinK. 776. ^H

■ . -kap. '«"

Inbraak. 800. ^H

■ . -vtul. 962.

Inhrrkoi, 516. ^H

^Ê^ • -werk. 94, 96. 97. 191. 290t

i^l^M^^^^H

^v

GIÖTÜR 1007

Hkhrainr. 636. 637. tm.

631. 622. 664. 675. 714, 732.

^Kmw«r. 4fi&. 877.

749, 750. 769. 770, 820, 829.

^KmnoderiiiK. 800.

847. ^4. 889. 930. 922. 905

^Kovenitat. 39, «78. 712. 743

hhg. 938.

^KnoTeren. 261. 469.

InlcïUTBri (kanrleii). 262.

^^KoniWil. 211.

liiraanen (prflPDsipn «u Clijin'i-'n).

^^Bmn (mvipiJiuJiii). 167.

Imn. na. BI5,

^■^ flS».

Inpalmen, 83. 325.

^^fr -mker. 2U>. 313-

Inustminf!. 167.

^^K -Mrk-enler. 313.

luMiliiade. 511.

^■ixcn'lie. 758.

Iii!>clijkkdijklii!i>l. 16. 781.

^^bpmitie. 506. 520. 633. 658. 676.

lnj<iDuali<-. 214. 536. 80G. 807. 862.

^Kim. 689.

InsiiiDereii. 181. 217. 333. 552.

^PT vetilaren. 714

IntinleDtio. 258. 682.

■Ukmie. 436.

Infolvpnt. 107. 130, 593. 691.

^Eteilem. 344. 7114.835. 838. 838.

■1 839.885.908.911.

967,

Rfciiüe. eiï"^'^' **

In»prclenr. 511. 629.

In»p«-iie. 674. 739,

^BMuïie. 676.

(wulaire), 211.

Iiisbian vtwr >fmm<. 62?.

^^m • iprcmlenle). 117, 118. ^■iriuil.jr. ^92.

iDiUnitH (]•)■ 58.

Iiisrilu^ren (aiiie u^geu ilf Cuitiiri.

^HéfauHl. 358. 538. 537. 874 -878.

^■kikur. 1». 262. 309. 527. 528.

luntorleo, 933. 966.

Inütniclie sdjudBnlen. 479.

Hiaefnitd. 786.

■EElbil. 71. 382. 409.

lannpii-rtwenl OliineeM:li

^fc • virklaren. 98. 518.

IwspilMl. 7M

^bubilUeit. 385

voor den op brandwwbl

^EÏÜ&Dg, 470. ^E»adms. 278.

gr"" *'•'• »•

^Eari«n^. 34. 630.

chinirgyni.. 482.

^■^. [r.mnii'l 967. ^^■77. 725. 778.

nelis. 355.

cunitnaiidiiiil Taoximi,

^Hduu. 700. 701.

riu^aal. 220.

^■ö<H«u. 94. 683.

Gou V L' rn uu r (i eit^rasl. 230.

^HouiHiiiHL. 329. 338. 344. 468. 470. ^H m. 660, 688. 689. 70i;. 712.

«lool-inajuor. .106. fnK.fdomci.'r lor I**. 158

^H 766. 777. 763. 797. liVl. 67U.

.175. 673. 852

^H 963.

\wnlil imtnau;!. 37.'.. 376.

^H* -WMnli-. 782. 95». 96:t.

H».d .«ni.uüli.-. 220

^Klm («rik.H 11.

m.),ir.«:l.nprn. fiOÜ.

^^C^^. 12. 17. 31, 33.37.53.59.

vrarliUiiMidrnili- •illinerm.

^^■7. S7. 124. 133. 135. 136. 144.

^HIm. 182. 183. 197. 218. 348.

itt^tamuku. 372. 437.

^^fel 261. 273. 290. 323. 341.

574. 709. 767

^■W4. 383. 421. 422. 424. 420.

liKlnimeni. 392, «75. 594.

^B46. 450, 456-458. 515. 522.

Inteller, 631

^HB^57I. 576, 5791 !>H0. 601,

InieDiUl, 102. 103.

H^^H

■jjH^^B

HKW ^

^^^H

iDUDiie, 45).

iouen. 87. 308. 390. TBS. 061^1 Joitk. 16 2)1 -J'J DO. 2t;Jri^H

Intiu-iiD (jii-o). 761.

rnterrw, S70,

l»l.*ii.n.'Uhi.'. !M2

lliU'vf-uy.il,,-. 531.

inlwri.K;Uoiie. BOl. Wi. Böfi

«13.

jM

IrilTwnlf.-, -ill,

511, 7m. 7-J ^H

Iniesijto (i.b), 5«8. 811. KCJ. OM.

Judii'fllniir, 586, 7U9. ^H

Judicio (in), lUt, ^H

liiliim'iTn. Ifti, iU

iili'io.'. .Tilt ^^^M

\,-mn,\i-m> |l.;pnwni). K!4,

,t fli^^H

li>inii^)ii>il;il«';. 744-

l.ilr.i l.-'i-.slc). M), ;il.

^^^H

Iiilrckkw. 02-

.-.i^^^H

litlre^l. 204. 345. 34(i. :(4tl. fi44.

(XU. nSb. G38. 643

7«5.

210. -m. ^^^^^^M

g4a

(op) /ollen. 385.

163. ai6.1^^^H

1.246,

715. 7!Ui ^^^H

lnir.>.l(ictit. G42.

ra» ftium. 170) ^^H

(uvasir. 9;t5.

Juweol. 637, 839. ^H

Invwuns, aa. 65. 82. 'ill

391

Juitiiki, 3. 113. 311. .3(6. S^H

:v.M, ;iil7. :iW). 523. 626.

^H

mi. CrfiÖ. WW. 090, BUI.

SK4 -!)2(i-

Kaai-tuniir. 707. 78H. ^H

liivciiliirisilii', 22.

Kuirs. 196. 61». 71». tOB. lEB. ^M

liiKctiiflTOiTin, ». 114. 137.

kuKim-Ki-U. m. ^M

«95. 923

Kiurt. 172. 261 3(i». Xtttl. ^H

tnvoiT, fl. ia 19. ae.Öl. 177.178.

• (i:llii.i-v>«lle ^pnrl-l, Kk ^H

I)£i-1K5. -Mi. 2m. :)37.

337,

• -MO-1 04, ^H Kiuirli^ri-Éui-h. 404. ^H

34:1. 41S). 449. 450. Ü59.

564. Gffil, 612. CI7. 644.

566. -mnUr.  1U2.  JOi,  StIS.  9^H 

«70, li?7. GB7. 693. 700,

lü». 179. ^^M

7IJ5. 70U. 711. 712. 714.

UhesM. 259, 321. ^H

723, 720. 733. 743. 762.

kaUL'l. IB3. ^H

765. 779. 7aü. Wi. !W7.

KaJe, 5»3 ^H

Ü6I.

Kac^ang. (6I.476.477.4M.7'«4.7^H

luvoeriler. 36.

926. »27. lUl. 032. Wül^H

luïwren. lÖO, 670.

■ mni 92. 2S0 ^H

liivorrleviLf:, 84.

KafTtT, 366, 371 ^H

IliwissgIpii. 13. 19. 333. W13

lOtiiiil. 406. ^H

lnwi>wl.fift. 560-562.

KijniU-fpd. U20i UW, ttU. ^H

Inwi>neii, 47.

Kaïrainn. &29. ^H

Ininpc gi'M-n. 771

kilhler, '£. ItHl. ^H KaJbun^. 401. ^H

Jaar. 368.

Kulilx-r. 373. 72(1. ^H

■ •UI. 152. 2r.6

Külk. 101. 756. ^H

. -wRide. 576

«Jioi'l (lloiilu-ir'l. b£f ^H

J«l.l. 433.

JoBl. 164- Jalauio^n. 952.

Jituuu. 797.

JiKlaii. 4t7.

/.i'''l.iD,I. J<f] ^J

Jol. 37. 253. 420. 437. 43B.

• -boekM. in. ^M

1

■ -gnlilen. 47, 132. 133, ^J

K;>iii-lii>ii

ir>i.

I;

Kaïiii/iml. 4m. Uil. 514. Kaïniiiier. 2113. 407. 573. 577. 578,

ei2, 644. 677. f(57. 941. 942. kiiiiiiwiis. 5». 164.167.168. 11{2.:2}<1. 353. 357. 361. 362. m). 522. 551. 5G;J.5:.9-0(H. 739. 750, H16, Kit. 1134. -luM.ni. 341. 364, 749.70(1. -volk. 58. 353. 6Hr.. :an. 1. 18. K.-ina»l. 308. Kan;is«T. 11. 2!t5. 28;», 405. 602,

" '. 680. 6!51. Kanannp (CiimnO. 358,

-inanrloiT. 358. KanH. 2C3. 'Hifi. 40U. 611. 743,

IHM.DI. 122. 3ita. Ham. 570. 801.

397. 405, 424, 428 720. 881, 887.

•iiiiT. 456. 459, 801.881— 884. 904. -i^rlioL 245. 913. Kanlnor (Ciiiiip-). 400.

iini-.iail-ppvrnil).]19.415, inwa.iiksli|lpiHl),137,2/9, j*ci;rij-i.'i;ïtiiii), 415, iiImIl^ih). r.!d. 868. 009, I. 294.

v/,1, t;.ti

!, 228. visile, 2ü4.

I. 41. 73, 277. 3S0, 544. 54r.. 605, 606, 609, 610. 635. 637. 642, 643. ültli. 71i9, 7115. 796, ll-li). tm. im. 925. 936, !M0. 641. Ol.'l,

1, 11.

, 201.

I 2-:s.

K.iiiilpiii [>ii1;tiiilsdi). 112. 167. Il

fM;iliiiinOibanscli).59,8 (,si:lii«U-i'-). 111.

704, 911. -iiipinj

, 246. 288-290.

'kiiiiinianilant, 632. -Iuilcn.inl. 44. 228. 288— 290. 313. 472. 473. 582. 836.

867. 881. 884. 885, 904, K.nnwii, 179. Kmuik. 953,

■ -r.ik, 470. Kanpeti (li^ilki'ii). 848. K;ip-sk>k. 470.

Kar. 522. 567. 878. 972,

K.Ti'aal-;,'i'\v(jri. 15.

hnrbnuw, 6!)7. 972.

Knrnl.ijii. 166,

Kav.iku;r, 57. 555. 5,56, 884, 911.

925, Kanbmnn. 959. KmUnv. 882.

Kiirldnii [i'i)|.ij.-n), 73. 75,

Kaïre lli.ilvi'l. 470.

Karwaal. 254. 484. 804. 927—931.

Kas'n-imih-), 22. 47. r>3. 113. 126, 152. 158. 159, 173. 188, 193, 218, 2t;0. 276, 462, 528. 546. ■m. 51fl, {i96. 702, 800, 804. 8ill. 8(13. 8!I9. 961,

■ (-t ■)■ WO. *i-»i.

. v;u. .i.iiimuvUts. 826,

■ ■ II Il'llllr'r'st<'r'>ll, G03.604.

. . ll.vmr,iJ.'n. 322, 32;}.325.

:;27. ;ui. 5or, 571. 578.

r.86. 901-

slei-pn. 548.

. -\WI<

: 548,

<!.'!

i'..J

(ünr-Mii-.'.srl.l, 132,

-r.l <. .'-.3,92.126,182.

197. 21)2. 318. 320. 327. 363. 6;i4.

198. 520 553. 578, 681 , (W5, 737,

199. 793. 842. 864. H!W. S9J. 396.

9(M. 935. 967,

■.. i..;i, 641, i>,.,ijju-. 329. 331. rul. 547. ■r. 69. 194. 198. 294-298,

;iO0. 303. 314-317. 546,

581. W6. «57. 8:i7. 838.

v/il aniiiliiiH;nsni!ii'li-il.225. . haiikcuranl . 632— I. 638-612.

U4

^H 1010 ZAAC-REGISTER.

n

^H Ka-wi<>r v/<l .li))idlj|ctf|if btt. ta.

7W. TflS, fiOQ,

810, m9 ^H

^^H • eeiitnlen nuhiuix. 7(0.

IJjIi- ?H-t <*}:i

'4>r; ^H

K"n..

■' m- ■

^H . . van iLH-iiin.ton. 821.

^H . Vr'niliim.-uui^ M*.

Ri-

^^H

^H Kast. »I8.

t-^iii.nc.^H

^F Kastcd. 428-431.

7li 722 Wl ^H

■ • -mat. 15.

• (nuliwïwi-l.

^m

■ K»l»>lsHlri.kkurij. 114.

^b KiKicIcin. :)2-38. % 47. 68. «9.

Kil. 1.

Klirlit. 624. 8HS.

^h HIJ. f)t7. A18. 7X). 64B-848.

K1..1. 262.

^^H Kusiit-x. 308. :tll.

klamprii (un boanl). 134. ^H

^H Kali. 1. 2. 14— IG. 18. (il.

^M KalL-inc. RI. 156. 2U.

. -filn. K»;

^V . '-»>.-». 156. ^T l^'lo'-n- 8^. 028. 933.

KlPwW ()M-h' ■■■

Kl«^i.Ti-n. n:

■ Kavalb<ri>-. 8S9. S40. 908. !)11.

■ (burfier). 40. 326.

■ K<«!li-n. 484.

KI---.!-- ■■!

■ Kcim^auMci. m.

■ RèiHw.CI . 5M. 561 -604. 58B. «12.

■ KptL. 3. 147. 287. 3fiÖ. -147. 795.

ki...

ki...

Uu,.

■ 7%t. 832.

KU-[:

■ . (Clirivu-iükrl. «20. 793. 922.

kl.':

■jii

■ . )(iproWmpfril.il. 609. 631.

■. 849, 857. »36. 93», 941.

" .ini

^m . -H!,?. 496.

iVXl '.:■

• Ui.:

^M K(-rk«riiB<(. 3, 7. 1 15. lOlt. 447. 765.

^m 79». 8IG. 922. 957. 958.

■ (pTXnvr ].

^f (««vformiwnli-1.534.544.

-.:i-l 5X1

551 sn.

■ iLiitli^nwiic}. 99. IDD.

59ft 6S^

■ KerUiof. 908. 913.

m. 8M.

■ . -mixmer. 646. 936. 940.

83». (Ol,

■ ■ -oTiler iNnlorlantl^u-lic). 543,

■ • -rwt. S31. 833.

ranlhwiiili

^L Kcmn. 9Ü. 182. 521. 559. 728.

imn. ina.

^L 895. 896. 969.

v,<l IU»lii

^M Kelel. 440. 448. 449. 547. 930.

•lilit. 187,

^H Kotlliif! (L>uil<^ii dl-) 111.

^H . (in H. 'a. 33. 93. 1)1.

^B 176. 186. 515. 567. 571.

OD fckn

1«

' Wm«

^P 584. 707. 820. 920.

\mm. 188.

■ • -sla£. 72. 170. 4.50. 515. 62!.

■ kt'iirioi;. 267.

. ^unm:rtw.«.n). OOa.^^

■ Kuiimiwsier. 189. 353-358. 840.

■ (I- (WHVl

.,'. i;. 55 ^H

■ KeiirOtit. 797.

■ Kiatni^OuL 919.

260. --I.

261. M.

s

■ Ki<'l. 119.

■ . (iinn«>ii]. 470,

Kim. &7!";n';:

'1

■ HM. 109. 117. 121. I;t0.131.t89.

Klo««ii(r. 511,

■ 4G9, 472, 577. 593. 620. 625.

KlimuL 153. 4fi3

710. SB ^1

■ 82ti. 651, 679. 734. 748. 763.

Klimnnm ^m Iwt wul), tt. ^H

^^^^^^^^^^^^^^^iBi^^^^^^^^^^^

IB

^AAf-RFi-J-^TER.

KliiiR. 473.

KlinkHl. ZiS. 240. 244. 446. Klip. 719.

Klot. 111. 227. 232. 238. 370. 4!)6. 506. 912.

■ -ficlui. 8. 610.

• -slafj.  486. 

Kloven (tot iilanken). 848.

Klii-sikKle. 511.

Knechl. 27.

KnevelariJ, 628.

Knie-sesp. 4(il.

Koe. 354. 351). 357. 567. 570. (ii9,

819. 880. Koek. 630.

Kwli, 25. 478. 539, 540. 598. 740. 741. 752. 783.

. (Cliin.'Mdie), 53. 125.

. -boekhoiiiler. 1'.I5, 657,

■ -loon. 35. 68. KonltD. 515. Koer-'!. 381. 589.

Koelsier. 121. 312. 458. 922. KnAn. 135. 182. 2«;t. 266, 343.

478.59B.G12.C97-7Ö0.812.

933,

■ -cnltTiur. 698^700- -boom, 123.

. -boon. 197. 343. 344. 963,

■ -Luin. 124.

. -water. 343. Kognl. 595. 883. 886. Kojan, 1. 14. 15. 23. 61. Kolt. 70. 156. 179. 235. 236. 243.

244. 254. 304. 306. 390. 458. 477.

478, 740. Koken. 156. 235. 244. 478. 741. Kuks-

i-gereeii schap, 930, -Fuik. 398.

-m3.-it. 304. 306. 390. Kolom. 672.

Kolonel. 139, 140. 246. 247. 308. 909-911. 957. (scliuiler-). 111. Kolonist. 894. Kom, 951.

• -baars. 951.

. -liiiis. 398. 479. 510.

. -pu^nK. 42. 44. 236. 261. 326,

451. 452. 454. 456. 459-462. 467.

473—475. 477. 478. 4!n-483.

425. 498. 509. 510. 514. 582. 680.
426. 909. 911. Ronin-. 801, 802, 052, (inbnilsch). 424.

Konin-s-«-liip. 31, 32. 35.747.759,

835, 847. 943. Konkelarij. 64. 628. Konkpbm nicl irei-iiide naliiln. 174. Koiistabi'l. 30G. 389. 390. 394. 395. Konütiilicl.«-kaii)cr. 406.

-m.iat. 307. Koopliritf. 278. 568. 637. 876. Koopr. 724. 729. Ki>o]>linii<k'l, 961. koopni:in. 655—657. 894,

(ranp). 188. 190. 192.

293, 313-317, «76.677.

-xcliap (frepermilleeide) . 31. ■ ■ (p.irliriiliepe).409.

-.scliappen. 35. 279, 518. 524, 637. 639. 672. 733. 743. 813, Koop^rliiil. 753,

■ -i.narder. 417.

■ • (particuliere), 411. 533.

• -vnanlij-lieden, 176. ■ -schip, 419, . -waar, 847. Koper, 76. 474.

■ (acfil). 560-562. |Jaii.in.sdij. 126.

Kopij. 77]? 956. Kul-un. 327.

. -molen. 182. 969. 970. Koriwraal. 160. 180. 231. 232. 234,

235, 237, 243. 244. 308. 309.

447. 448. 455-458. 460, 463.
448. 471. 472. 477-479. 486.

449. BOO. 505. 509, 689. 714.

800, 801. 883. 908. 909. 953.

Kort (Ie) dtvu. 235. 243.

Korten (voor rnonlerine), 141.

KoriJne. 304, 468. 545. 546, 634,

Kost. 873. . (ïOorile)werken.33.115.165,

Kosten v.-in joslitic, 748.

Koster. 447. 631.

KoMpeW. 47. 69. 70. 187. 188.191, 192. 194. 195. 198. 199. 302— 304, 310. 311, 330. 460. 467, 476. 534. 598. 644, 655-658,

2AAi:-REGI3TeR.

675—077. 723. 74(1. 71H1. 803. 873. 930-033. <J5ü. KosliKniiJnui^n. 194. (!27. G31. Kous. 4G1. 408. 470.77(5.777.896. KrauS, 514.

Kraam. 91—93, 280, 030, 6G4. Kraan. 157. 411. Krakfiolnii. 625. 73G. Rmiikbi'ïoekpr, 272. 289. 303. 304.

31». I)Ü8. 630. 683.

Cö4, mi. 7i«t. 964.

(iii!miilsi-li>.19G.534. Kranliïïnnipe. 51». 735, 737. Krans. 403. Kreits, 153. Kreng. 584. 920. Kril. 820. Kriu^. 485. K^ol^^ 153.

• -liouiler. 37. 154. Kniitk'n. 0(K). 786. 797. Kniis. 387.

• -liaiKl. 43. 63. 405. Kniissen. 386, 414. Kniis-sli^nir. 372, 417, 418. KruiL, 28. 264. 403. 436, 802, 882,

884.  Hliet,  284. 

     " -ilicvirij, 613.

 -iLDoniinahüi'.  539. 

. -kuillLT. 400.

keeron, 397. . -leveranrii', 886. . -maker, 190. 310. 311.

• -ma'^/ijn. 882 8!U.

. -niulpii. 483. 784. 882. 883,

886.  -rektniiip.  397.  430, 

■ -taartiii^. 883. KriissHlisciiiliiiu. 935.

; -kas, 343, 344, 460. 464—408.

472. -order. 514.

473. .r3.i.l. 110. 111. 373-375.

474. 391. 425, 426.

■ -inrlit. 824. Kuil, 921. 951. KmiTip. 626, Kini^lsri"'!.. R5.

KniMfr- 192. 3(iJ, 305. 3)19. 39Ü.

6..7. WM. kns.i-ti. 7:i.'>. 740, mi kw;>:iJ (II') lilijvi'ii, 8<I9,

Kwnlificali.'. 20 Kwartier. 455, Knarticre», 909. 910. 913. Kwarlicr-nietslt-r. G8. 1^. 25<!. 3011 307, 352. 390. 843—045. 9.W 952. 964. Kws'l. 470.

Kwüllcn (mei 2it/H[U"l. 618. Kwrtsiii.r. 7. &9. KHiunlie, 6. 65. 98. 107. 168.31'.

400. 581. <ai.034.iU>".

8r.7. 879.

-rol. 851, Kijknr. 250,

Laail-pl. 883.

. -jiniaHw. 36. 846.

. 2.'V0

Laiii; ïBii een ppwi>er. 50.

Laik'n, 53, 80. 125. 250. 336. :07

380. 411.413.416. 573.57-'

■ {ip voi). 298. 517. ' •m.tkcr. 539.

r,;iaiiip. 52. 129. !86.209,25Z2r." 2(!4. 386, 404-407. 5*^. 573.613.699.717.722.ÏJ;. 730. 731 749. (eciwindc). 486. *M.

■ Ijrckeii. 127. Infpnis. 350, 745.

Lak. 282. 371. 632. («8 Likpii. 921.

. -ni<!. 460. Laksa. 93, Lanircr. 905. Lampen- wachter. 457. Limii-olij. 156, 254. 686, 74:>. 74r.

783, 928, 932. Lw. 874.

. (parliciilicr). 163, 105. FA

■ (aan) koniRn. 376-378. T. » • vcrUieven. 155, IWi

■ -bouw. 197, 645, 842.

■ -drost. 206, 21«l-28-i 3. 371. 447. 448. 619.6%. 8;a 8

ZAAK-RtGISTER.

f Lami^'iW, 2fil, 323. 5tlli. Ö74. -Imur, 755,

atiil. 803.

el<T. 172.]88.312.340.5(i!!. Ü23. «51. 656. 819. (Ü7. aiH».

IL-s-illSirlllllL'ILl, 74.

-raad, 2!Hf— ai», -tvind, 413. Laiiftsili-vuii,!,., 51. em. fH4. 025, UnUarn. 232. 4!)9, 509. UII2. Lasl (J.nva-). 1. lÖ. Uslüii [i!i-|i(-riiiillp.'r.k-). 11. 81. 144.

259. 2110, 272. 29(1, 328. 3;i7. 3,'i2.

260. 41)8. 415.422.558.WW.liU0.

261. 766. «57. 858. 868, Lasl-f,Tl.l. 717.

• -piisU (Ü). 83, 676. 7'J(i

► Laxnns. 780. Lax.itiur. 484. 953.

Lav»

I^ig

. 659

I. 901.

I, C2C.

•Kanfr. 795, Lcea (lei) pcvcn. 175. Lceneii. 11. 32. 35. 31i5. 404. 847. Leer (rtimluiijku). 645.

. ((ierc-Fi>nij.>(>r.l^). 109. 794. 922.

■ -aar. 287. 816.

• -metsler. 142. 303. 304.

(inlau-lscli), 19G,534. Lcpaal, 623. Lrpilie. 856.

LcRos. 533. 096. 697, 861. Lffiaer. 24. 36. 290. 439. 441.

. (watci-J. 398. 399, Lesislateiir. 218. Lekbüiil. }I44. Ukka^. 9. 398. Lemmdr. 951. 954. Icptl-shij.^ 156. Lecira. 625. 629. Leprnien. 117. 627—630. Letler. 165, 256. 596. Lellerd. raiii'isH"ir, 20», 210, 544. Leller/vtlcr. 311. LcTCn.s-sCTa.ir. 900.

• -miaikln. 783. 859. ■ -wiJTc. (128- icvcranri,T. 64. 136. 284.555.607.

724. 729. Levpranlir. 26. 44. 45. 197. 198.

272-275. 439. 442. 522, 582. 683.

697. 698. 868. 872, 878. 907. Leveren (kuil ij), 697.

Lt-viTiii;;. 6IHi.

L<;7.eti. 437. 844.

Litiel. 102.

LictrKie. 415. 520. 602. 626.

-Iiiwfji'. 6. 165. LiMiilmeisler, 295, 314. 608. 655,

836. 917. Lidiaaiii (vcriiji). 154. LLi.'lLa;i[iiv[it>wej;iM!;, 484. Lichu 254.

• (Iji-iiixlendj. 111. UI n»,Ke Hi;pTirif;. 23. 124. 191,

368. 372. 375. 377, 416. 417.

458, 470. 649. 651. 685. 709.

819. !U)5. 906, 90b. 909. 911—

• v.nn een iHiliiipfetn raail, 376.

■ {i"?!"! .11), 313.

■ -.naai. 473. Liffdi'. 475.

. -pnre. 630. LirfliH.I*r. 91. 553. Li^(t:i|;cri. 43, 869. 929. 930. Liglrn (wcrkwiwril). 404.

(lan (■en srliip). 12fl. Lipler (i:üi.ii-). 860. Li^-liri? van i'i'uriinfrcn, 171, 172. Liiijii:lM'l<mliii^'. 163. Liniiriü i.'IJ Jinlicii. 214. Linie lilf). 305. 3U6. 309. Liiin.'ii. 702. 711. 714. 722, 725. 726. 740.

(Chim^r.^clO. 460. 461.514. Liul. 514. Liqiiirlade. 214. LiriuiilcrcD. 633. Liüs cünti'i leren, 532. l-iirera, 596. LopL-liuck. 86.

■ -pa n I izi II -n- kantoor. 297. Lo-uuienl. 116. 155. 254. . 'MS, 360, 376, 482, 484,506,510. 017.

(laniuirl 227. Lwcn^n. :!4, 93. 377, 616. 617. 833. 847. (aar. wal). 29, 31. Loffis. 35. 37. Lt>k(-l. 200. L.>.[il>aril. 640. Lont. «81—883. Loml. 2. 802.

• -eipliT. 190.

-jc, 234, 242.

1014

ZAAK-REGISTER.

Loods 91, 92.

Loon, 34.

Loop (geweer-), 49. 50.

Loopen (los), 619, 880.

Lools, 95, 96, 306, 307, 313, 387.

• -vaartuig. 307. Lorrendraaijer, 134. Los-boot, 175, 589.

• -branden. 798.

» -briefje, 337, 558.

. -geld, 717. Lossen, 53, 125, 129,250,337,380, 406,411,413,573,579,844. (pand), 638. Los-vaartuig, 9, 155— 157, 254, 307,

335-^338, 352, 397, 405, 411,

415, 557, 558, 727, 732, 752,

808, 843. 845. Loten, 488, 494, 507. Loterij, 936—941. Lucht (kwade), 403.

• (open), 751. -pomp, 403.

Luchten (werkwoord), 403,462,930. Luchtigheid, 482, 483. Luiden (klok), 111. Luiheid. 124, 196, 737-739. Luik (groot), 398. Luitenant, 246, 313, 314, 425, 454, 472, 473, 582, 632, 838, 881,885,908-912,917, 964.

(2<>«), 44.

    ter  zee,  312. 

(Chineesch), 202, 318, 363, 366, 520, 777—779, 842, 946, 948. -admiraal, 372, 373, 375, 423, 426-429. ■ -dessave, 293. • -infrenieur, 838.

-kolonel, 140, 245. 246, 308, 315, 455, 472, 835, 908, 910. Luijaard, 534. Lijl en leven, 971. » -berging, 253.

. -eigen, 5. 80, 83, 84. 109, 121,

130, 131, 189, 341. 342,

347, 383, 551, 584, 619,

620, 628, 629, 647, 648,

670. 673, 737, 752, 753,

766, 900, 901. 920, 922.

. - (Corap»), 70, 364, 365.

. -heer, 6, 84, 121,131,136,342,

584, 620, 734, 767, 900.

Lijfstraf, 11, 271, 404. 625. 679. . -vrouw, 84, 121, 584, 620. 767. 900.

• -w^aarde, 6.

. -wacht. 457, 473, 503. 784. 825. 835—839. Lijk, 427, 428. 466. 467, 658. 665.

694, 774. 775, 826-830, 9IM,

908—913, 915, 921. . -drager, 457, 466. 467. 913.

• -kamer. 918.

• -kist.  831,  909—911,  913. 

  . -koets, 913, 914, 917, 918. . -sUlie. 428. 904, 912, 919. » -wagen, 466, 831.

• -verhuurder, 172, 173. Lijm. 475. Lijn. 361.

-baan. 110. Lijns (binnen's). 173. Lijnwaad, 10. 46, 67, 128. 137, 173. 174, 176, 184, 186. 2f«. 251, 252, 263. 264, 267. 270, 279, 290. 407, 419. 443, 539, 548, 550, 558. 559, 590, 612, 613, 670. 674, 675, 687—689, 702. 703, 705,706,710-715. 725, 765, 775—777, 779. 796, 860, 861. 896. 897. 929, 942, 953. -handel, 687, 721, 797. -handelaar, 725, 776. -sorteerder, 838. Lijst, 108. 394, 919.

. -werk, 899. Lijwaats-klep, 460. Lijwatier, 300.

Maag, 370.

• -schap, 542, Maak-loon, 514. 797.

Maaltijd, 37, 202. 236, 244, 477. Maan (nieuwe), 842. Maand, 356.

• -ceeL 873.

Maanden (baarsche), 141, 462. 44 469.

(goede), 86, 463, 464, 4 469, 695, 873. Maandgeld, 42, 71, 172, 302, :i 382, 385. 426, 677, 680, 74 850, 851, 945. Maat, 1, 14, 17, 60, 867.

ZAAK-REGISTER.

Maat (klnne), 26. 38, 153, 154,

754. 7fi8. M.<r.l,.iit-. 440, 600, 601. M3d;il. 027-

M;iRaïijii (Coiiir*), 516. 954. M.i-Lipii|;. 105. 10)1. :tl.iliaiDoilaaii. 7. 58. 59. 92, 142. 147. 166-169. 370. 542. 576, 579. 580. 739. 740. 769, 770, Kbjüor, 140. 246, 3Ü8, 315, 39S. 453. 455. 472, «24, 825. 835. 867. 882. 884-886. 904. 908. 910. 913. 934. (inlaiiilsdi). 168, du jour. 226, 229-231. 233. 237. 238, 241. 479. 480. 487-49Ü, 494, 496. 503-506, 510. Mahulaar. 285. 840. Hskbcr. 826. 828, 829. Halen. 177. 666. Han, 51. 625, 629, 735, 736, 828,

• rCliinccache], 130. 132.

• (Resepareenie). 146. Handaineiil. 181. 212. 214, 344. 345. Handoer. 125. 163—165, 878. 879,

(Chincesch), 738. 740- Hanier van nroceilËren, 8,210,212.

213, 220, 346, Manoeuvn-. 886, Manlel. 828. 831, 9(fi— 907. . -gülJ. 132. 133. 187. • -ïcrhuurslur. 172. Banufai'liiren. 670.

(liiirupcsclic).

183,

184. (wollen). 23. Hanu^Hpt. 115. Manurinfi. 280. 359. 362. Harchereu, 479. HanriDallit. 294. Manne. 389. Uarinep. 911. Hark, 268, 269.

185.  Troüiscti.  2.  14. 

     Uarks-werk. 73, 77. , Markt, 16, 353—358. 791. 833. • -il;iR. 354, 358, 834. -Iirijs, 36. Harlijn. 362. UuTKh m slaan. 233. 239, 241,

186. 247, 497, 911- Mas (KuïLiliiiauïcliu), 15,

IHassflcrp. 163- Hast, 406.

■ (gfonle), 70- Mal (Spaansclu;). 00. Maleriaal-liujs, 803. Malerialcn, 19. 190, 402,527.756. 796. -Malie. 735. 740. Matras 538, 668. 659. Matroos. 9. 35. 68. 87, 115. 118. 306-308, 390, 393. 397. 515, 748. 844. 873. 877. 950. 952. 953. 964. (iniaDdsch). 393. (jnnir), 782, (Moiirschl, 392. Muile-lwrp. 348.

• -staaiicr. 336, HeilicanicDt. 68. 350. 483. 65a 663,

664, 768. 946. 947. 951. Medicijnen. 66-68. 659-661. 785--

787. Meerdcrjarip;, 569. Hcenbiedendc, 894, 958. 960, 967. Muealer. 900. HeesKjrM. 900.

Meeslur-kiiecl, 190. 228. 310. 311, 363, 365. 401. 445, 529, 530. 583. 598. 684. 965. • -loaii. 903. Hejiiirrouw, 915. Helaalsclie. 624, 625, 627-630. Melk-|iraaiiw. 570, 818. Meinnrjaal. 553. Mi^inoriam (ad [)cr|>eluaio rei), 170,

Memorie, 402.

. -boek. 778.

. (pro), 159.

. van ménane. 200, 869.

. • rcsUnlen, 720.

Ménage, 8. 468, 654, 675.

. -nienu 702- Men.<cli1ieven<lljcid. 485, 620- Mcrk. 603, 661, 851. Hérile (biiïonilere), 303, 310. Merk.>n (werkwoord), 165, 182, 256.

969, Messen maker, 539, Mesties. 308. 311. Methode. 663. HeUelaar. 190, 9K, Melscleu. 551. 694. Hclsel-stcen. 125.

Heiilwlen. 183, 225, 229. 236. 443. 496, 918,

HiiLtelen (j^e

fii;). 119. 557, 822

Hililair, 29. 42. 140. 205.309,3 9

343, 3li5, 3!t0. :1'.I3. 4 S

501. 005, G05. 710. 7&I

801, 872, 908-910, 9U

914, 920. 948. 950. 9t6

(iiiljinasrli), 63. 1)4. 1%

2()0, 2fil. 302. 3'J3. 677 680. 6<)5. 934. {ziek), 933.

Militi.-. 109. 246. 307. ItOS. HU

312. 390. 721. 701. 801. (TJ
313. 908. SIlO. 911, 913, 952.

Mille (piin por). 5H0,

Miiiderlu'i.1. 24. 843, 845. . -j^riij. 101, 508.

V [m

i-Ll, 625

( u I ) Ijj 14J39I. 8j1 877 Mu t r I 42 l,*» 384.J91 lU)

( raU 85» Si n nn 141 ■>05 JJ9 4GII— 4W

4fc - 4 O 4 ) 48_ iiT -i'M

bOh 514 «iw 90 Mo u 198 Mh i 163

\ii 11 100 II 16.) >91 ^ ^ !h I. 6 8

rapp rl .JG 49*»

MuiwiKi. 43. 44. 235. 213. 4IB. 4 7

M r,l 1 1 5 ^I i*H S14.ttMl

Ml^ll|■Mil^, 57, 143. 249, 279. 2b4

941 9 0 9 1

339. 573. C73. 790.

M lel 0

. -.Irijf. 255. «25. 7;*.

M k Oa 2jJ oJ8

. -Kttwas. 274, 275, 2l!0. 607. 788

M 8.L-! tkto

. -liaMiklon. 53. 454.

M 1 4

■ -liamluliuir. 126. 387. 416.

1 9 8

. -«iïc, 271.

U M l*»" 418

. -ïcKlan-i. 101, 234. 242. 49j

( Iro. -c) B- 1

Mili^ulic, 152.

(k a! ) 2j4 JlJi

M'ilHlia, 349.

M n e L 4!'ti 488

M^hUlftr, 5IM. 585. 708.

M 1 2 14 17 60 290 301

M.>,icl. 401. 871

WC 764

M n n k onl) 6 U3 331

M^iIrr'Ti'M Icisi'li v.nii sclii^qis-l

Mn ( 1 I ) 332. au ill.

lixi'llnn). 396.

SI 1 k! ] 4-6

H.»lns i.rnmienili, 103. 210, 21 216, 221.

1 1 p 34

1 1 3

Moei. 121,

1 ü

M...Ml,.r. 123. 207, 577, 626, 7 3

4 7 «1 oOO 315

( i|u ) 4- .

Moedwil. 474.

, 34

Moeris. 711, 726. 730.

pi 2

HoRfnJheid, 125. 423.

1 76

(E(iriiüc«clic). 052.

(k nl|k) 13

Hninn-water. 901.

sp e 2C8 219 2 j ill (

Miiicstcrcn (l'-Sement-^-iisleii). 36

7^7*^

Mi.ni, 183.

M rni n-n an I jm r 11

M,,n(ll.ch«i>ftr;. 443, 522.

H k 49

■ -knM. 740.

M k n 1 k 9 3

Monsicr. 449, 581. 582.

V 6

ZAAK-RECIGTEft.

}\«b.\v. 1. IB. 62. , Muur. Ö21.

Mii/ijkaiil. 179.

Himeii (wLTkHüuiil). ÏJl. 557, «lil.

NaaL-'iii'en. 514. 797- NauLt. 3:m, 953. ^'nalil. 475.

Nuam, 42. 4I>2. mi lÜM. 7:>0. 7r>l. 757: 771. 77ii. tüLl.

iH, 'ili; 1.1, !Wi.

ir

. -h.K-kjc. !!:(7-ii:ill.

. -li^i. 2m. 2ei. ;!!!].

. -rol. 2fil. :(2fi. NalM-slaam!.-. 577. fi20. 030, 7!t5,

im. 910. Niichi"ia. ölfS. 1164. Naehl i-n ii(iU|ikii. 29. . -..r,!,T.'2;M. 2J2. . -iiiisi. :;:«. 1!42. Na»-MMj,.m. V2'i. aiW. Na^iilun. 743.

NflliiU-uüHiup. 9. 21. Tl 4:^, 05, Dl), 101. 114, lli7. 17li. 3Jfl. 3tt2. 5U2. (lilü. 696. 773. «63, 924. 025,

N;i-r(-'lMiUi'n. 2U. ■ -«chip. '2b5. Nnt. 405. 953.

tl:aMm (Comp* p^^dciTnl. 5\I5. Natie (Clijrii^i.'tii'l. 929, 921.

. (I';im>|.i»i-I]n). 1^3, 422. r-25.

. (inlniiil-Hii-l. 5!1. 112. 131. 133. 295. 2IN>

. (vweiij.h-l. II. 70. 97. H;i.

162. 174.250.2tiÜ,21i4,2U5.3U7.

163. 617. 743. Nalnra (in). 959. 961. 9G2. Naliiiirkunile. 543. Naiifiitnu 716. Prnvi^'alLe. SliÜ. 963. Navippri'u. 6!il. IKJO, 970.

?favvc^-cii [i:i>ti)|i- L' Ii'irn). 595

Naijvpr. 967. Nffrljjreiit. 453. Ncïgli^'nlic, 371. 544.

Ni-ïiilianl. 597. N.-«.ilie, 2[i3. 3»4,

. -Iiwliwiilf. 870. 871. . -iKHk. 20. 21. 4«. 83. 95. 136. 139. 156. 266. 328— 331. 531. 667.663.961.962.

■ -l.ij.l.li..iia.-i-. 20. 136. 139. 198. 293, 297. 315—317. B3B. }!80.

• -kaïilodr. 221!

. -LvrnlivrL^r. 20.

. -|Ml.liiii,s li).^ 336. .115.

■ -iiapiririi. 269.

• -i.nmtnu'. ;;29-331, . -vvvil.. liJH).

Nej!nlii?nai {fjulil \Ói parlinilii'ii'ii).

Nillo.'43. 44. 564—566. \ciis.lnrl(. IMi. 338, 339.

N..-1, '.yjii. 939,

Ni.'iuv

N«'k. 3U7,

.--ludl. 323. 674. NoiiiiMdlir, (124. h'iiriiiiiaLini, 866. h'i>i>.'lialaii<:<:. 531. 648,

. -..Lsi'i-vaiili,.. 554. Niimt. 258. 388.

-liiil|>. 829. 83D. \ii.>i. 743.

. ri. :■ (;.r.l.«7,89.99,J(H),l«6.

i : I . :-y2. 577. 593. 594. 607.

.■> , .J ;,-.4.772.7!!0,791.794.

7'i:,,Mi;l ;;il.823,fri4.ö3».933,

.Ni.lni-I II, 122. 383

^'llll1ll'n. 20Ü. 346. 532, 541. 704.

Nut II list. 294.

^■|ll■llll■r. 454. 9rjZ.

SiiÜiU-it. lai, 213.

Kiiiiiiiiij', 165, 231. 469, 844. 938.

939. NiiiiiniLTCN. 76. 462. 492, 594.633. NiJiiiiiK'riiiï;. -IM. Ni||ilaii;;. 475.

■- 451.

illili^nliu. 278, ;U15. 771. 772.

(n.ilarir.li.).347-349-691. lln-n|»TCii. 101. 102. {kWo... 49. 135, m'i. 679. 756,

871. 872. 892. 949, 965.

\ /il aiiii>liinp|i .j>N'iL'HiiI. 225. Ilrlnivrrrn (li<^mi-lii|,iniliMil). 31. (l(<iiil>i>c'l. 607,

1018

Z/^AK-REGISTER.

Oester-bank. 631. Oever. 153. OfTerhaiide. 842. omciant. 345, 395.

» (Imrgerlijk), 188. Oüicie, 914. Onicier, 31. 225. 467, 476, 616,

721. 847, 911

(Chliicftsch). i:?0, 142, 164,

167. 177, 280, 282, 319,

694, 771, 966.

(inlaiKlsch). 824, 934.

(iiiililair). 49. 145.

(Moorsch), 392.

• (suballern). 451 — 453.

• v/d Hatuviasche schuUerij, 40, 907.

• van juslilie, 13, 20, 33. 35, 51. 57. 72, 102, 117, 143, 155, 157, 166, 175, 178, 245, 255, 291, 325, 327, 328, 334, 341, 450, 602, 611. 689. 694. 714, 737, 750, 771. 806, 814, 832, 833, 847, 848, 857, 900, 910, 917. 942. 971.

• van de week, 462, 473, 475.

Oiliciers-kanier, 225. 229, 236, 496.

» -wacht, 470. Oflicio (ex), 781.

. (in), 528, 535, 825. Olij, 62, 484, 740. 959.

. (olijven-), 475, 744, 746, 927,

929, 932. Omgang, 625. Omslag, 249, 575, 654, 786.

. -zegel, 151, 152. Omzichtigheid, 541. Onizwerven in kanipong's, 522. Onbewoond, 60. Onbruik (in), 5, 623. Onchristen, 737.

Onder-chirurgijn, 193, 455, 456, 458, 460, 484, 627, 630, 943, 965.

• -equipage-meester, 72, 81, 178. 191, 288-290, 304,364.414, 415, 655. 814, 836, 857.

• -houd. 83, 322. 323, 536, 566, 568, 707, 769, 782, 793, 794, 873, 901.

• -houds-nenningcn, 796.

. -koopman. 136, 187. 188, 192, 194. 195. 198, 199, 292, 294, 302, 313-317, 373, 665-657,

692. 707. 721. 761, 838, 839, 870, 877, 906, 912. 917. 961 Onderkoopman v/h kasleel. 283. -kniif)en, 259. -last. 405.

-majoor. 236. 506, 509. -niandoer, 365. -meester, 350, 649. 951. -ollicier. 31, 40. 225, 226.

228— 23i 236. 238—

241, 261, 326, :i^.

414. 4!^, 454. 459.

415. 462, 471. 474.

416. 477, 479—482.

485, 486, 488-493,

• 495—499,503.507—

509, 511. 801. 847.

909. 910. 914. 52. • (Moorsch), 9. -provoost, 309. -rigt, 551.

-scheeps-timmerman, 310. -stand, 707, 793. -stel. 899.

-stuurman, 71, 289, 306,306. 379. 382, 409, 417. 418. 518. 688, 768, 840. 844, 964.

• -tcekenen. 686.

-trouw, 446. 447. 610. 645.

646. •boek, 646.

• -wigt. 44, 129 250. 406, 565.

• -wijs (Christelijk), 7.

-wi]zen, 109. Oneer, 790. Ongangbaar, 757. 759. Ongekïen, 19, 45, 133, 167, 527.

528, 568. 575, 592. 609. 642,

643. 645. 646, 654, 699. 707.

792, 795. 796. 818. 963. Ongeluk, 121. 131, 619, 673, H».

799, 820, 880. Ongemak. 579, 584, 601. 664, 791 Ongenegenheid, 848. Ongenoegen, 891 Ongeregeldheden, 156, 187. Ongerief, 594. Ongetrouwd. 47. Onklaar. 820. Onkosten, 962. Onkosl-rekcning. 56, 86, 871. 93

931. Onkuischheid. 645. 646. Onkunde, 111, 196. 222. 603. • van de wet, 622.

ZAAK-REGISTER.

Onmoiidif;. 99 Önpasselijklieid, I Ons, 2.

:; van scheiwn, 517. Onlrouw. 662. Dnlücheep-brieTie, 845 UnLsche|Mii. 689. 714 OnlKhepiti^. 942. Oalslaan (küstclcin], 69. OnlAüif. 40. 89». 890. UnM.!kin^. 7ti6.

-koorls. 786. Onluchl. Gi5. 646 Onl^anucr. ^95. 296. 299. 300. . .uüücraal. 182. 19;!. 245.

248. 320. 356. 442. 4r.8.
249. 779. 815. 835, 864,

896, 910. 946.

ilcr ilumemin. 198, 316. 657. 870. Uiilvurcii (lijn (.chip) IciLen. 412. Uulvlucliti'ii uit i\e kuloiiie. 35, Oiil/el. 190

UnvcroK^n. 272, 536, 645. 914. Onvennopni{|. 32. Onvulwasscn. 919. ÜnvcNirzichtieliL'iil. 658. 758. Onweer. 254. Onwctendheitl. 105. OiiwUliee. 709. ttocst, 170. 531. 750.

IlhimeU, 324, 326. 339. 555, 556. Oorlup, 148. 149. 176. 423.

. -scliip, 253. Oorings-lp, 110. OoBt-mousoQ. 120, 750. Opbreogen [een sctiïp). 386. Opdrael, 327.

I Opduiken (goedunm uit een Rctoukt'n schip), 13. UpcneD (ChinecBph fü-at), 921, I Op^Dslaan (valvn), 558.

■ -sU^llinc. 970. ' UjifceJd, 2, 94. 286, 581, 632. I Opliaalbnii;. 457. ' Hpliaiifi'ii (ntalrozEiil. 118.

Opium. 94. 133. 160. 173. 267. 268.

672. 691. 808, 863. 971. Upknopcn (kunUiiiau en satKin-linul].

673. Oplees-rol. 830. 912. UT>lei<luii. 54. 880. UpleïdiTip. 109. Opioyp, 832.

Opneem, 466.

(«eaerale). 595, 658. Oppasser, 252, 458, 660. Opper-brandmee^ier. 365. 366, 685.

■ -buiirlnieesler. 873.

■ 'diinirtiijn. 193. 199. 272. 289. 309. 317. 460. 483.576.627. 630. 6tffi. 784. 837, SiS. 840, 903, 949. 965.

■ ■ciiiiipaKeoiwskT. 53. 72. 81. 82. 126. 155. 157. 158. 170. 175.178.191.192.260.288- 290. 294. 304. 336, 364. 365. 381. 389. 391.394-399.406. 408. 411, 413. 415. 574.575. 605. (155. 673. C85. 699. 720. 766. 7m. my 804. 814.835. ~~\ 843. 845. 857. 889, 935,

943. 519. ;

Icneraul, 17i

■lHH>fd. 271. 292. 293. 295— 297. 315. 316. 320. 375. 377. 379. 380, 688. 712. 719, 748. 763, 835. 870. ■ ^enËr.i,ilsiddij-kanl<ii)r.

21. 63. 64. 69, 141.260.317.

22. 668, 705. 707. 788.877.

• -b'iordii. 199. 378.

. -koopuiao. 187. 189. 194, 198, 292.313—316.416. 420,655-657.675- 677, 836.870.906, 910. 912.917.964. v/h ka-ilecl. 21. 75,

229. 246, 248, Z-iG. 257. 285.

32B, 334. 496, 558. 648, 662.

663. 835. 845, 871.

• -kiiijiei'. 307.

. -mandocr. 190, 365. . -meester, 350. C49, 855, 950- 954.

• -oHicier. 644.

• 'üL' bee ps-lii urnen na n. 310.

■ -stuurman. 71. 80. 96, 98, 128.

129. 288. 289, 3(M-306. 312.

130. 320, 373. 379. ;«12. 383.

131. 396. 404, 407.409.417.

132. 518, 688. 706, 768. 840.

133. 866 911. 931.

134. -tolk.  179.  298, 

135. -zeilmaker.  307. 

     Upposaiil, 181, 421.

1020

ZAAK-REGISTER.

Opmnr, 369. 370.

Opslaan, 775. 776.

Opslaïi, 343, 460, 514, WO.

OpsIniUHi, 625. 738.

Opslal, 89, 359. 966,

Oplclli]}^^ (abiisive), 48.

Oplrek, 40.

Opus piiblicuin. 111.

Opval-loon, 136. 551.

Opveilon, 154, 342. 894.

Opveiliii- (pul)li('ke), 958. 960.961.

967, 968. OpviK^doii (kimleren va» slavinnen),

109. Opvoodin^, 570, 577. 782. Op/enden naar liaiavia. 20. Opzondinj;, 933. Opzeüen (do wachl), 412. Opziener, 188-190, 192. 227,296, 299, 458, 657, 752, 754.

• van Edaui. 68.

• /i\ rijst-pasar, 467. Opzi|;ler, 840.

(Ier gehouwen, 582, 583. Oriler (pernianento), 525. (secieele), 381. (slalulaire). 755. " -week, 507. (aan), 591. Ordonnans, 505.

Oidonnaulie, 21, 22, 248, 329.396, 475, 476. 523, 565. 573.592,649,685,952,

• (politieke), 346.

» -.sergeant, 458, 471.

» op hel klein zep^el, 580.

• vn(>rwijkmceslers,583. Onlre-hoek, 450, 495.

• (generaal), 481. . -ser-eanl, 480, 481, 509, 948, 949. Orenibai, 570, 819, 889. Organiek. 955. Oniamenl, 912, 913.

» -tlrager, 912. Os. 179, 354, 356. 357, 930. Ossen-vicescli, 484. Ondeid.nn. 42, 256, 373. 379, 469.

626, 774. 794, 795. 944. Onderling, 838. 917. 957, 958,. Onders, 47. HM). 121, 577, 626. 748,

795, 811, 891. Ond-gonvernenr, 340, 909-911. 915—917. » -luitenant, 848.

Overdragen in nieuwe lioekcn, 248.

633. Overiliager. 46. 86. 188. 294. 'Bb, 297—301, 656, 880. |1-) 840. Overdragl, 648. 649. Overgaan on een ander scbip, 128. Overgang. 855. Overgave. 81. Overladen, 517. 518. Overleden. 9, 21. 84, 392, 393.

()<>8. 863. 914, 921. OveiK)oper. 516, 679. Overlijden, 51, 84, 87. 171. 26U.

392, 462, 463. 473, 539. ^1

620, 623, 629, 635. (M3. 661

677. 691. 734, 73{J. 740. 7r<}.

761, 763, 7(i6, 768. 773, 778. 823.

851, 866, 900, 92^-925. 950. Overmaat, 18. Overmaken (ireld), 159, 276. 592.

652. 890, 892. Overnaclilcn, 28. 30. 37, 258. 378.
653. 832, 833. 848 • (aan land), 158.

Overnemen door Kesiilenlcn. 79.

van de wachl, 225, 22a

229, 236. Overrompeling. 654. Overschepen, 71, 72, 170. 177. 609.

617. Overscheping, 263, 266. 700. 701,

726, 733. Overschieten uit een dcsolaten boe- del, 592. Overschrijven, 50, 51, 87, 621—623, Overschrijvini,'. 87. 88. 207, 635.

643. 742, 753, 754, 856, 876. Overste, 908, 952.

-luitenant,  453. 

Overtreding, 88. Overvoer, 694. Overvoeren, 80, 670. Overwal, 160, 184. 286. 531. 556.

557, 614, 922, 923, 947. 959. Overwigl, 129. Ovo (ah), 211.

Paan!, 324, 325, 327. 335. 339. 340.

567. 570. 619, 651. 815. 817. 819.

854, 874, mK), 900. 913, 914 Paardenstal. 294.

•  -tuig,  900. 

  Pachu 27, 31, 35, 340, 520, &57,

578, 580. 587, 701. 817. 819.

ZAAK-RfTr.l3T[^R,

Kil. 89:1-805. 957. 95JI. 9fil.

966. ParlUconililiOn. 7tJ. SI. 17-1. 1S2.

967. 587, fFOil. «22. !!-.3,.«57, fi64.

968. B<I6. 8'J7.959.9C0.9Ö1.91>9. rntliler. 16. 36, 64. 78. 7i>. 89. 90.

969. 93. 174. 183. 185. 251. 255,

970. 259, 321, 328, 335—338.

971. 415. 419, 420, 443, 450.

972. 521, 557—559, 564. 570-

973. 578. 587, 61)9. 610. 644.

974. 688—090, 712, 714. 727.

72a 762. 779. 814. 817-821,

«53. 857. 804. 872. )W3-897,

942. 94fi. 947. 959-902, 969.

IVlii-pnininfnn. 285. 779. 821. 872.

ffltf). 896. 9(i7. 9C9. 970.

. -srli.!!. 578. 9C0.

• -tijil. 901.

■ -v.i<.nïaiii'du[i. 118, 557. 725.

779. ->Tij, 586. 618. , PaiiL 1.169.521,759,751.929.947 ' PaKf,-cr. 601. Pak, 120. 174. P.iti>t, 883. 703

Pakhuis. 32, 33. 38. 228. 540.751, 752. 844, «47, 858. )t97. ." (r-njiiirt 18. 71. 254,285, 337, 344. 557. C06. 089. 740. 775. 795. 812. -Imur. 31. 35. 617. 733, •mnpsler, 17. 198, 293. 295—297.299-302.315- 317. 565. 646. C47. 657. 837, 845. 870. -imzu'im. 298. Pan, 280. 473. 547. 741, 930. Pan.1, 637. 638. 040. . (li>s). 345. . -hcna.inicr. 637. 640. Pandclitij;. 902. Paneel. 108. 919. Panncmlat, 92. PalUjnl.iHK. 955. Pap. 786.

Papier. 633. 034. 746. 916. 928. 929. (crool foniiiiat}. 203.

. (l.HfJTÏOpMlli). 900.

Piipieifn {('. Il"), ;Htl. 393. 397,

407, 088. 712. 947. (iiLslim-livel. 82.3117.520. [sccivlnii<-kl. 82.

Paraife. 481).

• 'plaals, 457, 479. 480. 4G5,

487-489. 491. 494. 495. 503.

5(«l-508. PiiMilc-rcL-lvinfril. 48*1, P.ira]iliii?iil(T. 581. Pjikjilni. 549. 5r.K. 559, 590.

«74. 087. 711. 726, 729. Par..i'lii(!, 534. Puriint. 170. 220. 234, 235. 242.

2-13. 481. 493, 498, 5IH1-5Ü3,

D07. 509, 51i. P;irlin|Kiiil. 2U4. 345. 634. 030. 042. PnrlJcincrfn, 628, Parliinlirr, 10. 3B. M. C4. 71-73.

78. 99. 101, 114. 249, 259, 283.
79. 321. 351. 4;!2. 520, 548.
80. 558. 560. 5l>8. 577. 602.

0(13, 621. 642. (m, 670. 677.

681. 68»J. 695. 710, 713. 730.

682. 79.^1. 797. mj. 891. 942 t':irlii. 209. 210, 214. 218,

683. ■ ailwis. 616.

684. (lili-civMili'1. 538. Pjs. 10. 101, 257. 264. 205. 353. 355, ;if.6. 380. 422, 430, 438, 519-522. 557. 613-615. 693. 7(3. 716. 717. 7^8. 732. 749.

685. 854. 859. 889. 902. 9ït-

686. (Turk'Hie),  638. 

■ (\alsrlu-). 95.

, 681.

■"i'l.l. 651. 817. 819. 820. iMssiiiiHT, 31—3.3. .57. 144, 207.

423^25. 509, 570, 732. 817—

819. )t17. P.issaiLl. 507. 571, 573. 820. Pasar, 201. 791.

;, 820.

Pasnonrl. 111,

Passi'rcn, 282. 820. 823, 885.

PnlnlliT.s. 476.

Piillinokn, mt.

(ïija.'n). 207. 613. PaliiJil, 67, 049. 058. 659. 665.

737. 950. Palrooii-iasfii. 229. 237. 474.

-makrr. 539. Pairmiillc, 228. 232. 234. 2:i5, 241- 243. 470. 47i. 500 • 502. (r.liiiiosi.'lii'). 44». -Iii.>.l|.'. 500. 501. ■PalrotillLTon. 282. 371. Paiisiliirii. 542. 081. I'ave. 821. 914. P,iv..iN.Tii. 13, 18. 19, 702 Patak. 323, 584.

1042

ZAAfC-REGfSTEft.

Peouw, 259. 321. Peloton, 486. 488. Pen. 156. Penning. 501.

(V, duil). 559, 561-563.

(20.te), 146.

r40«'«), 66. ■ (koperen), 18. » van negotie, 870. Pennist, 26, 46, 47. 70. 195, 203,

228, 302, 311, 514, 517. 582,

586. 641, 707, 867, 877. 880,

587. 964. Pennisten-Ufel, 47, 68, 69. Penljalang. 589.

Peper, 22, 197. 263. 266. 398, 406, 407. 477,595.611.666,670. 744, 747, 928, 956. -cnltuur. 197.

. -rank, 123, 182.

.. tuin, 124, 181. Perkament. 680. Perniissie-briefie, 5, 163, 164, 419,

777. 778, 780, 853, 868, 959. Persing van waler. 153. Persoon (onbckwaaip). 79.

(susnect). 231, 238. Pers-pomp, 359, 444. Petitie, 283.

» (voorjarige), 137. Piek, 245. 282.

. (halve). 371. Pielerceli, 476. Pik, 403. 475. Piket, 883. Pikeur, 312. Pikhaan. 511. Pikol. 15, 18. 62. Pilaar (Mexicaansehe). 2. Pinang, 829. Pint. 1.

Pionier-gereedschap. 511. Picpiet. 226. 230. Piramide. 179. Pirinff. 93. Pistoi)!. 166. Pili, 2, 16. 559. 562, 563, 588, 612.

» (koperen), 94. Plaats (blanco). 207.

• (gepermitleerde), 889.

» (verboden), 164. Place d ar mes, 365. 445. Pincet, 249. Plakaal. 618. Plan. 2G2.

Plan (primo), 454, 473. 514 Plank, 108, 116, 280, 444. 7^.

848, 849, 919. Plant, 122. 383, 410. Plantage, 124. Planten (werkwoord), 153.

-rijk. 785. Plein, 709. Pleister, 659, 786.

• -<)oek. 951. Pleiter, 12. Pleit-zaak. 211.

. -zucht, 218. Plichtverzuim. 70, 526. 812. Ploeg. 53, 125. Pluimvee. 12. 804. Pluksel, 67. Plunderen. 231. 238. Plunje-kist, 255. Po en topho. 94. 895. Pomp, 359, 844. Pompoen, 476. Pond, 2.

. -jzoederen, 723, 724, 728. 729.

864. 865. Ponds-ponds-gcwijze, 348. Poort, 227, 232. 239—241. 446.

497, 499, 502, 505, 509. 510. 60U Porcelein. 179. 476. 928, 929. Port d'épëe, 474. Portie, 735. 768. . (Eliale), 809. . (legitime). 809-«ll. Portier, 313, 646. Post (subalterne). 503.

. -houder, 468. 571, 572, 972.

• -kantoor.  725. 

  Postuleren bij den Baad van jnsni»e.

219. Postuur. 491, 492. Poüa, 163--165. Praauw, 176. 569, 818, 860.

-majang,  853,  960. 

• -voerder, 840. Praaijen, 134, 422.

Pracht en praal, 318. 323, 324, 333^

610, 898, 904. Practiseren. 66. Praclizijn. 12, 20, 101—103, lOi -

108, 142, 143, 170—172, I 0.

181, 192. 201, 2^)8-210. 1 2.

213, 217—219, 222, 286, 2 4.

345, 516. 532, 533, 535, £ 7.

538. 595, 604. 616, 643, 0 5,

659-661. 663. 664, 696, 7 4

^ JAAK-ftêGtSfÈR. ïi^^^H

;». 780. »ir>. me. m -mt.

Vr>-*khM Ww«ii«-.l.'n'ii 924

m>. 86». 892. 9QX (NW. 052.

Piv^iiKt!. tSb.

966. m.

Preiniidi-nL 173.

aciwijn (M. 71«. 836. 837.

h-eluixtcn-ii Hil WH liooler. «6.

ia*). Ö38.

lYsi-mie, 84. 85. 667-869. Wl

aclitli ([wrlienlien.-). ÏM4.

771-773.

Bdijk-Ti [kwadrl ai8. 221, m.

rreli-il. iB7.

527. r.35. «48.

l'roii».- vnn l>rfi\viiniiil.Piil.31l

(»im,ln-V au

PiiMUT. 741,

siiiikM-hi'). 5'ja

l'rins. 7i»f. 799. 962.

fsmKHii'l. 174.

IViiiMTn-siannilii-iril, 910.

BUnliR. 278. 604.

. -vlv. 910.

l-nvi1.Vi<', 2a 29.38. 163. i;7.6IA.

Brllk-amliL'MS

fiir. «52. 654. 667. 768. 7Ï« . Wlt-

ftUkam. 3. 7. 241.287.317.373.

at4. 846. 847,

M7. 473. H2-M4. 55(1. fi4S. ÖBT.,

I'iivilofrtM'pn, 31. 775.

836, 906, W2, 957. 95a 9(W.

l'iol»Ten. 281, 563,

mlikhBiirl. 3, BIG.

1'wliileit, 967,

. -diMwt. 7fi6.

Prwmicren. 8. 85. 155. 181, 43C,

. ^tol. I&l.

538, 847.

lifcrmiip. 126.34(1.347.349,379.

599. r>:t». 7&r>. ou3.

Pr.wl«U 112. 113,692,

JreRl ïuii). 106.

Pr-wcrtiin-, 107. 143. 200.201.209.

210, 214. 535, r^40.54I,

Efflie. 49. 95. 166. 287. 341. 342.

616. 6112. 704. 803
617. 388. 528. 551. m. 767.

Ï6a 774. 937-940.

IVocwilrn. 527. 528.

BuniicC 400. 4ffl.

I'mts. 8. 12. 107. 201. 218, 219,

enniief. :)3. 38. 109. 132. 257.

222. 596. 643. 773. 810,

nrSM. 666. 677. 852. 880.

tMtiMip. 159. 773.

. fioiHlei- >orLii va»). 690-

Bwmrrcn (1..-1 «ivwr}. 234. 23.^. 343. 245-248.485, 489. 497. 501.

. -U-leii. 105. 214. 222. 538,

. .aliiliken. 531 W3. 595

83&.

Priwuroiie. 84, 691,

(wm-cmn (Cmitii- wlifii.'-n), 402. r>«l,-nr Hi.Ml.-n.ui-,nnl, 632. «34,

ftwiircur. I01.IÜ2. Ha-H»8.218.

222, 530, 616, 83».

ti:iti-(142.

l-i-iHliun-n, 39. 44, 696

ll.i.,ilrItLrr.-Mcrcn. 535.604.

VmimUv. IIIB. 771. tW3, !»04

I'rut-r >i>-in>-ti. 74, 75,

• Hr«iuraxl''a. 33fi. .327. 340.

• ■lija, -10,

■ .Ier l>i»|]iule». 660.

Pm-«.-j.. 154, 399,

• nn eeu jtistilieeleii rnail.

Pnifosïi.-. 508,

761,

Prmccu 262. 936. 937. ProWalie. 211. 892. 949. 965.

• knkeraail, 958

Baail van justitie. 12. 13,

Projoiip-mi, 88, 617, 622.

19), 245. 248. 481. 498,

pN)i,i,.v^nii (l,f>«*h<.uJe«. Mt.f. 136.

filB 05!, 7«! WHV f(07.

Prntiilii'-i;iltP, 596.

"' M3, 836.

' nn scha-tc 393.

:.i653.6!KJ.6B4.637,

1-:. :,'iH. my «n

4lti. %. (iJJf.. 77i;, JV.'lv

i'n-M;jin|,T,-». 398. fflfi.

8». 918. 919. 960,

ProMamlmng. 929.

viJ luiiili^chrü»"4,395.

irovum ^p KHHiiintr. lOI .

^H /AAt-f^

^^

^^1 Vim Kir iiKlilii>. 4,

7(W. 771. 77a. «10. JU

^■^ • r<-'ii'i.lilif. 34r>.

m. iCl^l. ir.ri, rns tW

^^B hatniT. ^Qfl.

HBS- ;.'. Il

^^^B -m-iminin-n, II'J. 113.

tH7.

^^H • ^rluji. 201. ïl'l.

tl^aJ V.. 1

^^H riWLSu^n. 1)7. 3in. J37. ^1 374.

^^H 3»5. 'KM). 'U)rt.4i:i.41ü.422.4ia.

^H m. m. 700. ; ji. 745. 79», mi.

iKitj. W..1, m4t bvi t

^^M mi

■ .(.i.-?»» :i;;i

^^H |'rm'...>.I

«.■n.t-.'i't "-•<■■

^^^1 l'iifiliii.iiK'. 'J27.

hli.m

^^1 l'uIilitTrvii |i?<l>i.'tril>- r<l;il>.''i<l, ».

,1 2j

^H

^^H

iï;.n.' 1.

^H ['ii|»l. 133, 350, 352. :>»(, mi.

ï,_.-. 1

^H n»». no2. !Nn.

^H • (onrlirMli'ii). 9'I7. <)4K

4*^-. . ■ - ■■ ,

^^B E'ur;rali>. 4K4. 71tD.

m. m. 5001^0

^^1 Va*. 7'ffi.

«». 80ll.flM^^H

^B

• -lij^u eM.^^^H

^H I'iip. 17». It2!l

^H i'mir-r. t.v.. tm. i--i. \m

^H -i.i»J<»<r. :!0t>. 471

^^H l'ij|>i!ivitioiit('mi>:. ifsil. 470

'^^1

ittfi. ^^H

^H IIiK-it^lloia. 3«7-

-K-^- ^uk^i^^H

^H ()iinli>^.'<li,-. [i3fi. 568.

^H i)""ii'«>ifn. 322. r>»ri. !>%

ltnp|.nrl ilwB. I^^^^^H

Kur<l<--il«n,'lra.' S^^H

^v

ibiH. 5ai. ^H

^H ILi.na (l.r<wlc). 37%

• -wiidii. snp. .im. ^H

^^1 • niililii'k«]. :!75.

IUii-;>il«'. «M. ^H

^B ■ vnn lnili.\ ÜO. 1(14. '^W 247.

(7. Ui'J^H

^B 293. 324. :!77. 42R 4,'H).

^H 4:13. 4:i4. 4ÜI, mi, 4ii».

^H 400. hn. r>:>i. r.2n. 771

i'<Ol 4^H

^H 8:14. tflitt. SKI.'), ono, uu.

^H 014. OIG. 017.

' ' ^1

^H • kslilto. 3. 4, It. lOL 11)2. ^H IIHl. Hi7. 114. I4Z 170, 171.

^H i;«). iiif), 2r)0. 30». 207 'jio

^H 21I>. 220, 221. 223.

^H 240. 24H. 2t!2, 270. -'T

^H 3:iti. Mh, 4l.->. 433. 1

^H r>ift. 517. !uto, 5:11.

^H 538. 541. f>52-Iir>fi. :,i.:i

^H 505. (»4. r;i&. fiiG. OTiir;. iuv.

UiA iivu. ti«i. ^^1

^H im 097. 704. 70C. 72.1. 7&&

v'<'t<i. %7, e»^H

^^^^r ^M

^^HHRMeraa. 7K1. 732. 815

1 Ri'gl(>m"iiillïnk-(.»iiiii[ii. (U'J

^HiHmofCerAn iloor whvIiIru. 2.19

hi-ffnft..iiflNti), 115, 90*. liiviurrn. 2it2. 80»

^■ttddmenl. 171, «15. fiia 1)0.1. WM

^^BU«m (utic.-«uii;i<|. ITO. ^^^Icn-wBHit. ^7. 4M) 462.

^^hui. m. -.m. -MA, i:>t. m.

■■W. 48.1. 'MO. m.

lievnrilcrmR van ilipridmi.

92. 710. 72J. 773. 841. iij ra* «aii l.rsinl. TJ9

lirBiiilsimiiwi. 684. Livia. 444.

^ËSL;;'':i,'4'^"r'- ^'

«rri;ilie. A'V. 481, 48B.

^^Kiq)lii'5(!lil. Ut). IKl, ,')20. 3»3. ^Hl, 717. 8&f. SüTi. ^Kl 541. 572.

189. 491. 402. 4W

's volk, pni(.iiiilit'ii|. IM». Iluord-.(llirii'rilujimr,503.-

^^■temi (in Iwil.ij; (-.■iiniTifii pu:

in- ™ u.ll«v«ring, 843, Ij,™ 'lil»'*»?, 1- 24.

LaxaciK-iiiiM. 623.

^^^ 6>t 331. s»>. am HR: m.' M4, asa 375. 376. 37».

^m 300. 382. m 387. 301.

^■ët. ICI. 7JR ^^■puraren (zich). 710 ^KmI»^ m. 345. m. 541. 704

U)kBUIi7in. 830.

o|. hel vmlrpkteu vjh miMlicjiuiiHirii. 07, niiliuirli<ii]nuiir:ita,247

UioiesThe iim-btwaihl,

.fiiclerliou.1 wi>s«u. mï., 321

^Kn. 471, 750.

pcnswxtnen t;iii wiliuiiv

^B< 161. 17».

watutvKii. 472.

^H ' 3^. q:)!.

o|. liet piqucf. 226. 2.'»,

■ F5V«f"""-

^^B

«nivi»i?n fii ilom-uors, 17. 22. ,1.11, 546. &61. 799.

rMit««iBt. ™ hortxeldra.

44. B03. 020. 9.11,

rona»en|.i.irou.llia.44»,

sHiutlerij. .UW,

^^r r.-, r^.^

«laiivlDReiuMii. 33, 733.

vryv >aarl. 262-

^V 754.

ïwliflermtf, OM

^B' mTi;h. 8S1.

^ctslrokkinpun. fiJO

^^^ < lïnrpnileii.

wirfn-iwr^ilt 4aV 4M.

^^H

H.im-)>. 40S, 441

^^H Rp|u'tmii(t>u.l.' Iiiiuain-,

Best tinkü..Miii.l,). tlil.JöU. «KI.

. Amn. :Vi. 77:1. Wvfm (11.) rK,iir-.nk'iL-ij !:.

llp«HT. :w. ;•:' I

Uil ...

707, 7m. ;

ji:> tri 'Si», i

■

! ■!

■

-dau. S. 13. :(2;

1

. -at;<l>ict.i-. litl.

1

. -(«1.16.1. 52.

4^.'

Itmuheid. 4»2.

R.-pui:.

lUmigcii (liitrff^-li-x-iiMi). 783

j

Reis. 575.

K" ^

•■•eJ

■ -gonool. :t85.

u9

IlKÉi-Bn, 854.

Rc-Etülal. 4»)-^

■

liaenirijt. 136. 179. m. ;2II

Keten .^ 231. 98

■

(itiMti'tfl 573.

. -WBCbt. ïfl

■

toiHraiMCf). 626.

■

-tuuraoi. &4.

it«ri<iefu. m w

^M

ilwii. 7fl5. Ü20

»H.3P

H

7«ö

oii' mE

«1

HHei.scl.3p, :i92.

»;.(»,

^1

llek.^l, 14-i. 17U-IÏ-2. IIHI,

208.    (2-L  BID, 

1

ilO, 212. aW. 272.

llK.i.l.titit-. 265.

1

iur.. J7;(. r.m 515.

G16,

;i,'„i„.,..,, .j,. ..1...

.ll.,4

P«. Htifi. «92. Ittia,

(lllO

Xti.

,0 juiliw. 223.

tiftiüfts im. 9u

.r,h..ic. iti i.ir,

[i,-ii'j 1 . liiri

it.-»m)i 7;i>.

Itriu.ri. tm

. 1 . .'.Cl

llc»l«ii, V". -iT!»

•iJSt. J

^,U..I„..ii,'.l.,.u, .iJi.'!. 64

'■-' f

lluui^^ili^i, 73. 77

lleini--.. 942. 9J(1-

B.!*llhl.

Ki-.iii»e. 277, 288. 863.

RcM.li,

■ iimir NKJerluml. 22

Ru«.n . .

lteinj«ir, l«Ö- W)6. WU-

Renimixi' "-i-J.

llP.r..lUTrn. «5. 66

Rd«.ir. 5a I

Iteuiplagi-. m.

. -Kl"!.. 122,

iiai,!

lilt; .iiFS. i.

1. m

im

Itnik •

n»m.viii.,.. D35. aoö. «Ü7. «til

R.-4i'ili.

KeBi«n. 2W. a». Ma. aat «U;i

■Ml.

i

^H 7AAK-RÉaiST»4. ^M

^Hm. K>U. r.9R

R..im. 905. 913. !1I8. »21- 922.

^K. 41. 7tie.

■ .mantel. 709. 907. 013, 916.

^^Erbw. 95U

■ -pii.in1. 90i». 910 913.

^^K »<!. 884

. -U. 406

^^KnM. a8!>. iXK).

Rovwi »fi ■« Hern-n wrj«a. 183

^■T^. ^8!>. 7<>8.

Itüver. 388. 42:i-

^^K. W, 377, 465. 637. (!3t(, 713.

RojBrni. 103 ;i.->4. 35». «23

ItuyerÏDjj. 60j.

^HksUt. 3^, 47:j. I»r>-Kl7, Dl?.

n<iiKle. U21. 92» KuilinK. 133.

^K. 1&».

^^K. 1

Ruim van «en schip, 405 -4(»7. 7W

^Hmi.

RHiniinfn innikcr-flaniiUntl. 45.

^Hianmls! Ml

(lid.). 683.

^KÜm. 39a: 125.

Rua.<ii4x>r(. 407

Riiiitir. tlll.

^■l»ienmalier. S39.

ItunJ. 3Ü3. 364

^■t». ;j7 ;>^2. 412 420. 574.

. -vw. 39. (HJ 781

. -ïloeïc!.. 804. flOr.

niisie, 447.

^B :-'i4.iii\i.iM.

H.i.1. 744.

^K ' ' "lu. noTi. tm.

Ryn-wijn, tm

^K»<,<'. ,r.O. M>b. Ji^O. H37. 003.

Ünpt»T<l 32(1. 327. ÜUI

llrw. 1. 12. 14. 2:( tïl,7l.;2. lïfl.

^Ktl^233. !KM

127. 149. 15(1. 1(19 lïO. I8&.

^■bosdea. 'il9.

180, L'M 2HI W- 283,2»4,

^■pBmi>4l2

■jfli; ■ifiii i!: in7 .ir. .|«i

^■«583. 7D8.

^^WrfeD(RTi [bEgnteiits-brinTi-ii}.

^K 228. 2:t2. ■i:M. -j:». ïi:'.

^■^ 24:t. 4(1. 483. WH. S02.

H(i,'. li-r.',», jHXi, Ji;i:>, Jpjii, '.nxi.

^H »15. 50!». ei-ïi.

«22. 02:!.fl26.927.!t29-932.

^H .fmolje. nill

9:i4. 9J7. %«. 958. öfiH

^H ilMin. 371. 736. 737,

. (C<im|.-l. 754

^■luiul. 8(1. »7. 98. 40(1. 402,

. |l«) .11 walPr, (325

^^BW. X>. 144. 423.

^■mua. (121

. -IlWill. lil

^B (Mr 802

. -marki. <N). ni2. 11(8, 7M. 788.

^■ijit. 802

840. eti».

^^EH»lt>r. ISÜ. 2UII. lillO. tUO.

■ -«spiL I2B.

^■kr. im 7<1B

iliiloi;.-. 120. 202. 321-337. 336,

339, Ml, B4Ö, 58(1. Mï.

^H ■'. mx «01, 757,

filü. 651. 819. W3. «98^

^V

•JOO. m. 918. (130-922.

^1 : . 341.

. .ï^limifdw. 336.

^H .02. 3».

S.M 1'rj

^K, •waiit.'^l''

S«cn-„. ■ ■

^■ua 49».

Stia. !• ■ 'i;w

^■riCTse.

Sal.HL . --.M, -.'.iS,

^■-•IV. K&.

7 'VMi.mt.

^■oft*. csa 7i((i

<.;ri, r.!tr, i;07. 7r,i 7ii2,s;il

^KiaL m-

8(^1-863. 900. 934 ifiC,

^Mrö r,» Je i|V|irhi-lM>»n. 414.

■ -lipl. IHU, :Q2. Ei33. 862.

rA^^•fï*r.teTFa_

SklAa mwnJeelia). 'Mj

Süleoii-m-i ». 54». 550. Ü58. ru9. UM.

C;4. 687. Til. 711 72a TJ». S<i|nrU-r. OfKI, (iOI Salueruii, 245, 4JIÏ. 4J7. 4»! -1:0.

435. m. im. 011. 9i:t- •.Hliit. 247. Ö8. :t77. 426-433, tóS^ 43a -57— 7M. 851. fl&i

436.  -üchnL  397. 

     SalvaUfD. :ill. f^nipaus. 335. 33Ö. 35'J. ;ï7S. 415,

437. 5G». U». HIT. SIS. 843. MA.

Sciml. 235. 243- 477.

iiclismiili-. "35.

S<:h;wp, '-A7 r.70 Hl», JU», imi

-(imaM-ni|ie.

7«i

-iLIDUl

"naali

.110

'Jfö,

■wlL

339. I&4

-w*tt

307

ra

"IS

niiii'

itn

Sri,... . _r-iJi 7:.4.

Si-liep, ..

s<.i.n.. ,

Scii.,1. ;iarO.

177

17U'

au; -■

Scliitlbün». 39

44)i, .

.Sei.aru--n. «ï.

BKIt, (.-

Schnn-nnlpr. 479,

7IM. :m. na

S.-lia»MWerli. 480. .'rt)?. 511.

825. 836. «38,

Scliatlmi;, ICO, 3:il

»i5, 016, «Ï3.

Stli-ïüt. 8

S.-.liepm-1<uiüel,.'l

Schede. 474, 913

j

Stliee|)ie«-sriiullin(j, 'l

Scbefps-biniH.'n-ni'.lr. 378 ■ -l.imk. 8fi. ;jfK

»c).;ri,^^

. -luwklmiiliT. 113.

. .rtjw.ï

• ■iHwkjc. AT).

Sdiixinxn SI. 3

. -Uinl. 71,

41»,

[hinnenl. Hi 382. . .rfieusl. to

S'lit»Pi)ïfn->«irtl. 3

. 4o^, ÖG5,

• -kHt.  104- 

■ ■k«'r>'>i'Mi. :kit. :s8!9

■ ..iftkwr. r.3, ato. 4IX), niii;

406, 415. 4:ü. Ó4(. ;.t;.>, ,.74, 57-1, 6(W.7(».7i:(.7m,93.'i '

^^M ZAAK-flEGISTEn. (0*!) ^H

^^^iK 5*6. ü73. !>;4. &78. Mfê.

S.:bot. 50. 4ia 551. Ü52 ^|

^^Ka 672. 673. 682. 705. 700.

Schitiju. :sf>ö. ^H

^^Ha, 7I-I. 718, 719. 723. 72.').

Sclinuttiir. 112. ^H

^^K7. 743, 765. 766. 777. m.

Scli.iu[-ljt|-ii;»:lii. 80. Bi. 372. 373. ^H

^^Kbl f67. fm. mi. im. im,

:t;6. 424. 42fi— 429. 4.11. iU. ^H

^Hn. Q4I. fM'J. 94K. 956.

905. OIO. 911. 917. ^H

^^Bp MnMDHM-). 37n.

Schouw. i7S. 2Sfi. ^M

^H (Kir((el«-li). '^. ^9-31, 133,

• Amrg. 678 ^H

^^H 7U). ScUrlft (pcwtidi;], 54». ^m

^^m [C'>ni|>>). ftai- Srlirfilitu-n. <129. 737. 741 ^H

^^B Ctiro[»!»cli]. 700.

Schno'f. KIK. 302. 473. BI9.

^^H Frvucli). 30, ;il.

. ^1.4. 475.

^^B :utG

Stlirijfirtweitsi-liaK 797. . -UHiwr. C.17. 7117

^■' < IIH. 420. '130. :

. -wcik. 136.

^H (ÏI7. K»).

Scliflivtf,,. ftJI. B5I.

^■. 'ii:i. 430. 7(M. ,

Mirr^r. 163-105. 194. 4 IS. 455,

^H 1 .'KMI.

4.16. 45n. 460, 46a. 167,

^H '

472. 476. 478. m-

^■- - vic. t)43.

(inliiiid»d.\ 297. 944

^■- ' ' . .'..'<!). 3<U

Si'liiiil liniiili>n (/kil), lliS-

. -.1....U. 27. m.

;; 155-168.176.253.

iVJ. 416, 420. 4.U

MÏi. cai.

S.|,iiM lil KG. 130-132. 139, 462.

^H

463, 535, (163, 851. 901,

m.

ImM,, 4(i2-4fi4. WtO.

.<;. ia. 34ft 772.77:ï,

■.]«.

II).'.. 349.

.,::. 87. 338. 33«, 3!K1

'■ til . ;3, 640

.- ,- ■■■■M.

^H

Stnlii., VM. 277. 2116, 2111» cW2.

^H .;i>t). 011. !ir.o, i

.WS. 591 62(1. SHl, 617.

^^B

658. 870, 058

^^L : . 6811.

(uoïivrireul. fi-W.

^^^Bu>M>i>-iiiii>. lor.

Scnl.ei.1. 69. 70. 297. 5«B

^^Bu, 4(11. 468—170, R8t

(iuUniiscio, 20», au

Kt^:'°-'

Scripll^ (in). 374. ScniH. 1.37.

^^^■toHtl. 197.

s*T.m..ic. ma

^^■^ 'imHuMr. »65. . Sc^tlixlurr» [<lp >Nv<»i*m(T). ta2. ^H

^^B . [ji<iai>iwj<),i!m.3n;t, Strimii^ lou. I7:t. U7. ^H

^^■N. c-ii Sccm'M..>t:. ^H

^v-. , j^,^,^^ ^g

^v

H

IgHlBj

HHI^^I

SfFTTiirip iin Arn Kü»! ranjaililw.

«WTSf. ^^H

200, 201.

■ ScJMwiinn. 956-

II

Secieüiiik 100. 373. 593, 594, «2*1

646

ll<inli-u«ufant, 838.

Sergt.rK 1

167. 168. 535. 580, 5»!.

804, 63.-!. 656. 805. 837.

1

83lf.

xhe (-n kleine ubi-n. 447.

^H lloomriilcn, 116. I&8.

^H 321-327. 541), m.m.

All-r' mi- bcwaiiri

^H 580, 651. ftS». 819, R2I.

^H 838. 8MI. ft7<1. R-iO.

^H Hnoei! K<:e>-rii>K. 191. 204.

""^"m-ti

^H 245. 24)1. 2fl7. :ir>2. :!-(>.

■ • vndil.

^H 377. 421 58S, HT.!, 81».

SetveL 179.

^H 834. 909. 911, 9]&~!)17.

Scrvilnul. 0ó4. 876. 1»0.

^H Ü') ll».«c ftefiiTiiiK. 114 ^H v:,n justitie. 84,106.114,

Sexni». UI

)irt.b-.„ 273, 3T5.

^H 152. 154. 29a-3Ul

^H ■ Hil'». 198- ^71

^H 29^297.30U,303.314-

^H 317, (i57, 870.

'*f;

^^B ni>;iJ viin jiitlitia Vdl.

^H 142-145. 180. 187. 2U0.

SilWi.n.,.i ^

^H 222. 511). 590. 804. 1)05,

^H 6S5. 60G. 607. B0(!. R:i6.

^H 837. 8^1. 8C2.

248 :

^B Sr!ir|.ni.'[). IVI. 89, lUU.

«K. l.'

^H Uiï, uut. r,;<5. 1)23. 637.

«18, (.

^^1 ti5:>. 79,'i. >m- 8:<7, 85»,

OH. 7-,

^H ü;». IHH!. 918

756, ;o-.- «M JaLotm

^H >;in HüiHt. 434. 4;t[i.

847, 857. 86if,M|dH

^H WKe<.iiie...l>-ren. i:>4. 188.

^ihb.'.n.Utiï. 64. ^^^^H

^H 639, 656, 831. 632. 837,

lU. 77» Tffi.inni^H

^H

si™. 32:. «H' w» ^^H

^^H van 7IV- nn mmirK'ivK!

Slaat ■' " I^H

^H u.kefi. 3()3.

^H

^^H Secrvloraii, 449, 758.

^H Secri'tG»". 758. 808.

^H SeciUKle. 20. 202. 203, 295 '3»7.

^H 301. 302. 315, 317, 701.

^H

^H Sucarilt^it. 123.

^H Sein. 4IX 414, 950.

^H • -brirC, 3»1

7»l. <9li. SIWHi^H

^H ' 436

22. 9sa,^d^^^B

^^M Si-l<l*Tij. 478

• '^''"'vD^^^H

^H S,Tnti-nii.'. 145. 171. 172. 344.347,

^H 3!)3. 506. ^H (r-.v>]»], 8(K). 806

: fs^'^^'W

^^U inii^i-loi^itciir. 807.

Slmn, 126- 4r.4 ^J

^^LjifiMinieiil 75. TI, «at. 06] .

Sn3i4.A)n. IKi. 16& RHI.

Siifrt, IMi. 477. 484.

^H^bT sa hfi. I«2. 186. 3')fl.

Sii.'«ve!.-ii. 374.

^HU. 069.

Si.iH'1-cnj. 660

^KaI-TO. 697.

SnM^iOAi. 7C2.

^■èianJ. 47D

Siiiijfteru..'!). C27, 700. 726.

^K-Iinian. 5«7.

Siiijwürk. 809.

^■pon, 110. &15.

SKt-p. 23(): 244. 47fi. 4ft. 4RI.

^■EvTTKij. KI i;i. t;20. ;oj.

Sncri. IB4. «27.

^■r ! " :iS4. 443. »20.

. -liMiill. 7;i7.

^m :» »73. 73-1, 753.

S..M.IUI. 35. 42. 87. 140, 141, IftI).

^^1

235. 236. 23B. 243. 12^, iril.

^H ' ■u]c). TJ3. 791

4Bfl. 401- 4B3. 472. 479, 402.

^»

514. m. 714. 74S, «73. 877.

^m. .'.i2 -234. 2»»~

0. nr.2, ms. 'Xa. om

^V . ii,r..4ri.4!H.4»7.

SnMij. arai. ai«.ï75,27!l,774.78B.

^H ( '>" :-m:. f140. «Ml.

im. iïl% «72.

^^^■HliO^rc. üii.

■ .IxHlii^dt^ tl2. «6, 721. 74R,

^HiMM). os. -tüo.

789. 870. 871

^^K«h. 27. 28. 352. ill~4i3. 416. ^■4». 4:».42l,435.:»a.936,»&5,

• -luieh. 21, 20. 48. 260. Xn,

668. 791

^Kffaül. «4&,

■ .bn..il,nud.T. 64. IM. IIIB,

^HUan. 322. ORJ.

ID!). 201, 293-207. 2!»

^Kir»32.

m. ;il3-3I6. 393. «57,

^^Bmii (Conip* vaBiliii)«;iO. 526.

«60, 863. «70. BflO

^■hrinit. »W.

•iironllin[<k. 8>'itl.

^^BrtLthelil. 212.

■ -bnlonr. 294.

. . g.™„..,.»,

^H^ (8«wwr-]. &0

^H.t<a!;?»A.-.. U

(iiilanik<:lk otiliUir).

^H. : .:: fl02. 715

8-10.

^B'

■(wpinren. 26i . relUii-nir. 22. 47.02.03.117, 141.051. 748. ffi».

^K' . iil}. 2G6. m.

^Kn.>ó. :■:>»- '»,'>. '.«tn.

■ -d«l<^k.ininnr. 21.

^HHkluiiKtnL iü-m, M», 617.fl74.

S<illirilnir, fllfl.

^V 723. m.

SiiUili.'. 211.

^^ft .werk. 32S

Siiuiah. 780

^Kk SC9, £71-573. 8I7-R2I.

SomriLirw. 535. 806, 807, 862

^KÜÜt (lMwk«i)). 24S. COC 042. 720. ^^■7 gwon). 4»7.

S,.ilrHJ.-..I. m>, 702

SortK-iiouriir, 4Jfi,

SoalouN 47i. Ö27. 647, Ofil. 7.V

^■T

^K.

Soiitrmn. 207.

(iTiireitMitalii*-). 'S. 99. 433. Sjuii. 340.

^K! : 3G4.3!K>.»Ui

Snix«nj-«!ilaiiil«. 149-

^■h.. '. mei».

■ -kin, 4116.

^KuviiktiU'... 1?::. ;«t>.

■ -.li. 152. 13.

^■toUdhaudd. UI. 175, (i87,fl9l.

• -MklLiU. m, IV6.

^

. ijUip. 110.

ïAhK-neniSTEB.

ïtem-rUrti. 43. 44. 63. 123. 152. 153. )&1, 363. 366. IW. üfiO, B73. 744. 74fi. 8W. S3B. 970.

SpnriÜMÜc. 13«.

■ (nuuniioluhwIiiTV IW,

SiwotiLitie. 04. 381

Spuel-%Mtliii|[. 433.

SiiP^. 34. IM, I96.'i».-i43.47fi— 478, 664 -56«, 644. 735. 744-^ 747. 804. H36. »27. 029. B3a *m. 0&3-

Spcl. flS. M, 131.

S|>«b!n. 94. 478. 736. 737.

Spctine. 50.

SiH«$n?. IK). 018.

Spil. 817^819. 821.

Apüél. 1182

SptllaRi'. 17. 2Z ig2.'J&0,397.&fló. m 686. 754.

Sfit^TDCfle. 490. 4»)

i^NwWn Icrn ichin). 402.

SJIoli^ntn. 282. 370.

SpOM. 18:{.

■ •tent. 174. Spiii». 41D, 558.

Swimoii. 229, 237. 488— tfll. Spu..r. 909. 910. 913, |

SpWlÉ-i'. 7. I

Spwnltclen Uzm). 403. 1

Simker. 23, 184. 471>. 670 Spil?, 156. 482, 640, 547. 73B. 736.

770, I

■kinirr. 403. t^li■af(t^ll>l, 268. 209. I

■ Xmm. 152. 203. 2fi3. 266. l 407. èll I

SiMl. 23. 884. Siaarl. 480

■ Hwpr. 263. 2611, 612. 9ó'J SUul (Votic), 924-926.

• y»n evwMf. 532.

. -mki^iair. &5. 138, 78!l, 869. i SU*Ui<-. 580. 92(». ,

. -punl. 92(1, StMU-inoiil'ri'iiif;. 470.

-raait.  a^^.  i 

StJitK-<ip<>ll>t>k>'r, 664. 768. 838.

. -huilt'» -Uai'Tii, 630 -i,.iMr,.ini, 19», £.75.576.649. :

'Üh!,!' \9X 34». 575. 576.

..4(<, ;öi. a'iö.

^M>kk.^i, 840. 972 ■•Iruhkeiii. 114. 11&. 916.918. •geUlen. 193. i

ffi:"

i:.:i

SUkfl-nfrk, S3H. «7» Siflki-n (wtTkwiifinl). 779. SLttknH-hi. 312. Stampen. 478. »30 SuinilMtJ. 372. 417. 419. 4Stt. Sutidwtiainii. «03. Suok. 408. IM. Sut«a (ürottiiriMpV IU4

. -G«nrr»M.l(». 104.134.1 KW, 078-

. tan II.>IUihI. Ï4C.

' •» W«»4fr

UkL 223. fiTa «BI. StJiliu i]n*oiii>nt>. 313. StBluioi. ICI

vAa fliiuxi. 4. IQft, fOS

216. 221. M7 UV. 351. —

CIM. 734. 8J3 StM-biD^. 924. Stoen, 101. 5»4.

• -hoavrrr. 190, 9Gi. Steil (limilrn). 92. Stet. 3)15. 397.

Slpko lii.ii.Uriniii.-iii IC.X

Stem 1

Sieiuj"!

^^^P TftAt'REGlHTlR 1053 ^^H

^Hsfl£,l20. l.'i&.lHS.53B,5S3.6!>9.

Siiikeiv,ultuur. 007. ^|

^KU. 706- 746. 7R7. «Z m. iKO.

■ -fKljriiJitiK. 177. ^H

• -li^eraticirr. ^. ^^H

^^Eïue (k'irkl. 477. 4«0. ÓII9.5I.].

' -rnrjIfR. 91. 163—165. 177. ^H

^Knm.. ir:;. i:(0-i:i3, hi. 374.

m>. 202. 4;j». 'HI.fi2I.5Sl, ^H

ti()2. «07. 666 ^H

■ -ifioti-iiaoi-, 44. 117, 006- ^H

^K .'•■n.DiDlui.970

608. 867.                                      ^1 

609. -riukhiiis.  lUfl.  IM.  105,  lei),           ^H 

     tl37. ■

• ■rK. 45. 6i>7. ^H

^H|Q(^. IU5.

Siillnu. 560. ^H

^KS.4;fi.

SiiitiUtr, «82. ^H

^^K »■ baat-)!olil. 15».

Sii|>«r->-Hr{(a, 387, GOt. 0»l. 70(1. 837. ^H

^Hm^708.

Supenululit!. 211. ^H

^^W, 44

SiimilianL 181. ^H

^H^ (Mn.H!Km.lO. ;RS

(1'). 294. 83». ^H

^Birh-i. -m. 371

Sii)ipQratie, 780. ^^H

^K (l«r lialTiir). rjH

S»rrh.:-ani'<- i;id lielslinR, tft.9n.779, ^H

^^ben (M-nk). 7/7. 77H. ïltO,

IMO. »70 ^H

^^Ei)i«n-k[>n^t. 458. 4110.

Siinili». 3!)0. ^H

^Kü:»)?.

SiMfM-no. S8I. 43(i. ^H

^■rUB (wld). 153. 2G0.

Su^fH-nii'-. 12. ^H

^H* I^tNiceriieD). 44. 40ri. ^Bnl. Ili. m 4»2. &83. r>S4. 6in.

Tiial (r.limi:H-l><.'l. 738. 777. ^H • (£uitel.rJie}. 30. ^M

^■TTS, 7!H, 880.

^Kr. 73Q.

• [fnimiial. 30. ^H

^B ^i>ita1u). 386

• (iiiljiitlKho). 85. ^H

^^■aflim |wrrh»»«nll. 625.

. tJ.,^...chc^ 72a. 870 ^H

^■snp. 4:t0. 44). 55». AAO. I»U,

^H

^P 785-787

^^> -bali. 8f)7.

^■JMldM. 4fil

^Hk {otBcieell. 703

^^B -goedom li».

(Clu'uMscli'^j. 00. nïl. 7'iS. ^H

^Harman. G8. rSfl. 381. 401!. 4)1.

• -itdd. 476. ^H TaH 37. 3S. 93. 116. 475. 4IU. ^H

^^Bl4. 4:V2.

^1

•  'hken.  179.                                  ^M 

^Kl...t.' i'J.-.. :;».''., 451— 453.

-ni»l. 3f.3 ^_^H

^Kuiiluiit. na 1255. 281. IHil. 602,

.^^^H

Taku-. ^^^H

^KeMbsDl S96.

TakM»>^. 821 ^^^^M

^Kiifcaii

476 ^^^^1

^^^^Kr "

^^^H

^^^^^Hiv

'li.^^^H

T..iEil»>«r, '^'Jy. . %^^^H

' ' .;2,^^^H

4Jiii. .-■.. ;a;i. ^^^^M

^^Ml^w. ;44.Mii.;t>u.a'>7.a'>K!

494. 41Hi. 41HI. ^M. 908, ^^M

^Hn, «70, 9&l.'J2;.Q3a,»31!»0,

im. mi. ^H

TainKiJBi.. 44((. 44*. 449. Tam|«.n^■.p<«n^. 175.336.351843.

Tnpw.' 668.

Tinwum». BfiO.

■iii>,r,»-,-ü, ;.■/; r.5i. wn. i

T^imrmiit. 37.

TspiKMi. 164. 186.

Tnplm-, 231-231. 239. 412. 100.

JiW. 34«. fi77. ÏUCl. 70

m. «II. 01&. «57

T<.r.l.nrr. 3«7.

Tiii.LiiiMif, r.rm, r.5i

^H

^H Tirrm. Mif>. mi. 6Si.

11 571.

^H 'litnv.-. :!27, «17. ;.58. GOU. fiUi.

; lu.

^H 028. 870.

^H Taxiileiir. 8411. 924. 926.

^H Tmlic. 107. 180. m. -211. t;20.

r.^'-k, lil. -«a 448. (i27

^H »1S. 924.

Ti*(taiin («0 nokrt binl.

^H Tateren, a Ei:t:i. <t:t7. fl!»

^H Tffkrnina. 26-2. ^H ïvcr, 40-£

■ .aaiini-jl2. 4B»

^^H T^m(iiitki<iiii[«. r>42. 840

IW^flêu iVhi'bi. cBf.), IH

^H Tiif^kiiitui;;. 87&.

^H 'rctEeniijrïak. 1)2. 121. 827.

Tn-'ls^ii (boiiiImi rofiiun),

■iv*v.,i, ^5:.,

^H -l'^Keuanrcke». Jf.I. 4A2.

^H IWcDwipr. &'iO ^^M Teliuis-rciK. 106.

TwwPRM (kisim. »w.L B

ïr«ii'U. 76,

^H Tl-IIc nu-lli>. 121.

Topt en « 1. hl. 12

^H Teller. 54(i.

^B Telling. <U4

Tni. ar. 1

^H Ti^mpel. I!4I- ;U3. !m.

2:.'. .

^H Temp.». 485. m-m.

:i3T. ■■ , *

^H Ti-m. SlI. %1.

fijj. arJ. •ll-t. Wl,

^H IWmllQ. 8. 87. 88. 101. 10(!. IU8. ^H m. 211. 214. 219. 4S9.606- 008.

'ZTi. ïïï. ;||ttBJ||h

893. 897. K^^^^H

894. KlnUiiMoVpi^^H 

^H 621. 022, 645, 669. 740. 771,

■ -iMÜciirir. KH. J^^H

^H 789. 872. 040. 041. 957. 958-

• -linur. 817, ^H ■ -In-h. 571. 672. 817. ^H

^^M Terrilnir iCoiii|>*). 20G.

^H Ti-^il^iiiK'iii. r>. 117. y.i, KK). 171.207.

^H

^^1 :i:i2. :to:!. 577. 02:<. 70-1.

^H iiim-iHri. nï.i, Ki

^H ,\»'><>v"rvi:i'

^H (u»ijru{>Mi>'r). 101.

i.,ii<l.i>li..ii>l,'i. -.".K 'JOU ,^H

^B TFiU.il. 8^:). 824

Tnp inmo).;. .172. 417. ^H

^H Tr«tRi«-iir. 5, 00-101. 171, 302,

^ ^1

^H 393. «20. 623. 704. 800-012.

' -Im..». '>4, '20. ^H

^H T<->>1alrirr. 100. K20. 62.1. 71U.

r. gffi ^H

^H 810. 811

^H ThT. 6U. 14». 287, 406. 47^ r>20.

^H r.97. &»ll, 600. 666. 602. 757.

^H

^H 808. 877. 943. 949. 951. 9S4

.Ml, »(ii.^l

^H ■ -ivaier. U3.

TrwjiiAi. sm;. m. ^^M

^H ri>u<n'i<' «Al Mrigtfie, 306,

lYBcInuanl. 8. IIR. I42.^H

ÏAAMIÊQIBTEB.

mm. IM. IW,27aS64.ó76.6(

■ ..-i- 7 .. TMl.fUl.

1 l<ri:ii;lliimng Uill, 'J70

r. T£i. 861. 1162. «70.

/R<MrtV'>r«ti|. 30O.

fi. :m. S5I. r>4fl. «67.

I»l. 87;t. 945.

(.m«i). 752.

,.l«v^„.). 277. 278.

verleonen. II, ■i.r.. ;i84. 622. 782. 11 ('Ie «kHiiji"). Br«.

938. ÜIO.

.!:i.'i. a4i. ï4ri .1.;), 49(1. ;i'.w, jïiO. (Hi4.

Twé>lon (Iiwir Irprown, flïfi- ïwljfclinfl. 772. T(j(l (vertmFMlcn). :

Mi

t;i. 47fi, 951. 0-54

|lillit?Ulii>^. 709. »&0.

I1il>leelm|7. 642.

l'itm'leid'' ilium, 434,

l'itkummrti (liiMidUuirant, 4W

lliika|ii.rn (ptiiil). 75.

Kilk'wrKti aun lipt hnnM innOiinp'

ïM.ti.;i,ri. ree

llillamlii:. &. O!)

llilkuTiiig. 43

lllllooiii^n uil i-«n iHiïliiÜBl. 736.

CiimnnMoi.'ii. 4.111. 744.

ilitiiKiiisicrina. m*

liim*. 6&. m :i88.

rilrni'ünn l|)P»Hr-tiiinCD). 181. ïlii»|njipii [iii-mMnsfliop MO piwte.

l!ilslaf>. 774.

(iiniNm>ri»»r(le), 137.

l'ilsid. 38G. 634

Hiislüllou [KerniU'lijkn exMniUel. 806.

lUltr^wl. S4«. 657. 590. 6II.7lft, I 7-i9 I HihnrTFii iiH Knlrrlahil. Gflt

Uiivniii'ii. ir.:ï, 't

., ML 47:t,

i;'i. 111.123, 124. 322. Ï23. ,; 5B8,000.7D3.847.«Ö6. ;;;)■ 901. !»2t. !)ri2. WA

j;iÏ! 238. 37«, WW. 5IÜ i< •U-\i. 31IS

l.ks. 4il3, 4W!. 407. .:■".!

Il) (Ie ipiMitr |!eli]>kat. 702

'.ai, '.M-j. 1117. y^i-i. -.m

ll.l.<,r„.n. U. 64. 78, 'ÜS. 959. liUTC;!. 4.1. 48. Ililw.-i;eii [sppMnifn). 63.

l'itteiren Ml). 48. HOL fi36. Wi.

en [pni !M8 Ulci'raiic. 74 liKBiilir. 789. l'«o M), .156.

'44.

Va^m. et

V44II.C.-I. 171». 245. 217. 4fl7.

Wi. IWB-Oll- V«n.lnfl, 336. 2jfi. 3li. a|7. 425.

1036 ^^^^HH

sW^^^^^^^é

4.'.S. 472. 473. 4»8, 49». üffi 839,

VudicmD (iruknlL 3fi4.

OOS-Hia. 064,

Veadu-lMH. M».

Vaantlnj.-itiHi'iiipnr. «39 VunlivVul. 281.

. -aiMM. :«-».

• -ttU. ^

Vfljrl. 28, 257. 321. 322. :iï4. 53B.

. .in««i-f <l 4-i 1

^^ r.,(7. >>iu tiii.GDO. wi;ï,b&(L

154 Hl' SI. :.i: 5

■

■

■ S ^

^B -

• -n.!, 2'J. (>;»

■

761. &16.

Vroilulie, 41. !M, tM- 6

^^^^ ■ (vr||<-). H^i. ölii, :^l«. 65tt. 1 ^H &&7. 5M). 710. 7ïl. m, 77», 800.

«71

Omi-). SSU.

^H 888

miviie). 342.

^^1 Vourtuiu. Ifil. 8)U.

..Mi.>i«>;, 347.J

^^1 (Couiji'h &26. &27.

702. ftrtó, ler.,

^^1 (<l>bnilM'hl. 422.

Vfiitfr. fhlO, 91».

^^H (lurlti'iilier). 5.^. I35.fi73.

v.-iiiit«i»r. 4n:i.

^H fl77. 681. 682. 749. 863. i

<!u»,: va t..m. 180. 213.

^^1 Vaara-KltT. tm.

Vei-ji^niiiv:. 2a iwe.

^^M VBiil««-vrli. 2», 183. 251. 419. 4m

^H BAS. «7(1

Veraii(w.>anllt>|t. 3. 306. 1

^H VRuiiim 136. 110. 192, m. 304.

'mui4«U

^H 305. 301. ;>76. &Bf!.

^H VuTfii. 54K. I>:U. (i:i7. G4». Ot»-

Verl«ll<.l. 2fl4.

^H Vmlrr, 207. blUi'iCHHt.HU.W],

VeHw".I 57. 67. 192. 3

^H - ((:ijijii-<-s.'.i3!. i:i(i.

4W. 583. »«fi, <

^B ' -liin.1. 542.

JHKI f.ttl

^^1 Vamboncl. i:i7.

^^1 Vdfliruc. 22C-228. 23). 238. 244,

^^H 446. 503. 8M).

^^B Vdiddicorcn (rcnrekkeiitl Kouvcr-

^^1 ooiiMifiierfl^l 43rt.

""■fli

^^B ValMmm ^iIIu^t]. «DC

^H Vflirel-u '417 ^^1 VaUat,)i«i,l. G40

^^B Varken. 781. n28

i^^^H

^^H Vat. 24. 120. 174. !>64- »>r>.

^^1 Vfclileu. M. (!25, 73e.

''^^H

^^1 \«e. 38. 31). 116. 182. 18C. 3;ui.

^^H 353. ;!56. 443. 88U. S8I. 968.

^^B Vncrmun. fi27. 631

^B V..gi^.i. 227. 6211. 737.

'" H

^^H Vcf^liliiliii. 7ft5

^^1 VrilJKlit'i'l. Iti4

I-lil. M^H

^^M Vdliiiu. »4.

^H

^^B ■ tp<il.lu'h<-). 94l>.

m ^1

^^1 Vdd-eHJimwKe. 511. ^^1 • -keicl. 511.

^^1 ■ ■>d.atii>. 353. 35:>, &2I. 821.

"■'V""%Üp''s52- ^B

^ ' -.luk. 864. 886.

^^^«f^Ujj^G^H

?.^«r-Pef?fSTS«,

: . 070. «73

!■■.■). 05Ö, rii.ilii^-peDningcri),

i>.ir<l& 661.

:t&. fl

o,.^ 7n'i !II5,

■ -liiariiiilïii). 4113, . |7,7J8.798,7!».

,„rr«nl), 284

. Tr lil ir,i.a(a.3M.7!W. 701. 7;U. 87».

i<.,iiaiii4a3. 191

rkoutwn. 401, 7-^2. rkiiupnr. 724. 7!^, .,.._' 112. 1(72.

(l i;.-k<-). 28. 840,

i.i.iiiclw). 277.

' :i30. i6I.

U. 900,

7 «31. 735

'Uwl. III. uitiTraErr». 110

tun iii];)flilm. 68:i.

a {driMJge of ri

VofTUUnRi^n {liieu). 598 VuminlunK. 794, Voraiinki. M7, Vunnitt norilen. 392. H5I.

V.-n» lil. (.•!.. 71, 7C,

Voroni'-iiniuiipi'ii i/iciii, tij"

VeriMinintiiic. tiitt

V^rpacUlrji. 70, 803, RM.M!J.fi&9,

Vmwnder, Ü^ö

Vf^lHTiiling. 'M9.

VcrpttOïing. 933

Vrrruili-n (ilavi-jil, ü4.

'trniilins!. 137,

Vm^iIiiil 180, COG. 007. 801 -«£3.

VmiLTiup, 102

ViT!.l..fffii (ordoiiiiiiiidéti. iTu 1,(149,

Venuiii'liiiiK, üGO. 561

Vt^nünpniiK. 41S8

Verspjllfii. 190.

\en\i-it. Uü. eiti, 069

Verslrkclinfi. 113

Vmtdlwi (klrcdpr-'tiV 797.

V.r»l4Tr. 74a 870

Vrr«lM-kiii},N-w.Tl(, a6"i

Vt-r.!o.n-inK. 682

Vm..i|mLnfi. 659,

V.'riirekker. 400

.-i^ii'(>kkjij^. 81. K2. 117- Xt8.37C.

394, 396, 5:'3. 525, r.7i.. :.:17 lilt

«13,73f.,74l.743 71

roa, "fÖ. «Ö, «04 ; !

ii«r.,929-9:(i.94i; ■'

Vrrrnlint!. 733,

.rH',-r.iig. 31. 019.

Vrrtixnixic. 18.

\iTl«T. 672,

VftriimmcnïN 114. SSO, 710,

VerUiniii'Tuiii. 376, 3M. 401, 40S.

650, 701. ftlC WiiiiJiKrn fkoj'r'ivn knl't.i>iit.).54ï. Vnioll.-.!. 1(1, im V<'riiii<nii>H ''^" Ui-^le» r «'iM»ti!M.&&, Vrrlri-k, Hh. f». (120.

:t>Ullrn. IIL

^H

V>tlut<uir «,'•) rrHr. Ifff 1^|

^^H >'erfiil>clivniilrit«ee<>riiiilli:wN>ir\ïl.

^^^1 VcrterKbcn IreonilUD), 483. ^H VorvcTHuluiU, l!M. m. <J30

Vwiatir . .. .^lM

^H V«TfH>r. 133. 3»:t, f>w

itin i;.. . -i.^jJ^B

^H Vorvoüren. 170. ;k<:>

i^^^^^H

^H VenmmiMn. ''•)«> ''-

^H Vtrwasriüzcn. r.-lil. Ml;

'Z^^^^l

^^1 ViTwüTTiii):. 'il). *J»ü'

^H Vrrvnw'kr. 032. 538.

^H V»r«.'kk>>n (kmilmnl. 734.

^H Verw(tthun>«.i ié,d tfcM-atlrv}. 37ti.

1. ^^^^H

^^H Ventte" (n|ii<itfen iwitri\ 921. ^H Vi3-wliuiii.A82.V3].

'^l^^^l

^H V.'rwk<<elen, )28. 129.

^H Vfi^ondinf;. 11.^

MTr^^^^H

^H vmoi[d«i<. 4:1. Ciii. 'm. m. «a, ^H 4911. m. 7(n. no.

^H <Ti<'n.lM-, l»2. »». 71-2. ^H Viiravl. 307.

VI,.-. 2IH:

411.                  .      1 

^B Crnnlien (ucl.t. 11».

na. :..'.'. ;

^H Vitnilvfmi. 33r>. 34t. 899.

7D7. rw. Ü&2. iUZ

^H Vüraoek-rol. }J27. H28.

. (If<ilU(wtvl,.-l, 134

^^1 • ym piMvIsip. 181.

Vlïgpe-<|.«*, 197.

^H Verxuil». m. 638. 6G3. U4S. W>5

. -itu». 374 :tï9. 424.

^^1 VenwUgen. 068. 778.

. fifti. 413 4W

VU(f.4li.-«. W5. 421. 42Ï

^^M VeierGD {tcpmTra). 824.

4:». gio

Violet,. üB. IWO, 235. 2i

^H 428- 439, 4:tit. 4:{4. 9IK, «11.

I7r^-17H, 644. 74

^H

804. 847. 926. «

^H . ■rmiiixiind.-ur. 73. 1TM78.3:j8.

9xy \m

^H 337. X2. f>58. «03. 684.

1^-M.x.M;. 179.

^^M ■ •iim'<i<leni ikifilAliiipraicmi, 6:t5.

||)ric»ilpa , 24,

^H Vterinii. 102.

. (Oitlt. &M -56B

^H VieÜaDlie. 814 ^H Vi%D.toniJ<-. 161.

-l»t. I»tl.

■(■n.xl. mi

^H Visrli. W. 91. I8:i. 484. 7Sh. 76».

Vil iu«t. 429. 4tiD. 186, 4»

^H 804, 847. m. m. Kti.

■ ' ^un. 41LV 41M. 49

^^M ^iln>nu<-l. 'i54

VWki'ii. 385. 825.

^^B

Mo.-f, «21

^^B

M..:. :; 1 .;:(. ,'.7r.. 391

^B 01. 182. 189, 587,

^'■' ■"" ■' ' ■ -^^

770

^B Visie. !>9(t. 1)24

V.iel iRt.n:

^^H > 114.

^^1 Vi.'.iialoir, liKI. 293. 2fl&.

. -gaii-i 1

^^H -IfeDmal. ttf*. 248. 248. ^H 3:>&. 400. 867, 83I>. R4V. 910. 918.

Vomliiwiji-. k;.:'. vy.r, -.«ki. \V.ll.u.«lieh*«.l. «W V..II, ,'»ln\ii, Wtl.

^^m «31. 9fi0.

VH

1^^^* 1039

Hbikiitk. 123

Vfwm.lfl (KuropcMB). 715.725.726. VreemHclmp. 5. 11, 28-31.33-

35. 3a. 45, Ml, 1«(.

174-17fi. IKf. Ifrl

205. 2«6. 251. -jat.

^R< i'-- ;<4».:>-li.si».

2)11, :vi. :i;ij .)■.-:,

^^B. fcriiiiinMl). 3. 4. 704.

,'■■"

^^KmL ft. lOt. im. 2W. 823. mi.

^BSp>**' i^-

m2

^^Edij. m~tni. wi. m. m.

(i;.i*prt-,tcl. I»l VivuKde-Mrliiiii. 253.

^^Kü;s24.

^^K^itduiK. 11)1. 17». &1». 510,

Vrii^iid. 370, fi:!0, f135. ftia. «27 -

^H TM.

830. 5. im. «il

^H -tair. ^. 918.

-M-lwp. 258. fi52 Viwdvrouw /»li.<l.-). 313, VroTiw, 51. n:i. .'l'i4. :t84. 4ÏS.

^^1 -^ngen tkanoaiiien eii IiodO-

^H (mwertl. 884. ^H -kiriil. 4U6.

«25, fiï!». B51. «79, 736.

7;«l, 74», 819, B28. 899.

^H .Uiid. &09. im. 924

«12-014. 1117. «!«, 923,

^^B -bwR. 38f>. fU5.

{ChiiirsilMi. I.i«-!.I2,

^^B <tefér. 631.

(RMPiiiinvril.'). MS.

^H ■ (juUiiiImIi). :m.

(vrijuV 11. 073.

^B iKiriM. G6I

V]-.].>lill.of.(n. 031

^H -raad. 2«3. :i!(G

Vmclilcn. IC, IW. «öO, 7». 787,

^^B -resuiiteii. 20.

Vniehip'iiriiili. 171.

^H -«diot. 12. ',3&. 107. 335. 643.

^^^^H

^H -«dinitni tan llmi^B ÜVIl»».

Vriilirivr 2IIC ^^^^H

^H S2S,

. -bujlprlj. H&O, ^^^^H

^B -«bd. IIJ.

^^^^H

^H HrtiOiiiiK. 178.

. -.\nm. 121. 131. 703. OIW ^^^^H

^^B . jbtitiMc). «as.

• ').'t'lalen. 7»4. ^H

• -eeveiL lai). 288. Ii20. M7.»W. ^H

^^■arulngtfn (ui Je Ixwkuii). 135.

im. ^H

. -Buver. n. 84. 130. san. ^H

. -iirid. fl4. 802. «K. 847. ^H

^■artloDWüi (lij Ae laKkcn), <J36.

^■^ . llMcn). 319.

' - (in) i^l^llrn. 130 ^H

■ -koorMiD istuv)^). tl20, ^H

^K„.-t.l,.t'l.'--<' n.-H,M<MV.Ir). 113

! ■ïtRilii!^' 5&.-t, 55:>. ur>. Bi.'t, ^H

^■o :;:;. «CU.

^V' |V..'h<il.S1.146.

siu. ^M

. -weritn-. 4G0 ^H

^K- - IM

^^^b r/filer. 071

■ -Hcrkera^Ms. 4(12 ^^B Vuüigiirul. m. 70H, {fiO ^H

^Krw».G47.

^Hm (UD>M VHH prics. Ifö.

VTiilni>, 5ft4, r^5 ^M

^KtM linbn.l.'lO. 1'^4

^^^M

^^L ■

^H

^KsdciMi.

■ :S,'9?. 101 im.auMft^B

^

m. iïï;. 7IJI. 724.

KO, im. fi92. D72, VuurwittiiT. &!!». 1183— «85.

901 Vyawl. se. 423. Vijï 475. Vgliw-kapper, 53!».

W»aK. 077. 723. ;i|, 7Ï8.

ser>. a»6. sm. iiej.

• -geW. 7-U, 7Ï9. 8W.

• •perpchlijrlifliil, 866. 897.

■ ■.■lopM.T. HM. 72a. 719. i ■wli.ial 1(11 .lp) ^|«||i>n. ;

Waakrnk, .17(1. .171

■ -r.r.mli,.iil. S?! Wa»r iikMici,). 24. 55«,

■ (wtliari-i. 4Ü. S87. • liMlieJ, IH, 2-1. 251.

«auriM. 925,

(ooHraiiU'), 764,

• (intrtiwiiiu,!}. 26B. 269.

Viinl|i<j,,i](.r. IM, WaflcUün. (!;t7. C40.

\VDarl(«. (iiT), ;(95. 4(13 WaAi-tieiniD);. 670 «';id.l. 44, -ilifi. 226. 22fi. 23fi. 4 455. 4tKI. 483. 8411. ). 282. 371,

7a 71». avjl n:. :óö, ior. i

Wav-ö

(iiiilidinv). !

•lm

. 510,

. 473. MO.

•MMfle, 22fi. 230. a:(7.^ 480,4a'i.4!)U.4»|.5M.£ -r«f!lpiu6nt. 231. 238. -Kthip. 756. ■schel. 412, 43fi

■vtjk. 220, 230. aai. 2

23r>. 237—230. 243. 3 415. f.( i.^Kl. 75(1.

■Uwnr. 14. «ia 446. Cil. 475.491.1

«e

(ijKivii-,. :{tr..

<in.2;.U3.;e&6.i 4.m4«L4 T70. 782,«

8;i;i

■pt. 4(Mj -i»*. 3». -k4»r, 700. _ -1b(^p, 74L^ ■'lang. 369. ' ■lal. 35fl. Weitile. 34,

^^^^^^^^^^»i*ilBS^S^^^^^^ii!!^^B

p^"™.?",,

Wiii'il t!(

H '■'■"■ 762

\' .

K '139

■l^. - ■ ;.4i;..'.a!i.a'j!*

^L .w.m..-,. ^, ■M-m.249.3'Xi.

.., OiU,

^K W>. "MÜ

\tll.«j*i. ÏM.

^H ' -kiui ;!)5. 7»;.

Wiiirii [wmkwoml). 741. 831.

^H . -uje(!simn, 4lS. 48. lüU, 101).

yVomna. 2it. 32,

^H IMt. 15tl. 188. :ï4Ü. .m. 351.

W..,iiiliiji,, 7»

^H 568. 637. tm. (I&6. 734. 822.

■ ■MbKU. 627,

^H 837. «3!l, fPJII.JWI. 003.92;)-

Wirfittl (liiidM, 628.

^H 9-Ji!. 114:..

•   .RH  GW.  176. 

^■NwI (dl-). 827.

^■W^ m. 321 -324. 530.537. se?.

Wmui, 785.

Worp, 883.

^m 7W, 856, 874-879. OW,

Worlri, 471!. 787. 788. 953.

^H ■ ïi<um;>a.m, 010. UW. mi

Wi|k. 172. 370. 371.473.760,710.

^r . -It. ,'.<,.<<!. k.iU'rkcnria(1.957.

«2», 907, 915.

■ .. :'''J5. l»0.

■ .m.-.«kT. 327. 34l.3n.473.

■ V. . . ........ni). H 43. 44.

583-585. «40.

K ^>f.. ..>,^. ..:;c. mKI.

Wijn. 47. «7. 179. 191 195.744-

^■ü^nm tP'''l'- <'3U.

747. 92;-!)29.931.l>32.05a,

^^^■yk^Ja. -l^i. 243. 244.

ÜM.

^^^^■u. 189. &3S.

^^^^^K. 157.

. .ariJB. Ö3J.

^^^^■b, &tl3. 049.

■ -llhi. 331. S:t7. ^la. 748

^^^^^Em!rk<vi>.tnli. CIS, 860. 881 .

^^^^^^^B 827 tU8

IJken, 18

^^^■ttsi.'tcs

IJki..e«-rt..r. 189. 840. «87.

^HPHn;45.

Uw. 23. 184. 282. 283. 07(1. au

^■Wtnkbnun-. 4W

■ .maFMüiu lOfi. 299.

• .«irk. .83.

^B Wrr<).i. 2:». 242

^f ■" ''.'!* r.15. 858,

IJ/cn (i[> .te) ntiuien, 2S2.42I.

■laatl 788. 787-

H ' T'^iO. Ir98.

Zaal (•.-irile^. 38t.

. (friminwl.'). 3.

. fbiuwplijki.]. 474-

■ 7811.

■ i:tO.

ï»'k, •üo.^'iïil.'Ts-i 53i .Wft.

■ -hv). 132,

■ 4.100.348.67».

. fChiniMclK:). 406 ■ <k.>mj-). 899. . -ie. 631. ZaïiitinVunp (l'U.jn:rl;)kc}. 111.

^Ku»ri''"'7lii."

^■jVid. 36. 326

^BltJL4Kil«r<l.-^ i»~10I. 392. 393.

. -miieu, 454.

^^■Kkfi23. 704. 811. 623. 824. 924.

Zaïien. 54'J. 558. »9. CM. 074^^

Zectiri) ivnriK'n. 071. ^^^^^M . -Uck, 404 ^^^^H

^^^■|g?2. 4IC 417. 423-436,

. -iTii?r. 43». im ^^^^M

^^^Bm.MS.

. -(lf<v.is 90 ^^^^H

^^^HK. 93. IR2. 188

. -AWm. m. 375, 423, 4:10, ^H

^^^^Bfr. 2M-2l>8.300.:W3.3»

. -kMn. 11. 404. 718. 710 ^H

^^«M^O^^^^^^^^^M

^^K . ^.A..l. \h. 70. Ml. a;. 382,6». 1

641. 650. im. «9-4

784-786. 7H4. IB». !

^^K . tinioiiir. 3&I, a:i«. !H». 910.

46. W3, 961. 067. 9»

^^^^ ■ -ne^ 386. 801- KSS

Zifkl- iinruralii-le), 04-

^(Hl^»■<•a•lnl. 737.

^^^^^L ■ -ruver. 802.

ZieiutvÜE^. 681-

UftT. 73. 74. 76. KS. 2

^^^^^L • -«^u>"ivr. ËD3. 800. |

^^^^^1 • -Ui. TS. 78(1. 068.

^^^^^H • -marl. 346. 311. 3IS. 37tl.81&. 1

■ KIT, 630- OMl

^^^^V 886, «99. »ól.

■ .votV, 143

^^^HT . -nnimW. -JXI. E>X <i8. IJ

^^■^ 168. 25;i-2S5. MM. .;i

707-]

^^H S3Ei.389.3{l0.5fll.wr> '

• 737, 3

^^V SOCt. 804. 812. »I4. ''::

^H

^^B . -vmudi! iMoorscbX DOl. 7fil.

ZoeUcliei'l. 7lt-

^H . -wuknli^l»?»!. 530

ZoldM. 156,

^^H • -winil. 413.

ZoDiIntf. 47»

^H Z«ep, 920

Zon.le. 6C5.

^H 2>«wt. IKJ. 240. 256. :U>6. 580. ,

^H 581. 604, K:(2--635. 637.

420. «08

^^B 638. rrf>2. O-JD, 024. 1

7.tK.l MnlM.1.-'. 470

^^B iv^iMr,.!). 240

/.,.,. ..r.

^H .■'!.! 280. 633.

f ■ ■■■(:, ^

^^M

.,'1- 177. rii-

^H ..<J...iji,Miil(^. 317. 348.

• ■'^' '^-^

^^1 Zuil. 393.''403."

^^M • tn ir<|1. 520, W.

)".'i^.'/ x-ó'

^......■.'„■i.i, 106,

^H Zeildoek. 350. 053.

Zii.'.Mrn ;"-n «J.n.1, 4WI

^^H Zeilen (vrerkn-oordi. 262. 420.

Z...l^r. »(te-

^H Zeilin*k«r. 102. 303. 364.300,395.

ZwMfil. 112.

^H 9G5.

• -nffter.  54-  530. 

^^H ■ -ichuji. 68.

Z>vaUici.l. 744.

^^B M-wttu. 107. 280

^^B Zi-n.lulV. 424.

Znakie. 628.

^^1 Zeuaiiig. 124

Znalii. 540. 848. 84» 063

^^1 Zet-iionder. OOI.

Zvii..ol. 600. COl,

^^1 Zd-slok. 021.

^^1 Ziek. 67. 102. 280, 331. 35a 482.

Zwenken. Mm. 4H0. 401.

^H 483. 637. 538. 546. 647. 570. 580. ;

Zwi-ren. 10. Itfö, 625. 9CI4

^H 649. 660. 734. 744. 826. 855. 948.

(ir.'.iwi !l«

^H 052. «54.

Zwcn'#ii. I"'-' -f'-' 7i(', Hft

^^H 7.i')ke (bi-tincttclijkti). 730, 7:S7- 1 ^^M (ht'r<l<-lik'). 338. ^^M KiKhelijk lijn. 033.

Zwi-nn- :

ztniH. i*i:.. '6.

m;: -l

^^B Ziukenliu». 578. 570. 1

711 :;

^^B . -•<c)ni<l. 951.

861. li!W- fi!>;

^^B ■ -^"'ler. 313.

• fwn «luit np'i >mI«i, Zil-liicwPfr- :i7(V 4,3. 53B.

^^B Zi(tle.53.0C.129.153.155. 157-367. j

^V 403. 461 . 542, 548. 583, 626. 628, 1

Zi)-kii„<T. OIH

^B

ERRATUM.

Bladz, 116, regel 8 v. o. 1789, lees:

fc*7.

1

I I

J

■

am

S'DAPRITIDIS

fc^

I